Advies van het Comité van de Regio's over:

- de "Mededeling van de Commissie betreffende een actieprogramma ten behoeve van het gecombineerd goederenvervoer", en - het "Voorstel voor een verordening (EG) van de Raad betreffende de toekenning van communautaire financiële bijstand voor maatregelen ten behoeve van het gecombineerd goederenvervoer"

(97/C 379/10)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien de mededeling van de Commissie en het voorstel voor een verordening (EG) van de Raad (COM(96) 335 def. - 96/0207 SYN) ();

gezien het besluit van de Commissie d.d. 9 oktober 1996 om het Economisch en Sociaal Comité over bovengenoemd verordeningsvoorstel te raadplegen;

gezien zijn besluit d.d. 8 maart 1996, overeenkomstig artikel 198 C, derde alinea, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap een advies uit te brengen en commissie 3 "Vervoer en communicatienetwerken" met de voorbereidende werkzaamheden te belasten;

gezien het door commissie 3 op 19 juni 1997 goedgekeurde ontwerp-advies (CDR 136/97 rev.); rapporteur: de heer Dammeyer;

gelet op Beschikking nr. 1692/96/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 juli 1996 betreffende communautaire richtsnoeren voor de ontwikkeling van een transeuropees vervoersnet ();

gezien het voortgangsrapport van de task force "intermodaliteit" van 15 maart 1996 (SEC(96) 503);

gezien de Resolutie van de Raad van 19 juni 1995 over de ontwikkeling van het vervoer per spoor en het gecombineerd vervoer ();

gelet op Besluit 93/45/EEG van de Commissie van 22 december 1992 betreffende de toekenning van financiële steun voor modelprojecten ten behoeve van het gecombineerd vervoer ();

gelet op Beschikking 93/628/EEG van de Raad van 29 oktober 1993 betreffende de totstandbrenging van een transeuropees netwerk voor gecombineerd vervoer ();

gezien de wetgevingsresolutie houdende advies van het Europees Parlement over het voorstel voor een verordening van de Raad betreffende de toekenning van communautaire financiële bijstand voor maatregelen ten behoeve van het gecombineerd goederenvervoer ();

gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité van de Europese Gemeenschappen d.d. 29 januari 1997 over het "Voorstel voor een verordening (EG) van de Raad betreffende de toekenning van communautaire financiële bijstand voor maatregelen ten behoeve van het gecombineerd goederenvervoer" ();

overwegende dat het CvdR reeds in meerdere adviezen () op de problematiek rond het gecombineerd goederenvervoer heeft gewezen, zonder dat het deze problematiek in zijn geheel in beschouwing heeft kunnen nemen,

heeft tijdens zijn 19e zitting van 17 en 18 september 1997 (vergadering van 17 september) het volgende advies uitgebracht.

1. Inleiding

1.1. Het gecombineerd vervoer wordt - naast het vervoer over de weg, per spoor, door de lucht en over water - ook wel "de vijfde vervoerstak" genoemd. De Commissie verstaat onder gecombineerd goederenvervoer het volgende: "het vervoer van goederen met intermodale vervoermiddelen via ten minste twee verschillende vervoerstakken zonder dat de goederen tijdens de reis worden overgeladen; het traject over de weg moet daarbij zo kort mogelijk worden gehouden". Volgens haar kan deze vorm van vervoer een hoofdrol binnen een efficiënt intermodaal vervoersysteem gaan spelen.

1.2. In de praktijk heeft het gecombineerd goederenvervoer de gewenste rol echter nog niet kunnen vervullen, omdat het concurrentievermogen onvoldoende is (kostensituatie, kwaliteit van de dienstverlening, tijdverlies, informatiesystemen, enz.). In Europees verband ziet het er nog lang niet naar uit dat het gecombineerd vervoer deel van een transeuropees netwerk kan uitmaken. Het gecombineerd vervoer concentreert zich vooral op het vervoer over de Alpen, het vervoer over de Duitse grenzen en het containervervoer over de Rijn; ook het vervoer via de Kanaaltunnel wordt echter steeds belangrijker. 95 % van het grensoverschrijdend gecombineerd vervoer betreft het transitovervoer door de Alpen en/of het grensoverschrijdend vervoer in Duitsland. Daarbij bezitten de UIRR (de internationale unie van gecombineerd rail/wegvervoer), de ICF (Intercontainer-Interfrigo) en de Rijnvaartmaatschappijen een marktaandeel van zo'n 95 %. van de inkomsten in het gecombineerd vervoer wordt door het grensoverschrijdend vervoer gegenereerd; het binnenlands vervoer is slechts goed voor deel.

1.3. Ondanks de snelle groei van het gecombineerd vervoer heeft zich het afgelopen decennium geen zgn. "modale verschuiving", d.w.z. een verschuiving van m.n. vervoer over de weg naar vervoer per spoor of over water binnen deze sector voorgedaan. Het aandeel van het gecombineerd vervoer in het vervoer in zijn totaliteit bedroeg in 1990 slechts 5,2 %. Er zijn dan ook speciale inspanningen nodig, wil men het gecombineerd vervoer serieus als nieuw alternatief ten opzichte van traditionele vervoerswijzen, met name het wegvervoer verder ontwikkelen.

2. Kritische beoordeling van het PACT-initiatief

2.1. De Commissie heeft in 1992 het startsein gegeven voor een programma voor proefprojecten voor het gecombineerd vervoer (PACT - Pilot Actions of Combined Transport), in het kader waarvan tussen 1992 en 1996 65 projecten op 22 trajecten werden gesteund. De Commissie stelt nu een verordening van de Raad voor om het PACT-programma met een budget van 35 miljoen ecu voor de periode 1997-2000 voort te zetten. De steun is vooral bestemd ten behoeve van investeringen in materieel, de commerciële toepassing van nieuwe technologieën, de deelneming in de kosten van de toegang tot de infrastructuur, alsmede alle maatregelen op het vlak van logistiek en opleiding.

2.2. Het Comité steunt de inspanningen van de Commissie om de ontwikkeling van het gecombineerd vervoer op Europees niveau te stimuleren en meent dat de middelen die daarvoor op EU-niveau worden uitgetrokken, adequaat zijn.

2.3. Het Comité stelt vast dat de financiële steunverlening ten behoeve van de exploitatiekosten van proefprojecten voor het gecombineerd vervoer ten opzichte van Verordening (EEG) nr. 1107/70 () (steunmaatregelen op het gebied van het vervoer per spoor, over de weg en over de binnenwateren) en de voorziene wijziging daarvan is verruimd. Deze maatregel lijkt zinvol om de economische nadelen van het gecombineerd vervoer, die zijn toe te schrijven aan het feit dat de sociale kosten niet in de vervoersprijs worden doorberekend, te compenseren totdat op langere termijn wordt overgegaan op een systeem waarbij de werkelijke kosten van het vervoer in aanmerking worden genomen.

Beseft moet evenwel worden dat financiële steunverlening ter dekking van de variabele kosten in verband met de toegang tot de infrastructuur voor binnenvaart en spoor directe gevolgen voor de mededinging tussen Europese overslagcentra en vervoertrajecten kan hebben. Met name wanneer gedurende de aanloopfase de exploitatieverliezen van dergelijke installaties voor zeecontainers worden gecompenseerd, dan dienen scheeftrekkingen van de mededinging tussen de Europese zeehavens te worden voorkomen. Financiële hulp mag er niet toe leiden dat vervoer van rendabel en milieuvriendelijk geëxploiteerde verbindingen naar elders wordt verlegd.

2.4. Het Comité steunt met name de in artikel 1 vastgelegde doelstellingen voor het gecombineerd vervoer, nl. verbetering van het concurrentievermogen, bevordering van het gebruik van geavanceerde technologie en verbetering van de toegang voor ondernemingen.

2.5. Het Comité acht de in artikel 4 voorgestelde soorten acties, zoals haalbaarheidsstudies m.b.t. een bepaald proeftraject (financiering door de EU tot 50 %) en innoverende maatregelen, d.w.z. specifieke investeringen en bepaalde variabele exploitatiekosten, met uitzondering van personeels- en energiekosten en dekking van financiële verliezen (financiering tot 30 %), zinvol. Het vindt het bovendien verstandig dat voorstudies in de toekomst niet meer voor 100 % door de EU gefinancierd kunnen worden.

2.6. Het Comité is voorts ingenomen met de inspanningen van de Commissie om de controle en de evaluatie van, alsmede de voorlichting over het PACT-programma te verbeteren. Het verwacht echter ook dat een uitvoerige evaluatie van de resultaten van de tot dusver gesteunde proefprojecten wordt uitgevoerd, om op basis daarvan een adequate selectie van de projecten voor het nieuwe PACT-programma te kunnen maken.

De Commissie wordt er in dit verband echter nergens toe verplicht om passende aandacht te schenken aan de belangen van de regio's en de lid-staten, alsook te voorkomen dat besluiten in scheeftrekkingen van de mededinging tussen regio's en/of lid-staten resulteren. Het CvdR schaart zich daarom achter de op 12 juni 1997 door het Europees Parlement ten aanzien van artikel 6, lid 1a, van de ontwerp-verordening voorgestelde wijziging.

3. De rol van de lokale en regionale overheden

3.1. Er bestaat een nauwe samenhang tussen het gecombineerd vervoer en de transeuropese netwerken, die van niet te onderschatten betekenis voor de economie en de werkgelegenheid in de Europese regio's zijn. Bij de ontwikkeling en uitbreiding van de transeuropese vervoersnetwerken is tot op heden evenwel te weinig rekening gehouden met de belangen van de voornaamste betrokkenen, nl. de regio's. Het Comité van de Regio's acht het daarom zeer belangrijk, op de raakvlakken tussen de internationalisering van verkeersstromen en de regionale distributie tot op het niveau van de stadsbediening te wijzen.

3.2. Gecombineerd vervoer is - wil het rendabel zijn - altijd interregionaal en meestal ook internationaal vervoer. De ruimtelijke dimensie ervan gaat de bevoegdheden van de afzonderlijke regio's dan ook ver te boven en maakt maatregelen op nationaal en Europees niveau noodzakelijk. Toch blijven de Europese regio's een sleutelrol in het Europees vervoersbeleid spelen: problemen als belasting van het milieu, aantasting van de levenskwaliteit en belemmering van de mobiliteitsmogelijkheden steken in de allereerste plaats in de regionale omgeving van verkeersaders en verkeersknooppunten concreet de kop op. Het zijn ook de regio's en hun gemeenten die als eersten met de positieve of negatieve consequenties van de ruimtelijke planning van (internationale) verkeerswegen worden geconfronteerd. De Europese regio's en gemeenten zijn daarom vastbesloten, strategieën te ontwikkelen om - binnen de grenzen van hun bevoegdheden - een rendabel gebruik van het gecombineerd vervoer te stimuleren en - binnen de grenzen van hun bevoegdheden op het gebied van planning - vervoersalternatieven te ontwikkelen die aan de behoeften van mens en milieu beantwoorden. Het Comité dringt er in dit verband op aan dat de regio's als gelijkwaardige partners bij de besluitvormingsprocedures van de Europese Unie worden betrokken.

3.3. De toekomst van het gecombineerd vervoer ligt in vervoer over lange afstanden en dus met name in het grensoverschrijdend vervoer. Het gecombineerd vervoer is momenteel echter pas op afstanden vanaf ca. 600 km in staat, de concurrentie het hoofd te bieden. Worden de randvoorwaarden gewijzigd, dan zou dit echter al bij afstanden van 400 km of minder mogelijk zijn. Het Comité dringt er daarom bij de Commissie op aan, stimulering van het gecombineerd vervoer in het kader van de grensoverschrijdende samenwerking voorop te plaatsen en zich op de hiervoor noodzakelijke randvoorwaarden toe te leggen.

3.4. Het Comité wenst dat het nieuwe PACT-programma meer dan het vorige wordt ingezet ten behoeve van een duurzame regionale ontwikkeling. Het roept de Commissie op, door middel van stimulering van het gecombineerd vervoer voor aansluiting van perifere gebieden te zorgen. Juist het vervoer over lange afstanden leent zich voor de combinatie van ontsluiting van regio's via wegen en de verbinding met de centra in het kerngebied van de EU via spoor en water. Het Comité is in dit verband teleurgesteld dat de Commissie in haar jongste cohesieverslag de dominante positie van het goederenvervoer over de weg in Spanje, Portugal, Griekenland en Ierland in verregaande mate heeft aanvaard.

3.5. Het Comité maakt zich zorgen over de extra belasting van het wegennet die met de uitbreiding van de EU naar het oosten te verwachten valt. Het vindt dat binnen een toekomstgericht vervoersbeleid juist met betrekking tot de toetredende landen van Midden- en Oost-Europa absolute voorrang dient te worden gegeven aan intermodaal vervoer, bij voorkeur via spoor en water. Ook voor de aansluiting van de cohesielanden bij het kerngebied van de Europese Unie is het intermodaal vervoer, gezien de grote afstanden, bij uitstek geschikt. Deze prioriteiten zouden bij de selectie en financiering van de projecten in het kader van het PACT-programma in aanmerking moeten worden genomen.

3.6. Het Comité is voornemens, de rol van het gecombineerd vervoer in het kader van de geplande reeks seminars over het thema "De bijdrage van de Europese regio's en gemeenten aan een geïntegreerd, effectief en milieuvriendelijk vervoerssysteem in Europa" uit te diepen. In dit verband zal het seminar op 23 en 24 oktober 1997 te Athene uitsluitend aan het gecombineerd vervoer worden gewijd; met name de rol van het gecombineerd vervoer in het zuidoosten van Europa zal onder de loep worden genomen.

4. Opname van het gecombineerd vervoer in een geïntegreerd totaalconcept van het Europees vervoersbeleid

4.1. De te verwachten ontwikkelingen binnen de vervoerssector in de EU dreigen de economische ontwikkelingsmogelijkheden, de veiligheid en gezondheid van de mens, alsmede de instandhouding van het milieu blijvend in gevaar te brengen. Op alle niveaus zijn dan ook inspanningen vereist om de noodzakelijke mobiliteit te waarborgen en tegelijkertijd een doorbraak van veilige, betrouwbare en milieuvriendelijke vervoersmogelijkheden en innovatieve vervoersoplossingen te bewerkstelligen.

4.2. Daartoe is het noodzakelijk, het gecombineerd vervoer in een totaalconcept van het Europees vervoersbeleid te integreren en daarbij nog eens na te denken over de toekomstige rol van de lokale en regionale overheden. Het Comité herinnert in dit verband aan de adviezen die het al eerder heeft uitgebracht en waarin het o.m. op het volgende heeft aangedrongen:

- op Europees niveau dient steun te worden gegeven aan het intermodale vervoer, onder meer aan maatregelen die noodzakelijk zijn om de overgang van de ene vervoerswijze op de andere te verbeteren en het gebruik van nieuwe technologieën te bevorderen;

- er dient een impuls te worden gegeven aan de ontwikkeling van een evenwichtig net van regionale intermodale goederenvervoercentra, alsmede van centra voor een betere distributie van goederen in stedelijke agglomeraties, waarbij de goederen efficiënt en zonder veel tijdverlies of grote problemen kunnen worden overgeladen;

- de keuze van vervoerswijze dient d.m.v. kosten en heffingen beïnvloed te worden, ten einde de door het goederenvervoer veroorzaakte problemen te verminderen;

- de onderzoekssteun van de EU dient sterker op de ontwikkeling van moderne benaderingen van het intermodale vervoer te worden gericht.

4.3. Het Comité steunt de aanbeveling van de Commissie in haar Witboek "Een strategie om de spoorwegen in de Gemeenschap weer vitaal te maken" om zgn. "goederen-snelspoortrajecten" te openen ten einde alternatieven voor het huidige lange-afstandsgoederenvervoer over de weg te kunnen bieden. Het Comité zou graag zien dat reeds in het kader van het PACT-programma de mogelijkheid wordt geboden, de eerste stappen hiertoe financieel te steunen.

5. Conclusies

5.1. Het Comité van de Regio's spreekt nadrukkelijk zijn steun uit voor de inspanningen van de Commissie om het gecombineerd vervoer op Europees niveau te stimuleren.

5.2. Het Comité is ervan overtuigd dat het aandeel van het gecombineerd vervoer ten opzichte van de andere vervoerswijzen alleen kan worden vergroot wanneer de politieke randvoorwaarden worden veranderd. Dit impliceert o.m. de volgende maatregelen:

- opname van het gecombineerd vervoer in een geïntegreerd totaalconcept van het vervoersbeleid, waarbij ook rekening met ruimtelijke-ordeningsaspecten wordt gehouden;

- harmonisatie van de concurrentievoorwaarden;

- een betere toerekening van de werkelijke kosten in het vervoer;

- liberalisering en revitalisering van de Europese spoorwegen;

- toekenning van een grotere rol aan de kustvaart;

- ontwikkeling van flexibele, efficiënte servicecentra voor het gecombineerd vervoer (waarbij de kwestie van de terminals tot dusver teveel op de voorgrond heeft gestaan).

5.3. Tevens dient fundamenteel te worden nagedacht over de vraag, welke politieke actoren bij de wijziging van de randvoorwaarden betrokken moeten zijn. Het Comité benadrukt dat de lagere overheden er belang bij hebben, aan de bevordering van gecombineerde vervoersystemen bij te dragen. Ook dringt het erop aan dat de lagere overheden worden betrokken bij alle Europese besluiten die de regio's en gemeenten rechtstreeks aangaan.

5.4. Het Comité is van plan, de Commissie bij te staan bij haar inspanningen om de toekomstige uitdagingen aan te gaan, zoals het bepalen van de rol van overheidssubsidies, de coördinatie tussen de voorziene projecten en de O& O-maatregelen (bijvoorbeeld via de task force "Intermodaliteit"), het probleem van het vervoer door berggebieden, alsmede bij het betrekken van de Midden- en Oost-Europese landen bij de bevordering van het gecombineerd vervoer (waarbij de aandacht met name ook naar de Oost/Oost-verbindingen uitgaat).

5.5. Het Comité zal de inspanningen van de Commissie ter bevordering van het gecombineerd vervoer met grote belangstelling volgen en het verslag over de verrichte werkzaamheden, dat twee jaar na de inwerkingtreding van de verordening aan het Comité zal worden voorgelegd, grondig analyseren, ten einde zo nodig opnieuw de aandacht op de belangen van de lagere overheden te vestigen.

Brussel, 17 september 1997.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Pasqual MARAGALL i MIRA

() PB C 343 van 15. 11. 1996, blz. 4.

() PB L 228 van 9. 9. 1996, blz. 1; PB L 15 van 17. 1. 1997, blz. 1.

() PB C 169 van 5. 7. 1995, blz. 1.

() PB L 16 van 25. 1. 1993, blz. 55.

() PB L 305 van 10. 12. 1993, blz. 1.

() PB C 200 van 30. 6. 1997, blz. 139.

() PB C 89 van 19. 3. 1997, blz. 18.

() PB C 337 van 11. 11. 1996, blz. 13; PB C 210 van 14. 8. 1995, blz. 34.

() PB L 130 van 15. 6. 1970, blz. 1.