1.Algemene context

De richtlijnen inzake overheidsopdrachten reguleren toewijzingsprocedures en beperkte aspecten van de uitvoering van overheidsopdrachten en concessieopdrachten boven bepaalde drempels. De geschatte waarde van de in "Tenders Electronic Daily" (TED) gepubliceerde aanbestedingen in 2014 bedroeg 421,31 miljard EUR, dat is 3,32 % van het BBP van de EU . Open en goed gereguleerde markten voor overheidsopdrachten dragen bij tot een efficiënter gebruik van publieke middelen en aan de kwaliteitsverbetering van openbare aankopen.

Uit de opgedane ervaring bij de richtlijnen inzake overheidsopdrachten is gebleken dat, om de doelstellingen ervan volledig te kunnen verwezenlijken, marktdeelnemers in staat moesten zijn om de door deze richtlijnen verleende rechten overal in de EU te handhaven. Bijgevolg werden de rechtsmiddelenrichtlijnen (Richtlijnen 89/665/EEG en 92/13/EEG, als gewijzigd door Richtlijn 2007/66/EG ) als flankerende maatregelen goedgekeurd. Deze richtlijnen beogen ervoor te zorgen dat, op basis van minimale normen inzake beroepsmogelijkheden in de EU, ondernemers overal in de EU toegang zouden hebben tot snelle en doeltreffende procedures om verhaal te halen in de gevallen waarin zij van mening waren dat de overeenkomsten in strijd met de richtlijnen inzake overheidsopdrachten waren toegekend. De rechtsmiddelenrichtlijnen vormen daarom een essentieel onderdeel op het gebied van overheidsopdrachten en een uniek voorbeeld van EU-recht inzake de volle werking van EU-rechten op nationaal niveau.

De rechtsmiddelenrichtlijnen maken rechtsvorderingen mogelijk zowel vóór de ondertekening van de overeenkomst (precontractuele rechtsmiddelen) als erna (postcontractuele rechtsmiddelen). Precontractuele rechtsmiddelen omvatten het recht van voorlopige maatregelen, een verplichte opschortende termijn tussen het gunningsbesluit en het sluiten van de overeenkomst en de verplichting om de aanbestedingsprocedure op te schorten zolang het beroep wordt onderzocht, om te voorkomen dat de opdracht wordt gegund. Postcontractuele rechtsmiddelen beogen een bestaande overeenkomst onverbindend te verklaren en/of compensatie te bieden (met name schadevergoeding) aan de betrokken partijen nadat de desbetreffende overeenkomst is ondertekend. Daarnaast omvatten de rechtsmiddelenrichtlijnen andere belangrijke elementen zoals het automatisch informeren van de inschrijvers over de reden waarom ze niet succesvol waren, de regeling van de termijnen voor het instellen van procedures en de alternatieve sancties (namelijk het verkorten van de duur van de overeenkomst of het opleggen van boetes) wanneer onverbindendheid niet geschikt is.

De rechtsmiddelenrichtlijnen bepalen dat de Commissie de tenuitvoerlegging ervan beoordeelt en aan het Europees Parlement en de Raad verslag uitbrengt over de doeltreffendheid ervan, met name wat betreft de alternatieve sancties en termijnen die bij Richtlijn 2007/66/EG zijn ingevoerd. Bovendien werd in 2013 besloten een evaluatie van deze richtlijnen uit te voeren in het kader van het programma voor gezonde en resultaatgerichte regelgeving (REFIT) van de Commissie. Dit verslag wordt aan het Europees Parlement en de Raad voorgelegd met het oog op de wettelijke verplichting om verslag uit te brengen aan het Europees Parlement en de Raad en om de resultaten van de REFIT-evaluatie mee te delen. In het bij dit verslag gevoegde werkdocument van de Commissiediensten bevat aanvullende informatie over de uitgevoerde evaluatie.

Bij het opstellen van dit verslag werd gebruikgemaakt van de volgende informatiebronnen:

•de studie "Economic efficiency and legal effectiveness of review and remedies procedures for public contracts";

•een open online openbare raadpleging die tot doel had bewijsmateriaal te verzamelen over de werking en de toegevoegde waarde van de rechtsmiddelenrichtlijnen;

•overleg met lidstaten;

•gericht overleg met deskundigen en beroepsbeoefenaars in geschillen over overheidsopdrachten; alsmede

•een evaluatie van de nationale wetgeving en jurisprudentie.

Naast de evaluatie van de beleidsuitvoering van de richtlijnen is de evaluatie in het kader van REFIT specifiek toegespitst op de vraag of de rechtsmiddelenrichtlijnen geschikt zijn voor het beoogde doel, de bijbehorende kosten en lasten minimaliseren en de vereenvoudiging maximaliseren.

Er is momenteel geen EU-breed monitoring- en evaluatiesysteem van rechtsmiddelen in de lidstaten. Gegevens over rechtsmiddelen inzake overheidsopdrachten boven de drempels in elke lidstaat, worden niet verzameld op een gestructureerde, coherente en systematische wijze die het mogelijk zou maken de verkregen resultaten op een geautomatiseerde manier te analyseren en eenvoudig met elkaar te vergelijken. Daarom is de juiste meting of inschatting van de effecten van de rechtsmiddelenrichtlijnen moeilijk en zijn extra maatregelen vereist (bv. eenmalige gegevensverzameling en handmatige analyse, zoals het geval was in de huidige evaluatie).

2.Implementatie door de lidstaten

De rechtsmiddelenrichtlijnen werden door alle lidstaten volledig omgezet. Niettemin werden voor de omzetting van de wijzigingsrichtlijn 2007/66/EG aanzienlijke en wijdverbreide vertragingen geconstateerd (voor details zie bijlage 5 bij het werkdocument van de diensten van de Commissie). Gezien de minimumharmonisatie die de rechtsmiddelenrichtlijnen heeft teweeggebracht, hebben de lidstaten nationale regels van uiteenlopende omvang en aard goedgekeurd, rekening houdend met hun respectieve juridische tradities.

Als gevolg daarvan werden in elke lidstaat verschillende beroepsinstanties ingesteld. In 14 lidstaten is er een administratief toezichtsorgaan voor overheidsopdrachten, al dan niet gespecialiseerd. In de overige lidstaten is een bestaande rechterlijke instantie verantwoordelijk voor het toezicht op procedures voor overheidsopdrachten.

In alle lidstaten is vereist dat een beroepsprocedure toegankelijk dient te zijn voor eenieder die belang heeft of heeft gehad bij de gunning van een bepaalde opdracht en die door een beweerde inbreuk is of dreigt te worden geschaad. Bovendien is in bepaalde lidstaten ook voorzien dat associaties of instellingen die niet fungeren als marktdeelnemers een beroepsprocedure kunnen opstarten. Het kan daarbij gaan om beroepsverenigingen of de mededingingsautoriteit.