Advies van het Economisch en Sociaal Comité over "De betrekkingen tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten"

(96/C 212/13)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 25 oktober 1995 besloten, overeenkomstig artikel 23, derde lid, van het Reglement van Orde, een advies op te stellen over "De betrekkingen tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten".

De Afdeling voor externe betrekkingen, handels- en ontwikkelingsbeleid, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 15 april 1996 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Davison.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 336e Zitting (vergadering van 30 mei 1996) het volgende advies uitgebracht, dat met 94 stemmen vóór en drie stemmen tegen, bij zes onthoudingen, is goedgekeurd.

SAMENVATTING

Over het geheel genomen stemt het Comité in met de Nieuwe Transatlantische Agenda (hierna: de "agenda") en het Gezamenlijke EU/VS-actieplan (hierna: het "actieplan"). De mogelijkheden om samen te werken op gebieden als milieubescherming, buitenlandse hulp, sociaal en werkgelegenheidsbeleid zijn veelbelovend. Bovendien kunnen grote voordelen worden verwacht van een aanpak die is gericht op nieuwe mogelijkheden om economische samenwerking te creëren en afzonderlijke handelskwesties (met inbegrip van kwesties van regelgevende aard) op te lossen. Het Comité deelt dan ook de mening dat de tijd niet rijp is voor onderhandelingen over een allesomvattende nieuwe handelsovereenkomst.

Ontsteld over het voorstel in het Americaanse Congres om op buitenlandse hulp te bezuinigen, roept het Comité op tot het houden van trilaterale besprekingen tussen de EU, Japan en de VS over een groot opgezet nieuw steunprogramma voor Afrika en tot EU/VS-samenwerking op het gebied van ontwikkelingseducatie. Ook de bescherming van het milieu is voor het Comité een politieke prioriteit: op dit gebied dienen de EU en de VS het voortouw te nemen en de andere landen ertoe aan te zetten om internationale milieuovereenkomsten te sluiten. Daardoor kan het milieu overal ter wereld beter worden beschermd en kunnen handelsgeschillen over milieunormen worden voorkomen. Tenslotte pleit het Comité voor meer overleg en samenwerking t.a.v. sociale vraagstukken en voor het opstellen van een vergelijkende analyse op dit gebied samen met partnerorganisaties in de VS.

De EU/VS-handelsbalans is ongeveer in evenwicht en 95 % van de handelsbetrekkingen verloopt probleemloos. De wrijvingen die wel ontstaan, zijn grotendeels te wijten aan traditionele verschillen in regelgevend beleid en uiteenlopende invalshoeken voor de diverse belangengroeperingen aan weerszijden van de Atlantische Oceaan. Het Comité is er dan ook voorstander van om in de bilaterale samenwerking ook de voornaamste vraagstukken van regelgevende aard op te nemen, zoals mededingingsbeleid, wederzijdse erkenning van normen, financiële dienstverlening, de informatiemaatschappij, luchtvervoer en overheidssteun. Bovendien zouden de EU en de VS besprekingen moeten voeren over het vanwege zijn impact op de handel zo belangrijke monetaire beleid.

Het Comité juicht van harte toe dat in de agenda en het actieplan de nadruk is gelegd op de multilaterale aanpak van handelskwesties. Ook stemt het ermee in dat vraagstukken als investeringen of de sociale clausule multilateraal, dus in WTO-verband, moeten worden behandeld.

Het actieplan kan alleen een succes worden als de EU daarin een sterke positie inneemt en het een groot draagvlak heeft. Bij ontstentenis van een vergaande vrijhandelsovereenkomst wijst het Comité vooral op de noodzaak ervoor te zorgen dat dit initiatief duurzaam is en dat de bevolking erbij wordt betrokken. Het doel van de agenda is, de transatlantische dialoog te verbreden, en de opzet van de "Transatlantic Business Dialogue" is een belangrijke stap in die richting. Verbreding van de dialoog is thans geboden om het ruimere scala aan vraagstukken daarin ter sprake te kunnen brengen en om zeker te kunnen zijn van volledige deelneming van alle belangengroepen. In het licht van de voor die idee in de VS ontvangen steunbetuigingen stelt het Comité voor dat de economische en sociale belangengroepen aan weerszijden van de Oceaan om de twee jaar bijeenkomen om over deze vraagstukken van gedachten te wisselen. Op die manier moet op den duur een programma voor daadwerkelijk gecooerdineerd beleid en gemeenschappelijke acties tot stand komen.

1. INLEIDING

De uitdagingen

1.1. De transatlantische partners staan voor de uitdaging om de nauwe en wederzijds voordelen opleverende betrekkingen die zij al sinds het begin van de Europese integratie onderhouden, te versterken en verder te ontwikkelen.

1.2. Europa en de VS hebben de waarden "democratie" en "vrijheid" gemeen, delen een gemeenschappelijk erfenis van het verleden en voeren handelsbetrekkingen die de belangrijkste zijn in de wereldeconomie. Tijdens de vijf jaar na de ondertekening van de Transatlantische Verklaring van 1990 is echter de ervaring opgedaan dat gemeenschappelijke waarden en geschiedenis een onvoldoende garantie zijn voor gezamenlijk optreden en dat ook daadwerkelijk gemeenschappelijke doelstellingen moeten worden nagestreefd.

1.3. Recente ontwikkelingen hebben laten zien dat zowel op het gebied van de veiligheid (cfr. de crisis in het voormalige Joegoslavië) als in het handelsbeleid (cfr. de resultaten van de Uruguay-ronde van de GATT) vooruitgang alleen door gezamenlijk optreden mogelijk is.

1.4. Een paar oude zekerheden die tot dusver het veiligheids- en handelsbeleid hebben helpen vereenvoudigen, zijn inmiddels van tafel geveegd of worden langzamerhand uitgehold. Zo moet verder naar "internationale veiligheid" en "conflictpreventie" worden gestreefd, ook al is de dreiging niet meer zo uitgesproken als tijdens de Koude Oorlog. De groeiende onderlinge afhankelijkheid in de handelsbetrekkingen heeft tot gevolg dat handelsdiplomatie steeds vaker over de grenzen heen moeten reiken om invloed te kunnen hebben op de interne politieke prioriteiten en beleidsvormen. Tegelijkertijd dient een plaats te worden ingeruimd voor de opkomende markten in Azië, Zuid-Amerika en Midden- en Oost-Europa en hulp te worden geboden aan de landen van Afrika die vechten voor het overleven van hun economie. De EU en de VS staan dus samen voor de uitdaging dat zij hun oor te luisteren moeten leggen bij landen die andere tradities en waarden aanhangen dan die welke zij zelf gemeen hebben.

1.5. De aard van deze diplomatieke uitdagingen maakt dat voortdurend moet worden geijverd voor de instandhouding van het politieke draagvlak in eigen land. Door de tussentijdse verkiezingen van 1994 zijn er nieuwe afgevaardigden in het Amerikaanse Congres gekomen die nog geen duidelijke mening hadden over de rol van Amerika in de wereld of uitgesproken tegenstanders waren van een actieve Amerikaanse rol. Toen daarbovenop in de Amerikaanse bijdragen aan de VN en het Amerikaanse budget voor buitenlandse hulp werd gesnoeid, nam bij veel Europeanen de bezorgdheid toe over een mogelijk Amerikaans afglijden naar isolationisme en protectionisme. Tegelijkertijd groeide in de VS de scepsis over de vraag of de EU écht een internationale rol kan spelen omdat deze er in haar betrekkingen met de VS en op wereldvlak soms nog steeds niet in slaagt met één stem te spreken. De VS hebben het Europese streven naar integratie steeds consequent gesteund en gaan ervan uit tijdens de 21e eeuw in de EU een sterke en efficiënte partner te zullen vinden.

1.6. Omdat het Comité het belang van deze uitdagingen heeft ingezien, heeft het een studiegroep opgericht met de opdracht, over de betrekkingen tussen de EU en de VS een informatief rapport op te stellen. Deze studiegroep heeft in het voorjaar van 1995 aan een informatief rapport gewerkt dat vervolgens op 6 juli 1995 door de Afdeling voor externe betrekkingen, handels- en ontwikkelingsbeleid is goedgekeurd. In september 1995 heeft de Voltallige Vergadering van het Comité met eenparigheid van stemmen besloten dit rapport (doc. CES 978/95) aan de andere EU-instellingen toe te zenden.

Beleidsinitiatieven

1.7. Tijdens de eerste helft van 1995 gingen er in Europa steeds meer stemmen op ten gunste van een nieuw transatlantisch initiatief om de transatlantische handelsbetrekkingen te versterken en de isolationistische tendens in de VS te keren. Deze oproep werd gesteund door de kringen in de VS die een verwijdering tussen de VS en de EU wilden voorkomen. Tal van voorstellen werden gedaan, gaande van top-onderhandelingen over een Transatlantische Vrijhandelszone tot meer pragmatische samenwerking op deelgebieden. Een en ander mondde uit in een tijdens de VS/EU-topbijeenkomst van juni 1995 bereikte overeenkomst tussen President Clinton, President Chirac en Commissievoorzitter Santer om een groep van hoge functionarissen op te richten. Deze uit functionarissen van de Europese Commissie, de Raad en de Amerikaanse overheid samengestelde groep kreeg de opdracht, voorstellen uit te werken voor acties om de transatlantische betrekkingen te versterken.

1.8. Eind juli 1995 heeft de Commissie vervolgens een document over de toekomstige transatlantische betrekkingen gepubliceerd (doc. COM(95) 411 def.).

Alhoewel de in dit document gekozen aanpak vergelijkbaar is met de pragmatische benadering van de VS (en in zeer grote lijnen overeenkomt met de strekking van het informatief rapport van het ESC), toont de Commissie zich over het geheel genomen toch geestdriftiger over mogelijke versterking van de samenwerking. Tegelijk was het EU-standpunt dat de banden tussen de EU en de VS het streven naar meer multilateralisme niet in de weg mogen staan. In feite komt het erop neer dat de EU voorrang geeft aan de multilaterale aanpak boven het streven naar de versterking van bilaterale betrekkingen.

1.9. In oktober en november van 1995 is door ambtenaren voor de samenwerking tussen de EU en de VS een agenda uitgewerkt. Die agenda is tijdens de EU/VS-topbijeenkomst van Madrid van december 1995 door de Amerikaanse president en de voorzitter van de EU-raad en van de Europese Commissie goedgekeurd. Bij het opstellen van deze agenda is terdege rekening gehouden met het door het Comité over dit onderwerp opgestelde informatief rapport (doc. CES 978/95).

1.10. De EU/VS-topbijeenkomst van Madrid heeft twee documenten opgeleverd: de Nieuwe Transatlantische Agenda en het Gezamenlijke EU/VS-actieplan. Beide documenten zijn ingedeeld in vier grote hoofdstukken, nl. politieke vraagstukken, wereldwijde uitdagingen, economische betrekkingen en versterking van de transatlantische betrekkingen.

2. POLITIEKE BETREKKINGEN

2.1. In het deel van het actieplan dat aan politieke betrekkingen is gewijd, worden de volgende vraagstukken behandeld: stabiliteit in Europa, vrede in het Midden-Oosten, conflictpreventie in de rest van de wereld, ontwikkelingshulp, mensenrechten, internationale organisaties en bewapening. Het Comité kan bogen op specifieke kennis en ervaring inzake stabiliteit in Europa en vraagstukken m.b.t. ontwikkelingshulp en het heeft er al bij de EU en de VS op aangedrongen om op dat laatste gebied samen te werken.

Stabiliteit in Europa

2.2. De veiligheid en blijvende welvaart van Europa kunnen alleen op een stevige basis worden gegrondvest als in de buurlanden in het Middellandse-Zeegebied en ten oosten van Europa, alsook in Rusland en de andere Nieuwe Onafhankelijke Staten (NOS), de democratie en de overgang naar de markteconomie worden gestimuleerd. Daarvoor is samenwerking tussen de EU en de VS van doorslaggevend belang.

2.3. Het Comité pleit voor cooerdinatie zowel van de acties van de VS en de EU om Rusland en de andere NOS deel te laten nemen aan de wereldeconomie en de economische instellingen, als van hun activiteiten op het gebied van nucleaire veiligheid en milieubescherming. De EU en de VS kunnen samen bijdragen aan vrede, veiligheid, politieke stabiliteit, naleving en bevordering van de mensenrechten en sociale grondrechten, en welvaart in een gebied dat zich uitstrekt van West- naar Oost-Europa, Rusland en de andere NOS.

Buitenlandse hulp

2.4. Het voornemen is, ter verwezenlijking van humanitaire doeleinden, meer politieke samenwerking tot stand te brengen op wereld- en regionaal niveau. Deze stap in de richting van nauwe samenwerking is ontegenzeggelijk een teken dat het voornemen van het nieuwe Amerikaanse Congres om hardhandig het mes te zetten in het budget voor buitenlandse hulp, aan weerszijden van de Atlantische Oceaan zorgen baart ().

2.5. Voor de langere termijn is daarentegen van meer belang dat er een institutionele overlegstructuur in het leven wordt geroepen. Zo duiden de plannen voor de uitwisseling van ambtenaren tussen Washington en Brussel erop dat samenwerking op dit gebied een vast gegeven wordt. Als die uitwisselingsstructuur er eenmaal is, zal deze niet zomaar weer verdwijnen. Als en zodra het budget voor Amerikaanse ontwikkelingshulp opnieuw wordt verhoogd, is het dus zaak dat de samenwerking op het gebied van hulpverlening wordt voortgezet.

2.6. De afspraak om voor de versterking van de samenwerking en de uitbreiding van de humanitaire hulpverlening een adviesgroep van hoge ambtenaren op te zetten die activiteiten op dit gebied moeten cooerdineren en/of gezamenlijk moeten ondernemen, neemt in dat verband een bijzondere plaats in. Hiermee wordt tegemoetgekomen aan een uitdrukkelijke wens van het ESC. De EU moet deze samenwerking aangrijpen als drukmiddel om de buitenlandse hulp aan weerszijden van de Atlantische Oceaan op peil te houden en om erop toe te zien dat de hulp effectief is. Het Comité heeft herhaaldelijk uitdrukking gegeven aan zijn bezorgdheid over de toenemende armoede in en isolatie van Afrika. Het is ontsteld over het voorstel van het Congres om de hulp aan Afrika te verminderen en vindt de armoede in de ontwikkelingslanden, alsook het destabiliserende effect daarvan, dringend genoeg om als EU, samen met Japan en de VS, te gaan praten over samenwerking met het oog op een nieuw, groots opgezet, trilateraal steunprogramma.

2.7. Als onderdeel van de samenwerking van de EU en de VS op ontwikkelingsgebied en hun gezamenlijke acties voor mensenrechten zou een discussie moeten worden gewijd aan de vraag hoe particuliere investeringen, de invoering van goede bestuurlijke praktijken, ontwikkeling met inbreng van het betrokken land en sociale samenhang het best kunnen worden gestimuleerd.

2.8. "Ontwikkeling met inbreng van het betrokken land" is niet altijd even gemakkelijk te verwezenlijken, maar het is wel de aanpak waarmee de benadeelde groepen het best worden bereikt. Donorlanden kunnen alleen maar voordeel hebben bij de uitwisseling van ervaring en informatie over de vastgestelde ontwikkelingsbehoeften. Daarbij moeten zij hun activiteiten cooerdineren, overlappingen voorkomen en streven naar het ontwikkelen van een overzichtelijker en samenhangender beleid. Bovendien hebben de begunstigden baat bij meer gestroomlijnde en beter gecooerdineerde procedures voor het aanvragen van steun.

2.9. Een ander terrein waar gezamenlijke actie belangrijk is, betreft de rol van ontwikkelingseducatie, die moet zorgen voor de instandhouding van het politieke draagvlak voor buitenlandse hulp. De VS hebben dan wel programma's voor gezondheids- en drugseducatie, maar de EU kan bogen op betere ontwikkelingseducatie. Dat neemt niet weg dat zowel de VS- als een groot deel van de EU-bevolking het bedrag dat aan buitenlandse hulp wordt besteed, te hoog inschatten. Grotere doorzichtigheid bij het toekennen van ontwikkelingshulp en meer informatie van burgerorganisaties en andere organen, zoals universiteiten, die transatlantisch zouden moeten samenwerken, zouden kunnen bijdragen tot verbeteringen op dit gebied.

3. NIEUWE WERELDWIJDE UITDAGINGEN

3.1. In de agenda wordt aangedrongen op meer samenwerking om het hoofd te kunnen bieden aan de nieuwe wereldwijde uitdagingen, zoals de strijd tegen internationale misdaad, drugshandel en terrorisme, de aanpak van vraagstukken als immigratie en asielrecht, juridische samenwerking, milieubescherming, bevolkingsgroei, nucleaire veiligheid en gezondheid.

Internationale misdaad, drugshandel, gezondheid en bevolking

3.2. De doelstellingen in de strijd tegen internationale misdaad en drugshandel lijken niet erg ver te gaan en beperken zich tot het houden van gemeenschappelijke seminars en het uitwisselen van informatie. Vermeldenswaard is dat een van de drie werkgroepen die in Berlijn (in december 1993) zijn opgericht, hetzelfde doel had, nl. samenwerking op deze gebieden. Die werkgroepen hebben weinig resultaten bereikt en zijn in juni 1995 weer opgeheven. In Washington overheerste de mening dat vooruitgang in die werkgroepen onmogelijk was omdat de Europeanen geen eensluidend standpunt over deze kwestie innemen.

3.3. Het Comité betreurt het dat het ontbreken van cooerdinatie tussen de EU-lid-staten over deze onder de "derde pijler" vallende kwesties kennelijk een belangrijke oorzaak van het falen van het transatlantische streven is. De nieuwe uitdagingen waarmee de wereld op deze gebieden wordt geconfronteerd, kunnen volgens het Comité alleen het hoofd worden geboden als de EU en de VS daadwerkelijk samenwerken. Daarom moet het voorbeeld worden nagevolgd van de Paneuropese Conferentie over drugs en moet de EU beter in staat zijn een eensluidend standpunt te presenteren. Deze kwestie moet worden aangekaart tijdens de besprekingen van de IGC over de derde pijler.

3.4. Het Comité pleit ervoor dat de met misdaadbestrijding belaste instanties van de EU vaker gezamenlijk optreden tegen de internationale misdaad die het openbare leven overspoelt. In aansluiting daarop zou met de VS op alle niveaus moeten worden samengewerkt.

3.5. Dit geldt óók t.a.v. de inspanningen om het witwassen van drugswinsten en de vraag naar drugs terug te dringen. Belangwekkende initiatieven zoals samenwerking tussen school- en stadsbesturen, moeten op grotere schaal worden toegepast. Zo heeft de Transatlantische samenwerking bij programma's waarbij kinderen door speciaal opgeleide politiemensen worden geleerd hoe zij weerstand kunnen bieden aan pressie om drugs te gaan gebruiken of om lid te worden van misdaadbendes, al vruchten afgeworpen.

3.6. Het Comité is tevens voorstander van de uitwisseling van informatie over gezondheidsvraagstukken. In de door de EU en de VS in een samenwerkingsverband uitgevoerde programma's inzake bevolkingsgroei moet erkenning worden gegeven aan het doorslaggevende belang van onderwijs voor vrouwen en meisjes (vooral dat deze leren lezen en schrijven) voor de terugdringing van de bevolkingsgroei.

3.7. De gezondheid van de hele wereldbevolking kan soms plotseling ernstig in gevaar worden gebracht, zoals in het geval van AIDS. In het actieplan wordt terecht ook gewezen op kanker, waarvan één van de drie burgers te lijden krijgt.

Milieu

3.8. De in de agenda en het actieplan vervatte voorstellen op milieugebied zijn concreter en weerspiegelen, net als bij buitenlandse hulp, de grote aandacht die dit vraagstuk volgens het Comité verdient. Meer in het bijzonder valt hieronder ook samenwerking op de volgende gebieden: invoering van het beginsel van "toestemming na voorafgaande informatie" ("Prior Informed Consent") voor de handel in gevaarlijke chemicaliën, invoering van een "milieukeur", terugdringing van de emissies van motorvoertuigen (één van de belangrijkste onderwerpen in de "Transatlantic Business Dialogue") en milieuherstel in Midden- en Oost-Europa en het GOS.

3.9. Het Comité staat volledig achter het streven naar meer samenwerking tussen de EU en de VS op het gebied van milieubescherming (waar het Comité zelf op veel ervaring kan bogen), omdat daaraan een aantal voordelen kleeft. Om te beginnen leveren de VS en de EU als de twee leidende economische machtsblokken een zeer grote bijdrage aan de wereldwijde vervuiling van het milieu (b.v. het broeikaseffect). Het Comité heeft al eerder aangevoerd dat de industrielanden t.a.v. milieubescherming de eerste stap moeten doen (). Wereldwijd kan op milieugebied alleen vooruitgang worden geboekt als de EU en de VS het voortouw nemen. Zonder overeenkomsten kunnen de kosten voor de vereiste milieuherstellende maatregelen (b.v. tegen de vervuiling door CO2-uitstoot) niet billijk verdeeld worden. De EU en de VS kunnen in de desbetreffende VN-forums de grootste industrielanden ertoe aanzetten om dergelijke overeenkomsten te sluiten. Ook dient meer bekendheid te worden gegeven aan de bevindingen aan weerszijden van de Atlantische Oceaan t.a.v. de voordelen voor economie en milieu van bijvoorbeeld energiebesparende maatregelen.

3.10. Het Comité staat achter harmonisatie van de regelgeving inzake etikettering en heeft in zijn informatief rapport dan ook gepleit voor samenwerking op dit terrein en op andere gebieden die de regelgeving inzake milieuvraagstukken aangaan. Uitgangspunt zou moeten zijn dat de respectieve regelingen voor de andere partij doorzichtig zijn. Belangengroeperingen in het algemeen en het Comité in het bijzonder kunnen in de loop van de onderhandelingen hierover een belangrijke rol spelen omdat er tussen bedrijfsleven, milieuorganisaties en consumentenbonden onherroepelijk compromissen moeten worden gesloten. De ervaring die het Comité met milieu-etikettering heeft opgedaan, is in dit verband nuttig. Inspanningen om de emissies van motorvoertuigen terug te dringen, zijn een goede zaak, vooral als deze gepaard gaan met een vergelijkend onderzoek naar methoden om door middel van het openbaar vervoer de afhankelijkheid van de auto en de verkeersdrukte te verminderen. De EU en de VS zouden ook moeten samenwerken bij de ontwikkeling van biologische methoden ter beperking van ziekten en onkruidgroei en bij het zoeken naar oplossingen voor het probleem van de aanwezigheid van landbouwchemicaliën in watervoorraden.

3.11. Dat de ontwikkelde wereld de ontwikkelingslanden laat meeprofiteren van haar milieuvriendelijke technologieën, is van levensbelang, maar kan alleen vruchten afwerpen als daarvoor de nodige financiële middelen beschikbaar worden gesteld. Vooral milieuvriendelijke technologieën die in het Zuiden zijn ontwikkeld, verdienen aandacht. Bovendien kunnen ontwikkelingslanden hun biologische diversiteit slechts beschermen als hun hulp wordt geboden bij de inventarisatie van hun potentieel. De mogelijke winsten die met hun genetische rijkdommen kunnen worden behaald, moeten ook de plaatselijke bevolking ten goede komen.

4. ECONOMISCHE BETREKKINGEN

4.1. Monetair en wisselkoersbeleid

4.1.1. Zowel in de agenda als in het actieplan ontbreekt iedere concrete verwijzing naar samenwerking op het gebied van monetair en wisselskoersbeleid. In het hoofdstuk over werkgelegenheid en groei staat alleen dat de gedachtenwisseling over macro-economische aangelegenheden zal worden voortgezet gezien het belang van een gezonde macro-economische basis voor harmonische betrekkingen (naar mag worden aangenomen: tussen de EU en de VS), en de noodzaak om niet-inflatoire groei te bevorderen, begrotingstekorten terug te dringen en voor internationale financiële stabiliteit te zorgen.

4.1.2. De onlangs door de waardedaling van de dollar teweeggebrachte instabiliteit op de wisselmarkten was koren op de molen van Europa, dat ontevreden is over het geringe belang dat de VS kennelijk hechten aan de gevolgen van koersschommelingen voor de rest van de wereld. Een groot deel van de wereldhandel wordt in dollars afgehandeld. Europa is al zo lang aan koersschommelingen blootgesteld dat de Europese voorkeur voor vaste wisselkoersen inmiddels diep geworteld is. De Amerikaanse economie is door haar omvang (gezien haar aandeel in de wereldeconomie en de omvang van de handel in NAFTA-verband) minder gevoelig voor koersschommelingen; de VS hebben dan ook een "laissez-faire"-houding als het om stabiliteit op de internationale wisselmarkten gaat. De VS hebben alleen actie ondernomen om de Mexicaanse peso te steunen, omdat hun eigen vitale belangen op het spel stonden.

4.1.3. De VS maken zich minder zorgen over monetaire instabiliteit of onverwachte koersschommelingen. Gezien de minder groter afhankelijkheid van de Amerikaanse handel in vergelijking met die van de Europese landen, zijn de VS geneigd tot het voeren van een beleid van "welwillende veronachtzaming" van de dollar.

4.1.4. Daaruit blijkt eens te meer het belang van een gemeenschappelijke Europese munt en de noodzaak van internationale samenwerking over macro-economische en monetaire aangelegenheden. Zowel voor het Amerikaanse als voor het Europese bedrijfsleven is het duidelijk dat monetaire instabiliteit en koersschommelingen op de wereldmarkt nadelig zijn. De terugval in het nationale inkomen van de VS zou wel eens het interne gevolg kunnen zijn geweest van de waardedaling van de dollar. Monetair en wisselskoersbeleid zouden zowel op de Nieuwe Transatlantische Agenda als op de agenda van de groep van hoge functionarissen moeten staan.

4.2. Werkgelegenheid en groei

4.2.1. In een kort hoofdstuk van het actieplan wordt aangedrongen op voortzetting van de dialoog over vraagstukken betreffende de arbeidsmarkt. Er bestaat een EU/VS-werkgroep voor werkgelegenheid en arbeidsmarkt.

4.2.2. Het Comité suggereert een transatlantische dialoog tussen sociale partners over de vraag hoe duurzame arbeidsplaatsen kunnen worden geschapen zonder aantasting van de sociale zekerheid. Grof gezegd ligt de prioriteit in de EU bij instandhouding van de sociale regelgeving en het loonpeil van de werkenden en steun aan noodlijdende industrietakken, ook als dit eventueel betekent dat geen nieuwe arbeidsplaatsen voor werklozen kunnen worden geschapen. De situatie in de VS is net andersom. In de VS is nieuwe werkgelegenheid geschapen (niet altijd met werkzekerheid), maar ondertussen is de beroepsbevolking groter geworden en zijn de reële lonen van veel werknemers aanzienlijk aangetast ().

4.2.3. De wettelijke voorzieningen voor werklozen verschillen van staat tot staat. Gemiddeld ontvangt 30 % van de werklozen een uitkering. De overigen moeten zich zien te redden met de bijstand en voedselbonnen. Er bestaat alleen een particuliere ziekteverzekering. De gezondheidszorg is alleen voor de zeer armen en voor gepensioneerden gratis. Naar schatting leeft 15 à 20 % van de bevolking van het minimumloon en 10 à 15 % onder de armoedegrens.

4.2.4. De EU heeft dergelijke slechte sociale omstandigheden weten te voorkomen, maar kent desalniettemin zelf ook armoede en sociale uitsluiting en zit met een groot werkloosheidsprobleem. Het daarop volgende grootste sociale probleem waarmee de EU te kampen heeft, is wellicht de vraag hoe het hoge niveau van gezondheidszorg, voorzieningen en pensioenen kan worden gehandhaafd ondanks de vergrijzing van de Europese bevolking.

4.2.5. Het Comité heeft op dit gebied een rijke ervaring opgedaan (óók als het gaat om de voordelen van het overleg tussen sociale partners), en zou graag samen met Amerikaanse tegenhangers een vergelijkende analyse maken. Tot dusver is de transatlantische dialoog nauwelijks van de grond gekomen en heeft deze in ieder geval weinig opgeleverd. Het voornaamste doel van het EU/VS-handelsinitiatief is het scheppen van werkgelegenheid en het bevorderen van economische groei. Het is dan ook zinvol dit streven door middel van adequate discussies te onderbouwen. Het Comité zou op de hoogte willen worden gehouden van de resultaten van de werkgroep voor werkgelegenheid en arbeidsmarkt en wenst bij de werkzaamheden van deze werkgroep te worden betrokken. Ook zou het Comité gezien zijn bijzondere ervaring en kennis op dit gebied moeten zijn vertegenwoordigd op de voor 1996 geplande conferentie over beroepsopleiding (een op zich nuttig, maar beperkt initiatief).

4.3. Versterking van het multilaterale handelsstelsel

4.3.1. Zowel in de agenda als in het actieplan is onderkend dat de EU en de VS voor de versterking van het multilaterale handelsstelsel een speciale verantwoordelijkheid dragen. Het Comité juicht het toe dat het zwaartepunt bij multilateralisme wordt gelegd.

4.3.2. De EU en de VS dragen een speciale verantwoordelijkheid voor de instandhouding van een open multilateraal handelssysteem. Daarom zouden de EU en de VS ervan moeten afzien unilaterale maatregelen te nemen en zou in de agenda moeten worden vastgelegd dat steun voor multilaterale onderhandelingen het effect vermindert van instrumenten voor het nemen van unilaterale maatregelen, zoals "Section 301" en "Special 301". Verder zijn zowel de EU als de VS bezig een breed netwerk van regionale overeenkomsten op te zetten. Daarmee is de basis gelegd voor een ontwikkeling naar tegen elkaar opbiedende regionale beleidsvormen als antwoord op het vraagstuk van de groeiende onderlinge economische afhankelijkheid. Derhalve moeten de EU en de VS zich ervoor inzetten dat hun regionale activiteiten op multilaterale leest worden geschoeid of dat zij samen tot een of andere schikking komen. Daarom is de oprichting van een WTO-commissie voor regionale handelsovereenkomsten die de gevolgen van dergelijke regionale overeenkomsten voor het multilaterale handelsstelstel moet bestuderen, toe te juichen.

Afronding van de Uruguay-ronde

4.3.3. Zowel de agenda als het actieplan bevatten concrete aanduidingen over de wijze waarop multilateralisme kan worden bevorderd op korte termijn. In de meeste gevallen gaat het hierbij om vraagstukken die tijdens de Uruguay-ronde nog niet afdoend zijn behandeld:

- de tariefverlagingen waarover tijdens de Uruguay-ronde overeenstemming is bereikt, moeten worden versneld (en er moet worden nagegaan op welke gebieden nieuwe tariefverlagingen kunnen worden ingevoerd);

- de WTO-onderhandelingen over de dienstensector moeten worden afgerond (d.w.z. er moet voor worden gezorgd dat de VS binnen afzienbare tijd bij de overeenkomst over financiële dienstverlening worden betrokken en tot actie op het gebied van maritieme dienstverlening worden aangezet en dat de GATS-onderhandelingen over telecommunicatie tot een goed einde worden gebracht);

- er moet een nieuw initiatief inzake overheidsopdrachten worden opgestart (de hierover tijdens de Uruguay-ronde gesloten overeenkomst moet "multilateraal" gaan gelden).

4.3.4. De in Singapore te houden ministeriële WTO-bijeenkomst vormt volgens het Comité de gelegenheid bij uitstek voor de EU en de VS om hun schouders onder deze doelstellingen te zetten.

De nieuwe handelsvraagstukken

4.3.5. Milieu en handel

4.3.5.1. De WTO-overeenkomst bevat o.m. de prijzenswaardige verbintenis om te ijveren voor duurzame groei. Het Comité is het met de Commissie eens dat de doelstellingen "milieubescherming" en "handhaving van een open, niet-discriminerend en billijk multilateraal handelsstelsel" in belangrijkheid niet voor elkaar onderdoen en dat zorgvuldig uitgestippelde en uitgevoerde maatregelen op milieugebied zowel de handel kunnen bevorderen als verbetering kunnen brengen in het efficiënte gebruik van natuurlijke hulpbronnen, concurrentievermogen en werkgelegenheid.

4.3.5.2. De EU en de VS moeten niet alleen zorgen voor de cooerdinatie met de nieuwe WTO-commissie voor handel en milieu, maar dienen ook hun invloed aan te wenden zodat vorderingen worden gemaakt in UNCTAD en OESO en in de internationale organisaties met een speciale milieutaak (UNEP en CSD). Een van de opdrachten van de WTO is duidelijk te maken dat internationale milieu-overeenkomsten voorrang hebben.

4.3.5.3. De WTO-commissie voor handel en milieu zal zich eveneens beraden op milieunormen (waarvoor de bilaterale samenwerking tussen de EU en de VS volgens de WTO-regels verder mag gaan), milieukeurmerken en milieuvriendelijke produktietechnieken en -procédés. De meest gevoelige kwestie in dit verband betreft het nemen van handelsmaatregelen als reactie op grensoverschrijdende of wereldwijde milieuschade. Dit zal door de EU en de VS aan een zorgvuldig onderzoek moeten worden onderworpen. Het doel zou daarbij moeten zijn, dergelijke maatregelen alleen te nemen als hierover multilateraal overeenstemming wordt bereikt en bij voorkeur als deze maatregelen onder een internationale milieuovereenkomst vallen.

4.3.5.4. Net als bij voedselnormen staan de WTO-regels toe dat nationale normen strenger zijn dan de internationale normen als die voor de bescherming van het nationale milieu noodzakelijk worden geacht. Dan moeten die nationale normen wel de handel zo min mogelijk schaden. In verband daarmee plaatsen de VS vraagtekens bij de EU-maatregelen inzake milieukeurmerken en verpakkingen.

4.3.5.5. Een van de meest omstreden thema's voor de WTO is het voorstel om de aangesloten landen toe te staan maatregelen te nemen tegen de invoer van produkten op grond van de wijze waarop deze zijn geproduceerd of verwerkt (b.v. vachten van met een voetijzer gevangen dieren, bosbouwprodukten afkomstig van bossen waar geen nieuwe bomen worden aangeplant, en tonijn die wordt gevangen met dolfijnen als nevenvangst). Deze vraagstukken zijn emotioneel geladen: de uitspraak van een GATT-panel tegen de Amerikaanse wet over het tonijn/dolfijn-probleem (waarin tonijn uitvoerende bedrijven is gevraagd niet méér dolfijnen te vangen dan VS-vloten, zonder dat de cijfers van die laatste vangsten bekend waren) heeft ertoe geleid dat de luidruchtige Amerikaanse milieulobby zich tegen liberalisering van de handel heeft gekeerd. Het Comité is beducht op heffingen en handelsboycotten omdat dat hakken is met de botte bijl. Contacten tussen milieu-organisaties in Europa en in de VS kunnen helpen om de grootste bezorgdheid weg te nemen en meer begrip te kweken voor (milieuvriendelijke) alternatieven voor unilaterale maatregelen: beloning van landen die hun bossen in stand houden, regelingen voor milieukeurmerken en opname van milieuvraagstukken in de WTO-regeling voor de herziening van het handelsbeleid.

4.3.5.6. Er wordt wel beweerd dat strengere milieunormen in de industrielanden transnationale bedrijven ertoe aanzetten om hun vestigingen te verplaatsen naar "vervuilingshaarden" in ontwikkelingslanden, maar niets wijst erop dat dit in werkelijkheid ook gebeurt. Desalniettemin is een oproep aan transnationale bedrijven op zijn plaats om zich beter te houden aan de OESO-gedragscode voor transnationale bedrijven met vestigingen in ontwikkelingslanden, waarin ook milieunormen zijn opgenomen. Ontwikkelingslanden kunnen bovendien via het SAP worden gestimuleerd om hun milieuregelgeving te verbeteren.

4.3.6. Sociale clausule

4.3.6.1. De EU en de VS zijn het erover eens dat hun zienswijze over een sociale clausule beter aan de ontwikkelingslanden moet worden uitgelegd en dat deze moeten worden gerustgesteld met de verzekering dat de EU en de VS niet van plan zijn hun een comparatief voordeel af te nemen door deze sociale clausule als protectionistische maatregel aan te wenden. Het officiële Amerikaanse standpunt is dat voor de concurrentie tussen ontwikkelingslanden een ondergrens moet gelden om te voorkomen dat landen met lage normen de mededinging vervalsen. De EU hecht vooral aan naleving van de fundamentele mensenrechten.

Handelssancties kunnen schadelijk zijn voor de mensen die daarmee in eerste instantie geholpen hadden moeten worden en de voorkeur moet dan ook worden gegeven aan stelsels zoals het nieuwe SAP van de EU, samen met technische steun en het verstrekken van opleidingen.

Bovendien zou de WTO de beschikking moeten krijgen over voldoende financiële middelen om te kunnen toezien op een grotere toegang tot informatie, zouden de overlegprocedures moeten worden verruimd, en zou een uitvoerige analyse moeten worden gemaakt van de impact van handelsmaatregelen waarin ontwikkeling, milieu en sociale vraagstukken zijn meegenomen. Verder kunnen de EU en de VS voortgaan op de weg die is ingeslagen met het door de IAO, UNICEF en de regeringen van Bangladesh en de VS tot stand gebracht memorandum voor het verbod op kinderarbeid in de kledingindustrie van Bangladesh. De IAO doet in de eerste plaats een beroep op de landen om vrijwillig hun normen te verhogen, vervolgens op importerende landen om hogere normen met een grotere toegang te belonen, en tenslotte op de WTO om, als dat nergens op is uitgelopen, in actie te komen.

4.3.6.2. Het Comité heeft er in het verleden al voor gepleit dat in het werkprogramma van de WTO een "sociale clausule" wordt opgenomen. Die clausule zou moeten worden gebaseerd op conventies van de IAO (waarbij nagenoeg alle landen van de wereld zijn aangesloten), met name op de volgende gebieden:

- afschaffing van dwangarbeid (conventies 29 en 105);

- het recht van vereniging en het recht om cao's af te sluiten (conventies 87 en 98);

- minimale leeftijdsgrens voor arbeid en afschaffing van kinderarbeid (conventie 138);

- verbod op discriminatie op de werkplek en gelijke beloning voor gelijkwaardig werk voor mannen en vrouwen (conventies 100 en 111).

4.3.7. Investeringen

4.3.7.1. Het Comité heeft in een eerder uitgebracht advies verklaard er de voorkeur aan te geven "dat over een Multilaterale Overeenkomst inzake Investeringen (MOI) in WTO-verband wordt onderhandeld. Nu de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) echter al onderhandelingen in gang heeft gezet, is het zaak dat de Gemeenschap en de lid-staten hieraan actief meewerken. Zij mogen evenwel de noodzaak van een toekomstige WTO-overeenkomst niet uit het oog verliezen ()". Het is wellicht een geruststelling voor ontwikkelingslanden dat de beginselen van de OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen onderdeel moeten zijn van iedere overeenkomst over investeringen.

4.3.7.2. De stroom van transatlantische investeringen over en weer is evenwichtig en groot, en kan dus een succes worden genoemd. Het Comité pleit er echter voor dat wordt toegezien op subfederale en lokale instanties zodat discriminatie op landelijk niveau wordt uitgebannen.

5. DE NIEUWE TRANSATLANTISCHE MARKT (TMP)

5.1. Een overeenkomst inzake transatlantische vrijhandel (TAFTA) zou te hoog gegrepen en riskant zijn geweest. Het Comité is dan ook voorstander van de pragmatische en "stap voor stap"-benadering van de Nieuwe Transatlantische Markt (TMP). Als met de VS, of zelfs met NAFTA, vrijhandel wordt overeengekomen, dan kan dat de WTO schaden en de landbouw in een moeilijk vaarwater brengen.

5.2. De EU en de VS hebben afgesproken om gezamenlijk een onderzoek te verrichten naar manieren om de handel in goederen en diensten te vergemakkelijken en om tarieven en andere handelsbelemmeringen op te heffen of terug te dringen. Die gezamenlijke studie is in volle gang en het definitieve verslag ervan zal in 1997 of 1998 worden afgerond. Het Comité verzoekt de Commissie van de vorderingen van dit onderzoek op de hoogte worden gehouden en behoudt zich het recht voor om over het TAFTA-vraagstuk een advies op te stellen.

5.3. De vraag rijst of de EU en de VS bilateraal over handelskwesties moeten onderhandelen vóórdat de besprekingen in WTO-verband beginnen. Het Comité is voorstander van een pragmatische aanpak waarbij die vraag geval voor geval wordt beantwoord: soms moeten de EU en de VS samen het voortouw nemen om de aanzet te geven tot een WTO-overeenkomst of om een impasse te doorbreken (zoals i.v.m. landbouw tijdens de Uruguay-ronde), maar in andere gevallen (b.v. investeringen) kan te grote EU/VS-eensgezindheid juist spanningen doen ontstaan met de landen die van de discussies zijn uitgesloten. Kortom, het antwoord op deze vraag vergt een zorgvuldige afweging naarmate de samenwerking tussen de EU en de VS groter wordt.

5.4. Landbouw

5.4.1. Het standpunt van de VS is dat het grootste probleem wordt gevormd door EU-produkten en -uitvoer waarvoor op de een of andere wijze overheidssteun wordt verleend. Daarin ligt volgens de VS de oorzaak van tal van bilaterale handelsconflicten. In die situatie zal ongetwijfeld verandering komen na de tweede GATT-onderhandelingsfase in 1999. Verwacht mag worden dat de nieuwe multilaterale onderhandelingsronde verdere hervorming van het GLB tot gevolg zal hebben waardoor niet alleen de LMOE gemakkelijker toegang zullen krijgen tot de EU, maar ook de weg wordt vrijgemaakt voor herstel van gewone handelsbetrekkingen met de VS.

5.4.2. Sinds de afsluiting van de Uruguay-ronde zijn de transatlantische betrekkingen in de landbouwsector veel beter geworden. Door toepassing van de regels tegen oneerlijke concurrentie van de nieuwe wereldhandelsorganisatie zou het nu kunnen dat zowel de landbouw van de VS als van de EU echt concurrerend worden.

5.4.3. Als de EU en de VS er inderdaad in slagen overeenstemming te bereiken over de grotere openstelling van hun landbouwmarkten en andere produktiesectoren, zouden zij een doorbraak creëren naar vrijere handel onderling. Daarvan kunnen grote voordelen voor de EU-economie worden verwacht, maar tegelijkertijd ook nadelen voor bepaalde bedrijfstakken zowel in de EU als in de VS. De oplossing zou kunnen zijn dat de andere markten eerder dan de landbouwmarkt worden opengesteld. Het is heel goed mogelijk dat als de - evengoed - moeizame onderhandelingen over normen, handel in cultuurgoederen en dienstverlening eenmaal zijn afgerond en is nagegaan welke gevolgen daarvan voor Canada en Mexico kunnen worden verwacht, het GLB ondertussen al weer verder is aangepast.

5.5. Samenwerking in de regelgeving

Tegelijkertijd zouden aanzienlijke vorderingen moeten worden gemaakt bij de tenuitvoerlegging van de agenda en de oplossing van de grootste problemen i.v.m. regelgeving (concurrentiebeleid, wederzijdse erkenning van normen, financiële dienstverlening, telecommunicatie, certificering en testmethoden, de informatiemaatschappij en luchtvervoer).

5.6. Concurrentiebeleid

5.6.1. Het Comité is ervan overtuigd dat concurrentiebeleid een gebied is waar bilaterale EU/VS-samenwerking t.a.v. de regelgeving kan bijdragen tot vooruitgang op multilateraal niveau. In het actieplan worden de EU en de VS ertoe aangezet om de ontwikkelingslanden te blijven stimuleren om een begin te maken met regelgeving. Het bedrijfsleven kan veel profijt hebben van samenwerking van de EU met de VS en met NAFTA. Bij fusies kan het voorkomen dat daarvoor toestemming moet worden gevraagd van diverse autoriteiten in de wereld die uiteenlopende eisen stellen t.a.v. de te verstrekken inlichtingen. In het Amerikaanse systeem zijn de desbetreffende eisen in een eerste fase minder stringent. Dat heeft bij 98 % van de overal ter wereld goedgekeurde fusies voor alle partijen een vermindering van de papierwinkel tot gevolg. De voordelen van gelijklopende procedures kunnen wellicht een tegenwicht vormen voor de terughoudendheid van ondernemingen die vrezen dat bij de uitwisseling van gegevens tussen meerdere instanties de vertrouwelijkheid daarvan wordt geschonden. Overeenstemming zou ook goed zijn voor kleine ondernemingen, die vooral behoefte hebben aan een betere toegang tot de technologisch geavanceerde sectoren.

5.6.2. In het geval van restrictieve praktijken zou ook enige overeenstemming kunnen worden nagestreefd met het Amerikaanse systeem, waarin afspraken tussen bedrijven wettelijk zijn zolang ze niet onwettig worden verklaard. In de EU moeten zelfs onschuldige overeenkomsten ter bekrachtiging aan concurrentieautoriteiten worden voorgelegd. Als er een met het Amerikaanse systeem vergelijkbare regeling komt, kunnen de inspanningen in de eerste plaats worden gericht op de bestrijding van praktijken die tegen het algemeen belang indruisen.

5.6.3. Concurrentiebeleid heeft nauwelijks de belangstelling van het grote publiek, terwijl het belang ervan voor bedrijfsleven en met name ook de consument toch groot is. Hierin zou al verbetering kunnen worden gebracht als "transfer pricing" (interne verrekening), corruptiebestrijding en samenwerking bij het vastleggen van beginselen voor voorbeeldige bedrijfsvoering onderdeel van dat beleid gaan uitmaken. In de VS kan een rechtszaak worden aangespannen tegen burgers die buitenlanders omkopen: ook dat voorbeeld zou moeten worden nagevolgd. Daar wordt trouwens door de Internationale Kamer van Koophandel en de OESO voor gepleit. Toepassing van de OESO-richtsnoeren zou tevens belastingvoordelen bij omkoperij in een ander land voorkomen. Ook zijn de grootste accountancy-instanties nu bezig algemene normen voor boekhouding en jaarverslagen vast te leggen, waardoor "transfer pricing" (interne verrekening) kan worden tegengegaan.

5.7. Wederzijdse erkenning van normen

5.7.1. Het Comité staat achter de doelstelling om op zo kort mogelijke termijn een overeenkomst tot stand te brengen over de wederzijdse erkenning van de normen voor de vaststelling van conformiteit (met inbegrip van de certificerings- en testprocedures) in bepaalde sectoren. In de "Transatlantic Business Dialogue" worden prioriteiten gesteld, b.v. terminals voor telecommunicatie, produkten voor informatietechnologie en elektrische apparatuur. Daarnaast steunt het Comité het pleidooi voor meer samenwerking bij het vastleggen van internationale normen en voor een optimaal gebruik van internationale normen die bij toepassing zo doorzichtig mogelijk moeten zijn, die met maximale inspraak worden uitgewerkt en die niet-discriminatoir zijn. Het is belangrijk dat alle mogelijke belangengroepen (ondernemers, werknemers, consumenten, milieubeschermers en burgers) daarbij worden betrokken.

5.8. Normen voor levensmiddelen

5.8.1. De discussie tussen de EU en de VS over normen voor levensmiddelen is een voorbeeld van de noodzaak om het standpunt van de consumenten in het debat mee te nemen. De tijdens de Uruguay-ronde overeengekomen regel is dat normen voor levensmiddelen niet als handelsbarrières kunnen worden aangevochten als deze wetenschappelijk zijn onderbouwd. De GATT-regel bepaalt echter niet wat er moet gebeuren als de wetenschappelijke onderbouwing onvoldoende is. De overeenkomst biedt de mogelijkheid preventieve maatregelen te nemen voor het geval de wetenschap niet tot een eensluidend standpunt kan komen. Het standpunt van de VS is dat met normen voor levensmiddelen een zo hoog mogelijke kwaliteit moet worden nagestreefd en dat bij een onvolledige wetenschappelijk onderbouwing het voordeel van de twijfel geldt. Tegelijkertijd dringen de VS er bij de EU met klem op aan om met hormonen geproduceerd rundvlees toe te laten, en weigeren zij zelf gevolg te geven aan het verzoek van de EU en een aantal Amerikaanse rundvleesproducenten om vlees van dieren waaraan geen hormonen zijn toegediend, als zodanig te certificeren.

5.8.2. De definitie van een "wetenschappelijke basis" in de tekst van de NAFTA-overeenkomst kan verhelderend werken: een wetenschappelijke basis is een motivering die is gebaseerd op gegevens die worden vergaard met behulp van wetenschappelijke methoden. De VS-autoriteiten spreken tegen dat de afspraken van de Uruguay-ronde harmonisatie op het niveau van de internationale (dus vooral CODEX-)normen in de hand zouden werken, en in de tekst van de NAFTA-overeenkomst is vastgelegd dat alle partijen het recht hebben om een maatregel die strenger is dan een internationale norm goed te keuren, te handhaven of toe te passen. Dit is koren op de molen van de Commissie die vindt dat zij het recht heeft om strengere normen op te leggen. Het Comité is ervoor dat normen voor levensmiddelen in het actieplan worden opgenomen.

5.9. Financiële dienstverlening en telecommunicatie

Er kunnen aanzienlijke voordelen worden verwacht van grotere concurrentie in de financiële dienstverlening en telecommunicatie. Maar er zijn ook risico's: het zou kunnen dat de systemen voor bankcontrole en investerings- en verzekeringsbescherming de consumenten onvoldoende bescherming bieden en dat de toegenomen concurrentie ten koste gaat van de dienstverlening aan bepaalde groepen, zoals de bewoners van afgelegen, dun bevolkte gebieden. Wel zou een overeenkomst kunnen worden gesloten om een einde te maken aan de verwarring als gevolg van de regel dat wordt uitgegaan van de thuisbasis van een bedrijf en niet van het feit dat het op de EU-markt opereert, en de overvloed aan regels in de VS die van deelstaat tot deelstaat verschillen. Het bankwezen in de EU is vrij open. De regelgeving is dezelfde voor in de EU gevestigde Amerikaanse banken als voor de EU-banken. Daarentegen is het voor EU-banken moeilijk om in de diverse Amerikaanse deelstaten de markt te penetreren omdat de banksector in de VS niet is geïntegreerd. Het is belangrijk dat op dit gebied vooruitgang wordt geboekt omdat de EU een krachtige financiële sector heeft.

5.10. De informatiemaatschappij

5.10.1. Het Comité juicht het voorstel van de industrie toe om tegen december 1996 een EU/VS-overeenkomst over informatietechnologie te sluiten. Die overeenkomst zou moeten betekenen dat de tarieven vóór 2000 worden afgeschaft en dat gemeenschappelijke normen worden gehanteerd om concurrentie en gebruikerstoegang te stimuleren. Gemeenschappelijke normen verminderen het risico op marktoverheersing en maken het voor het MKB mogelijk om daadwerkelijk een plaats op de markt te veroveren.

5.10.2. De discussie over de audiovisuele sector wordt angstvallig buiten de agenda en het actieplan gehouden. Toch kan die discussie niet worden ontlopen vanwege de relevantie van de audiovisuele sector voor de nieuwe technologieën. De EU-regel dat het grootste deel van de in de EU uitgezonden ontspanningsprogramma's "voor zover haalbaar" van EU-oorsprong moet zijn, zou - als de software er eenmaal is - mogelijkerwijs (bijvoorbeeld) op Internet kunnen worden toegepast. De Amerikaanse industrie is er vooral voor beducht dat de door haar niet volledig als argument geaccepteerde "culturele identiteit" door de EU op nieuwe technologieën zal worden toegepast. Een transatlantische dialoog over deze kwestie, waarbij de EU de grenzen aan haar "culturele identiteit" duidelijker vastlegt, zou nuttig kunnen zijn.

5.11. Luchtvervoer

5.11.1. De VS willen verruiming van toegang, terwijl de EU het recht wil hebben om meer dan 25 % van de aandelen van een Amerikaanse luchtvaartmaatschappij te verwerven. Ook subsidies spelen een rol (dat daar weinig schot in zit komt mede door de traagheid waarmee de Commissie de kwestie van de overheidssteun aanpakt). Vooruitgang kan pas worden geboekt als de vraag over de bevoegdheid van de EU is beantwoord. Het Comité is geneigd te denken dat het ook op dit gebied in het belang van de EU is om met één stem te spreken.

5.12. Overheidssteun

5.12.1. In het actieplan worden overheidsopdrachten wel genoemd, maar het probleem van overheidssteun wordt nergens benadrukt. Wel plaatsen de VS vraagtekens bij EU-overheidssteun in het algemeen (met inbegrip van regionale steun).

Het EU-bedrijfsleven van zijn kant heeft echter problemen met steunverlening in de VS omdat de overheden in diverse deelstaten hun bedrijfsleven net zo goed subsidiëren, maar het moeilijk is daarvan sporen terug te vinden (vooral in gemeenten). Het Comité suggereert dat grotere doorzichtigheid als doelstelling in het actieplan wordt opgenomen.

5.13. Conclusies van het Comité over de TMP

5.13.1. Hoewel incidenteel vooruitgang bijvoorbeeld op de hierboven genoemde gebieden mogelijk is, bestaat toch het gevaar dat met de TMP te veel op veilig is gespeeld. Hoe nuttig gedetailleerde studies naar vraagstukken van wederzijdse erkenning of zelfs modelprojecten voor samenwerking in de regelgeving ook zijn, de kans is niet groot dat politici en publieke opinie hiervoor echt warm zullen lopen. De meest controversiële kwesties zoals monetair beleid, audiovisuele en voedselnormen, worden angstvallig uit de weg gegaan. Ook is nog maar de vraag of de impuls die door deze voorstellen aan de ontwikkelingen is gegeven, een blijvende zaak is. Geen van beide partijen streeft voor het grote publiek begrijpelijke doelstellingen na. De publieke opinie zal er dan ook geen weet van hebben, mochten de partijen er niet in slagen om de doelstellingen van het actieplan te verwezenlijken. Onder die omstandigheden is onduidelijk waar de politieke wil vandaan moet komen die nodig is om de moeilijkheden te overwinnen die daardoor onherroepelijk zullen ontstaan.

5.13.2. In dit advies wil het Comité aangeven op welke door de EU en de VS vastgelegde actieterreinen de inspanningen zouden moeten worden vergroot en waar de rol van EU- en VS-belangengroeperingen kan worden versterkt. De telkens weer de kop opstekende meningsverschillen tussen de EU en de VS hebben voornamelijk te maken met verschillende tradities in het regelgevend beleid (cfr. het actieplan), maar ook met uiteenlopende zienswijzen van de verschillende belangengroeperingen aan weerszijden van de Atlantische Oceaan. Transatlantische samenwerking tussen economische en sociale belangengroeperingen als uitbreiding van de zakelijke dialoog waarvoor momenteel een lans wordt gebroken, zou de diepgang ten goede komen van de dialoog, die tot voor kort voornamelijk werd gevoerd door kleine groepjes deskundigen in politieke en veiligheidsaangelegenheden. Door een dergelijke samenwerking zou het ook gemakkelijker worden bepaalde geschillen uit de wereld te helpen en de publieke opinie bewuster te maken van de transatlantische agenda.

5.13.3. Het welslagen van de overeenkomst hangt af van het toezicht op de vorderingen die met de tenuitvoerlegging ervan worden gemaakt. Dit mag niet de taak zijn van een instantie als de groep van hoge functionarissen, waarvan de voorwaarden voor lidmaatschap alsook de taakomschrijving voor het publiek niet duidelijk zijn, maar zou op een meer doorzichtige manier moeten gebeuren. Het Comité zou moeten trachten toe te zien op de bij de tenuitvoerlegging van de overeenkomst gemaakte vorderingen en ervoor moeten zorgen dat over de onderhandelingen in grotere mate verantwoording wordt afgelegd aan het grote publiek en de diverse belangengroeperingen die van de met de EU gesloten overeenkomst gevolgen ondervinden.

6. VERSTERKING VAN DE TRANSATLANTISCHE BETREKKINGEN

6.1. In het laatste hoofdstuk van de agenda en van het actieplan wordt, net als in het informatief rapport van het Comité, gepleit voor uitbreiding van de transatlantische dialoog, maar dan wel vooral tot handel (de "Transatlantic Business Dialogue"), wetenschap en onderwijs. Het Comité is ingenomen met het voornemen om een overeenkomst over wetenschap en technologie te sluiten en dringt erop aan dat zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van de overeenkomst voor samenwerking in voortgezet onderwijs en op het gebied van beroepsopleiding. Uitwisselingen vinden veelvuldig plaats, maar ook weer niet zo stelselmatig als eigenlijk zou moeten, omdat er geen centrale instantie bestaat waar belangstellenden en sponsors met elkaar in contact kunnen worden gebracht. Wat vooral ontbreekt, zijn programma's voor leden van universiteiten die aan andere universiteiten lezingen willen geven of aan conferenties en/of "think tanks" willen deelnemen en programma's voor uitwisselingen tussen vrijwilligersorganisaties. Het is te hopen dat deze zaken ook door het actieplan zullen worden bestreken.

6.2. In het advies is aangegeven op welke gebieden belangengroeperingen door hun grote activiteit de transatlantische samenwerking kunnen beïnvloeden. Milieu en landbouw zijn daarvan de meest in het oog springende voorbeelden. Nu de wereldsituatie door het einde van de Koude Oorlog is veranderd, moeten de EU en de VS regelingen treffen voor een uitgebreide dialoog over handels-, milieu- en sociale aangelegenheden. Die dialoog zou dus meer moeten omvatten dan alleen handel, wetenschap en onderwijs.

6.3. De op gang gekomen "Transatlantic Business Dialogue" heeft al duidelijke voorstellen ter verbetering van de handel opgeleverd. Het Comité wenst regelmatig op de hoogte te worden gehouden van de ontwikkelingen, de vraagstukken die worden behandeld en de problemen die daarbij rijzen. Daardoor wordt cooerdinatie mogelijk van pogingen om te komen tot een grotere economische en sociale samenhang tussen de EU de VS. Dat resultaat zou als model kunnen dienen voor andere belangengroeperingen. Als bijvoorbeeld ook vertegenwoordigers van werknemers, consumenten, landbouwers of milieuorganisaties deel hebben aan de discussies, zou ervoor worden gezorgd dat alle belangen aan bod komen. De lijst vraagstukken van gemeenschappelijke belang voor belangengroeperingen in de EU en de VS is niet onaanzienlijk. In de ogen van het Comité zijn de volgende daarvan de belangrijkste:

- internationale aangelegenheden (betrekkingen met Japan en andere voor de wereldhandel belangrijke landen);

- opbloei van de in een overgangsfase verkerende landen van Oost-Europa en het GOS;

- bevordering van duurzame groei, het verlenen van voedsel- of andere hulp aan ontwikkelingslanden, positie van Afrika;

- inzet voor multilateralisme en vooruitgang op het gebied van het regelgevende beleid inzake mededinging en "model business principles";

- problemen i.v.m. het economische en monetaire beleid;

- vergelijkbare ervaringen met het scheppen van arbeidsplaatsen, de sociale problematiek, inkomen en handel, beroepsopleidingen, gezondheidszorg en werkloosheid;

- internationale milieu-overeenkomsten, milieubeleid in diverse sectoren, veranderingen in het leefpatroon, consumentenvoorlichting;

- verschillen in landbouwbeleid, wederzijdse vermindering van uitvoersubsidies, landbouw en milieubescherming;

- samenwerking bij consumentenaangelegenheden ("verhaal over de grenzen heen", strenge gezondheids- en veiligheidsvoorschriften, bedrijfseconomisch toezicht en de instandhouding van de dienstensector op het platteland);

- vernieuwende initiatieven van burgerorganisaties (liefdadigheid en vrijwilligerswerk).

6.4. In het licht van de voor die idee in de VS ontvangen steunbetuigingen stelt het Comité voor dat de economische en sociale belangengroeperingen aan weerszijden van de Atlantische Oceaan om de twee jaar bijeenkomen om over deze vraagstukken van gedachten te wisselen. Het Comité zou als startsein daarvoor eind 1996 een conferentie over transatlantische aangelegenheden willen houden waaraan wordt deelgenomen door Amerikaanse sociaal-economische partnerorganisaties.

7. CONCLUSIE

Het Comité stemt in met de pragmatische benadering waarvoor met het TMP is gekozen. Die aanpak verdient de voorkeur boven de riskantere TAFTA. Het welslagen van een pragmatische benadering hangt echter wel af van de prikkel, die sterk genoeg moet zijn voor de verwezenlijking van àlle doelstellingen. Het Comité is er dan ook voorstander van dat duidelijkere en ambitieuzere doelstellingen worden vastgelegd voor buitenlandse hulp, milieu en sociaal beleid. Bovendien zou de samenwerking een breder publiek moeten bereiken en dus niet alleen de zakenwereld en de groep hoge functionarissen mogen aangaan.

Brussel, 30 mei 1996.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

C. FERRER

() De buitenlandse hulp van de VS komt ongeveer overeen met 0,2 % van het BBP tegen 0,4 % voor de EU. Bovendien is de Amerikaanse steun voorbehouden aan een klein aantal landen met een middelgroot inkomen.

() PB nr. C 287 van 4. 4. 1992.

() Beware the US Models: Lawrence Mishel et all., Economic Policy Institute, Washington, 1995.

() PB nr. C 153 van 28. 5. 1996.