Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het "Voorstel voor een beschikking van de Raad tot vaststelling van een meerjarenprogramma (2003-2005) voor de monitoring van eEurope, verspreiding van goede praktijken en de verbetering van de netwerk- en informatieveiligheid (Modinis)"

(COM(2002) 425 def. - 2002/0187 (CNS))

(2003/C 61/29)

De Raad heeft op 19 september 2002 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 157 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde voorstel.

Het bureau van het Comité heeft de afdeling "Vervoer, energie, infrastructuur, informatiemaatschappij" op 17 september belast met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden.

Gezien de dringende aard van de werkzaamheden heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité op 24 oktober 2002 tijdens zijn 394e zitting de heer Retureau aangewezen als algemeen rapporteur en met algemene stemmen het volgende advies uitgebracht.

1. Inleiding

1.1. Het Modinis-programma sluit aan op de doelstellingen van de Raad van Lissabon van 23 en 24 maart 2000 (ervoor zorgen dat de EU de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld wordt en zorgen voor een follow-up via de open coördinatiemethode) en de Raad van Feira van 19 en 20 juni 2000, die het actieplan eEurope 2002 heeft goedgekeurd en de nadruk heeft gelegd op de noodzaak om langere-termijnvooruitzichten voor de kenniseconomie op te stellen waarmee gestimuleerd wordt dat alle burgers toegang krijgen tot de nieuwe technologieën.

1.2. In twee resoluties van de Raad, die van 30 mei 2001 inzake het "Actieplan eEurope 2002: Informatie- en netwerkbeveiliging"(1) en die van 6 december 2001 betreffende een "Gemeenschappelijke aanpak en specifieke acties inzake netwerk- en informatiebeveiliging"(2), werd een beroep gedaan op de lidstaten om de nodige specifieke maatregelen te treffen en werd instemming betuigd met de voornemens van de Commissie om een strategie te ontwikkelen ter verhoging van de stabiliteit en veiligheid van de Internet-infrastructuur, en om met een voorstel te komen voor de oprichting van een Europese task force Internetveiligheid, met name via een verbetering van het snelle waarschuwingssysteem.

1.3. Het onderhavige voorstel voor een beschikking heeft betrekking op de monitoring van het actieplan eEurope, de verspreiding van goede praktijken en de verbetering van de netwerk- en informatieveiligheid (art. 1 van het voorstel).

1.4. Hiermee wordt een meerjarenprogramma gelanceerd dat ten doel heeft:

- de prestaties van de lidstaten te monitoren en deze te vergelijken met die van de wereldtop, hoofdzakelijk door gebruik te maken van reeds beschikbare informatie en statistieken;

- een Europees mechanisme te ontwikkelen voor uitwisseling van ervaringen;

- de economische en maatschappelijke consequenties van de informatiemaatschappij te analyseren teneinde het beleid daarop af te stemmen, met name in termen van concurrentievermogen en cohesie;

- de inspanningen gericht op de verhoging van de netwerk- en informatieveiligheid op te voeren en de introductie van breedbandnetwerken te stimuleren.

1.5. De acties van het programma zijn sectoroverschrijdend en vullen de acties van de Gemeenschap op andere gebieden en van andere programma's aan. Dubbel werk moet echter worden voorkómen.

1.6. Het programma biedt een gemeenschappelijk raamwerk voor interactie tussen de diverse niveaus: communautair, nationaal, regionaal en lokaal.

1.7. De te ondernemen activiteiten (art. 2), die in overeenstemming moeten zijn met de doelstellingen, houden met name het volgende in:

- verzameling en analyse van gegevens op basis van een nieuwe reeks indicatoren, waarbij bijzondere nadruk moet worden gelegd op gegevens die verband houden met de doelstellingen van het actieplan eEurope 2005;

- studies ter inventarisatie van goede praktijken bij de verwezenlijking van eEurope 2005;

- ondersteuning van initiatieven (seminars, workshops e.d.) teneinde de samenwerking en uitwisseling van goede praktijken te bevorderen;

- ondersteuning van het Informatiemaatschappij Forum: een netwerk van via Internet communicerende deskundigen, die de Commissie adviseren over de ontwikkeling van de informatiemaatschappij;

- financiering van verschillende soorten initiatieven op het gebied van de netwerk- en informatieveiligheid, met name van draadloze communicatie, en ondersteuning van de task force Internetveiligheid;

- ondersteuning van de veiligheidsinspanningen op diverse niveaus door uitwisseling van ervaringen in cursussen en workshops e.d. te bevorderen.

1.8. De Commissie zal specifieke contracten gunnen voor de uitvoering van concrete acties, en zal haar eigen bijdrage leveren aan de verzameling en verspreiding van informatie, de ontwikkeling van webdiensten, de ondersteuning van vergaderingen van deskundigen, seminars en conferenties, en aan de voorbereidingswerkzaamheden in verband met een informatie- en waarschuwingssysteem op het gebied van netwerk- en informatieveiligheid (art. 3).

1.9. Het programma zal lopen van 1.1.2003 tot en met 31.12.2005 en een budget hebben van 25 miljoen, dat jaarlijks onder de lidstaten wordt verdeeld (art. 4). De Commissie zal elk jaar een werkprogramma opstellen en daarbij worden bijgestaan door een comité bestaande uit vertegenwoordigers van de lidstaten (artt. 5 en 6).

1.10. Met betrekking tot de steun van de Gemeenschap zal een beoordeling vooraf, monitoring en een evaluatie achteraf plaatsvinden. De Commissie zal het programma voortdurend evalueren, om te kijken of het overeenstemt met de doelstellingen, en zij zal bovengenoemd comité op de hoogte brengen van haar bevindingen. Na afloop van het programma stelt de Commissie een evaluatierapport op.

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het Comité heeft verschillende adviezen uitgebracht waarin het de initiatieven ter bevordering van de informatiemaatschappij toejuichte, zoals de adviezen over het eEurope-plan, het beleid voor netwerk- en informatieveiligheid(3), de bestrijding van computercriminaliteit(4), de noodzaak om een kennismaatschappij te ontwikkelen waarin geen discriminatie voorkomt(5), het recht op een veilige toegang tot Internet en bescherming van persoonlijke gegevens en het recht op veilige handelstransacties en informatiediensten(6).

2.2. Dankzij de benchmarking van prestaties beschikken de lidstaten over een betrouwbaar gemeenschappelijk mechanisme voor analyse en vergelijking, mits de indicatoren goed worden gekozen en de verzamelde informatie relevant is. Volgens het Comité heeft een gemeenschappelijke methode ontegenzeglijk een toegevoegde waarde op communautair niveau.

2.3. Het Comité is net als de Commissie van mening dat, om de doelstellingen van een concurrerende kennismaatschappij volledig te verwezenlijken, de toegang tot snelle breedbanddiensten van essentieel belang is voor de Europese burgers, en als dienst van algemeen belang moet worden beschouwd, die op het hele grondgebied van de Unie tegen een redelijke prijs beschikbaar moet zijn. Hiervoor dienen middelen uit de Structuurfondsen en investeringssteun van de EIB te worden vrijgemaakt. Het stemt derhalve in met de prioriteit die aan breedbandnetwerken wordt toegekend.

2.4. Het Comité vraagt zich af of de financiering van het programma toereikend is voor de vele voorgenomen acties, die zich immers uitstrekken over alle lidstaten en alle niveaus - van Europees tot lokaal niveau - en een horizontaal karakter hebben. Gezien de aanlooptijd die nodig is zouden de begrotingsmiddelen die het eerste jaar eventueel niet worden opgebruikt moeten worden overgeheveld naar de daaropvolgende jaren. Ook zou het programma een experimenteel karakter moeten hebben, waarbij niet uit het oog mag worden verloren dat de ontwikkeling van de informatiemaatschappij een lange-termijnproject is, dat de technologie snel verandert en dat het volledige potentieel in termen van toegang en gebruik nog niet is bereikt, vooral in bepaalde regio's die met specifieke achterstanden te maken hebben.

2.5. Het Comité deelt het standpunt van de Commissie dat dubbel werk moet worden voorkómen, gezien het feit dat de Gemeenschap reeds vele programma's en acties financiert.

2.6. Het werkprogramma dat de Commissie voorbereidt, bijgestaan door een comité bestaande uit vertegenwoordigers van de lidstaten, zou voorafgaand aan de goedkeuring onderwerp kunnen zijn van een zo breed mogelijke raadpleging onder deskundigen, bijvoorbeeld via het al eerder genoemde forum, dat nieuwe projecten of richtsnoeren zou kunnen voorstellen, of door er bij de lidstaten op aan te dringen raadplegingsprocedures in te stellen over specifieke thema's van het programma, om zo goed mogelijk rekening te kunnen houden met de voorstellen en behoeften van de gebruikers en deskundigen en de financieel/technische limieten van netwerken.

2.7. Hoewel beoordelingen vooraf en achteraf en monitoring noodzakelijk zijn, is het Comité van mening dat de bureaucratische rompslomp hierbij niet te veel mag oplopen, omdat de initiatieven en acties van verenigingen of groepjes deskundigen zonder veel eigen middelen anders dreigen te verzanden. Het mag niet zo zijn dat het programma feitelijk alleen openstaat voor gevestigde instanties die reeds over eigen of externe financiële middelen of permanente structuren beschikken; het programma moet er juist voor zorgen dat alle creatieve capaciteiten op een gebied dat nu en in de toekomst van strategisch belang is voor de Unie, snel en op grote schaal worden gemobiliseerd.

2.8. Het Comité steunt ten slotte dit programma, en neemt zich voor de ontwikkeling, de vorderingen en resultaten ervan aandachtig te volgen.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1. Het Comité is met name bezorgd over de veiligheid van draadloze netwerken; volgens een recente peiling is ongeveer 80 % van de Franse bedrijven die deze technologie gebruiken onvoldoende op de hoogte van de hiaten in de beveiliging van deze communicatietechnologieën wegens het ontbreken of tekortschieten van identificatie- of encryptiesystemen voor gegevens. Een voorbeeld: in de wijk La Défense, in noordwest Parijs, waar de hoofdzetels van de grootste ondernemingen zijn gevestigd, is ongeveer 40 % van de draadloze verbindingen nog niet voldoende beveiligd(7).

3.1.1. Hoewel draadloze verbindingen grote flexibiliteit bieden, wordt hierbij gebruik gemaakt van golven die door de muren van het gebouw waarin zij worden gebruikt kunnen dringen, zodat zij met zeer eenvoudige apparatuur van buitenaf kunnen worden onderschept en toegankelijk zijn voor mensen met vijandige bedoelingen, die vanuit een auto in de straat "jagen" op onbeveiligde verbindingen (ook wel "wardriving" genoemd).

3.1.2. Bovendien worden communautaire en openbare websites soms gekraakt door hackers die er een min of meer relevante boodschap op plaatsen; dit kan het vertrouwen in de eGovernment schaden. De vrees van gebruikers m.b.t. de eEconomie en de beveiliging van de elektronische handel verdienen bijzondere aandacht, ten einde de ontwikkeling van de handel op de interne markt te bevorderen.

3.1.3. Het programma zou op concrete wijze alle middelen moeten inzetten om een sterke bewustwording van het veiligheidsvraagstuk te bevorderen, of het nu gaat om specifiek technologische problemen, de architectuur van netwerken of software, de bescherming van persoonlijke gegevens of procedures voor beveiliging van informatie, om ervoor te zorgen dat de netwerken en de daarin opgeslagen informatie bestand zijn tegen ongevallen, natuurrampen en verschillende vormen van vijandelijke agressie en criminaliteit, zoals economische spionage, piraterij of terrorisme. Zo niet, dan loopt het voortbestaan van ondernemingen en de veiligheid van gegevens die van essentieel belang zijn voor het functioneren van economie en bestuur, gevaar. Het is zaak om, gebruikmakend van verschillende adequate middelen, een echte veiligheidscultuur tot stand te brengen. Een dergelijke cultuur berust in de eerste plaats op een goede opleiding en het geven van verantwoordelijkheden aan alle actoren van de informatiemaatschappij.

3.2. De veiligheidscultuur moet volledig stroken met de vrijheid van informatie, communicatie en expressie, de economische, sociaal-culturele vrijheden en met de mensenrechten in het algemeen. Het Comité maakt zich zorgen over de uiteenlopende wijzen waarop de lidstaten hebben gereageerd op de terroristische aanslagen van 11 september 2001 tegen de VS. Er zijn tal van maatregelen voorgesteld of uitgevoerd waarvan vele zeker nuttig zijn, maar waarvan andere, die betrekking hebben op Internet, soms een ernstige inbreuk zijn op de procedurele garanties, en een buitenproportionele financiële en materiële last dreigen te leggen - naast een overdreven zware strafrechtelijke aansprakelijkheid - op de schouders van de aanbieders van toegang en ruimte voor opslag van gegevens of op de schouders van webhosts, terwijl de doeltreffendheid van deze maatregelen kan worden betwist, omdat ze niet doelgericht zijn maar alle communicatie tijdens een lange periode (zes maanden tot een jaar) wensen te controleren. Indirect kan dit de kosten voor de gebruikers doen stijgen, wat in strijd is met de doelstelling om de informatiemaatschappij verder te ontwikkelen, terwijl personen met criminele bedoelingen er meestal met succes in slagen om aan iedere controle te ontsnappen, de technologische middelen daarvoor bestaan immers al!

3.3. Een diepgaand onderzoek naar de meest doeltreffende middelen om de noodzakelijke bescherming van informatie en netwerken en meer in het algemeen de veiligheid van personen en goederen te verzoenen met de burgerlijke vrijheden en het recht van gebruikers op een betaalbare toegang tot breedbanddiensten, zou volgens het Comité een belangrijke prioriteit van het programma moeten zijn, en sluit aan op de doelstellingen van de informatiemaatschappij.

3.4. Ten slotte stelt het Comité voor, te kijken of het mogelijk is een synthetische en periodieke evaluatie te maken van alle inspanningen van de Gemeenschap en de lidstaten om de informatiemaatschappij in al haar facetten te bevorderen, door een soort "logboek" bij te houden van alle initiatieven, programma's en acties die op verschillende niveaus worden uitgevoerd, en van de globale kosten en geboekte resultaten, met inbegrip van de investeringen in breedbandnetwerken met hulp van communautaire en andere openbare middelen.

Brussel, 24 oktober 2002.

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

R. Briesch

(1) Resolutie van de Raad over informatie- en netwerkbeveiliging - zie: http://register.consilium.eu.int/ pdf/fr/01/st09/09799f1.pdf

(2) Resolutie van de Raad betreffende een gemeenschappelijke aanpak en specifieke acties inzake netwerk- en informatiebeveiliging - PB C 43 van 16.2.2002.

(3) Advies van het ESC over de "Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - Netwerk- en informatieveiligheid: Voorstel voor een Europese beleidsaanpak" - PB C 48 van 21.2.2002.

(4) Advies van het ESC over de "Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - De informatiemaatschappij veiliger maken door de informatie-infrastructuur beter te beveiligen en computercriminaliteit te bestrijden" - PB C 311 van 7.11.2001.

(5) Advies van het ESC over "Overheidsinformatie: een essentiële hulpbron voor Europa - Groenboek over overheidsinformatie in de informatiemaatschappij" - PB C 169 van 16.6.1999.

(6) Advies van het ESC over het "Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de sector elektronische communicatie" - PB C 123 van 25.4.2001.

(7) Bron: SVM, oktober 2002.