NL Publicatieblad van de Europese Unie C 177/15

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „Toegankelijkheid als mensenrecht voor personen met een handicap” (initiatiefadvies)

(2014/C 177/03)

Rapporteur: de heer VARDAKASTANIS

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 14 februari 2013 besloten overeenkomstig art. 29, lid 2, van het reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over:

Toegankelijkheid als mensenrecht voor personen met een handicap.

De afdeling Vervoer, Energie, Infrastructuur en Informatiemaatschappij, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 19 november 2013 goedgekeurd.

Het Comité heeft tijdens zijn op 21 en 22 januari 2014 gehouden 495e zitting (vergadering van 21 januari) het volgende advies uitgebracht, dat met 152 stemmen vóór, bij 3 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1 Het EESC roept de EU-instellingen op om te erkennen dat artikel 9 van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van personen met een handicap (hierna: VN CRPD) een mensenrecht op zich vormt en dat de volledige tenuitvoerlegging ervan middels wettelijke en beleidsmaatregelen moet leiden tot de invoering van de basisvoorwaarden waardoor mensen met een handicap toegang krijgen tot allerlei locaties en aspecten van het leven. Dit is essentieel willen zij optimaal kunnen genieten van hun burger- en politieke rechten, evenals van hun sociale, economische en culturele rechten. Toegankelijkheid komt de hele samenleving ten goede.

1.2 Het EESC roept alle EU-instellingen, politieke organen en agentschappen op om, in overleg met de Europese gehandicaptenbeweging, een concreet plan op te stellen dat het mogelijk maakt om gehandicapten onder andere toegankelijkheid te verlenen tot hun gebouwen, websites en documenten.

1.3 Het beschouwt toegankelijkheid als een basisvereiste voor duurzaamheid en voor de sociale dimensie ervan, voor de bestrijding van armoede en marginalisering en de bevordering van sociale cohesie.

1.4 Het erkent dat er het laatste decennium belangrijke stappen zijn gezet op het gebied van transport en telecommunicatie (bijv. de digitale agenda), maar dat er meer maatregelen nodig zijn, ook voor de interne markt.

1.5 Gebrek aan toegankelijkheid is een vorm van discriminatie op zich, die om Europese non-discriminatiewetgeving vraagt. Het Comité roept de Raad er derhalve toe op om de onderhandelingen over het Voorstel voor een richtlijn tot toepassing van het beginsel van gelijke behandeling op andere gebieden dan arbeid 2008/426 (art. 19 van het VWEU) weer op gang te brengen.

1.6 Het dringt er bij de Commissie op aan om werk te maken van het voornemen dat ze al sinds lange tijd heeft om een bindend Europees wetsbesluit inzake toegankelijkheid voor te leggen.

1.7 Het Comité roept verder het Europees Parlement en de Raad van de EU ertoe op om het huidige voorstel voor een richtlijn inzake de toegankelijkheid van de websites van overheidsinstanties af te maken, en daarbij het EESC-advies over de Toegankelijkheid van de websites van overheidsinstanties (1) en de voorstellen van het Europees Gehandicaptenforum in aanmerking te nemen.

1.8 De EU-instellingen zouden overeenstemming moeten bereiken over de opname van dwingende voorwaarden vooraf inzake toegankelijkheid en handicaps in de huidige verordening houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake de structuurfondsen, en in externe hulpinstrumenten en andere financieringsinstrumenten.

1.9 Het EESC is van mening dat de crisis en de daaruit voortvloeiende bezuinigingsmaatregelen niet als excuus mogen worden gebruikt door de EU en de lidstaten om maatregelen inzake toegankelijkheid als een mensenrecht te verwaarlozen.

1.10 Het herinnert aan een aantal fundamentele beginselen die in aanmerking moeten worden genomen bij de handhaving van toegankelijkheid als een mensenrecht: de vrijheid om keuzes te maken en mobiel te zijn, zelfstandig leven, fatsoenlijke huisvesting, participatie, universal design en de anticiperende verplichting.

1.11 Het Comité roept de EU en de lidstaten op om monitoring- en handhavingsmechanismen in te voeren, en om daarbij gehandicaptenorganisaties te betrekken.

1.12 Het wijst erop dat toegankelijkheid op de volgende EU-beleidsterreinen in aanmerking moeten worden genomen: wettelijke capaciteit, politieke deelname, werkgelegenheid, staatssteun, vervoer, onderwijs, toegang tot goederen en diensten, onderzoek, buitenlands beleid en huisvesting.

1.13 Ook is het van mening dat de EU-instellingen bij de tenuitvoerlegging van de VN CRPD-bepalingen een aantal instrumenten ter verbetering van de toegankelijkheid moeten opnemen, zoals standaardisering, harmonisering, technische normen, belastingmaatregelen voor bedrijven, vakbondsbeleid en cao's.

1.14 Het wijst erop dat bewustmakingsstrategieën cruciaal zijn om, in overeenstemming met artikel 8 van het VN CRPD, respect voor toegankelijkheid als een mensenrecht te genereren in de samenleving, zowel onder burgers als onder belangrijke actoren als scholen en de massamedia.

1.15 Het EESC is van mening dat toegankelijkheid moet worden opgenomen in de curricula van wetenschappelijke disciplines (bv. architectuur, engineering, computerwetenschappen, enz.).

1.16 Er bestaan zijns inziens nog te weinig statistische instrumenten om de naleving van toegankelijkheid als een mensenrecht te waarborgen, en roept Eurostat derhalve op om deze te ontwikkelen.

1.17 Zoals ook is benadrukt in eerdere adviezen, is het Comité voornemens om een stuurgroep op te richten terwille van de monitoring van de tenuitvoerlegging van het VN-CRPD-verdrag.

2. Inleiding

2.1 Een mensenrechtenaanpak van gehandicapten betekent dat de EU als partij bij het Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van personen met een handicap, alsmede alle burgers, de verantwoordelijkheid hebben om een samenleving op te bouwen waarin alle mensen kunnen genieten van hun burger-, politieke, economische, sociale en culturele rechten.

2.2 In het VN-Verdrag wordt gekozen voor een definitie van gehandicapten met een sociale dimensie: Personen met langdurige fysieke, mentale, intellectuele of zintuiglijke beperkingen die hen, in wisselwerking met diverse belemmeringen, kunnen beletten volledig, effectief en op voet van gelijkheid met anderen te participeren in de samenleving.

2.3 De EU heeft tijdens de ondertekening van dit Verdrag een lijst van bevoegdheden bijgesloten, waarvan toegankelijkheid integraal deel uitmaakt. Het VN-CRPD-verdrag is het enige door de Europese Unie geratificeerde mensenrechtenverdrag.

2.4 In het World Disability Report (2011) van de Wereldgezondheidsorganisatie en de Wereldbank wordt benadrukt dat de gebouwde omgeving, transport, informatie en communicatie vaak ontoegankelijk zijn voor mensen met een handicap (2).

2.5 Toegang tot de fysieke omgeving en het openbaar vervoer is absoluut noodzakelijk om mensen met een handicap vrijheid van verkeer te kunnen waarborgen, zoals neergelegd in artikel 13 van de Universele verklaring van de mensenrechten, en artikel 12 van het Internationaal convenant inzake burgerrechten en politieke rechten (ICCPR). Toegang tot informatie en communicatie werd daarnaast aangeduid als een eerste voorwaarde voor vrijheid van meningsuiting, zoals neergelegd in artikel 19 van de Universele verklaring van de mensenrechten en artikel 19, lid 2 van het ICCPR (3).

2.6 Het VN CPRD-steunpunt (binnen de EC) heeft een fundamentele rol te spelen in de tenuitvoerlegging van het VN CPRD en dit dient op een zeer proactieve manier te worden gedaan.

2.7 De Raad van de EU heeft zich op 29 oktober 2012 achter de oprichting van een structuur voor bescherming, bevordering en monitoring geschaard waarvan de Europese ombudsman, de commissie voor verzoekschriften van het Europees Parlement, het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten, het Europese gehandicaptenforum en de Europese Commissie deel van zouden moeten uitmaken.

2.8 Het Comité is ingenomen met de actieve deelname van het Europese gehandicaptenforum in dit kader, maar benadrukt dat de maatschappelijke organisaties nauw bij dit proces moet worden betrokken.

2.9 Het VN CRPD erkent toegankelijkheid als een recht in de artikelen 9, 3 en 21.

2.10 Met de VN CRPD-artikelen over toegankelijkheid is een belangrijke wettelijke en beleidsagenda geformuleerd. Toegankelijkheid kan dus niet meer los van de andere rechten worden gezien, omdat dit juist de basis vormt voor het garanderen van toegang tot alle andere economische, sociale, culturele en burgerrechten.

2.11 Toegankelijkheid heeft de afgelopen jaren meer aandacht gekregen van de wetgever en het is o.m. opgenomen in beleidsterreinen als openbare aanbestedingen, structuur- en andere fondsen, passagiersrechten, technische standaardisering (TSI-PRM) en werkgelegenheid. Dit is met name belangrijk gezien de vergrijzing van de Europese bevolking.

2.12 Dankzij de Europese strategie voor gehandicapten (EDS), het belangrijkste beleidsinstrument voor gehandicapten, zijn er concrete EU-doelstellingen geformuleerd op dit terrein. Via de EDS heeft de EC zich ertoe verbonden om wettelijk bindende maatregelen te nemen om de toegankelijkheid te verbeteren, met inbegrip van toegankelijkheid tot het web en het Europese wetsbesluit inzake toegankelijkheid (4).

2.13 De Digitale agenda voor Europa is een goed model voor de introductie van algemene beleidsstrategieën, en biedt ook ruimte voor specifieke maatregelen om de toegankelijkheid voor personen met een handicap te garanderen. Vooruitgang inzake toegankelijkheid heeft ook voordelen voor de samenleving en de economie in het algemeen, creëert nieuwe banen en zorgt voor meerwaarde. De volledige tenuitvoerlegging van deze agenda zou moeten resulteren in een digitaal Europa dat vrij is van belemmeringen voor mensen met een handicap.

2.14 Het potentieel van de toegankelijkheid dient te worden benut voor de interne markt, aangezien dit de transnationale mobiliteit in Europa zal stimuleren en de mobiliteit van werknemers en mensen met een handicap zal vereenvoudigen. Ook de toegang tot de regelingen voor levenslang leren dienen te worden gewaarborgd. In de Europese werkgelegenheidsstrategieën dient ook aandacht te worden geschonken aan de mogelijkheid tot behoud van banen en het omscholen van mensen die gehandicapt zijn geraakt tijdens hun werkzame bestaan.

2.15 In de Europa 2020-strategie zou een meer alomvattende benadering moeten worden gezocht voor gehandicapten, met inbegrip van toegankelijkheid en de deelname van personen met een handicap en van hun organisaties. Het gebrek aan alomvattende indicatoren voor handicaps in deze strategie heeft geleid tot een gebrek aan middelen, gebrek aan aandacht voor en voorlichting over gehandicapten. Het creëren van banen is een goede strategie om de sociale integratie te bevorderen.

2.16 Er is nog altijd veel werk aan de winkel en het Comité verwelkomt derhalve de Richtlijn van de EC over de toegankelijkheid van overheidswebsites.

2.17 Het EESC dringt er bij de Commissie op aan om zich te houden aan haar afspraak om zonder verder uitstel met een wettelijk bindend Europees wetsbesluit inzake toegankelijkheid te komen.

2.18 De impact van de economische crisis op de grondrechten van mensen met een handicap is dramatisch, met inbegrip van het aspect toegankelijkheid. Toegankelijkheidsniveaus zijn achteruit aan het gaan, en samenlevingen worden daardoor ontoegankelijker. Er dient op te worden gewezen dat alle gezinnen door de economische crisis worden getroffen, maar dat gezinnen met kinderen met een handicap naar verhouding nog harder worden getroffen (5).

2.19 De EU dient een specifiek programma goed te keuren om ervoor te zorgen dat kinderen met een handicap toegang hebben tot alle aspecten van het leven.

2.20 Toegankelijkheid is een basisvereiste om duurzaamheid te realiseren en met name voor de verwezenlijking van de sociale dimensie ervan, ter bestrijding van armoede en marginalisering en de bevordering van de maatschappelijke integratie van mensen met een handicap.

3. Toegankelijkheid als mensenrecht

3.1 Het EESC benadrukt dat „toegankelijkheid als een mensenrecht” moet worden getransformeerd tot een politiek en operationeel concept. Het is een concept dat van kracht moet zijn voor heel de samenleving en niet alleen voor mensen met een handicap.

3.2 Het EESC benadrukt dat het recht op toegankelijkheid als een mensenrecht en in relatie tot de beleidsagenda op twee manieren zou moeten worden begrepen: — als een mensenrecht op zichzelf, verwijzend naar de mogelijkheid om deel te nemen, te handelen, te communiceren en om autonoom en veilig op de hoogte te worden gesteld; en — als een mensenrecht dat inherent is aan de tenuitvoerlegging van andere mensenrechten, en dat dus de basis vormt voor het garanderen van toegang tot alle andere rechten.

3.3 Het EESC onderschrijft de richtsnoeren van de VN CRPD wat de ontwikkeling van het concept van toegankelijkheid betreft en is van mening dat er bij de formulering van beleid op dit gebied op de volgende punten moet worden gelet: — mensen met een handicap de mogelijkheid bieden om onafhankelijk te leven en volop te kunnen deelnemen aan alle aspecten van het leven; en — de goedkeuring van maatregelen als het voorkomen, identificeren en verwijderen van obstakels en belemmeringen voor toegankelijkheid.

3.4 Het EESC staat achter de noodzaak om zelfstandig leven (d.w.z. deelname aan de gemeenschap en deel zijn van de gemeenschap) te waarborgen, zoals weergegeven in artikel 19 van het VN CRPD, middels de volgende drie acties: — erop toezien dat mensen met een handicap zelf kunnen kiezen voor een woonplek; — het bieden van steun aan mensen met een handicap zodat ze dezelfde rechten als andere leden van de samenleving kunnen genieten; en — erop toezien dat mensen met een handicap op voet van gelijkheid toegang hebben tot de openbare dienstverlening.

3.5 Het EESC wijst erop dat mensen met een handicap in staat moeten worden gesteld om, op voet van gelijkheid met andere burgers, in alle vrijheid onafhankelijke en autonome keuzes te kunnen maken.

3.6 Het EESC neemt nota van het door Inclusion International opgestelde rapport „Global Report on living and being included in the community (6)”, waarin erop wordt gewezen dat aan mensen met intellectuele handicaps basisrechten op toegankelijkheid worden ontkend, zoals het bezitten van huissleutels, het recht op toegang tot commerciële diensten, het recht om zelf te beslissen waar een wandeling te maken of het recht om met medestudenten naar een speelterrein te gaan.

3.7 Het EESC deelt het standpunt dat het plaatsen van gehandicapten in een instelling een extreme schending van mensenrechten is — en het onfortuinlijke gevolg van de ontwikkeling van sociale diensten in Europa, vergeleken met andere regio's in de wereld. Dit is het geval in alle lidstaten van de EU, ongeacht de levensstandaard. Er dient aandacht te worden gegeven aan strategieën om deze praktijken terug te dringen middels de ontwikkeling van alternatieve, gemeenschapsgebaseerde dienstverlening, aangezien dit essentieel is voor verbetering. Gebeurt dit niet, dan worden mensen met een handicap daklozen.

3.8 Belemmeringen dienen niet alleen te worden gezien in de zin van fysieke belemmeringen, maar kunnen ook voortkomen uit een houding van de samenleving, uit wetgeving en beleid, uit gedrag en gewoonten, gebrek aan bewustzijn en culturele discriminatie. Het EESC wijst erop dat het wegnemen van deze belemmeringen heel de samenleving ten goede komt.

3.9 Er dient verder meer aandacht uit te gaan naar de erkenning van gebarentaal en andere vormen van communicatie voor doven, evenals speech-to-text formaten voor slechthorenden. Ook dienen er faciliteiten voorhanden te zijn voor het aanmaken van brailledocumenten en van screenlezers voor blinden, en eenvoudig te begrijpen informatie voor mensen met een mentale en gedragshandicap.

3.10 Het EESC wijst erop dat tekens, toegankelijke informatie en communicatie, ondersteunende diensten en aanwijzingen voor oriëntatie en verplaatsing binnen gebouwen, cruciaal zijn voor veel mensen met een handicap, met name voor mensen die een kampen met cognitieve vermoeidheid.

3.11 Het EESC wijst op twee fundamentele instrumenten die in aanmerking moeten worden genomen bij de analyse van toegankelijkheid als een mensenrecht: — „Redelijke aanpassingen” betekenen: „noodzakelijke en passende wijzigingen, en aanpassingen die geen disproportionele of onevenredige, of onnodige last opleggen, indien zij in een specifiek geval nodig zijn om te waarborgen dat personen met een handicap alle mensenrechten en fundamentele vrijheden op voet van gelijkheid met anderen kunnen genieten of uitoefenen” (art. 2 van het CRPD-verdrag). Redelijke aanpassingen mogen de verantwoordelijke instanties in geen geval ontslaan van de verplichting om de toegang tot infrastructuur, tot de gebouwde omgeving en diensten en goederen volgens de principes van universal design te waarborgen. Met redelijke aanpassingen wordt gestreefd naar individuele rechtvaardigheid, in de zin dat gezorgd wordt voor non-discriminatie en gelijkheid, waarbij de waardigheid, autonomie en keuzes van de personen in kwestie in aanmerking worden genomen. Het EESC is van mening dat een algemene verbetering van de toegankelijkheidsstandaarden tot betere aanpassingen kan leiden; — Het EESC is van mening dat het principe van „onevenredige of onnodige last” moet worden doorgevoerd in overeenstemming met de huidige regelgeving en roept de publieke overheden derhalve op om toe te zien op en steun te geven aan de tenuitvoerlegging van redelijke aanpassing via alternatieve middelen (middelen, aanbestedingen, enz.). Dit zou een effectbeoordeling moeten inhouden waarbij het recht van de burger zwaarder moet wegen dan de behoeften van de provider. Er dienen zo min mogelijk uitzonderingen te worden toegestaan bij de toepassing van het principe van redelijke aanpassing.

3.12 Universal design zou als richtsnoer moeten fungeren om volledige toegang te krijgen tot de samenleving en zou een vereiste moeten zijn in het proces van beleidsformulering, bijvoorbeeld door deze op te nemen in de bepalingen van een verordening (7). Meer in het algemeen dient het design te worden vergezeld van de ontwikkeling van aanvullende hulpmiddelen en technologieën.

3.13 Door de anticiperende verplichting inzake toegankelijkheid in aanmerking te nemen en dus al in te spelen op hun behoeften voordat deze zich voordoen, kunnen er enorme voordelen worden geboden aan mensen met een handicap. Voor het product of de dienstverlening betekent dit dat dergelijke potentiële noden al tijdens de ontwerpfase in aanmerking worden genomen.

3.14 Er zou onderscheid moeten worden gemaakt tussen de verplichting om toegang te garanderen tot alle nieuw ontworpen en geproduceerde of gebouwde voorwerpen, infrastructuur, goederen, producten en diensten enerzijds, en anderzijds de verplichting om alle belemmeringen weg te nemen en de toegang tot de bestaande fysieke omgeving, vervoersinfrastructuur, informatie en communicatie en dienstverlening voor het algemene publiek te garanderen. De verdragsluitende staten hebben de verplichting om voor beiden te zorgen, maar aangezien het voorgaande geleidelijk aan moet worden gerealiseerd, zouden de verdragsluitende staten definitieve, vaste termijnen moeten bepalen en passende middelen moeten toekennen voor het wegnemen van de belemmeringen (8).

3.15 Persoonlijke begeleiding (met inbegrip van „begeleiding door personen” (live assistance) zoals vermeld in het VN CRPD) is een belangrijk streven om ervoor te zorgen dat personen met een handicap toegang krijgen tot een aantal rechten.

3.16 Het EESC erkent dat non-discriminatie een essentieel instrument is om respect voor mensenrechten af te dwingen, maar dit is niet voldoende tenzij deze bepaling door andere maatregelen begeleid wordt, zoals positieve actie en standaardisering, evenals training en het bevorderen van de rechten van mensen met een handicap onder werkgevers, burgerlijk ingenieurs, architecten, advocaten, economen, enz. Deze training zou deel moeten gaan uitmaken van de onderwijscurricula. Het EESC is van mening dat er voortuitgang moet worden geboekt wat het huidige voorstel voor een richtlijn inzake de tenuitvoerlegging van het beginsel van gelijke behandeling op andere gebieden dan arbeid betreft (art. 19 van het VWEU).

3.17 Een daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de toegankelijkheidsnormen als mensenrecht is alleen maar mogelijk indien er een substantiële en zinvolle deelname van gehandicaptenorganisaties bij de tenuitvoerlegging van artikel 4, lid, 3 en 33 inzake het verwezenlijken van toegankelijkheid is. Deelname kan worden gegarandeerd als gehandicaptenorganisaties de nodige financiële middelen krijgen om hun eigen lobby-activiteiten te ontwikkelen. Het EESC pleit ervoor dat het programma grondrechten, dat het programma PROGRESS zal vervangen, evenveel financiële steun toekent aan overkoepelende en specifieke gehandicaptenorganisaties.

3.18 De mate waarin personen met een handicap hun mensenrechten gewaarborgd zien is ook afhankelijk van de vraag of ze op het platteland of in de stad wonen; dit onevenwicht dient te worden aangepakt middels doeltreffend beleid op nationaal en regionaal niveau.

3.19 Bedrijven en werkgevers in de EU zouden toegankelijkheid in hun diversiteitsbeleid moeten verankeren en het opstellen van diversiteitsplannen moeten bevorderen.

3.20 Toegankelijkheid heeft veel invloed op de sociale cohesie en deze vereiste zou derhalve moeten worden opgenomen in de EU-duurzaamheidsstrategieën, als een middel om hun doelstellingen ten uitvoer te leggen.

3.21 Het EESC wijst erop dat vrouwen met een handicap extra belemmeringen kennen bij de uitoefening van hun rechten, op het vlak van volksgezondheid, sociale integratie, onderwijs en werkgelegenheid. Deze beperkingen resulteren in slechtere levensomstandigheden, gezondheidsproblemen, werkloosheid en armoede. Hetzelfde geldt voor andere kwetsbare groepen mensen met een handicap, zoals kinderen, ouderen en mensen die veel bijstand nodig hebben; zij worden allemaal geconfronteerd met ernstige belemmeringen bij het uitoefenen van hun rechten.

3.22 De jongeren van nu zijn de toekomst van morgen en toegankelijkheid dient te worden gewaarborgd om ervoor te zorgen dat jonge gehandicapten hun rechten volledig kunnen uitoefenen. Het EESC roept de EU ertoe op om in haar jeugdbeleid specifieke aandacht te besteden aan de steun voor jongeren met een handicap.

4. Invloed op de EU-wetgeving en de beleidsformulering

4.1 Gezien de ondertekening van het VN CRPD door de Unie zou bij elk proportioneel beleids- of wettelijk initiatief in de EU moeten worden nagegaan of het zelfstandig leven voor mensen met een handicap, volledige deelname aan de samenleving en het wegnemen van belemmeringen en obstakels kan garanderen. Dit concept zou van invloed moeten zijn op de bestaande EU-verordeningen, waarvan enkele specifiek vermeld zijn in de verklaring van de bevoegdheden.

4.2 Bij de ontwikkeling van de interne markt zou rekening moeten worden gehouden met handicaps, standaardisering en harmonisering van de toegankelijkheid, als een manier om deze te moderniseren, en concurrerender en inclusiever te maken binnen de wereldwijde economie. Er bestaat een economie voor gehandicapten.

4.3 Het EESC pleit voor de formulering van een EU-agenda die op twee factoren is gebaseerd: — toegankelijkheid als mensenrecht; en — het integreren van toegankelijkheid in andere hoofdbeleidsterreinen.

4.4 Toegankelijkheid is volgens het EESC een grondrecht, dat om een specifieke beleidsagenda vraagt; het dringt er bij de EC dan ook op aan om een voorstel te formuleren voor een agenda inzake toegankelijkheidsrechten in het kader van de beleidsformulering.

4.5 Het EESC wijst op de volgende twee terreinen die in aanmerking moeten worden genomen als het gaat om toegankelijkheid als een mensenrecht: — om bepaalde diensten en sociale beleidsmaatregelen toegankelijk te maken, moet er volledige handelingsbevoegdheid zijn. De EU dient voor harmonisering van de principes van handelingsbevoegdheid voor mensen met een handicap te zorgen. — politieke deelname en stemrechten van mensen met een handicap in alle verkiezingen (lokaal en nationaal), met name in de Europese verkiezingen, zouden wettelijk gegarandeerd moeten worden door te zorgen voor toegankelijke stembureaus, stemhokjes en informatie van de politieke partijen; — burgerrechten (eigendom, recht op leven, autonomie, veiligheid, enz.). Toegang tot deze basisburgerrechten dient middels Europese maatregelen te worden gegarandeerd, met inbegrip van de persoonlijke begeleiding om mensen met een handicap vrijheid van keuze te bieden wat het gebruik van de toegankelijkheid betreft.

4.6 Wat toegankelijkheid als een mensenrecht betreft, zijn er op de volgende terreinen concrete maatregelen nodig: preventie tegen de impact van de economische crisis op de toegankelijkheidsnormen en zelfstandig leven voor mensen met een handicap; het bieden van toegang tot onderwijs (9); een programma voor toegang tot sociale en culturele (10) rechten (sociale contacten, vrijetijdsbesteding, toerisme); internationale samenwerking, financiële en handelsovereenkomsten en het EU-standpunt op gebieden als natuurrampen en ontwikkelingssamenwerking, MDG's, asielzoekers en de VN en het IMF; op het gebied van onderzoek zou Horizon 2020 moeten worden bekeken; toegang tot huisvesting, met inbegrip van sociale woningen; bevordering van sport als een middel tot sociale integratie, met inbegrip van de toegang tot gebouwen, programma's, enz.

4.7 Inclusie kan o.a. worden bereikt middels collectieve maatregelen van alle stakeholders die betrokken zijn bij de volgende grondrechten: — De politieke partijen van de EU moeten erop toezien dat hun interne procedures mensen met een handicap in staat stellen om deel te nemen. De sociale partners dienen erop toe te zien dat hun cao's mensen met een handicap in staat stellen om toegang te krijgen tot werkgelegenheid en redelijke aanpassingen. Het EESC verwelkomt de EU-kaderovereenkomst over inclusieve arbeidsmarkten en roept op tot de volledige tenuitvoerlegging van deze overeenkomst op nationaal niveau. — Maatschappelijke organisaties zouden in hun algemene maatschappelijke vragen maatregelen moeten bevorderen die toegang voor personen met een handicap mogelijk maken. — Alle in deze paragraaf vernoemde stakeholders zouden erop moeten toezien dat hun gebouwen, websites, interne procedures en aanwervingsbeleid toegankelijk zijn.

4.8 Bij de ontwikkeling van technologie dient eveneens gestreefd te worden naar de ontwikkeling en verbetering van een strategie voor standaardisering en toegankelijkheid.

4.9 Om het aspect toegankelijkheid in aanmerking te kunnen nemen in nieuwe sectoren, en met name in de ICT, moet een beroep worden gedaan op nieuwe vaardigheden, hetgeen nieuwe banen met zich mee kan brengen. Mensen met een handicap moeten in staat worden gesteld om de digitale kloof te overbruggen met behulp van doelgericht EU-beleid.

4.10 Ook is er capaciteitsopbouw nodig voor alle stakeholders: openbare overheden, particuliere organisaties, het maatschappelijk middenveld en organisaties van personen met een handicap. Er dient speciale aandacht uit te gaan naar kmo's.

4.11 Het EESC dringt er bij de Commissie op aan om werk te maken van het voornemen dat ze al sinds lange tijd heeft om een bindend Europees wetsbesluit inzake toegankelijkheid voor te leggen.

4.12 Het verwelkomt de presentatie van het voorstel op toegankelijkheid van overheidswebsites en herhaalt zijn in advies over de Toegankelijkheid van de websites van overheidsinstanties (11) uiteengezette aanbevelingen: — het beroep doen op internet (m.i.v. diensten en inhoud) is tot een tweede natuur geworden bij het zoeken naar een baan, verkrijgen van informatie, toegang tot onderwijs, winkelen en het leggen van sociale contacten; — de internetinhoud en -diensten zouden toegankelijk moeten worden gemaakt voor alle operatoren (bedrijven of overheidssector).

4.13 Het EESC verwelkomt de opname van de voorwaarde van toegankelijkheidscriteria en handicaps in de verordeningen rond de structuurfondsen en op andere gebieden zoals vervoer en passagiersrechten.

4.14 Het EESC is van mening dat er, zoals aangekondigd, van tijd tot tijd een bijeenkomst van de EU-voorzitters rond mensen met een handicap, evenals van de DG's van de Europese Commissie inzake de tenuitvoerlegging van het VN CRPD moet zijn, met de deelname van de vertegenwoordigers van de Europese gehandicaptenbeweging, terwille van de beleidsmonitoring en de bevordering van de tenuitvoerlegging van het VN CRPD, met inbegrip van de toegankelijkheidsbepalingen.

4.15 Er zijn duidelijk onvoldoende middelen voor toegankelijkheid, en hier zou enige verbetering in kunnen komen door toegankelijkheid in aanmerking te nemen als criterium voor de huidige financieringsmechanismen: structuurfondsen, pakket sociale investeringen, toekomstige algemene groepsvrijstellingen op overheidssteun voor werkgelegenheid, TEN-T-richtsnoeren.

4.16 Ook zou de toegang tot de media en de zichtbaarheid van de behoeften van de mensen met een handicap moeten worden bevorderd.

5. Monitoring

5.1 Het EESC roept op tot de ontwikkeling van een strategie van burgerempowerment, omdat dit essentieel is om toegankelijkheid te kunnen realiseren. Er zijn bewustwordingscampagnes nodig, en mensen met een handicap en alle andere burgers dienen te worden voorgelicht over hun toegankelijkheidsrechten.

5.2 Het EESC betreurt het gebrek aan indicatoren en roept Eurostat op om deze te ontwikkelen, gebaseerd op de indicatoren van het Bureau van de Hoge Commissaris voor mensenrechten (OHCHR) en op het Ontwerp van algemeen commentaar op artikel 9 van de VN CRPD-commissie.

5.3 Het roept verder op tot het opnemen van normen voor duidelijke toegankelijkheidscriteria en monitoringsmechanismen (gebouwde omgeving, infrastructuur, moderne ICT, o.a. besturingssystemen voor tablets en smartphones en het mandaat M/376 van de Commissie inzake toegankelijkheidsvereisten voor ICT-producten en -diensten). Mensen met een handicap zouden moeten worden betrokken bij alle stadia van ontwikkeling van deze normen.

5.4 Ook dienen er krachtige mechanismen voor de tenuitvoerlegging moeten worden ingevoerd, aangezien deze momenteel ontoereikend zijn in Europa.

5.5 Het EESC wijst erop dat de in de toekomstige verordening houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake de structuurfondsen opgenomen monitoringsmechanismen dienen te worden toegepast, teneinde erop toe te zien dat de dwingende voorwaarden vooraf inzake toegankelijkheid en handicaps worden nageleefd en dat de sociale partners en de gehandicaptenorganisaties volledig bij deze monitoring worden betrokken.

5.6 Europese en nationale onderwijsstrategieën zouden ook gericht moeten zijn op opname van toegankelijkheid voor personen met een handicap in de studiecurricula van scholen en universiteiten.

5.7 Zoals al is benadrukt in eerdere adviezen, is het EESC voornemens om een stuurgroep op te richten terwille van de monitoring van de tenuitvoerlegging van het VN-CRPD-verdrag en de daaruit voortvloeiende werkzaamheden, en de ontwikkeling ervan tot een politiek orgaan.

5.8 Er dient gewerkt te worden aan een Europees systeem voor certificeringsmechanismen voor toegankelijkheid. Gehandicaptenorganisaties dienen daarbij te worden betrokken.

5.9 De dimensie van toegankelijkheid zou moeten worden opgenomen in de wettelijke en politieke effectbeoordelingen van de EU. Verder dienen er instrumenten te worden ontwikkeld om ervoor te zorgen dat dit in alle lidstaten op dezelfde manier gebeurt.

5.10 Het EESC roept op tot monitoring van de tenuitvoerlegging van de Europese strategie voor gehandicapten door alle EU-instellingen (met inbegrip van het EESC) en wil erop wijzen dat de toegankelijkheid tot de gebouwen, tot aanwervingsbeleid en informatie over aanwerving (op papier of in elektronische vorm) gegarandeerd moet worden. Bij de herziening van deze strategie in 2015 dient met name met dit beleidsterrein rekening te worden gehouden.

Brussel, 21 januari 2014, De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Henri MALOSSE

(1) PB C 271 van 19.9.2013, blz. 116-121.

(2) World Disability Report, Summary, p. 10.

(3) In artikel 25, lid c van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten staat dat iedere burger het recht heeft op toegankelijkheid, op voet van gelijkheid, tot de openbare dienstverlening in zijn/haar land. Bepalingen uit dit artikel zouden als grondslag kunnen dienen om het recht op toegankelijkheid op te nemen in de mensenrechtenverdragen. Onderdelen 2 en 3.

Het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie garandeert iedereen het recht op toegankelijkheid tot elke plek of vorm van openbare dienstverlening, zoals vervoer, hotels, restaurants, cafés, theaters en parken (ICERD, artikel 5, paragraaf (f)). Langs deze weg is toegankelijkheid als een op zichzelf staand recht vastgelegd in het kader van een internationaal mensenrechtenverdrag. (Ontwerp van algemeen commentaar op artikel 9 — VN CRPD commissie).

(4) Zoals aangegeven in punt 99 van het EC-werkprogramma voor 2012.

(5) De commissie over de Rechten van het Kind heeft een algemeen commentaar (nr. 9 — 2006) goedgekeurd over de rechten van kinderen met een handicap. Het belang van de toegankelijkheid werd door deze commissie nogmaals herhaald in een algemeen commentaar (nr. 17 — 2013) over de rechten van het kind op rust, vrije tijd en spel, recreatie, cultureel leven en kunstzinnige activiteiten (artikel 31).

(6) http://inclusion-international.org/living-in-community/.

(7) Het toegankelijk maken van een gebouw bij het begin van het bouwproces kan tot 0,5% extra kosten leiden (en in veel gevallen zelfs geen), terwijl de kosten van aanpassingen wel kunnen oplopen. Toegankelijkheid van informatie en communicatie, met inbegrip van ICT, zou ook vanaf het begin moeten worden beoogd, aangezien dergelijke aanpassingen later tot hogere kosten leiden; het is dus economischer om de verplichte toegankelijkheidskenmerken van de ICT in een zo vroeg mogelijk stadium van design en bouw te integreren. (Ontwerp van algemeen commentaar op artikel 9 — VN CRPD commissie). De gemiddelde levensduur van een gebouw of van andere fysieke infrastructuur is meer dan 50 jaar, terwijl dat voor digitale infrastructuur maar 3 à 4 jaar is. Er zij ook op gewezen dat de bouwkosten veel lager liggen.

(8) (Ontwerp van algemeen commentaar op artikel 9 — VN CRPD commissie).

(9) Zonder toegankelijk vervoer naar scholen, zonder toegankelijke scholen en toegankelijke informatie en communicatie wordt mensen met een handicap de mogelijkheid ontzegd om te genieten van hun recht op onderwijs (artikel 24 van het VN CRPD). Scholen dienen dus toegankelijk te zijn, zoals expliciet is bepaald in artikel 9, lid 1 van het CRPD. Maar het algehele proces van inclusief onderwijs dient toegankelijk te zijn, en dat betreft dus niet alleen gebouwen maar ook informatie en communicatie, ondersteunende diensten en redelijke aanpassingen in scholen (Ontwerp van algemeen commentaar op artikel 9 — VN CRPD commissie).

(10) In artikel 30 van het CRPD wordt bepaald dat de staten die partij zijn, het recht van personen met een handicap erkennen om op voet van gelijkheid met anderen deel te nemen aan het culturele leven en alle passende maatregelen moeten nemen om te waarborgen dat personen met een handicap:

(a) toegang hebben tot cultuuruitingen in toegankelijke vorm;

(b) toegang hebben tot televisieprogramma’s, films, theater en andere culturele activiteiten in toegankelijke vorm;

(c) toegang hebben tot plaatsen voor culturele uitvoeringen of diensten, zoals theaters, musea, bioscopen, bibliotheken en dienstverlening op het gebied van toerisme en zo veel mogelijk toegang tot monumenten en plaatsen van nationaal cultureel belang.

Het verlenen van toegang tot culturele en historische monumenten dat tot het erfgoed behoort kan in sommige gevallen inderdaad lastig zijn; de verdragsluitende partijen hebben echter de verplichting om ernaar te streven om deze plaatsen zo goed mogelijk toegankelijk te maken. Veel monumenten en plaatsen van nationaal cultureel belang zijn toegankelijk gemaakt zonder dat dat afbreuk heeft gedaan aan de culturele en historische identiteit en uniciteit van de plek. (Ontwerp van algemeen commentaar op artikel 9 — VN CRPD commissie).

Het in juni 2013 goedgekeurde internationale WIPO copyright -verdrag voor de toegang tot openbare stukken zou toegang tot cultureel materiaal moeten verlenen zonder onredelijke of discriminerende belemmeringen voor mensen met een handicap, met name voor diegenen die moeite hebben om toegang te krijgen tot het traditionele materiaal op papier.

(11) PB C 271 van 19.9.2013, blz. 116-121