NL    NL NL 
 
NL    NL  COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 3.10.2008 
SEC(2008) 2595 
  
WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE 
Document bij 
een ontwerpvoorstel 
voor een Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van 
Richtlijn 92/85/EEG van de Raad inzake de  tenuitvoerlegging van maatregelen ter 
bevordering van de verbetering van de veilig heid en de gezondheid op het werk van 
werkneemsters tijdens de zwangerschap, na de  bevalling en tijdens de lactatie (tiende 
bijzondere richtlijn in de zin van arti kel 16, lid 1, van Richtlijn 89/391/EEG) 
Samenvatting van de effectbeoordeling  
 
 
{COM(2008) 637} 
{SEC(2008) 2596} 
 
NL 2   NL  
1. INLEIDING 
Gendergelijkheid is een van de belangrijkste doels tellingen van de Europese Unie, die via alle 
beleidsmaatregelen van de EU moet worden bereikt1, en in de routekaart van de Commissie 
voor de gelijkheid van vrouwen en mannen (2006-2010)2 wordt erop gewezen dat vrouwen en 
mannen in gelijke mate aan de arbeidsmarkt moeten deelnemen. Gendergelijkheid is ook een 
doelstelling van de Europese werkgelegenheidsstrategie  sedert deze in november 1997 in 
het leven is geroepen. Beleid ter ondersteuni ng van het combineren va n werk, privéleven en 
gezin, waarvan het belang inmiddels op vele gebieden wordt erkend, is een economische 
noodzaak geworden, aangezien de demografisch e en de concurrentiedruk steeds sterker 
benadrukken dat de arbeidsparticipatie moet wo rden geoptimaliseerd. Voorts bestaat er een 
positief verband tussen het vrucht baarheidscijfer en de arbeidsparticipatie. In lidstaten waar 
de vruchtbaarheidscijfers hoger zijn  hebben ook meer vrouwen een baan. 
In de routekaart voor de gelijkheid van vrouwen en mannen (2006-2010)  worden zes 
prioriteiten voor maatregelen gesteld; de eerste hiervan is gelijke economische 
onafhankelijkheid voor vrouwen en mannen. Een andere prioriteit - het combineren van werk, privéleven en gezin - draagt rechtstreeks hieraan bij.  
Het Europees Parlement  heeft steeds aangedrongen op ve rbetering van de bestaande 
Gemeenschapswetgeving op het gebied van zwangerschaps- en ouderschapsverlof
3: in zijn 
voorstellen van mei 2008 tot wijz iging van de werkgelegenheidsrichtsnoeren heeft het 
aangedrongen op de vaststelling van program ma's voor ouderschaps- en ander verlof4.  
De Europese sociale partners  spelen ook een belangrijke rol op het gebied van het 
combineren van werk, privéleven en gezin. In maart 2005 hebben zij een kaderstrategie 
inzake de gelijkheid van vrouwen en mannen aangenomen waarin een van de prioriteiten 
maatregelen ter ondersteuning van de balans  tussen werk en privéleven zijn.  
De Commissie heeft deze effectbeoordeling opge steld op basis van de wetgevingsopties ter 
verbetering van de combinatie van werk en pr ivéleven die in 2007 in de tweede fase van de 
raadpleging van de sociale partners uiteen waren gezet5. In juli 2008 hebben de sociale 
partners hun voornemen bevestigd om de onderh andelingsprocedure van artikel 139 van het 
EG-Verdrag te starten over een herziening van de  richtlijn betreffende ouderschapsverlof. De 
Commissie heeft het toepassingsgebied van d it voorstel tot zwangerschapsverlof beperkt, 
aangezien de sociale partners hebben bevesti gd dat zij dit o nderwerp in de onderhandelingen 
niet willen bespreken. De e ffectbeoordeling heeft echter betr ekking op alle opties en niet 
alleen op die betreffende de wijziging van de voorwaarden voor zwangerschapsverlof. 
                                                 
1 Artikel 2 en artikel 3, lid 2, van het EG-Verdrag. 
2 COM(2006) 92. 
3 Bijvoorbeeld in Resolutie 2003/2129(INI), P5_TA(2004)0152, punt 26. 
4 http://www.europarl.europa.eu/sides/getD oc.do?pubRef=-//EP// TEXT+TA+P6-TA-2008-
0207+0+DOC+XML+V0//NL&language=NL . 
5 http://ec.europa.eu/employment_social/social_dialogue/docs/reconciliation2_en.pdf . 
 
NL 3   NL 2. B EWIJSMATERIAAL EN RAADPLEGING  
De Europese sociale partners zijn in  2006 en 2007 in twee fasen door de Commissie 
geraadpleegd.  In antwoord op de tweede fase  hebben vier sociale partners6 besloten in het 
kader van de Europese sociale dialoog een gezamenlijke werkgroep op te richten om de 
raamovereenkomst inzake ouderschapsverlof di e bij Richtlijn 96/34/EG is gevoegd, te 
evalueren. In juli 2008 hebben zij besloten ove reenkomstig artikel 138 van het EG-Verdrag 
formele onderhandelingen over ouder schapsverlof te starten. 
In december 2007 heeft de Commissie de lidstaten  geraadpleegd om informatie te verzamelen 
over wetgeving inzake alle mogelijke regelingen voor verlof om gezinsredenen en om hun standpunten over de opties voor wijziginge n op dit gebied te weten te komen. 
Het Raadgevend Comité voor gelijk e kansen van mannen en vrouwen
7 heeft op 3 juli 2008 in 
een schriftelijke procedure een  advies over de invoering va n nieuwe vormen van verlof 
(vaderschapsverlof, adoptieverlof en zorgverlof)8 aangenomen. Bovendien heeft de 
Commissie verschillende Europese ngo's per vragenlijst geraadpleegd over hun standpunten 
over de opties tot wijziging en aanvulling va n de bestaande wetgev ing op het gebied van 
verlofregelingen in verband met het co mbineren van werk en privéleven. 
In december 2007 heeft de Commissie een extern onderzoek naar de kosten en baten van de 
opties ter verbetering van de bepalingen voor he t combineren van werk, privéleven en gezin 
laten uitvoeren door de ECORYS-groep9. Het netwerk van nationale  juridische deskundigen 
inzake gendergelijkheid heeft ook een versla g over nationale maatregelen betreffende 
zwangerschaps-, moederschaps-, ouderschaps- en vaderschapsrechten uitgebracht, alsmede 
een overzichtsverslag over na tionale maatregelen met betrek king tot flexibele werkpatronen10.  
3. H UIDIG RECHTSKADER  
Er zijn twee richtlijnen over verlof om gezinsredenen en aanverwante rechten, namelijk 
Richtlijn 92/85/EEG11 (hierna zwangerschapsverlofrichtlijn genoemd) en 
Richtlijn 96/34/EG12 (hierna ouderschapsverlofrichtlijn ge noemd) die respectievelijk in 1992 
en 1996 zijn aangenomen. Hierin is een mini mumrecht van 14 weken zwangerschapsverlof 
vastgelegd, betaald volgens ten mins te hetzelfde tarief als ziekte verlof, en een recht van drie 
maanden onbetaald ouderschapsverl of voor iedere ouder, dat in ve le lidstaten aan de andere 
ouder kan worden overgedragen. In de huidige bepalingen zijn noch de duur, noch de exacte 
voorwaarden voor adoptieverlof vastgelegd, noch het recht op vaderschapsverlof of 
zorgverlof (verlof om voor afhankelijke familieleden te zorgen). 
                                                 
6 EVV, BUSINESSEUROPE, CEEP en UEAPME. 
7 De leden zijn vertegenwoordigers van de lidstaten, organen voor de bevordering van gelijke 
behandeling, sociale partners en ngo's. 
8 http://ec.europa.eu/employment_social/gender_equality/docs/2008/opinion_newforms_en.pdf . 
9 http://ec.europa.eu/employment_social/gender_equality/legislation/new_legislation_en.html . 
10 Meer informatie in: 
http://ec.europa.eu/employment_social/gender_equality/legislation/bulletin_en.html . 
11 Richtlijn 92/85/EEG van de Raad van 19 oktober 1992 inzake de tenuitvoerlegging van maatregelen ter 
bevordering van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid op het werk van werkneemsters tijdens de zwangerschap, na de bevalling en tijdens  de lactatie (PB L 348 van 28.11.1992, blz. 1). 
12 Richtlijn 96/34/EG van de Raad van 3 juni 1996 be treffende de door de UNICE, het CEEP en het EVV 
gesloten raamovereenkomst inzake ouderschap sverlof (PB L 145 van 19.6.1996, blz. 4). 
 
NL 4   NL Er zijn duidelijke verschillen tussen de lidstaten  wat betreft het beleid om het combineren van 
werk en privéleven te vergemakkelijken. Het toegekende zwangerschapsverlof loopt ruwweg uiteen van 14 tot 52 weken, en de betalingen van 55% (met een plafond) tot 100% (zonder plafond). Bepalingen voor ouderschapsverlof ge ven recht op een verlof duur die uiteenloopt 
van drie maanden tot drie jaar. Daar waar be talingen worden toegekend, gelden die voor een 
periode van 15 dagen tot twee jaar . Het recht op adoptieverlof l oopt uiteen van tien dagen tot 
dezelfde periode als voor ouderschapsverlof. Sommi ge lidstaten voorzien niet in doorbetaling, 
andere voorzien in een gelijke doorbetaling als voor ouderschapsver lof. In een aantal lidstaten 
bestaat geen recht op vaderschapsverlof. Als dit recht wel bestaat, varieert het van één tot tien 
dagen. In sommige lidstaten is een deel va n het ouderschapsverlof voor vaders bestemd. 
Sommige lidstaten voorzien niet  in doorbetaling, andere voorzien  in een vast tarief tot 
maximaal 100% van het loon. Sommige lidstaten voorzi en niet in en ig recht op zo rgverlof. De 
duur ervan varieert van twee tot tien dagen voor een gehandicapt of ziek kind en in sommige 
gevallen ook voor andere familieleden. In sommig e lidstaten wordt dit verlof als een bedrag 
ineens betaald tegen het tarief voor ziekteverlof of een ander tarief. 
3. P
ROBLEEMOMSCHRIJVING  
Op EU-niveau is nu aanvaard dat beleid voor het combineren van werk en privéleven nodig is 
om ervoor te zorgen dat vrouwen en manne n geen afruil hoeven te maken tussen een 
bevredigend privéleven, gezinsleven of bero epsleven. Dergelijk beleid kan vrouwen en 
mannen in staat stellen op dit gebied echte keuz en te maken en kan met name tot een hogere 
arbeidsparticipatie en een la ger werkeloosheidscijfer onder vr ouwen leiden. Het kan ook de 
gendersegregatie op de arbeidsmarkt verminde ren en de loonkloof tussen vrouwen en mannen 
verkleinen. Zelfs daar waar ve rschillende flexibele arbeidsreg elingen zijn ingevoerd om het 
combineren van werk en privéleven te onderste unen, zijn het echter, eerder uit economische 
noodzaak dan uit vrije keuze, feitelijk vaker vr ouwen dan mannen die er  gebruik van maken.  
Ondanks de toename van de arbeidsparticipatie van vrouwen is de loonkloof  van 2003 tot 
2007 gelijk gebleven op 15% en sedert 2000 slechts met een procentpunt verkleind13. Deze 
loonkloof is in zekere mate het gevolg van de problemen van vrouwen om werk en privéleven 
te combineren. Een belangrijke factor die op de  arbeidsparticipatie van vrouwen van invloed 
is, is de beschikbaarheid van ki nderopvang. De faciliteiten voor kinderopvang  in de lidstaten 
zijn onvoldoende en niet altijd aan de behoeften van gezinnen aangepast14. Alleen in 
Denemarken en Portugal is voor meer dan 30% van de kinderen onder de drie jaar meer dan 
30 uur per week officiële kinderopvang be schikbaar. Vrouwen zijn ook hoofdzakelijk 
verantwoordelijk voor de zorg voor ouderen .  
De gevolgen van het krijgen van kinderen voor de arbeidsparticipatie van vrouwen  zijn 
groot.  In 2007 was de participat iegraad van vrouwen met af hankelijke kinderen slechts 
65,5%, tegenover 91,7% voor mannen, een verschil  van meer dan 26 procentpunten. In 2007 
daalde  de participatiegraad van vrouwen van 20 tot en met 49 jaar met ongeveer twaalf 
procentpunten zodra zij kindere n hadden gekregen, terwijl de participatiegraad van mannen 
met ongeveer zeven procentpunten steeg . Het hebben van een gezi n betekent dat vrouwen 
eerder in deeltijd  werken dan mannen. Dit heef t negatieve gevolgen voor hun 
                                                 
13 Door Eurostat toegepaste definitie: "Onder de loonkloof tussen mannen en vrouwen wordt verstaan het 
verschil tussen de gemiddelde bruto-uurlonen van mannelijke werknemers in loondienst en van vrouwelijke werkneemsters in loondienst als percentage van de gemiddelde bruto-uurlonen van 
mannelijke werknemers in loondienst." 
14 Zie het recente verslag The Provision of Ch ildcare Services door Pl atenga/Remery, 2008. 
 
NL 5   NL carrièrevooruitzichten en sa laris. Daarnaast vindt er op de arbeidsmar kt discriminatie  van 
moeders (en vaders) met kleine kinderen plaats en nemen vaders weinig ouderschapsverlof . 
Maar zolang eerder de moeders dan de vade rs hun deelname aan de arbeidsmarkt opgeven 
wanneer zij kinderen krijgen en van regelin gen voor ouderschapsverlof gebruik maken, 
blijven werkgevers in het algemeen vrouwen  als minder gecommitteer d aan hun carrière zien 
dan mannen en zullen zij minder geneigd zijn in carrièremogelijkheden voor vrouwen te investeren.  
4. U
ITGANGSSCENARIO  
Als op EU-niveau geen nieuwe maatregelen worden genomen, blijven de huidige richtlijnen 
van toepassing en worden de huidige programma's en doelstellingen gehandhaafd. Sommige maar niet alle lidstaten zullen dan gedetaill eerde nationale wettel ijke voorschriften hebben 
voor betere maatregelen om werk en privél even te combineren. De doelstellingen van 
Lissabon worden in 2010 geëvalueerd en  in het kader van de Europese 
werkgelegenheidsstrategie worden nieuwe ri chtsnoeren en doelstellingen vastgesteld. De 
routekaart voor de gelijkheid van vrouwen en mannen loopt in 2010 af, maar de Europese 
sociale partners zullen hun werk voortzetten. 
Er zal echter een duidelijk verschil in arbe idsparticipatie tussen vrouwen met kinderen en 
mannen met kinderen blijven bestaan. De lidstat en zullen behoefte hebben aan een grotere 
deelname van vrouwen aan de arbeidsmarkt , niet alleen om de problemen van een 
vergrijzende maatschappij op te  lossen, maar ook met het oog op hun concurrentievermogen 
op mondiaal niveau. Grotere arbeidsparticipatie  van vrouwen is derh alve cruciaal. De 
lidstaten hebben ook een stabie l geboortecijfer nodig om de demografische problemen te 
kunnen oplossen. Lidstaten met een hoge particip atiegraad van vrouwe n (zoals Finland, 
Zweden, Denemarken, Nederland en het Vere nigd Koninkrijk) hebben o ok een geboortecijfer 
dat aanmerkelijk boven het gemiddelde ligt
15. Deze lidstaten hebben grotendeels ook het 
meest doeltreffende beleid op het gebied van het combineren van werk en privéleven. 
5. M OGELIJKE BELEIDSREACTIES VAN DE EU 
De doelstellingen zijn om de participatiegraad van vrouwen met kinderen aan te pakken en de 
ongelijkheid tussen vrouwen en mannen en di scriminatie te vermi nderen door het aantal 
mogelijkheden dat wordt geboden te vergroten,  de voorwaarden voor het nemen van verlof 
om gezinsredenen te verbeteren en tijdens ve rlof om gezinsredenen financiële steun te 
verlenen.  
Er is een aantal mogelijkheden overwogen voordat we rd geconcludeerd dat niet optreden geen 
optie is, aangezien de Commissi e in de routekaart voor de ge lijkheid van vrouwen en mannen 
betere voorzieningen voor het combineren va n werk en privéleven als een van haar 
prioriteiten heeft gesteld en belangrijke betrokken partijen erop hebben aangedrongen dat zij 
op dit gebied meer onderneemt. Niet-wetgevende  maatregelen (zoals de uitwisseling van 
goede praktijken en initiatieven van sociale pa rtners) worden hoe dan ook voortgezet, alsmede 
andere maatregelen om de arbeidsparticipatie van vrouwen te verhogen. De EU moet nadere 
maatregelen nemen om de arbeidsparticipatie van vrouwen te bevorde ren en het volledige 
potentieel aan talenten van vrouwen te benutten. Aangezien er grote verschillen blijven bestaan tussen werkelijke en gewenste arbeidspatronen, lijkt het duidelijk dat vrouwen in het 
                                                
 
15 Ibid., blz. 18. 
 
NL 6   NL algemeen meer willen werken. De mogelijkhede n om de arbeidsparticipatie van vrouwen te 
vergroten zijn aanzienlijk. 
Dit brengt de opties terug tot de volgende: g een maatregelen op EU-niveau, verspreiding van 
goede praktijken, wijziging van de voorschriften voor zwangerschapsverlof (Richtlijn 92/85/EEG), wijziging van de voorschriften voor ouderschapsverlof 
(Richtlijn 96/34/EG), specifiekere voorzieninge n voor adoptieverlof en de invoering van twee 
nieuwe vormen van verlof, namelijk vaderschaps- en zorgverlof.  
6. E
VALUATIE VAN DE OPTIES  
Voor elke optie is beoordeeld in hoeverre deze aan de doelstellingen voldoet en met het 
uitgangsscenario overeenkomt. Hieruit is naar  voren gekomen dat de optie geen nieuwe 
maatregelen  geen oplossing biedt voor de vastgestel de problemen. De optie verspreiding van 
goede praktijken  is nuttig om een betere balans tusse n werk en privéleven te realiseren. 
Wat zwangerschapsverlof  betreft, is doorbetaling van 100% van het laatste salaris en 
verlenging van het verlof met vier weken een zinvolle en waardevolle ondersteuning om tot 
een betere combinatie van werk en privélev en te komen. Hetzelfde geldt voor een bepaling 
die het recht geeft om na terugkeer van zwa ngerschapsverlof flexibele werktijden aan te 
vragen. Hiermee worden de doelstellingen bere ikt met uitzondering van de vermindering van 
de kloof tussen vrouwen en mannen, wat betr eft het nemen van verlof om gezinsredenen. 
Wat ouderschapsverlof  betreft, geeft verlenging van het ve rlof met één maand en doorbetaling 
van 66% van het laatste salaris waardevolle on dersteuning aan het combineren van werk en 
privéleven, op voorwaarde dat beide ouders ten minste één maand ouderschapsverlof nemen. Aangezien het ouderschapsverlof dan wordt bet aald, geeft dit vaders een stimulans om ten 
minste één maand verlof te nemen, omdat het re cht daarop anders verloren zou gaan. Dit soort 
bepalingen is in de Noordse la nden zeer doeltref fend gebleken. 
Wat adoptieverlof
 betreft, is het veelbelovend om de bepalingen zoveel mogelijk aan te 
passen aan die voor ouderschapsverlof; de re denen hiervoor zijn dezelfde als die voor 
wijziging van de ouderschapsverlofregelingen. 
Verlening van vaderschapsverlof  voor de duur van tien dagen is bijzonder nuttig om meer 
vaders te stimuleren om ouderschapsverlof te  nemen. Overeenkomstig eerder ervaringen in 
andere lidstaten nemen vaders alleen verlof om gezinsrede nen, als er een nauw verband 
bestaat tussen de betaling tijdens het vaderschapsverlof en hun eigen salaris. Daarom voorziet deze optie in een betaling van ten minste 66% van het salaris. 
Verlening van zorgverlof
 voor de duur van één maand om voor een afhankelijk familielid 
(inclusief kinderen van acht jaar  en ouder) te zorgen is nuttig  om vrouwen (of mannen) te 
helpen hun baan te behouden terwijl ze voor een afhankelijk familielid zorgen. 
7. C ONCLUSIE  
De conclusie van het effectbe oordelingsverslag is dat wettel ijk bindende maatregelen op 
Gemeenschapsniveau het beste instrument zijn om  de vastgestelde doelstellingen te bereiken. 
Veranderingen in de beoordeelde zwange rschaps- en ouderschapsverlofregelingen 
gecombineerd met invoering van nieuwe/andere vormen van verlof is een zeer nuttig pakket 
maatregelen om tot het beter combineren van werk en privéleven te komen. Aangezien de 
sociale partners over ouderschapsverlof gaan onderhandelen, zou de Commissie er echter van 
 
NL 7   NL af moeten zien om voorstellen over ouderschap sverlof te doen en moet zij in gedachten 
houden dat de onderhandelingen van de sociale partners ook kunnen gaan over nieuwe verlofformules. Onder deze omstandigheden is de  enige haalbare maatregel voor dit moment 
een voorstel om de zwangerschap sverlofregelingen te wijzigen.