NL    NL 
 
 
 EUROPESE  
COMMISSIE   
Brussel, 17.6.2015  
COM(2015) 299 final  
  
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE 
RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ 
VAN DE REGIO'S  
Verslag over de uitvoering van het EU -kader voor de nationale strategieën voor 
integratie van de Roma 2015  
  
 
 MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE 
RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ 
VAN DE REGIO'S  
Verslag over de uitvoering van het EU -kader voor de nationale strategieën voor integratie 
van de Roma 2015  
 
 
VOORTGANG EN HINDERPA LEN/BELEMMERINGEN  
1. Inleiding: Samenwerking — Steun van de Commissie aan de lidst aten 
 
Veel Roma worden nog altijd uitgesloten. Dat is in strijd met de fundamentele waarden van de 
EU. Zigeunerhaat en wantrouwen tegenover de Roma bestaan van oudsher, en het is pas sinds 
een jaar of tien dat de EU hieraan iets probeert te doen. In het EU -kader voor de nationale 
strategieën voor integratie van de Roma tot 20201 wordt de strijd tegen de discriminatie van de 
Roma sterk gekoppeld aan hun maatschappelijke en economische integratie. Overeenkomstig het 
EU-kader hebben de lidstaten nationale inte gratiestrategieën2 vastgesteld die zijn aangepast aan 
het aantal Roma en hun situatie. In zijn aanbeveling over doeltreffende maatregelen voor 
integratie van de Roma uit 2013 geeft de Raad specifieke richtsnoeren voor de versterking en 
uitvoering van integ ratiemaatregelen3. 
 
Hoewel eerst en vooral de lidstaten verantwoordelijk zijn voor integratie van de Roma, heeft de 
Europese Commissie binnen het EU -kader, het Europees semester en de Europa  2020 -strategie 
haar beleidsondersteuning opgevoerd en EU -financie ring gekoppeld aan beleidsprioriteiten. De 
Commissie bevordert wederzijds leren en samenwerken via het netwerk van nationale Roma -
contactpunten. Bij het overleg tussen de Commissie en de lidstaten worden alle relevante 
autoriteiten en maatschappelijke orga nisaties betrokken4. Op de Europese top over de Roma in 
2014 gaven alle betrokkenen een overzicht van wat er sinds de start van het EU -kader is gebeurd 
en werd de aandacht verlegd naar de uitvoering op lokaal niveau.  
 
De Commissie heeft onderzocht hoever de lidstaten zijn gevorderd met de versterking van de 
structurele voorwaarden om hun strategieën doeltreffend te kunnen uitvoeren5; daarbij gaat het 
om samenwerkings - en monitoringmechanismen en de strijd tegen discriminatie. Zij heeft voor 
                                                 
1 COM(2011) 173 definitief (PB L 76/68 van 22.3.2011).  
2 In overeenstemming met zijn conclusies van 29 mei 2011 vroeg de Raad Epsco de lidstaten werk te maken van "de 
voorbereid ing, actualisering en ontwikkeling van nationale strategieën van de lidstaten voor de integratie van de 
Roma dan wel van geïntegreerde pakketten beleidsmaatregelen in het kader van hun bredere beleid" (10658/11).  
3 Aanbeveling van de Raad over doeltreffend e maatregelen voor integratie van de Roma (PB C 378 van 14.12.2013).  
4 De Commissie woonde vergaderingen bij in Bulgarije, Frankrijk, Griekenland en Tsjechië. Zij besprak verder de 
uitvoering van de nationale integratiestrategieën ook met Hongarije, Slowak ije en Roemenië in het kader van 
Europa  2020 -studiebezoeken en controlebezoeken met betrekking tot het gebruik van EU -financiering voor de 
Roma.  
5 Die structurele voorwaarden werden voor het laatst behandeld in de mededeling van 2013. De mededeling van 
2014 ging vooral over de vier beleidsterreinen van het EU -kader en de strijd tegen discriminatie.  
  
3 
 het eerst ook o nderzocht hoe de lidstaten de nieuwe Europese financieringsmogelijkheden voor 
de periode 2014 -2020 willen gebruiken. Dit verslag is gebaseerd op bijdragen van de lidstaten6 
(alleen België diende niets in) en het maatschappelijk middenveld7 en op verslagen van 
deskundigen van het Bureau voor de grondrechten (FRA). Het verslag bevat een algemene 
beoordeling van de stand van zaken wat betreft de structurele voorwaarden en een overzicht van 
de activiteiten terzake van de lidstaten.  
2. Voortgang in de lidstaten — Oordeel van de Commissie  
 
Het EU -kader creëerde nieuwe verwachtingen, zowel voor de lidstaten, die het kader moeten 
uitvoeren, als voor de Europese Commissie, die de uitvoering moet controleren en coördineren. 
Het kader blikt tien jaar vooruit. Veel betr okkenen hoopten echter dat de levensomstandigheden 
van de Roma op korte termijn aanzienlijk zouden verbeteren, maar door de crisis werd de situatie 
veeleer slechter, vooral in de landen waar de meeste Roma leven. Maatschappelijke en 
economische integratie is een werk van lange adem, maar de nodige structuren voor duurzame en 
tastbare verandering zijn nu opgezet. Dat is een eerste stap in de goede richting.  
 
2.1. Leidraden/Richtsnoeren van het Europees semester voor de financiering van de 
integratie van de R oma 
 
De Commissie leidt en controleert de integratieactiviteiten van de lidstaten in het kader van het 
Europees semester om ervoor te zorgen dat de integratiestrategieën voor de Roma in 
overeenstemming zijn met het algemeen beleid. De landspecifieke aanbev elingen  voor de 
integratie van de Roma die de Raad in 2012, 2013 en 2014 heeft vastgesteld (met betrekking tot 
inclusief onderwijs, armoedebestrijding arbeidsmarktactiveringsmaatregelen en de uitvoering 
van de nationale integratiestrategieën) dienden als basis voor het vaststellen van de 
financieringsprioriteiten  bij de onderhandelingen over het gebruik van EU -middelen tussen de 
Commissie en de lidstaten8. In 2015 gaf de Commissie landspecifieke aanbevelingen voor 
hoogwaardig onderwijs voor Roma -kinderen aan de vijf landen met de meeste Roma en de 
acuutste problemen: BG, CZ, HU, RO en SK9. 
 
                                                 
6 In de tekst worden voor de lidstaten de volgende afkortingen gebruikt: AT -Oostenrijk, BE -België, BG -Bulgarije, 
CY-Cyprus, CZ -Tsjechië, DE -Duitsland, DK -Denema rken, EE -Estland, EL -Griekenland, ES -Spanje, FI -Finland, 
FR-Frankrijk, HU -Hongarije, HR -Kroatië, IE - Ierland, IT -Italië, LT -Litouwen, LU -Luxemburg, LV -Letland, MT -
Malta, NL -Nederland, PL -Polen, PT -Portugal, RO -Roemenië, SE -Zweden, SI -Slovenië, SK -Slowakije  UK-
Verenigd Koninkrijk. In Malta wonen geen Roma/is geen Roma -gemeenschap.  
7 In vier lidstaten werden de bijdragen geleverd door de Decade of Roma Inclusion Secretariat Foundation via 
coalities van maatschappelijke organisaties (CZ: Open Society Fund; HU:  Chance for Children Foundation, Habitat 
for Humanity Hungary, Hungarian Women’s Lobby, Metropolitan Research Institute, Partners Hungary Foundation, 
Romaversitas Foundation; RO: Resource Centre for Roma Communities, Soros Foundation, Civil Society 
Develop ment Foundation, Iulius Albert Rostas; SK: Centre for the Research of Ethnicity and Culture), Amalipe, 
ERIO, ERRC, ERTF, Eurocities, Eurodiaconia, Pavee Point Ireland, Romano Centro Austria, Asociación de 
Enseñantes con Gitanos, Fundación Secretariado Gita no, RSG UK en de Consejo Estatal del Pueblo Gitano. Er werd 
ook rekening gehouden met het werk van de Commissie tegen racisme en onverdraagzaamheid van de Raad van 
Europa.  
8 Artikel 4, lid 1, van Verordening (EU) nr. 1303/2013 (gemeenschappelijke bepalinge n). 
9 http://ec.europa.eu/europe2020/making -it-happen/country -specific -recommendations/index_en.htm .  
 
  
4 
 De Commissie moedigde de lidstaten aan om Europees geld/EU -middelen te gebruiken voor 
specifieke maatregelen en om integratie van de Roma op te nemen in andere relevant e 
beleidsgebieden, zoals onderwijs, werkgelegenheid en sociale inclusie. Een inclusieve 
hervorming van het algemeen beleid  is van groot belang omdat de prioriteiten van de 
landspecifieke aanbevelingen, zoals inclusief onderwijs, niet gerealiseerd kunnen wo rden met 
specifieke maatregelen alleen.  
 
Via het Europees Sociaal Fonds (ESF)  werd meer dan tachtig miljard euro (huidige prijzen) 
toegewezen om te investeren in menselijk kapitaal op het vlak van werkgelegenheid, 
onderwijs en sociale inclusie, waaronder t oegang tot gezondheidszorg en 
gezondheidsbevordering . Zo kwam er een eind aan het gestaag dalende aandeel van het ESF in 
de financiering van het cohesiebeleid de voorbije 25 jaar10. De lidstaten hebben gemiddeld 25  % 
van het totale ESF -budget (20 miljard eu ro) besteed aan sociale inclusie . Dat is ruim boven de 
verplichte 20  %. Investeren in de integratie van gemarginaliseerde gemeenschappen  zoals de 
Roma is nu een specifieke prioriteit, zodat met uitdrukkelijke maar niet -exclusieve gerichtheid 
kan worden geï nvesteerd11 en de resultaten beter kunnen worden opgevolgd/gecontroleerd.  
 
Bovendien/Daarnaast hebben de lidstaten op basis van partnerschapsovereenkomsten besloten 
om ongeveer 20 miljard euro van de toewijzingen van/uit het Europees Fonds voor regionale 
ontwikkeling (EFRO)  te gebruiken voor inclusieve groei , waarvan 10,8 miljard euro voor de 
bevordering van sociale inclusie en de bestrijding van armoede . Zo kunnen een aantal 
investeringsprioriteiten worden gebruikt om de integratie van de Roma te financiere n, zoals 
investeringen in maatschappelijke infrastructuur en gezondheids - en 
onderwijsinfrastructuur  en om het fysieke, economische en maatschappelijke herstel van 
achtergestelde gemeenschappen  te steunen.  
 
Wat het Europees Landbouwfonds voor plattelandson twikkeling (Elfpo)  betreft, is een van 
de zes prioriteiten gericht op de sociaaleconomische ontwikkeling van de 
plattelandseconomie en -bevolking . Dat draagt bij tot de sociale inclusie op het platteland, 
waar veel Roma wonen.  De plaatselijke ontwikkelings strategieën in het kader van Leader zijn 
een doeltreffend integratie -instrument gebleken (BG, CZ, HU, RO en SK)12. Hoewel er nog 
altijd wordt onderhandeld, staat al vast dat in de programma's van de meest betrokken lidstaten 
(BG, CZ, HU, RO en SK) maatregel en zijn opgenomen voor de integratie van 
gemarginaliseerde groepen, waaronder de Roma. Er worden geen Elfpo -middelen toegekend op 
basis van etniciteit; gekwantificeerde gegevens ontbreken daarom.  
 
                                                 
10 Tot de fondsen voor cohesiebeleid behoren het ESF, het EFRO en het Cohesiefonds. Achttien lidstaten hebben 
besloten om extra fondsen aan het ESF toe te wijzen, boven op de verplichte 23,1  %: AT, BG, CZ, DE, EE, EL, IE, 
IT, HR, HU, IT, LV, LT, PL, PT, SE, SI en SK.  
11 Volgens de gemeenschappelijke basisbeginselen voor de integratie van de Roma, die de Raad in 2009 heeft 
vastgesteld, moet het Roma -beleid met uitdrukkelijke maar niet -exclusieve gerichtheid worden gevoerd. Dat 
betekent dat de Roma een doelgroep vormen, ma ar dat andere gemarginaliseerde groepen die in vergelijkbare 
sociaaleconomische omstandigheden leven, niet worden uitgesloten.  
12 Leader is een door de gemeenschap gestuurde lokale ontwikkelingsmethode voor het mobiliseren en ontwikkelen 
van plattelandsgeme enschappen via lokale publiek -private partnerschappen (lokale actiegroepen). Het gaat erom/Er 
wordt mee beoogd mensen, groepen en ondernemingen op het platteland te helpen nadenken over het potentieel van 
hun gebied en om de uitvoering van geïntegreerde en  vernieuwende strategieën voor plaatselijke ontwikkeling te 
bevorderen.  
  
5 
 Overeenkomstig de aanbevelingen van het Europees semester h ebben de vijf lidstaten met een 
landspecifieke aanbeveling voor de Roma (BG, CZ, HU, RO en SK) in hun 
partnerschapsovereenkomst uiteengezet hoe zij elk fonds zullen gebruiken voor de integratie van 
de Roma. Net als enkele andere landen (BE, EL, ES, FR en I T) hebben zij gekozen voor de 
nieuwe ESF -investeringsprioriteit voor de sociaaleconomische integratie van 
gemarginaliseerde groepen . Zo kan worden gecontroleerd en verzekerd dat het geld bij de 
Roma terechtkomt.  
 
Lidstaten die hiervoor EU -middelen gebruike n13, moeten aan nieuwe voorwaarden14 voldoen 
zodat de investeringen hun doel niet missen.  Het gaat onder meer om:  
 een doeltreffend beleidskader met realistische doelstellingen voor een betere toegang tot 
onderwijs, werk, gezondheidszorg en huisvesting voor d e Roma;  
 passende aandacht voor achtergestelde microregio's, gesegregeerde buurten of de armste 
gemeenschappen;  
 een streng toezicht op het resultaat van gerichte en algemene maatregelen voor de Roma;  
 de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld en regionale en lokale overheden;  
 steun aan belanghebbenden voor capaciteitsopbouw.  
De lidstaten die niet aan deze criteria voldoen, moeten uiterlijk 2016 een actieplan indienen.  
 
De lidstaten hebben voor een aantal sleutelinstrumenten  van de nieuwe structuur - en 
investeringsfondsen gekozen om de doeltreffendheid van de EU -fondsen voor integratie van 
de Roma  te verhogen:  
 een territoriale en geïntegreerde aanpak  van de specifieke noden van de armste gebieden 
en de groepen die het grootst e risico op maatschappelijke uitsluiting lopen (wat 
gemakkelijker is als meerdere fondsen worden gebruikt)15; 
 steun voor het fysiek, economisch en maatschappelijk herstel  van achtergestelde 
gemeenschappen in de stad en op het platteland, ter versterking van  de geïntegreerde 
huisvestingsmaatregelen;  
 resultaatgerichte  indicatoren;  
 een partnerschapsbeginsel  voor samenwerking met het maatschappelijk middenveld, de 
plaatselijke autoriteiten en sociale partners bij de planning, uitvoering en controle van door 
de EU gefinancierde maatregelen;  
 thematische concentratie  zodat de investeringen worden toegespitst op een beperkt aantal 
prioriteiten;  
 versterkte capaciteitsopbouw  van het maatschappelijk middenveld;  
 gebruik van globale subsidies om de fondsen effectiever ter  beschikking te stellen16; 
 vereenvoudigde kostenopties om de administratieve last te verlichten en de toegang tot 
subsidies voor kleine (lokale) projecten te vergemakkelijken.  
                                                 
13 Via ESF -investeringsprioriteiten voor de Roma of EFRO -investeringsprioriteiten voor de integratie van de Roma.  
14 "Thematische ex -antevoorwaarden" zijn voorwaarden voor het doeltreffe nd en efficiënt gebruik van structuur - en 
investeringsfondsen.  
15 Bv. geïntegreerde stadsontwikkeling, door de gemeenschap gestuurde plaatselijke ontwikkeling en geïntegreerde 
territoriale investeringen.  
16 Door globale subsidies wordt het voor de lidstaten gemakkelijker om het beheer en de uitvoering van onderdelen 
van hun programma's uit te besteden aan intermediaire instanties, waaronder ngo's, die aantoonbare ervaring op het 
terrein hebben. Sommige lidstaten met grote groepen Roma (bv. SK en RO) zijn van plan globale subsidies te 
gebruiken.  
  
6 
 Sommige lidstaten hebben de problemen per gebied in kaart gebracht, met uitdrukke lijke maar 
niet-exclusieve gerichtheid op de Roma/waarbij zij zich uitdrukkelijk, maar niet exclusief op 
Roma richten (bv. CZ, EL, FR, HU, HR, IT, RO, SK en SE)17. Deze geïntegreerde aanpak zou 
systematisch afzonderlijke projecten moeten vervangen.  
 
Voorbeelden van de geplande financieringsaanpak voor 2014 -2020  
Bulgarije: Het partnerschapsbeginsel is uiterst doeltreffend gebleken om het maatschappelijk 
middenveld van de Roma te betrekken bij de planning van de operationele integratieprogramma's.  De 
nationale overheden hebben vele voorstellen overgenomen. Tijdens de uitvoering zal het 
maatschappelijk middenveld van de Roma deel blijven uitmaken van de comités van toezicht. 
Positieve elementen zijn onder meer: gecombineerde algemene en gerichte aanp ak; duidelijke 
doelstellingen; steun voor brede plaatselijke acties, waaronder het aanpakken/tegengaan van 
negatieve stereotypen. Problemen zijn onder meer: behoefte aan betere coördinatie op nationaal 
niveau en meer capaciteit voor gemeenten; beperkte amb itie van de projecten en 
begrotingstoewijzing voor de gerichte investeringsprioriteit.  
Slowakije De Roma vallen onder een operationeel meerfondsenprogramma voor de ontwikkeling 
van menselijk kapitaal, waarbij zowel in mensen (ESF) als infrastructuur (EFRO ) wordt 
geïnvesteerd. Er is 450 miljoen euro gereserveerd voor 150 gemeenten waar de meest achtergestelde 
en gemarginaliseerde Roma -gemeenschappen wonen. Communicatie, onderwijs en opvang van jonge 
kinderen, financiële kennis en gezondheidsbewustmaking, so ciale huisvesting, voorschoolse 
faciliteiten, gemeenschapscentra en maatschappelijke ondernemingen maken deel uit van de brede 
aanpak. De nationale autoriteiten voeren het programma uit op grotere schaal en langere termijn. 
Ngo's en gemeenten zorgen voor k leinere projecten. De integratie van de Roma wordt ook 
geïntegreerd in andere investeringsprioriteiten (bv. inclusief onderwijs, werkgelegenheid voor 
jongeren en antidiscriminatie). Door het EFRO en het ESF samen te brengen onder één operationeel 
programma  en dat programma te laten beheren door één intermediaire instantie (ministerie van 
binnenlandse zaken), zijn er sterkere synergieën, verloopt de coördinatie doeltreffender en worden 
enkele tekortkomingen uit de periode 2007 -2013 verholpen.  
Spanje: Hier wo rden specifieke en algemene maatregelen opgenomen in zowel regionale als 
nationale operationele programma's. Het nationaal operationeel programma voor sociale inclusie 
en sociale economie omvat specifieke investeringsprioriteiten en maatregelen op het gebi ed van 
werkgelegenheid, onderwijs, huisvesting, gezondheid en sociale inclusie. Er zijn verschillende 
maatregelen gepland, van gepersonaliseerde integratie op de arbeidsmarkt tot de aanpak van 
voortijdig schoolverlaten, het aanbieden van beroepsopleidingen  en de ontwikkeling van 
geïntegreerde acties. In sommige regio's worden de specifieke investeringsprioriteiten voor de 
Roma in het kader van het ESF gecombineerd met de investeringsprioriteit voor fysiek, 
economisch en maatschappelijk herstel van achterges telde gemeenschappen in de stad en op het 
platteland in het kader van het EFRO, zodat huisvesting, werkgelegenheid, onderwijs en 
gezondheid geïntegreerd kunnen worden aangepakt.  
 
                                                 
17 CZ heeft maatschappelijk uitgesloten gemeenten in kaart gebracht die voor een geïntegreerde aanpak in 
aanmerking komen. HR werkt aan een atlas van Roma -gemeenschappen. FR richt zich op illegale nederzettingen. 
HU heef t de meest achtergestelde microregio's die speciale steun krijgen in kaart gebracht, volgens een 
geïntegreerde aanpak waarbij simultaan op alle belangrijke beleidsterreinen wordt gemikt. SK heeft de gemeenten 
met de armste nederzettingen vastgesteld en zal  steun in "meeneempakketten" verlenen, volgens een geïntegreerde 
aanpak waarbij simultaan op alle belangrijke beleidsterreinen wordt gemikt. In IT heeft de vereniging van steden de 
omvang van het integratieprobleem in kaart gebracht.  
  
7 
 De volgende stap is ervoor te zorgen dat de geplande maatregelen effectief wo rden uitgevoerd . 
Er moet, ook op plaatselijk niveau, voldoende administratieve capaciteit zijn om de beschikbare 
fondsen te verwerken. In het kader van het ROMACT - en ROMED -programma (gezamenlijke 
initiatieven van de Commissie en de Raad van Europa) worden  modellen ontwikkeld voor 
administratieve capaciteitsopbouw  van plaatselijke overheden en Roma -gemeenschappen.  
 
In deze fase van de onderhandelingen zijn al verbeteringen  ten opzichte van de periode 2007 -
2013 merkbaar:  
 Er wordt meer gekozen voor een geïnte greerde en meerfondsenaanpak die uitdrukkelijk 
maar niet exclusief op de Roma is gericht18. 
 Er zijn meer inspanningen geleverd om het gebrek aan administratieve capaciteit aan te 
pakken , hoewel instrumenten als globale subsidies en technische assistentie no g altijd niet 
optimaal worden gebruikt.  
 Versnipperde acties (op korte termijn, met een beperkte invloed) worden vervangen door 
acties op langere termijn  die eerder een werkelijk maatschappelijk effect kunnen hebben.  
 De EU -fondsen worden beter afgestemd  op de beleidsprioriteiten  (zoals vermeld in het 
Europa  2020 -kader), hoewel het vooral om activiteiten op sociaal vlak gaat en niet genoeg 
om werkgelegenheid en onderwijs19. 
Conclusie:  
Voor integratie van de Roma zijn genoeg Europese middelen beschikbaar. Het probleem blijft 
het doeltreffende gebruik van de fondsen voor onderwijs, werkgelegenheid, gezondheid en 
huisvesting. Fondsen voor integratie van de Roma moeten op een geïntegreerde manier worden 
gebruikt. Zachte en harde maatregelen20 moeten op een consiste nte manier worden toegepast. 
Door de EU gesubsidieerde maatregelen voor beter onderwijs aan Roma -kinderen moeten 
samengaan met een inclusieve hervorming van het onderwijssysteem. Segregatie in het onderwijs 
en de huisvesting is een groot probleem. De Commi ssie zal daarom nieuwe methodologische 
richtsnoeren opstellen voor de bijdrage van EU -fondsen aan desegregatie. Zij zal er ook 
nauwlettend op toezien dat aan de voorwaarden wordt voldaan  en zij zal de lidstaten met de 
meeste Roma/met de grootste problemen ondersteunen. De nationale Roma -contactpunten 
worden daarbij betrokken, zodat de EU -fondsen voor integratie van de Roma beter worden 
gebruikt en gecontroleerd bij de uitvoering van de operationele programma's voor de periode 
2014 -2020.  
2.2. Samenwerking en  coördinatie: de rol van nationale Roma -contactpunten, plaatselijke 
autoriteiten en het maatschappelijk middenveld  
 
Volgens het EU -kader moeten de lidstaten hun nationale strategie voor integratie van de Roma 
opstellen, uitvoeren en controleren in nauwe sa menwerking met het maatschappelijk middenveld 
en de nationale autoriteiten, en een nationaal Roma -contactpunt aanwijzen om de uitvoering te 
coördineren en controleren. In de aanbeveling van de Raad werd herhaald dat de nationale 
                                                 
18 In de landen met de grootste Roma -gemeenschappen wordt bij de volgende operationele programma's voor een 
meerfondsenaanpak gekozen: in SK en HU: operationele programma's voor de ontwikkeling van menselijk kapitaal; 
in HU: territoriale operationele programma's; in CZ en BG: op erationeel programma voor onderwijs.  
19 Dat wordt bevestigd in een analyse van EURoma, het leernetwerk van het ESF: "Reinforcing Policy Learning for 
Roma Inclusion" http://www.euromanet.eu/about/in dex.html . 
20 Investeren in mensen moet samengaan met investeren in infrastructuur.  
  
8 
 Roma -contactpunten voldoend e mandaten en middelen moeten krijgen om deze coördinerende 
rol te vervullen.  
 
CZ, EE, ES, HU, LT, PL, RO en SK hebben hun nationale strategie of actieplan herzien of zijn 
daarmee bezig, of hebben nieuwe, bredere integratiestrategieën opgesteld om de vastg estelde 
lacunes op te vullen en te voldoen aan de eisen van de financiële programmeringsperiode 2014 -
2020. Sommige lidstaten hebben het maatschappelijk middenveld en de nationale autoriteiten 
betrokken bij en geraadpleegd over hun nieuwe strategie of actie plan, maar dat kon grondiger.  
 
Volgens de Commissie zijn de plaatselijke autoriteiten op zeer uiteenlopende wijze bij de 
uitvoering betrokken21. Steeds meer wordt erkend dat de plaatselijke actoren over 
sleutelcompetenties beschikken om huisvestings - en ond erwijsproblemen aan te pakken. Hun 
grotere betrokkenheid blijkt uit de omzetting van nationale strategieën in lokale actieplannen . 
Hoewel BG, CZ, EL, ES, HU, IE, IT, PL, RO, SE, SI en SK dergelijke actieplannen hebben 
opgesteld of herzien, moeten zij nog a ltijd voor het nodige geld en de nodige capaciteit zorgen 
voor de uitvoering en controle ervan. Dat was ook het geval voor het Spaanse ontwikkelingsplan 
voor de Roma (brede sociale integratieprojecten voor Roma die mee werden gefinancierd door 
de overheid,  de autonome regio's en de plaatselijke autoriteiten). Een dergelijke aanpak draagt 
ertoe bij dat het nationaal, regionaal en plaatselijk beleid op elkaar worden afgestemd. AT, EE, 
FI, FR, DE, HR, LV, LT, NL, PT, SE en UK hebben geen lokale actieplannen ma ar zetten 
coördinatiestructuren op die dienen als consultatiefora voor uitvoering en controle . LU 
heeft geen specifieke coördinatiestructuur voor de Roma, maar wel voor de integratie van grotere 
of gedeeltelijk samenvallende groepen. In Roemenië zijn de ho rizontale (tussen ministeries) en 
verticale (met regionale en lokale niveaus) coördinatiestructuren het zwakst en worden de Roma 
het minst bij een en ander betrokken, hoewel er gesprekken worden gevoerd over de herziening 
van de strategie.  
 
Wat de betrokke nheid van het maatschappelijk middenveld betreft, heeft de Commissie op ten 
minste één gebied vooruitgang vastgesteld: er zijn duidelijk meer maatschappelijke Roma -
organisaties op de hoogte van de nationale strategieën en lokale actieplannen. Zij hebben gr ote 
inspanningen geleverd om hun betrokkenheid bij de uitvoering en controle te vergroten. Hoewel 
de capaciteit van het maatschappelijk middenveld hier en daar wordt opgebouwd (bv. in ES, HR 
en PT), is de betrokkenheid van Roma -organisaties nog altijd prob lematisch. In de meeste 
lidstaten is van legitieme vertegenwoordiging van de Roma en ruime en transparante 
betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld  geen sprake. Sommige Roma -
organisaties zijn pas tot het maatschappelijk middenveld toegetreden en wo rden als onervaren en 
verdeeld beschouwd. Hun capaciteit moet dringend worden versterkt en ze moeten op een 
transparante manier worden betrokken bij de plaatselijke uitvoering en controle van de plannen.  
 
                                                 
21 Bevestigd in het verslag van de Roma -werkgroep van "Eurocities".  
  
9 
 Voorbeelden van samenwerking en coördinatie met de lokale autoriteiten en het maatschappelijk 
middenveld  
Oostenrijk : De betrokkenheid van de lokale autoriteiten en het maatschappelijk middenveld is 
verzekerd via een meerlagige gestructureerde dialoog. In het Roma -dialoogplatform van het 
nationaal Roma -contactpunt zetelen vertegenwoordigers van de nationale, regionale en  lokale 
autoriteiten, het maatschappelijk middenveld en de academische wereld. Tijdens iedere vergadering 
van de mensenrechtencoördinatoren van de provinciale overheid en de ministeries worden ervaringen 
met integratiemaatregelen voor Roma uitgewisseld. De  technische integratiecommissie van 
Oostenrijkse steden en gemeenten werkt voor de integratie van de Roma samen met het nationaal 
Roma -contactpunt en de Oostenrijkse vereniging van steden en gemeenten.  
Duitsland: Een aantal deelstaten ondersteunt de lokale  autoriteiten en de Roma - en Sinti -
gemeenschappen. Baden -Württemberg ondertekende in november 2013 een overeenkomst met de 
nationale vereniging van Duitse Sinti en Roma waarbij een raad voor Sinti - en Roma -zaken werd 
opgericht met relevante belanghebbenden . De deelstaat geeft jaarlijks 500  000 euro steun. 
Voorbeelden uit andere deelstaten zijn de integratiestrategie voor buitenlandse Roma in Berlijn, een 
pakket steunmaatregelen voor gemeenten in Noordrijn -Westfalen en integratiemaatregelen in 
München. Onlan gs werd een adiviescomité voor Duitse Sinti en Roma opgericht om de dialoog met 
vertegenwoordigers van de deelstaten, de ministeries van de deelstaten en de verenigingen van Sinti 
en Roma te verzorgen op nationaal regeringsniveau.  
 
Een belangrijke succesfa ctor is een doeltreffend coördinatiemechanisme  voor uitvoering en 
monitoring. Alle lidstaten hebben een nationaal Roma -contactpunt opgericht om die 
coördinerende rol op zich te nemen en hebben voor mandaten, competenties en menselijke en 
financiële middele n gezorgd. Een aantal nationale Roma -contactpunten is betrokken bij de 
planning van de besteding van EU -middelen voor integratie van de Roma in de periode 2014 -
2020 (bv. in BG, HU, SK, ES en RO)22, hoewel operationele coördinatie bij het opstellen van 
uitno digingen voor het indienen van voorstellen en de uitvoering nog moet worden verzekerd. 
De nationale Roma -contactpunten hebben werk gemaakt van formele coördinatiestructuren 
waarbij ten minste enkele relevante belanghebbenden betrokken zijn (zoals een werkg roep van 
regionale en lokale autoriteiten in ES, de consultatiegroep voor de integratie van Roma -
gemeenschappen in PT, het nationaal zigeunerpartnerschap in IE en de werkgroep van 
gemeenten die door DIHAL is opgericht in FR). De meeste andere lidstaten heb ben vergelijkbare 
structuren, maar daar zijn het lokale niveau en het maatschappelijk middenveld niet op ruime 
schaal betrokken en ontbreekt het vaak aan transparantie en regelmaat.  
 
Conclusie:  
De nationale Roma -contactpunten zijn beter in de overheidsstru cturen geïntegreerd en meer 
betrokken bij de planning van de besteding van EU -middelen. Nochtans zijn er meer geld, 
personeel en een sterker coördinatiemandaat nodig om hun doeltreffendheid te verhogen. De 
bestaande coördinatiestructuren moeten worden omge zet in doeltreffende nationale 
samenwerkingsmechanismen. Dergelijke samenwerkingsmechanismen zijn nodig om een ruime 
en transparante betrokkenheid van alle relevante belanghebbenden, een systematische 
uitwisseling van ervaringen/goede praktijken en steun v oor lokale uitvoering en controle te 
                                                 
22 In sommige landen (bv. PL) is het nationaal Roma -contactpunt door toenemende decentralisatie minder betro kken 
bij de planning van EU -fondsen voor de periode 2014 -2020.  
  
10 
 verzekeren. De Commissie zal de oprichting van nationale platforms voor integratie van de 
Roma financieel steunen en de samenwerking binnen het netwerk van nationale Roma -
contactpunten blijven steunen. Zij zal met het m aatschappelijk middenveld samenwerken rond de 
belangrijkste thema's van het EU -kader en verder bouwen op het werk van het Europees 
Platform voor integratie van de Roma als sleutelinstrument in de Europese beleidscyclus. Zij zal 
daartoe het platform koppele n aan de nationale Roma -platforms. Het platform wordt een forum 
waar thematische gesprekken over de verslagen van de lidstaten en het maatschappelijk 
middenveld worden gevoerd en waar input wordt gegeven voor de jaarlijkse beoordeling van de 
uitvoering van  de nationale integratiestrategieën voor de Roma.  
2.3. Hardere strijd tegen discriminatie  
 
Ondanks de inspanningen van de Commissie om discriminatie, racisme en vreemdelingenhaat 
tegen te gaan, nemen de zigeunerhaat en het aantal extreemrechtse betogingen,  haatuitingen en 
haatmisdrijven in veel lidstaten toe, vooral in de landen met de grootste Roma -gemeenschappen 
en die sterk door de crisis zijn getroffen. Het gebeurt niet vaak dat politici en de overheid die 
zaken publiek veroordelen/Vaak hebben politici en de overheid nagelaten die zaken publiek te 
veroordelen23. In andere lidstaten zijn er verhitte debatten over vrij verkeer en sociale rechten, 
waarin het negatieve beeld van de Roma wordt versterkt. Bijgevolg heeft in een aantal landen de 
meerderheid geen  positieve kijk op de Roma (IT: 85  %, FR: 66  %, EL: 53  %, UK: 50  %)24. 
Gerichte steun aan de Roma heeft in sommige gevallen het wantrouwen tussen de Roma en de 
rest van de samenleving nog vergroot. Er wordt dus niet genoeg gedaan om de wederzijdse 
voordelen  van integratie aan te tonen25. 
 
Vooroordelen, discriminatie, haatuitingen en haatmisdrijven moeten doeltreffend worden 
bestreden met gerichte acties, politieke daadkracht en juridische instrumenten . De 
Commissie is vastbesloten haar rol als hoedster van de  Verdragen te vervullen. Zij garandeert dat 
de Europese antidiscriminatiewetgeving naar behoren wordt omgezet en gehandhaafd, als 
noodzakelijk uitgangspunt voor de strijd tegen discriminatie. In januari 2014 stelde de 
Commissie haar beoordeling van de toep assing van de Europese antidiscriminatierichtlijnen26 
vast en concludeerde dat specifieke Roma -problemen vaak te wijten zijn aan de manier waarop 
de wetgeving op regionaal of lokaal niveau wordt toegepast. Bovendien gaan deze 
toepassingsproblemen soms samen  met problematische wetgeving.  
 
De Commissie voert daarom haar inspanningen op voor een correcte uitvoering en toepassing 
van de antidiscriminatiewetgeving  ten opzichte van de Roma in de lidstaten, ook op lokaal 
niveau. Zij beoordeelt proactief elk gesign aleerd probleem dat een inbreuk op de richtlijn zou 
                                                 
23Verslag van de commissaris voor Mensenrechten van de Raad van Europa, na zijn bezoek aan Hongarije, 
Straatsburg, 16 december 2014,  
https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?Ref=CommDH(2014)21&Language=lanEnglish&Ver=original&BackColorInternet=C3C3C3&
BackColorIntranet=EDB021&BackCol orLogged=F5D383 . 
24 2014 Global Attitude Survey, Pew Research Center, http://www.pewglobal.org/2014/05/12/chapter -4-views -of-roma -
muslims -jews/ . 
25 In BG was de meer derheid van de bevolking tegen sociale huisvestingsprojecten voor Roma.  
26 Gezamenlijk verslag inzake de tenuitvoerlegging van Richtlijn 2000/43/EG van de Raad van 29 juni 2000 
houdende toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van personen ongeac ht ras of etnische afstamming 
("richtlijn rassengelijkheid") en van Richtlijn 2000/78/EG van de Raad van 27 november 2000 tot instelling van een 
algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep ("richtlijn gelijke behandeling in arbeid en beroep "). 
  
11 
 kunnen inhouden. Zo worden een aantal onderzoeken uitgevoerd naar discriminatie van de Roma 
op het vlak van onderwijs27 en huisvesting.  
 
Discriminatie begint van jongs af aan. In het onderwijs komt segreg atie van Roma -kinderen  
nog altijd voor: veel gemarginaliseerde Roma -kinderen zitten in gesegregeerde scholen of 
klassen (SK: 58  %, HU: 45  %, EL: 35  %, CZ: 33  %, BG: 29  %, RO: 26  %)28. In CZ en SK gaat 
meer dan 20  % van de Roma -kinderen tot 15 jaar naar spec iale scholen en klassen voor 
verstandelijk gehandicapten. Zonder een inclusieve hervorming van het schoolbeleid kunnen 
gerichte maatregelen de maatschappelijke houding tegenover Roma dus niet veranderen. De 
strijd voor gelijke kansen voor de Roma begint bi j gelijke toegang tot hoogwaardig inclusief 
onderwijs voor Roma -kinderen en de aanpak van problemen aan zowel de vraag - als aanbodzijde 
zoals ouders die het belang van onderwijs niet inzien en leraren die niet zijn opgeleid om met 
diversiteit in de klas om  te gaan. In de Verklaring van Parijs29 wordt opgeroepen om 
marginalisering, onverdraagzaamheid, racisme en radicalisering in het onderwijs te voorkomen 
en aan te pakken en te verzekeren dat iedereen gelijke kansen heeft, onder meer door inclusief 
onderwijs  voor alle kinderen.  
 
Ook de wijdverbreide discriminatie van Roma  op latere leeftijd moet worden aangepakt. De 
meerderheid van de gemarginaliseerde Roma (54  %) voelt zich gediscrimineerd bij sollicitaties 
(CZ: 74  %, EL, IT, FR, PL: 64 -68 %)30. Als de Roma worden gediscrimineerd op het gebied van 
onderwijs, huisvesting en werkgelegenheid, kunnen zij niet volwaardig deelnemen aan de 
maatschappij. Antidiscriminatiemaatregelen voor werkgevers, leraren, de media, politie, 
socialedienstverleners, overige ambtenar en, vakbonden en de maatschappij in haar geheel zijn 
dus van primair belang. Enkele landen hebben dergelijke maatregelen genomen. Hun aanpak kan 
als voorbeeld dienen voor andere lidstaten31.  
 
                                                 
27 In september 2014 startte de Commissie de eerste inbreukprocedure aangaande de discriminatie van Roma -
kinderen op school (CZ). In april 2015 volgde een tweede procedure (SK).  
28 Roma -enquête – Data in focus: Onderwijs: de situatie van de Roma in 11 EU -lidstaten (FRA, 2014). De vraag is 
gesteld of alle/vele klasgenoten Roma zijn. Aangezien de steekproef gebieden bestrijkt waar gemiddeld meer Roma 
wonen dan in de rest van het land,  kan het aandeel van Roma -kinderen in een (kleuter)school hoger lijken. 
Niettemin zijn de gegevens indicatief voor een onderlinge vergelijking van de landen.  
29 Verklaring over de bevordering, via het onderwijs, van burgerschap en de gemeenschappelijke waar den van 
vrijheid, verdraagzaamheid en non -discriminatie, vastgesteld door commissaris Navracsics en de ministers van 
onderwijs op 17 maart 2015. Zie 
https://ec.europa.eu/commission/sites/cwt/files/dp_mobilisation_europeenne_20150317.pdf  
30 Roma -enquête – Data in focus: Armoede en werkgelegenheid: de situatie van de Roma in 11 EU -lidstaten (FRA, 
2014).  
31 Bv. FI: ondertekening van een diversiteitshandvest door een werkgeversnetwerk, test van een model dat 
discriminatie op de werkvloer volgt, verspreiding van i nformatie (handboek 'Zou ik een Roma in dienst nemen?' ). 
PT: het Hoog Comité voor migratie neemt maatregelen tegen discriminatie (team van 30 trainers dat 
bewustmakingsacties onderneemt, website "Racisme op het internet" waar burgers klachten over discrim inatie op 
basis van ras kunnen indienen en opleiding en aanbevelingen voor de media over hoe om te gaan met etniciteit, 
migratie en religie).  
  
12 
 Voorbeelden van discriminatiebestrijding  
Kroatië: Kroatië zette een systeem voor het verzamelen van gegevens over discriminatie en 
gelijkheid op als onderdeel van het interinstitutioneel samenwerkingsmodel voor de strijd tegen 
haatmisdrijven. Uit de cijfers blijkt dat de politie goede resultaten boekt als het om het id entificeren 
van daders van haatmisdrijven tegen Roma gaat. De meeste misdrijven worden opgelost in het jaar 
waarin ze worden gemeld. Sinds de wet op gratis juridische bijstand in werking is getreden 
(1.1.2014), is het gemakkelijker om primaire juridische b ijstand te verlenen.   
Ierland: In september 2014 gaf het Irish Immigrant Support Centre een antiracismeopleiding aan 20 
politieagenten in Cork. Het ging om een proefproject. De opleiding was toegespitst op bewustmaking 
en stimuleerde het debat over het eff ect van racisme op migranten en etnische minderheden en het 
voorkomen van discriminerende etnische profilering. Roma, moslims en migranten uit Afrika namen 
aan het debat deel en deelden hun ervaringen.   Aan de hand van de opgedane ervaring zal een 
nationaa l opleidingspakket worden opgesteld.   
Italië, Portugal, Spanje, Roemenië: In 2013 -2014 liep het grensoverschrijdend project NET -
KARD. Dat werd gefinancierd door het EU -programma voor fundamentele rechten en burgerschap 
en gecoördineerd door de Foundación Secretariado Gitano. Het project had tot doel discriminatie van 
de Roma voorkomen en de hulp aan slachtoffers verbeteren door de samenwerking tussen de 
belangrijkste partijen te bevorderen en de bestaande methodologische ervaring te verbeteren en te 
delen.  Het belangrijkste resultaat is een reeks praktische richtsnoeren voor de strijd tegen Roma -
discriminatie voor advocaten en juristen, politiediensten, Roma -verenigingen en journalisten.  
 
Het kaderbesluit van de Raad32 betreffende de bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat is 
een juridisch instrument voor de bestrijding van haatuitingen en haatmisdrijven , ook tegen 
Roma, dat de lidstaten verplicht dergelijke misdrijven te bestraffen. In januari 2014 concludeerde 
de Commissie in een verslag over de uitvoe ring van het kaderbesluit dat niet alle lidstaten de 
bepalingen volledig en/of correct hadden omgezet en dat er een aantal hiaten bestond wat betreft 
de racistische en xenofobische motieven voor misdrijven33. De Commissie was dan ook van 
mening dat de volle dige en correcte omzetting van het kaderbesluit een eerste stap was naar een 
doeltreffende en consequente strijd tegen racisme en vreemdelingenhaat in de hele EU34. 
 
Hoewel de succesvolle integratie van de Roma afhangt van bewustmakings - en 
antidiscriminati emaatregelen , is daarvoor in de meeste nationale integratiestrategieën niet 
genoeg aandacht. Bewustmakingsacties en antidiscriminatiemaatregelen voor het brede publiek 
(SI, LV, LT), werkgevers (IT, FI, PL), ambtenaren (HR, IE, IT) en de media (PT), en 
mobi lisering van plaatselijke antidiscriminatiebureaus die de Roma op hun rechten wijzen en 
slachtoffers van discriminatie steunen (BG, NL), moeten worden opgeschaald. Het witboek over 
misbruik van en geweld tegen Roma en het lesmateriaal van de commissie tege n zigeunerhaat 
(SE) zijn opmerkelijke initiatieven in dit verband. De bestrijding van zigeunerhaat als specifieke 
vorm van racisme tegen Roma is ook nauw verbonden met het verwerken van de Roma -
holocaust, een van de zwartste bladzijden uit de Europese gesc hiedenis.  
 
Conclusie:  
                                                 
32 2008/913/JBZ.  
33 http://ec.europa.eu/justice/fundamental -rights/files/com_2014_27_en.pdf . 
34 Sinds 1 december 2014 heeft de Commissie volledige handhavingsbevoegdheden voor kaderbesluiten, ook 
Kaderbesluit 2008/913/JBZ.  
  
13 
 Politieke wil, een langetermijnvisie, vastberaden optreden en voldoende financiering zijn nodig 
om discriminatie en segregatie te bestrijden. Het reguliere overheidsbeleid inzake onderwijs, 
werkgelegenheid, gezondheidszorg en huisvest ing moet inclusiever worden. Antidiscriminatie - en 
desegregatiemaatregelen kunnen worden gefinancierd uit de Europese structuur - en 
investeringsfondsen. De Commissie blijft de rol benadrukken van nationale centra voor 
gelijkheid als waakhonden tegen discri minatie en helpers van Roma die het slachtoffer van 
discriminatie zijn35. In de strijd tegen discriminatie zal de Commissie alle middelen inzetten 
waartoe zij bevoegd is, waaronder inbreukprocedures. Zij zal ook grensoverschrijdende 
bewustmakingsactiviteite n steunen in de strijd tegen discriminatie en zigeunerhaat op lokaal 
niveau.  
2.4. Beter toezicht en aanpassing van het beleid  
 
Volgens het EU -kader moeten de lidstaten over robuuste controlemethodes beschikken om het 
resultaat van integratiemaatregelen voo r de Roma te beoordelen, inclusief het maatschappelijk 
middenveld. Voor de periode 2014 -2020 zijn output - en resultaatindicatoren voor Roma -
integratie een voorwaarde voor EU -financiering.  Lidstaten die de sociaaleconomische integratie 
van gemarginaliseerde  gemeenschappen zoals de Roma als investeringsprioriteit hebben 
gekozen, moeten aantonen dat ze over een robuust controlemechanisme beschikken om het 
resultaat van door de EU gefinancierde acties te beoordelen. Er moet nu duidelijk meer werk 
worden gemaakt  van indicatoren en controlemechanismen voor de uitvoering van nationale 
integratiestrategieën en het gebruik van EU -fondsen.  
 
Er zijn enkele belangrijke stappen gezet om de nationale en Europese controle - en 
verslaggevingsmechanismen te consolideren. In 2012 is een werkgroep voor indicatoren voor 
integratie van de Roma opgericht. De coördinatie is in handen van het Bureau van de Europese 
Unie voor de grondrechten (FRA), met inbreng van de lidstaten en de Commissie. In de 
werkgroep zetelen 17 lidstaten36. 
 
De werkgroep heeft een rapportage - en indicatorenkader opgesteld om de voortgang bij de 
uitvoering van de maatregelen in het kad er van de aanbeveling van de Raad te meten37. Het 
kader moet de lidstaten een instrument verstrekken voor zelfbeoordeling en voor rapportage over 
de voortgang in de jaarlijkse verslaggeving, overeenkomstig de aanbeveling van de Raad. 
Dankzij dat model zal h et nationaal en Europees toezicht op de nationale integratiestrategieën 
consistenter en transparanter verlopen. Niet alleen ontwikkelt en test de werkgroep het kader; zij 
biedt ook een forum voor de uitwisseling van kennis van en ervaring met het verzamele n van 
gegevens.   
 
                                                 
35 Bv.: BG, CZ, EL, FR, PL, RO, SE en UK.  
36 AT, BE, BG, CZ, EL, ES, FI, FR, HR, HU, IE, IT, NL, PT, RO, SK en UK.  
37 Terwijl de toezeggingen van de lidstaten krachtens de aanbeveling dienen als structuur voor het kader, dienen 
andere normen en toezeggingen ook als context voor de rapportage van de l idstaten zodat, als aanvulling op Roma -
specifieke acties, reguliere maatregelen die een belangrijk effect op de integratie van de Roma hebben terug te 
vinden zijn in de resultaten. Het gaat zowel om toezeggingen krachtens de oprichtingsverdragen inzake gel ijkheid, 
de bestrijding van maatschappelijke uitsluiting en discriminatie, het Handvest van de grondrechten van de Europese 
Unie en de Europese antidiscriminatiewetgeving, als toezeggingen inzake onderwijs, werkgelegenheid en de 
bestrijding van armoede en maatschappelijke uitsluiting krachtens het Europees semester van Europa 2020.  
  
14 
 Voorbeelden van toezicht en gegevensverzameling  
Hongarije: Het Hongaarse Bureau voor de statistiek heeft in grootschalige steekproeven vragen over 
etniciteit opgenomen. Die methode is getest tijdens de volkstelling van 2011. De 
arbeidskrachtenenquête, met 68  000 respondenten, bevatte twee vragen over etniciteit om het aantal 
mensen met een dubbele etnische identiteit te meten. Voor de Europese gezondheidsenquête in 2014 
werd dezelfde methode gebruikt. Etniciteit kwam ook aan bod in EU -SILC38 in 2014, waarvoor 
20 000 mensen werden ondervraagd. Aan de hand van deze gegevens kunnen 
kernresultatenindicatoren worden berekend om de uitvoering van de nationale integratiestrategieën te 
monitoren.  
Roemenië: In november 2014 startte het Roem eens instituut voor onderzoek naar nationale 
minderheden een tweejarig project waarbij Roma -gemeenschappen in kaart werden gebracht voor 
monitoring op gemeenteniveau. Het project, dat 1 miljoen euro kost en wordt gefinancierd door de 
EER en het Noors finan cieel mechanisme voor de periode 2009 -2014, richt zich op lokale Roma -
gemeenschappen en besturen en het maatschappelijk middenveld. De deelname van gemeenten is een 
belangrijke factor. Op basis van de verzamelde gegevens zal een reeks indicatoren voor de v oortgang 
van Roma -integratie op lokaal niveau worden opgesteld en toegepast voor resultaatgericht toezicht.  
Slowakije: Een nationaal project voor het toezicht op en de evaluatie van het integratiebeleid voor 
Roma zal worden gefinancierd uit het operationee l programma voor de ontwikkeling van menselijk 
kapitaal. Het project omvat monitoring, raadpleging, gegevensverzameling, analyse en een 
portaalsite met informatie over de nationale integratiestrategie. Effectbeoordeling op basis van 
gegevensverzameling zal  worden aangevuld met administratieve rapportage en externe evaluatie, 
onder meer door het maatschappelijk middenveld.  
 
BG, SK en RO willen het ESF gebruiken om monitoringsystemen te ontwikkelen. De nationale 
bureaus voor de statistiek nemen steeds meer de el aan het opzetten van nationale 
monitoringmechanismen. Dat is een positieve evolutie. Uit de verslagen van groeperingen van 
maatschappelijke organisaties39 blijkt dat het maatschappelijke middenveld een waardevolle 
bijdrage kan leveren aan het toezicht op  de nationale integratiestrategie. In het kader van een 
proefproject van het Europees Parlement zal voldoende capaciteit worden opgebouwd zodat het 
maatschappelijk middenveld de uitvoering van de nationale integratiestrategieën kan 
blijven volgen . In de la nden met de grootste Roma -gemeenschappen en de acuutste problemen 
moet ook het effect van de beleidshervormingen worden gevolgd.  
 
Conclusie:  
Er wordt aan de nodige toezichtsmechanismen gewerkt. Vanaf 2016 biedt de aanbeveling van de 
Raad, als transparant controlesysteem voor integratie -inspanningen voor Roma, een kader voor 
het toezicht op de tenuitvoerlegging door de lidstaten, het maatschappelijk middenveld en de 
Commissie.  De Commissie en het Bureau voor de grondrechten zullen de lidstaten ondersteunen 
bij de voltooiing en het gebruik van het gemeenschappelijk rapportage - en indicatorenkader 
voor de jaarlijkse verslaggeving over de uitvoering van de aanbeveling van de Raad. 
Gegevensverzameling (etnisch gedesegregeerde of sociaaleconomische proxy -gegevens ) is een 
                                                 
38 EU-statistieken over inkomen en levensomstandigheden.  
39 Gecoördineerd door het secretariaat van de Decade for Roma Inclusion, in de 11 lidstaten (BG, CZ, ES, HU, CR, 
FR, DE, IT , RO, SK en UK) waar volgens ramingen van de Raad van Europa nagenoeg 90  % van de Roma in de EU 
leven.  
  
15 
 prioriteit. Dat zal worden ondersteund door de volgende enquête over de Roma die het FRA in 
verschillende landen zal houden.40  
3. De situatie in de uitbreidingslanden  
 
In het EU -kader wordt onderstreept dat de doelstellingen voor integratie van de  Roma ook van 
toepassing zijn op de uitbreidingslanden. Volgens het uitbreidingspakket 201341 is de integratie 
van de Roma een fundamentele factor van/voor het toekomstige uitbreidingsbeleid. De 
Commissie gaf ook aan dat de integratie van de Roma intensieve r zal worden aangepakt en dat 
die beter en gerichter zal worden gefinancierd uit het instrument voor pretoetredingssteun 
(IPA  II). Het strengere toezicht op de uitvoering van de strategieën en actieplannen voor 
integratie van de Roma spitste zich toe op de  beleidsdomeinen van het EU -kader en civiele 
documentering. In de westelijke Balkan en Servië werden weer seminars over de integratie van 
de Roma gehouden42. De integratie van de Roma werd opgenomen in de 
toetredingsonderhandelingen met Montenegro43. 
 
Onlang s startte de Commissie de evaluatie van het IPA  I ter ondersteuning van de toezegging om 
in het kader van IPA  II (2014 -2020) meer fondsen doeltreffender te gebruiken voor integratie 
van de Roma. Zij beoordeelt de programmering, de uitvoering, het toezicht en het algemene 
effect op de situatie van de Roma en doet aanbevelingen voor de toekomst. In december 2014 
keurde de Commissie het IPA -meerlandenprogramma 'Roma -integratie 2020' goed44. Het 
programma voorziet in instrumenten en kennis om de toezeggingen op politiek en beleidsvlak te 
ondersteunen, waarbij structurele inbreng van het maatschappelijk middenveld wordt verzekerd. 
In oktober 2014 reikte de Commissie de 'Prijs voor integratie van de Roma in de westelijke 
Balkan en Turkije' uit om aandacht te vragen  voor de problemen van de Roma en het werk van 
ngo's. De prijs bekroont innovatieve en succesvolle projecten voor integratie van de Roma45. 
 
4. Volgende stappen  
 
De start van het EU -kader vond vier jaar geleden plaats. Drie jaar geleden werden de strategieë n 
van de lidstaten ingediend en voor het eerst beoordeeld. Uit de beoordeling van de Commissie 
blijkt dat de (herziene) nationale strategieën voor integratie van de Roma duidelijk beter 
aansluiten bij de financieringsinstrumenten van de EU voor de periode 2014 -2020. In 
verschillende lidstaten blijkt de vooruitgang ook uit de groeiende bevoegdheid van de nationale 
Roma -contactpunten. Die worden in toenemende mate betrokken bij de financieringsplanning en 
bij de besluitvorming om het gewone beleid beter af te  stemmen op de integratie van de Roma. 
                                                 
40 FRA -enquête waarvan het veldwerk in 2015 afloopt.  
41 In het jaarlijkse uitbreidingspakket wordt een stand van zaken opgenomen in elke (potentiële) kandi daat-lidstaat.  
42 In 2014 werden seminars voor alle belanghebbenden georganiseerd in Albanië, Montenegro en de voormalige 
Joegoslavische Republiek Macedonië; de Stabilisatie - en Associatiesubcomités zagen erop toe dat aan de conclusies 
van de seminars gevol g werd gegeven.  
43 Krachtens hoofdstuk 23 over "rechterlijke macht en grondrechten" controleerde de Commissie meer dan vijftig 
integratiemaatregelen voor Roma die zijn opgenomen in hoofdstuk 23 van het actieplan. De Roma zijn opgenomen 
in het jaarlijkse voo rtgangsverslag op basis van gegevens van de administratie en het maatschappelijk middenveld.  
44 Het zal worden uitgevoerd door de Raad voor regionale samenwerking.  
45 De zeven bekroonde projecten werden vooral ingediend door basis -ngo's in uitbreidingslanden . 
http://europa.eu/rapid/press -release_IP -14-1064_en.htm . 
  
16 
 Er is wel nog behoefte aan meer geld en personeel en aan een sterker coördinerend mandaat. De 
omzetting van nationale strategieën in lokale actieplannen staat nog in de kinderschoenen en 
moet worden ondersteund door d uurzame financiering, capaciteitsopbouw, de volledige 
betrokkenheid van lokale autoriteiten en het maatschappelijk middenveld en een grondige 
monitoring, zodat op plaatselijk niveau, waar de problemen zich voordoen, merkbare resultaten 
worden geboekt.  Er m oet ook dringend werk worden gemaakt van de capaciteitsopbouw van het 
maatschappelijk middenveld, de omzetting van formele coördinatiestructuren in doeltreffende 
coördinatie - en samenwerkingsmechanismen met volledige betrokkenheid van alle 
belanghebbenden en een hardere strijd tegen discriminatie, segregatie en zigeunerhaat, zodat alle 
Roma dezelfde toegang hebben tot onderwijs, werkgelegenheid, gezondheidszorg en huisvesting. 
Het Europees Platform voor integratie van de Roma heeft dit herhaald tijdens de b ijeenkomst in 
maart 201546. 
 
De Commissie spoort de lidstaten aan  om de volgende maatregelen te nemen voor een tastbare 
en duurzame integratie van de Roma in de EU:  
 nationale Romaplatformen  opzetten of bestaande coördinatiestructuren omvormen om op 
lokaal n iveau wederzijds leren te stimuleren en ervoor te zorgen dat alle belanghebbenden en 
Roma -gemeenschappen ruim/breed ingeschakeld worden bij de uitvoering en het toezicht;  
 ten volle gebruik maken van de nieuwe instrumenten en fondsen die beschikbaar zijn in  
het kader van de nieuwe Europese structuur - en investeringsfondsen ; 
 de antidiscriminatiewetten  handhaven;  
 segregatie dringend bestrijden  in het kader van de bredere inspanningen om diversiteit en 
verdraagzaamheid te stimuleren in overeenstemming met de Ve rklaring van Parijs;  
 haatuitingen en zigeunerhaat  monitoren en bestrijden;  
 ten volle gebruik maken van het rapportage - en indicatorenkader  voor nationaal toezicht 
op de uitvoering van de nationale integratiestrategie en het gebruik van de Europese 
structuu r- en investeringsfondsen, en voor de verslaggeving aan de Commissie volgens de 
aanbeveling van de Raad;  
 onderzoeken of succesvolle en bewezen praktijken  op het eigen grondgebied kunnen 
worden uitgebreid zodat het effect wordt vermeerderd en een groot aantal Roma wordt 
bereikt;  
 het bereiken van de integratiedoelstellingen voor Roma ondersteunen door een inclusieve 
hervorming van het reguliere beleid en duu rzame nationale financiering . 
                                                 
46 http://ec.europa.eu/ju stice/events/roma -platform -2015/platformconclusions_en.htm .