Scorebord voor staatssteun - Editie voorjaar 2003

(door de Commissie ingediend)

Inhoud

Samenvatting

Inleiding

Structuur

Beperkingen

Het register voor staatssteun - een tweede instrument ten dienste van de doorzichtigheid

Deel een: Overzicht van de staatssteun in de Europese Unie

1.1 Staatssteun in absolute en relatieve termen

1.2 Spreiding van de steun over de sectoren

1.3 Staatssteun voor de be- en verwerkende industrie

Deel twee: Een economische aanpak voor minder en betere staatssteun

2.1 Horizontale en sectorale doelstellingen

2.2 Kolen en staal

2.3 Staatssteun ter ondersteuning van de regionale ontwikkeling en de cohesie

2.4 Instrumenten van staatssteun

Deel drie: Naleving van de procedures in de Europese Unie

3.1 Geregistreerde steunzaken

3.2 Beschikkingen van de Commissie

3.3 Terugvordering van de steun

3.4 De modernisering van het toezicht op staatssteun

Fora voor staatssteun

Technische bijlage

Bijlage 1

Figuren en tabellen

Tabel 1: Staatssteun in de lidstaten, 2001

Figuur 1: Staatssteun als een percentage van het BBP, 2001

Tabel 2: Staatssteun per capita, 1997-2001

Figuur 2: Staatssteun (exclusief landbouw, visserij en vervoer) als een percentage van het BBP, 1997-2001

Tabel 3: Spreiding van de steun over de sectoren, 2001

Tabel 4: Staatssteun per sector in de Gemeenschap, 1997-2001

Tabel 5: Aandeel van staatssteun per sector in de lidstaten, 1997-2001

Tabel 6: Staatssteun voor de be- en verwerkende industrie, 2001

Figuur 3: Staatssteun voor de be- en verwerkende industrie, 1997-2001

Tabel 7: Staatssteun voor horizontale doelstellingen en specifieke sectoren, 2001

Figuur 4: Aandeel van staatssteun voor horizontale doelstellingen, 1997-2001

Tabel 8: Staatssteun voor de kolensector, 1997-2001

Tabel 9: Staatssteun specifiek bestemd voor steungebieden in de zin van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag, 2001

Figuur 5: Staatssteun specifiek bestemd voor steungebieden in de zin van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag, 1991-2001

Figuur 6: Aandeel van ieder steuninstrument in de totale in de EU verleende steun aan de be- en verwerkende industrie, 1999-2001

Tabel 10: Staatssteun aan de be- en verwerkende industrie opgesplitst per soort steuninstrument, 1999-2001

Figuur 7: Aandeel negatieve beschikkingen per lidstaat, 2000-2002

Tabel 11: Hangende bevelen tot terugvordering in februari 2003

SAMENVATTING

De Commissie bepaalt of door de lidstaten verleende steun verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. Zij doet dat in overeenstemming met het Verdrag en andere relevante EU-wetgeving. In het algemeen wordt staatssteun alleen goedgekeurd als het doel ervan duidelijk omschreven is, zoals onderzoek en ontwikkeling, milieu, regionale ontwikkeling, de ontwikkeling van kleine en middelgrote ondernemingen, de bevordering van werkgelegenheid en opleiding enz. en als deze geen ongerechtvaardigde verstoring van de concurrentie meebrengt. Met het oog daarop moeten de doelstellingen en effecten van de steun zorgvuldig tegen elkaar worden afgewogen. Dit is een taak die de Commissie in nauwe samenwerking met de betrokken lidstaat uitvoert. Deze procedure werkt vrij goed. Van de 759 eindbeschikkingen die de Commissie in 2002 op het gebied van staatssteun heeft gegeven, waren er slechts 53 (7%) negatief.

Het toezicht op staatssteun heeft geleid tot een zeer gezonde vorm van discipline bij de 15 lidstaten; allemaal hebben zij tijdens de Europese Raad van Stockholm beloofd het totale steunbedrag in 2003 te verminderen en de steun om te buigen naar horizontale doelstellingen van gemeenschappelijk belang. De meeste lidstaten bevinden zich reeds op de goede weg; de hoeveelheid steun die zij verlenen, neemt gestaag af en de steun wordt geheroriënteerd naar doelstellingen als milieu en onderzoek en ontwikkeling. Niettemin leidt het cumulatieve effect van ongeveer 86 miljard EUR staatssteun in 2001 nog steeds tot een aanzienlijke verstoring van de concurrentie op de interne markt.

Behalve dat verstoring van de concurrentie tot een minimum moet worden beperkt, moet de steunverlening ook worden afgewogen tegen de beperkingen van de nationale overheidsfinanciën, terwijl in de Europese context de steunverlening moet stroken met het kader van de Economische en Monetaire Unie en het Stabiliteits- en Groeipact. Overheidsmiddelen moeten restrictief en efficiënt worden aangewend. In november 2002 heeft de Raad een reeks conclusies aangenomen over "een economische aanpak voor minder en betere staatssteun". Het hoofddoel van de conclusies is een bredere economische analyse van de effecten van staatssteun te realiseren door de dialoog en de uitwisseling van informatie tussen de lidstaten te bevorderen. De lidstaten wordt verzocht om "alvorens staatssteun toe te kennen, na te gaan ... of interventie in de vorm van staatssteun wel de meest passende en doeltreffende manier is om deze kwesties aan te pakken (geconstateerde tekortkomingen van de markt)" en om door te gaan met "het ontwikkelen van het gebruik van ex ante- en ex post-evaluaties van afzonderlijke staatssteun en staatssteunstelsels, teneinde na te gaan wat de gevolgen zijn van de steun voor de mededinging en de doeltreffendheid".

Voornaamste bevindingen

Het totale volume staatssteun in de Europese Unie is blijven dalen

Het totale volume van de nationale staatssteun in de EU daalde van 102 miljard EUR in 1997 tot 86 miljard EUR in 2001. Een aanzienlijke afname van de bijstand voor steungebieden en de beperking van de steun voor financiële diensten, de kolensector, landbouw en de be- en verwerkende industrie hebben bijgedragen tot deze daling van 16 miljard EUR. In tegenstelling tot de algemeen dalende trend werd een aanzienlijke stijging vastgesteld op het gebied van steun voor vervoer en milieu. De twee lidstaten die het meest hebben bijgedragen tot de uitgesproken daling, zijn Duitsland (een afname met 6 miljard EUR) en Italië (een afname met 4 miljard EUR); dit werd voornamelijk bereikt door een aanzienlijke vermindering van de bijstand voor steungebieden.

Verschillen tussen lidstaten met betrekking tot de voor nationale staatssteun uitgetrokken middelen blijven bestaan ...

In 2001 bedroeg de staatssteun in relatieve termen 0,99% van het bruto binnenlands product (BBP) van de EU. Dat gemiddelde verhult aanzienlijke verschillen tussen de lidstaten onderling: de ratio staatssteun/BBP liep uiteen van 0,66% in het Verenigd Koninkrijk tot 1,58% in Finland. Het hoge percentage in Finland kan worden verklaard door het relatief hoge steunbedrag ten behoeve van de landbouw, dat 65% vertegenwoordigt van de totale in dit land verleende steun. Wanneer de steun aan landbouw, visserij en vervoer buiten beschouwing wordt gelaten, ziet de situatie er heel anders uit. Dan bedraagt de steun in Finland slechts 0,29% van het BBP, terwijl het EU-gemiddelde op 0,38% ligt.

... maar worden kleiner, aangezien de staatssteun, uitgedrukt als percentage van het BBP, in de meeste lidstaten afneemt

Tussen 1997 en 2001 daalde het staatssteunniveau, uitgedrukt als percentage van het BBP, in 12 van de 15 lidstaten, overeenkomstig de verbintenis die zij in Stockholm hebben aangegaan om tegen 2003 een neerwaartse trend van de staatssteun aan te tonen. Griekenland, Italië, Portugal en Finland gaven de scherpste dalingen te zien (0,3 procentpunt of meer) tussen 1997-1999 en 1999-2001. In Denemarken, Luxemburg en Nederland is de steun in verhouding tot het BBP evenwel gestegen. De toename was voor het grootste deel toe te schrijven aan het verstrekken van meer steun voor het spoorvervoer. In Denemarken was echter een sterke stijging te zien van de steun voor twee horizontale doelstellingen, namelijk werkgelegenheid en milieu.

Als de steun voor landbouw, visserij en vervoer buiten beschouwing wordt gelaten, is de totale gemiddelde steun in de EU gedaald van 0,58% van het BBP in 1997-1999 tot 0,43% in 1999-2001.

De verdeling van de steun over de sectoren verschilt aanzienlijk naargelang de lidstaat en de periode

Niet alleen de omvang maar ook de samenstelling van de staatssteun beïnvloedt de concurrentie op de interne markt. In 2001 werd 46% van de staatssteun in de Unie verleend aan de vervoersector, en dit bijna uitsluitend voor het spoorwegnet. Van de totale steun ging 25% naar de be- en verwerkende industrie, 15% naar de landbouw en de visserij, 7% naar de kolensector en 7% naar overige sectoren. Er bestaan aanzienlijke verschillen tussen lidstaten met betrekking tot de sectoren waarvoor de steun bestemd is. Steun voor de landbouw en de visserij maakte slechts 9% uit van de totale steun in Denemarken en Duitsland, terwijl deze in Finland opliep tot 65%. Steun voor de spoorwegen was goed voor meer dan 60% van de totale steun in België, Luxemburg en Nederland. Steun voor de kolenindustrie vertegenwoordigde 18% van de steun in Duitsland en 22% in Spanje, terwijl het communautaire gemiddelde op 7% lag.

De staatssteun voor de be- en verwerkende industrie, uitgedrukt als percentage van de toegevoegde waarde, is in de meeste lidstaten tussen 1997 en 2001 gedaald. De steun in de EU bedroeg in 2001 ongeveer 21 miljard EUR, of 1,4% van de toegevoegde waarde in deze sector.

De lidstaten buigen de steun om naar horizontale doelstellingen

De recente trends bekijkend, kan worden vastgesteld dat het aandeel van de EU-steun dat naar horizontale doelstellingen ging, in de periode 1999-2001 met 10 procentpunten is gestegen ten opzichte van 1997-1999. Deze positieve tendens werd in de meeste lidstaten, zij het in verschillende mate, waargenomen. Tegelijkertijd hebben de meeste lidstaten hun steun voor specifieke sectoren van de be- en verwerkende industrie en de diensten teruggebracht.

In 2001 vormde de steun voor horizontale doelstellingen, inclusief cohesiedoelstellingen, 71% van de totale steun in de EU (uitgezonderd de steun voor landbouw, visserij en vervoer). Circa 19% was bestemd voor de kolen sector terwijl de resterende 10% primair was bedoeld voor een specifieke sector van de be- en verwerkende industrie of de diensten. De meeste lidstaten besteedden tussen 75% en 100% van hun steun aan horizontale doelstellingen, hoewel de gekozen doelstelling per lidstaat sterk verschilde.

Vermindering van steun aan de minst ontwikkelde regio's

De Europese Raad van Stockholm in 2001 heeft de lidstaten ook verzocht de steun om te buigen naar cohesiedoelstellingen. De Commissie zal, voorzover dat mogelijk is in het kader van de huidige regels inzake toezicht op staatssteun, steunmaatregelen blijven bevorderen waarmee de cohesiekloof moet worden verkleind. Een grotere cohesie kan echter alleen worden bereikt wanneer de steun zich richt op de minst ontwikkelde regio's. De doeltreffendheid ervan mag niet worden ondermijnd door de verlening van buitensporige staatssteun in niet gesteunde regio's.

In 2001 werd in de Unie naar schatting een bedrag van 8 miljard EUR exclusief gereserveerd voor steun aan de minst ontwikkelde regio's, de steungebieden in de zin van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag (steungebieden van het type "a"). Dit was iets minder dan een kwart van de totale steun (exclusief landbouw, visserij en vervoer). De steun voor de gebieden van het type "a", die vrijwel identiek zijn aan de regio's van doelstelling 1 krachtens de Structuurfondsen van de EU, is de laatste tien jaar sterk gedaald van een maximumwaarde van 27 miljard EUR in 1993 tot 8 miljard EUR in 2001. In 1993 namen Duitsland (17 miljard EUR) en Italië (7 miljard EUR) bijna 90% van alle steun voor hun rekening. In 2001 waren deze beide lidstaten nog steeds goed voor meer dan de helft van de totale steun in de EU, maar de hoeveelheid steun in deze landen was wel snel teruggelopen tot 2,5 miljard EUR in Duitsland en 2,1 miljard EUR in Italië.

Het merendeel van de lidstaten verstrekt steun aan de be- en verwerkende industrie in de vorm van subsidies

Als instrument om steun te verlenen aan de be- en verwerkende industrie, is de subsidie verreweg de meest gebruikte vorm: zij is goed voor 63% van het EU-totaal. Naast de met begrotingsmiddelen verleende steun wordt steun verstrekt via het belasting- of socialezekerheidsstelsel. In heel de EU maken belastingvrijstellingen 26% uit van het totaal. Terwijl Denemarken, Spanje, Luxemburg, Finland en het Verenigd Koninkrijk meer dan 85% van hun steun verstrekken in de vorm van subsidies, maken andere lidstaten veelvuldiger gebruik van belastingvrijstellingen, voornamelijk Duitsland (36%), Frankrijk (39%) en Ierland (77%).

De Commissie keurt in 93% van de door haar onderzochte gevallen de staatssteun goed

In 2002 heeft de Commissie circa 1 000 zaken geregistreerd. Ongeveer 44% betrof de sectoren be- en verwerkende industrie en diensten, 38% de landbouw, 10% de visserij en 8% vervoer en energie. Volgens het Verdrag dienen de lidstaten elke staatssteun bij de Commissie aan te melden. In circa 15% van de onderzochte steungevallen was het evenwel niet de lidstaat, maar de Commissie die de controleprocedure heeft moeten inleiden, nadat zij kennis had gekregen van de steun, omdat bijvoorbeeld een klacht was neergelegd. In de periode 1999-2001 was 7% van alle eindbeschikkingen van de Commissie negatief.

De Commissie gaat door met de vereenvoudiging, modernisering en hervorming van het toezicht op staatssteun

De Commissie gaat door met haar hervorming op het gebied van staatssteun om zo de procedures te versnellen, te vereenvoudigen en te moderniseren. Zij wil vooral minder middelen besteden aan de routinezaken en zich concentreren op belangrijkere gevallen. Wat betreft de vereenvoudiging en verduidelijking van bestaande wetgeving is er aanzienlijke vooruitgang geboekt, bijvoorbeeld dankzij de invoering van de nieuwe multisectorale kaderregeling en drie groepsvrijstellingsverordeningen inzake steun voor kleine en middelgrote ondernemingen, opleiding en, meer recent, werkgelegenheid. Er zijn echter ook nog andere regels op het gebied van staatssteun die moeten worden herzien om de verschillende teksten te vereenvoudigen en mogelijke tegenstellingen daartussen weg te nemen.

INLEIDING

Of de door de lidstaten verleende steun verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, kan slechts door een supranationale en onafhankelijke instantie worden bepaald. Volgens het Verdrag is het de taak van de Commissie om voorgenomen en bestaande staatssteunmaatregelen van lidstaten te onderzoeken om zich ervan te vergewissen of deze verenigbaar zijn met de EU-wetgeving op het gebied van staatssteun en de mededinging binnen de Gemeenschap niet verstoren. Hoewel elk afzonderlijk steunbedrag wordt verleend onder voorwaarden die door de Commissie zijn aanvaard en niettegenstaande de positieve gevolgen die de steun kan hebben voor andere beleidssectoren, leidt het cumulatieve effect van ongeveer 86 miljard EUR staatssteun in 2001 tot een aanzienlijke verstoring van de concurrentie op de interne markt.

De voorbije tien jaar hebben verreweg de meeste lidstaten een neerwaartse trend in hun staatssteun, uitgedrukt als percentage van het BBP, laten zien. Niettemin werd de noodzaak om het totale steunpeil nog verder terug te brengen en de steun om te buigen naar horizontale doelstellingen van gemeenschappelijk belang, inclusief cohesiedoelstellingen, onderstreept door de Europese Raad van Stockholm. Dit streven werd nog eens bekrachtigd tijdens de Europese Raad van Brussel in maart 2003, die opriep tot "een verdere beperking van de staatssteun en het bijsturen van de steun naar horizontale doelstellingen" en zijn waardering uitsprak voor "het voornemen van de Commissie om te blijven werken aan de vereenvoudiging en de modernisering van de regelingen inzake staatssteun, waarbij de meest verstorende vormen van steun de meeste aandacht zullen krijgen". In november 2002 heeft de Raad een nieuwe reeks conclusies aangenomen over "een economische aanpak voor minder en betere staatssteun" [1]. Zo bevestigde de Raad het standpunt van de Commissie dat minder en beter toegespitste staatssteun van wezenlijk belang is voor daadwerkelijke concurrentie. De globale richtsnoeren voor het economisch beleid voor 2002 bevatten daartoe specifieke aanbevelingen gericht aan de lidstaten.

[1] Document nr. 13799/02 van de Raad: http://register.consilium.eu.int/pdf/nl/ 02/st13/13799nl2.pdf

Wat is staatssteun?

Staatssteun is een vorm van staatsinterventie die wordt gebruikt om een bepaalde economische activiteit te stimuleren. Dat houdt in dat bepaalde economische sectoren of activiteiten gunstiger worden behandeld dan andere. Zodoende verstoort staatssteun de mededinging omdat er discriminatie ontstaat tussen ondernemingen die steun ontvangen en andere die deze niet ontvangen. Dat alles vormt een bedreiging voor de werking van de interne markt. De grondleggers van het EG-Verdrag erkenden dit risico en zetten een systeem op dat weliswaar gebaseerd is op het beginsel dat staatssteun onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, maar waarin toch wordt aanvaard dat de verlening van dergelijke steun in buitengewone omstandigheden gerechtvaardigd kan zijn. De basisregels van het systeem worden beschreven in de artikelen 87 en 88 van het Verdrag. Deze regels werden over de jaren aangevuld met afgeleide wetgeving en rechterlijke uitspraken. Voor meer informatie over het wettelijke en procedurele kader, zie http://europa.eu.int/comm/competition/ state_aid/legislation/

Het scorebord bestrijkt staatssteun als omschreven in artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag, die door de 15 lidstaten wordt verleend en door de Commissie is onderzocht. Algemene steunmaatregelen zijn dan ook niet in de cijfergegevens verwerkt. Zo wordt een algemeen belastingvoordeel voor uitgaven op het gebied van onderzoek en ontwikkeling niet als staatssteun beschouwd, ook al wordt dat voordeel in de nationale begrotingen van de lidstaten als publieke ondersteuning van onderzoek en ontwikkeling aangemerkt. Ook communautaire fondsen en instrumenten vallen buiten het bereik van het scorebord.

Structuur

Het scorebord is geherstructureerd en verbeterd om de mogelijkheden van het internet beter te benutten. Naast deze papieren versie is in 2002 een permanente on-lineversie van het scorebord uitgebracht (http://europa.eu.int/comm/competition/ state_aid/scoreboard/), die een aantal belangrijke indicatoren, statistische gegevens en een forum voor de lidstaten bevat.

Het scorebord zal nog steeds tweemaal per jaar, in het voorjaar en het najaar, worden geactualiseerd. De voorjaarseditie heeft als voornaamste doel een overzicht te verstrekken van de situatie op het gebied van staatssteun in de Unie en, op basis van de recentst beschikbare gegevens, de onderliggende trends te analyseren. Deze editie bestaat uit drie delen. In het eerste deel wordt bekeken in welke mate de lidstaten hun staatssteun verminderen ten opzichte van het BBP. In het tweede deel wordt ingegaan op het relatieve succes die de lidstaten boeken bij het ombuigen van steun voor specifieke sectoren naar horizontale doelstellingen, met een bijzondere nadruk op steun die specifiek is bestemd voor steungebieden. Ten slotte gaat deel drie over de toezichtprocedures inzake staatssteun, de terugvordering van steun en de modernisering van de controle op de staatssteun.

Beperkingen

Deze editie van het scorebord bestrijkt voornamelijk het jaar 2001, het jaar waarin de Europese Raad van Stockholm plaatsvond. Wanneer in 2003 de doelstellingen van Stockholm getoetst zullen worden, dient met de volgende gegevensbeperkingen rekening te worden gehouden. Volledige gegevens over de staatssteun voor het jaar 2003 zullen pas begin 2005 beschikbaar komen, aangezien de lidstaten, samen met de Commissie, tot één jaar nodig hebben om de gegevens te verzamelen en te analyseren.

In dit scorebord zijn de gegevens in verband met staatssteun gegroepeerd volgens de primaire doelstellingen. Door het gebrek aan informatie over secundaire doelstellingen kan voor sommige categorieën het steunbedrag te laag zijn geschat, omdat het elders is ondergebracht. Zo kan bepaalde steun voor "onderzoek en ontwikkeling" ook bedoeld zijn voor "kleine en middelgrote ondernemingen", de steun kan voor een specifieke sector bestemd zijn, enz. Voorts dient te worden opgemerkt dat de gegevens geen precies beeld geven van de uiteindelijke begunstigden van de steun. Zo kan steun die op grond van een programma voor regionale ontwikkeling wordt toegekend, bij diverse sectoren terechtkomen of grotendeels naar kleine en middelgrote ondernemingen gaan, enz. De Commissie probeert momenteel de door haar verzamelde gegevens te verfijnen en de kwaliteit ervan te verbeteren. Gehoopt wordt dat er tijdig enige informatie over secundaire doelstellingen beschikbaar zal komen voor de voorjaarseditie van het scorebord in 2004. Via een afzonderlijk onderzoek zal getracht worden de steun voor redding en herstructurering nauwkeuriger te berekenen. Op dit moment kan, bijvoorbeeld, een belangrijk deel van de steun voor financiële diensten, eveneens als reddings- en herstructureringssteun worden aangemerkt.

Het register voor staatssteun - een tweede instrument ten dienste van de doorzichtigheid

Vanaf 2001 is het register voor staatssteun on line. Het register verschaft gedetailleerde informatie over alle steunzaken waarvoor de Commissie sinds 1 januari 2000 een beschikking heeft gegeven. Het wordt dagelijks geactualiseerd, zodat het publiek snel toegang krijgt tot de meest recente steunbeschikkingen. Het is te vinden via de homepage van de internetsite van het Directoraat-generaal Concurrentie:

http://europa.eu.int/comm/competition/ state_aid/register/

DEEL EEN: OVERZICHT VAN DE STAATSSTEUN IN DE EUROPESE UNIE

Dit deel bevat een momentopname van de in 2001 in de Europese Unie verleende staatssteun; tevens is een overzicht opgenomen van de onderliggende tendensen.

1.1 Staatssteun in absolute en relatieve termen

Naar schatting hebben de 15 lidstaten in 2001 voor 86 miljard EUR staatssteun verleend, in vergelijking met 102 miljard EUR in 1997 [2]. De twee lidstaten die het meest hebben bijgedragen tot deze beduidende afname, zijn Duitsland (een daling van 6 miljard EUR) en Italië (een daling van 4 miljard EUR); dit was grotendeels het gevolg van een aanzienlijke inkrimping van hun bijstand aan steungebieden.

[2] Alle gegevens zijn uitgedrukt in constante waarden aan prijzen van 2000.

In absolute termen verstrekte Duitsland de meeste steun (23 miljard EUR) in 2001, gevolgd door Frankrijk (16 miljard EUR) en Italië (12 miljard EUR).

Tabel 1: Staatssteun in de lidstaten, 2001

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Bron: DG Concurrentie

Verschillen tussen lidstaten met betrekking tot het aandeel van staatssteun als percentage van het BBP

In relatieve termen bedroeg de staatssteun in 2001 0,99% van het bruto binnenlands product (BBP) in de EU. Onder dit gemiddelde gaan aanzienlijke verschillen tussen de lidstaten schuil: de ratio steunbedrag/BBP loopt uiteen van 0,66% in het Verenigd Koninkrijk tot 1,58% in Finland. Het hoge percentage in Finland kan worden verklaard door het relatief hoge steunbedrag ten behoeve van de landbouw, dat ongeveer 65% vertegenwoordigt van de totale in dit land verleende steun (tabel 1). Gezien het bijzondere karakter van de steun voor landbouw, visserij en vervoer is het nuttig ook te kijken naar de totale steun buiten deze drie sectoren. Deze nieuwe indicator geeft een geheel ander beeld (figuur 1). Zo vormt de steun in Finland nu slechts 0,29% van het BBP, een percentage dat onder het EU-gemiddelde van 0,38% ligt. Ook België en Luxemburg, die relatief veel steun aan de spoorwegsector geven, staan veel lager op de ranglijst van BBP-percentages wanneer de steun aan de genoemde drie sectoren buiten beschouwing wordt gelaten.

Figuur 1: Staatssteun als percentage van het BBP, 2001

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Staatssteun kan ook worden uitgedrukt per capita, met behulp van koopkrachtstandaarden waarbij rekening wordt gehouden met de prijsverschillen tussen landen. Over de periode 1999-2001 werd in de Unie jaarlijks gemiddeld een steunbedrag (exclusief landbouw, visserij en vervoer) van 97 KKS per capita verleend, in vergelijking met 123 KKS over de periode 1997-1999 (tabel 2).

Tabel 2: Staatssteun per capita, 1997-2001

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

De gegevens voor Ierland hebben betrekking op de periode 1998-1999 in plaats van op 1997-1999.

Bron: DG Concurrentie

Dalende trend in het niveau van staatssteun in het merendeel van de lidstaten

Op de Europese Raad van Stockholm in 2001 verplichtten de lidstaten zich ertoe om tegen 2003 een neerwaartse trend van de staatssteun ten opzichte van het BBP aan te tonen. De onderliggende trend kan worden vastgesteld door de periodes 1997-1999 en 1999-2001 te vergelijken. In heel de EU beliep de steun gemiddeld 1,01% van het BBP in de periode 1999-2001; dat is een daling van -0,16 procentpunt in vergelijking met 1997-1999. In 12 van de 15 lidstaten werd een neerwaartse trend waargenomen. Griekenland, Italië, Portugal en Finland gaven de scherpste dalingen te zien (-0,3 procentpunt of meer) tussen de beide verslagperiodes. Daarentegen is de steun ten opzichte van het BBP gestegen in Denemarken, Luxemburg en Nederland. De toename was voor het grootste deel toe te schrijven aan het verstrekken van meer steun voor het spoorvervoer. In Denemarken was echter een sterke stijging te zien van de steun voor twee horizontale doelstellingen, namelijk werkgelegenheid en milieu.

Ook hier is het interessant te kijken naar de trend in staatssteun exclusief landbouw, visserij en vervoer. In de Unie als geheel daalde deze steun van gemiddeld 0,58% van het BBP in de periode 1997-1999 tot 0,43% in 1999-2001 (figuur 2).

Figuur 2: Staatssteun (exclusief landbouw, visserij en vervoer) als percentage van het BBP, 1997-2001

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

De gegevens voor Ierland hebben betrekking op de periode 1998-1999 in plaats van op 1997-1999.

Bron: DG Concurrentie

1.2 Spreiding van de steun over de sectoren

De spreiding van de steun over de sectoren verschilt aanzienlijk naargelang de lidstaat en de periode

Zoals onder "Beperkingen" werd opgemerkt, geven de beschikbare gegevens geen precies beeld van de uiteindelijke begunstigden van de steun. Niettemin kan daaruit tot op zekere hoogte worden afgeleid welke sectoren door de verschillende lidstaten worden begunstigd. In 2001 werd 46% van de staatssteun in de Unie specifiek bestemd voor de vervoersector, en dit bijna uitsluitend voor het spoorwegnet. Van de totale steun ging 25% naar de be- en verwerkende industrie, 15% naar de landbouw en de visserij, 7% naar de kolensector en 7% naar overige sectoren.

Er bestaan aanzienlijke verschillen tussen lidstaten met betrekking tot de sectoren waarvoor de steun bestemd is. Steun voor de landbouw en de visserij maakte slechts 9% uit van de totale steun in Denemarken en Duitsland, terwijl deze in Finland opliep tot 65%. Steun voor de spoorwegen was goed voor meer dan 60% van de totale steun in België, Luxemburg, Nederland en het Verenigd Koninkrijk, in vergelijking met een EU-gemiddelde van 46%. Steun voor de kolenindustrie vertegenwoordigde 18% van de totale steun in Duitsland en 22% in Spanje, in vergelijking met een communautair gemiddelde van 7% (tabel 3).

Tabel 3: Spreiding van de steun over de sectoren, 2001

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

* Deze kolom behelst steun voor andere sectoren die geen betrekking hebben op de be- en verwerkende industrie, en steun voor werkgelegenheid en opleiding die niet in een specifieke sector kan worden ondergebracht. Omdat de cijfers zijn afgerond, komt het totaalpercentage in sommige lidstaten niet precies uit op 100. Bron: DG Concurrentie

Tussen 1997-1999 en 1999-2001 daalde de hoeveelheid steun in de meeste belangrijke sectoren: voor de be- en verwerkende industrie bedroeg de vermindering 5,7 miljard EUR, voor de diensten 2,6 miljard EUR, voor landbouw 0,9 miljard EUR en voor de kolensector 1,2 miljard EUR (tabel 4). De steun voor vervoer nam in deze periode echter met ongeveer 1,7 miljard EUR toe.

Op nationaal niveau waren enkele aanzienlijke schommelingen waar te nemen in het aandeel van de steun per sector (tabel 5). Het voor vervoer bestemde aandeel steeg sterk (met ten minste 10 procentpunt) in Italië, Luxemburg, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. Het steunpercentage voor de be- en verwerkende industrie daalde in verreweg de meeste lidstaten, vooral in Ierland en Italië. In Italië was dat grotendeels te danken aan een vermindering van de bijstand voor steungebieden en aan de toename van de steun voor de vervoersector. In Ierland was dat voornamelijk het gevolg van een verlaging van de Ierse vennootschapsbelasting [3].

[3] In Ierland is de vennootschapsbelasting de afgelopen jaren geleidelijk verlaagd. Vanaf 2003 bedraagt zij 12,5%. Hierdoor is de waarde van het voorkeurtarief van 10% voor de be- en verwerkende industrie relatief verminderd, wat er mede toe heeft geleid dat de steun voor deze sector, uitgedrukt in financiële middelen, is afgenomen.

Tabel 4: Staatssteun per sector in de Gemeenschap, 1997-2001

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Tabel 5: Aandeel van staatssteun per sector in de lidstaten, 1997-2001

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

* Deze kolom behelst steun voor andere sectoren die geen betrekking hebben op de be- en verwerkende industrie, en steun voor werkgelegenheid en opleiding die niet in een specifieke sector kan worden ondergebracht. Omdat de cijfers zijn afgerond, komt het totaalpercentage in sommige lidstaten niet precies uit op 100. De gegevens voor Ierland hebben betrekking op de periode 1998-1999 in plaats van op 1997-1999.

Bron: DG Concurrentie

1.3 Staatssteun voor de be- en verwerkende industrie

In dit deel wordt aandacht besteed aan de be- en verwerkende industrie [4]. Dit is een van de sectoren waar sommige lidstaten nader zouden kunnen bezien om te voldoen aan het in Stockholm geformuleerde verzoek het steunpeil te reduceren. In heel de EU werd in 2001 aan de be- en verwerkende industrie voor circa 21 miljard EUR steun toegekend, of met andere woorden 1,4% van de toegevoegde waarde in deze sector (tabel 6).

[4] Voor de doeleinden van het scorebord behelst deze sector de steun voor ijzer en staal, scheepsbouw, andere sectoren van de be- en verwerkende industrie, reddings- en herstructureringssteun, steun voor algemene economische ontwikkeling en de steun voor de meeste horizontale doelstellingen, met inbegrip van onderzoek en ontwikkeling, KMO's, milieubescherming, handel en energiebesparing.

Tabel 6: Staatssteun voor de be- en verwerkende industrie, 2001

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Opmerking: De gegevens omvatten ook steun voor algemene regionale ontwikkeling ten behoeve van een niet nader bekende sector. Voor sommige lidstaten, met name Griekenland waar een groot aandeel van de steun via programma's voor regionale ontwikkeling wordt toegekend, is de vermelde steun voor de be- en verwerkende industrie waarschijnlijk te hoog uitgevallen.

Bron: DG Concurrentie

Tussen 1997-1999 en 1999-2001 daalde de staatssteun voor de be- en verwerkende industrie in verhouding tot de toegevoegde waarde in het merendeel van de lidstaten (figuur 3). Dat was heel duidelijk het geval in Italië, waar de langdurige neerwaartse trend zich heeft voortgezet, maar ook Griekenland, Duitsland, Spanje en Ierland hadden te maken met een belangrijke afname van de steun.

Figuur 3: Staatssteun voor de be- en verwerkende industrie, 1997 - 2001

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Bron: DG Concurrentie

DEEL TWEE: EEN ECONOMISCHE AANPAK VOOR MINDER EN BETERE STAATSSTEUN

In maart 2000 stelde de Europese Raad van Lissabon zich tot doel van de EU de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie ter wereld te maken. De Raad, de Commissie en de lidstaten werd verzocht "hun inspanningen voort te zetten om de mededinging te bevorderen en het algemene niveau van de staatssteun te verlagen". Een jaar later beloofden de lidstaten tijdens de Europese Raad van Stockholm "tegen 2003 een neerwaartse trend in hun staatssteun ten opzichte van het BBP [te] kunnen aantonen, rekening houdend met de noodzaak de steun om te buigen naar horizontale doelstellingen van gemeenschappelijk belang, met inbegrip van cohesiedoelstellingen". Een extra impuls hiertoe werd gegeven tijdens de Europese Raad van Barcelona in maart 2002, waar de lidstaten overeenkwamen nog meer inspanningen te leveren om de hoeveelheid steun te beperken. In maart 2003 riep de Europese Raad van Brussel op tot "een verdere beperking van de staatssteun en het bijsturen van de steun naar horizontale doelstellingen" en sprak hij zijn waardering uit voor "het voornemen van de Commissie om te blijven werken aan de vereenvoudiging en de modernisering van de regelingen inzake staatssteun, waarbij de meest verstorende vormen van steun de meeste aandacht zullen krijgen".

Behalve de verwijzingen naar staatssteun tijdens de Europese Raden zijn er specifiekere conclusies over dit onderwerp aangenomen. In december 2001 heeft de Raad een reeks conclusies aangenomen waarin hij de lidstaten verzocht te blijven proberen de hoeveelheid steun terug te brengen, de steun te heroriënteren naar horizontale doelstellingen, het gebruik te bevorderen van beoordelingen vooraf en achteraf (ex ante- en ex post-evaluaties) van de steunregelingen en de transparantie en kwaliteit van de verslaglegging aan de Commissie te verbeteren. Ook vroeg de Raad de Commissie een actieve rol te spelen bij de follow-up van de tenuitvoerlegging van deze conclusies en in 2002 een eerste evaluatie van de gemaakte vorderingen te overleggen [5].

[5] Het voortgangsverslag van de Commissie aan de Raad (COM(2002) 555 definitief) betreffende de vermindering en heroriëntatie van staatssteun werd goedgekeurd op 16.10.2002:

In november 2002 heeft de Raad een nieuwe reeks conclusies aangenomen over "een economische aanpak voor minder en betere staatssteun" [6]. Het hoofddoel van de conclusies is een bredere economische analyse van de effecten van staatssteun te realiseren door de dialoog en de uitwisseling van informatie tussen de lidstaten te bevorderen. Daarin wordt nog eens de noodzaak bevestigd dat "staatssteun zorgvuldig geëvalueerd moet worden om vast te stellen welke de meest verstorende steunvormen zijn, en om deze steunvormen terug te dringen" en onderstreept dat "toezicht op en follow-up van uitgaven in het kader van staatssteun essentiële onderdelen zijn van het staatssteunbeleid in de lidstaten en van de Gemeenschap". In dit kader wordt de lidstaten verzocht "alvorens staatssteun toe te kennen, na te gaan of deze is gericht op duidelijk geconstateerde tekortkomingen van de markt of op horizontale doelstellingen van gemeenschappelijk belang, met inbegrip van doelstellingen inzake economische en sociale samenhang, alsmede of interventie in de vorm van staatssteun wel de meest passende en doeltreffende manier is om deze kwesties aan te pakken" en door te gaan met "het ontwikkelen van het gebruik van ex ante- en ex post-evaluaties van afzonderlijke staatssteun en staatssteunstelsels, teneinde na te gaan wat de gevolgen zijn van de steun voor de mededinging en de doeltreffendheid". De Commissie moet in dit proces een faciliërende rol spelen. Zij kan dit bijvoorbeeld doen door met name via vergaderingen en seminars ervaringen uit te wisselen over haar inspanningen om de staatssteun terug te dringen en door een op internet gebaseerd netwerk te ontwikkelen voor de uitwisseling van informatie en ervaringen tussen de lidstaten en de Commissie. Tevens moet zij de transparantie blijven vergroten. In de conclusies wordt de Commissie ook opgeroepen in nauwe samenwerking met de lidstaten "de werkingssfeer en de inhoud van de EU-voorschriften voor staatssteun te blijven moderniseren, te vereenvoudigen en te verduidelijken, en ze derhalve doeltreffender te maken voor wat betreft de lengte van de procedures en de ermee gemoeide administratieve middelen".

[6] Document nr. 13799/02 van de Raad: http://register.consilium.eu.int/pdf/nl/ 02/st13/13799nl2.pdf

2.1 Horizontale en sectorale doelstellingen

Lidstaten buigen steun om naar horizontale doelstellingen

Steun voor horizontale doelstellingen, dat wil zeggen steun die niet aan specifieke sectoren wordt verleend, wordt doorgaans als toegespitst op marktimperfecties en als minder concurrentieverstorend beschouwd dan sectorale en ad-hocsteun. Onderzoek en ontwikkeling, milieubescherming, energiebesparing, steun voor kleine en middelgrote ondernemingen, bevordering van werkgelegenheid en opleiding en steun voor regionale ontwikkeling zijn de voornaamste horizontale doelstellingen die met staatssteun worden nagestreefd. Wegens de beperktheid van de gegevens wordt in dit deel ingegaan op steun voor horizontale doelstellingen in vergelijking met de totale steun, exclusief steun voor landbouw, visserij en vervoer.

Daarentegen verstoort sectorspecifieke steun de concurrentie over het algemeen meer dan steun voor horizontale doelstellingen en deze steun komt meestal ten goede aan andere doelstellingen dan het wegnemen van vastgestelde marktimperfecties. Bovendien wordt een groot deel van deze vorm van steun verleend voor de redding en herstructurering van ondernemingen. Dit type steun zal uitgebreider worden behandeld in de volgende editie van het scorebord.

In 2001 vormde de steun voor horizontale doelstellingen, inclusief cohesiedoelstellingen, 71% van de totale steun in de EU (uitgezonderd de steun voor landbouw, visserij en vervoer). Circa 19% was bestemd voor de kolensector, terwijl de resterende 10% primair was bedoeld voor een specifieke sector van de be- en verwerkende industrie of de diensten. De meeste lidstaten besteedden tussen 75% en 100% van hun steun aan horizontale doelstellingen. In Duitsland (63%), Spanje (55%), Frankrijk (53%) en Portugal (41%) lag het percentage echter beduidend lager. Het hoge aandeel van de sectorale steun in Portugal was te wijten aan één enkele, met regionale steun gefinancierde belastingregeling in Madeira die hoofdzakelijk voor de ondersteuning van financiële diensten is bestemd. De andere drie lidstaten verlenen relatief veel steun aan de kolensector (zie punt 2.2).

Bij het vergelijken van lidstaten is het belangrijk te bedenken dat de steunregelingen naar primaire doelstelling worden ondergebracht. Daarom kan het steunpeil voor sommige categorieën te laag zijn geschat, omdat zij elders zijn ondergebracht. Zo kan bepaalde steun voor "onderzoek en ontwikkeling" ook bedoeld zijn voor "kleine en middelgrote ondernemingen". Niettegenstaande de moeilijkheden om de steun te meten, geven de cijfers toch een indicatie van de mate waarin horizontale doelstellingen in elke lidstaat worden gesteund. Zo ging bijvoorbeeld ongeveer 40% van de steun in Oostenrijk en Finland naar onderzoek en ontwikkeling (het EU-gemiddelde bedraagt 13%). In Denemarken (32% van de totale steun), Duitsland (27%) en Zweden (33%) werd voorrang gegeven aan milieudoelstellingen, terwijl in Italië 61% van de steun bestemd was voor kleine en middelgrote ondernemingen (het EU-gemiddelde bedraagt 16%). Het Verenigd Koninkrijk besteedde 42% van zijn totale steunbedrag (exclusief landbouw, visserij en vervoer) aan opleidingsdoelstellingen (het EU-gemiddelde bedraagt 6%). Deze steun was bijna uitsluitend bedoeld voor de opleiding van jongeren.

Tabel 7: Staatssteun voor horizontale doelstellingen en specifieke sectoren, 2001

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

(1) Inclusief steun voor algemene regionale ontwikkeling die niet elders is ondergebracht. (2) Inclusief steun voor de ijzer- en staalsector en reddings- en herstructureringssteun die niet elders is ondergebracht. Bron: DG Concurrentie

Overeenkomstig de toezeggingen die tijdens de bovengenoemde Europese Raden zijn gedaan, zijn de lidstaten doorgegaan met het ombuigen van steun naar deze horizontale doelstellingen van gemeenschappelijk belang. De recente trends bekijkend, kan worden vastgesteld dat het aandeel van de EU-steun dat naar horizontale doelstellingen ging, met 10 procentpunt is gestegen tussen de periodes 1997-1999 en 1999-2001 (figuur 4). Dit was vooral te danken aan een sterke stijging (+8 procentpunt in deze periode) van de steun ten behoeve van het milieu.

Deze positieve tendens werd in de meeste lidstaten, zij het in verschillende mate, waargenomen. In Duitsland, Spanje, Frankrijk, Portugal en het Verenigd Koninkrijk nam het aandeel van horizontale steun in deze periode met ten minste 10 procentpunt toe.

Het aandeel van de steun aan onderzoek en ontwikkeling (O&O) kende, voor de EU als geheel, een toename van 3 procentpunten in de periode van 1997-1999 tot 1999-2001. In Italie vergrootte het aandeel van de O&O steun met 10 procentpunten. Dit dient gezien in het kader van de doelstelling van de Europese Raad van Barcelona om de totale besteding aan O&O in de Unie te doen toenemen tot bij benadering 3% van het BBP tegen 2010, met twee derde van de investeringen afkomstig van de private sector.

Figuur 4: Aandeel van staatssteun voor horizontale doelstellingen, 1997-2001

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Bron: DG Concurrentie

2.2 Kolen en staal

Wat betreft de sectoren kolen en staal heeft de Commissie in 2002 een mededeling aangenomen waarin bepaalde aspecten van de behandeling van mededingingszaken en de toepassing van staatssteunprocedures als gevolg van het aflopen van het EGKS-Verdrag in juli 2002, worden verduidelijkt [7]. Tevens heeft de Commissie een verordening aangenomen waarin regels zijn vastgesteld betreffende de toekenning van staatssteun die tot doel heeft bij te dragen tot de herstructurering van de kolenindustrie [8].

[7] PB C 152 van 26.6.2002, blz. 5.

[8] Verordening (EG) nr. 1407/2002 van de Raad van 23 juli 2002 betreffende staatssteun voor de kolenindustrie.

De staatssteun voor de ijzer- en staalsector is de voorbije jaren aanzienlijk afgenomen, van ongeveer 330 miljoen EUR in 1997 tot iets meer dan 30 miljoen EUR in 2001. Meer dan 90% van de steun voor deze sector is voor milieudoelstellingen verleend en als zodanig ondergebracht.

Aan de kolensector werd in 2001 ongeveer 6,2 miljard EUR verleend. De steun voor de lopende productie bleef gestaag dalen, in lijn met de overeenkomsten inzake de vermindering van de hoeveelheid steun die aan de kolenindustrie tot 2005 wordt verstrekt. Tabel 8 geeft een overzicht van de steun ten behoeve van de kolenindustrie over de periode 1997-2001.

Tabel 8: Staatssteun voor de kolensector, 1997-2001

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Bron: DG Concurrentie

2.3 Staatssteun ter ondersteuning van de regionale ontwikkeling en de cohesie

Inleiding

De Europese Raad van Stockholm in 2001 riep de lidstaten op staatssteun om te buigen naar horizontale doelstellingen van gemeenschappelijk belang, inclusief cohesiedoelstellingen. Dit impliceert een toename van de steun ten behoeve van de economische en sociale cohesie. Er mag echter alleen steun voor regionale ontwikkeling worden toegekend wanneer kan worden gewaarborgd dat de daaruit voortvloeiende concurrentieverstoringen en de voordelen voor de ontwikkeling van een achterstandsgebied elkaar in evenwicht zullen houden. Voorts is het, om een grotere cohesie te bereiken, van wezenlijk belang dat de steun zich richt op de minst ontwikkelde regio's. De doeltreffendheid ervan mag niet worden ondermijnd door de verlening van buitensporige staatssteun in niet gesteunde regio's.

Het is bijzonder moeilijk de financiële steun voor de regio's in de EU te berekenen. Ten eerste voert elke lidstaat zijn eigen regionale beleid en besteedt een deel van zijn nationale begroting aan regionale ontwikkeling, onder een andere noemer dan staatssteun. Bovendien vallen in lidstaten met een federale structuur, zoals Duitsland, belangrijke uitgaven onder de verantwoordelijkheid van de regionale regeringen (de deelstaten). In andere lidstaten worden bevoegdheden steeds vaker naar regionale en lokale overheden overgeheveld. Verder zijn er de EU-Structuurfondsen waaruit meerjarenprogramma's worden gefinancierd die zijn opgesteld binnen een samenwerkingsverband van de regio's, de lidstaten en de Commissie. Een dergelijke financiering valt buiten het bereik van het scorebord, maar heeft wel invloed op de hoeveelheid staatssteun die voor de regio's bestemd is, aangezien een groot deel van de communautaire bijdragen wordt medegefinancierd via nationale middelen [9].

[9] Er dient te worden opgemerkt dat een aanzienlijk percentage van zulke nationale middelen niet als "staatssteun" wordt aangemerkt omdat het gaat om infrastructuuruitgaven, enz.

Daarnaast bestemt elke lidstaat een deel van de staatssteun voor de minst ontwikkelde regio's, de zogenaamde "steungebieden" (zie inzet). In de praktijk is een steunregeling specifiek bedoeld voor een steungebied (of een groep van steungebieden van het type "a" of "c") of het betreft een nationale regeling [10]. Het is duidelijk dat steungebieden ook via nationale regelingen bijstand zullen ontvangen. De omvang daarvan is echter niet te bepalen, omdat er geen gegevens zijn over de uiteindelijke begunstigden van de steun. De op één na beste oplossing is alle steun te berekenen die op grond van een steunregeling specifiek is bestemd voor steungebieden van het type "a", ongeacht de algemene doelstelling van de steun [11].

[10] Een derde categorie is steun die door regionale autoriteiten wordt toegekend aan regio's die niet voor bijstand op NUTS II-niveau in aanmerking komen, maar deze steun behelst in de Gemeenschap slechts een klein bedrag.

[11] In de vorige edities van het scorebord hadden de gegevens over "regionale steun" uitsluitend betrekking op steun waarvan de primaire doelstelling als "regionaal" werd beschouwd. Daarom werd steun voor (een) specifieke regio('s), met als primaire doelstelling bijvoorbeeld kleine en middelgrote ondernemingen of onderzoek en ontwikkeling, niet opgenomen.

Omschrijving van de steungebieden

Volgens artikel 87, lid 3, van het Verdrag kunnen sommige gebieden (regio's) vrijgesteld worden van het onverenigbaarheidsbeginsel van artikel 87, lid 1. Ten eerste wordt in artikel 87, lid 3, onder a), bepaald dat steun "ter bevordering van de economische ontwikkeling van streken waarin de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst", als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kan worden beschouwd. De gebieden van het type "a" zijn grotendeels identiek aan de regio's van doelstelling 1 krachtens de EU-Structuurfondsen. In de praktijk komt een regio voor de "a"-status in aanmerking wanneer deze een geografische eenheid op NUTS [12]-II-niveau is en een BBP per capita van minder dan 75% van het EU-gemiddelde heeft. Bijlage 1 geeft een volledige lijst van de gebieden van het type "a" die werden goedgekeurd voor de periode 2000-2006.

[12] NUTS is de nomenclatuur van territoriale eenheden voor de statistiek.

Ten tweede kan steun volgens artikel 87, lid 3, onder c), als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden beschouwd, als deze bedoeld is "om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad". Artikel 87, lid 3, onder c), biedt meer speelruimte dan artikel 87, lid 3, onder a), als het gaat om het vaststellen van de problemen die met behulp van steunmaatregelen kunnen worden aangepakt. Omdat het echter bedoeld is voor regio's die minder benadeeld zijn dan de regio's onder a), kan slechts een klein gedeelte van het nationale grondgebied van een lidstaat a priori voor de steun in kwestie in aanmerking komen.

Volgens de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen (de volledige tekst van 98/C 74/06 kan worden gevonden op: http://europa.eu.int/comm/competition/ state_aid/legislation/) is de Commissie a priori van oordeel dat de totale reikwijdte van de steungebieden in de Gemeenschap geringer in omvang moet blijven dan die van de regio's die geen steun ontvangen. In de praktijk betekent dit dat het totale bereik van de regionale steunmaatregelen in de Gemeenschap beneden 50% van haar bevolking moet blijven. Voor de periode 2000-2006 heeft de Commissie het communautaire maximum van de regionale steun vastgesteld op 42,7% van de bevolking van de Gemeenschap. De nationale maxima hebben de volgende waarden:

België: 30,9% Luxemburg: 32%

Denemarken: 17,1% Nederland: 15%

Duitsland: 34,9% Oostenrijk: 27,5%

Griekenland: 100% Portugal: 100%

Spanje: 79,2% Finland: 42,2

Frankrijk: 36,7% Zweden: 15,9%

Ierland: 100% Verenigd Koninkrijk: 28,7%

Italië: 43,6%

De regionale-steunkaart van een lidstaat bestaat uit het geheel dat gevormd wordt door, enerzijds, de regio's van die lidstaat die zijn aanvaard als in aanmerking komend voor de afwijkingen en, anderzijds, de maximale steunintensiteit voor initiële investeringen of voor de schepping van werkgelegenheid die voor elk van deze regio's is goedgekeurd (http://europa.eu.int/comm/competition/ state_aid/regional/). In de richtsnoeren wordt ook bepaald wanneer op grond van horizontale beleidsvormen een aanvullende regionale bonus, uitgedrukt in steunintensiteit, kan worden toegekend, bijvoorbeeld voor kleine en middelgrote ondernemingen.

Staatssteun die specifiek is bestemd voor steungebieden

Er zijn geen gegevens beschikbaar over staatssteun die onder NUTS-II-niveau ligt. Dit geeft geen problemen bij de vaststelling van de staatssteun voor steungebieden in de zin van artikel 87, lid 3, onder a), omdat zulke gebieden allemaal tot NUTS-I- of NUTS-II-niveau behoren. Op grond van artikel 87, lid 3, onder c), komt vaak echter slechts een deel van een NUTS-II-regio voor steun in aanmerking. Er bestaan dan ook twee soorten gebieden van het type "c": een NUTS-II-regio die "volledig" wordt gesteund, en een NUTS-II-regio die slechts "gedeeltelijk" steun krijgt. Zo is in Duitsland Berlijn een regio die volledig wordt gesteund en is Beieren een regio die gedeeltelijk steun ontvangt. In 2001 was 2,5% van de totale steun in de EU (exclusief landbouw, visserij en vervoer waarvoor een uitsplitsing naar regio niet beschikbaar is) gereserveerd voor volledig gesteunde regio's van het type "c". Daarnaast was 13% van de steun bestemd voor gedeeltelijk ondersteunde regio's van het type "c" op NUTS-II-niveau. Omdat gegevens over de begunstigden op NUTS-III-niveau of lager ontbreken, kan niet worden vastgesteld welk percentage van deze hulp naar het gesteunde deel van de regio ging. Daarom kunnen de cijfers van de verschillende lidstaten met betrekking tot de steun voor steungebieden van het type "c" niet met elkaar worden vergeleken.

In de Unie als geheel was in 2001 naar schatting 8 miljard EUR steun uitsluitend bestemd voor steungebieden van het type "a". Dit was iets minder dan een kwart van de totale steun (exclusief landbouw, visserij en vervoer waarvoor geen uitsplitsing beschikbaar is).

Tabel 9: Staatssteun specifiek bestemd voor steungebieden in de zin van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag, 2001

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Opmerking: Er zijn geen steungebieden van het type "a" in B, DK, L, NL en S.

* In 2000 ging Lissabon en Vale do Tejo over van de "a"- naar de "c"-status. Er zijn nog geen gegevens beschikbaar over specifieke steunregelingen voor deze regio en daarom is alle steun nog steeds gerangschikt onder de steungebieden van het type "a".

** De gegevens zijn exclusief landbouw, visserij en vervoer waarvoor geen uitsplitsing beschikbaar is. Het is daarom niet mogelijk de steun aan steungebieden van het type "a" te berekenen in verhouding tot de totale steun. Bron: DG Concurrentie

De verschillen tussen de lidstaten in de hoeveelheid steun die voor steungebieden van het type "a" is gereserveerd (tabel 9), weerspiegelen niet alleen de verschillen in regionaal beleid, maar ook in het aantal inwoners van een land dat voor steun in aanmerking komt en in de mate waarin een lidstaat op subcentraal niveau bijstand verleent. Wat betreft de cohesielanden zijn sommige steunregelingen niet voor een specifieke regio bestemd. Omdat het gehele grondgebied in aanmerking komt voor steun van het type "a" of "c" [13], is de bijstand toch bedoeld voor steungebieden.

[13] Griekenland is in zijn geheel een steungebied van het type "a". De totale bevolking van Ierland en Portugal komt voor steun in aanmerking, maar slechts een deel van deze landen is een steungebied van het type "c". In Spanje komt 80% van de bevolking voor steun in aanmerking, maar op NUTS-II-niveau wordt het gehele grondgebied volledig of gedeeltelijk ondersteund.

De steun voor de gebieden van het type "a", die vrijwel identiek zijn aan de regio's van doelstelling 1 krachtens de Structuurfondsen van de EU, is de laatste tien jaar sterk gedaald van een maximumwaarde van 27 miljard EUR in 1993 tot 8 miljard EUR in 2001. In 1993 namen Duitsland (17 miljard EUR) en Italië (7 miljard EUR) bijna 90% van alle steun voor hun rekening. De steun voor Duitsland maakte deel uit van de enorme investeringen die tijdens het grootste deel van de jaren negentig in de nieuwe Duitse deelstaten werden verricht. In 2001 waren deze beide lidstaten nog steeds goed voor meer dan de helft van de totale steun in de EU, maar de hoeveelheid steun in deze landen was wel snel teruggelopen tot 2,5 miljard EUR in Duitsland en 2,1 miljard EUR in Italië.

Ondanks de vermindering van de steun voor de regio's van het type "a" bleef deze in 2001 ongeveer de helft uitmaken van de totale steun in Italië. In Duitsland bedroeg dit type steun in 2001 echter slechts 21% van de totale steun, terwijl het in 1993 nog 50% bedroeg. In de EU als geheel daalde het percentage van circa 45% van de totale steun in 1993 tot 23% in 2001. Figuur 5 laat de trend in heel de EU en in deze beide lidstaten zien.

Figuur 5: Staatssteun specifiek bestemd voor steungebieden ex artikel 87, lid 3, onder a), 1991-2001

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Nieuwe multisectorale kaderregeling voor regionale investeringssteun

In februari 2002 heeft de Commissie een belangrijke hervorming goedgekeurd die tot doel had sneller en eenvoudiger toezicht te kunnen houden op staatssteun voor grote investeringen in de EU, waarbij tevens meer rekenschap van het toezicht zou worden afgelegd. De nieuwe "Multisectorale kaderregeling betreffende regionale steun voor grote investeringsprojecten" treedt op 1 januari 2004 volledig in werking en vervangt de huidige kaderregeling die sinds september 1998 van kracht is. De regeling omvat een beperkte aanmeldingsplicht voor grote projecten, maar daartegenover staat een aanzienlijke verlaging van de toegestane steunniveaus. De nieuwe regels gaan ook gelden voor de sector synthetische vezels en de automobielindustrie, waarvoor afzonderlijke regels bestonden.

Er wordt algemeen erkend dat een restrictieve aanpak van de regionale steun ten behoeve van grootschalige, "mobiele" investeringsprojecten (projecten die het desbetreffende bedrijf op diverse locaties kan uitvoeren) geboden is:

- de concurrentievervalsende gevolgen van de steun worden groter naarmate andere door de overheid veroorzaakte concurrentievervalsingen uit de weg worden geruimd en de markten opener worden en sterker geïntegreerd zijn;

- grote investeringen hebben minder te lijden onder de ernstige problemen die eigen zijn aan achtergebleven gebieden;

- bovendien beschikken ondernemingen die grote investeringen doen, gewoonlijk over een aanzienlijke onderhandelingsmacht ten opzichte van de steunverlenende instanties, wat tot een spiraal van steeds genereuzere steuntoezeggingen kan leiden waarbij soms veel meer steun wordt toegekend dan nodig is om de regionale handicaps te compenseren.

Volgens de nieuwe kaderregeling is de maximale steunintensiteit voor een groot project gelijk aan het steunplafond dat in de regionale-steunkaarten wordt vermeld en dat vervolgens automatisch aan de hand van een reductieschaal wordt verlaagd. Aan zeer grote projecten die door de Structuurfondsen van de Gemeenschap worden medegefinancierd, kan een "cohesiebonus" worden verstrekt. Zodoende zal in het nieuwe systeem de toegevoegde waarde van deze grote projekten in overweging genomen worden voor de economische en sociale cohesie van de Gemeenschap.

De kaderregeling voorziet ook in de opstelling van een lijst van "sectoren die met structurele problemen te kampen hebben". Voor investeringsprojecten in deze sectoren zal geen regionale steun worden toegestaan boven een door de Commissie te bepalen plafond, tenzij de betrokken lidstaat aantoont dat, hoewel de sector vermoedelijk krimpt, de markt voor het betrokken product een snelle groei doormaakt (de fabricage van een bepaald product vormt gewoonlijk slechts een van de activiteiten die in een sector wordt verricht).

De nieuwe Kaderregeling wordt volledig van kracht op 1 januari 2004 en loopt af op 31 december 2009. Voor projecten in de sector synthetische vezels en de automobielindustrie bestaan enkele overgangsbepalingen.

Regionale steun na 2006

De huidige regionale-steunkaarten voor de 15 lidstaten blijven van kracht tot 2006. Voor de kandidaat-landen zijn of worden regionale-steunkaarten uitgewerkt. Voor de periode na 2006 wordt de regionale steun fundamenteel herzien.

2.4 Instrumenten van staatssteun

Het merendeel van de lidstaten verstrekt steun aan de be- en verwerkende industrie in de vorm van subsidies ...

Iedere steunmaatregel brengt een uitgave of een verlies aan inkomsten voor de overheid mee en levert financieel voordeel op aan de begunstigden. Het feitelijke steunelement kan evenwel verschillen van het nominale bedrag dat in het geval van een gesubsidieerde lening of garantie wordt overgedragen.

Figuur 6: Aandeel van ieder steuninstrument in de totale in de EU verleende steun aan de be- en verwerkende industrie, 1999-2001

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Bron: DG Concurrentie

... hoewel belangrijke verschillen blijven bestaan inzake het gebruik van de instrumenten

In de periode 1999-2001 werd 63% van alle staatssteun in de be- en verwerkende industrie gevormd door subsidies. Naast de met begrotingsmiddelen verleende steun wordt steun verstrekt via het belasting- of socialezekerheidsstelsel. In heel de EU maken belastingvrijstellingen 26% uit van het totaal. Terwijl Denemarken, Spanje, Luxemburg, Finland en het Verenigd Koninkrijk meer dan 85% van hun steun verstrekken in de vorm van subsidies, maken andere lidstaten veelvuldiger gebruik van belastingvrijstellingen, voornamelijk Duitsland (36%), Frankrijk (39%) en Ierland (77%). Belastingfaciliteiten vormen een soortgelijk instrument, dat slechts door vier lidstaten wordt gebruikt. Belastingfaciliteiten vertegenwoordigen 5% van het totale steunbedrag dat in Nederland naar de be- en verwerkende industrie gaat.

Er zijn andere vormen van steuninstrumenten die van lidstaat tot lidstaat verschillen (tabel 10). Een van deze categorieën betreft de overdracht van financiële middelen waarin het steunelement overeenkomt met de rente die de begunstigde bespaart gedurende de periode waarin hij over het overgedragen kapitaal beschikt. De overdracht van financiële middelen kan de vorm aannemen van een zachte lening of van belastingfaciliteiten. Het steunelement ligt in deze categorie veel lager dan de nominale waarde van de steun. In heel de EU maken zachte leningen ongeveer 7% uit van alle aan de be- en verwerkende industrie verleende steun. In Spanje, Frankrijk, Oostenrijk en Zweden is dat aandeel beduidend hoger (rond 10-12%).

Steun kan ook de vorm aannemen van een deelneming door de overheid in het bedrijfskapitaal; deze steunvorm maakt minder dan 1% uit van alle in de EU verleende steun aan de be- en verwerkende industrie. Ten slotte kan steun worden verleend in de vorm van garanties. Het steunelement is dan aanzienlijk lager dan de gegarandeerde nominale bedragen; het stemt immers overeen met het voordeel dat de ontvanger, kosteloos of - bij betaling van een risicopremie - beneden het markttarief geniet. In 2001 werden door de meeste lidstaten garanties verstrekt, hoewel deze vorm van steun slechts 3% vertegenwoordigde van de totale steun in de EU aan de be- en verwerkende industrie.

Tabel 10: Staatssteun aan de be- en verwerkende industrie opgesplitst per soort steuninstrument, 1999-2001

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

DEEL DRIE: NALEVING VAN DE PROCEDURES IN DE EUROPESE UNIE

3.1 Geregistreerde steunzaken

Aan de hand van een formele en transparante procedure oefent de Commissie toezicht uit op de steunverlening door de lidstaten (Verordening nr. 659/1999 van de Raad). In 2002 heeft de Commissie circa 1 000 zaken geregistreerd. Ongeveer 44% betrof de sectoren be- en verwerkende industrie en diensten, 38% de landbouw, 10% de visserij en 8% vervoer en energie.

Overeenkomstig de verordening van de Raad "wordt elk voornemen om nieuwe steun te verlenen tijdig door de betrokken lidstaat bij de Commissie aangemeld". In circa 15% van de onderzochte steungevallen was het evenwel niet de lidstaat, maar de Commissie die de toezichtprocedure heeft moeten inleiden, nadat zij kennis had gekregen van de steun, omdat bijvoorbeeld een klacht was neergelegd.

Om de administratieve last bij bepaalde specifieke soorten van steun te verminderen, werden in februari 2001 twee groepsvrijstellingen, een voor kleine en middelgrote ondernemingen, de andere voor opleidingssteun, van kracht. Zoals verwacht nam het aantal aanmeldingen voor deze twee soorten steun in 2002 af omdat enkele lidstaten gebruik maakten van de groepsvrijstellingen: de Commissie ontving 102 informatieformulieren betreffende vrijgestelde opleidingssteun en 128 formulieren inzake vrijgestelde steun voor KMO's. Van de verstuurde informatieformulieren was 95% afkomstig van vier landen, namelijk Duitsland, Spanje, Italië en het Verenigd Koninkrijk. De meeste andere lidstaten hebben van de geboden mogelijkheden geen gebruik gemaakt.

3.2 Beschikkingen van de Commissie

In verreweg de meeste zaken komt de Commissie tot de conclusie dat de onderzochte steun verenigbaar is met de regels inzake staatssteun en geeft zij de lidstaten toestemming die steun toe te kennen, zonder dat een formele onderzoekprocedure wordt gevoerd. Dit gold voor 87% van de beschikkingen in 2002. Wanneer de Commissie betwijfelt dat bepaalde steunmaatregelen aan de regels voldoen, voert zij een formeel onderzoek uit. Tijdens dit onderzoek wordt belanghebbende derden en alle lidstaten verzocht hun opmerkingen kenbaar te maken. Aan het eind van de formele onderzoekprocedure geeft de Commissie een positieve of voorwaardelijke beschikking (6% van de beschikkingen in 2002), of een negatieve beschikking wanneer zij vaststelt dat de steun onverenigbaar is met de regels inzake staatssteun - en dus onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt (7% van alle beschikkingen in 2002). In figuur 7 wordt de verhouding tussen onverenigbare en verenigbare steun gegeven voor de zaken die de Commissie in de periode 2000-2002 onderzocht.

Figuur 7: Aandeel negatieve beschikkingen per lidstaat, 2000-2002

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Opmerking: Niet inbegrepen bij de "eindbeschikkingen" zijn alle besluiten die in 2002 zijn genomen tot inleiding van een formele onderzoeksprocedure, alsmede rectificaties, aanvullingen, bevelen tot het verstrekken van inlichtingen, enz. De beschikkingen waarbij de Commissie besluit dat de aangemelde steun feitelijk geen steun in de zin van artikel 87, lid 1, vormt, zijn evenmin in het totaal inbegrepen. In 2002 werden 30 van dergelijke beschikkingen gegeven. Onder de "positieve" beschikkingen vallen ook de 10 voorwaardelijke beschikkingen die in de verslagperiode zijn gegeven. Luxemburg wordt niet vermeld vanwege het relatief kleine aantal beschikkingen (10 eindbeschikkingen, waarvan 8 positieve) in deze periode.

Bron: Europese Commissie (DG Landbouw, DG Visserij, DG Concurrentie en DG Energie en vervoer).

3.3 Terugvordering van de steun

De Commissie is bevoegd te eisen dat steun die aan de lidstaten is verleend en die onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, door de begunstigden aan de verstrekkende overheidsinstanties wordt terugbetaald. De lidstaat moet de steun onmiddellijk terugvorderen in overeenstemming met de nationale procedures. In tabel 11 wordt een overzicht gegeven van de nog uitstaande bevelen tot terugvordering. In februari 2003 waren er 81 van zulke bevelen, waarvan 43 betrekking hadden op Duitsland en 18 op Spanje.

Tabel 11: Uitstaande bevelen tot terugvordering in februari 2003

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Opmerking: Procedures tot terugvordering van staatssteun in alle sectoren, met uitzondering van landbouw, visserij en vervoer.

Bron: DG Concurrentie.

In 2002 heeft de Commissie 19 negatieve beschikkingen gegeven waarin zij de lidstaten verzocht een steunbedrag van ruim 1 miljard EUR terug te vorderen. Dit cijfer is te laag geschat, omdat het niet mogelijk is het precieze bedrag aan onverenigbare steun te bepalen wanneer de steun op grond van een regeling aan een groot aantal begunstigden wordt toegekend of wanneer een bepaald soort instrument wordt gebruikt dat moeilijk te kwantificeren is, bijvoorbeeld een garantie.

3.4 De modernisering van het toezicht op staatssteun

De Commissie blijft zich inspannen om het toezicht op staatssteun te moderniseren en te hervormen teneinde de staatssteunprocedures voor de duidelijke gevallen te vereenvoudigen en de middelen van de Commissie te reserveren voor de meer ernstige concurrentieverstoringen. Onlangs heeft de Commissie een uitgebreide interne beoordeling verricht om te bepalen hoe procedures kunnen worden vereenvoudigd en hoe de duur ervan kan worden verkort. De diensten van de Commissie hebben op grond daarvan enkele mogelijke wijzigingen voorgesteld waarover momenteel uitvoerig overleg plaatsvindt met deskundigen uit de lidstaten. Dit kan leiden tot de opstelling van uitvoeringsbepalingen krachtens artikel 27 van Verordening (EG) nr. 659/1999 met betrekking tot de vorm, inhoud en overige bijzonderheden van aanmeldingen, de vorm, inhoud en overige bijzonderheden van jaarverslagen, nadere details van de termijnen en de berekening ervan en het rentepercentage voor de terugvordering van onrechtmatige steun, alsmede andere suggesties om de huidige procedures en werkmethoden te verbeteren.

Meer specifiek wat betreft de staatssteunprocedures in de visserij heeft de Commissie voorgesteld niet langer afzonderlijk onderzoek te doen naar de financiële bijdragen die de lidstaten verplicht moeten leveren aan projecten die worden medegefinancierd als onderdeel van de communautaire structurele acties in deze sector. [14]

[14] Voorstel voor een Verordening van de Raad houdende wijziging van Verordening (EG) nr. 2792/1999 tot vaststelling van de uitvoeringsbepalingen en voorwaarden voor structurele acties van het Gemeenschappelijk visserijbeleid, artikel 19 over "Verplichte financiële bijdragen en staatssteun", COM (2002) 187 def. van 28.5.2002, blz. 11.

De Commissie gaat ook door met de herziening van haar steunregels om deze te vereenvoudigen en te verduidelijken en mogelijke tegenstellingen tussen de verschillende teksten weg te nemen. Dit is een ingewikkeld proces dat waarschijnlijk meerdere jaren in beslag zal nemen. Niettemin is er al veel werk verzet.

Met de goedkeuring van de nieuwe kaderregeling (zie deel 2.3) in 2002 zijn er veel duidelijkere regels gekomen voor de beoordeling van staatssteun ten behoeve van grote regionale investeringsprojecten. Tegelijkertijd geldt dat vele steunvoornemens niet meer vooraf hoeven te worden aangemeld, mits de steun wordt toegekend in het kader van een goedgekeurde regionale steunregeling. In de nieuwe kaderregeling worden tevens de verschillende bepalingen samengebracht die voorheen in de ijzer- en staalindustrie, de sector synthetische vezels en de automobielindustrie van toepassing waren.

Na de geslaagde invoering van de groepsvrijstellingsverordeningen betreffende de steun voor kleine en middelgrote ondernemingen en voor opleidingssteun [15], heeft de Commissie in 2002 een groepsvrijstelling voor werkgelegenheidssteun [16] goedgekeurd. Daarom hoeft veel staatssteun die bedoeld is om werkgelegenheid te scheppen of kwetsbare of gehandicapte werknemers te helpen, niet langer vooraf te worden aangemeld.

[15] Verordening (EG) nr. 68/2001 en Verordening (EG) nr. 70/2001.

[16] Verordening (EG) nr. 2204/2002.

In het kader van de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement over de tussenbalans van het gemeenschappelijk landbouwbeleid [17] heeft de Commissie onlangs een ontwerpsysteem van groepsvrijstellingen goedgekeurd. Dit systeem is van toepassing op bepaalde soorten staatssteun aan landbouwers of bedrijven die agrarische producten verwerken en afzetten. Het bedrag waarvoor de vrijstelling geldt, wordt wel aan een maximum gebonden. Hierdoor kunnen de lidstaten diverse typen staatssteun aan de landbouw toekennen, zonder dat goedkeuring vooraf van de Commissie nodig is. Eenmaal goedgekeurd zal er, dankzij deze groepsvrijstelling, sneller nieuwe landbouwsteun worden verleend. Dit zal weer bijdragen aan de totstandkoming van nationale programma's die tot doel hebben de normen op het gebied van milieu, dierenwelzijn en hygiëne in de landbouw te verbeteren.

[17] COM (2002) 394 definitief van 10.7.2002.

Daarnaast blijft de Commissie verder werken om te verduidelijken wat de relatie is tussen de regels inzake staatssteun en de compensatie die de lidstaten betalen voor het verlenen van diensten van algemeen economisch belang. In december 2002 vond een eerste bijeenkomst plaats met vertegenwoordigers van de lidstaten, waar een non-paper werd besproken. Sindsdien zijn er gedetailleerde opmerkingen ontvangen. De Commissie heeft tot op heden geen definitief standpunt ingenomen omdat de jurisprudentie van het Hof van Justitie nog in ontwikkeling is.

In 2003 wil de Commissie de groepsvrijstellingen voor kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's) en opleidingssteun actualiseren, met name om een groepsvrijstelling voor onderzoek en ontwikkeling ten behoeve van KMO's te verwezenlijken.

De Commissie zal de richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun volledig herzien. Zij is van plan nieuwe richtsnoeren op te stellen ter vervanging van de bestaande richtsnoeren die in 2004 komen te vervallen. Dit onderwerp zal in de najaarseditie van het scorebord uitvoeriger worden behandeld.

De Commissie zal tevens de regels inzake regionale steun herzien vanwege het feit dat de huidige regels in 2006 komen te vervallen.

FORA VOOR STAATSSTEUN

Het on-linescorebord bevat internetlinks naar informatie van de lidstaten en het Europees Parlement over onderwerpen in verband met het beleid inzake staatssteun.

HTTP://EUROPA.EU.INT/COMM/COMPETITION/ STATE_AID/SCOREBOARD/

TECHNISCHE BIJLAGE

Het scorebord bestrijkt nationale staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag, die door de 15 lidstaten wordt verleend en door de Commissie is onderzocht. Algemene steunmaatregelen zijn dan ook niet in de cijfergegevens verwerkt. Zo wordt een algemeen belastingvoordeel voor uitgaven op het gebied van onderzoek en ontwikkeling niet als staatssteun beschouwd, ook al wordt dat voordeel in de nationale begrotingen van de lidstaten als publieke ondersteuning van onderzoek en ontwikkeling aangemerkt. Ook communautaire fondsen en instrumenten vallen buiten het bereik van het scorebord. Alle cijfers in verband met staatssteun hebben betrekking op gegevens over de tenuitvoerlegging van beschikkingen van de Commissie - niet op zaken waarvan het onderzoek nog loopt en die, zodra er een besluit komt, deze historische gegevens kunnen beïnvloeden. Uitgaven voor staatssteun worden toegerekend aan het jaar waarin ze plaatsvonden. In gevallen waarbij de uitgaven over een aantal jaren zijn gespreid, wordt het totale bedrag toegewezen aan ieder jaar waarin uitgaven plaatsvonden.

Alle gegevens zijn vermeld in miljoen (of, waar passend, miljard) EUR tegen constante prijzen in 2000.

De volgende symbolen worden in het scorebord gebruikt:

n.b. niet beschikbaar

- nul

0 minder dan de helft van de gebruikte eenheid

Aanvullende informatie over de methodologie en een hele waaier van statistische tabellen kunnen worden geraadpleegd op het on-linescorebord:

http://europa.eu.int/comm/competition/ state_aid/scoreboard/

Gegevens voor tabel 1 en figuur 1

Totale door de lidstaat verleende staatssteun, in miljoen EUR

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Totale* steun: Totale steun exclusief landbouw, visserij en vervoer.

Bron: DG Concurrentie

BBP per lidstaat, in miljoen EUR

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Bron: Eurostat database Newcronos

Gegevens voor figuur 2

Totale staatssteun (exclusief landbouw, visserij en vervoer) als percentage van het BBP, 1997-2001.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

* Totale steun exclusief landbouw, visserij en vervoer.

** De gegevens voor Ierland hebben betrekking op de periode 1998-1999 in plaats van op 1997-1999.

Bron: DG Concurrentie

Totale staatssteun als percentage van het BBP, 1997-2001.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

* De gegevens voor Ierland hebben betrekking op de periode 1998-1999 in plaats van op 1997-1999.

Bron: DG Concurrentie

Gegevens voor tabel 4

Staatssteun per sector in de Gemeenschap, in miljoen EUR, 1997-2001.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

* Deze categorie behelst steun voor andere sectoren die geen betrekking hebben op de be- en verwerkende industrie, en steun voor werkgelegenheid en opleiding die niet elders kan worden ondergebracht.

Bron: DG Concurrentie

Gegevens voor tabel 6 en figuur 3

Staatssteun voor de be- en verwerkende industrie* per lidstaat, in miljoen EUR.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

* Zie de definitie in 1.3.

Bron: DG Concurrentie

Gegevens voor tabel 7

Staatssteun voor horizontale doelstellingen en specifieke sectoren, 1997-1999, als percentage van de totale steun exclusief landbouw, visserij en vervoer.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

* De gegevens voor Ierland hebben betrekking op de periode 1998-1999 in plaats van op 1997-1999.

(1) Inclusief steun voor algemene regionale ontwikkeling die niet elders is ondergebracht.

(2) Inclusief steun voor de ijzer- en staalsector en reddings- en herstructureringssteun die niet elders is ondergebracht.

Bron: DG Concurrentie

Staatssteun voor horizontale doelstellingen en specifieke sectoren, 1999-2001, als percentage van de totale steun exclusief landbouw, visserij en vervoer.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

(1) Inclusief steun voor algemene regionale ontwikkeling die niet elders is ondergebracht.

(2) Inclusief steun voor de ijzer- en staalsector en reddings- en herstructureringssteun die niet elders is ondergebracht.

Bron: DG Concurrentie

Gegevens voor figuur 4

Aandeel van staatssteun voor horizontale doelstellingen, 1997-2001.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

* De gegevens voor Ierland hebben betrekking op de periode 1998-1999 in plaats van op 1997-1999.

** Totale steun exclusief landbouw, visserij en vervoer.

Bron: DG Concurrentie

Gegevens voor figuur 5

Staatssteun specifiek bestemd voor steungebieden in de zin van artikel 87, lid 3, onder a), van het EG-Verdrag, 1991-2001.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

* Totale steun exclusief landbouw, visserij en vervoer.

Bron: DG Concurrentie

Gegevens voor figuur 7

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Bron: "Integrated State Aid Information System" databank van de Europese Commissie.

BIJLAGE 1

Lijst van regio's in de zin van artikel 87, lid 3, onder a), op NUTS-II-niveau

OESTERREICH BURGENLAND

DEUTSCHLAND BRANDENBURG

MECKLENBURG-VORPOMMERN

CHEMNITZ

DRESDEN

LEIPZIG

DESSAU

HALLE

MAGDEBURG

THUERINGEN

ESPANA GALICIA

ASTURIAS

CASTILLA-LEON

CASTILLA-LA MANCHA

EXTREMADURA

COMUNIDAD VALENCIANA

ANDALUCIA

MURCIA

CEUTA Y MELILLA

CANARIAS

SUOMI / FINLAND ITA-SUOMI

FRANCE GUADELOUPE

MARTINIQUE

GUYANE

REUNION

ELLADA ALLE REGIO'S

IRELAND BORDER, MIDLAND AND WESTERN

ITALIA CAMPANIA

PUGLIA

BASILICATA

CALABRIA

SICILIA

SARDEGNA

PORTUGAL NORTE

CENTRO

ALENTEJO

ALGARVE

ACORES

MADEIRA

UNITED KINGDOM MERSEYSIDE

SOUTH YORKSHIRE

CORNWALL AND ISLES OF SCILLY

WEST WALES AND THE VALLEYS

Opmerking: Noord-Ierland (Verenigd Koninkrijk), dat vóór 2000 de "a"-status bezat, kreeg voor de periode 2000-2006 de "c"-status. In het scorebord wordt Noord-Ierland echter als een "a"-regio beschouwd, omdat het relatief veel steun ontvangt.