AANBEVELING VAN DE COMMISSIE Betreffende de globale richtsnoeren voor het economisch beleid van de lidstaten en de Gemeenschap (voor de periode 2003-2005)

INHOUD

I. Algemene richtsnoeren voor het economisch beleid

1. Het bereiken van de strategische doelstelling van Lissabon - bijdrage van het economisch beleid

2. Versterking van de EU-economie

2.1. Een op groei en stabiliteit gericht macro-economisch beleid

2.2. Economische hervormingen om het groeipotentieel van de EU te verhogen

2.3. Duurzaamheid versterken

II. Richtsnoeren per land

0. Eurozone

1. België

2. Denemarken

3. Duitsland

4. Griekenland

5. Spanje

6. Frankrijk

7. Ierland

8. Italië

9. Luxemburg

10. Nederland

11. Oostenrijk

12. Portugal

13. Finland

14. Zweden

15. Verenigd Koninkrijk

I. Algemene richtsnoeren voor het economisch beleid

1. HET BEREIKEN VAN DE STRATEGISCHE DOELSTELLING VAN LISSABON - BIJDRAGE VAN HET ECONOMISCH BELEID

De EU bevindt zich op een cruciaal tijdstip in haar geschiedenis. Na de succesvolle invoering van de eurobankbiljetten en -muntstukken staat de EU thans aan de vooravond van een historische uitbreiding, waardoor zij zal aangroeien tot 25 lidstaten en een economische entiteit zal vormen van meer dan 450 miljoen inwoners. Tegelijkertijd wordt de wereld geconfronteerd met uitzonderlijke geopolitieke spanningen, die de economische vooruitzichten zeker op korte termijn maar eventueel ook op middellange termijn negatief beïnvloeden.

In Lissabon heeft de EU zichzelf een nieuw strategisch doel gesteld voor het huidige decennium: 'de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie in de wereld worden, in staat tot duurzame economische groei, met meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang'. Voor de succesvolle tenuitvoerlegging van de strategie van Lissabon moeten gelijktijdig samenhangende beleidsmaatregelen worden getroffen op economisch, sociaal en milieugebied.

Deze globale richtsnoeren voor het economisch beleid zijn gericht op de bijdrage die het economisch beleid tijdens de komende drie jaar kan leveren. In overeenstemming met de regelingen inzake stroomlijning en de conclusies van de voorjaarsbijeenkomst van de Europese Raad in Brussel, ligt de nadruk op de belangrijke economische beleidspunten en -prioriteiten voor deze periode. Zij vormen de kern van het streven naar coördinatie dat het economisch beleid in de EU en de lidstaten ondersteunt. Uit de richtsnoeren blijkt dat de EU de noodzaak erkent van hogere en duurzame groeipercentages en dat zij vastbesloten is de nodige maatregelen te treffen om dit resultaat te bereiken. Gezonde macro-economische voorwaarden en beleidsmaatregelen zijn een eerste vereiste voor een duurzame stijging van de economische welvaart. Meer ondernemingsgeest en investeringen in kennis en innovatie vormen de sleutel tot de schepping van nieuwe groeikansen. Beter werkende en meer concurrerende arbeids-, product- en kapitaalmarkten zijn noodzakelijk om een flexibelere economie te bereiken en het groeipotentieel te verhogen. Rekening moet worden gehouden met economische, ecologische en sociale duurzaamheidsaspecten om ervoor te zorgen dat de inspanningen de verwachte resultaten hebben op langere termijn.

Naast deze globale richtsnoeren voor het economische beleid (GREB) moeten de lidstaten de werkgelegenheidsrichtsnoeren en de daarmee samenhangende aanbevelingen volledig uitvoeren, welke overeenkomstig het Verdrag (artikel 128, lid 2) verenigbaar moeten zijn met de GREB. De werkgelegenheidsrichtsnoeren beogen het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten te sturen en te coördineren en zijn gedetailleerder dan de GREB wat de werkgelegenheidsproblematiek betreft. De lidstaten moeten ook de gemeenschappelijke doelstellingen nastreven die zijn vastgesteld in het kader van de open coördinatiemethode voor pensioenen en sociale insluiting.

De algemene richtsnoeren voor het economisch beleid gelden voor alle lidstaten en de Gemeenschap. Binnen de globale strategie kunnen de beleidsprioriteiten van lidstaat tot lidstaat verschillen als gevolg van verschillen in economische prestaties, vooruitzichten, structuren en instellingen. Met inachtneming hiervan worden in deel II de landenspecifieke aanbevelingen voor het economisch beleid uiteengezet. In deel II is ook een afdeling opgenomen over de eurozone en haar specifieke uitdagingen.

Daar het in deze richtsnoeren aanbevolen algemene beleid ook relevant is voor de nieuwe lidstaten, zal de bijwerking van de richtsnoeren in 2004 de gelegenheid bieden nader in te gaan op hun situatie en bijzondere beleidseisen.

2. VERSTERKING VAN DE EU-ECONOMIE

De economische groei is in 2002 veel zwakker uitgevallen dan verwacht en uit conjunctuurindicatoren blijkt dat dit zal voortduren. Naast de recente geopolitieke spanningen en de afnemende buitenlandse vraag, is de zwakke groei het gevolg van het reeds slinkende vertrouwen van de bedrijven en consumenten en de ontoereikende weerstand tegen schokken. Alle groeivooruitzichten op korte termijn zijn afhankelijk van de economische gevolgen van het eind maart begonnen militaire conflict in Irak. Wordt uitgegaan van afnemende geopolitieke spanningen, lagere olieprijzen en een stijgend vertrouwen, dan is in de tweede helft van 2003 een herstel mogelijk. Dit herstel zal waarschijnlijk zwak zijn omdat de binnenlandse vraag volgens de prognoses zal worden beïnvloed door stijgende werkloosheid en nog steeds tegenvallende balansen van zowel financiële als niet-financiële vennootschappen.

Tot eind 2002 was de werkgelegenheidsgroei veerkrachtig, maar aangezien de situatie op de arbeidsmarkt de economische ontwikkelingen met enige vertraging volgt, zal de werkloosheid in 2003 waarschijnlijk blijven toenemen. De loonstijgingen hebben zich bijvoorbeeld maar traag aangepast aan de lage productiviteitsgroei.

De algemene inflatie is recent iets boven twee procent blijven hangen. Sinds de tweede helft van 2002 neemt de kerninflatie af, zij het traag. In dit verband lijken rigiditeiten nog steeds snelle aanpassingen in de weg te staan. In de toekomst zouden afnemende arbeidskosten ertoe moeten leiden dat de inflatie onder twee procent daalt. Op korte termijn zijn er grote onzekerheden over de olieprijzen tegen de achtergrond van geopolitieke spanningen.

Gelet op het voorgaande is het belangrijk dat het economisch beleid het vertrouwen herstelt en aldus op korte termijn de voorwaarden creëert voor een krachtiger binnenlandse vraag en werkgelegenheidsschepping en op middellange termijn voor een verhoging van het groeipotentieel.

2.1. Een op groei en stabiliteit gericht macro-economisch beleid

Macro-economische beleidsmaatregelen spelen een hoofdrol bij het op peil houden van groei en werkgelegenheid en bij het behoud van prijsstabiliteit. Zij moeten gericht zijn op ondersteuning van een evenwichtige economische expansie en volledige realisatie van het huidige groeipotentieel. Bovendien moeten zij de randvoorwaarden creëren om besparingen en investeringen te bevorderen en deze meer te richten op kennis en innovatie, teneinde de economie op een duurzaam, hoger, niet-inflatoir groei- en werkgelegenheidspad te brengen. Voor hun toekomstplannen moeten de bedrijven en particulieren erop kunnen vertrouwen dat de prijsstabiliteit wordt gehandhaafd en dat de wisselkoersen en de langetermijnrente redelijk stabiel zijn. De handhaving van gezonde macro-economische voorwaarden hangt af van het door de centrale banken en de regeringen gevoerde beleid en van de loonontwikkelingen die voortvloeien uit de door de sociale partners gesloten overeenkomsten.

De monetaire autoriteiten moeten prijsstabiliteit nastreven en, indien dit wordt bereikt, het algemene economische beleid ondersteunen.

De lidstaten moeten er via hun begrotingsbeleid toe bijdragen dat de productie zich stabiliseert rond een hogere en duurzame groeitrend door te zorgen voor een volledige en symmetrische werking van de automatische stabilisatoren en overeenkomstig de mededeling van de Commissie van 27 november 2002 de coördinatie van hun begrotingspolitiek te versterken. Er gelden twee voorwaarden. Ten eerste moeten buitensporige begrotingstekorten worden vermeden. Ten tweede moeten conjunctuurgezuiverde begrotingssituaties worden bereikt die vrijwel in evenwicht zijn of een overschot vertonen. Bij de beoordeling van deze vereiste zal evenwel bijzondere aandacht worden besteed aan landenspecifieke omstandigheden, en met name aan (i) een veiligheidsmarge die steeds groot genoeg is om de automatische stabilisatoren te laten spelen, zonder dat de referentiewaarde van 3% van het BBP wordt overschreden; (ii) de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn; en (iii) coherentie tussen de evolutie en de kwaliteit van de openbare financiën in de stabiliteits- en convergentieprogramma's en het vereiste begrotingsevenwicht of -overschot.

Tijdens de komende drie jaar moeten de lidstaten met name:

1) begrotingssituaties handhaven die over de gehele conjunctuurcyclus vrijwel in evenwicht zijn of een overschot vertonen en, zolang dit niet is bereikt, alle nodige maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat de conjunctuurgezuiverde begrotingssituatie jaarlijks met minstens 0,5% van het BBP verbetert; en

2) vooral wanneer de groei zich herstelt, een procyclisch beleid vermijden dat de volledige en symmetrische werking van de automatische stabilisatoren tegengaat. De coördinatie van hun begrotingspolitiek vanaf dit jaar versterken .

Loonontwikkelingen moeten bijdragen tot stabiele macro-economische voorwaarden en tot een werkgelegenheidsvriendelijke beleidsmix.

De lidstaten moeten de juiste randvoorwaarden voor de loononderhandelingen door de sociale partners bevorderen. Het is belangrijk dat zij:

3) ervoor zorgen dat de nominale loonstijgingen verenigbaar zijn met prijsstabiliteit en productiviteitsverhoging. In het bijzonder moet het loonverloop matig blijven tegen de achtergrond van een eventueel cyclisch herstel van de productiviteit of een oplopende inflatie als gevolg van olieprijsstijgingen, teneinde een herstel van de winstmarges mogelijk te maken en daardoor een werkgelegenheidscheppende toename van de investeringen te ondersteunen.

2.2. Economische hervormingen om het groeipotentieel van de EU te verhogen

Structurele hervormingen zijn van essentieel belang om het groeipotentieel van de EU te verhogen. Om maximale synergieën te verkrijgen, moeten zij bij voorkeur omvattend en gecoördineerd worden uitgevoerd. Door de flexibiliteit van de economie te verhogen, dragen zij bij tot macro-economische stabiliteit. Bovendien kunnen structurele hervormingen op verschillende gebieden, mits zij gezamenlijk worden uitgevoerd, aanzienlijke voordelen opleveren en aanpassingskosten verminderen. Een toename van het arbeidsaanbod door hervormingen van de arbeidsmarkt zal bijvoorbeeld sneller worden opgenomen wanneer de bedrijven nieuwe mogelijkheden krijgen door hervormingen van de product- en kapitaalmarkt. De nieuwe mogelijkheden voor bedrijven als gevolg van de hervormingen van de product- en kapitaalmarkt kunnen evenwel alleen worden benut indien het mogelijk is adequaat opgeleide en gekwalificeerde werknemers aan te werven tegen passende voorwaarden.

i) Naar volledige werkgelegenheid: meer en betere banen

In de EU blijven de menselijke middelen nog steeds onderbenut. Dit blijkt uit de betrekkelijk lage werkgelegenheidsgraden in de EU en de geringe stijging van de arbeidsproductiviteit (dit laatste wordt behandeld onder 2.2.ii). De belangrijkste reden waarom het BBP per hoofd van de bevolking duidelijk onder het VS-niveau ligt, is dat minder mensen een baan hebben, en dat zij die een baan hebben minder uren werken. Dit kan weliswaar gedeeltelijk te wijten zijn aan een grotere voorkeur voor vrije tijd, doch veelal gaat het louter om de vraag of het loont om te werken. Velen worden daadwerkelijk aangemoedigd om de arbeidsmarkt te verlaten of inactief te blijven door bijvoorbeeld relatief genereuze of laks toegepaste uitkeringsstelsels of door de stimulering van vervroegde pensionering. Wanneer zij werk zoeken, worden zij ontmoedigd door hoge belastingen en de intrekking van uitkeringen. In het bijzonder laaggeschoolden en bewoners van armere gebieden worden uit de arbeidsmarkt geprijsd, wat wijst op de noodzaak om de kwaliteit van het onderwijs en de opleidingen te verbeteren (zie ii) en de lonen beter af te stemmen op de productiviteit. Door starre arbeidsmarktregelgeving die de gevestigde werknemers beschermt maar het voor bedrijven riskanter maakt om nieuw personeel aan te werven, blijven velen in de marge van de arbeidsmarkt. Hen rest de keuze tussen tijdelijke banen of langdurige werkloosheid en inactiviteit. Minder regelgeving en een flexibelere arbeidsorganisatie - bijvoorbeeld meer mogelijkheden voor deeltijdwerk en flexibele arbeidstijden - welke in evenwicht wordt gehouden door voldoende stabiele arbeidsverhoudingen, zouden daarentegen de toegang tot de arbeidsmarkt en aanwerving door bedrijven vergemakkelijken. Belemmeringen en negatieve prikkels voor de arbeidsmobiliteit - op geografisch en beroepsgebied - verhinderen ook de goede werking van de arbeidsmarkt, waardoor er nog veel ruimte is voor een betere afstemming van het arbeidsaanbod en de beschikbare menselijke middelen. In dit verband moeten de lidstaten onderzoeken hoe de druk op de arbeidsmarkt kan worden verlicht door integratie van migrerende werknemers.

Schepping van voorwaarden voor volledige werkgelegenheid, verbetering van kwaliteit en productiviteit op het werk en bevordering van cohesie en insluiting zijn fundamenteel in de strategie van Lissabon en de primaire doelstellingen van de Europese werkgelegenheidsstrategie. Een betere benutting van de menselijke middelen is een topprioriteit van de strategie van Lissabon. De staatshoofden en regeringsleiders van de EU hebben dan ook besloten om doelstellingen vast te stellen voor de algemene werkgelegenheidsgraden en voor de participatiegraden van vrouwen en oudere werknemers en om op te roepen de daadwerkelijke gemiddelde pensioenleeftijd in de EU met vijf jaar te verhogen. Het bereiken van deze doelstellingen zou een belangrijke stap zijn in de richting van volledige werkgelegenheid. Hogere werkgelegenheidsgraden zouden rechtstreeks bijdragen tot een hoger groeipad. Zij zijn een element van de bekende driesporenstrategie voor het aanpakken van de budgettaire gevolgen van de vergrijzing. In dit verband zouden zij ook bijdragen tot de financiering van socialezekerheidsstelsels, waardoor de indirecte arbeidskosten in de toekomst verder zouden kunnen worden verlaagd. Om deze doelstellingen te bereiken, moeten de onderliggende oorzaken van de hoge werkloosheid en de lage arbeidsparticipatie in de EU worden aangepakt. Aandacht moet dus worden besteed aan stimulansen om werken lonend te maken, werkgelegenheidsschepping en de werking van de arbeidsmarkt.

Bij de hervormingen ter verhoging van de werkgelegenheid moeten de lidstaten de werkgelegenheidsrichtsnoeren en de tot hen gerichte aanbevelingen, waarin de werkgelegenheidsproblemen uitvoeriger worden behandeld, daadkrachtig uitvoeren. Om aan het Europese groeipotentieel bij te dragen en de budgettaire gevolgen van de vergrijzing op te vangen moeten de lidstaten in de komende drie jaar:

4) De gecombineerde stimulerende effecten van belastingen en uitkeringen verbeteren, hoge marginale effectieve belastingtarieven verlagen om werkloosheids- en armoedevallen te elimineren, de belasting op lage lonen verminderen, de toepassing van uitkeringscriteria verbeteren met behoud van een passende sociale bescherming en ervoor zorgen dat de uitkeringsgerechtigden bij het zoeken naar werk efficiënt worden bijgestaan (zie ook werkgelegenheidsrichtsnoer 8).

5) Ervoor zorgen dat stelsels voor loononderhandelingen het mogelijk maken de lonen af te stemmen op de productiviteit door rekening te houden met productiviteitsverschillen als gevolg van vaardigheden en plaatselijke arbeidsmarktvoorwaarden.

6) Een flexibeler arbeidsorganisatie bevorderen en de arbeidsmarktregelgeving herzien, in het bijzonder die met betrekking tot arbeidsovereenkomsten, met de nodige aandacht voor flexibiliteit en zekerheid (zie ook werkgelegenheidsrichtsnoer 3).

7) De arbeidsmobiliteit vergemakkelijken, op geografisch en beroepsgebied, in het bijzonder door de erkenning van kwalificaties en de overdracht van socialezekerheids- en pensioenrechten te bevorderen, de met de woningmarkt samenhangende belemmeringen voor de mobiliteit op te heffen en door levenslang leren te stimuleren (zie ook werkgelegenheidsrichtsnoeren 4 en 10).

8) Overeenkomstig strenge effectbeoordelingen ervoor zorgen dat een actief arbeidsmarktbeleid wordt gericht op de individuele behoeften, met bijzondere aandacht voor degenen die het moeilijkst kunnen worden geherintegreerd op de arbeidsmarkt (zie ook werkgelegenheidsrichtsnoeren 1 en 7).

ii) Naar een concurrerende en dynamische kenniseconomie met betere banen: verhoging van de productiviteit en de bedrijfsdynamiek

De verhoging van het groeipotentieel van de EU hangt niet alleen af van werkgelegenheidsschepping maar ook van een extra stimulans voor de arbeidsproductiviteit en de bedrijfsdynamiek. Tegen de achtergrond van een door de vergrijzing geleidelijk afnemende beroepsbevolking zijn verdere productiviteitsstijgingen nodig voor het behoud en de verbetering van de toekomstige levensstandaard. Verhoging van de productiviteit maakt het mogelijk de reële lonen op te trekken en stimuleert de investeringen en de financieringsgrondslag voor openbare diensten. Daartoe is nodig dat ten volle wordt geprofiteerd van de voordelen van de interne markt, dat wordt geïnvesteerd in bekwaamheden, kennis, innovatie en organisatorische veranderingen en dat meer gebruik wordt gemaakt van de nieuwe technologieën. Tegelijkertijd is een veel sterkere bedrijfsdynamiek nodig om de concurrentiepositie van de Europese bedrijven te verbeteren. De arbeidsproductiviteit is uiterst afhankelijk van investeringen in materieel kapitaal ('diepte-investeringen'), kennis en innovatie. Het streven naar kwaliteit en verbetering van de menselijke middelen door investeringen zal bijdragen tot verbetering van menselijk kapitaal en arbeidsproductiviteit. Non-discriminatie bij de toegang tot onderwijs en opleiding zal ook bijdragen tot de arbeidsproductiviteit en tegelijk ook de kansen verhogen om een baan te vinden. De kwaliteit van werk wordt gedetailleerd behandeld in de werkgelegenheidsrichtsnoeren.

Zowel de openbare als de particuliere sector moeten meewerken aan de realisatie van de doelstellingen van Lissabon. Regeringen kunnen daartoe bijdragen door overheidsgelden zo efficiënt mogelijk te besteden, door overheidsuitgaven te heroriënteren naar groeibevorderende investeringen in materieel en menselijk kapitaal en in kennis - met inachtneming van de algemene budgettaire beperkingen - en door overheidssteun meer als hefboom voor particuliere investeringen te gebruiken. Het leeuwendeel van de verhoging van de investeringen moet van de particuliere sector komen. Bijgevolg moet het beleid ertoe strekken de economische randvoorwaarden te verbeteren, waardoor bedrijven zullen worden aangemoedigd om te innoveren, te investeren en te groeien. Dit houdt in: bevordering van de concurrentie op de product- en kapitaalmarkten, aanmoediging van het ondernemerschap, een uitstekend regelgevingskader, verhoging van het vertrouwen van de investeerders en beloning van investeringen in kennis en innovatie. Zoals is gebleken uit recente studies, speelt de interne markt hierbij een belangrijke rol, met inbegrip van de integratie van de financiële markten. De Commissie zal voor de periode 2003-2005 een nieuwe en gestroomlijnde internemarktstrategie indienen met nieuwe voorstellen om het potentieel van de interne markt voor groei, werkgelegenheidsschepping en concurrentie volledig te benutten.

Tijdens de komende drie jaar moeten de lidstaten met name:

9) De concurrentie op de goederen- en dienstenmarkten bevorderen door: (i) het omzettingspercentage van de internemarktrichtlijnen te verhogen en de resterende belemmeringen (met inbegrip van fiscale belemmeringen) voor het grensoverschrijdende handelsverkeer en de toegang tot de goederen- en vooral dienstenmarkten op te heffen; (ii) de markt voor overheidsopdrachten verder open te stellen; (iii) de mededingings- en regelgevingsautoriteiten adequate middelen te verstrekken; (iv) de staatssteun verder te verminderen, en de steun om te buigen naar horizontale doelstellingen van algemeen communautair belang en toe te spitsen op geconstateerde markttekortkomingen; en (v) de markttoegang en de betere concurrentie in de netwerkindustrieën te bevorderen en tegelijk een betere interconnectie van de nationale markten na te streven en ervoor te zorgen dat de consumenten toegang hebben tot diensten van algemeen economisch belang.

10) De integratie van de EU-kapitaalmarkten bespoedigen, in het bijzonder door de uitvoering van het Actieplan voor risicokapitaal tegen 2003 en het Actieplan voor financiële diensten tegen 2005 (2003 voor de effectenmarkten); zorgen voor een coherente toepassing van de EU-regels en belemmeringen wegnemen voor een efficiënte grensoverschrijdende clearing en settlement.

11) Een voor het ondernemerschap en voor de start en groei van het MKB bevorderlijk klimaat creëren door de administratieve lasten voor het bedrijfsleven te verlichten, de efficiëntie van de openbare sector te verhogen, het vennootschapsbelastingsysteem te vereenvoudigen en het regelgevingskader te verbeteren, met name de in- en uitstapregelingen. De toegang van het midden- en kleinbedrijf tot financiering verbeteren.

12) Maatregelen vaststellen en tenuitvoerleggen om de regels inzake goed ondernemingsbestuur op nationaal en communautair niveau te versterken. De op nationaal en communautair niveau bestaande regelingen verder verbeteren om te komen tot een efficiënt sector- en grensoverschrijdend financieel toezicht en een efficiënte beheersing van financiële crises.

13) De investeringen in kennis en innovatie bevorderen en streven naar 3% van het BBP aan investeringen in O&O door: (i) randvoorwaarden te scheppen die bevorderlijk zijn voor O&O en innovatie en de totstandbrenging van een betaalbaar en rechtszekerheid biedend gemeenschapsoctrooi; (ii) overeenkomstig het e-Europa 2005-actieplan de toegang tot en het gebruik van ICT te bevorderen; (iii) de ontwikkeling van het EU-satellietnavigatiesysteem Galileo te vergemakkelijken; (iv) de kwaliteit en de efficiëntie te verbeteren van onderwijs- en opleidingsstelsels, met inbegrip van levenslang leren en een actief arbeidsmarktbeleid, teneinde adequaat in te spelen op de veranderende kwalificatievereisten en aldus de basis van menselijk kapitaal te handhaven en te verhogen (zie ook werkgelegenheidsrichtsnoer 4).

14) De bijdrage van de openbare sector tot de groei verhogen door: (i) de overheidsuitgaven - met inachtneming van de algemene budgettaire beperkingen - om te buigen naar groeibevorderende investeringen in materieel en menselijk kapitaal en in kennis; (ii) de doeltreffendheid van de overheidsuitgaven te verhogen, door onder meer mechanismen in te voeren om het verband tussen openbare middelen en beleidsdoelstellingen te beoordelen en om de uitgaven te controleren; en (iii) te voorzien in een adequaat kader voor gezamenlijke openbare/particuliere initiatieven .

2.3. Duurzaamheid versterken

De groei zal slechts duurzaam blijken te zijn indien voldoende aandacht wordt besteed aan de economische, ecologische en sociale duurzaamheid. Effectbeoordelingen en kosten-batenanalyses van voorgestelde wetgeving zullen het mogelijk maken dat synergieën en keuzes tussen economische, ecologische en sociale doelstellingen systematisch worden geïdentificeerd en beoordeeld. Indien mogelijk moet de voorkeur worden gegeven aan flexibele, op de marktwerking gebaseerde oplossingen waarmee ecologische en sociale doelstellingen kunnen worden bereikt zonder de economische prestaties in gevaar te brengen.

i) Economische duurzaamheid: houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn

De vergrijzing vormt een belangrijke uitdaging. Een stijgende afhankelijkheidsratio van ouderen zal een steeds grotere druk uitoefenen op de openbare financiën. De oplopende uitgaven voor met name pensioenen en gezondheidszorg zullen moeten worden gedragen door een slinkend deel van de beroepsbevolking. De noodzaak de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn te waarborgen werd beklemtoond op de bijeenkomsten van de Europese Raad te Lissabon, Stockholm en Barcelona. Om de economische en budgettaire gevolgen van de vergrijzing op te vangen heeft de Europese Raad van Stockholm gekozen voor een drieledige strategie: verhoging van de werkgelegenheidsgraden (zie 2.2, i), vermindering van de overheidsschuld en hervorming van de pensioen- en gezondheidszorgstelsels.

Bij de beoordeling van de begrotingssituaties van de lidstaten moet expliciet rekening worden gehouden met houdbaarheidsaspecten en tijdens de komende jaren moet in het kader van het begrotingstoezicht meer belang worden gehecht aan de schuldquotes. De hervormingen van de pensioenstelsels moeten krachtig worden voortgezet overeenkomstig de algemene gemeenschappelijke doelstellingen die tijdens de bijeenkomsten van de Europese Raad in Göteborg en Laken zijn overeengekomen. Dit is nodig om de toereikendheid van de pensioenen veilig te stellen, de betaalbaarheid van de pensioenstelsels te verzekeren en de pensioenstelsels te moderniseren in antwoord op de veranderende economische, maatschappelijke en individuele behoeften. In het gezamenlijk verslag over de pensioenstrategieën van de lidstaten - waarover de voorjaarsbijeenkomst van de Europese Raad in Brussel (maart 2003) zich heeft verheugd - wordt beklemtoond dat het verzekeren van de betaalbaarheid op lange termijn niet alleen op zich al belangrijk is, maar ook een noodzakelijke voorwaarde vormt voor een toereikende pensioenvoorziening in de toekomst. In het verslag wordt geconcludeerd dat het hervormingsproces met het oog op betaalbare en toereikende pensioenen op gang moet worden gehouden en moet leiden tot meer breed opgezette en ambitieuze inspanningen. Om de budgettaire impact van de vergrijzing tijdig op te vangen, moet de tijd die nog rest voordat de gevolgen van de vergrijzing nadrukkelijker voelbaar worden ten volle worden benut. In dit verband moet het effect van immigratie verder worden onderzocht.

Tijdens de komende drie jaar moeten de lidstaten met name:

15) Ervoor zorgen dat de schuldquote verder wordt teruggedrongen. De lidstaten die nog steeds een schuldquote boven de referentiewaarde van 60% van het BBP hebben, moeten in de eerste plaats hun schuld tegen een bevredigend tempo doen dalen naar deze waarde, de andere lidstaten moeten zorgen voor een toereikende daling van de schuldquote teneinde de openbare financiën verder te saneren om de kosten van de vergrijzing, met name de hogere leeftijdgebonden uitgaven, op te kunnen vangen.

16) Hervormingen van de pensioenstelsels ontwerpen, invoeren en daadwerkelijk toepassen. Het langer werken bevorderen door de in de pensioen-, belasting- en uitkeringsstelsels opgenomen stimulansen voor vervroegde uittreding uit de arbeidsmarkt te wijzigen en de toegang tot vervroegde-uittredingsregelingen te beperken. Pensioenstelsels beter afstemmen op de demografische ontwikkelingen en de hogere levensverwachting. De fondsvorming versterken en waar nodig de toegang tot extra pensioenen vergemakkelijken en de zekerheid ervan veilig stellen, en tegelijk de transparantie tussen bijdragen en uitkeringen verhogen. De pensioenstelsels afstemmen op flexibelere werk- en loopbaanpatronen alsmede op individuele behoeften, met inbegrip van de overdraagbaarheid van pensioenrechten (zie ook werkgelegenheidsrichtsnoeren 5 en 8).

ii) Sociale duurzaamheid: bijdragen tot economische en sociale cohesie

De strategie van Lissabon zal slechts succesvol zijn en voortdurende en algemene steun voor de noodzakelijke structurele hervormingen verwerven indien zij de kansen van allen verhoogt. Een gezond economisch beleid kan een belangrijke bijdrage leveren aan de economische en sociale cohesie: ten eerste - aangezien banen de beste bescherming bieden tegen armoede en sociale uitsluiting - door de voorwaarden voor werkgelegenheidsschepping te verbeteren, in het bijzonder voor degenen die relatief laag geschoold zijn of in gebieden met een achterstand wonen; ten tweede door de voorwaarden voor meer groei en investeringen te creëren en daardoor een regionale inhaalbeweging te vergemakkelijken (hoewel armere lidstaten hun achterstand op de andere lidstaten inlopen, blijven er verschillen in economische ontwikkeling, welke na de uitbreiding aanzienlijk zullen toenemen); en ten derde, door - met inachtneming van sociale voorwaarden en gelijke behandeling - bij te dragen tot een productievere economie, waardoor de nodige middelen vrijkomen voor het flankerende sociale, regionale en onderwijsbeleid dat de transformatie van de economie moet vergemakkelijken en de armoede en sociale uitsluiting moet verminderen. De problematiek van niemand uitsluitende arbeidsmarkten als bijdrage tot een op samenhang gerichte samenleving wordt behandeld in de werkgelegenheidsrichtsnoeren en het proces van sociale integratie.

Het inhaalproces en de werkgelegenheidsschepping hangen af van gunstige voorwaarden voor de activiteit van de particuliere sector en investeringen. Een succesvolle tenuitvoerlegging van de in de verschillende delen van dit document omschreven beleidsmaatregelen zal bijdragen tot de creatie van dergelijke voorwaarden. Met name maatregelen om de werking van de arbeidsmarkten te verbeteren en de lonen beter af te stemmen op productiviteitsverschillen als gevolg van vaardigheden en plaatselijke arbeidsmarktvoorwaarden zijn belangrijk. Bovendien zijn ook beleidsacties vereist die zijn gericht op de beschikbaarheid van een voldoende kwalitatieve basisinfrastructuur en op verbetering van onderwijs en levenslang leren teneinde de vaardigheden en de aanpasbaarheid van de beroepsbevolking te vergroten. In dit verband zij eraan herinnerd dat de EU via het Cohesiefonds en de Structuurfondsen alsook de Europese Investeringsbank een belangrijke bijdrage levert aan investeringen in gebieden met een achterstand. De lidstaten moeten zorgen voor voldoende overheidsinvesteringen op uiteenlopende onderwijs- en opleidingsgebieden en hervormingen doorvoeren om het opleidingsniveau te verbeteren en investeringen van bedrijven en particulieren aan te moedigen.

Tijdens de komende drie jaar moeten de lidstaten met name:

17) Met behoud van een degelijke sociale bescherming de stelsels van sociale bescherming moderniseren en armoede en uitsluiting bestrijden om de algemene doelstellingen van Lissabon, in het bijzonder inzake werkgelegenheid, te ondersteunen, teneinde te komen tot een niemand uitsluitende arbeidsmarkt en een meer op samenhang gerichte samenleving voor allen (zie ook richtsnoer 4).

18) De werking van de markten verbeteren om ze bevorderlijk te maken voor particuliere investeringen in gebieden met een achterstand, in het bijzonder door maatregelen te nemen waardoor de lonen worden afgestemd op de productiviteit, rekening houdend met verschillen in vaardigheden en plaatselijke arbeidsmarktvoorwaarden (zie ook richtsnoer 5).

19) Ervoor zorgen dat de steun van de overheid, met inbegrip van de EU-steun, in gebieden met een achterstand vooral is gericht op investeringen in menselijk en kenniskapitaal, alsook een adequate infrastructuur, en dat investeringsprogramma's efficiënt worden opgesteld en beheerd om het effect ervan te maximaliseren (zie ook richtsnoer 13). In dit verband de operationele samenwerking tussen de Commissie en de Europese Investeringsbank versterken.

iii) Duurzaamheid van het milieu: efficiënt gebruik van natuurlijke hulpbronnen bevorderen

Om bij te dragen tot een verhoging van het welzijn van de huidige en toekomstige burgers, mag de economische groei niet ten koste gaan van het milieu. Om een efficiënt gebruik van de natuurlijke hulpbronnen te bevorderen, moeten de prijzen ervan de kosten voor de samenleving weerspiegelen, met inbegrip van de externe kosten die samenhangen met milieuschade als gevolg van winning, gebruik en afvalverwerking. Dit zal aanpassingen en innoverende oplossingen door bedrijven bevorderen.

Een gemeenschappelijk kenmerk van veel natuurlijke hulpbronnen (bijvoorbeeld zuivere lucht en water) is dat er geen duidelijk omschreven eigendomsrechten zijn. In dergelijke gevallen is het weliswaar in het belang van de gehele samenleving dat de hulpbronnen duurzaam worden beheerd, doch niemand wordt gestimuleerd om dit te doen.

De overheid moet dus maatregelen nemen om de economische groei met succes los te koppelen van de achteruitgang van het milieu. Hiervoor is waarschijnlijk een mix van regelgeving en marktinstrumenten vereist. De milieukosten van de economische bedrijvigheid moeten geleidelijk in de prijzen worden verrekend. Voor het gebruik van schaarse natuurlijke hulpbronnen moet worden betaald. Het "beginsel de vervuiler betaalt" moet systematisch worden toegepast.

Tijdens de komende drie jaar moeten de lidstaten met name:

20) Sectorale subsidies, belastingvrijstellingen en andere stimulansen afbouwen welke een negatief milieueffect hebben en schadelijk zijn voor een duurzame ontwikkeling. Onder meer via het gebruik van belastingen en heffingen ervoor zorgen dat de prijszetting voor de winning, het gebruik en in voorkomend geval de verwijdering van natuurlijke hulpbronnen, zoals water, de schaarste ervan en alle veroorzaakte milieuschade adequaat weerspiegelt.

21) De energiesubsidies verminderen, de marktinstrumenten bevorderen, de grondslag van de energiebelastingen verder uitbreiden en een passende differentiatie ervan verzekeren om te komen tot een duurzamer mix en omvang van energieverbruik. De concurrentie nog meer stimuleren alsook de interconnecties op de energiemarkten.

22) Het stelsel van vervoerbelastingen, -heffingen en -subsidies aanpassen om beter de milieuschade en de sociale kosten als gevolg van het vervoer te weerspiegelen, zodat verstoringen van de vraag naar vervoerdiensten en de keuze van vervoermiddelen worden verminderd, en de concurrentie bevorderen, bijvoorbeeld door een versnelde gereguleerde openstelling van de markten voor vormen van vervoer zoals het vrachtvervoer per spoor, teneinde ze concurrerender te maken.

23) Hernieuwde inspanningen leveren om aan hun Kyoto-verplichtingen te voldoen, wat vooral belangrijk is voor de lidstaten die momenteel niet op schema zijn om hun verplichtingen na te komen. Daartoe de EG-regeling inzake handel in emissierechten voor broeikasgassen uitvoeren: nationale toewijzingsplannen opstellen; nationale emissierechtenregisters invoeren; systemen ontwikkelen om de emissies van installaties adequaat te traceren, te rapporteren en te controleren. Nieuwe beleidslijnen en maatregelen voorbereiden en de bestaande onmiddellijk uitvoeren voor de sectoren die niet onder de verhandeling van emissierechten vallen en systemen opzetten voor de rapportage over deze beleidslijnen en maatregelen en over het verwachte effect ervan op de emissies.

II. Richtsnoeren per land

0. Eurozone

Uit de in 2001-2002 geregistreerde conjunctuurverzwakking zijn de structurele zwakheden van de eurozone gebleken. De interne dynamiek, die in 2000 nog steeds krachtig leek, ging verloren toen het herstel uitbleef. Een van de oorzaken is het lage groeipotentieel van de eurozone, dat de ruimte voor een duurzame hoge economische groei beperkt. Een andere conjuncturele oorzaak is de zwakke binnenlandse vraag, die geen toereikende buffer levert om het effect van economische schokken op te vangen. Dit werd vooral duidelijk in 2002 toen de binnenlandse vraag te zwak was om de aanvankelijke stimulans van externe oorsprong over te nemen.

De economische groei zal zich naar verwachting geleidelijk herstellen en zijn potentieel bereiken na het verdwijnen van de gevolgen van de recente schokken. Begin 2003 hangen de economische vooruitzichten af van een aantal veronderstellingen, namelijk of, wanneer en welk soort risico's op achteruitgang werkelijkheid zullen worden. De geopolitieke onzekerheid weegt bijzonder sterk op de economische vooruitzichten. Algemeen zal de groei in 2003 volgens de prognoses zeer zwak blijven; het herstel zou eerst in de tweede helft van 2003 op gang komen en in 2004 versnellen. De eurozone staat voor de volgende uitdagingen:

* Zorgen voor een evenwichtige macro-economische beleidsmix;

* Ongerechtvaardigde inflatieverschillen aanpakken;

* De coördinatie van het economisch beleid versterken.

Zorgen voor een evenwichtige macro-economische beleidsmix

De beleidsmix in de eurozone moet zorgvuldig worden samengesteld om het economisch herstel te ondersteunen zonder de duurzaamheid en stabiliteit op lange termijn te schaden. Zonder af te wijken van de stabiliteitskoers, moet het macro-economisch beleid de beschikbare manoeuvreerruimte gebruiken om een herstel van de groei op korte termijn te ondersteunen. In de huidige conjunctuur is het belangrijk dat de beleidsmix het vertrouwen van consumenten en investeerders ondersteunt. Elke beleidsmaatregel moet worden beoordeeld in het licht van zijn effect op het economisch vertrouwen. Dit geldt in het bijzonder voor het begrotingsbeleid. Dit houdt in dat bij het macro-economisch beleid moet worden gestreefd naar stabiliteit op middellange termijn om het vertrouwen van de bedrijven en consumenten te verhogen. De ECB moet streven naar behoud van prijsstabiliteit op middellange termijn en moet, onverminderd de prijsstabiliteitsdoelstelling, het algemene economisch beleid in de Gemeenschap ondersteunen.

Wanneer de economische activiteit het potentiële groeitempo benadert, moet het macro-economisch beleid worden omgebogen naar doelstellingen op middellange termijn. Het begrotingsbeleid moet zorgen voor een begrotingssituatie waarbij enerzijds wordt geanticipeerd op de gevolgen van de vergrijzing en anderzijds een samenstelling van de overheidsuitgaven en -ontvangsten wordt verwezenlijkt die de economische groei bevordert.

Ongerechtvaardigde inflatieverschillen aanpakken

De vergaande convergentie van de inflatiepercentages die werd bereikt in 1997, kon niet worden gehandhaafd en sindsdien zijn de inflatieverschillen gestadig toegenomen. Inflatieverschillen tussen de lidstaten kunnen het gevolg zijn van de effectieve werking van een monetaire unie waarin - omdat er op nationaal niveau geen manoeuvreerruimte is inzake wisselkoersen en monetair beleid - relatieve prijsveranderingen tussen de landen een belangrijk aanpassingsmechanisme worden. Inflatieverschillen lijken daarentegen ongerechtvaardigd wanneer zij te wijten zijn aan slecht werkende product- en arbeidsmarkten of verkeerde beleidsmaatregelen. In het bijzonder mogen prijs- en loonstijgingen in antwoord op tijdelijke schokken niet leiden tot een verankerde inflatie. Prijzen en lonen moeten voldoende flexibel zijn om een dergelijke ontwikkeling te voorkomen en om de stabiliteit te bevorderen.

De recente inflatieverschillen weerspiegelen grotendeels de verschillen tussen de nationale economieën en zijn geen belangrijke bron van zorg. Tijdens de periode 2000-2002 waren zij immers voornamelijk toe te schrijven aan voedingsmiddelen, energie en sommige diensten. Deze drie sectoren zijn goed voor bijna drie vierde van de toename van de inflatieverschillen in vergelijking met 1997. In het bijzonder de stijging van de energieprijzen in 2000-2001 en het effect van dierziekten in 2001 troffen sommige landen meer dan andere. Bovendien zijn er in de eurozone nog steeds belangrijke verschillen tussen de nationale prijzen van veel verhandelbare goederen en diensten. Een nog beter werkende interne markt en de grotere prijstransparantie als gevolg van de euro zouden moeten leiden tot een grotere convergentie van de nationale prijsniveaus met een aantal tijdelijke inflatieverschillen. Tot slot wordt het asymmetrische effect van prijsschokken op de inflatie in sommige lidstaten waarschijnlijk versterkt door het bestaan van loonindexeringsstelsels en de uiteenlopende beleidsmaatregelen in antwoord op de stijging van de energieprijzen.

De coördinatie van het economisch beleid versterken

Met de geïntensiveerde economische integratie stijgt het potentieel voor spillover-effecten, waardoor coördinatie van het economisch beleid des te noodzakelijker wordt. Door de invoering van de eenheidsmunt zijn de externe effecten van nationale beleidsmaatregelen in de eurozone versterkt. De wisselkoers van de euro, de betalingsbalans van de eurozone en het gemiddelde inflatiepercentage zijn collectieve goederen geworden. In de eurozone is er dus behoefte aan een versterkte coördinatie van het macro-economisch en structureel beleid om de schokbestendigheid, het groeipotentieel en de groeiresultaten te verbeteren.

Het behoud van de macro-economische stabiliteit en een groeibevorderende beleidsmix zijn gebaseerd op een samenhangende formulering van het macro-economisch beleid. Met inachtneming van hun mandaat en onafhankelijkheid moeten de betrokken beleidsactoren zorgen voor de verenigbaarheid van hun doelstellingen en streven naar een gemeenschappelijke beoordeling van de onderliggende economische situatie. De budgettaire autoriteiten moeten de geloofwaardigheid verzekeren van het regelgevende kader voor de begrotingspolitiek, door de overeengekomen regels op transparante en voorspelbare wijze toe te passen. Ook op het gebied van het structurele beleid moeten de lidstaten openstaan voor peer pressure, benchmarking en de beste praktijken.

Voor de bevordering van een harmonieuze economische ontwikkeling is het van essentieel belang dat de beleidsactoren het economische beleid nauw coördineren en dat een vruchtbare dialoog wordt gevoerd in de Raad en de Eurogroep, waarbij de ECB en de Commissie zijn betrokken. Ook de betrokkenheid van de sociale partners in het kader van de macro-economische dialoog is belangrijk. Op internationaal niveau vereist het groeiend belang van de eurozone ook een versterking van de coördinatiemechanismen, zodat de eurozone op de verschillende fora kan spreken met een stem die haar economisch en financieel gewicht weergeeft.

Specifieke aanbevelingen voor de eurozone

Voor de aanpak van de bovengenoemde uitdagingen zijn grondige structurele hervormingen vereist, zoals deze zijn neergelegd in de algemene richtsnoeren (AR) in deel I van de globale richtsnoeren voor het economisch beleid.

Om te zorgen voor een evenwichtige macro-economische beleidsmix, wordt de beleidsactoren op nationaal niveau en op het niveau van de eurozone aanbevolen:

1. Ervoor te zorgen dat het monetaire beleid, het begrotingsbeleid en het loonverloop verenigbaar zijn met prijsstabiliteit en de noodzaak om het vertrouwen van het bedrijfsleven en de consumenten op korte termijn te verhogen alsook met een economische groei die op middellange termijn zijn potentieel dicht benadert.

Om ongerechtvaardigde inflatieverschillen aan te pakken, wordt de beleidsactoren op nationaal niveau en op het niveau van de eurozone aanbevolen:

2. De concurrentie op de product- en kapitaalmarkten te versterken, de werking van de arbeidsmarkt te verbeteren, onder meer door het aanpakken van belemmeringen voor loonflexibiliteit, en geografische mobiliteit aan te moedigen.

Om de beleidscoördinatie te versterken, wordt de beleidsactoren op nationaal niveau en op het niveau van de eurozone aanbevolen:

3. De analyse en bespreking van economische ontwikkelingen en beleidsvereisten te verdiepen, zoveel mogelijk informatie uit te wisselen over geplande beleidsmaatregelen en de externe vertegenwoordiging van de eurozone te versterken;

4. De efficiëntie te verhogen van de bestaande coördinatieprocedures op het gebied van structurele hervormingen die beogen het groeipotentieel van de eurozone en haar weerstand tegen schokken te versterken.

1. België

In de laatste jaren registreerde België sterke economische resultaten. De algemene economische teruggang had evenwel grote gevolgen voor de Belgische economie, met een reële groei van het BBP die geleidelijk daalde van 3,7% in 2000 naar 0,7% in 2002. Voor 2003 wordt een opleving van de activiteit verwacht die zich in de volgende jaren zal versterken, waarbij de potentiële groei volgens de ramingen iets lager zal liggen dan 2,5%. Tijdens de laatste jaren heeft België aanzienlijke vooruitgang geboekt bij de budgettaire aanpassing. De huidige ongunstige macro-economische context vereist echt aanvullende inspanningen om aan de verplichtingen inzake begrotingsconsolidatie te kunnen voldoen.

Recent is de daling van de schuldquote vertraagd als gevolg van de lagere economische groei en het negatieve effect van financiële operaties. In het bijzonder met het oog op de toekomstige budgettaire kosten van de vergrijzing is voor België een snelle vermindering van de overheidsschuld van essentieel belang. De verbetering van de werking van de arbeidsmarkt, die op zich een noodzaak is, zou ook kunnen bijdragen tot de budgettaire aanpassing. Bovendien zijn hervormingen van de productmarkten nodig om het concurrentievermogen en de productiviteit te verbeteren. België staat voor de volgende uitdagingen:

* De budgettaire aanpassing tijdens de komende jaren voortzetten, in het bijzonder om de houdbaarheid op lange termijn van de openbare financiën te verzekeren met het oog op de vergrijzing

* De lage participatie- en werkgelegenheidsgraden, vooral van oudere werknemers, verhogen en arbeid aantrekkelijker maken

* De concurrentie in bepaalde dienstensectoren versterken, de efficiëntie van de overheidsadministratie verder verhogen en het bedrijfsklimaat verbeteren.

De budgettaire aanpassing tijdens de komende jaren voortzetten, in het bijzonder om de houdbaarheid op lange termijn van de openbare financiën te verzekeren met het oog op de vergrijzing

De uitdaging om de nog steeds hoge schuldquote (105,4% van het BBP in 2002) te verminderen en de budgettaire gevolgen van de vergrijzing op te vangen, vergen een volgehouden gezond begrotingsbeleid op lange termijn. De door België gevolgde strategie, in het bijzonder de handhaving van hoge primaire overschotten, zal naar verwachting de ruimte scheppen om de budgettaire kosten van de vergrijzing te dekken. Deze inspanning moet evenwel worden volgehouden op lange termijn en indien de primaire overschotten niet op een voldoende hoog peil worden gehandhaafd, zou het risico van onhoudbare openbare financiën niet kunnen worden vermeden.

Tijdens de komende jaren staat de budgettaire politiek voor de uitdaging om de primaire uitgaven onder controle te houden, door hun stijging in reële termen te beperken, en tegelijk de kosten van de noodzakelijke hervormingen en andere budgettaire doelstellingen te financieren. In dit verband moeten de budgettaire inspanningen voor de verlaging van de schuldquote worden ondersteund door beleidsmaatregelen om de arbeidsparticipatie te verbeteren en de nog steeds lage werkgelegenheidsgraden te verhogen.

De lage participatie- en werkgelegenheidsgraden, vooral van oudere werknemers en vrouwen, verhogen en arbeid aantrekkelijker maken

De werkgelegenheidsgraad, die tijdens de tweede helft van de jaren negentig gestadig is gestegen, bedroeg in 2001 nog steeds 59,9%, 4 procentpunt lager dan het EU-gemiddelde en duidelijk onder de EU-werkgelegenheidsdoelstellingen. De participatiegraad van oudere werknemers (55-64 jaar) bedroeg in 2001 slechts 25,1%, het laagste percentage in de Europese Unie en ongeveer 13,5 procentpunt lager dan het EU-gemiddelde. Het is onwaarschijnlijk dat de tot nu toe getroffen maatregelen zullen volstaan om de EU-doelstelling voor 2010 te bereiken. De door de vergrijzing gestelde uitdagingen nopen tot maatregelen om de niet-actieve potentiële beroepsbevolking te mobiliseren en aldus de werkgelegenheids- en participatiegraden te verhogen.

Ondanks recente maatregelen om het probleem van uitkeringsafhankelijkheid aan te pakken en het risico van "werkloosheidsvallen" te verminderen, is er nog steeds een groot aantal uitkeringsgerechtigden op arbeidsleeftijd die niet werken. De negatieve arbeidsprikkels in het huidige stelsel van werkloosheidsuitkeringen vergen een verdere herziening om het nog steeds hoge aandeel van de langdurige werkloosheid, dat een belangrijk structureel probleem blijft, te verminderen. Taalbarrières, hoge registratierechten voor woningen en loonbepaling dragen bij tot het voortbestaan van regionale verschillen en ontmoedigen mobiliteit.

De concurrentie in bepaalde dienstensectoren versterken, de efficiëntie van de overheidsadministratie verder verhogen en het bedrijfsklimaat verbeteren

In de meeste netwerkindustrieën en in de sector van de lokale diensten blijft de concurrentie beperkt, wat leidt tot hoge consumptieprijzen, bijvoorbeeld voor lokale telefoongesprekken of elektriciteit. De moeilijke toegang voor concurrenten tot de netwerken, materiële knelpunten en de historische banden met de overheid dragen er in de netwerkindustrieën toe bij dat de gevestigde exploitanten hun marktpositie behouden. In de sector van de lokale diensten bestaat nog steeds gebrek aan transparantie in de relaties tussen de openbare en de particuliere sector, met name in de intercommunales. Ondanks haar ruimere institutionele bevoegdheden blijft de mededingingsautoriteit onderbezet en is de onafhankelijkheid van alle sectorale regelgevende instanties nog niet verzekerd.

In het recente verleden hebben maatregelen om de administratieve lasten voor het bedrijfsleven te verlichten en de efficiëntie van de overheidsadministratie te verhogen bijgedragen aan de totstandbrenging van een bedrijfsvriendelijker klimaat. In het bijzonder werden plannen uitgevoerd om de kosten en de administratieve procedures bij de oprichting van vennootschappen te verlichten en werd met het 'Copernicus' plan beoogd de federale overheid te moderniseren. Het volledige effect van deze plannen zal nog moeten blijken.

Specifieke aanbevelingen voor België

Voor de aanpak van de bovengenoemde uitdagingen zijn grondige structurele hervormingen vereist, zoals deze zijn neergelegd in de algemene richtsnoeren (AR) in deel I van de globale richtsnoeren voor het economisch beleid.

Om in de komende jaren de voortzetting van de budgettaire aanpassing en in het bijzonder de houdbaarheid op lange termijn van de openbare financiën met het oog op de vergrijzing te verzekeren, wordt België aanbevolen:

1. Ervoor te zorgen dat de schuldquote tegen een bevredigend tempo blijft dalen door hoge primare overschotten te handhaven (AR 15).

2. De reële uitgavenstijging van Entiteit I (federale overheid en sociale zekerheid) te beperken tot 1,5% en ontvangsten die voortvloeien uit een economische groei die hoger zou uitvallen dan verwacht prioritair te besteden aan de verbetering van de begrotingssituatie; en

3. De bestaande strategie om zich voor te bereiden op de budgettaire gevolgen van de vergrijzing te versterken, in het bijzonder door de overheidsschuld te verminderen, meer aandacht te besteden aan de lage effectieve pensioenleeftijd, de hervorming van de pensioenstelsels voort te zetten en meer inspanningen te leveren om het "Zilverfonds" te financieren (AR 16 en WA 2).

België moet ook alle werkgelegenheidsaanbevelingen (WA), waarin de werkgelegenheidsaspecten uitvoeriger worden behandeld, krachtdadig uitvoeren. Om het groeipotentieel te verhogen, de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn te verzekeren en de gevolgen van de vergrijzing op te vangen dient België vooral de lage participatie- en werkgelegenheidsgraden, in het bijzonder van oudere werknemers en vrouwen, te verhogen en werken aantrekkelijker te maken. België wordt met name aanbevolen:

4. De maatregelen tot uitstel van de pensionering verder te versterken, in het bijzonder door een combinatie van afschaffing van stimulansen voor vervroegde pensionering (AR 16) en betere preventie en activeringsmaatregelen voor oudere werknemers; en

5. De inspanningen om arbeid lonend te maken voort te zetten door de belangrijkste verstoringen van de arbeidsprikkels op te heffen welke voortvloeien uit de wisselwerking tussen de belasting- en uitkeringsstelsels (AR 4 en WA 3).

Om de concurrentie in bepaalde dienstensectoren te bevorderen, de efficiëntie van de overheidsadministratie verder te verhogen en het bedrijfsklimaat te verbeteren, wordt België aanbevolen (overeenkomstig AR 9 tot 14):

6. maatregelen te nemen om de concurrentie in de netwerkindustrieën en de lokale diensten te verhogen (overeenkomstig AR 9); en

7. de overheidsadministratie in het kader van de lopende hervorming te verbeteren en de administratieve lasten voor de bedrijven verder te verlichten (AR 11).

2. Denemarken

Sinds een aantal jaren bereikt de Deense economie bijna haar groeipotentieel met een reële groei van gemiddeld 2,5% in de laatste 10 jaar. In deze periode profiteerde de economie van een sterke daling van de werkloosheid: van meer dan 12% van de beroepsbevolking naar nu ongeveer 5%. Een groot deel van deze daling is structureel. Aangezien een soortgelijke afname van de werkloosheid zich tijdens de komende jaren niet kan herhalen en de demografische veranderingen leiden tot een geringere toename van de beroepsbevolking, zullen de potentiële groeipercentages naar verwachting terugvallen tot ongeveer 2%. De vermindering van de werkloosheid in het laatste decennium heeft ook een positief effect gehad op de openbare financiën: sinds 1997 werd elk jaar een begrotingsoverschot geboekt.

Opdat de Deense economie ondanks het lagere groeipotentieel verder goed zou presteren, moeten een aantal structurele problemen worden aangepakt. Om grote begrotingsoverschotten te blijven realiseren moet het arbeidsaanbod worden verhoogd, als een middel om de uitgaven te verminderen én de belastingontvangsten te verhogen. Bovendien is het Deense prijspeil nog steeds een van de hoogste in de EU - gedeeltelijk als gevolg van het ontbreken van concurrentie in bepaalde sectoren - en is er nog ruimte om de efficiëntie van de openbare sector te verbeteren. Denemarken staat voor de volgende uitdagingen:

* Met het oog op de vergrijzing zorgen voor een adequaat arbeidsaanbod

* De concurrentie in bepaalde sectoren verhogen en de efficiëntie van de openbare sector verbeteren.

Met het oog op de vergrijzing zorgen voor een adequaat arbeidsaanbod

De werkgelegenheidsgraden zijn reeds hoog in Denemarken en liggen duidelijk boven de voor de gehele EU gestelde doelstellingen van Lissabon, ook wat betreft vrouwen en oudere werknemers. Om het effect van de vergrijzing op de openbare financiën op te kunnen vangen en het groeipotentieel veilig te stellen, is het nodig de participatiegraden op te trekken en de werkloosheid verder te verlagen, en hierbij verder te gaan dan de verwachte resultaten van de reeds uitgevoerde hervormingen. Deze verhogingen zullen bijdragen tot de verwezenlijking van overschotten van 1,5-2,5% van het BBP om te anticiperen op de gevolgen van de vergrijzing voor de openbare financiën.

Er is reeds veel gedaan op het gebied van een actief arbeidsmarktbeleid, in het bijzonder wat het recht op en de verplichting tot werkgelegenheidsactivering betreft. Er zijn ook reeds maatregelen getroffen voor de sociale zekerheid en de pensioenen. Bovendien is onlangs een belastinghervorming voor 2004-2007 aangekondigd die beoogt de belasting op het inkomen uit arbeid te verlagen en die tevens het arbeidsaanbod zou moeten verhogen. Verdere hervormingen zijn evenwel nodig om te zorgen voor een duidelijke stijging van de reeds hoge participatie- en werkgelegenheidsgraden. Het potentiële arbeidsaanbod zou onder meer kunnen toenemen door betere integratie van immigranten in de arbeidsmarkt, snellere onderwijstrajecten voor leerlingen en inspanningen om oudere werknemers sterker aan de arbeidsmarkt te binden. Verdere uitbreidingen van het aantal werkenden of van het aantal werkuren per persoon kunnen worden aangemoedigd door belasting- en uitkeringshervormingen, in het bijzonder door de nog steeds relatief hoge marginale belastingtarieven te verlagen, of de voorwaarden voor vroegtijdige pensionering te verstrengen of een combinatie van beide. Uit ramingen van het ministerie van Financiën blijkt dat verlagingen van verschillende soorten belastingtarieven een belangrijk effect zouden kunnen hebben op het arbeidsaanbod. Bij verdere belastinghervormingen moet evenwel rekening worden gehouden met de vereiste gezonde overheidsfinanciën. Wat de verhoging van de pensioenleeftijd betreft, zouden de prikkels om te blijven werken in plaats van vervroegd met pensioen te gaan kunnen worden verbeterd. Om hoge begrotingsoverschotten te handhaven is het bovendien niet alleen nodig om het arbeidsaanbod te verhogen, maar ook om de strikte controle van de uitgaven voort te zetten teneinde ontsporingen te voorkomen die de doelstellingen in gevaar zouden kunnen brengen.

De concurrentie in bepaalde sectoren versterken en de efficiëntie van de openbare sector verbeteren

Concurrentie kan bijdragen tot verlaging van het Deense prijspeil, dat het hoogste is in de EU, en tot verbetering van de productiviteit, die rond het EU-gemiddelde ligt. In een aantal bedrijfstakken, zoals de energiesector, de woningmarkt, de bouwsector en de sector van de niet-verhandelbare diensten, is de concurrentie zwak. De volledige liberalisatie van de energiemarkt kan ook bijdragen tot sterkere concurrentie en lagere prijzen in de gehele economie.

De Deense openbare sector is een van de grootste in de EU. Er zijn aanzienlijke inspanningen geleverd om de efficiëntie ervan te verhogen en in Denemarken ligt het percentage van openbare aanbestedingen boven het EU-gemiddelde. Overheidsbedrijven hebben in veel sectoren van openbare dienstverlening evenwel nog steeds een monopolie, en de vraag blijft in hoeverre recente hervormingen om de keuzemogelijkheden van de consument uit te breiden, de concurrentie vanuit de particuliere sector zullen verhogen. In het onderwijs zou de efficiëntie bijvoorbeeld kunnen worden verhoogd, want uit de PISA-studie van de OESO blijkt dat Denemarken ondanks hoge onderwijsuitgaven relatief slechte resultaten heeft.

Specifieke aanbevelingen voor Denemarken

Voor de aanpak van de bovengenoemde uitdagingen zijn grondige structurele hervormingen vereist, zoals deze zijn neergelegd in de algemene richtsnoeren (AR) in deel I van de globale richtsnoeren voor het economisch beleid.

Denemarken moet ook alle werkgelegenheidsaanbevelingen (WA), waarin de werkgelegenheidsaspecten uitvoeriger worden behandeld, krachtdadig uitvoeren. Om zich voor te bereiden op de gevolgen van de vergrijzing voor de openbare financiën en om het groeipotentieel te vrijwaren, wordt Denemarken met name aanbevolen:

1 De inspanningen om arbeid lonend te maken voort te zetten door toetreding tot de arbeidsmarkt en uitstel van de pensionering te stimuleren, en in het bijzonder door de belastinghervorming uit te voeren en aanvullende maatregelen in overweging te nemen om de uitkeringsvoorwaarden te verscherpen en de marginale belastingtarieven te verlagen in een kader van gezonde openbare financiën (AR 4 en WA 1 en 3).

2. Op alle overheidsniveaus te zorgen voor uitgavencontrole, zodat de meerjarige doelstellingen voor de reële stijging van de overheidsconsumptie worden gerespecteerd (AR 14).

Om de concurrentie in bepaalde sectoren te verhogen en de efficiëntie van de openbare sector te verbeteren, wordt Denemarken aanbevolen (overeenkomstig AR 9 tot 14):

3. De inspanningen op te voeren om de concurrentie te bevorderen in de sectoren waar zij onvoldoende is (AR 9); en

4. De inspanningen voort te zetten om de efficiëntie van de openbare sector te verhogen, onder meer door de randvoorwaarden voor verhoogde concurrentie te verbeteren, benchmarking van de resultaten van de openbare sector te bevorderen en het aantal openbare aanbestedingen te verhogen (AR 11).

3. Duitsland

Sinds de groeiversnelling als gevolg van de eenmaking heeft Duitsland vanaf het midden van de jaren negentig in vergelijking met de andere Europese landen en met de eigen historische percentages veel lagere groeipercentages gekend. De stagnatie, die gedeeltelijk verband houdt met de kosten en gevolgen van de eenmaking, heeft zich geleidelijk bestendigd. In 2003 zal de groei van het BBP zeer waarschijnlijk voor het derde opeenvolgende jaar onder 1% blijven. Het lage groeipotentieel van Duitsland van ongeveer 1,5% (in vergelijking met 2,25% in de rest van de EU) is het gevolg van structurele aanpassingen na de eenmaking, rigiditeiten op de arbeidsmarkt en regelgeving welke de productiviteit afremt, en ook van een zeer lage bevolkingsgroei. Terwijl de lage groei op zich al een probleem vormt, heeft hij ook gevolgen voor de openbare financiën, waar lagere belasting- en socialezekerheidsontvangsten ertoe hebben geleid dat Duitsland niet heeft voldaan aan het in het Verdragscriterium voor het overheidstekort. De voor de correctie van het buitensporige tekort gekozen benadering - hogere belastingen en sociale bijdragen - verergert tegelijk het probleem van de lage groei. Op 14 maart heeft kanselier Schröder in een toespraak voor het parlement evenwel een agenda van grondige hervormingen uiteengezet, die belangrijke stappen zouden kunnen zijn in de richting van de oplossing van de structurele problemen van Duitsland.

Er kan geen oplossing voor de moeilijke situatie van de openbare financiën worden gevonden zonder de onderliggende oorzaken van de lage groei aan te pakken en vice versa. Grondige hervormingen zijn des te dringender omdat de socialezekerheidsstelsels onvoldoende zijn toegerust om de gevolgen van de vergrijzing op te vangen. Om het dubbele probleem van het lage groeipotentieel en de onhoudbare openbare financiën in Duitsland op te lossen, is het bijgevolg absoluut noodzakelijk dat het hoofd wordt geboden aan vier belangrijke uitdagingen. Bij de eerste twee gaat het voornamelijk om maatregelen om het lage economische groeipotentieel te verhogen, terwijl de laatste twee de houdbaarheid van de openbare financiën moeten verzekeren. Duitsland staat voor de volgende uitdagingen:

* De werkgelegenheidsschepping en de aanpasbaarheid bevorderen en het ongebruikte werkgelegenheidspotentieel mobiliseren.

* De productiviteit verhogen door het bedrijfsklimaat en de efficiëntie van het onderwijssysteem te verbeteren.

* De consolidatie van de openbare financiën bespoedigen.

* De leefbaarheid op lange termijn van de pensioen- en gezondheidszorgstelsels verzekeren.

De werkgelegenheidsschepping en de aanpasbaarheid bevorderen en het ongebruikte werkgelegenheidspotentieel mobiliseren

De totale werkgelegenheidsgraad in Duitsland ligt dicht bij het EU-streefcijfer van 67% voor 2005. De participatiegraad van vrouwen ligt reeds boven het tussentijdse EU-streefcijfer van 57% voor 2005, terwijl die van oudere werknemers zeer laag blijft en zelfs onder het in 1997 bereikte niveau ligt. Het goede palmares van Duitsland inzake werkgelegenheid voor jongeren staat in contrast met een ernstig gebrek aan kansen op werk voor laaggeschoolden, oudere werknemers en degenen die in achtergestelde gebieden wonen, met name in het oosten. Gelet op het groot tekort aan banen in de oostelijke deelstaten, bestaat het risico dat de regionale verschillen op de arbeidsmarkt nog groter worden. Werkgelegenheid scheppen voor bovengenoemde groepen zou uiteraard een belangrijke impuls geven aan de groei en de openbare financiën versterken. Op de arbeidsmarkt zijn drie structurele factoren uiterst belangrijk: ten eerste lijdt Duitsland onder ernstige werkloosheids- en inactiviteitsvallen, in het bijzonder voor laagbetaalden voor wie het gecombineerde effect van belastingen, sociale bijdragen en intrekking van uitkeringen nog steeds zorgt voor hoge marginale effectieve belastingdruk boven een drempel van 400 EUR per maand. De recente strengere uitkeringssancties hebben geleid tot grote verschuivingen van werkloosheid naar inactiviteit, maar het stimulerende effect ervan voor het actief zoeken naar werk en de sectorale en regionale mobiliteit kan nog niet worden beoordeeld. Ten tweede dreigen de arbeidskosten van laaggeschoolde werknemers of mensen in achtergebleven gebieden hun productiviteitsniveau te overschrijden als gevolg van de toepassing van tarieflonen (Flächentarifvertrag) die in het gehele land bijna identiek zijn voor een bepaalde sector. Lagere lonen tijdens de proefperiode van nieuwkomers op de arbeidsmarkt of in achtergestelde gebieden zijn niet alleen verboden krachtens collectieve loonovereenkomsten doch ook krachtens de wet. Overeenkomstig het Günstigkeitsprinzip zijn bedrijven immers wettelijk gebonden aan de in de sectorale loonovereenkomsten vastgestelde minimumlonen, indien het bedrijf lid is van de betrokken werkgeversorganisatie of de overeenkomst door de regering algemeen verbindend is verklaard. Wanneer er open clausules bestaan, worden zij, in het bijzonder in het westen, zelden toegepast. Ten derde wordt de reïntegratie van werklozen eveneens bemoeilijkt door de onvolkomenheden van grootschalige actieve arbeidsmarktprogramma's (AAMP) en de ontoereikende evaluatie en gerichtheid van dergelijke maatregelen. Het is ook nog te vroeg om de gevolgen te beoordelen van de recente inspanningen ter verbetering van de evaluatie van de AAMP.

De productiviteit verhogen door het bedrijfsklimaat en de efficiëntie van het onderwijssysteem te verbeteren

De geringe toename van de arbeidsinput gaat vergezeld van een parallelle daling van de productiviteitsgroei en de bedrijfsinvesteringen in de laatste jaren, wat verband zou kunnen houden met de nog steeds zware administratieve formaliteiten en de resterende belemmeringen voor de concurrentie. Hoewel in het kader van de Hartz-hervorming vooruitgang is geboekt, blijven met name de arbeidsmarkten sterk gereguleerd. De belangrijkste elementen in dit verband zijn de beperkingen inzake tijdelijke contracten van uitzendbureaus en de onzekerheid met betrekking tot de toepassing van de wetgeving inzake arbeidsbescherming door de rechtbanken. De voorschriften voor de toegang tot de ambachten en vrije beroepen worden momenteel herzien. Daarnaast is er de complexiteit van delen van de belastingwetgeving en de relatief beperkte verstrekking van openbare diensten via het internet. Tot slot belemmeren wettelijke beperkingen onnodig de concurrentie in de detailhandel, zijn de tarieven voor toegang tot energienetwerken relatief hoog en bovendien onderworpen aan controle achteraf, en zijn er weinig aanwijzingen dat de overheidsopdrachten worden opengesteld.

In het vooruitzicht van een dalende beroepsbevolking is het kwalificatieniveau des te belangrijker indien Duitsland zijn productiviteit wil verhogen om zijn levensstandaard te behouden. In de PISA-studie van de OESO worden de relatief zwakke prestaties van de Duitse middelbare scholen beklemtoond. Voorts is de zeer lange duur van de universitaire studies een al lang bestaand probleem. Hervormingen van het onderwijssysteem vormen ook een belangrijk element in de strijd tegen de werkloosheid, omdat de laaggeschoolden een groot deel van de werklozen vormen.

De consolidatie van de openbare financiën bespoedigen

In 2002 bedroeg het begrotingstekort 3,6% van het BBP, wat duidelijk boven het Verdragscriterium is. Op 21 januari 2003 had de Raad (Ecofin) reeds besloten dat er een buitensporig tekort bestond in Duitsland en had hij de Duitse autoriteiten aanbevolen om in 2003 maatregelen uit te voeren ten bedrage van 1 procentpunt van het BBP en het buitensporige tekort uiterlijk tegen 2004 weg te werken. Begrotingsconsolidatie zou ook bijdragen tot verbetering van het algemene bedrijfsklimaat en bijgevolg het groeipotentieel van Duitsland verhogen. Zonder aanvullende structurele hervormingen om het lage groeipotentieel van Duitsland te verhogen, lijken een gestage vermindering van de schuldquote en de verwezenlijking van de gestelde doelstelling van een begroting die in 2006 bijna in evenwicht is, evenwel onwaarschijnlijk. Bijgevolg verzocht de Raad Duitsland dringend hervormingen door te voeren, niet alleen van de arbeidsmarkt, maar ook van de socialezekerheids- en uitkeringsstelsels in het algemeen, en de lasten van regelgeving voor de economie te verminderen.

De leefbaarheid op lange termijn van de pensioen- en gezondheidszorgstelsels verzekeren

De socialezekerheidsstelsels in Duitsland worden vooral gefinancierd op basis van het omslagstelsel. Bijgevolg zullen de pensioen- en gezondheidszorgstelsels moeilijkheden hebben om het probleem van de vergrijzing op te vangen. Indien de huidige regels ongewijzigd blijven, zouden de socialezekerheidsbijdragen, die reeds tot de hoogste van Europa behoren, tijdens de komende decennia gevoelig moeten stijgen. Dit zou de lasten als gevolg van de hoge werkloosheid verergeren en de groei nog verder belemmeren. In het pensioenstelsel is een betere koppeling tussen individuele bijdragen en verworven pensioenrechten nodig om te voorkomen dat de pensioenbijdragen als belastingen worden beschouwd. De Duitse regering heeft de eerste stappen gezet naar een met particuliere middelen gefinancierd pensioenstelsel ("Riester-Rente"), doch tot nu toe heeft amper 15% van de werknemers van deze nieuwe mogelijkheid gebruikt gemaakt, niet in het minst omdat zij gepaard gaat met relatief veel regelgeving.

Ook de gezondheidszorg is in de voorbije jaren steeds meer onder druk komen te staan, vooral als gevolg van een ontoereikende kostenbeheersing en het ontbreken van economische stimulansen om kosten te besparen. Het systeem wordt momenteel opnieuw bekeken; gedacht wordt aan beperking van de dekking tot de grote risico's, hetgeen belangrijke besparingen zou opleveren.

De bezorgdheid omtrent de houdbaarheid op lange termijn van de openbare financiën is des te dringender omdat de schuldquote van Duitsland boven de drempel van 60% blijft, en er nog geen duidelijke neerwaartse trend is vastgesteld.

Specifieke aanbevelingen voor Duitsland

Voor de aanpak van de bovengenoemde uitdagingen zijn grondige structurele hervormingen vereist, zoals deze zijn neergelegd in de algemene richtsnoeren (AR) in deel I van de globale richtsnoeren voor het economisch beleid.

Duitsland moet ook alle werkgelegenheidsaanbevelingen (WA), waarin de werkgelegenheidsaspecten uitvoeriger worden behandeld, krachtdadig uitvoeren. Om het groeipotentieel te verhogen, de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn te verzekeren, de gevolgen van de vergrijzing op te vangen en de regionale verschillen te verkleinen dient Duitsland vooral de werkgelegenheidsschepping en de aanpasbaarheid te bevorderen en het ongebruikte werkgelegenheidspotentieel te mobiliseren. Duitsland wordt met name aanbevolen:

1. Re belasting- en uitkeringsstelsels te hervormen (AR 4 en WA 6), met name door ervoor te zorgen dat het aannemen van werk of de overgang naar een hogere inkomenscategorie voor alle inkomensniveaus een hoger netto-inkomen oplevert, en door de uitkeringen afhankelijk te stellen van het actief zoeken naar werk.

2. Maatregelen te treffen om ervoor te zorgen dat lonen de productiviteitsverschillen tussen vaardigheden en gebieden beter weerspiegelen (AR 5), met name door het Günstigkeitsprinzip te herzien, opdat nieuwkomers op de arbeidsmarkt tijdelijk minder kunnen worden betaald; en

3. De efficiëntie van de AAMP te verbeteren, met name de bijstand bij het zoeken naar werk. De AAMP te hervormen overeenkomstig criteria inzake kosteneffectiviteit en ze meer te richten op personen met de hoogste kans op langdurige werkloosheid (AR 8, 13 iv en WA 1).

Om de productiviteit te verhogen door het bedrijfsklimaat en de efficiëntie van het onderwijssysteem te verbeteren, wordt Duitsland aanbevolen (overeenkomstig AR 9 tot 14):

4. Ondernemingen aan te moedigen om te investeren en te groeien door een concurrerender omgeving te creëren (AR 9) en de wetgevende en administratieve lasten verder te verlichten (AR 11), onder meer door het effectieve niveau van arbeidsbescherming te verlagen (AR 6); en

5. Verdere hervormingen door te voeren om de onderwijsresultaten te verbeteren en persistente kwalificatietekorten op te heffen (AR 13).

Om de consolidatie van de openbare financiën te bespoedigen, wordt Duitsland aanbevolen:

6. In 2003 discretionaire maatregelen uit te voeren ten bedrage van 1% van het BBP en de huidige buitensporig-tekortsituatie uiterlijk tegen 2004 te beëindigen (AR 1); en

7. Het conjunctuurgezuiverde tekort tussen eind 2003 en 2005 met ten minste 1 procentpunt van het BBP te verlagen.

Om de leefbaarheid op lange termijn van de pensioen- en gezondheidszorgstelsels te verzekeren, wordt Duitsland aanbevolen:

8. Regelingen van aanvullende pensioenen te bevorderen, latere pensionering te stimuleren en het verband tussen pensioenbijdragen en pensioenrechten te versterken (AR 16); en

9. De gezondheidssector efficiënter te maken door economische stimulansen voor zorgverstrekkers en -ontvangers in te voeren, zoals kostendeling.

4. Griekenland

In 2002 bleef de Griekse economie sterk groeien ondanks de ongunstige internationale economische omstandigheden. De reële groei van het BBP zal naar verwachting ver boven het EU-gemiddelde blijven en in 2003 3,8% bedragen (iets meer dan de potentiële groei van ongeveer 3,5%). De economische activiteit, die werd gestimuleerd door particuliere en openbare investeringen, vooral in het kader van de voorbereiding van de Olympische Spelen en het derde communautair bestek, zal na 2004 hoogstwaarschijnlijk haar groeipotentieel niet overschrijden of bereiken. Bovendien kunnen hoge groeipercentages en stijgende energieprijzen leiden tot een buitensporige prijsdruk. Ondanks de sterke groei en de dalende rentevoeten is de schuldquote niet substantieel gereduceerd. Terwijl de schuldquote in de periode 1997-1999 langzaam daalde, steeg zij in 2000-2001 vooral als gevolg van de herindeling van omvangrijke financiële operaties die voorheen niet in de begrotingsboekhouding werden opgenomen.

De situatie op de arbeidsmarkt verbetert zeer langzaam. Ondanks de forse werkgelegenheidsschepping is de werkgelegenheidsgroei onbevredigend en bleef de werkloosheid, die in 2002 nochtans onder 10% van de beroepsbevolking is gedaald, op een hoog niveau. Het samenspel tussen de rigiditeiten op de arbeids- en productmarkten en de late ontwikkeling van een op kennis gebaseerde samenleving, in het bijzonder als gevolg van de geringe investeringen in menselijk kapitaal en onderzoek, belemmeren de stijging van de arbeidsproductiviteit tot een niveau dat het inhaalproces zou versnellen.

Griekenland moet de begrotingsconsolidatie voortzetten om de hoge schuldquote tegen een bevredigend tempo te verminderen. De structurele problemen op de arbeids- en productmarkten moeten worden aangepakt om de hoge werkloosheid te verminderen, de productiviteit te verhogen en de werking van de economie te verbeteren. Griekenland staat voor de volgende uitdagingen:

* De houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn verzekeren met het oog op de vergrijzing, in het bijzonder gelet op de hoge schuldquote

* Het lage productiviteitsniveau verhogen, dat verband houdt met problemen op de arbeids- en productmarkten, lage investeringen in menselijk kapitaal en de late ontwikkeling van de op kennis gebaseerde samenleving

* De hoge structurele werkloosheid verminderen en de werkgelegenheidsgraden, in het bijzonder van vrouwen, verhogen.

De houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn verzekeren met het oog op de vergrijzing, in het bijzonder gelet op de hoge schuldquote

Ondanks de budgettaire aanpassingen en de tijdens de vorige jaren verwezenlijkte verbetering van de begrotingssaldi, is de schuldquote niet op een dalend pad gebracht. Na de door Eurostat gevraagde wijzigingen steeg de schuldquote in 2000 en 2001; en in 2002 bedroeg zij 105,3% van het BBP. Omvangrijke financiële operaties hebben het positieve effect van het primaire overschot voor de overheidsschuld voor een deel tenietgedaan. In 2002 is het primaire overschot volgens de ramingen langzamer gestegen, terwijl het begrotingstekort wordt geraamd op 1,1% van het BBP, tegen 1,2% in 2001. De sterke productiegroei vormt een solide basis om de begrotingssaldi verder te verbeteren en het begrotingstekort in een overschot te doen omslaan. Beperking van de overheidsconsumptie om middelen vrij te maken voor productieve bestedingen en het onder controle houden van de hoge schuldquote zijn van essentieel belang. Wordt de hoge schuldquote niet in de hand gehouden, dan kan de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn in gevaar worden gebracht, wanneer de financiële druk als gevolg van de vergrijzing zal toenemen. Ondanks de inspanningen in het kader van de pensioenhervorming 2002, blijkt uit de nog steeds verwachte grote toename van de pensioenuitgaven (van een reeds hoge uitgangspositie) dat extra inspanningen zijn vereist.

Het lage productiviteitsniveau verhogen, dat verband houdt met problemen op de arbeids- en productmarkten, lage investeringen in menselijk kapitaal en de late ontwikkeling van de op kennis gebaseerde samenleving

De arbeidsproductiviteit nam in de voorbije jaren weliswaar sterk toe, maar blijft toch de op één na laagste in de EU. Dit kan worden toegeschreven aan onvoldoende investeringen in O&O, de nog steeds geringe - zij het stijgende - verspreiding van ICT, de lage scholingsgraad van de bevolking en het daaruit voortvloeiende gebrek aan geschoolde werknemers. Het hoge percentage kleine en zeer kleine bedrijven, dat gedeeltelijk te wijten is aan distorsies gecreëerd door bijvoorbeeld arbeidsmarktwetgeving en belastingen, draagt bij aan de lage investeringen in O&O en innovatie.

Een betere bedrijfsklimaat is ook essentieel om de productmarkten efficiënter te maken. Ten eerste is de concurrentie in bepaalde netwerkindustrieën nog steeds beperkt. Bijvoorbeeld in de elektriciteits- en gassector beheersen verticaal geïntegreerde gevestigde exploitanten de markt. Ten tweede, ondanks recente maatregelen om het regelgevingskader en het belastingstelsel te vereenvoudigen, wordt de bedrijfsdynamiek nog steeds belemmerd door complexe procedures en een gebrek aan efficiëntie van de overheidsadministratie. Ten derde is het omzettingspercentage van de internemarktrichtlijnen het op één na laagste in de EU.

De hoge structurele werkloosheid verminderen en de werkgelegenheidsgraden, in het bijzonder van vrouwen, verhogen

De totale werkgelegenheidsgraad van Griekenland ligt duidelijk onder de door de Europese Raad gestelde doelstellingen, in het bijzonder voor vrouwen. De werkloosheid daalde in 2002 voor het derde opeenvolgende jaar, maar blijft ver boven het EU-gemiddelde, waarbij het werkloosheidscijfer van vrouwen meer dan het dubbele bedraagt van dat van mannen en de jeugdwerkloosheid zeer hoog is. De rigiditeiten op de arbeidsmarkt belemmeren nog steeds een flexibeler werking. Het loonvormingssysteem heeft geen wijzigingen ondergaan die een grotere differentiatie op basis van productiviteit en vaardigheden mogelijk zouden maken. De complexiteit van het belastingsysteem, ondanks de recente verbeteringen, de hoge socialezekerheidsbijdragen en de strikte wetgeving inzake arbeidsbescherming zijn nog steeds belangrijke belemmeringen voor aanwervingen. Het beperkte effect van hervormingen die flexibele vormen van arbeid moeten bevorderen, wijst er bovendien op dat veel werkgevers gebruikmaken van de informele economie. De hervorming van de openbare arbeidsbureaus, die van essentieel belang is om de hoge langdurige werkloosheid aan te pakken, wordt nog steeds uitgesteld.

Specifieke aanbevelingen voor Griekenland

Voor de aanpak van de bovengenoemde uitdagingen zijn grondige structurele hervormingen vereist, zoals deze zijn neergelegd in de algemene richtsnoeren (AR) in deel I van de globale richtsnoeren voor het economisch beleid.

Om de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn te verzekeren met het oog op de vergrijzing, in het bijzonder gelet op de hoge schuldquote (AR 15), wordt Griekenland aanbevolen:

1. De schuldquote tegen een bevredigend tempo te verminderen door hoge primaire overschotten te handhaven (AR 15)

2 De primaire lopende uitgaven van de overheid in de hand te houden door resoluut het probleem van inelastische uitgavenelementen, zoals de lonen, aan te pakken (AR 14);

3. Overheidsmiddelen efficiënter aan te wenden om de arbeidsproductiviteit te verbeteren en de inzetbaarheid van de werklozen te verhogen (AR 14); en

4. Het socialezekerheidsstelsel verder te hervormen, in het bijzonder het pensioenstelsel (AR 16), om in de toekomst budgettaire spanningen als gevolg van de vergrijzing te voorkomen.

Om de lage productiviteit te verhogen, die verband houdt met problemen op de arbeids- en productmarkten, lage investeringen in menselijk kapitaal en de late ontwikkeling van de op kennis gebaseerde samenleving, wordt Griekenland aanbevolen (overeenkomstig AR 4-8 en 9-14):

5. De inspanningen te intensiveren om de beschikbaarheid van geschoolde arbeidskrachten te vergroten, activiteiten van het bedrijfsleven op het gebied van O&O en innovatie te blijven bevorderen en de verspreiding van ICT te verbeteren (AR 13 en WA 2);

6. De concurrentie in het bijzonder in de energiesectoren te verhogen (AR 9);

7. Het bedrijfs- en belastingklimaat verder te vereenvoudigen en het omzettingspercentage van de internemarktrichtlijnen te verhogen (AR 9 en 11).

Griekenland moet ook alle werkgelegenheidsaanbevelingen (WA), waarin de werkgelegenheidsaspecten uitvoeriger worden behandeld, krachtdadig uitvoeren. Om het groeipotentieel te verhogen, de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn te verzekeren en de gevolgen van de vergrijzing op te vangen dient Griekenland vooral de hoge structurele werkloosheid te verminderen en de werkgelegenheidsgraden, in het bijzonder van vrouwen, te verhogen. Griekenland wordt met name aanbevolen:

8. De arbeidsstimulansen te verbeteren, in het bijzonder op het gebied van belastingen en pensioenen, teneinde de werkgelegenheid in de formele sector te stimuleren, met inbegrip van deeltijdwerk (AR 4 en 16 en WA 4);

9. Wijzigingen van de loononderhandelingen te bevorderen opdat de lonen de productiviteitsverschillen weerspiegelen (AR 5); en

10. Het hervormingspakket uit te voeren met het oog op een beter evenwicht tussen flexibiliteit en veiligheid door de arbeidsorganisatie te moderniseren en door de onnodig beperkende arbeidsmarktregelgeving te herzien (AR 6 en WA 1).

5. Spanje

De economische resultaten van Spanje waren in de tweede helft van de jaren 1990 opvallend sterk met groeipercentages (gemiddeld bijna 4%) die duidelijk hoger lagen dan die van de eurozone en ook het eigen potentiële percentage (geraamd op ongeveer 3%). Anders dan bij vorige conjunctuurdalingen kon tijdens de in 2001 begonnen vertraging een positief groeiverschil worden gehandhaafd. Deze resultaten werden ondersteund door een nooit eerder geziene werkgelegenheidsschepping, terwijl ook de monetaire voorwaarden bijzonder soepel waren. Minder positief was dat de inflatie permanent boven het gemiddelde van de eurozone lag en ook boven het verschil dat kon worden verwacht van een land dat zijn achterstand inhaalt. Blijkbaar is de productiviteitsgroei afgenomen, wat wijst op structurele problemen zoals ontoereikende concurrentie in bepaalde sectoren.

Om te blijven convergeren naar EU-economieën met een hoger inkomensniveau (het BBP per hoofd van de bevolking ligt in Spanje nog steeds ongeveer 15% onder het EU-gemiddelde), moet de Spaanse economie de verbeterde arbeidsmarktresultaten consolideren, de regionale verschillen inzake werkloosheid verminderen en de algemene arbeidsparticipatie verhogen. De groei zou ook worden ondersteund door een stijging van de productiviteit via het stimuleren van O&O en de vorming van menselijk kapitaal, en een versterking van de concurrentie. De verwezenlijking van deze doelstellingen zou de in de voorbije jaren geregistreerde begrotingsconsolidatie ondersteunen. Niettemin kan het risico op toekomstige begrotingsonevenwichtigheden als gevolg van het uitgestelde doch sterke effect van de vergrijzing niet worden uitgesloten. Om de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn te verzekeren moet het openbare pensioenstelsel bijgevolg grondig worden hervormd, en moet een nauwer verband worden gelegd tussen bijdragen en uitkeringen. Spanje staat voor de volgende uitdagingen:

* De lage werkgelegenheidsgraden, in het bijzonder van vrouwen, verhogen en de grote regionale verschillen op de arbeidsmarkt, met name inzake werkloosheid, verminderen

* De lage productiviteit verhogen, onder meer door de kenniseconomie te versterken op het gebied van onderwijs en vaardigheden, investeringen in IT en prestaties op het vlak van O&O en innovatie

* De houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn verzekeren met het oog op de vergrijzing.

De lage werkgelegenheidsgraden, in het bijzonder van vrouwen, verhogen en de grote regionale verschillen op de arbeidsmarkt, met name inzake werkloosheid, verminderen

Ondanks de grote inspanningen en de in de voorbije jaren geboekte vooruitgang (het werkloosheidspercentage is sinds 1995 met meer dan 11 procentpunt gedaald), ligt de werkloosheid met ongeveer 11,5% nog steeds duidelijk boven het EU-gemiddelde, terwijl de werkgelegenheidsgraad nog steeds ver onder het EU-gemiddelde ligt. De werkloosheid is meer gedaald voor vrouwen dan voor mannen, maar de werkloosheid ligt bij de vrouwen meer dan eens zo hoog als bij de mannen. Ondanks de aanzienlijke werkgelegenheidsschepping is de werkloosheid nog steeds ongelijk verdeeld tussen de regio's. Bij de loonvorming wordt in de praktijk weinig rekening gehouden met de substantiële productiviteitsverschillen. De arbeidsmarkt blijft sterkt gesegmenteerd tussen werknemers met vaste arbeidsovereenkomsten en het grote aantal werknemers met tijdelijke arbeidsovereenkomsten. Het aandeel van deeltijdwerk in de werkgelegenheid blijft laag. De geografische arbeidsmobiliteit is weliswaar in zekere mate gestimuleerd door de recente hervormingen van de arbeidsmarkt en de inkomstenbelastingen, doch zij blijft nog steeds beperkt, gedeeltelijk als gevolg van structurele belemmeringen, en met name de slechte werking van de woningmarkt. Bovendien is het mogelijk dat de openbare arbeidsbureaus niet over de organisatorische middelen beschikken voor het beheer van goed gerichte actieve arbeidsmarktmaatregelen en van een systeem van werkloosheidsuitkeringen dat is gebaseerd op de individuele toezegging van werkzoekenden om te werken.

De lage productiviteit verhogen, onder meer door de kenniseconomie te versterken op het gebied van onderwijs en vaardigheden, investeringen in IT en prestaties op het vlak van O&O en innovatie

De productiviteit ligt in Spanje onder het EU-gemiddelde en is sinds de tweede helft van de jaren 1990 maar weinig gestegen. Dit is deels het gevolg van de sterke toename van de werkgelegenheid vooral op het gebied van activiteiten met een lage productiviteit. Het opleidingsniveau is relatief laag. De geringe bedrijfsinvesteringen in O&O vormen een andere belemmering voor een snellere productiviteitsgroei. Het kleine aantal octrooien en de ontoereikende investeringen in IT en e-handel wijzen op een zwakke innovatie. De productiviteit wordt ook belemmerd door onvoldoende concurrentie in bepaalde sectoren, met name in de detailhandel en de elektriciteitssector. Hoewel recent initiatieven zijn genomen om de concurrentie in de elektriciteitssector te bevorderen, beschikken de vier belangrijkste verticaal geïntegreerde exploitanten op hun respectieve geografische markten nog steeds over een monopolie en blijft de invoercapaciteit nog steeds laag. De relatief zware administratieve formaliteiten voor de oprichting van een onderneming blijven ondanks recente inspanningen een bijkomende concurrentiebeperkende factor.

De houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn verzekeren met het oog op de vergrijzing

De budgettaire gevolgen van de vergrijzing op lange termijn - die zich in Spanje weliswaar later doen gevoelen dan in andere landen - geven vooral op het vlak van de pensioenen, maar ook op andere gebieden zoals de gezondheidszorg, aanleiding tot bijzondere bezorgdheid. De meeste studies wijzen op een zeer sterke stijging van de afhankelijkheidsratio tussen 2020 en 2030, wat zal leiden tot steeds meer budgettaire gevolgen. Een tijdige alomvattende herziening van het openbare pensioenstelsel is vereist om de onzekerheid te verminderen en een geleidelijke uitvoering van de hervormingen mogelijk te maken. Ondanks enkele recente maatregelen om de beroepsloopbaan te verlengen en de participatiegraden te verhogen, zijn er nog geen belangrijke hervormingen van het openbaar pensioenstelsel doorgevoerd. De belangrijkste parameters, zoals het aantal bijdragejaren, de pensioenleeftijd en de vervangingscoëfficiënt, blijven ongewijzigd en er is geen nauw verband tussen bijdragen en uitkeringen.

Specifieke aanbevelingen voor Spanje

Voor de aanpak van de bovengenoemde uitdagingen zijn grondige structurele hervormingen vereist, zoals deze zijn neergelegd in de algemene richtsnoeren (AR) in deel I van de globale richtsnoeren voor het economisch beleid.

Spanje moet ook alle werkgelegenheidsaanbevelingen (WA), waarin de werkgelegenheidsaspecten uitvoeriger worden behandeld, krachtdadig uitvoeren. Om de groeicapaciteit te verhogen, de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn te verzekeren, de gevolgen van de vergrijzing op te vangen en de regionale verschillen te verkleinen, dient Spanje de lage werkgelegenheidsgraden, in het bijzonder van vrouwen, te verhogen, en de grote regionale verschillen op de arbeidsmarkt, in het bijzonder inzake werkloosheid, te verminderen. Spanje wordt met name aanbevolen:

1. Een hogere arbeidsparticipatie, in het bijzonder van vrouwen, te blijven aanmoedigen, onder meer door de voorzieningen voor kinderopvang uit te breiden en het gebruik van deeltijdcontracten te bevorderen (WA 2);

2. De hervorming van de loonvorming te stimuleren om de geografische productiviteitsverschillen en de economische omstandigheden op bedrijfsniveau beter te weerspiegelen, en de indexeringsclausules in collectieve overeenkomsten geleidelijk af te schaffen (AR 5);

3. De wetgeving inzake arbeidsbescherming verder te hervormen om de segmentatie van de arbeidsmarkt tussen verschillende soorten contracten te verminderen (AR 6 en WA 1); en

4. De geografische mobiliteit van werknemers te vergemakkelijken door fiscale en andere belemmeringen af te schaffen, onder meer door de huurwoningmarkt te bevorderen en rigiditeiten bij de beschikbaarheid van bouwgrond af te schaffen (AR 7 en WA 3).

Om de lage productiviteit te verhogen, onder meer door een versterking van de kenniseconomie op het gebied van onderwijs en vaardigheden, investeringen in IT en prestaties op het vlak van O&O en innovatie, wordt Spanje aanbevolen (overeenkomstig AR 9-14):

5. De inspanningen op te voeren om het aantal geschoolde arbeidskrachten, de investeringen in O&O en innovatie en de ICT-verspreiding te verhogen (AR 13); en

6. Maatregelen te blijven nemen om de concurrentie in bepaalde sectoren, zoals elektriciteit en detailhandel, te versterken (AR 9) en verder te gaan met de huidige inspanningen om de administratieve lasten voor de bedrijven te verminderen (AR 11).

Om de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn te verzekeren met het oog op de vergrijzing, wordt Spanje aanbevolen:

7. Een belangrijke hervorming van het pensioenstelsel ten uitvoer te leggen, met een herziening vanaf 2003, om het verband tussen bijdragen en uitkeringen te versterken en de met de verwachte demografische veranderingen samenhangende stijging van de pensioenuitgaven op lange termijn in de hand te houden (AR 16).

6. Frankrijk

In de afgelopen jaren groeide de Franse economie sneller dan die van zijn belangrijkste Europese partners. Dit resultaat is grotendeels toe te schrijven aan de sterke werkgelegenheidsschepping gedurende een aantal jaren, maar is ook het gevolg van een accommoderend begrotingsbeleid na 1999. Volgens recente berekeningen van de Commissie ligt de potentiële reële BBP-groei nog steeds iets onder 2,5%, dit is dicht bij het gemiddelde van de EU-landen. De trage daling van de onderliggende inflatie tijdens de laatste zes maanden wijst erop dat de economie momenteel net onder haar potentieel presteert. Uit recente indicatoren kan worden afgeleid dat de reële groei in Frankrijk en andere landen van de eurozone momenteel vertraagt.

In de komende jaren zal de potentiële groei negatieve gevolgen beginnen ondervinden van de ontwikkelingen van de demografische structuur. Er is evenwel nog steeds veel manoeuvreerruimte om de potentiële groei te ondersteunen door structurele hervormingen van zowel de arbeidsmarkt - door verhoging van de arbeidsparticipatie en vermindering van de structurele werkloosheid - als de productmarkt - door bevordering van de concurrentie in de voornaamste netwerkindustrieën. Meer inspanningen voor begrotingsconsolidatie zouden ruimte creëren voor een vermindering van de belastingdruk op arbeid en investeringen, en aldus bijdragen tot de verhoging van de potentiële groei. Na de duidelijke verslechtering van de conjunctuurgezuiverde begrotingssituatie in 2002, die heeft geleid tot een tekort dat boven de grens van 3% van het BBP ligt, vormt de consolidatie van de overheidsfinanciën voor de Franse autoriteiten een belangrijke en dringende uitdaging, met name gelet op het effect van de vergrijzing op de openbare financiën. Frankrijk staat voor de volgende uitdagingen:

* Het begrotingstekort snel doen dalen onder 3% van het BBP en de overheidsfinanciën gestadig consolideren

* De arbeidsparticipatie verhogen en de structurele werkloosheid verminderen

* De houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn verzekeren met het oog op de vergrijzing

* De effectieve concurrentie in de netwerkindustrieën verzekeren en de toepassing van de internemarktmaatregelen versnellen, om gelijke concurrentievoorwaarden te creëren.

Het begrotingstekort snel doen dalen onder 3% van het BBP en de overheidsfinanciën gestadig consolideren

Het begrotingstekort van Frankrijk bedroeg in 2002 3,1% van het BBP. Dit is een grote ontsporing in vergelijking met het aanvankelijk in de financiewet 2002 nagestreefde tekort van 1,4% van het BBP. Volgens berekeningen van de Commissie is de ontsporing van de begrotingssituatie in 2002 vooral het gevolg van een verslechtering van het conjunctuurgezuiverde begrotingssaldo met ongeveer 1,2 procentpunt van het BBP, die te wijten is aan de tenuitvoerlegging van belastingverlagingen en meeruitgaven. Uit deze ontwikkelingen blijkt dat er sprake is van een buitensporig tekort in Frankrijk, in de zin van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het stabiliteits- en groeipact. De Commissie heeft daarom besloten een buitensporigtekortprocedure tegen Frankrijk in te stellen.

In januari 2003 heeft de Raad een tot Frankrijk gerichte aanbeveling aangenomen strekkende tot het geven van een vroegtijdige waarschuwing ter voorkoming van een buitensporig tekort in 2003. Tot nu toe heeft Frankrijk nog geen maatregelen genomen om, zoals werd aanbevolen door de Raad, de conjunctuurgezuiverde begrotingssituatie gevoelig te verbeteren. Bijgevolg zal in de huidige context van beperkte groei het begrotingstekort in 2003 hoogstwaarschijnlijk het plafond van 3% van het BBP overschrijden. Gelet op deze ontwikkelingen en rekening houdend met het feit dat de budgettaire lasten van de vergrijzing vanaf 2005 snel zullen beginnen toenemen, moet sterke prioriteit worden verleend aan de begrotingsconsolidatie in Frankrijk.

De arbeidsparticipatie verhogen en de structurele werkloosheid verminderen

De structurele problemen op de arbeidsmarkt blijven op middellange termijn een belangrijke uitdaging voor de Franse economie, aangezien de menselijke middelen, ondanks recente vorderingen, nog steeds onderbenut zijn. Frankrijk heeft nog steeds een relatief lage totale werkgelegenheidsgraad (63,8% in 2002) en een zeer lage werkgelegenheidsgraad van oudere werknemers (één van de laagste in de EU). In het licht van de vergrijzing en na de vermindering van de wettelijke arbeidsduur moet de arbeidsparticipatie worden aangemoedigd. De participatiegraden moeten worden verhoogd door verdere belasting- en uitkeringshervormingen, en door hervormingen van de vervroegde-uittredingsregelingen en pensioenstelsels. Frankrijk moet ook de hoge structurele werkloosheid blijven verminderen alsmede de discrepantie tussen vraag en aanbod, die in bepaalde sectoren leidt tot aanwervingsproblemen. Gestreefd moet worden naar verlaging van de arbeidskosten, met name voor de laagstbetaalden. De arbeidsmarktregelgeving moet verder worden herzien, met name door de tenuitvoerlegging van de arbeidsbescherming te vereenvoudigen.

De houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn verzekeren met het oog op de vergrijzing

De begrotingsmoeilijkheden als gevolg van de vergrijzing moeten dringend worden aangepakt. Onder de huidige omstandigheden kan de snelle stijging van het tekort in het pensioenstelsel, die volgens ramingen van het Comité voor economische politiek tussen 2000 en 2040 3,7 procentpunt van het BBP bedraagt, enkel worden vermeden door een sterke verhoging van de sociale bijdragen. Een dergelijke ontwikkeling zou de lasten op arbeid aanzienlijk doen toenemen, met een een zeer negatieve invloed op de arbeidsmarkt. De regering heeft zich ertoe verbonden voor het einde van de eerste helft van 2003, na raadpleging van de sociale partners, een hervorming van het pensioenstelsel ten uitvoer te leggen. Dergelijke hervormingen zullen de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn helpen verzekeren. Bij deze hervormingen moeten een rechtvaardige lastenverdeling tussen de generaties en een billijke behandeling van de verschillende regelingen worden verzekerd. In de gezondheidssector wordt verwacht dat, ondanks de recente structurele maatregelen om de uitgavendynamiek af te remmen, de uitgaven nog steeds gevoelig zullen stijgen in 2003 en de daaropvolgende jaren. De regering heeft haar voornemen kenbaar gemaakt om in de tweede helft van 2003 een beslissing te nemen over de hervorming van de gezondheidssector.

De bezorgdheid omtrent de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn is des te dringender omdat de schuldquote van Frankrijk in 2003 waarschijnlijk de drempel van 60% zal overschrijden.

Het bedrijfsklimaat verbeteren, de effectieve concurrentie in de netwerkindustrieën verzekeren en de toepassing van de internemarktmaatregelen versnellen, om gelijke concurrentievoorwaarden te creëren

Hoewel recent maatregelen zijn genomen of aangekondigd om de markt meer open te stellen, blijft de effectieve concurrentie op de Franse gas- en elektriciteitsmarkt zwak en zijn de marktaandelen van de gevestigde staatsbedrijven nog steeds zeer groot, vooral in vergelijking met die van hun tegenhangers in de andere grote lidstaten.

De oprichting en groei van ondernemingen wordt nog steeds belemmerd door het bestaan van complexe sociale en fiscale procedures. Hoewel Frankrijk heeft toegezegd het omzettingspercentage van de internemarktrichtlijnen te verhogen, heeft het nog steeds het slechtste palmares van de EU-lidstaten inzake omzetting en tenuitvoerlegging van deze richtlijnen.

Specifieke aanbevelingen voor Frankrijk

Voor de aanpak van de bovengenoemde uitdagingen zijn grondige structurel