"We moeten harder werken aan een eerlijke en echte pan-Europese arbeidsmarkt. Ik wil daartoe bijdragen met een Europese pijler van sociale rechten, die rekening houdt met de veranderende realiteit van de Europese samenlevingen en de arbeidsmarkt, en die kan dienen als kompas voor de hernieuwde convergentie in de eurozone. Die Europese pijler voor sociale rechten moet een aanvulling vormen op wat we al samen hebben bereikt op het vlak van de bescherming van werknemers in de EU. Ik denk dat wij er goed aan doen om dit initiatief eerst in de eurozone te nemen en daarna andere lidstaten te laten instappen als zij dat willen."

Voorzitter Jean-Claude Juncker, toespraak over de toestand van de Unie,

Europees Parlement, 9 september 2015



1. Inleiding

Een inclusievere en rechtvaardigere Unie tot stand brengen is een topprioriteit voor deze Commissie. Sinds voorzitter Juncker de oprichting van een Europese pijler van sociale rechten aankondigde, werkt de Commissie hiervoor actief samen met alle betrokken belanghebbenden op alle niveaus. In maart 2016 heeft zij een voorlopige schets van de Europese pijler van sociale rechten voorgesteld en een brede openbare raadpleging gelanceerd om feedback te verzamelen. In januari 2017 is, voortbouwend op evenementen voor belanghebbenden en input uit heel Europa, een conferentie op hoog niveau georganiseerd ter afsluiting van de raadpleging.

Vandaag presenteert de Commissie de resultaten van deze openbare raadpleging, samen met haar definitieve voorstel voor een Europese pijler van sociale rechten. De pijler bevat een aantal grondbeginselen en belangrijke rechten ter ondersteuning van goed werkende en billijke arbeidsmarkten en socialezekerheidsstelsels. Zoals in het verslag van de vijf voorzitters over de voltooiing van Europa’s economische en monetaire unie werd benadrukt, is dit eveneens essentieel voor het bouwen van veerkrachtigere economische structuren. Daarom is de pijler ontworpen als een kompas voor een hernieuwd convergentieproces dat tot doel heeft in de deelnemende lidstaten te komen tot betere levensomstandigheden en arbeidsvoorwaarden. De pijler is in de eerste plaats bedoeld voor de eurozone maar alle EU-lidstaten kunnen deelnemen.

Deze beginselen en rechten in de praktijk omzetten, is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. De instrumenten die nodig zijn om resultaten te boeken met de pijler, zijn grotendeels beschikbaar op het niveau van de lokale, regionale en nationale overheden, de sociale partners en het maatschappelijk middenveld in het algemeen. De Europese Unie – en de Europese Commissie in het bijzonder – kan helpen door het kader vast te stellen, richting te geven en een gelijk speelveld te creëren, waarbij ten volle rekening wordt gehouden met de specifieke nationale omstandigheden en institutionele structuren. Dergelijke actie op EU-niveau is van essentieel belang maar moet worden ondersteund en opgevolgd op alle verantwoordelijkheidsniveaus.

De discussie over de sociale dimensie van Europa is onderdeel van het bredere debat dat is geopend over de toekomst van de EU-27. Het witboek van de Commissie over de toekomst van Europa heeft de aanzet gegeven voor een uitgebreid debat over welke toekomst wij willen voor onszelf, onze kinderen en Europa. De discussienota over de sociale dimensie van Europa die samen met het pakket over de Europese pijler van sociale rechten wordt bekendgemaakt, legt de nadruk op de diepgaande veranderingen die de Europese samenlevingen en de arbeidsmarkt het komende decennium zullen ondergaan, en bevat een aantal opties voor de manier om daar gezamenlijk mee om te gaan, door te bouwen aan een Europa dat beschermt, sterker maakt en verdedigt. In de Verklaring van Rome, die de EUleiders op 25 maart 2017 hebben aangenomen, wordt het belang van een sociaal Europa onderstreept. De "Sociale Top voor eerlijke banen en groei", die op 17 november 2017 zal plaatsvinden in Göteborg, zal opnieuw de gelegenheid bieden om deze ideeën verder uit te werken.

Deze mededeling stelt de Europese pijler van sociale rechten voor en stippelt de weg uit voor de uitvoering ervan. De mededeling gaat vergezeld van een aantal wetgevende en nietwetgevende initiatieven in verband met evenwicht tussen werk en privéleven, voorlichting voor werknemers, toegang tot sociale bescherming en arbeidstijd. Eenmaal goedgekeurd, zullen deze voorstellen volgens de logica van de pijler het EU-acquis bijwerken en aanvullen. De tekst van de pijler zelf wordt ondersteund door een werkdocument van de diensten van de Commissie waarin nadere uitleg wordt gegeven over elk van de beginselen en rechten. Bovendien is een sociaal scorebord uitgewerkt om de voortgang in de praktijk te meten. Aan de hand hiervan zullen trends en prestaties in de verschillende landen kunnen worden bijgehouden en zullen met kennis van zaken beleidsrichtsnoeren kunnen worden verstrekt in het kader van het Europees semester voor coördinatie van het economisch beleid. Voor de EU als geheel zullen met het scorebord ook de vorderingen worden beoordeeld om te komen tot een "triple A"-status op sociaal gebied.



2. De grondgedachte achter de Europese pijler van sociale rechten

De Europese pijler van sociale rechten wordt voorgesteld tegen de achtergrond van de realiteit van vandaag en morgen. Ondanks recente verbeteringen van de economische en sociale omstandigheden in heel Europa, zijn de gevolgen van de crisis van het afgelopen decennium nog steeds duidelijk voelbaar, met langdurige en jeugdwerkloosheid en armoederisico in vele delen van Europa. Daarnaast heeft elk van de lidstaten te maken met de snelle veranderingen die onze samenlevingen en de arbeidsmarkt ondergaan.

Zoals in de discussienota over de sociale dimensie van Europa nogmaals werd aangehaald, zijn er evenveel uitdagingen als mogelijkheden. De EU heeft de meest geavanceerde socialezekerheidsstelsels ter wereld en beschikt over een schat aan beste praktijken en sociale innovaties, maar zij zal het hoofd moeten bieden en zich moeten aanpassen aan ongekende maatschappelijke uitdagingen.

Tegen deze achtergrond staat de Europese pijler van sociale rechten voor het verlenen van nieuwe en meer effectieve rechten aan de burgers. De twintig beginselen en rechten die zijn vastgelegd in de pijler zijn opgebouwd rond drie categorieën: gelijke kansen en toegang tot de arbeidsmarkt, billijke arbeidsomstandigheden en sociale bescherming en inclusie. Hierbij ligt de nadruk op de manier waarop werk wordt gemaakt van de belofte van de Verdragen om een sociale markteconomie met een groot concurrentievermogen tot stand te brengen die gericht is op volledige werkgelegenheid en sociale vooruitgang. De beginselen en rechten zijn weliswaar gemeenschappelijk maar er wordt niet verwacht dat er een uniforme aanpak is voor de concrete uitwerking ervan: de pijler houdt rekening met de diverse situaties en de uiteenlopende middelen die beschikbaar zijn om deze gemeenschappelijke doelstellingen te bereiken.

In het definitieve voorstel voor de Europese pijler van sociale rechten dat vandaag wordt gepresenteerd, wordt rekening gehouden met de talrijke bijdragen die zijn verzameld tijdens de openbare raadpleging (zie kader 1). Na de raadpleging is een aantal parameters verfijnd in vergelijking met de voorlopige schets van maart 2016.