[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |

Brussel, 22.08.2005

COM(2005) 382 definitief

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

over de toekenning van een afwijking overeenkomstig artikel 19, lid 1, van het EG-verdrag, ingediend krachtens artikel 12, lid 4, van Richtlijn 94/80/EG betreffende het actieve en passieve kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen

DOEL VAN HET VERSLAG

Richtlijn 94/80/EG[1] van de Raad stelt de wijze van uitoefening van het actieve en passieve kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen vast ten behoeve van de burgers van de Unie die verblijven in een lidstaat waarvan zij de nationaliteit niet bezitten[2].

Artikel 12, lid 4, van de richtlijn bepaalt dat de Commissie uiterlijk op 31 december 1998 en vervolgens om de zes jaar bij het Europees Parlement en de Raad een verslag indient, waarin zij nagaat of de redenen die toekenning aan de betrokken lidstaten van een afwijking overeenkomstig artikel 8 B, lid 1, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap rechtvaardigen, nog aanwezig zijn en zij zo nodig passende wijzigingen voorstelt.

ACTIEF EN PASSIEF KIESRECHT BIJ GEMEENTERAADSVERKIEZINGEN

Iedere burger van de Unie heeft het actief en passief kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen in de lidstaat waar hij verblijf houdt, onder dezelfde voorwaarden als de onderdanen van die staat. [3]

Dit is één van de rechten die de burgers van de Unie ontlenen aan het burgerschap van de Unie, dat in 1992 is ingevoerd bij het Verdrag van Maastricht. De specifieke rechten inzake deelneming aan het politieke leven in de lidstaat van verblijf zijn neergelegd in artikel 19 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap (hierna "EG-Verdrag" genoemd).

Artikel 19, lid 1, bepaalt dat iedere EU-burger uit een andere lidstaat bij gemeenteraadsverkiezingen in de lidstaat waar hij verblijf houdt, het actief en passief kiesrecht heeft onder dezelfde voorwaarden als de onderdanen van die staat. Dit recht wordt uitgeoefend onder voorbehoud van de door de Raad vastgestelde nadere regelingen. Deze regelingen kunnen voorzien in afwijkingen wanneer zulks gerechtvaardigd wordt door bijzondere problemen in een lidstaat.

De nadere regelingen voor de uitoefening van het actief en passief kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen zijn in 1994 vastgesteld bij de bovengenoemde richtlijn. Artikel 3 bepaalt dat eenieder die op de referentiedag

(a) burger is van de Unie in de zin van artikel 17 van het Verdrag, en

(b) zonder de nationaliteit van de lidstaat van verblijf te bezitten, voldoet aan de voorwaarden waaraan de wetgeving van deze lidstaat het actief en passief kiesrecht van zijn onderdanen onderwerpt,

overeenkomstig deze richtlijn actief en passief kiesrecht heeft bij de gemeenteraadsverkiezingen in de lidstaat van verblijf.

Als algemene regel staat de richtlijn niet toe dat de lidstaat van verblijf eist dat EU-burgers uit andere lidstaten een bepaalde minimumperiode op zijn grondgebied moeten verblijven voordat zij het actieve of passieve kiesrecht hebben, als voor zijn eigen onderdanen geen soortgelijke eis geldt. Als dit wel het geval is, worden de EU-burgers uit andere lidstaten bovendien geacht aan de voorwaarde van verblijf op het grondgebied van de lidstaat van verblijf gedurende een minimumperiode te hebben voldaan, indien zij gedurende een gelijkwaardige periode in andere lidstaten verblijf hebben gehouden, zie artikel 4, lid 1.

AFWIJKINGEN OVEREENKOMSTIG ARTIKEL 12 VAN DE RICHTLIJN

De richtlijn staat afwijkingen van de algemene regels toe. De afwijkingen moeten gerechtvaardigd zijn door bijzondere problemen in een lidstaat. Artikel 12, lid 1, bepaalt dat, indien in een lidstaat op 1 januari 1996 het aantal burgers van de Unie die aldaar verblijf houden zonder de nationaliteit van deze lidstaat te bezitten en die de kiesgerechtigde leeftijd hebben bereikt, meer bedraagt dan 20% van het totale aantal burgers van de Unie die de kiesgerechtigde leeftijd hebben bereikt en die in deze lidstaat verblijf houden, deze lidstaat in afwijking van de bepalingen van deze richtlijn:

(a) het actieve kiesrecht uitsluitend kan toekennen aan de in artikel 3 van de richtlijn bedoelde kiezers die in deze lidstaat verblijf houden sedert ten minste een bepaalde tijd, welke op niet meer dan de duur van één mandaat in de vertegenwoordigende gemeentelijke vergadering mag worden vastgesteld,

(b) het passieve kiesrecht uitsluitend kan toekennen aan de in artikel 3 bedoelde verkiesbare personen die in deze lidstaat verblijf houden sedert ten minste een bepaalde tijd, die op niet meer dan de duur van twee mandaten in deze vergadering mag worden vastgesteld, en

(c) dienstige maatregelen inzake de samenstelling van de kandidatenlijsten kan treffen, meer bepaald met het oog op het vergemakkelijken van de integratie van de burgers van de Unie die onderdaan van een andere lidstaat zijn.

Artikel 12, lid 2, bepaalt dat het Koninkrijk België, in afwijking van de bepalingen van de richtlijn, de bepalingen van artikel 12, lid 1, onder a), kan toepassen op een beperkt aantal gemeenten, waarvan het ten minste een jaar voor de gemeenteraadsverkiezingen waarvoor het van de afwijking gebruik wenst te maken, de namen meedeelt.

Artikel 12, lid 3, van de richtlijn bepaalt dat indien bij de wetgeving van een lidstaat is voorgeschreven dat aldaar verblijvende onderdanen van een andere lidstaat stemrecht hebben bij de verkiezingen voor het nationale parlement van die lidstaat onder precies dezelfde voorwaarden als de nationale kiezers, eerstgenoemde lidstaat, in afwijking van de richtlijn, de artikelen 6 tot en met 11 niet op die onderdanen hoeft toe te passen.

TOEGEPASTE AFWIJKING

Luxemburg is de enige lidstaat die overeenkomstig artikel 12, lid 1, gebruik heeft gemaakt van een afwijking. Luxemburg beperkt het actieve kiesrecht tot EU-burgers uit andere lidstaten die sinds ten minste vijf jaar voor de registratie als kiezer hun wettelijk domicilie op zijn grondgebied hebben en op zijn grondgebied verblijf houden. [4] Wat het passieve kiesrecht betreft, eist Luxemburg dat EU-burgers uit andere lidstaten gedurende ten minste vijf jaar voorafgaand aan de kandidaatstelling in Luxemburg verblijf hebben gehouden. [5]

Leden van de gemeenteraad worden verkozen voor een periode van zes jaar. [6] De minimumperiode van verblijf die vereist is om te kunnen stemmen is dus korter dan de duur van een mandaat in de vertegenwoordigende gemeentelijke vergadering en in overeenstemming met de richtlijn. Hetzelfde geldt voor de minimumperiode van verblijf voor het passieve kiesrecht: deze is korter dan de duur van twee mandaten in de vertegenwoordigende gemeentelijke vergadering.

Wat artikel 12, lid 2, betreft: België heeft nooit de namen van gemeenten medegedeeld waarvoor het van de afwijking gebruik wilde maken.

BEOORDELING VAN DE REDENEN VOOR DE TOEKENNING VAN DE AFWIJKING

In artikel 12, lid 1, wordt als voorwaarde voor de toekenning van een afwijking gesteld, dat "het aantal burgers van de Unie die [in een lidstaat] verblijf houden zonder de nationaliteit van deze lidstaat te bezitten en die de kiesgerechtigde leeftijd hebben bereikt, meer bedraagt dan 20% van het totale aantal burgers van de Unie die de kiesgerechtigde leeftijd hebben bereikt en die in deze lidstaat verblijf houden".

Bijgevolg moet worden nagegaan of het aantal EU-burgers uit andere lidstaten die de kiesgerechtigde leeftijd hebben bereikt en in Luxemburg verblijf houden, meer bedraagt dan 20% van het totale aantal burgers van de Unie die de kiesgerechtigde leeftijd hebben bereikt en in Luxemburg verblijf houden.

Artikel 12, lid 4, tweede zin, bepaalt dat de lidstaten die overeenkomstig lid 1 afwijkende bepalingen vaststellen, de Commissie alle nodige gegevens verstrekken ter rechtvaardiging hiervan. De Commissie heeft de Luxemburgse autoriteiten verzocht[7] de meest recente gegevens te verstrekken over:

- het aantal burgers van de Unie die de kiesgerechtigde leeftijd hebben bereikt en die in Luxemburg verblijf houden zonder de Luxemburgse nationaliteit te bezitten, en

- het totale aantal burgers van de Unie die de kiesgerechtigde leeftijd hebben bereikt en die in Luxemburg verblijf houden.

Volgens de door de Luxemburgse autoriteiten verstrekte gegevens bedroeg het aantal EU-burgers uit andere lidstaten die in Luxemburg verblijf houden 133 831. Het totale aantal burgers van de Unie die de kiesgerechtigde leeftijd hebben bereikt en in Luxemburg verblijf houden, bedroeg 356 274.

Het aantal EU-burgers uit andere lidstaten die de kiesgerechtigde leeftijd hebben bereikt en die in Luxemburg verblijf houden, bedroeg dus 37,6% van het totale aantal burgers van de Unie die de kiesgerechtigde leeftijd hadden bereikt en die daar verblijf hielden. Het percentage is duidelijk hoger dan de in de richtlijn vastgestelde drempel van 20%.

Wat de afwijking overeenkomstig artikel 19, lid 1, van het Verdrag en artikel 12, lid 2, van de richtlijn betreft: de situatie in België – hoewel het nog nooit van de afwijking heeft gebruikgemaakt – ten aanzien van de specifieke omstandigheden en evenwichten die in verband staan met het feit dat er volgens de grondwet drie officiële talen bestaan, alsmede een verdeling in gewesten en gemeenschappen, is niet veranderd.

CONCLUSIES

De Commissie concludeert dat de toekenning van een afwijking overeenkomstig artikel 19, lid 1, van het Verdrag en artikel 12, lid 1, van de richtlijn aan Luxemburg nog steeds gerechtvaardigd is, aangezien de redenen voor de toekenning van de afwijking nog steeds geldig zijn.

De Commissie concludeert dat de toekenning van een afwijking overeenkomstig artikel 19, lid 1, van het Verdrag en artikel 12, lid 2, van de richtlijn aan België nog steeds gerechtvaardigd is, aangezien de redenen voor de toekenning van de afwijking nog steeds geldig zijn.

Volgens de Commissie is het bijgevolg niet nodig wijzigingen voor te stellen.

[1] Richtlijn 94/80/EG van de Raad van 19 december 1994 tot vaststelling van de wijze van uitoefening van het actieve en passieve kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen ten behoeve van de burgers van de Unie die verblijven in een lidstaat waarvan zij de nationaliteit niet bezitten (PB L 368 van 31.12.1994, blz. 38), zoals gewijzigd bij Richtlijn 96/30/EG van de Raad van 13 mei 1996 (PB L 122 van 22.5.1996, blz. 14) en aangepast bij de Akte betreffende de toetredingsvoorwaarden van 16 april 2003 (PB L 236 van 23.9.2003, blz. 334), hierna "de richtlijn" genoemd.

[2] Hierna "EU-burgers uit andere lidstaten" genoemd.

[3] Artikel 40 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (PB C 364 van 18.12.2000, blz. 1).

[4] Artikel 2 van de kieswet van 18 februari 2003.

[5] Artikel 192 van de kieswet van 18 februari 2003.

[6] Artikel 186 van de kieswet van 18 februari 2003.

[7] Bij brief van 30 augustus 2004.