Nr. C 180/26 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 7. 87 
3. Aan de hand van deze inventaris coördineert de 
Commissie voor zover nodig deze maatregelen in sa­
menwerking met de bevoegde instanties van de Lid-
Staten. Zij richt de nodige aanbevelingen op dit gebied 
tot de Lid-Staten. 
Artikel 12 
Iedere Lid-Staat doet de Commissie alle informatie over 
de toepassing van de onderhavige verordening toe­
komen en licht haar met name in over de gevallen 
waarin niet aan de maximaal toelaatbare niveaus vol­
daan is. 
De Commissie maakt deze gegevens aan de andere 
Lid-Staten bekend en stelt het Economisch en Sociaal 
Comité regelmatig op de hoogte. 
1. Algemene opmerkingen 
1.1. Het Comité juicht het voorstel voor een vierde 
milieu-actieprogramma en voor een resolutie van de 
Raad inzake de voortzetting en uitvoering van een 
milieubeleid toe, 
— gezien het belang van voorzorgsmaatregelen op mi­
lieugebied en van milieubescherming voor het be­
houd van het natuurlijk leefmilieu en de kwaliteit 
van het bestaan van alle Europese burgers; 
— omdat milieubescherming alle facetten van het le­
ven, van de belangensfeer en van het verantwoor­
delijkheidsbesef raakt en omdat een ieder milieu­
bederf veroorzaakt en voordeel heeft bij milieu­
bescherming. 
(!) PB nr. C 70 van 18. 3. 1987, blz. 3. Artikel 13 
De bepalingen ter toepassing van de onderhavige veror­
dening en de eventuele wijzigingen in de lijst van in 
bijlage II genoemde minder belangrijke levensmiddelen 
worden overeenkomstig de in de artikelen 5 en 6 vast­
gelegde procedure goedgekeurd. 
Artikel 14 
Deze verordening treedt in werking op de dag volgende 
op die van haar bekendmaking in het Publikatieblad 
van de Europese Gemeenschappen. 
Deze verordening is verbindend in al haar onderdelen 
en is rechtstreeks toepasselijk in elke Lid-Staat. 
In de toekomst dient de Gemeenschap ook voor de Lid-
Staten bindende richtsnoeren voor een vooruitstrevend 
milieubeleid te geven. 
1.2. Het Comité stemt in met de politieke doeleinden 
van het programma en met name met het voornemen 
de door de Europese Akte geboden mogelijkheden en 
bevoegdheden te benutten, alsmede bij het vaststellen 
van het milieubeleid vanaf 1992 rekening te houden met 
de voltooide interne markt. 
Het Comité mist evenwel een duidelijk overzicht van 
de verwezenlijking en de omzetting in nationaal recht 
van de vorige actieprogramma's en met name van het 
derde. 
1.3. Het Comité juicht het toe dat het in de bedoeling 
ligt het materiële Europese milieurecht tot een hoog 
niveau verder te ontwikkelen. Het ziet daar een be­
krachtiging in van het beginsel dat milieuverontrei­
niging moet worden voorkomen, Advies inzake de ontwerp-resolutie van de Raad inzake de voortzetting en uitvoering van 
een communautair milieubeleid en milieu-actieprogramma (1987 tot 1992) l}) 
(87/C 180/11) 
De Raad heeft op 28 oktober 1986 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 
van het EEG-Verdrag, het Economisch en Sociaal Comité om advies te vragen inzake de 
bovengenoemde ontwerp-resolutie. 
De Afdeling voor milieu, volksgezondheid en consumentenvraagstukken, die met de voorbe­
reiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 23 april 1987 
goedgekeurd. Rapporteur was de heer Boisseree. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft vernomen dat de Raad tijdens zijn vergadering van 19 
en 20 maart 1987 besloten heeft de afzonderlijke punten uit het vierde milieu-actieprogramma 
opnieuw in behandeling te nemen nadat de adviezen van het Europees Parlement en van het 
Economisch en Sociaal Comité zullen zijn ontvangen en nadat de Commissie voorstellen 
heeft voorgelegd. Gezien dit besluit verwacht het Economisch en Sociaal Comité dat bij de 
verdere beraadslagingen in de Raad met het navolgende advies rekening zal worden gehouden. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 246e zitting (vergadering van 13 mei 
1987) het volgende advies uitgebracht, dat met 81 stemmen vóór, 42 stemmen tegen, bij 17 
onthoudingen, is goedgekeurd: 
D5Bm^ Publicatieblad van de Europese gemeenschappen ^r.C^l^B^ 
— waarbij wordt uitgegaan van maatregelen om de 
milieuvervuiling ot^ dunder aan de bron te beD 
strijdend 
— terwijl ook ouderen al bestaanden installaties c.q. 
produkten onder de beschermende maatregelen 
moeten vallend 
— waarbij zuinig moet worden omgesprongen met 
hulpbronnen en moet worden vermeden dat het 
milieu wordt belaste 
— waarbij geldtdat voorkomenook uiteconomisch 
oogpunt verstandig is^ omdat preventieve maatregeD 
len doorgaans minder kostbaar zijn dan saneringen 
herstellen van de schade achteraL 
Voorkomen houdtookindat vroegtijdig met milieu 
maatregelen moet wordenbegonnen^ook al ^ijn nog 
niet alle wetenschappelijkeproblemen volledigopge^ 
lost. 
L^. ^et comité acht het^ overeenkomstig het besluit 
van de Raad van^novemberi^^ noodzakelijk het 
actieprogramma toe te spitsen op prioritaire maatrege^ 
len^ die binnen de gestelde termijn kunnen worden 
verwe^enlijktendievanwegehun Europese dimensie 
alleen op communautair niveau bevredigend kunnen 
worden opgelost. 
Poe commissie dientderhalve^opbasisvandeuitge^ 
breide uiteenzettingen in het vierdeactieprogramma^ 
een gericht actieplan voor de jaren i^ tot 1^ op te 
stellend dat het volgende omvat^ 
— nauwkeurige omschrijving vandehuidige situatie 
metinbegripvandedoordeC^emeenschapuitge^ 
vaardigde voorschriften en richtlijnen enbeschrij^ 
ving van de wijze waarop deze in de onderscheiden 
Lidstaten in nationaal recht zijn omgezet daartoe 
dient ookeen overzicht te worden gegevenvan de 
voor de verschillende sectoren van milieu 
bescherming in de Lidstaten bevoegde autoriteiten 
en lichamen^ alsmede van de regionale respectieve 
lijk lokale ervaringenopgedaan in specifieke pro^ 
bleemgebieden^ 
— overzicht en evaluatie van de resultaten van de 
vorige actieprogramma^sen met name van het derde 
actieprogramma^ 
— opsomming van milieuvraagstukken die het beste op 
communautair niveau kunnen wordenaangepakt^ 
voornamelijk vanwege het grensoverschrijdende ka^ 
rakter ervan^ en van problemen die^ naar huidig 
in^icht^ doeltre^end op nationaal niveau kunnen 
worden opgeloste 
— tijdschema voor de atzonderlijke communautaire 
acties^ met aanduiding van de criteria aan de hand 
waarvan deprioriteit is bepaalde alsmedeeen in 
schatting van het etr^ect van al de^e maatregelen 
^met inbegrip vandedoorde gemeenschap op te 
brengen financiële middelen en in te zetten perD 
sonen^ 
donder de commissie vóór te willen zijn^ wijst het 
ó^omitéerop dat het het belangrijk vindt dat op de 
prioriteitenlijst de volgende punten staand 
— controle op en beoordeling van de tot nog toe uitge 
vaardigde milieumaatregelen en aanpassingervan 
aan de stand van de techniek^ rekening houdend 
metdesociaaLeconomischeconsequentiesenmet 
de gevolgen voor de werkgelegenheid^ — integratie van de milieubescherming in alle relevante 
beleidsonderdelen en in het financieel instrument 
tarium van de gemeenschap^ 
— maatregelen ter voorkoming van zich wijd versprei 
denden grensoverschrijdende milieuverontreiniging^ 
^oals bij voorbeeld de verspreiding van zwavel en 
stikstofverbindingen ten gevolge van luchtverontrei 
niging^ waarbij ook derde landen worden be 
trokken^ 
— milieubescherming in grensgebieden^bij voorbeeld 
doorlozing van schadelijkea^valsto^enen warm 
atvalwater in rivieren die door verscheidene landen 
stromend door bevordering van hechtere samenwerk 
kingen medewerking van de betrokkenen^ 
— verschalen van informatie over milieuproblemen in 
het bedrijf aan de werknemers om verzekerd te 
^ijn van hun medewerking bij het oplossen van die 
problemen. 
1BÓ. Aiethetoogophet belang van het milieuac 
tieprogramma voor het economische het sociaal en het 
werkgelegenheidsbeleid adviseert het comité de C^om 
missie de werkgevers^ en werknemers^ en de reD 
presentatieve consumenten^ en milieuorganisaties bij de 
verwezenlijking van het programma te betrekken. COp 
communautairniveau dient het kaderte worden gescha 
pen waarbinnen een passende samenwerking op natio 
naal^ regionaal en lokaal niveau tot stand kan komen. 
^. Bijzondere oprme^ldn^en 
^.L A^g^^^^o^^^^r^^ 
^.LL wijzigingen van het Verdrag van 
Rome 
^.LLL ^et comité zou gaarne zien dat de mogelijk 
heden diede Europese Akte biedt om een Europees 
milieurecht uit te bouwend op ruime schaal werden 
benut.Ten einde op milieugebied sneller voortgang te 
makend verzoekt het de Raad dringend zoveel mogelijk 
te stemmen met gekwalificeerde meerderheid ^deartike 
leni^Aeni^^EEGVerdrag^. 
^.LL^. ^let comité is ingenomen met de voorgestel 
de maatregelen ter verbetering van de milieurapportage 
op Europees niveau.Van belang daarbij is dat men zich 
op de essentiële punten concentreert, iöe kwaliteit van 
de nationale en communautaire voorschriften en de 
tenuitvoerlegging ervan kunnen het beste worden atge 
meten aan de e^ectieve ontwikkeling van de situatie op 
milieugebied, r^etlijktderhalveopportuun voortdurend 
gegevens hierover te publiceren in een„verslag over de 
standvan de milieubescherming in de gemeenschap^ 
en die gegevens periodiek te evalueren. 
^.LL^. Voorwaarde hiervoor is dat men beschikt 
over voldoende continuDwerkende meetstations op 
strategische punten om de belangrijkste vormen van 
milieuverontreiniging te kunnen controleren.Pen einde 
de resultatenvan die metingen opEuropees niveau te 
kunnen analvseren^ zijn harmonisatie van de gebruikte 
meetmethoden en van de beoordelingscriteria^ alsmede 
opleiding en vorming van het benodigde personeel 
noodzakelijk. 
Nr. C 180/28 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 7. 87 
2.1.1.4. Het Comité steunt ook het voornemen van 
de Commissie de bestaande afspraak over de rapportage 
met behulp van een communautair rechtsmiddel verbin­
dend te maken, ten einde beter geïnformeerd te worden 
over milieumaatregelen die in de Lid-Staten op stapel 
staan; de nieuwe bepalingen in de Europese Akte inzake 
competentie vooronderstellen een dergelijke stringente 
kennisgevingsplicht. 
2.1.1.5. Ten einde te voorkomen dat Europese nor­
men vooruitstrevende oplossingen in afzonderlijke Lid-
Staten in de weg staan, kan het om speciale redenen 
noodzakelijk zijn, dié normen uitdrukkelijk als „mi­
nimaal" te omschrijven (zie het in de Europese Akte 
geformuleerde nieuwe artikel 130 T EEG-Verdrag). 
2.1.2. Tenuitvoerlegging van richtlijnen van 
de Gemeenschap 
2.1.2.1. De omzetting van Europees milieurecht, en 
met name van de communautaire richtlijnen, in natio­
nale wetgeving wordt in het programma terecht op de 
voorgrond geplaatst. Het Comité betreurt dat een groot 
aantal van de milieurichtlijnen in het geheel niet of 
slechts onvolledig in nationaal recht zijn omgezet en 
zou gaarne zien dat een gedetailleerde inventaris werd 
opgemaakt en gepubliceerd (met vermelding van de op 
dit terrein aanhangig gemaakte inbreukprocedures ex 
artikel 169 EEG-Verdrag). Het is in de toekomst echter 
ook van belang dat de Commissie bij de formulering 
van de voorstellen en de Raad bij de uitvaardiging van 
de richtlijnen al in sterkere mate rekening houden met 
de mogelijkheden tot omzetting in nationaal recht en 
tot verwezenlijking om moeilijkheden bij de omzetting 
en later bij de tenuitvoerlegging te voorkomen. 
2.1.2.2. Het Comité is met de Commissie van mening 
dat een doeltreffende tenuitvoerlegging van de milieu­
wetgeving in de toekomst bijzonder belangrijk is. Het 
Comité stemt in met de voorstellen van de Commissie 
ter verbetering van de informatie tussen de Gemeen­
schap en de Lid-Staten, tussen de Lid-Staten onderling, 
alsmede ter verbetering van de publiciteit over milieu­
bescherming. 
2.1.2.3. De door de Commissie overwogen inschake­
ling van „communautaire milieucontroleurs" zou van 
belang kunnen zijn bij het geven van informatie en 
adviezen aan de Lid-Staten en voor de uitwisseling van 
ervaringen tussen de Lid-Staten. Daarbij mag echter 
niet worden vergeten dat de tenuitvoerlegging van de 
milieuwetgeving, of deze nu van Europese, nationale of 
regionale oorsprong is, de taak is en moet blijven van 
de regionale c.q. nationale overheid. Vermeden dient 
te worden dat controleurs van de Gemeenschap en 
nationale instanties op het gebied van de milieu­
wetgeving dubbel werk doen. De Commissie dient na 
te gaan of derhalve van het begrip milieucontroleur 
afgestapt zou kunnen worden en bij voorbeeld voor 
„milieuwaarnemer" zou kunnen worden gekozen. 
2.1.2.4. Extra aandacht verdienen in dit verband de 
deskundigen die binnen de bedrijven verantwoordelijk 
zijn voor de milieubescherming. Hun taken zouden met 
behulp van communautaire regels enigermate moeten 
kunnen worden geharmoniseerd. Het dient afhankelijk 
te zijn van de grootte van het bedrijf of milieu­deskundigen moeten worden ingezet en over welke 
kwalificaties zij dienen te beschikken. Hun positie zou 
moeten worden verbeterd. 
Voor het beroep van „milieudeskundige", dat zich door 
het werkterrein van het milieubeheer — en ook van de 
milieubescherming in de bedrijven — ontwikkelt, is een 
aparte opleiding vereist in bij voorbeeld de vakgebieden 
aardrijkskunde, geneeskunde, biologie, techniek, mi­
lieukunde, geologie, schei- en natuurkunde. Van bijzon­
dere betekenis is de interdisciplinaire studie milieu­
kunde. De Commissie zou criteria moeten vaststellen 
waaraan deze opleidingen zouden moeten voldoen, ten 
einde ook voor beoefenaars van milieuberoepen vrijheid 
van vestiging binnen de Gemeenschap mogelijk te 
maken. 
2.1.3. Integratie in andere takken van Ge­
meenschapsbeleid 
2.1.3.1. Het Comité steunt de programma-onderde­
len die gericht zijn op integratie van de milieu­
bescherming in andere takken van het communautaire 
beleid. Er zou in het algemeen naar moeten worden 
gestreefd, de materiële beginselen van de Europese „mi­
lieu-effectbeoordeling" (^ in de toekomst op alle re­
levante beleidsonderdelen en maatregelen van de Ge­
meenschap toe te passen. Zo zou in de toelichting op 
rechtshandelingen moeten worden omschreven wat de 
gevolgen voor het milieu zullen zijn (zoals op het 
ogenblik de verwachte financiële consequenties al in de 
voorbereidingsfase worden aangegeven). 
2.1.3.2. Dit geldt met name voor het Europese ge­
meenschappelijk landbouwbeleid, waarvan het oog­
merk waarborging dient te zijn van een milieuvriendelij­
ke land- en bosbouw, het behoud van de landelijke 
omgeving als leef- en werkmilieu, alsmede het leveren 
van landbouwprodukten van goede kwaliteit aan de 
bevolking. Het Europese structuurfonds waaruit maat­
regelen in het vlak van het landbouwbeleid worden 
gefinancierd, dient meer dan tot nog toe te worden 
aangewend voor handhaving van milieuvriendelijke 
landbouwactiviteiten. Daarbij wordt ervan uitgegaan 
dat land- en bosbouwondernemingen onderworpen zijn 
aan de algemeen geldende voorschriften van milieurecht 
en landinrichting. 
2.1.3.3. Milieubescherming zou echter ook beter 
moeten worden geïntegreerd in het vervoerbeleid en er 
zouden meer maatregelen moeten worden getroffen ter 
bevordering van het openbaar vervoer en, niet in de 
laatste plaats, ook van het grensoverschrijdende buurt-
verkeer. Communautaire voorschriften inzake veilig­
heid bij het vervoer van gevaarlijke of anderszins uit 
milieu-oogpunt relevante stoffen dienen meer dan tot 
nog toe rekening te houden met de milieugevaren bij 
ongevallen. 
2.1.3.4. Er wordt in het programma terecht veel na­
druk gelegd op coördinatie van milieu- en regionaal 
beleid. Het Comité wijst met name op mogelijke con­
flictsituaties die teweeg kunnen worden gebracht door 
met Gemeenschapsgeld te financieren infrastructuur­
projecten van Europees belang (zie doe. COM(86) 722 
def. en werkdocument CES 42/87), wanneer niet tijdig 
coördinatie plaatsvindt. 
(*) Richtlijn 85/337/EEG van de Raad van 27. 6. 1985 (PB nr 
L 175 van 5. 7. 1985, blz. 40). 
8. 7. 87 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 180/29 
Het Comité is er voorstander van dat het Fonds voor 
Regionale Ontwikkeling bij saneringen van stadscentra 
uit overwegingen van milieubehoud en ten behoeve van 
steun voor oude industriegebieden wordt ingeschakeld. 
2.1.3.5. Wat de coördinatie van milieu- en 
energiebeleid betreft, wijst het Comité in de allereerste 
plaats op de maatregelen ter verbetering van het rende­
ment van energieomzetting en -gebruik, omdat alleen 
daardoor milieubescherming, een zuinig gebruik van 
natuurlijke hulpbronnen en levensstandaard met elkaar 
in overeenstemming te brengen zijn. Maatregelen ge­
richt op een economisch zinvolle en milieuvriendelijke 
koppeling van warmte en kracht bij de elektriciteits­
opwekking dienen te worden bevorderd. 
Een tariefstructuur waarbij stroom, warmte, water en 
dergelijke voordeliger worden naarmate meer wordt 
verbruikt, dient in de toekomst te worden afgeschaft. 
De Commissie zou modellen voor een aan de Europese 
milieuvereisten aangepaste tariefstructuur moeten ont­
werpen. Dit betekent uiteraard niet dat het Comité 
wil dat tarieven voor grootgebruikers moeten worden 
afgeschaft. 
2.1.3.6. Het Comité hecht zeer veel waarde aan de 
relatie tussen milieu- en consumentenbescherming. De 
Commissie dient strategieën te ontwikkelen die het op 
de markt brengen en de consumptie van milieuvriende­
lijke produkten stimuleren. Er moet hoognodig een 
systeem worden ingevoerd om milieuvriendelijke pro­
dukten te kenmerken (zoals in enkele Lid-Staten al 
bestaat), en in gebruiksaanwijzingen dient melding te 
worden gemaakt van milieuvriendelijkheid in het ge­
bruik en als afval. Van de bijdrage die individuele 
personen kunnen leveren tot effectief milieubehoud, is 
veel te weinig bekend. De media dienen te worden 
aangemaand meer dan tot nog toe reclame op te nemen 
voor milieuvriendelijke produkten en voor een zodanig 
gebruik (en een zodanige uiteindelijke verwijdering) van 
produkten dat het milieu niet belast wordt, alsmede 
te waarschuwen tegen het gebruik van produkten die 
schadelijk zijn voor het milieu. De media dienen ook 
voorlichting te geven over gedrag bij vrijetijdsbesteding. 
De Commissie en de Raad dienen op alle betrokken 
terreinen nauw met consumenten- en milieuorganisaties 
samen te werken. 
2.1.3.7. Het Comité wijst op de wisselwerking tussen 
milieubescherming en arbeidsveiligheid. Er dient op 
te worden gelet dat maatregelen ter voorkoming van 
milieuverontreiniging buiten het bedrijf niet ten koste 
gaan van het milieu op de arbeidsplaats en omgekeerd. 
Iets dergelijks geldt ook op woongebied. Er zij bij 
voorbeeld op gewezen dat bouwmaterialen, 
grondstoffen en het gebruik van huishoudelijke appara­
ten gevaar kunnen inhouden voor milieu, gezondheid 
en veiligheid. In deze gevallen zijn instructies en waar­
schuwingen op hun plaats. Bouwmaterialen waarvan 
de schadelijkheid voor de volksgezondheid vaststaat, 
dienen te worden verboden. Verder dient voor plaatsen 
waarvan bekend is dat bouwen er gevaarlijk is, een 
bouwverbod te gaan gelden. 2.1.4. Economische en werkgelegenheids­
aspecten van het milieubeleid en maat­
regelen op dit gebied 
2.1.4.1. Het Comité is het in beginsel eens met de 
uitspraken van de Commissie over de economische en 
werkgelegenheidsaspecten van milieubescherming. Dit 
geldt met name voor de maatregelen die op middellange 
en lange termijn georiënteerd zijn en die gericht zijn op 
continue vooruitgang. Een dergelijk milieubeleid heeft 
namelijk eerder een positieve invloed op de werkgele­
genheid dan sprongsgewijze veranderingen in de milieu­
wetgeving, omdat het bedrijfsleven er rekening mee kan 
houden. De ervaring wijst ook uit dat door het niet of 
niet tijdig treffen van milieumaatregelen eveneens ver­
lies van arbeidsplaatsen kan optreden. 
De Commissie wordt verzocht, ervaringen en informa­
tie over de invloed van milieubescherming op economi­
sche groei en werkgelegenheid binnen en buiten de 
Gemeenschap te verzamelen en te publiceren. 
Het Comité noemt de volgende voorbeelden van werk­
gelegenheid scheppende milieumaatregelen: 
— modernisering van oude fabrieken, 
— isolatie, sanering en restauratie van gebouwen, 
— bouw en onderhoud van waterzuiveringsinstallaties, 
— onderzoek en ontwikkeling, 
— ontwikkeling van recreatiemogelijkheden in lande­
lijke gebieden. 
2.1.4.2. Het aantrekkelijker maken van het land­
schap en van de levensomstandigheden ten gevolge van 
een betere milieubescherming zal het toerisme positief 
beïnvloeden en daarmee de economische kracht van die 
regio's helpen versterken, zoals door het Comité in 
verschillende Europese regio's verrichte studies hebben 
aangetoond. Het toerisme dient zich echter zo te ont­
wikkelen dat het milieu er niet door geschaad wordt. 
2.1.4.3. Het door de Commissie geplande vijfjaren-
programma voor demonstratieprojecten in de Lid-
Staten (*) biedt de mogelijkheid het communautaire mi­
lieubeleid, met name ten aanzien van de zwakkere re­
gio's in de Gemeenschap, te stimuleren, en wordt der­
halve door het Comité ondersteund. 
2.1.4.4. Het Comité heeft zich in zijn advies over het 
tweede milieu-actieprogramma al beraden over kosten-
batenanalyses van milieumaatregelen, waarnaar hier 
verwezen zij(2). De beoordelingscriteria zullen overi­
gens stof tot discussie opleveren, aangezien rekening 
moet worden gehouden met de zeer uiteenlopende, 
maar stuk voor stuk legitieme standpunten. 
(!) Zie doe. COM(OO) van 2 maart 1987; het ESC zal hierover 
in de loop van het jaar advies uitbrengen. 
(2) PB nr. C 281 van 27. 11. 1976, blz. 23. 
Nr. C 180/30 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 7. 87 
2.1.5. Economische hulpmiddelen van het 
milieubeleid 
2.1.5.1. Het Comité reageert instemmend op het 
voornemen in ruimere mate gebruik te maken van eco­
nomische hulpmiddelen in het milieubeleid. Volgens 
het Comité kunnen de betrokkenen met behulp van 
dergelijke stimulansen worden aangespoord op eigen 
initiatief milieumaatregelen te treffen, zonder dat het 
rechtsinstrumentarium hierdoor in het gedrang komt. 
Wel is er principieel bezwaar tegen de in dit verband 
dikwijls genoemde „milieuhandel" door middel van 
zogenaamde milieucertificaten, aangezien dit middel tot 
nog toe nergens bruikbaar is gebleken. 
Bij de beoordeling van de economische consequenties 
van milieumaatregelen mag niet worden vergeten dat 
de kosten van de maatregelen uiteindelijk geheel of 
gedeeltelijk op de consument worden afgewenteld. 
2.1.5.2. Het Comité vindt het een goed voornemen, 
in het kader van de economische hulpmiddelen vaker 
een beroep te doen op het Fonds voor Regionale Ont­
wikkeling voor steun ter vermindering van milieu­
verontreiniging, wanneer de steun in de eerste plaats 
diegenen ten goede komt die milieumaatregelen treffen 
die verdergaan dan nodig is. Wordt het Regionaal Fonds 
voor milieubeschermingsdoeleinden ingeschakeld, dan 
dient in het bijzonder rekening te worden gehouden 
met regionale en lokale instanties en met plaatselijke 
initiatieven. 
2.1.5.3. Het Comité is ingenomen met het plan, de 
communautaire regeling van 1974 inzake nationale 
overheidssubsidies voor maatregelen ter bescherming 
van het milieu te verlengen. Daarbij dient echter te 
worden nagegaan of aan verlenging niet de voorwaarde 
moet worden verbonden dat alleen die maatregelen 
gesubsidieerd worden die boven het wettelijk c.q. door 
Europese normen voorgeschreven minimumniveau uit­
gaan, die een evolutie van de techniek inhouden of die 
kunnen worden verwezenlijkt vóór het tijdstip waarop 
zij wettelijk verplicht zijn. 
2.1.5.4. Het Comité neemt er met belangstelling ken­
nis van dat de Commissie zich beraadt over de wettelijke 
bepalingen inzake aansprakelijkheid en schadeloosstel­
ling bij milieuhinder. Het wijst op het probleem van 
de regeling van grensoverschrijdende schade en op de. 
noodzaak van verplichte verzekering bij invoering van 
risicoaansprakelijkheid. Gewezen zij in dit verband op 
het belang van de omzetting in nationaal recht van 
Richtlijn 85/374/EEG inzake aansprakelijkheid voor 
produkten met gebreken (1). 
Indien de milieuverontreiniging niet ondubbelzinnig 
kan worden toegeschreven aan individuele vervuilers, 
zoals bij voorbeeld het geval is bij besmette vestigings­
plaatsen (grond die al vervuild was), schade aan bossen, 
verontreiniging van het water, dient niet de Staat a 
priori voor de kosten van de sanering op te draaien. Er 
dient ook te worden nagegaan of en in hoeverre gebruik 
kan worden gemaakt van regionale of sectorfondsen 
om het schoonmaken van het milieu te financieren. In 
aanmerking komen ook samenwerkingsverbanden van 
vervuilers en personen die bij milieubescherming belang 
(l) Richtlijn van de Raad van 25 juli 1985 betreffende de onderlin­
ge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalin­
gen van de Lid-Staten inzake de aansprakelijkheid voor pro­
dukten met gebreken, PB nr. L 210 van 7. 8. 1985, blz. 29. hebben, gericht op gezamenlijke belangenbehartiging 
en financiering. Dergelijke oplossingen dienen eventueel 
over de landsgrenzen heen te worden gezocht. 
2.1.5.5. Aandacht moet worden besteed aan de in 
het programma genoemde milieuvervuilingsheffingen. 
De heffingen dienen in ieder geval zodanig te zijn dat 
zij een stimulans vormen om door eigen maatregelen 
milieuverontreiniging te voorkomen. Het Comité dringt 
erop aan, door middel van een omvangrijke uitwisseling 
van ervaringen, waarbij ook ervaringen van buiten de 
Gemeenschap worden betrokken, inzicht te krijgen in 
het effect van heffingen op de bescherming van het 
milieu, alsmede in de problemen die zich bij de inning 
kunnen voordoen. 
Milieuheffingen mogen in geen geval in de plaats komen 
van milieubeschermingsmaatregelen, wanneer de ge­
zondheid door milieuvervuiling in gevaar wordt ge­
bracht. 
2.1.6. Voorlichting en educatie 
2.1.6.1. Het Comité hecht veel waarde aan voorlich­
ting en opvoeding op het gebied van het milieu en aan 
de vorming van leerkrachten. 
2.1.6.2. Het Comité stelt voor, de communautaire 
projecten met „proefscholen" niet uitgerekend in het 
Jaar van het Milieu te beëindigen, maar voort te zetten 
en uit te breiden tot het hoger onderwijs (2). Tegelij­
kertijd dienen de tot nog toe getroffen maatregelen te 
worden geëvalueerd en dient die evaluatie te worden 
gepubliceerd. Het Comité hecht vooral belang aan de 
integratie van milieuvoorlichting in het onderwijs­
programma op scholen. De Commissie dient na te gaan 
of pedagogisch materiaal op milieugebied ter beschik­
king kan worden gesteld voor gebruik in de Lid-Staten. 
Het Comité vestigt er de aandacht op dat in enkele Lid-
Staten scholen en centra voor volwasseneneducatie met 
succes samenwerken met externe organisaties die ge­
specialiseerd zijn op het gebied van milieubescherming 
en milieu-educatie. 
2.1.6.3. Milieu-educatie houdt ook in dat jonge men­
sen bij hun beroepsopleiding alle mogelijke informatie 
over milieubescherming krijgen (bij voorbeeld fa-
bricageprocédés en technieken ter bescherming van het 
milieu, keuze van milieuvriendelijke grondstoffen en 
materialen, kennis omtrent milieuvoorschriften). Bij- en 
nascholing dienen ook informatie over de nieuwste 
inzichten en voorschriften op het gebied van de milieu­
bescherming alsmede informatie over wat steeds uit 
milieu-oogpunt wenselijk is te omvatten. De Commissie 
wordt dringend verzoent modellen voor een dergelijke 
beroepsgerichte milieuvoorlichting te ontwikkelen. 
(2) Zie ook het Comett-project (voorstel voor een besluit van 
de Raad tot vaststelling van een actieprogramma van de 
Gemeenschap voor onderwijs en opleiding op het gebied van 
de technologie (1986 tot 1992) — (het advies van het ESC 
van 27 november 1985 (PB nr. C 344 van 31. 12. 1985, blz. 4)) 
en Erasmus (voorstel voor een besluit van de Raad tot vaststel­
ling van het actieprogramma van de Europese Gemeenschap 
inzake de mobiliteit van studenten) — (het advies van het 
ESC van 23 april 1986 (PB nr. C 189 van 28. 7. 1986, blz. 8)). 
8. 7. 87 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 180/31 
2.1.6.4. Het Comité pleit voor een openbare discussie 
over de milieuproblematiek, alsmede voor het nauw 
betrekken van de gehele bevolking bij het besluit­
vormingsproces inzake milieubeleid. Er dient met name 
op te worden gelet dat bij projecten waarvan de gevol­
gen zich over de landsgrenzen heen zullen doen gevoe­
len, de betrokken bevolking in het desbetreffende buur­
land tijdig inspraak krijgt en daarbij gelijke rechten 
heeft. 
2.1.6.5. Het Comité steunt de voorstellen van de 
Commissie voor uitbreiding van de voorlichting op 
milieugebied en voor nauwere samenwerking met mi­
lieu-organisaties, niet-gouvernementele organisaties en 
andere betrokkenen. Vanuit dit oogpunt is het van 
belang de geïnteresseerde burger niet alleen een blik te 
gunnen op de voorbereidende werkzaamheden van de 
Commissie op het gebied van milieubescherming, maar 
ook op de resultaten van de Europese controle op 
milieumaatregelen. 
2.1.6.6. Bij milieuvoorlichting op communautair en 
nationaal niveau dient nog het volgende in aanmerking 
te worden genomen: 
— aangezien het in laatste instantie de burgers zijn die 
moeten zorgen voor het behoud en de verbetering 
van het leefmilieu in de Gemeenschap, kan niet 
voldoende gehamerd worden op het belang van een 
sterkere bewustwording van de milieuproblematiek 
door middel van voorlichting en educatie; 
— de Europese burgers — degenen die baat hebben 
bij het milieubeleid — dienen te beseffen dat alle 
maatregelen financiële consequenties hebben en dat 
de particuliere en openbare middelen beperkt zijn; 
zij dienen dan ook zo te worden voorgelicht dat zij 
in staat zijn de prioriteiten van de verschillende 
beleidsonderdelen te onderkennen en te onder­
steunen. 
2.2. Maatregelen ter voorkoming van en controle op 
verontreiniging 
2.2.1. Het Comité vat de „algemene beginselen voor 
maatregelen ter voorkoming van en controle op veront­
reiniging", overeenkomstig de politieke doelstellingen 
van het actieprogramma, als volgt op: 
— de verschillende beleidsconcepten dienen niet als 
alternatieven te worden beschouwd, maar — naar 
gelang van het werkterrein — met elkaar te worden 
gecombineerd; daarbij dient de vaststelling van 
kwaliteitsdoeleinden voor elk milieumedium afzon­
derlijk de geldigheid van de emissiegrenswaarden 
niet in gevaar te brengen, 
— er is sprake van een consequente preventieve aan­
pak, wanneer de maatregelen prioritair op de bron 
van de verontreiniging gericht worden, 
— de vervuiler dient verantwoordelijk te zijn voor de 
tenuitvoerlegging van deze maatregelen; indien er 
verscheidene vervuilers zijn, zijn alle betrokkenen 
aansprakelijk. Degene die schade lijdt door milieu­
verontreiniging, mag geen nadeel ondervinden van 
het feit dat er verscheidene veroorzakers zijn; daar­
om „omkering van de bewijslast". 
Bij de toepassing van deze beginselen dient te worden 
bedacht dat milieuvraagstukken niet zelden door de verwezenlijking van plaatselijke ontwikkelingspro­
jecten worden veroorzaakt; er zij hier dan ook met 
name gewezen op de verantwoordelijkheid van lokale 
en regionale instanties. 
2.2.2. Het verheugt het Comité dat de Commissie 
met betrekking tot de vaststelling van emissiegrens­
waarden de „stand van de technologie" benadrukt. Het 
wijst erop dat: 
— hieronder ook moderne procédés, installaties of pro-
duktiewijzen die in de praktijk werkelijk milieu­
vriendelijk blijken te zijn, dienen te worden ver­
staan, waarbij ook rekening dient te worden gehou­
den met buiten de Gemeenschap opgedane erva­
ringen, 
— de stand van de technologie voortdurend evolueert; 
die ontwikkeling kan door binnen een bepaalde 
termijn te verwezenlijken doelstellingen voor Eu­
ropese milieunormen worden bevorderd. 
2.3. Maatregelen in specifieke sectoren 
2.3.1. Luchtverontreiniging 
2.3.1.1. Het Comité is het met de Commissie eens dat 
het tegengaan van luchtverontreiniging een belangrijk 
facet van het communautaire milieubeleid dient te zijn, 
met name vanwege de grensoverschrijdende verontrei­
niging van de lucht. Met behulp van vooruitstrevende 
emissienormen voor de belangrijkste schadelijke stoffen 
en industrieën dient een Europese strategie ter beperking 
van luchtverontreiniging tot stand te worden gebracht, 
waarbij bestaande installaties niet buiten schot blijven. 
De richtlijn betreffende grote stookinstallaties is daarbij 
een eerste stap in de goede richting. Het Comité dringt 
er bij de Raad op aan, de ontwerp-richtlijn nu eindelijk 
goed te keuren en daarbij zijn advies ter zake in acht 
te nemen. 
2.3.1.2. Hoge prioriteit dienen vanzelfsprekend ook 
maatregelen ter verdere beperking van uitlaatgassen 
van motorvoertuigen te krijgen; de technische vooruit­
gang die op veel gebieden is bereikt, maakt strengere 
normen mogelijk. 
2.3.1.3. Het is wenselijk dat de Gemeenschap op 
constructieve wijze bijdraagt tot de internationale be­
strijding van de luchtverontreiniging. Dit geldt met 
name voor de werkzaamheden die worden verricht in 
het kader van de overeenkomsten inzake grensover­
schrijdende luchtverontreiniging over grote afstand, en 
voor het protocol waarin de partijen bij de overeen­
komst zich ertoe verplichten de zwaveldioxide-uitstoot 
uiterlijk in 1993 met minstens 30% te verminderen. 
2.3.1.4. Chloorfluorkoolwaterstoffen worden er te­
recht van verdacht de ozonlaag aan te tasten. Het 
Comité is van oordeel dat het na jarenlange discussies 
zonder veel resultaat nu echt geboden is, op korte 
termijn maatregelen te nemen die leiden tot een sterke 
vermindering van het gebruik van chloorfluorkool­
waterstoffen (CFK's) en volgens een vast te stellen 
tijdschema tot een algeheel verbod daarvan te komen. 
Het nu in het internationaal overleg bereikte compromis 
is niet voldoende om een effectieve bijdrage te kunnen 
leveren tot het tegengaan van een verdere afbraak van 
de ozonlaag. Ter vervanging van chloorfluorkoolwater­
stoffen komen alleen ongevaarlijke stoffen in aanmer­
king. 
Nr. C 180/32 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 7. 87 
2.3.2. Zoetwater en zeewater 
2.3.2.1. Met het oog op het schoonhouden van de 
binnenwateren dienen, volgens het Comité, de maatre­
gelen die tot nog toe als alternatieven („parallelle bena­
dering") werden beschouwd (emissienormen of 
kwaliteitsdoelstellingen) voortaan te worden gecombi­
neerd (zie punt 4.2.3 van het actieprogramma). Voor 
de verschillende takken van industrie dienen met grote 
spoed emissienormen te worden aanvaard die gebaseerd 
zijn op de beste beschikbare en uitvoerbare technologie. 
Hierbij dient de bescherming van het grondwater extra 
gewicht te krijgen; zo kan men kostbare maatregelen 
voor de zuivering van het water voorkomen. De Com­
missie dient zich bij voorrang te richten op het te­
gengaan van verontreiniging van waterwegen ten gevol­
ge van storingen en ongelukken. 
Het Comité wijst erop dat door bepaalde land-
bouwinstallaties waterverontreiniging wordt veroor­
zaakt die dient te worden vermeden. Het denkt hierbij 
onder meer aan het weglopen van vloeistoffen uit voe-
derkuilen. 
2.3.2.2. De maatregelen ter voorkoming en ter ver­
mindering van de verontreiniging van het zee-, kust- en 
zwemwater dienen hoge prioriteit te krijgen. De zeeën 
die de Gemeenschap omringen, en met name de Mid­
dellandse Zee en de Noordzee, zijn gevoelige 
ecosystemen, die door de Gemeenschap intensief be­
schermd moeten worden. Vermelding verdienen met 
name: 
— een actieprogramma voor de Middellandse Zee en . 
voor de Noordzee op basis van de eerste Noordzee-
conferentie, 
— beperking van de verontreiniging van de zee vanaf 
het land, namelijk via rivieren en de lucht, 
— beperking van de afvallozing en stopzetting van de 
afvalverbranding op zee, 
— voorkoming van verontreiniging ten gevolge van 
ongelukken op zee; bij de maatregelen ter voorko­
ming van schade op grote schaal ten gevolge van 
scheepsongelukken dient bij voorbeeld ook te wor­
den gedacht aan het steeds voorhanden hebben van 
een aantal in strategisch gunstige havens paraat 
liggende sleepboten, en aan voorzieningen om lek 
geslagen schepen snel aan land te brengen, 
— wettelijke maatregelen die het mogelijk maken min­
der veilige schepen of schepen met een minder veilige 
lading in de haven vast te houden wanneer de weers­
omstandigheden zulks noodzakelijk maken. 
De Gemeenschap dient erop aan te sturen dat de Lid-
Staten zo spoedig mogelijk alle overeenkomsten ter 
bestrijding van de verontreiniging van de zee ratificeren 
en dat zij zich vervolgens ook verantwoordelijk voelen 
voor de toepassing ervan. 
2.3.3. Chemicaliën 
Het Comité steunt het voornemen van de Commissie 
in het kader van de maatregelen ter bescherming tegen 
gevaarlijke of schadelijke chemische stoffen, een nieuwe 
procedure uit te werken voor de risicobeoordeling van 
bestaande chemicaliën. Aan de hand van de EINECS-
lijst (European inventory of existing commercial chemi-
cal substances: Europese inventaris van in de handel 
bestaande chemische stoffen) zouden de gevaarlijke 
stoffen moeten worden geclassificeerd (prioriteitenlijst in volgorde van urgentie en van toxiciteit van de stof­
fen), waarbij bestaande onderzoekresultaten, bij voor­
beeld uit de Verenigde Staten, worden gebruikt. 
Bij de beoordeling van de schadelijkheid van chemische 
stoffen dient op het gebied van de landbouw bij voor­
beeld rekening te worden gehouden met het cumulatief 
effect van meervoudig gebruik en de verhoogde werking 
door combinatie van verschillende stoffen tegelijk. 
2.3.4. Biotechnologie 
Het Comité is ingenomen met de belangstelling van de 
Commissie voor de problemen van de biotechnologie 
— vanuit het oogpunt van de invloed hiervan op mens 
en milieu — en met het initiatief wettelijke voorschrif­
ten op communautair niveau tot stand te willen 
brengen. In geen enkele Lid-Staat van de Gemeenschap 
bestaan op het ogenblik uitgebreide voorschriften op 
het gebied van de biotechnologie; communautaire voor­
schriften zouden derhalve als voorbeeld kunnen dienen. 
Het voornemen van de Commissie kan echter pas defini­
tief worden beoordeeld aan de hand van haar concrete 
ideeën ter zake. 
2.3.5. Lawaai 
2.3.5.1. Het Comité is het met de Commissie eens 
dat lawaaibestrijding een belangrijk aspect van milieu­
bescherming is, omdat de bevolking sterk onder la­
waaioverlast lijdt. 
2.3.5.2. Communautaire milieuwetgeving dient in de 
eerste plaats maatregelen te omvatten ter bestrijding 
van lawaaioverlast aan de bron en betrekking te hebben 
op apparaten en voertuigen die geluidshinder veroorza­
ken. Daarbij dient echter niet alleen rekening te worden 
gehouden met het geluidsniveau van één enkele bron, 
maar ook met de mogelijkheid dat verschillende soort­
gelijke of andere lawaaibronnen te zamen de last ver­
oorzaken. 
De door de Commissie genoemde communautaire 
kwaliteitsdoelstellingen inzake omgevingslawaai dienen 
als minimumeisen te worden geformuleerd, die worden 
vastgesteld aan de hand van fysiologische criteria, aan­
gezien over de aanvaardbaarheid van lawaai in de af­
zonderlijke Lid-Staten verschillend wordt gedacht. 
2.3.5.3. Het plan van de Commissie om op produk-
ten die veel lawaai maken bijzondere heffingen in te 
voeren, is zeker met het oog op de gebruikmaking van 
economische hulpmiddelen bij het milieubeleid inte­
ressant. Het Comité heeft zich hierover al principieel 
uitgesproken in zijn advies inzake de bescherming van 
werknemers tegen de risico's van blootstelling aan 
chemische, fysische en biologische agentia op het werk: 
lawaai (*). 
(*) Advies van het ESC van 23 november 1983 (PB nr. C 23 van 
30. 1. 1984, blz. 30); zie ook PB nr. C 283 van 27. 12. 1979, 
blz. 19, alsmede het advies van het ESC van 20 oktober 1986, 
dat in de loop van 1987 zal worden gepubliceerd. 
8. 7. 87 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 180/33 
2.3.6. Nucleaire veiligheid 
Het Comité wijst op de door hem uitgebrachte (l) en 
nog in voorbereiding zijnde (2) adviezen inzake nucleaire 
veiligheid. 
2.4. Beheer van milieurijkdommen 
2.4.1. Natuurbehoud 
2.4.1.1. De Gemeenschap dient te streven naar een 
Europese strategie inzake natuurbehoud, in navolging 
van de wereldstrategie voor natuurbehoud (the 1980 
World Conservation Strategy, welke is ontwikkeld door 
het UNEP — United Nations Environment Program — 
van de Verenigde Naties, samen met andere organi­
saties). Het Comité vestigt de aandacht in het bijzonder 
op steun voor natuurbeschermingsgebieden van Eu­
ropese klasse. 
2.4.1.2. Bij natuurbehoud is er sprake van een wis­
selwerking tussen milieubeleid en andere beleidsgebie­
den, met name het landbouwbeleid. 
2.4.1.3. Het Comité wijst bij voorbeeld op de volgen­
de conflicten tussen landbouw en natuurbescherming, 
welke niet in de laatste plaats mede veroorzaakt worden 
door stimuleringsmaatregelen van de Gemeenschap: 
— het communautair landbouwbeleid leidt tot inten­
sief gebruik van het beschikbare areaal, terwijl het 
voor een doeltreffende natuurbescherming dikwijls 
nodig is voor het milieu waardevolle gebieden niet 
te exploiteren; 
— in het belang van de bescherming van de natuur 
moeten natte gebieden veilig worden gesteld. 
2.4.1.4. Het Comité is ingenomen met de geplande 
maatregelen ter bescherming van dieren en het wenst 
beslist dat deze maatregelen worden verwezenlijkt. 
2.4.2. Bodembescherming 
Het verheugt het Comité dat ook bodembescherming 
deel uitmaakt van het programma. Dit onderwerp ver­
dient in het kader van het communautaire milieubeleid 
alle aandacht. Er is ook hier weer sprake van een sterke 
interactie tussen bodembescherming en landbouw, met 
name bij 
(*) Advies van het ESC van 25 februari 1987 inzake communau­
taire maatregelen in toepassing van hoofdstuk III van het 
Euratom-Verdrag inzake een communautair systeem voor de 
snelle uitwisseling van gegevens in geval van abnormaal hoge 
radioactiviteit of een kernongeval (PB nr. C 105 van 
21. 4. 1987, blz. 9). 
(2) Initiatiefadvies van het ESC inzake het nucleaire ongeluk te 
Tsjernobyl en advies inzake het voorstel voor een verordening 
tot verlenging van de geldigheidsduur van Verordening (EEG) 
nr. 1707/86 betreffende de voorwaarden voor de invoer van 
landbouwprodukten van oorsprong uit derde landen ingevol­
ge het ongeluk in de kerncentrale van Tsjernobyl, alsmede 
inzake een permanent systeem voor de vaststelling van grens­
waarden voor de radioactieve besmetting van drinkwater en 
agrarische produkten bij een kernongeval; deze beide adviezen 
zullen naar verwachting medio 1987 worden uitgebracht. — de intensieve veehouderij (bij voorbeeld vanwege 
overbemesting met gier), 
— het toegestane gebruik van bestrijdingsmiddelen en 
ontbladeringsmiddelen, 
— het gebruik van kunstmest, 
— maatregelen ter voorkoming van erosie van grond 
die in gebruik is voor land- en bosbouw, met inbe­
grip van maatregelen om het gevaar van 
woestijnvorming ten gevolge van omvangrijke bos­
branden te voorkomen, 
— het tegengaan van woestijnvorming in bepaalde re­
gio's, zelfs wanneer dit een natuurlijke oorzaak 
heeft; dit is een urgent probleem dat op korte termijn 
met alle middelen te lijf moet worden gegaan (re­
search, financiën, infrastructuurwerken enz.). 
Ook zij gewezen op het belang van ruimtelijke ordening 
en urbanisme voor de bodembescherming („asfaltering 
van het landschap" door de oppervlakten die in beslag, 
worden genomen door wegen en stedebouw). 
2.4.3. Afvalbeleid-
2.4.3.1. Volgens het Comité zal het afvalbeleid een 
steeds belangrijkere rol gaan spelen in het milieu­
beleid (3). Het pleit voor een „afvalstrategie" aan de 
hand van het volgende prioriteitenlijstje: 
— voorkoming van afval, 
— recycling en hergebruik van afval, 
— afvalverwijdering (verkleining van de afvalberg en 
opslag van afvalstoffen die niet schadelijk zijn voor 
het milieu en de gezondheid). 
Ter beperking van het ontstaan van afval kan gedacht 
worden aan maatregelen die het gebruik stimuleren van 
duurzame produkten en van statiegeldverpakkingen of, 
te recycleren verpakkingen, waardoor de hoeveelheid 
afval kan worden verminderd. Ook moet „schone" 
technologie worden ontwikkeld en bevorderd. Ter 
voorkoming van afval en bijgevolg van milieuvervui­
ling, speelt het bijbrengen van milieubewustzijn een 
belangrijke rol. 
2.4.3.2. Een vraagstuk apart vormt in dit verband de 
sanering van ernstig verontreinigde terreinen (met name 
waar in het verleden is gestort). Deze kwestie is in veel 
Lid-Staten zeer actueel. Het verheugt het Comité dat 
dit probleem aan de orde komt in de verordening van 
de Raad inzake communautaire acties voor het mi­
lieu (4). Het zou bovendien heel zinvol zijn indien de 
(3) Zie het advies van het ESC van 24 mei 1984 over het ac­
tieprogramma van de Europese Gemeenschap inzake afval­
verwerking (voorkoming, terugwinning en verwijdering) (PB 
nr. C 206 van 6. 8. 1984, blz. 62) alsmede het rapport van de 
Afdeling voor milieu, volksgezondheid en consumentenvraag­
stukken ter zake. 
(4) Verordening (EEG) nr. 1872/84 (PB nr. L 176 van 3.7. 1984, 
blz. 1) dient in deze zin te worden gewijzigd, vgl. de voorstel­
len van de Commissie in doe. COM(00) van 19 december 
1986, en het in juni 1987 te verwachten advies van het 
Economisch en Sociaal Comité. 
Nr. C 180/34 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 7. 87 
Lid-Staten onder elkaar meer ervaringen zouden uitwis­
selen. Verder wijst het Comité op de bijzondere pro­
blematiek van giftige afvalstoffen, waarvan het vervoer 
en de verwijdering internationale samenwerking, onder 
meer door registratie van de desbetreffende trans­
portondernemingen, vereisen. 
2.4.4. Stads-, kust- en berggebieden 
Van belang zijn met name de maatregelen ter sanering 
van oude, niet meer gebruikte industrieterreinen en van 
stadscentra. Het zou op dit punt zinvol kunnen zijn 
het regionaal beleid bij het milieubeleid te betrekken. 
Hetzelfde geldt voor gebieden waar één bepaalde in­
dustriële activiteit wordt beoefend die veel milieuhinder 
veroorzaakt. Gewaarborgd dient te worden dat de fi­
nanciële voordelen van een door de overheid gesubsi­
dieerde sanering niet alleen aan individuele personen 
ten goede komen, maar aan de gehele gemeenschap. 
In de zo bereikte waardestijging dienen dan weer de 
middelen te worden gevonden om de verdere sanering 
te financieren. 
Het Comité vestigt de aandacht van de Commissie op 
de milieuproblemen die zich specifiek in eilandgebieden 
voordoen, die ten gevolge van geografische en hy­
drografische omstandigheden veel kwetsbaarder zijn. 
2.5. Onderzoek 
2.5.1. Het Comité verwijst naar het in november 
1986 uitgebrachte advies inzake het kaderprogramma 
van communautaire werkzaamheden op het gebied van 
onderzoek en technologische ontwikkeling (1987 tot 
1991) (1). Uit milieu-oogpunt zijn met name onderzoek 
en ontwikkeling op het gebied van de energietechnolo­
gie van belang; hiertoe moet ook de te bevorderen 
ontwikkeling van brandstofcellen en van elektrisch aan­
gedreven motorvoertuigen gerekend worden. 
2.5.2. Coördinatie van onderzoekprojecten op mi­
lieugebied binnen de Gemeenschap is noodzakelijk, ten 
einde doublures te voorkomen, lacunes in het onderzoek 
aan te vullen en onderlinge vergelijking van onderzoek­
resultaten mogelijk te maken. De Gemeenschap dient 
daarbij nuttig gebruik te maken van de onderzoekcapa-
citeit in alle Lid-Staten, onder meer door het geven van 
EG-onderzoekopdrachten. 
2.6. Werkzaamheden in internationaal verband 
2.6.1. Werkzaamheden binnen internatio­
nale organisaties en in samenwerking 
met derde landen 
Het Comité is voorstander van nauwere samenwerking 
met internationale organisaties en derde landen. De 
Gemeenschap dient zich zo mogelijk bij meer internatio­
nale overeenkomsten aan te sluiten. Het Comité wijst 
er verder op dat dubbel werk moet worden voorkomen, 
met name bij onderzoek en ontwikkeling en bij het 
opdoen van ervaring. Derhalve zou een betere coördina­
tie van de verschillende werkterreinen nodig kunnen 
zijn. De Gemeenschap zou samen met internationale 
C1) Advies van het ESC van 27 november 1986 (PB nr. C 333 van 
29. 12. 1986, blz. 4). organisaties (bij voorbeeld de FAO) gemeenschappe­
lijke actieprogramma's moeten uitwerken en bevor­
deren. 
2.6.2. Samenwerking met ontwikkelingslan­
den op milieugebied 
2.6.2.1. Het verheugt het Comité dat de Commissie 
voorzieningen wil treffen om te waarborgen dat het 
milieu in het ontwikkelingsbeleid van de Gemeenschap 
meer aandacht krijgt en dat daarbij ook de ervaringen 
en opvattingen van milieu-organisaties in de ontwikke­
lingslanden in aanmerking worden genomen. Van elk 
samenwerkingsproject met de ontwikkelingslanden 
dient het milieu-effect te worden nagegaan. 
2.6.2.2. In de ontwikkelingshulp dient het zwaar­
tepunt te liggen bij de bevordering van aan de omstan­
digheden in de ontwikkelingslanden aangepaste tech­
nieken, zoals bij voorbeeld de ontwikkeling van een­
voudige methoden voor drinkwatervoorziening. 
2.6.2.3. Het Comité vestigt de aandacht op het pro­
bleem dat kan ontstaan indien in Europa vervaardigde 
produkten, waarvan het gebruik in de Gemeenschap uit 
milieu- en gezondheidsoverwegingen echter verboden 
of beperkt is, naar derde landen worden uitgevoerd. 
De export van dergelijke produkten dient in principe 
te worden verboden. Indien van dergelijke export in 
uitzonderlijke gevallen niet wordt afgezien, dient er 
op Europees niveau voor te worden gezorgd dat de 
ontvangers voorgelicht worden over de in Europa vast­
gestelde risico's en gewezen worden op de hier bestaan­
de wettelijke beperkingen. Het is dan de taak van het 
importerende land eventueel de nodige voorzieningen 
te treffen. 
2.7. Europees Jaar van het Milieu 
2.7.1. Het Comité is ingenomen met het Europees 
Jaar van het Milieu, dat een uitstekende gelegenheid 
vormt om voorlichting te geven over de ernstige milieu­
problemen en om het milieubewustzijn van de mensen 
te bevorderen. Met het oog daarop is het nuttig de 
dialoog tussen de betrokkenen over milieu-aangelegen-
heden aan te zwengelen. 
2.7.2. In verband met het Europees Jaar van het 
Milieu gaat het Comité in zijn werkprogramma aan de 
volgende punten extra aandacht besteden: 
— het milieubewustzijn moet worden bevorderd door 
voorlichting en educatie, 
— nieuwe markten moeten worden ontsloten door 
ondernemers en werknemers informatie te ver­
schaffen over moderne milieubeschermings­
technieken en door de consumenten over milieu­
vriendelijke produkten voor te lichten, 
— initiatieven moeten worden genomen om ervoor te 
zorgen dat de „milieu-industrie" arbeidsplaatsen 
oplevert en saneringsgebieden een economische op­
leving kennen, 
8. 7. 87 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 180/35 
aan initiatieven om regionale, ook grensoverschrij­
dende, milieuvraagstukken op te lossen, moeten niet 
alleen nationale en lokale instanties, maar ook so­
ciale partners, consumenten- en milieuorganisaties 
meewerken; hierbij moeten ook de media worden 
betrokken en moet ook gedacht worden aan uitwis­
seling van ervaringen en informatie tussen regio's 
die weliswaar ver uiteen liggen, maar met soortgelij­
ke problemen kampen. 2.8. Samenwerking bij de toekomstige ontwikkeling 
van milieubeleid 
Het Comité gaat ervan uit dat het onderhavige vierde 
milieu-actieprogramma niet het laatste milieuprogram­
ma zal zijn. Het verzoekt de Commissie ook in de 
toekomst al bij de voorbereiding van de programma's 
en van de daaruit voortvloeiende voorschriften niet 
alleen samen te werken met overheidsinstanties, maar 
ook met de werkgevers- en werknemersorganisaties en 
met de representatieve milieu- en consumentenorgani­
saties. 
Gedaan te Brussel, 13 mei 1987. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alfons MARGOT 
BIJLAGE 1 
Verworpen wijzigingsvoorstellen 
De volgende, overeenkomstig het Reglement van Orde ingediende en op basis van het advies van de Afdeling 
geformuleerde wijzigingsvoorstellen zijn tijdens de debatten verworpen: 
Punt 2.1.2.3 
De laatste drie zinnen van deze paragraaf te schrappen (alleen de eerste zin te handhaven). 
Motivering 
Zonder doeltreffende supranationale, dus communautaire, controle zullen de richtlijnen in de meeste regio's 
en landen niet worden toegepast. 
Stemuitslag 
Stemmen vóór: 31, stemmen tegen: 84, onthoudingen: 8. 
Punt 2.2.1 
Onder b), in de vierde regel van het derde gedachtenstreepje de woorden „daarom omkering van de bewijslast" 
schrappen. 
Motivering 
Beoogd wordt te voorkomen dat een uitwerking van het hier genoemde, op zichzelf aanvaardbare beginsel, 
die op fundamentele bezwaren vanuit de.rechtsstelsels van de Lid-Staten stuit, niet zomaar en ongeargumen­
teerd wordt aanbevolen. 
Stemuitslag 
Stemmen vóór: 50, stemmen tegen: 72, onthoudingen: 11. 
Nr. C 180/36 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 8. 7. 87 
BIJLAGE 2 
De volgende aanwezige of vertegenwoordigde leden hebben vóór het advies gestemd: 
De heer AMATO 
De heer ASPINALL 
De heer ATAIDE 
De heer BENTO GONgALVES 
De heer BERETTA 
De heer BLESER 
De heer BOISSEREE 
De heer BOS 
De heer BRIGANTI 
De heer LOBO BRANDAO 
R. CAL. 
De heer CALVET CHAMBON 
De heer CARROLL 
De heer CAVAZZUTI 
De heer CEBALLO HERRERO 
De heer CHRISTIE 
De heer ALVES CONDE 
De heer CURLIS 
De heer van DAM 
De heer von der DECKEN 
De heer DELHOMENIE 
De heer DELLA CROCE 
De heer DOS SANTOS 
De heer DRAGO 
Mevrouw ELSTNER 
De heer EMO CAPODILISTA 
De heer ETTY 
De heer EULEN De heer FRANDI 
De heer GEUENICH 
De heer GLESENER 
De heer FORGAS 
De heer GOMEZ MARTINEZ 
De heer GORIS 
Mevrouw GREDAL 
De heer GREEN 
De heer van GRÈUNSVEN 
De heer HAAS 
De heer HAGEN 
De heer HAMMOND 
De heer HILKENS 
De heer HÖRSKEN 
De heer HOVGAARD 
JAKOBSEN 
De heer JASCHICK 
De heer JENKINS 
De heer KAARIS 
De heer LAKA MARTIN 
De heer LANDABURU 
De heer LOJEWSKI 
Mejuffrouw MADDOCKS 
De heer MAINETTI 
De heer MEYER HORN 
De heer MORSELLI 
De heer MOURGUES 
De heer MUHR De heer MUNIZ GUARDADO 
De heer MURPHY 
De heer NIELSEN P. 
De heer NIEUWENHUIZE 
De heer ORSI 
De heer PROENgA 
De heer QUEVEDO ROJO 
De heer RAMAEKERS 
De heer ROSEINGRAVE 
De heer ROUZIER 
De heer SALOMONE 
De heer SANTILLAN CABEZA 
De heer SCHMITZ 
De heer SCHOEPGES 
De heer SILVA 
De heer SMITH A. 
De heer SMITH L. 
De heer SOLARI 
De heer STAEDELIN 
De heer STRAUSS 
Mevrouw TIEMANN 
De heer TUKKER 
De heer VANDEN BROUCKE 
De heer VIDAL 
De heer VELASCO MANCEBO 
De heer VERCELLINO 
De heer ZUFIAUR NARVAIZA 
De volgende aanwezige of vertegenwoordigde leden hebben tegen het advies gestemd: 
De heer APARICIO BRAVO 
De heer ARENA 
De heer BAGLIANO 
De heer BELTRAMI 
De heer BROICHER 
De heer CASHMAN 
De heer CEYRAC 
De heer CLAVEL 
De heer COLLAS 
De heer COYLE 
Mevrouw DODD 
De heer DROULIN 
De heer GARDNER 
De heer GIACOMELLI De heer HANCOCK 
De heer KELLY 
De heer KENNA 
De heer LANCASTRE 
De heer LAUR 
De heer LOPEZ DE LA PUERTA 
De heer MACHADO v. TSCHUSI 
De heer MARGALEF MASIA 
De heer MARTIN ALMENDRO 
De heer MARTIN CASTELLA 
De heer MASPRONE 
De heer MORELAND 
De heer PEARSON 
De heer PELLETIER De heer PERRIN-PELLETIER 
De heer PETROPOULOS 
De heer PROUMENS 
De heer RIBIERE 
De heer ROBINSON 
De heer ROLAO GONgALVES 
De heer ROMOLI 
De heer SAÏU 
De heer SCHNIEDERS 
De heer SPRINGBORG 
De heer TAMLIN 
De heer WAGNER 
De heer WHITWORTH 
De heer YVERNEAU 
De volgende aanwezige of vertegenwoordigde leden hebben zich van stemming onthouden: 
De heer ARETS 
De heer BLACK 
De heer CORELL AYORA 
De heer DUNET 
De heer FRESI 
De heer KROGER De heer LÖW 
De heer NETO DA SILVA 
De heer NOORD WAL 
De heer de NORMANN 
De heer PARDON 
De heer POETON De heer RIERA MARSA 
De heer SPEIRS 
De heer TIXIER 
De heer WICK