Inleiding

De oorlog in Syrië, een van de ergste humanitaire crises in de wereld sinds de Tweede Wereldoorlog, blijft verwoestende en tragische gevolgen hebben voor de bevolking van het land. De verwoesting van Aleppo vorig jaar was het laatste hoofdstuk in dit bittere en tot dusver uitzichtloze conflict. Het conflict heeft bovendien een groeiende destabiliserende impact op de regio in haar geheel, door de ontheemding van mensen, de verspreiding van terrorisme en de verscherping van politieke en sectaire verschillen.

Het doel van de EU-strategie voor Syrië, waartoe door voorzitter Juncker in zijn State of the Union-toespraak van september 2016 is opgeroepen, is te bepalen hoe de EU een grotere rol kan spelen met het oog op een duurzame politieke oplossing in Syrië binnen het bestaande VN-kader, en kan bijdragen tot meer stabiliteit en steun voor de wederopbouw na een vredesakkoord zodra een geloofwaardig proces van politieke overgang gaande is. De hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid (hierna "de hoge vertegenwoordiger" genoemd) en de Commissie stellen de strategie ter goedkeuring voor op de vooravond van de conferentie "Steun voor de toekomst van Syrië en de regio" te Brussel op 5 april 2017, als een EU-bijdrage tot twee van de drie hoofdthema's van deze conferentie: steun voor het politieke proces; en steun voor verzoening en stabilisering. Het derde thema van de conferentie, steun voor de regio, wordt afzonderlijk aangepakt via de beloften van Londen van de EU en de uitvoering van de EU-Compacts met Jordanië en Libanon en de Faciliteit voor vluchtelingen in Turkije.

De strategie is ook een herziening van de onderdelen met betrekking tot Syrië van de regionale EU-strategie voor Syrië en Irak en de strijd tegen IS/Da‘esh, die voor het laatst in mei 2016 door de Raad waren herzien en geactualiseerd. Het is noodzakelijk opnieuw te bekijken welke rol de EU kan spelen om te komen tot een politieke oplossing op basis van Resolutie 2254 van de VN-Veiligheidsraad, ten behoeve van alle Syriërs, ten einde een leven in vrijheid, waardigheid en veiligheid mogelijk te maken.

De bilaterale samenwerking met de Syrische regering werd opgeschort na de gewelddadige onderdrukking van de civiele opstand in 2011. Toch heeft de EU de Syrische bevolking verder gesteund, via humanitaire hulp om levens te redden, alsook via hulpverlening om te kunnen voorzien in essentiële dienstverlening en de maatschappelijke organisaties. Een nauwere samenwerking tussen de EU-lidstaten en de EU-instellingen en hun respectieve financiële instrumenten is vitaal voor de effectieve tenuitvoerlegging van deze strategie.

1. Toestand in Syrië

1.1. Politieke en veiligheidscontext

De militaire reactie van het Syrische regime op de vreedzame politieke opstand in 2011 leidde tot een langdurige burgeroorlog die wordt ondersteund en verscherpt door een aantal externe actoren. De voortdurende oorlog leidt tot een lappendeken van afzonderlijke regio's die elkaar bevechten en die door verschillende gewapende groepen worden gecontroleerd en Da‘esh in staat stellen te floreren.

Ondanks opeenvolgende vredesgesprekken onder leiding van de VN, het communiqué van Genève en de inspanningen van de Internationale Steungroep voor Syrië en haar werkgroepen, is er geen vredesakkoord tussen de partijen bereikt om een einde te stellen aan de oorlog. De vierde ronde van de besprekingen tussen de Syrische partijen in Genève in februari 2017 heeft drie onderdelen vastgesteld voor toekomstige onderhandelingen, in overeenstemming met Resolutie 2254 van de VN-Veiligheidsraad, nl. over goed bestuur, de grondwet en verkiezingen, naast een aanvullend onderdeel waarin terrorismebestrijding kan worden besproken.

Ondertussen werd de escalatie van geweld op het terrein systematisch voortgezet door het Syrische regime en zijn bondgenoten, alsook door gewelddadige groepen extremisten en elementen van de gewapende oppositie. Dit heeft geleid tot een grotere kwetsbaarheid van de Syrische bevolking, demografische engineering door gedwongen evacuaties, en grove schendingen van de mensenrechten en het internationaal humanitair recht.

Er zijn van de kant van het regime geen pogingen ondernomen tot dialoog, de boodschap is duidelijk "zich onderwerpen of vertrekken". Een dergelijke repressieve aanpak kan nooit een stabiele basis vormen voor een toekomstig verenigd en inclusief Syrië.

1.2. Humanitaire context

Zes jaren van conflict hebben een hoge tol geëist van de burgerbevolking in Syrië. De levensverwachting is met 20 jaar gezakt. De economische en menselijke ontwikkeling van Syrië is met 40 jaar teruggeslagen, waardoor vele Syriërs hun land hebben verlaten. De Syrische economie is ineengestort en door een oorlogseconomie vervangen, waarbij alleen een kleine minderheid baat vindt. 13,5 miljoen mensen, bijna driekwart van de resterende bevolking, hebben dringend nood aan humanitaire hulp, inclusief de meer dan 6 miljoen intern ontheemden en de meer dan 5 miljoen mensen in belegerde en moeilijk bereikbare gebieden.

De bijna dagelijkse schendingen van het internationaal humanitair recht, zoals de voortdurende bewuste aanvallen op burgerdoelwitten, waaronder waterdistributiesystemen, medische faciliteiten en scholen, hebben geleid tot ernstige tekortkomingen in de essentiële dienstverlening. Tegelijkertijd worden de toegang tot en de levering van humanitaire hulp ernstig gehinderd door een toegenomen politisering van de hulp.

1.3. Stand van zaken van de EU-steun per januari 2017

Sinds het begin van de oorlog in 2011 heeft de EU collectief (EU en lidstaten) meer dan 9,4 miljard euro gemobiliseerd in respons op de Syrische crisis, zowel binnen Syrië als in de regio, waarmee de EU de grootste donor is.

Voor de hulpverlening binnen Syrië heeft de EU meer dan 900 miljoen euro vrijgemaakt. Hiervan is meer dan 600 miljoen euro gebruikt voor humanitaire hulp. Met deze financiering is tegemoet gekomen aan de behoeften van de mensen in heel Syrië ("whole-of-Syria"-aanpak) en lag de prioriteit op multisectorale, levensreddende operaties, in het bijzonder betwiste en belegerde gebieden die verstoken zijn van voorzieningen.

De humanitaire hulp van de EU heeft miljoenen mensen in nood bereikt in Syrië en in de gastlanden rondom. Binnen Syrië heeft onze steunverlening onze partner in staat gesteld levensmiddelen, noodgezondheidszorg, onderdak, drinkbaar water en hygiëne-artikelen te verstrekken aan miljoenen mensen, vooral de meest behoeftigen, en is steun verleend aan de polio-inenting-campagne van Unicef voor 2,7 miljoen kinderen. Hoewel het belangrijkste oogmerk van deze mededeling binnen Syrië ligt, heeft de EU ook aanzienlijke steun gemobiliseerd voor de buurlanden die vluchtelingen opnemen (Turkije, Jordanië, Libanon), waar meer dan 1,15 miljoen Syrische vluchtelingen zijn voorzien van levensreddende gezondheidszorg en medische bijstand, alsook psychosociale steun en bescherming.

De EU heeft tevens 327 miljoen euro niet-humanitaire hulp vrijgemaakt via diverse instrumenten: in het kader van het Europees nabuurschapsinstrument zijn binnen Syrië maatregelen in verschillende sectoren gefinancierd, zoals onderwijs, bestaansmiddelen, lokaal bestuur, gezondheidszorg en ondersteuning van het maatschappelijk middenveld.