NL Publicatieblad van de Europese Unie C 18/105

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Europees Economisch en Sociaal Comité „Voor een versterkte handhaving van intellectuele-eigendomsrechten in de interne markt”

(COM(2009) 467 definitief)

2011/C 18/19

Rapporteur: RETUREAU

De Commissie heeft op 11 september 2009, overeenkomstig artikel 262 van het EG-Verdrag, besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Europees Economisch en Sociaal Comité Voor een versterkte handhaving van intellectuele-eigendomsrechten in de interne markt

COM(2009) 467 final.

De gespecialiseerde afdeling Interne markt, productie en consumptie, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 2 maart 2010 goedgekeurd.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 28 en 29 april 2010 gehouden 462e zitting (vergadering van 29 april) onderstaand advies met 132 stemmen vóór en 5stemmen tegen, bij 4 onthoudingen, goedgekeurd.

1. Aanbevelingen en conclusies

1.1 Het Comité betreurt het dat in de voorstellen van de Commissie geen rekening kon worden gehouden met nieuwe feiten als de ratificatie door de Unie en de lidstaten van de „internetverdragen„ van de wereldwijde organisatie voor intellectueel eigendom WIPO, dat wil zeggen het WIPO-verdrag inzake auteursrecht (WCT) en het WIPO-verdrag inzake uitvoeringen en fonogrammen (WPPT).

1.2 Het wil tevens op de hoogte gehouden worden van de lopende onderhandelingen over ACTA (Anti-counterfeiting trade agreement) en de verschillen tussen de OMPI-verdragen, die recent geratificeerd zijn, met name wat betreft het internetdeel van de ACTA, alsmede het verschil met Richtlijn 2004/48/EG betreffende de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten, de zgn.”namaakrichtlijn” (1).

1.3 Het neemt verder nota van het voornemen van de Commissie om binnenkort een vergadering met de deelnemende partijen te beleggen; hopelijk gebeurt dit zo snel mogelijk en voordat er definitieve besluiten vallen. Ook het EP zou hierbij dringend betrokken moeten worden.

1.4 Het Comité verzet zich met klem tegen een speciale, het privéleven verstorende regeling (zoals in de wetgeving van diverse lidstaten is ingevoerd) voor de uitoefening van auteursrechten op internet. Het pleit daarentegen voor actieve educatie en voorlichting van consumenten, en dan vooral jongeren.

1.5 Het staat achter het belangrijkste voorstel van de Commissie, te weten de oprichting van een Europese waarnemingspost voor namaak en illegale kopieën, die nuttige informatie over vervalsers verzamelt en verspreidt onder en specifieke steun verleent aan mkb's en micro-ondernemingen die vaak slachteroffer zijn geworden van namaak, zodat deze bedrijven beter geïnformeerd kunnen worden over hun rechten.

1.6 Het netwerk voor snelle informatie, bepleit door de Raad Mededinging en aangekaart bij het IMI (informatiesysteem voor de interne markt) is volgens het Comité zeer nuttig, vooral als lidstaten de problemen in verband met administratieve samenwerking weten te overwinnen; dit zal ook afhangen van de doeltreffendheid van de nationale contacten. Voorts zou de Commissie regelmatig verslag moeten uitbrengen over de door de Waarnemingspost verzamelde gegevens en acties.

1.7 De georganiseerde misdaad op het gebied van namaak moet bestreden worden met meer samenwerking tussen douane- en wetshandhavingsdiensten, met inbreng van Europol in EU-verband. Geharmoniseerde Europese strafwetgeving lijkt het Comité onontbeerlijk, mits het beginsel van proportionaliteit tussen delict en straf gehandhaafd wordt, ook ten aanzien van illegaal kopiëren op internet en er geen buitensporige of disproportionele regeling ontstaat binnen de wetgeving tegen illegaal kopiëren of handelsnamaak.

1.8 Het Comité kan zich dus vinden in de voorstellen van de Commissie, afgezien van de kritiek die het heeft op het gebrek aan transparantie van de ACTA en gelet op de onzekerheid die besloten ligt in de eenzijdige verklaringen van tal van lidstaten na ratificatie van de WIPO-verdragen in december 2009. Het steunt een Europees standpunt dat niet verder gaat dan het huidige acquis.

1.9 Het Comité bepleit, in wezen voor verweesde werken, een geharmoniseerd registratiesysteem voor het auteursrecht en naburige rechten, dat periodiek wordt geactualiseerd om rechthebbenden gemakkelijk terug te vinden. Dit systeem zou de aard, de titel van het werk en de diverse houders van rechten kunnen vermelden. Het verzoekt de Commissie de haalbaarheid van deze optie te onderzoeken.

1.10 Het Comité bepleit ten slotte de uitwerking en invoering van een EU-octrooi in alle lidstaten, dat de immatieriële rechten van innovatieve mkb's en micro-ondernemingen veel effectiever en goedkoper kan beschermen.

2. De voorstellen van de Commissie

2.1 De Commissie benadrukt dat in de kennismaatschappij de intellectuele-eigendomsrechten (IE) versterkt moeten worden; de bescherming die IER nu in de Unie en internationaal (TRIPS (2), sectorovereenkomsten) genieten, moet uitgebreid worden omdat ondernemingen steeds meer waarde aan deze rechten hechten, ongeacht of het om grote concerns of het MKB gaat; starters kunnen zo hun immateriële eigendom beschermen en vervolgens kapitaal verwerven of leningen sluiten om hun activiteiten te lanceren.

2.2 De EU moet hen steunen via een klimaat waarin intellectueel eigendom (IE) op de bres staat voor het Europees talent en ondernemingen, het universitair onderzoek en de spin-offs rondom de campus mogelijkheden biedt (3).

2.3 De waardevolle IE zijn een doelwit voor namakers en piraten, die van diverse middelen gebruik maken. Internet is een wereldwijd instrument voor een markt van illegale goederen, wat de innovatie beteugelt en de werkgelegenheid bedreigt, met ernstige economische gevolgen voor ondernemingen, met name in tijden van economische recessie.

2.4 De markt van illegale goederen gaat verder dan de „traditioneel„ gekopieerde of nagemaakte producten (film, mode, muziek, software, luxeproducten) en heeft zich uitgebreid tot nieuwe massaconsumptiegoederen: voedingsmiddelen, gezondheidsproducten, reserveonderdelen voor auto's, speelgoed, elektrische en elektronische apparatuur…

2.5 Gezondheid valt er ook onder vanwege de nagemaakte geneesmiddelen, die soms levensbedreigend zijn.

2.6 De gevolgen van vervalsing en de handel in illegale kopieën zijn des te zorgwekkender aangezien de georganiseerde misdaad bij de namaak een flinke vinger in de pap heeft.

2.7 Er is communautaire regelgeving ingevoerd, zoals Richtlijn 2004/48/EG (4), betreffende het respecteren van IE; het civielrecht is geharmoniseerd; bij de Raad ligt een voorstel met sancties; de douaneverordening van de EU maakt inbeslagname van en sancties betreffende de handel in illegale kopieën mogelijk: de Commissie overlegt trouwens met de lidstaten over verbetering hiervan.

2.8 De Commissie wil in het kader van een alomvattend Europees plan voor de bestrijding van namaak aanvullende, niet-wetgevende maatregelen goedkeuren, volgens de resolutie van de Raad”Concurrentievermogen” van 25 september 2008.

2.9 In hun conclusies ging de adviesgroep van deskundigen met name in op de situatie in het MKB en de Commissie wil dan ook het vervolgen van overtreders intensiveren. Zij overweegt een reeks projecten om het MKB te helpen bij de integratie van IE in hun innovatiestrategie en kennisbeheer.

2.10 Op mondiaal niveau werkt de Commissie aan een strategie ter bescherming tegen derde landen (bijv. anti-namaakovereenkomsten tussen de EU en China, initiatieven voor douanecontrole). Er is ook een helpdesk IE-MKB-China aan de slag gegaan.

2.11 De publiek-private partnerschappen (PPP's) moeten worden versterkt met het oog op een bredere Europese strategie. Na de conferentie op hoog niveau van mei 2008 heeft de Commissie haar Europese strategie voor intellectuele-eigendomsrechten gepubliceerd en heeft de Raad „Concurrrentievermogen” de reeds vermelde resolutie voor de bestrijding van namaak en piraterij goedgekeurd. Tevens werd de Commissie opgeroepen de acties aan de grens uit te breiden en met de lidstaten samen te werken.

2.12 Maar het is uiterst moeilijk om gegevens te verzamelen over de aard en omvang van namaak en de handel in illegale kopieën en om de daadwerkelijke impact ervan op de economie te beoordelen. De door diverse nationale instanties verzamelde informatie is moeilijk te vergelijken en te combineren, nog afgezien van de gegevens van de Commissie over aan de grenzen in beslag genomen goederen, die overigens slechts een tipje van de sluier oplichten. De databank moet breder worden om de wereldwijde maar ook lokale gevolgen van illegale activiteiten in verband met namaak grondig te kunnen evalueren, en om te begrijpen waarom sommige producten, sectoren en regio's bijzonder kwetsbaar zijn. Op die manier kunnen er beter toegespitste actieprogramma's worden opgezet.

2.13 De Raad „Concurrentievermogen” heeft de oprichting aanbevolen van een Europese waarnemingspost voor namaak en piraterij om meer over het verschijnsel te weten te komen. De Commissie is momenteel bezig met de oprichting van deze waarnemingspost om alle mogelijke informatie over schending van IE te verzamelen; zij vindt evenwel dat de Waarnemingspost een grotere rol zou moeten spelen en denkt daarbij aan een platform waar vertegenwoordigers van bevoegde nationale overheden en belanghebbenden informatie en expertise in verband met goede praktijken kunnen uitwisselen. Dit zou moeten uitmonden in gemeenschappelijke strategieën voor de bestrijding van namaak en piraterij en in aanbevelingen voor de politieke besluitvorming.

2.14 Om een relevante bron te worden, zou de Waarnemingspost de plaats moeten zijn voor nauwe samenwerking tussen de Commissie, de lidstaten en de privésector, en moeten zorgen voor een partnerschap met consumentenorganisaties om praktische aanbevelingen op te stellen en om consumenten bewust te maken. Een openbaar jaarverslag zou het publiek in staat stellen om zicht te krijgen op de problemen en eventuele oplossingen.

2.15 De Commissie gaat vervolgens in detail in op de rol van de Waarnemingspost en de hiervoor beschreven doelstellingen.

2.16 De Waarnemingspost zou een platform moeten worden ten dienste van alle deelnemende partijen, met één vertegenwoordiger per land en een breed scala van Europese en nationale organisaties. De meest betrokken en ervaren sectoren en consumenten, alsmede een vertegenwoordiging van het MKB, zouden hiervoor worden uitgenodigd.

2.17 Om met succes op de bres te staan voor IE is uitgebreide daadwerkelijke administratieve samenwerking nodig op het gebied van namaak en piraterij: een heus partnerschap voor de totstandbrenging van een interne markt zonder grenzen. Hiertoe dient er een doeltreffend netwerk van meldpunten in de gehele EU te komen.

2.18 Intern moet de coördinatie voor de bestrijding van namaak verbeterd worden. Daarvoor dienen nationale coördinatoren te worden benoemd, met een welomschreven takenpakket.

2.19 Het is ook zinvol de transparantie van nationale structuren grensoverschrijdend te bevorderen om benadeelde ondernemingen bij te staan. Ook de nationale bureaus voor intellectuele eigendom en auteursrechten hebben een informatieve rol te vervullen. Nieuwe taken voor hen zijn bewustmaking en specifieke steun voor het MKB, samen met het Europees Octrooibureau, de nationale bureaus en het Bureau voor harmonisatie van de interne markt (BHIM) in verband met de merken.

2.20 De Raad „Concurrentievermogen” heeft de Commissie voorts opgeroepen een grensoverschrijdend netwerk op te zetten voor snelle uitwisseling van belangrijke informatie, door gebruik te maken van de nationale meldpunten en moderne apparatuur voor gegevensuitwisseling. Alle bevoegde bureaus en alle nationale kantoren voor IE moeten toegang hebben tot een snel en doeltreffend elektronisch netwerk voor uitwisseling van gegevens over schendingen van IE.

2.21 De Commissie bestudeert momenteel een geschikte interface en het gebruik van het bestaande netwerk van het computersysteem voor de interne markt (IMI) ter wille van een vlotte circulatie van de relevante gegevens.

2.22 Door vermelding van alle ernstige gevolgen van schending van IE wil de Commissie houders van die rechten en alle belanghebbenden in het commerciële circuit aanmoedigen om in hun gemeenschappelijk belang de krachten te bundelen in de strijd tegen piraterij en namaak. Te denken valt onder andere aan vrijwillige overeenkomsten om ter plaatse op te treden tegen namaak en piraterij, en om technologische oplossingen te vinden voor het opsporen van nagemaakte goederen; zulke overeenkomsten zouden verder kunnen gaan dan de Europese grenzen. De ingezette middelen moeten vanzelfsprekend strikt binnen de grenzen van de wet blijven.

2.23 De handel in namaakproducten op internet werpt bijzondere vragen op; de Commissie is een gestructureerde dialoog met de belanghebbende partijen begonnen, omdat het internet voor vervalsers en piraten heel flexibel is om wereldwijd te werk te gaan en om aan lokaal recht te ontsnappen. De lopende vergaderingen, die vervolgd worden, beogen de uitwerking van concrete procedures (via vrijwillige overeenkomsten) om namaakgoederen die op sites te koop worden aangeboden, uit de handel te halen; kunnen merkhouders en internetondernemingen het niet eens worden, dan moet de Commissie wettelijke maatregelen overwegen, met name in het kader van de richtlijn inzake de naleving van de intellectuele-eigendomsrechten.

3. Opmerkingen van het Comité

3.1 Het voorstel van de Commissie beoogt bescherming van de IE van het Europese MKB. Het Comité meent dat deze ondernemingen inderdaad bijzondere steun nodig hebben ter verdediging van hun rechten volgens het geldende recht en Richtlijn 2004/48. Toch ontbreekt het nog steeds aan een strafrechtelijk aspect; en het zou zinvol zijn als de lidstaten werken aan een evenwichtige, weloverwogen oplossing. Het Comité hoopt dat er een op het VWEU (5) gebaseerde oplossing komt ter ondersteuning van de houders van immateriële rechten.

3.2 De Waarnemingspost zou moeten bijdragen aan de bestrijding van alle vormen van schending van IE's, ongeacht de omvang van de onderneming, maar door het accent te leggen op de specifieke behoeften van het MKB.

3.3 Sommige voorstellen, zoals de vrijwillige akkoorden, zijn al in uitvoering, andere verkeren nog in de projectfase. De mededeling rept niet van de hinderpalen die op sommige terreinen overwonnen moeten worden, zoals de administratieve samenwerking, die in tal van gevallen niet bevredigend lijkt te werken.

3.4 Er is een nieuw aspect bijgekomen ten aanzien van illegaal kopiëren en namaken via internet; de Europese Unie en de lidstaten hebben afgelopen december de „internetverdragen” van de WIPO geratificeerd, waarmee in principe het toepasselijke Europese recht op één leest geschoeid wordt. Toch dreigen diverse nationale verklaringen naar aanleiding van de ratificatie een uniforme Europese benadering weer op losse schroeven te zetten. Deze verdragen bepleiten bestrijding van kopieën en voor handelsdoeleinden nagemaakte producten, evenals Richtlijn 2004/48 betreffende het auteursrecht en aanverwante rechten in de kennismaatschappij.

3.5 Tegelijkertijd vinden er echter „geheime onderhandelingen” plaats tussen de VS, de EU en enkele „geselecteerde” landen, met het oog op een internationale verdrag tegen namaak, de ACTA, dat, als het aan de VS ligt, veel zou moeten lijken op de Digital Millennium Copyright Act (DMCA). Deze geheimzinnigheid zal volgens de Amerikaanse onderhandelaar voorkomen dat er in het maatschappelijk middenveld in de VS en in Europa een storm van protest zal opsteken. De Europese consumenten en ondernemingen, wier organisaties van de onderhandelingen zijn uitgesloten, protesteren tegen deze schimmige (6) en ondemocratische handelwijze die, onder het mom van bestrijding van namaak via internet (één van de hoofdstukken van het ontwerpverdrag), een heuse politiecontrole in het leven zou kunnen roepen, inclusief door privépolitie, van alle handel en communicatie via internet. Verder zou volgens sommige bronnen het verschil tussen commerciële namaak en privékopieën verdwijnen. Het is hoog tijd dat er transparantie komt over deze onderhandelingen, die ook om een reactie vragen van het maatschappelijk middenveld. Overigens hebben de lobbies van Noordamerikaanse producenten hier wel permanent toegang toe.

3.6 Ook het EESC wil geïnformeerd worden over het overleg en de voorstellen die momenteel aan de orde zijn, en zich hierover uitlaten. Het zou een slechte zaak zijn als de betwiste bepalingen van de Amerikaanse DMCA terecht zouden komen in een internationaal verdrag, dat zou gaan concurreren met de WIPO-verdragen en in Europa en internationaal verband nog meer verwarring zouden stichten op het gebied van auteursrechten en aanverwante rechten. Het standpunt van de EU zou in ieder geval niet verder moeten gaan dan de huidige verworvenheden.

3.7 De regeling voor het auteursrecht op internet zou volgens het Comité houders van rechten niet in staat mogen stellen om het gebruik van de technologie te controleren, waartoe thans in de eerder vermelde nationale wetgeving geneigd wordt; evenmin zouden zij zich mogen bemoeien met privécommunicatie. De overdreven lange bescherming (van 50 tot 75 jaar na het overlijden van de auteur, of 75 jaar voor rechtspersonen), de buitensporige rechten die de internationale entertainmentindustrie krijgt voor de controle over de media zijn een overduidelijke rem op innovatie en ontwikkeling van de technologie, en leiden niet tot gelijke kansen voor de concurrentie; de bescherming is bedoeld om een billijke betaling te waarborgen aan auteurs en vertolkers, en niet om de distributeurs (de „majors”) in een bevoorrechte positie te manoeuvreren, met recht op inmenging.

3.8 Het Comité pleit voor éénmaking van het auteursrecht op traditionele basis, zonder een exorbitante regeling voor internet.

3.9 Het Comité stelt een verplichte registratie voor, bijv. in het kader van het Europees auteursrecht, in een register van auteursrechten en aanverwante rechten, tegen een zeer bescheiden vergoeding, die alleen bedoeld is ter dekking van de inschrijfkosten, en die bijv. om de 10 of 20 jaar verlengd wordt, opdat de houders van rechten en hun adressen bekend zijn; zo'n instrument, dat vrij toegankelijk is en permanent wordt bijgewerkt, zou hergebruik van verweesde werken stimuleren, alsook de vertaling op andere dragers of in andere talen dan de originele taal voor elke geïnteresseerde onderneming die een werk commercieel wil gebruiken en gemakkelijker aan de vereiste licenties en vergunningen wil komen.

3.10 Dit zou ook het behoud van werken ten goede komen (films, magneetbanden, enz.), vooral als de dragers fragiel zijn. Vaak gaan werken verloren, worden nooit opnieuw uitgegeven of opnieuw gebruikt, en op sommige dragers, zoals in het geval van oude films, lopen zij gewoonweg het risico voor altijd verloren te gaan.

3.11 Het auteursrecht is al opmerkelijk doordat er geen registratie of vergoedingen aan te pas komen, in tegenstelling tot octrooien of andere rechten van intellectueel eigendom; het onderscheidt zich ook door de in veel opzichten uitzonderlijke duur ten aanzien van de behoefte aan innovatie en uitwisseling van kennis in de informatiemaatschappij en kenniseconomie. Het Comité bepleit een registratie van het auteursrecht en naburige rechten, met omschrijving van de aard en de titel van het werk, het auteursrecht en andere rechten op het werk, de naam en het adres van de houders van de rechten, indien mogelijk om de 10 of 20 jaar verlengd tegen een geringe vergoeding, beperkt tot de feitelijke registratiekosten. Zo kan iedereen die een werk commercieel wil gebruiken gemakkelijker aan de vereiste licenties en vergunningen komen. Auteursrecht wordt vaak verward met eigendomsrecht, maar moet beschouwd worden als een tijdelijk monopolie op de exploitatie en als een exclusief recht om gebruikslicenties te verlenen voor beschermde werken tijdens de beschermingstermijn.

Brussel, 29 april 2010 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Mario SEPI

(1) Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004, PB L 157 van 30 april 2004, blz. 45-86.

(2) Internationale overeenkomsten inzake de handelsaspecten van de intellectuele eigendom, inclusief de handel in nagemaakte goederen (TRIPS).

(3) Zie INT/325 – PB C 256 van 27 oktober 2007, blz. 17; INT/448 – PB C 218 van 11 september 2009, blz. 8; INT/461 – PB C 306/2009, blz.13 en INT/486 (nog niet gepubliceerd).

(4) PB L 157 van 30 april 2004, blz. 45-86 (EESC-advies in PB C 32 van 5 februari 2004, blz. 15).

(5) Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.

(6) Verklaring inzake ACTA, Europese consumenten, Transatlantische dialoog (zie de site van de BEUC).