NL    NL NL 
 
NL 1   NL  EUROPESE COMMISSIE 
Brussel, 15.9.2010 
SEC(2010) 1050 definitief 
  
WERKDOCUMENT VAN DE COMMISSIE 
SAMENVATTING VAN DE  EFFECTBEOORDELING 
  
Begeleidend document bij het voorstel voor een 
  
AANBEVELING VAN DE RAAD 
 
Jeugd in beweging – de leermo biliteit van jongeren bevorderen 
 
{COM(2010) 478 definitief} 
{SEC(2010) 1049}  
 
NL 2   NL SAMENVATTING 
Deze effectbeoordeling wordt gevoegd bij het voorstel voor een aanbeveling van de Raad 
om de leermobiliteit van jongeren te be vorderen, die één onderdeel vormt van een 
pakket maatregelen die worden genomen in het kader van het initiatief 'Jeugd in 
beweging'.  
1. ACHTERGROND 
Jeugd in beweging is een kerninitiatief van de  EU ter ondersteuning van de Europa 2020-
strategie. Doel is "de resu ltaten en de internationale  aantrekkingskracht van de 
hogeronderwijsinstellingen in Europa verbeteren en de algemene kwalit eit van alle onderwijs- 
en opleidingsniveaus in de EU verhogen, met ev enveel aandacht voor talent als voor gelijke 
kansen. Om dit te bereiken moet de mobiliteit van studenten en stagiairs worden bevorderd en 
moeten er betere bane n komen voor jongeren."1  
Bevordering van leermobiliteit is een van de  kerndoelen van Jeugd in beweging. Het is de 
bedoeling de mobiliteit van studenten materieel te vergroten (en kwalitatief te verbeteren). Ook wordt ernaar gestreefd de mogelijkheden voor leermobilite it te verbreden en uit te 
breiden naar alle jongeren, met name groepe n zoals studenten op een  beroepsopleiding en 
kansarme jongeren. 
Het is echter duidelijk dat de hooggestemde ambities die aan het initiatief ten grondslag 
liggen niet alleen met EU-programma's kunnen worden waargemaakt. Daarom moet volgens 
het voorstel van de Commissie over Jeugd in beweging de progr ammatische steun van de EU 
worden aangevuld met een mobilisatie van de inspanningen ten behoeve van leermobiliteit 
van de lidstaten en andere actoren. Een belangrijk  element daarin betreft het identificeren en 
wegnemen van belemmeringen voor mobiliteit. 
De Commissie stelt een ontwerp voor een aanbe veling van de Raad voor als middel om een 
synthese van goede beleidspraktijken inzake de bevordering van leermobiliteit op nationaal niveau tot stand te brengen en om als beleidsrichtsnoer te di enen voor de bijdragen van de 
lidstaten aan de algemene doe lstellingen van Jeugd in bewe ging. Deze effectbeoordeling 
concentreert zich rechtstreeks op dit element va n het Jeugd in beweging-pakket, met name ten 
behoeve van het wegnemen van belemmeringen voor mobiliteit . 
2. DEFINITIE
 VAN  HET  PROBLEEM 
Als onderdeel van het vrije verkeer van persone n is leermobiliteit, d.w.z. transnationale 
mobiliteit met de bedoeling nieuwe vaardighede n te verwerven, een van de fundamentele 
manieren waarop mensen, in het bijzonde r jongeren, niet alleen hun persoonlijke 
ontwikkeling maar ook hun toekomstig e inzetbaarheid kunnen bevorderen. 
De Europese Unie heeft een lange en voortreffe lijke reputatie wat betreft de bevordering en 
ondersteuning van leermobiliteit, een terrein w aarop directe en tastbare voordelen voor de 
Europese burger worden beh aald. Initiatieven zoal s het Erasmusprogramma hebben aan meer 
                                                 
1 COM (2010) 2020. 
 
NL 3   NL dan 2 miljoen mensen de mogelijkheid geboden om in een ander land te studeren en die studie 
formeel erkend te krijgen.  
Toch zijn er nog te veel Europe se jongeren voor wie le ermobiliteit geen reële mogelijkheid is. 
Nog betrekkelijk weinig jongeren plukken de vr uchten van een leerervaring in het buitenland 
en sommige groepen, zoals jongeren uit een achterstandsmilieu, zijn in het bijzonder 
ondervertegenwoordigd. Er bestaan  nog altijd talige, culturele,  financiële, wettelijke en 
administratieve belemmeringen, waaronder de er kenning, validatie en kwaliteitsperceptie van 
wat in het buitenland is geleerd, met name buiten de gestructureerde 
mobiliteitsprogramma's van de EU . Bovendien is de bekendheid met 
mobiliteitsmogelijkheden onder jongeren nog laag. Verder wordt in het bestaande 
wetgevingskader uitgegaan van een sectorale na druk (op tertiair onderwi js, beroepsonderwijs 
en -opleiding, vrijwilligersw erk, leerkrachten en opleiders , jonge onderzoekers) die een 
integrale benadering in de weg kan staan. Hoewel aanvullende midde len op nationaal en 
Europees niveau (via bestaande programma's ) de mobiliteit kunnen verhogen, is meer geld 
alleen niet toereikend om de visie van mob iliteit als reële mogelijkheid voor iedereen te 
verwezenlijken. De lidstaten zullen meer moeten doen om aanhoudende belemmeringen op 
nationaal en regionaal niveau weg te nemen. 
Er bestaat een aanbeveling van de Raad uit 20012 over mobiliteit binnen de Gemeenschap 
voor studenten, personen di e een opleiding volgen, vrijwilligers , leerkrachten en opleiders, 
maar deze is in onbruik geraakt en inmiddels  enigszins verouderd. Een evaluatie van de 
doeltreffendheid van deze aanbeveling van de Raad uit 20013 heeft aangetoond dat de 
aanbeveling tot op zekere hoogte doeltreffend is maar  dat de informatie over de voortgang bij 
de tenuitvoerlegging van de sp ecifieke bepalingen van de aanbe veling niet alomvattend en 
niet eenvoudig toegankelijk is. Er is dringend behoefte aan actualisering, een nieuwe focus 
en revitalisering van deze aanbeveling . 
3. ANALYSE  VAN  DE SUBSIDIARITEIT 
Onderwijs, jeugd en beroepsopleiding is  een beleidsterre in waarop de EU aanvullende 
bevoegdheid  heeft volgens de definitie van het Ve rdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie (Verdrag van Lissabon). In ar tikel 165 van het Verdrag is het volgende 
bepaald: "De Unie draagt bij tot de ontwikkeli ng van onderwijs van hoog gehalte door 
samenwerking tussen de lidstaten aan te moed igen en zo nodig door hun activiteiten te 
ondersteunen en aan te vullen" . In het bijzonder worden maatregelen van de Europese Unie 
voorzien die erop zijn gericht "de mobiliteit van studenten en docenten te bevorderen, mede 
door de academische erkenning van diploma' s en studietijdvakken aan te moedigen" en "de 
ontwikkeling van uitwisselingsprogramma's voor jongeren en jongerenwerkers te 
bevorderen". 
De EU kiest voor het vervolg van deze missie v oor een tweesporenbeleid via samenwerking 
met de lidstaten en de tenuitvoerlegging va n de programma's voor een leven lang leren 
(Erasmus, Comenius, Leonardo, Grundtvig) en Youth in Action, die financiering verschaffen 
ten behoeve van mobiliteitsactiviteiten.  
                                                 
2 2001/613/EG. 
3 COM(2004) 21.  
 
NL 4   NL 4. DOELSTELLINGEN  VAN  HET  EU-INITIATIEF 
Het belangrijkste beleidsdoel is om leermobilite it voor iedereen bereikbaar te maken via: 
– het wegnemen van belemmeringen voor leermobili teit op nationaal en regionaal niveau; 
– de bevordering van leermobiliteit. 
De volgende specifieke doelen zullen worden nagestreefd:  
• verbetering van de beschikbaarheid en to egankelijkheid van informatie over de 
mogelijkheden en voordelen van st uderen in het buitenland; 
• verbetering van taalvaardigheden in overeenstemming met de doelen van de 
meertaligheidsstrategie4, waaronder de doelstelling "moedert aal plus twee (vreemde talen) 
voor iedere burger"; 
• opheffing van wettelijke en ad ministratieve belemmeringe n voor de ontwikkeling van 
grensoverschrijdende gezamenlijke studieprogramma's en andere vormen van leermobiliteit; 
• vermindering van wettelijke en administratieve belemmeringen in verband met 
zorgverzekeringen en sociale zekerheid voor jo nge onderzoekers, stagiairs en vrijwilligers; 
• bevordering van een samenhangend wettelijk ka der voor de mobiliteit van minderjarigen; 
• vermindering of opheffing van beperkingen op de overdraagbaarheid van financiële 
bijstand voor studenten; 
• verbetering van de erkenning en validatie van in het buitenland behaalde formele, niet-
formele en informele leerresultaten; 
• vergroting van de mobiliteitsmogelijkhede n voor jongeren uit ondervertegenwoordigde 
groepen (lagere sociaaleconomische milieus, etnische minderheden, gehandicapten); 
• meer nadruk op verbetering va n de kwaliteit van mobiliteit; 
• bevordering van een multisectorale werkwijze die gezamenlijke oplossingen voor 
verschillende doelgroepen mogelijk maakt; 
• een betere vergelijkbaarheid van de voortgang in  de verschillende lidstaten en versterking 
van het leren in groepsverband. 
Hierbij moet worden opgemerkt dat het weliswaar goed is om gebieden aan te wijzen waarop 
maatregelen van de lidstaten in het bijzonder noodzakelijk zijn, maar dat aanbevelingen van 
de EU op het terrein van onderw ijs en beroepsoplei ding niet overdreven normatief dienen te 
zijn: het is vanwege het subsidiariteitsbeginsel aan  de lidstaten zelf om te definiëren hoe de 
aanbevelingen worden geïnterpreteerd in he t licht van hun specifieke omstandigheden. 
5. BELEIDSOPTIES 
Uit een eerste beoordeling van de mogelijkheden zijn drie opties naar voren gekomen als het 
meest reëel en haalbaar en in overeenstemming met de smalle ruimte voor EU-interventie op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding. 
5.1. Optie 1: geen EU-actie/statu s-quo handhaven (basisscenario) 
Een bestaande aanbeveling van de Raad uit 2001 inzake de mobiliteit binnen de Gemeenschap 
van studenten, personen in opleiding, vrijwilligers, leerkrachten en opleiders, die in onbruik is 
geraakt. 
                                                
 
4 2008/C 320/01.  
 
NL 5   NL 5.2. Optie 2: een aanbeveling van de Raad: Je ugd in beweging: de leermobiliteit van 
jongeren bevorderen 
Een nieuwe aanbeveling van de Raad waarmee de aanbeveling uit 2001 wordt geactualiseerd, 
die het beleid een nieuwe focus geeft, met een multisectorale aanpak voor het wegnemen van gemeenschappelijke belemmeringen voor mobiliteit  bij verschillende doelgroepen, en die een 
meer gericht toezicht voorstaat.  
5.3. Optie 3: een nieuwe open coördinatiem ethode (OCM) voor de leermobiliteit van 
jongeren 
Een aparte nieuwe 'open coördinatiemethode' v oor het toezicht op en de verslaglegging van 
bestaande activiteiten van de li dstaten ter bevordering van de  leermobiliteit en voor het 
uitwisselen van beste praktijken. 
6. B
EOORDELING VAN DE EFFECTEN VAN DE OPTIES  
6.1. Waarschijnlijke economische, sociale en  milieueffecten van de geselecteerde 
opties 
Terwijl de "status-quo"-optie een klein maar be perkt economisch, sociaal en milieueffect zou 
hebben omdat deze geen verdere actie op EU-niveau inhoudt, zouden de opties 2 en 3 tot substantiëlere positieve economische en soci ale effecten leiden doordat meer jongeren 
betrokken zouden zijn bij leermobiliteit , wat bewezen voordele n oplevert voor hun 
werkgelegenheid en culturele integratie vi a de ontwikkeling van betere en bredere 
vaardigheden. Deze toename van de mobiliteit is naar verwachting het gevolg van meer 
informatie, betere erkenning, versoepelde ad ministratieve procedures en verbeterde 
ondersteuningsstructuren. Jongeren die afkomstig  zijn uit achterstand smilieus of voor wie 
mobiliteit onbereikbaar is, zullen naar verwach ting met name baat hebben bij de opheffing 
van specifieke belemmeringen die hen benadele n, en als gevolg daarvan profiteren van 
toegenomen sociale en economische (re-)integratie.  
6.2. Beoordeling van de administratieve last 
Optie 1 vereist geen administra tieve lastenverzwaring omdat zij geen verdere maatregelen van 
de EU of nationale instantie s met zich meebrengt. Optie 2 brengt enige aanvullende kosten 
met zich mee voor de uitvoerende agentscha ppen, instellingen en overheidsdiensten die 
ingaan op de aanbeveling, bijvoor beeld voor de opzet van nieuwe strategieën of de herziening 
van wetgeving om leermobiliteit voor jongeren be reikbaarder te maken. Een deel van de extra 
kosten zijn voor de totstandbrenging van een mobiliteitsscorebord, hoewel het uiteindelijke 
effect neutraal zal zijn omdat deze kosten wo rden gecompenseerd door een heroriëntatie van 
de bestaande toezicht- en verslagvoorschriften. Optie 3 betekent de meest significante stijging van de administratieve last: terwijl de uit voeringskosten globaal overeenkomen met die van 
optie 2, zouden zowel op EU-niveau als op nati onaal niveau extra kosten voortvloeien uit de 
oprichting van een nieuw toezicht- en verslagkader volgens de nieuwe OCM. 
6.3. Effecten buiten de EU 
Optie 1 zal naar verwachting sl echts een beperkt effect hebben op de mobiliteit buiten de EU, 
omdat de aanbeveling uit 2001 hieraan niet spec ifiek aandacht besteedt. Optie 2 zal positieve 
effecten hebben op de mobiliteit buiten de EU omdat de nieuwe aanbeveling van de Raad zich 
uitdrukkelijk op dit aspect richt, hetgeen een  belangrijke vernieuwing en verbetering ten 
opzichte van de basisoptie betekent. Optie 3 zal een beperkter effect hebben op de mobiliteit 
 
NL 6   NL buiten de EU omdat het ontbreken van een rechts instrument de lidstaten minder zal stimuleren 
om in actie te komen. 
7. V ERGELIJKING VAN DE OPTIES OP BASIS VAN HUN WAARSCHIJNLIJKE EFFECTEN  
De status-quo kan misschien op den duur enkele verb eteringen toelaten, maar deze zullen 
waarschijnlijk niet toereikend zijn om de doe lstelling van leermobiliteit als mogelijkheid voor 
iedereen te verwezenlijken. De aanbeveli ng uit 2001 houdt geen rekening met belangrijke 
ontwikkelingen van de laatste ja ren in de sector onderwijs en beroepopleiding die van invloed 
zijn op de leermobiliteit. Bovendien maakt de sectorale benadering het moeilijk om zaken aan te pakken die meer dan één doelgroep rake n. Daarnaast zullen oude belemmeringen voor 
mobiliteit die niet goed worden erkend of aangepa kt waarschijnlijk punten van zorg blijven. 
Zelfs bij volledige tenuitvoerlegging zouden de  aanbeveling van 2001 en haar vervolg in het 
kader van de OCM voor onderwijs en beroepsoplei ding niet toereikend zijn om alle huidige 
belemmeringen voor mobiliteit weg te nemen. Er zijn derhalve meer maatregelen nodig om de 
in hoofdstuk 4 uiteengezette doelen te bereiken. 
Opties 2 en 3 bieden veel meer mogelijkhede n om veranderingen in de bepalingen van de 
lidstaten te bewerkstelligen teneinde voornoemd e doelstellingen te realiseren. Een nieuwe 
aanbeveling van de Raad, zoals voorgesteld in op tie 2, heeft als voordeel dat er een complete 
en duidelijke agenda voor ve randering wordt gepresenteerd op specifieke gebieden waar 
tekortkomingen zijn gesignaleerd, aan de ha nd waarvan de voortgang kan worden gevolgd. 
Deze optie biedt de mogelijkheid om het we rk op dit gebied opnieuw te starten, te 
revitaliseren en te actualiseren via een nieuw rechtsinstrument dat is gericht op horizontale 
belemmeringen in meerdere sectoren en een ni euw elan en meer zichtbaarheid verleent aan 
mobiliteitskwesties, in combinatie met de moge lijkheid om een duidelijke vergelijking te 
maken van de voortgang in verschillende lande n. Van dit instrument mag daarom verwacht 
worden dat het aanzet tot verdere vooruitgang op dit gebied. Optie 3 blijft beperkt tot 'zachte 
wetgeving', waardoor het potentiële effect zw akker is dan dat van een rechtsinstrument, 
vooral wat betreft de aanpak van wettelijk e en administratieve belemmeringen op 
lidstaatniveau. In vergelijking met optie 2 br engt het ontbreken van een aanbeveling als 
initiële aanjager van de exercitie het risico van verzwakking van de gezamenlijke inspanning 
met zich mee. Ten slotte zouden de extra administratieve lasten als gevolg van de 
totstandbrenging en toepassing van een nieuwe  OCM zowel op nationaal als op EU-niveau 
significant zijn en hoogstwaarsc hijnlijk op krachtig verzet van de lidstaten stuiten.  
7.1. Geprefereerde beleidsoptie 
Op basis van bovenstaande beoordeling gaat de  voorkeur uit naar optie 2 (een aanbeveling 
van de Raad). Deze vertegenwoordigt de beste combinatie van verwachte effecten enerzijds 
en kosten en administratieve lasten anderzijds. 
8. T
OEZICHT EN EVALUATIE  
Toezicht, evaluatie en verslaglegging zulle n moeten plaatsvinden binnen het bestaande 
strategische kader voor Europese same nwerking op het gebied van onderwijs en 
beroepsopleiding (open coördinatiemethode), dat daartoe een herschikking moet ondergaan. 
Op basis van de nationale verslagen zal de Co mmissie een tweejaarlijkse beoordeling van de 
voortgang in de lidstaten moeten presentere n, met waarnemingen per land over de plus- en 
 
NL 7   NL minpunten bij het wegnemen van belemmeringe n voor leermobiliteit in de vorm van een 
'mobiliteitsscorebord' dat vergelijkingen tussen verschillende landen mogelijk maakt.  
Belangrijke indicatoren voor voor tgang op weg naar de doelstell ingen zullen zijn gebaseerd 
op:  
• een afname van significante problemen met be lemmeringen voor mobiliteit die zijn gemeld 
door mobiele studenten/vrijwilligers/onderz oekers (zoals gemeten in enquêtes); 
• specifieke indicatoren die moeten worden u itgewerkt op basis van voortgang op elk terrein 
van belemmering, bij te houden via ee n voorgesteld 'mobiliteitsscorebord'; 
• een toename van het aantal jongeren (15-35 ja ar) dat bij leermob iliteit betrokken is; 
• een te ontwikkelen ijkpunt voor leermobiliteit op EU-niveau (voorzien in het strategisch 
kader voor onderwijs en beroepsopleiding, ET2020); 
• in het hoger onderwijs: in 2020 moet ten minste 20 % van de afgestudeerden in de 
Europese ruimte voor hoger onderwijs een stud ie of opleidingsperiode in het buitenland 
hebben doorgebracht (mobiliteitsijk punt van het Bolognaproces). 
Voorgesteld wordt om een onafhankelijke extern e evaluatie uit te voeren om de voortgang te 
beoordelen na de eerste vier jaren van tenuitvoerlegging va n de aanbeveling (d.w.z. eind 
2014).