EUROPESE COMMISSIE Brussel, 20.7.2021 SWD(2021) 724 final WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE Verslag over de rechtsstaat 2021







Landenhoofdstuk over Roemenië bij het document MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S Verslag over de rechtsstaat 2021







Situatie op het gebied van de rechtsstaat in de Europese Unie {COM(2021) 700 final} - {SWD(2021) 701 final} - {SWD(2021) 702 final} - {SWD(2021) 703 final} - {SWD(2021) 704 final} - {SWD(2021) 705 final} - {SWD(2021) 706 final} - {SWD(2021) 707 final} - {SWD(2021) 708 final} - {SWD(2021) 709 final} - {SWD(2021) 710 final} - {SWD(2021) 711 final} - {SWD(2021) 712 final} - {SWD(2021) 713 final} - {SWD(2021) 714 final} - {SWD(2021) 715 final} - {SWD(2021) 716 final} - {SWD(2021) 717 final} - {SWD(2021) 718 final} - {SWD(2021) 719 final} - {SWD(2021) 720 final} - {SWD(2021) 721 final} - {SWD(2021) 722 final} - {SWD(2021) 723 final} - {SWD(2021) 725 final} - {SWD(2021) 726 final} - {SWD(2021) 727 final}



Samenvatting Sinds de toetreding van Roemenië tot de Europese Unie in 2007 volgt de Commissie de hervormingen in het land op het gebied van justitie en corruptiebestrijding via het mechanisme voor samenwerking en toetsing (CVM), dat een belangrijk kader vormt voor de vooruitgang die werd geboekt op deze gebieden. Het CVM-proces loopt parallel met het rechtsstaatmechanisme, waarvan Roemenië een integrerend deel uitmaakt — zoals elke andere lidstaat — totdat op bevredigende wijze aan alle ijkpunten is voldaan. De regering stelt hervormingen voor om tegemoet te komen aan de bezorgdheid die is ontstaan door de wijzigingen van de wetten inzake het justitiële stelsel van 2017-2019, die kritiek hebben uitgelokt wegens de negatieve gevolgen ervan voor de onafhankelijkheid, de kwaliteit en de efficiëntie van justitie. In een prejudiciële beslissing van 18 mei 2021 heeft het Hof van Justitie van de EU verscheidene aspecten van deze hervormingen bestudeerd en deze bezwaren bevestigd, met name wat betreft de afdeling voor het onderzoek naar strafbare feiten in het rechtswezen. Een wetsontwerp tot ontmanteling van deze afdeling is in behandeling bij het parlement. Er is een wetgevingsprocedure ingeleid om de wetten inzake het justitiële stelsel te wijzigen. Het personeelstekort is nog verergerd door het uitblijven van de aanwerving van nieuwe magistraten, in combinatie met de pensionering van een aanzienlijk aantal magistraten. Door deze tekorten is de druk op magistraten toegenomen, met gevolgen voor de kwaliteit en de efficiëntie van justitie. Het institutionele kader voor de bestrijding van corruptie is alomvattend, maar de doeltreffendheid ervan zal een duurzame politieke wil vergen, zoals toegezegd door de regering. De aanneming van een nieuwe anticorruptiestrategie voor de periode 2021-2025 is een belangrijke prioriteit. De doeltreffendheid van het onderzoek naar en de bestraffing van corruptie op middelhoog en hoog niveau is verbeterd, hetgeen de eerdere resultaten bevestigt. Het nationale directoraat voor corruptiebestrijding heeft betere resultaten geboekt, hoewel de wijzigingen in de wetten inzake het justitiële stelsel van 2017-2019 een belangrijke belemmering blijven vormen voor de goede werking ervan. Wijzigingen van de strafwetboeken blijven noodzakelijk. Bij gebrek aan solide wetgevings- en beleidsoplossingen voor de arresten van het grondwettelijk hof zijn er meer belemmeringen en rechtsonzekerheid voor de bestrijding van corruptie. Een intensievere institutionele samenwerking in het kader van de verkiezingen in 2020 zou een verandering van aanpak inzake de integriteit voor verkozen ambtenaren kunnen inluiden. Het agentschap voor het beheer van in beslag genomen vermogensbestanddelen blijft volledig operationeel en het elektronische systeem Prevent ter voorkoming van belangenconflicten is doeltreffend. Er zijn juridische waarborgen met betrekking tot de vrijheid en pluriformiteit van de media aanwezig. Er blijft echter bezorgdheid bestaan over de uitvoering en handhaving van het bestaande wetgevingskader, met name wat de toegang tot informatie betreft. De nationale audiovisuele raad beschikt nog steeds niet over de middelen om zijn taken volledig uit te voeren, en zijn activiteit is aangetast door het verstrijken van verschillende mandaten van zijn leden. De transparantie van de eigendom van de media is nog steeds onvolledig. De media kunnen gevoelig zijn voor politieke druk, vooral wanneer zij voor hun inkomsten afhankelijk zijn van overheidsreclame. Er worden nog steeds rechtszaken tegen onderzoeksjournalisten wegens smaad gemeld. In de context van de COVID-19-pandemie ontvingen de media steun via middelen die werden uitgetrokken voor mediacampagnes van de overheid ter voorkoming van de verspreiding van COVID-19. Er blijft bezorgdheid bestaan over de stabiliteit en voorspelbaarheid van de wetgeving, aangezien wetgeving vaak wordt gewijzigd en de daaruit voortvloeiende wetten tegenstrijdig kunnen zijn, en over een beperkt gebruik van effectbeoordelingen. Na het referendum van mei 2019 zijn er op het gebied van justitie geen belangrijke noodverordeningen van de regering aangenomen. In het kader van de COVID-19-pandemie is de alarmtoestand van kracht, met verhoogde parlementaire controle. Naar aanleiding van het arrest van het Hof van Justitie van de EU van 18 mei 2021 over verschillende aspecten van de wetten inzake het justitiële stelsel heeft het grondwettelijk hof op 8 juni 2021 een arrest gewezen dat aanleiding geeft tot ernstige bezorgdheid, aangezien het beginsel van voorrang van het EU-recht in twijfel wordt getrokken. De wetgeving inzake verenigingen en stichtingen is in 2020 gewijzigd om de bureaucratische rompslomp voor ngo’s te verminderen. Bij de toetreding tot de Europese Unie in 2007 is het mechanisme voor samenwerking en toetsing (CVM) ingesteld als een overgangsmaatregel om Roemenië te helpen bij zijn voortdurende inspanningen om zijn justitiële stelsel te hervormen en de strijd tegen corruptie op te voeren . Overeenkomstig het besluit tot instelling van het mechanisme en zoals onderstreept door de Raad, loopt het mechanisme voor samenwerking en toetsing af wanneer in voldoende mate is voldaan aan alle ijkpunten die Roemenië betreffen. In haar verslagen van januari 2017 heeft de Commissie een uitgebreide beoordeling vastgesteld van de vooruitgang die Roemenië in de tien jaar van het mechanisme voor samenwerking en toetsing heeft geboekt. Ook werd een pad uitgestippeld naar de opheffing van het mechanisme op basis van twaalf definitieve kernaanbevelingen die, indien eraan wordt voldaan, voldoende zouden zijn om de doelstellingen van het CVM te behalen, indien de ontwikkelingen niet van dien aard waren dat ze de koers van de vooruitgang zouden doen keren. In het verslag van november 2018 werd geconcludeerd dat de ontwikkelingen de onomkeerbaarheid van de vooruitgang hadden teruggedraaid of in twijfel getrokken, en dat er acht aanvullende aanbevelingen moesten worden gedaan. In het laatste verslag van de Commissie over het mechanisme voor samenwerking en toetsing, dat in juni 2021 is goedgekeurd, wordt de vooruitgang geëvalueerd die is geboekt met de twaalf aanbevelingen van januari 2017 en de acht aanvullende aanbevelingen van november 2018. In dat verslag werd geconcludeerd dat sinds het laatste verslag over het mechanisme voor samenwerking en toetsing in 2019 de situatie binnen de parameters van de CVM-ijkpunten een duidelijke positieve trend vertoont, en werd het feit toegejuicht dat in 2021 een krachtige nieuwe impuls is gegeven aan hervorming en aan het herstel van de achterstand van de periode 2017-2019. Het resultaat is dat er bij alle resterende aanbevelingen in het kader van het mechanisme voor samenwerking en toetsing vooruitgang is geboekt en dat vele ervan op het punt staan te worden uitgevoerd als de vooruitgang gestaag blijft. I.Justitieel stelsel Het Roemeense justitiële stelsel bestaat uit vier lagen, zowel burgerlijk als militair: de districtsrechtbanken van eerste aanleg, de gewone en gespecialiseerde rechtbanken, de hoven van beroep en het hof van cassatie. Het hof van cassatie oordeelt in eerste aanleg en in hoger beroep over strafzaken voor bepaalde categorieën personen , en in hoger beroep over bepaalde civielrechtelijke en bestuursrechtelijke zaken. Een fundamentele rol van dit hof is dat het moet zorgen voor een uniforme interpretatie en toepassing van de wet door de andere rechtbanken. De hoge raad voor de magistratuur, die tot taak heeft de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht te waarborgen, is verdeeld in twee afdelingen, een afdeling voor rechters en een afdeling voor aanklagers. Elke afdeling is exclusief bevoegd voor de aanwerving en loopbaanontwikkeling van respectievelijk de rechters en de aanklagers, en treedt op als tuchtgerecht in tuchtzaken. Het Openbaar Ministerie staat onder leiding van de procureur-generaal van het Openbaar Ministerie dat is ingedeeld bij het hof van cassatie. Het Openbaar Ministerie omvat gespecialiseerde structuren met een bijzondere bevoegdheid en organisatie, het nationale directoraat voor corruptiebestrijding (DNA) en het directoraat voor onderzoek naar georganiseerde misdaad en terrorisme (DIICOT) onder leiding van hoofdaanklagers en, sinds 2018, de afdeling voor het onderzoek naar strafbare feiten in het rechtswezen (SIIJ) . Er zijn ook militaire openbare ministeries. De procureur-generaal en de hoofdaanklagers van de gespecialiseerde structuren (DNA en DIICOT) worden door de president van de republiek benoemd op voordracht van de minister van Justitie en na ontvangst van een niet-bindend advies van de hoge raad voor de magistratuur . Roemenië neemt deel aan het Europees Openbaar Ministerie. De Roemeense nationale orde van advocaten is een rechtspersoon van openbaar belang die alle 41 balies in Roemenië omvat. Het grondwettelijk hof is verantwoordelijk voor de grondwettelijke toetsing van wetten en de beslechting van conflicten van constitutionele aard tussen overheidsinstanties. Onafhankelijkheid De perceptie van de rechterlijke onafhankelijkheid is gemiddeld, en is bij het grote publiek aanzienlijk verbeterd in vergelijking met voorgaande jaren. De perceptie van de rechterlijke onafhankelijkheid bij het grote publiek is nu gemiddeld (51 %), tegenover 37 % in 2020 . Onder de ondernemingen bereikt de perceptie van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht een gemiddeld niveau (45 %), een daling met 8 procentpunten ten opzichte van 2020 . Terwijl de reden die door het grote publiek het vaakst wordt aangevoerd voor het gepercipieerde gebrek aan onafhankelijkheid van de rechterlijke macht de inmenging of druk van de regering en politici blijft, is de eerste bron van bezorgdheid bij ondernemingen de inmenging of druk van economische of andere specifieke belangen . De wijzigingen van de wetten inzake het justitiële stelsel van 2017-2019 worden momenteel herzien. De wetten inzake het justitiële stelsel, zoals gewijzigd tussen 2017 en 2019, bepalen het statuut van de magistraten en organiseren het justitieel stelsel en de hoge raad voor de magistratuur. Deze wetten zijn van cruciaal belang voor de onafhankelijkheid van de magistraten en de goede werking van de rechterlijke macht. De wijzigingen aan de wetten inzake het justitiële stelsel, die nog steeds van kracht zijn, hebben ernstige gevolgen gehad voor de onafhankelijkheid, de kwaliteit en de efficiëntie van het justitieel stelsel. Er werden grote problemen vastgesteld met de oprichting van een afdeling voor het onderzoek naar strafbare feiten in het rechtswezen (SIIJ), het stelsel van wettelijke aansprakelijkheid van rechters en aanklagers, regelingen voor vervroegd pensioen, toegang tot het beroep, en het statuut en de benoeming van hooggeplaatste aanklagers. Zoals vermeld in het verslag over de rechtsstaat 2020 en in het verslag over het mechanisme voor samenwerking en toetsing 2021, bevestigde de uitvoering van de gewijzigde wetten al snel de bezorgdheid, en in de tussenliggende jaren zijn nieuwe problemen aan het licht gekomen. Nu de gewijzigde wetten nog steeds van kracht zijn, blijft de bezorgdheid over de nadelige gevolgen voor de werking van het justitieel stelsel bestaan. Met name de SIIJ is nog steeds operationeel, en er bestaat nog steeds ernstige bezorgdheid over het functioneren ervan, hoewel de SIIJ het afgelopen jaar minder actief is geweest. Op 30 september 2020 heeft de toenmalige minister van Justitie ontwerpteksten voor een ingrijpende wijziging van de wetten inzake het justitiële stelsel ingediend voor een openbare raadpleging die zes maanden zou duren. Volgens de minister van Justitie zijn de wetsontwerpen opgesteld na een analyse van de eisen van de Europese Commissie in het CVM-verslag, de verslagen van de Greco en de adviezen van de Commissie van Venetië. Het verklaarde doel van de wetsontwerpen is de negatieve effecten van de wijzigingen van 2017-2019 te verhelpen, en oplossingen voor te stellen voor tal van problemen die in de verslagen over het mechanisme voor samenwerking en toetsing aan de orde zijn gekomen, met name wat betreft de ontmanteling van de SIIJ, de verhoging van de mate van professionele onafhankelijkheid van aanklagers door de in 2018 gewijzigde wetsbepalingen in te trekken, de wettelijke aansprakelijkheid van magistraten, de beperkingen van de vrijheid van meningsuiting van magistraten, en de procedures voor ambtsontzetting en benoeming van openbare aanklagers in leidinggevende functies. In januari 2021 heeft de regering een memorandum goedgekeurd waarin de politieke verbintenis tot uiting komt om alle hangende aanbevelingen van het mechanisme voor samenwerking en toetsing uit te voeren. De plannen in het memorandum omvatten onder meer een wetsontwerp tot afschaffing van de afdeling Onderzoek van strafbare feiten binnen de rechterlijke macht (SIIJ) en wijzigingen van de wetten inzake het justitiële stelsel, die beide rechtstreeks verband houden met de aanbevelingen in het kader van het mechanisme voor samenwerking en toetsing. Na afloop van de openbare raadpleging en na verscheidene discussierondes met de rechterlijke macht heeft de huidige minister van Justitie op 29 maart 2021 de drie ontwerpen van gewijzigde wetten voor advies naar de hoge raad voor de magistratuur gezonden. De minister van Justitie verbond zich ertoe de wetsontwerpen voor advies aan de Commissie van Venetië toe te zenden op het moment dat deze aan het parlement worden toegezonden. Het is van belang dat deze wetswijzigingen de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht waarborgen, in overeenstemming met het EU-recht en rekening houdend met de aanbevelingen van de Raad van Europa. Een belangrijke ontwikkeling is het arrest van het Hof van Justitie van de EU van 18 mei 2021, waarin een aantal bepalingen van de wetten inzake het justitiële stelsel wordt getoetst aan artikel 2 en artikel 19, lid 1, VEU en aan de CVM-beschikking, met name wat betreft de SIIJ en de benoemingen ad interim in leidinggevende functies binnen de justitiële inspectie, alsmede de persoonlijke aansprakelijkheid van rechters ten gevolge van een justitiële fout . Het Hof van Justitie van de EU heeft er tevens aan herinnerd dat een lidstaat zijn wetgeving, met name op het gebied van de organisatie van de rechtspleging, niet aldus kan wijzigen dat de bescherming van de waarde van de rechtsstaat wordt aangetast . Een afzonderlijk wetsontwerp tot ontmanteling van de afdeling voor het onderzoek naar strafbare feiten in het rechtswezen (SIIJ) wordt momenteel in het parlement besproken. Het wetsontwerp is op 4 februari 2021 gepubliceerd op de website van het ministerie van Justitie. Op 11 februari 2021 bracht de hoge raad voor de magistratuur een negatief advies uit over het wetsontwerp, waarin hij stelde dat aanvullende waarborgen nodig zijn om magistraten te beschermen tegen mogelijk misbruik van corruptieonderzoeken. De regering heeft het wetsontwerp op 18 februari ongewijzigd goedgekeurd en naar het parlement gezonden. Op 24 maart 2021 keurde het huis van afgevaardigden het wetsontwerp goed, maar voegde er bepalingen aan toe die het nodig acht om magistraten te beschermen tegen misbruik van corruptieonderzoeken, door voor te stellen dat een verzoek om toestemming voor verwijzing naar de rechtbank eerst langs de hoge raad voor de magistratuur moet gaan voor corruptiegerelateerde misdrijven. Dit voorstel stuitte op felle kritiek van het maatschappelijk middenveld, een groot deel van het justitiële stelsel en binnen de hoge raad voor de magistratuur, omdat men van mening was dat het tot gevolg zou kunnen hebben dat de verantwoordingsplicht van magistraten wordt beperkt. Het wetsontwerp is nu in behandeling bij de senaat, als besluitvormende kamer. Op 29 maart 2021 heeft de minister van Justitie de Commissie van Venetië om advies gevraagd over het wetsontwerp, en met name over de aanvullende garanties, om ervoor te zorgen dat het in overeenstemming is met de normen van de Raad van Europa. In haar advies van 5 juli 2021 juicht de Commissie van Venetië het voornemen van Roemenië toe om de SIIJ te ontmantelen en de bevoegdheid van de gespecialiseerde bureaus van het Openbaar Ministerie zoals het DNA en het DIICOT te herstellen, maar beveelt zij aan de amendementen van het huis van afgevaardigden in te trekken. In zijn arrest van 18 mei 2021 heeft het Hof van Justitie van de EU met betrekking tot de SIIJ bepaald dat de wetgeving tot oprichting van een dergelijke gespecialiseerde afdeling haar rechtvaardiging moet vinden in objectieve en controleerbare vereisten in verband met een goede rechtsbedeling, moet waarborgen dat die afdeling niet kan worden gebruikt als een instrument van politieke controle op de activiteiten van rechters en aanklagers, en dat de afdeling haar bevoegdheden uitoefent met inachtneming van de vereisten van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. In een arrest van 7 juni 2021 heeft het hof van beroep van Pitești als eerste verwijzende rechter het arrest van het Hof van Justitie toegepast en verklaard dat het bestaan van de SIIJ niet wordt gerechtvaardigd door objectieve en verifieerbare eisen in verband met een goede rechtsbedeling en dat de SIIJ derhalve niet bevoegd is om een bij haar aanhangig gemaakte zaak te onderzoeken. Het is van belang dat de lopende juridische hervorming in de zin van de ontmanteling van de SIIJ en het herstel van de materiële bevoegdheid van de gespecialiseerde bureaus van het Openbaar Ministerie voor de lopende zaken, wordt uitgevoerd in overeenstemming met het EU-recht, met name met het arrest van het Hof van Justitie van de EU, en met inachtneming van de Europese normen. Het Hof van Justitie van de EU heeft een prejudiciële beslissing gegeven over de wettelijke aansprakelijkheid van rechters en aanklagers. In het verslag over de rechtsstaat 2020 wordt melding gemaakt van bezorgdheid over de regeling inzake wettelijke aansprakelijkheid die in de wetten inzake het justitiële stelsel van 2017-2019 is ingevoerd, met name wat betreft de bevoegdheid die in dit verband aan het ministerie van Financiën is toegekend , aangezien dit ministerie op grond van de regels kan beoordelen of een justitiële fout te kwader trouw of door grove nalatigheid is begaan, om vervolgens terugvorderingsprocedures in te stellen tegen de rechters voor de schade die door hun uitspraken is veroorzaakt. De Raad van Europa heeft gewezen op het mogelijke afschrikkende effect dat deze nieuwe regeling zou kunnen hebben op rechters en aanklagers, met name in samenhang met de oprichting van de nieuwe afdeling voor het onderzoek naar strafbare feiten in het rechtswezen . In zijn arrest van 18 mei 2021 heeft het Hof van Justitie van de EU zich uitgesproken over de regeling inzake de wettelijke aansprakelijkheid van rechters , en te kennen gegeven dat deze regeling duidelijk en nauwkeurig de nodige waarborgen moet bieden opdat noch het onderzoek noch de vordering tot schadevergoeding kan worden omgevormd tot een instrument om druk uit te oefenen op de gerechtelijke activiteit. In de nieuwe ontwerpwetten inzake het justitiële stelsel van maart 2021 waarover de minister van Justitie de hoge raad voor de magistratuur om advies heeft verzocht, worden wijzigingen voorgesteld van de bepalingen inzake de wettelijke aansprakelijkheid van rechters en aanklagers. Het is van belang dat de voorgestelde wijzigingen het arrest van het Hof van Justitie van de EU naar behoren weerspiegelen en rekening houden met de relevante Europese normen. De ontwerpwetten inzake het justitiële stelsel bevatten wijzigingen van de regels voor de benoeming en de verantwoordingsplicht van de leiding van de gerechtelijke inspectie. Het Hof van Justitie onderzocht of de bevoegdheid van de regering om over te gaan tot benoemingen ad interim in leidinggevende functies bij de gerechtelijke inspectie, die belast is met de tuchtprocedures tegen rechters en aanklagers, verenigbaar is met artikel 2 en artikel 19, lid 1,VEU. In zijn arrest van 18 mei 2021 heeft het Hof geoordeeld dat, aangezien de personen die leidinggevende functies binnen de gerechtelijke inspectie bekleden, een beslissende invloed op de werkzaamheden van deze inspectie kunnen uitoefenen, de regels inzake hun benoeming zodanig moeten worden opgesteld dat zij geen aanleiding kunnen geven tot gegronde twijfel omtrent het gebruik van de bevoegdheden en functies van dit orgaan als instrument om druk dan wel politiek toezicht uit te oefenen op die werkzaamheden. De afgelopen jaren hebben justitiële instellingen, waaronder de hoge raad voor de magistratuur zelf, hun bezorgdheid geuit over het gebrek aan verantwoordingsplicht van de gerechtelijke inspectie, waarbij zij wezen op het hoge percentage zaken dat door de inspectie aanhangig wordt gemaakt en uiteindelijk door de rechter wordt verworpen, de concentratie van alle besluitvorming bij de hoofdinspecteur en de beperkte toezichtbevoegdheden van de hoge raad voor de magistratuur . In de nieuwe ontwerpwetten inzake het justitiële stelsel van maart 2021, waarover de minister van Justitie de hoge raad voor de magistratuur om advies heeft gevraagd, worden wijzigingen voorgesteld van de bepalingen inzake de benoeming van de hoofdinspecteur en de adjunct-hoofdinspecteurs, alsook van de controlemechanismen met betrekking tot de activiteiten van de gerechtelijke inspectie. De procedure voor de benoeming van hooggeplaatste aanklagers wordt herzien in het kader van de wijzigingen van de wetten inzake het justitiële stelsel. Zoals benadrukt in het verslag over de rechtsstaat 2020, de verslagen van het mechanisme voor samenwerking en toetsing en diverse adviezen van de Commissie van Venetië, blijft de huidige wet zorgen baren wat betreft het evenwicht tussen de invloed van de verschillende instellingen op het benoemingsproces en de concentratie van de macht bij de minister van Justitie. In 2020 werden twee van de drie hooggeplaatste aanklagers benoemd ondanks een negatief advies van de hoge raad voor de magistratuur. In de nieuwe ontwerpwetten inzake het justitiële stelsel die momenteel worden voorbereid, wil de minister van Justitie deze problemen aanpakken door wijzigingen in de benoemingsprocedure voor te stellen. In de nieuwe wetsontwerpen wordt met name voorgesteld de rol van de hoge raad voor de magistratuur te versterken door de eis in te voeren van een bindend advies van de afdeling Aanklagers van de hoge raad voor de magistratuur over de voorgestelde benoeming, en dat de voorzitter de benoeming een aantal malen kan afwijzen in plaats van eenmaal, overeenkomstig de aanbevelingen van de Commissie van Venetië. De ontslagprocedure voor hoofdaanklagers moet worden gewijzigd na een uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM). Op 5 mei 2020 oordeelde het EHRM dat de voormalige hoofdaanklager onvoldoende de kans had gekregen om de redenen voor haar ontslag voor de rechtbank aan te vechten . In de ontwerpwijzigingen van de wetten inzake het justitiële stelsel is een beroepsprocedure voor een administratieve rechtbank toegevoegd aan de procedure voor het ontslag van de hoogste aanklagers. De regering heeft haar actieplan voor de uitvoering van het arrest in februari 2021 ingediend, en het Comité van Ministers van de Raad van Europa heeft de uitvoering ervan in juni 2021 geëvalueerd. Kwaliteit Het personeelstekort in het gerechtelijk apparaat blijft een punt van zorg. In december 2020 was bijna 10 % van de posten van rechters en bijna 16 % van de posten van aanklagers nog vacant, hetgeen ook gevolgen heeft voor de efficiëntie van het justitiële stelsel. Hoewel de in 2018 ingevoerde regeling voor vervroegd pensioen van magistraten, die de mogelijkheid bood om na twintig dienstjaren met pensioen te gaan, in maart 2021 door het parlement is ingetrokken na aanbevelingen van zowel de Commissie van Venetië als de Greco, zijn in 2020 bijna 300 magistraten met pensioen gegaan en in het eerste kwartaal van 2021 bijna 150, waardoor dit tekort nog verder is toegenomen. Het arrest van het grondwettelijk hof waarbij de bepaling ongrondwettig is verklaard op grond waarvan de hoge raad voor de magistratuur de verordening betreffende de organisatie en het verloop van het vergelijkend onderzoek voor de toelating tot het gerechtelijk apparaat moet goedkeuren,, heeft een rechtsvacuüm doen ontstaan, waardoor in 2020 geen vergelijkend onderzoek voor de aanwerving van nieuwe magistraten kon worden georganiseerd. Om deze lacune in de wetgeving te dichten, heeft het ministerie van Justitie op 22 juni 2020 een wetsontwerp betreffende de toelating tot het nationaal instituut voor de magistratuur aan een openbaar debat onderworpen; het wetsontwerp is op 3 februari 2021 door de senaat aangenomen. Na een voorafgaande prejudiciële vraag door een groep parlementsleden heeft het grondwettelijk hof de wet in kwestie echter ongrondwettig verklaard. Als gevolg daarvan stond de geldende wetgeving niet toe dat vergelijkende onderzoeken voor de toelating tot de rechterlijke macht worden georganiseerd, wat leidde tot verdere vertragingen bij de aanwerving van nieuwe rechters en tot een toename van de werklast van rechters en aanklagers, waardoor de druk op rechters en aanklagers toeneemt, met gevolgen voor de kwaliteit en de efficiëntie van justitie. Een nieuwe wet, die op 28 juni 2021 door het parlement is aangenomen, ondervangt bovengenoemd rechtsvacuüm en maakt het mogelijk dat in 2021 en 2022 vergelijkende onderzoeken voor toelating tot de rechterlijke macht plaatsvinden. Bij arrest van 14 juli 2021 heeft het grondwettelijk hof de bepalingen van die wet waardoor de anciënniteit die vereist is om deel te nemen aan de vergelijkende onderzoeken voor de benoeming van aanklagers van het DNA en het DIICOT, zou zijn teruggebracht van tien tot zeven jaar ongrondwettelijk verklaard.

Het strategisch justitieel beheer heeft niet doeltreffend kunnen functioneren. Het werd in 2017 opgericht om belangrijke strategische kwesties binnen het gerechtelijk apparaat aan te pakken, en brengt de belangrijkste instellingen die verantwoordelijk zijn voor de werking van het gerechtelijk apparaat samen. Het verslag over het mechanisme voor samenwerking en toetsing van 2021 bevestigde eerdere bevindingen dat het strategisch justitieel beheer niet had gefunctioneerd zoals de bedoeling was en dat het actieplan grotendeels onuitgevoerd was gebleven. Hoewel eind 2019 verscheidene vergaderingen van het strategisch justitieel beheer hebben plaatsgevonden, en de professionele institutionele samenwerking kon worden hervat, zijn er geen tastbare resultaten geboekt. Begin 2021 is de minister van Justitie begonnen met het opnieuw bijeenroepen van vergaderingen en vonden de eerste besprekingen plaats over de werking van het strategisch justitieel beheer en over de personeelsstrategie voor 2021-2022. Het grondwettelijk hof heeft verklaard dat strafrechtelijke beslissingen op het tijdstip van de uitspraak in feite en in rechte met redenen moeten zijn omkleed. Op grond van bepalingen van het wetboek van strafvordering konden dergelijke beslissingen uiterlijk 30 dagen na het nemen worden opgesteld, hetgeen aanleiding gaf tot situaties waarin een definitieve beslissing moest worden uitgevoerd terwijl de veroordeelde nog niet op de hoogte was van de motivering van de beslissing. Op 7 april 2021 oordeelde het grondwettelijk hof dat de opstelling van een beslissing na het nemen ervan de veroordeelde het recht op toegang tot de rechter en het recht op een eerlijk proces ontneemt. Deze discrepantie in de tijd tussen beslissing en motivering was al eerder aan de orde gesteld als een reeds lang bestaand probleem. Op 12 mei is een nieuwe wet in werking getreden die bepaalt dat binnen een bepaalde termijn na de terechtzitting, de opstelling van de uitspraak en het bekendmaken van de uitspraak in strafzaken tegelijkertijd moeten plaatsvinden. Uit de gegevens blijkt dat er over het algemeen sprake is van een goede digitalisering van het justitiële stelsel. In 2020 wordt een grote hoeveelheid informatie over justitie online ter beschikking gesteld van het grote publiek. Digitale technologie, zoals het elektronisch dossierbeheersysteem, de elektronische toewijzing van zaken en de technologie voor communicatie op afstand, wordt door de rechtbanken op grote schaal gebruikt. Er bestaan ook regelingen voor het produceren van machineleesbare rechterlijke beslissingen in civiel-, handels- en bestuursrechtelijke zaken. De belanghebbenden melden echter dat er nog steeds verbeteringen nodig zijn. De COVID-19-pandemie heeft geleid tot een toename van het gebruik van digitale instrumenten in het justitiële stelsel. In 2020 is het aantal videoconferentiesystemen in de rechtbanken toegenomen, wat heeft geleid tot een hoger aantal videoconferentiezittingen. Belanghebbenden melden echter dat zittingen op afstand beperkt blijven, aangezien rechters er nog steeds de voorkeur aan geven de zittingen persoonlijk te houden in plaats van via videoconferenties. In september 2020 kondigde het ministerie van Justitie een wetsontwerp aan betreffende justitie op afstand tijdens de COVID-19-pandemie, dat de mogelijkheid om zittingen via videoconferentie te houden, zou uitbreiden. In strafzaken voorziet het wetsontwerp in de mogelijkheid voor personen die van hun vrijheid zijn benomen om zonder hun toestemming via videoverbinding te worden gehoord op de plaats van detentie, indien de rechter van oordeel is dat dit middel het goede verloop van de procedure en de rechten en belangen van de partijen niet schaadt. Het wetsontwerp voorziet ook in de mogelijkheid dat andere personen dan die welke van hun vrijheid zijn beroofd, via videoverbinding worden gehoord, maar alleen met hun instemming. Het wetsontwerp werd door het parlement vastgesteld op 28 april 2021. Efficiëntie De algemene efficiëntie in civielrechtelijke, bestuursrechtelijke en handelsrechtelijke zaken blijft stabiel. In 2019 is de duur van de procedures bij de rechtbanken van eerste aanleg in civiel- en handelsrechtelijke zaken licht gedaald ten opzichte van 2018, terwijl deze voor bestuursrechtelijke zaken iets is gestegen. Het afhandelingspercentage voor civielrechtelijke, handelsrechtelijke en bestuursrechtelijke zaken in eerste aanleg is enigszins gedaald en bedraagt nu 100 %. De duur van procedures op specifieke gebieden van het EU-recht blijft laag, behalve voor witwaszaken, waar hij aanzienlijk is toegenomen. De uitdagingen in termen van werklast zijn echter ongelijk verdeeld over de rechtbanken. Zo hebben lagere rechtbanken in civielrechtelijke zaken melding gemaakt van een bijzonder hoge werklast, en de opschorting van de activiteiten van de rechtbanken tijdens de noodtoestand heeft de situatie nog verergerd. Roemenië blijft onder verscherpt toezicht staan van het Comité van Ministers van de Raad van Europa wat betreft de uitvoering van maatregelen om de buitensporig lange duur van procedures aan te pakken naar aanleiding van arresten van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Het Comité van Ministers heeft geconstateerd dat de hervorming van het burgerlijk procesrecht en het strafprocesrecht naar alle waarschijnlijkheid met succes is afgerond, maar dat er nog een effectbeoordeling moet worden verricht om het effect van deze maatregelen te evalueren. II.Corruptiebestrijding Een wettelijk en institutioneel kader voor de bestrijding van corruptie is in Roemenië grotendeels aanwezig. Sinds 2016 is een nationale anticorruptiestrategie van kracht en het ministerie van Justitie zorgt voor de coördinatie van de uitvoering ervan. Het institutionele kader voor corruptiebestrijding is ongewijzigd gebleven. Het nationale directoraat voor corruptiebestrijding (DNA) heeft als gespecialiseerd orgaan voor de vervolging van corruptie de bevoegdheid om corruptiezaken op middelhoog en hoog niveau te onderzoeken. Het Openbaar Ministerie onderzoekt alle andere corruptiezaken. Het DNA onderzoekt ook strafbare feiten die zijn gepleegd tegen de financiële belangen van de EU, alsmede bepaalde categorieën ernstige strafbare feiten van economisch-financiële criminaliteit. Binnen het ministerie van Binnenlandse Zaken bestaat een gespecialiseerd directoraat voor corruptiebestrijding (DGA), dat bevoegd is voor integriteits- en corruptiekwesties onder het personeel van het ministerie, met inbegrip van de politie. Het nationaal agentschap voor integriteitsbewaking (ANI) voert administratieve onderzoeken uit met betrekking tot belangenconflicten, onverenigbaarheden en niet-verantwoorde vermogens, en is verantwoordelijk voor het toezicht op en de verificatie van vermogensverklaringen, ook van alle verkozen ambtenaren. Het nationaal agentschap voor het beheer van in beslag genomen vermogensbestanddelen (ANABI) verzorgt het beheer van in beslag genomen criminele vermogensbestanddelen en vergemakkelijkt de opsporing en identificatie van opbrengsten. De perceptie onder deskundigen en bedrijfsleiders is dat de corruptie in de overheidssector hoog blijft. In de Corruption Perceptions Index 2020 van Transparency International scoort Roemenië 44/100 en staat het op de 19e plaats in de Europese Unie en op de 69e plaats wereldwijd. Deze perceptie is relatief stabiel gebleven in de afgelopen vijf jaar. De vaststelling van een nieuwe nationale strategie voor corruptiebestrijding voor de periode 2021-2025 is een prioriteit voor de regering. Vooruitgang met betrekking tot de nationale strategie voor corruptiebestrijding is een belangrijke nationale prioriteit op de politieke agenda van de regering. De nationale strategie voor corruptiebestrijding 2016-2020 liep in 2020 ten einde. Momenteel zijn een interne evaluatie en een externe audit, uitgevoerd door de OESO, aan de gang, met het oog op de voorbereiding van de nieuwe nationale strategie voor corruptiebestrijding (2021-2025). Het ministerie van Justitie, dat de strategie coördineert, meldt dat het vooruitgang heeft geboekt bij de uitvoering van de strategie van 2016-2020 in veel van de deelnemende overheidsdiensten en openbare instellingen, hoewel die vooruitgang ongelijkmatig was, met name op gebieden met een hoog risico, zoals gezondheidszorg, onderwijs of overheidsopdrachten. De vooruitgang omvatte verbeterde procedures voor de behandeling van gevoelige kwesties, een aanzienlijke daling van het aantal integriteitsincidenten, meer transparantie en een betere dienstverlening aan de burgers, onder meer door digitalisering. Belangrijke kenmerken van deze strategie worden door de deelnemende instellingen als beste praktijken beschouwd en zullen in de volgende strategie worden overgenomen, met name het mechanisme voor intercollegiale toetsing en het participatieve besluitvormingsproces via vijf platforms voor corruptiebestrijding (hergroepering van belanghebbenden). Het ministerie van Justitie heeft er niettemin op gewezen dat de doeltreffendheid van de strategie, naast de specifieke uitvoering, met name afhangt van de politieke wil om een impuls te geven aan de uitvoering van de maatregelen in alle deelnemende overheidsdiensten en openbare instellingen, ook op plaatselijk niveau. De evaluaties worden momenteel afgerond, en het ministerie van Justitie heeft een openbare raadpleging georganiseerd met de vijf platforms voor corruptiebestrijding die de belanghebbenden over de nieuwe strategie samenbrengen, en verwacht eind 2021 de vaststelling van de nieuwe nationale strategie voor corruptiebestrijding te kunnen voorstellen. De doeltreffendheid van het onderzoek naar en de bestraffing van corruptie op middelhoog en hoog niveau is verbeterd. De benoeming van een nieuwe hoofdaanklager van het nationale directoraat voor corruptiebestrijding en van nog meer personeel in bestuursfuncties in 2020 heeft gezorgd voor nieuw elan en institutionele stabiliteit. Dit heeft geleid tot een verbetering van de kwaliteit van de onderzoeken en van de dossiers die voor de rechter worden gebracht. In 2020 heeft het DNA betere resultaten geboekt dan in 2019, met een stijging van het aantal tenlasteleggingen op hoog niveau en een vermindering van de achterstand van zaken . Er is ook vooruitgang geboekt op het niveau van de rechtbanken, met een toename van het aantal rechterlijke beslissingen . In 2020 is het aantal klachten van burgers en ambtshalve ingestelde klachten over vermeende corruptiedaden gestegen, wat een ommekeer betekent in de dalende trend sinds 2015. Het DNA ziet dit als een teken van hernieuwd vertrouwen van het publiek in deze instelling en rol, die ernstig was aangetast door de klappen die het in de periode 2017-2019 te verduren kreeg. Ook het communicatiebeleid van het DNA is in 2020 gewijzigd, zodat namen van verdachten niet meer worden genoemd in persberichten wanneer onderzoeken worden geopend, waardoor verdachten minder in de openbaarheid komen. De wijzigingen van de wetten inzake het justitiële stelsel van 2017-2019 vormden een grote belemmering voor de goede werking van het DNA, die zal blijven voortduren zolang deze wetten van kracht zijn. De algemene problemen waarmee het justitiële stelsel te kampen heeft, zijn bijzonder moeilijk gebleken voor het DNA . Het DNA heeft te kampen gehad met een personeelstekort , waardoor de druk op de aanklagers is toegenomen op een moment dat het DNA voor de extra uitdaging stond zijn eigen technische capaciteit te ontwikkelen om rechterlijke bevelen met behulp van bijzondere onderzoekstechnieken uit te voeren . Voorts wordt de effectieve behandeling van een aantal zaken betreffende corruptie op hoog niveau nog steeds negatief beïnvloed door de afdeling Onderzoek van strafbare feiten binnen de rechterlijke macht (SIIJ), die zich blijft mengen in lopende dossiers van corruptie op hoog niveau die door het DNA worden onderzocht. Aan de problematische praktijk van het intrekken van beroepen in corruptiezaken op hoog niveau werd een einde gemaakt nadat het grondwettelijk hof in juli 2020 had geoordeeld dat de overdracht van beroepen aan de SIIJ ongrondwettelijk was . Er is ook een verhoogd risico van straffeloosheid in corruptiedossiers op hoog niveau die door de SIIJ worden behandeld, met name door de trage behandeling van zaken. De behandeling door de SIIJ van klachten tegen aanklagers van personen die wegens corruptie zijn veroordeeld, is ook gezien als het onder druk zetten van aanklagers van het DNA. De lopende wijzigingen van de wetten inzake het justitiële stelsel, waaronder de afschaffing van de SIIJ, zullen belangrijke stappen zijn om de goede werking van het DNA duurzaam te maken. De aanhoudende onzekerheid over wijzigingen in het wetboek van strafrecht en het wetboek van strafvordering blijft een belangrijke uitdaging in de strijd tegen corruptie. Zoals in het verslag over de rechtsstaat 2020 en in het verslag over het mechanisme voor samenwerking en toetsing 2021 is benadrukt, is een andere belangrijke uitdaging bij de bestrijding van corruptie het ontbreken van beleids- en wetgevingsoplossingen voor de snelle opeenvolging van arresten van het grondwettelijk hof die verstrekkende gevolgen hebben en waarbij sinds 2014 bepalingen van het wetboek van strafrecht en het wetboek van strafvordering nietig zijn verklaard of zijn uitgelegd . Wijzigingen van het wetboek van strafrecht en het wetboek van strafvordering blijven noodzakelijk. Deze situatie heeft geleid tot grotere belemmeringen en rechtsonzekerheid met betrekking tot het onderzoek, de vervolging en de bestraffing van corruptiezaken op hoog niveau. Dit heeft geleid tot het mislukken van rechtszaken, tot rechtsonzekerheid over de toelaatbaarheid van bewijsmateriaal en tot het opnieuw opstarten van onderzoeken of processen . De arresten van het grondwettelijk hof over de samenstelling van de kamers met drie rechters voor corruptiezaken op hoog niveau en van de kamers met vijf rechters voor de eindberoepen bij het hof van cassatie hebben nog geen gevolgen voor lopende zaken van corruptie op hoog niveau . In zijn recente arrest heeft het Hof van Justitie van de EU geoordeeld dat het beginsel van voorrang van het EU-recht zich verzet tegen een grondwettelijke regeling van een lidstaat, volgens welke een lagere rechter een binnen de werkingssfeer van het kader van het mechanisme voor samenwerking en toetsing vallende nationale bepaling die strijdig is met het EU-recht, niet op eigen gezag buiten toepassing mag laten. Wanneer wordt bewezen dat het EU-Verdrag of de beschikking betreffende het mechanisme voor samenwerking en toetsing is geschonden, zal de verwijzende rechter op grond van het beginsel van voorrang van het EU-recht de betrokken bepalingen buiten toepassing moeten laten, ongeacht of zij van wetgevende dan wel grondwettelijke aard zijn. In februari 2021 werd een belangrijke beleidsstap gezet toen het parlement problematische amendementen op de wetboeken die in 2018-2019 werden ingediend en die door het grondwettelijk hof in hun geheel ongrondwettig werden bevonden, definitief verwierp. Het huis van afgevaardigden heeft criteria vastgesteld om te beslissen over verzoeken om opheffing van de parlementaire onschendbaarheden, maar de senaat heeft daar nog geen gevolg aan gegeven. In juni 2019 heeft het huis van afgevaardigden zijn reglement van orde gewijzigd en specifiek verwezen naar de criteria in het verslag van de Commissie van Venetië over het doel en de opheffing van de parlementaire onschendbaarheid. De senaat heeft dergelijke regels nog niet aangenomen. Het nationale agentschap voor integriteitsbewaking (ANI) gaat door met het onderzoeken van onverenigbaarheden, belangenconflicten en niet-verantwoorde vermogens . Het werk van het ANI moet ook worden vergemakkelijkt door een wijziging van juli 2020 die de elektronische indiening van informatie over vermogensbestanddelen en belangen mogelijk maakt , die in mei 2021 operationeel werd. Het ANI meldt dat zijn begroting voor 2020 toereikend was om zijn taken uit te voeren, aangezien de aanvankelijk verlaagde begroting later in het jaar werd aangevuld . Het ANI verkeert in onzekerheid over zijn leiderschapsposities. De functie van voorzitter is vacant sinds december 2019 en het mandaat van de vicevoorzitter loopt later dit jaar af. De selectieprocedures zijn uiteindelijk in april 2021 van start gegaan. Het integriteitsrechtskader blijft versnipperd. In het verslag over de rechtsstaat 2020 is gewezen op aanhoudende problemen met het rechtskader inzake integriteit en op de noodzaak van stabiliteit, duidelijkheid en een solide kader. Een reeks wijzigingen van de integriteitswetgeving, met name in 2017-2019, heeft het vermogen van het ANI om zijn werk te doen verzwakt en heeft de reeds bestaande versnippering van het juridisch landschap nog verergerd. Met name twee voorstellen die in 2019 in werking zijn getreden, hebben de rechtsonzekerheid met betrekking tot de toepasselijke integriteitsregeling en de toepassing van sancties verder vergroot. In 2020 en 2021 heeft het hof van cassatie de uitlegging van de wet verduidelijkt. Het hof oordeelde dat de sanctie van toepassing is, ook al heeft de onverenigbaarheid betrekking op een eerder mandaat, en dat een verjaringstermijn van drie jaar moet verwijzen naar de noodzaak voor het ANI om een onderzoek af te ronden binnen drie jaar na de feiten die bepalend zijn voor het bestaan van een belangenconflict of onverenigbaarheid (in plaats van dat de sanctie niet van toepassing is na drie jaar) . Het ANI heeft deze arresten toegejuicht, die duidelijkheid en zekerheid herstellen wat betreft de mogelijkheid om sancties op te leggen na een definitieve rechterlijke beslissing. Een consolidatie van de wetten inzake integriteit, onverenigbaarheden en belangenconflicten zou het mogelijk maken rekening te houden met de rechtspraak en het beleid ter voorkoming van corruptie, en zou een stabiele basis voor de toekomst bieden. Tijdens de lokale en nationale verkiezingen in 2020 heeft het ANI meer voorlichting gegeven over de integriteitsregels voor kandidaten en heeft het met de betrokken autoriteiten informatie uitgewisseld over kandidaten die een verbod hebben gekregen om een openbaar ambt te bekleden. Vóór de gemeenteraadsverkiezingen van 20 september 2020 heeft het ANI de centrale en lokale verkiezingsautoriteiten verzocht informatie te verstrekken over kandidaten die mogelijk een verbod hebben om een openbaar ambt te bekleden als gevolg van een sanctie wegens onverenigbaarheid of belangenconflicten in het vorige mandaat . Bovendien heeft het ANI na de verkiezingen aan de rechtbanken, die bevoegd zijn om de mandaten van de nieuw verkozenen geldig te verklaren, een nominale lijst toegezonden van kandidaten die gedurende drie jaar geen openbaar ambt mogen bekleden. Hoewel een aantal kandidaten werd belet zich kandidaat te stellen, en anderen een ambt werd ontzegd, heeft de rechter bij ongeveer de helft van de kandidaten die een verbod kregen opgelegd, geoordeeld dat zij het verkozen ambt mogen bekleden . In het kader van het valideringsproces na de nationale verkiezingen heeft de validatiecommissie van de Roemeense senaat het ANI verzocht om definitieve en onherroepelijke beslissingen van rechters over onverenigbaarheden of belangenconflicten van de gekozen senatoren mee te delen. Het ANI constateerde dat voor geen van de gekozen senatoren een verbod gold om een ambt te bekleden. Het huis van afgevaardigden heeft het ANI verzocht een standpunt in te nemen ten aanzien van de bekendmaking door een reeks afgevaardigden zelf dat er in hun geval mogelijk sprake was van een onverenigbaarheid . Het elektronische systeem Prevent ter voorkoming van belangenconflicten bij overheidsopdrachten is doeltreffend, aangezien het aantal opgespoorde belangenconflicten aanzienlijk is verminderd. In 2020 heeft het Prevent-systeem 19 140 aanbestedingsprocedures geanalyseerd om mogelijke belangenconflicten op te sporen. In 2020 hebben de integriteitsinspecteurs tien integriteitswaarschuwingen gegeven, voor een bedrag van ongeveer 11,1 miljoen EUR. Tijdens de noodtoestand in het kader van de COVID-19-pandemie mochten overheidsinstanties en rechtspersonen waarin de staat de grootste aandeelhouder is, rechtstreeks materiaal en uitrusting ter bestrijding van de pandemie aankopen, zonder bekendmaking in het elektronisch systeem voor overheidsopdrachten, en boven de waardedrempel (die ongeveer 27 000 EUR bedraagt) voor bekendmaking in het elektronisch systeem. Dit betekent dat deze rechtstreekse aankopen niet via het elektronische systeem zijn verlopen, en dus niet door het Prevent-systeem zijn onderzocht. Om het probleem van de controle van de procedures voor onderhandse gunningen aan te pakken, heeft het ANI een mechanisme ontwikkeld om, op basis van uit openbare bronnen beschikbare informatie, gegevensreeksen over deze procedures te analyseren. Het doel van dit mechanisme is om bij deze aanbestedingsprocedures belangenconflicten op te sporen die aan het toezicht door Prevent zijn ontsnapt. Eind januari 2021 heeft het ANI met behulp van een risicomatrix 580 in het eerste halfjaar van 2020 uitgevoerde procedures voor onderhandse aanbestedingen geverifieerd en 64 potentiële integriteitsincidenten (11 % van de procedures) geïdentificeerd, die verder zullen worden geanalyseerd en waarbij de ambtshalve procedure voor de evaluatie van deze gevallen in werking zou kunnen worden gesteld. Het nationale agentschap voor het beheer van in beslag genomen vermogensbestanddelen (ANABI) blijft volledig operationeel. Dit agentschap is belast met de effectieve uitvoering van de in strafzaken uitgevaardigde beslissingen tot confiscatie door middel van een efficiënt beheer van in beslag genomen vermogensbestanddelen die door aanklagers en rechters aan het agentschap worden toegewezen. In 2021 ging het ANABI zijn vijfde activiteitenjaar in en breidt het zijn activiteiten verder uit. Op basis van de geleerde lessen opende het agentschap met steun van het ministerie van Justitie een openbaar debat ter bevordering van een nationale strategie voor de versterking van het systeem voor de ontneming van vermogensbestanddelen. Deze strategie en dit actieplan bestrijken de periode 2021-2025 en omvatten doelstellingen inzake een grotere capaciteit voor het opsporen van vermogensbestanddelen, zowel nationaal als internationaal, versterkte samenwerkingsmechanismen tussen alle betrokken belanghebbenden, alsook bepalingen inzake de oprichting van een nationaal fonds voor misdaadpreventie. Dit fonds zal maatregelen voor slachtofferbescherming, misdaadpreventie en educatie ondersteunen. Wet 161/200360 en de opeenvolgende nationale strategieën voor corruptiebestrijding bevatten beperkte bepalingen inzake draaideuren voor overheidsambtenaren. Ambtenaren die in de uitoefening van hun functie toezicht- en controleactiviteiten op staatsbedrijven hebben uitgeoefend, mogen gedurende drie jaar na beëindiging van hun dienstverband niet bij deze bedrijven in dienst treden of er gespecialiseerde adviesdiensten voor verrichten. Er is echter geen regelgeving betreffende afkoelingsperioden voor belangrijke besluitvormers.

De handhaving van de gedragscode en het ontbreken van regels inzake lobbyen voor parlementsleden blijven een probleem. Wat de gedragscodes voor de leden van het parlement betreft, heeft de Greco onlangs gewezen op het gebrek aan handhaving van de regels, alsook op het gebrek aan regels over de wijze waarop de parlementsleden omgaan met lobbyisten, samen met duidelijk omschreven beperkingen inzake geschenken, gastvrijheid, gunsten en andere voordelen. Om de uiteenlopende wettelijke regelingen inzake draaideuren te compenseren, is in het kader van een door de EU gefinancierd project een modelprocedure ontwikkeld, die door alle betrokken overheidsinstellingen kan worden toegepast. In Roemenië bestaat sinds 2004 een wet inzake de bescherming van klokkenluiders, maar de toepassing ervan in de praktijk is relatief beperkt. Het ministerie van Justitie heeft eind 2020 aangekondigd dat een wetsontwerp tot omzetting van de richtlijn betreffende de bescherming van klokkenluiders in voorbereiding is. Op 5 maart 2021 zijn het wetsontwerp en de memorie van toelichting op de website van het ministerie van Justitie aan een openbaar debat onderworpen. Ondanks de COVID-19-pandemie bleef de vervolging van corruptie doeltreffend. De algemene vervolgingsinstanties en het DNA hebben tijdens de COVID-19-pandemie bijzondere aandacht besteed aan mogelijke corruptiegerelateerde problemen in verband met overheidsopdrachten. De bij het DNA vastgestelde patronen betreffen gevallen van overtreding van de regels inzake overheidsopdrachten, omkoping van ambtenaren die betrokken zijn bij aanbestedingsprocedures, alsook de aankoop van nagemaakte producten. III.Mediapluriformiteit en -vrijheid Het recht op vrijheid van meningsuiting en het recht op toegang tot alle informatie van algemeen belang is verankerd in de grondwet. De opdracht en de samenstelling van de regulerende instantie voor de media zijn vastgelegd in de wet betreffende de audiovisuele sector. De autoriteiten overwegen wijzigingen van deze wet in het kader van de omzetting van de richtlijn audiovisuele mediadiensten. De bezorgdheid over de werking en de begroting van de nationale audiovisuele raad houdt aan. De nationale audiovisuele raad (CNA) is de autoriteit die het openbaar belang op het gebied van audiovisuele programma’s moet behartigen, en is bij wet ingesteld als autonome overheidsinstantie onder parlementaire controle. De activiteit van de CNA is onderbroken van februari 2021, toen het mandaat van vier van de elf leden afliep, tot 11 mei, toen de nieuwe leden door het parlement werden verkozen. Het lijkt erop dat de in het verslag over de rechtsstaat 2020 vermelde begrotingsproblemen nog steeds bestaan. In maart 2021 is een wetsontwerp tot omzetting van Richtlijn (EU) 2018/1808 inzake audiovisuele mediadiensten, waarin toereikende financiële en budgettaire middelen worden vereist, gepubliceerd voor openbare raadpleging. Het wetsontwerp bepaalt dat de autoriteit over de nodige begroting moet beschikken. Het ontbreken van specifieke waarborgen voor de redactionele onafhankelijkheid en redactionele normen blijft zorgen baren. Wat zelfregulering in de perssector betreft, hebben zich geen veranderingen voorgedaan sinds het verslag over de rechtsstaat 2020, waarin bezorgdheid werd geuit over het ontbreken van specifieke waarborgen voor de redactionele onafhankelijkheid en beroepsnormen, hetzij via wetgeving, hetzij via zelfregulering. De COVID-19-pandemie verslechterde de economische situatie van de reeds in moeilijkheden verkerende gedrukte en lokale pers, en maakte van de handhaving van kwaliteitsnormen een lage prioriteit. De Media Pluralism Monitor 2021 (monitor voor de pluriformiteit van de media 2021) noemt de “precariteit en de slechte arbeidsomstandigheden van journalisten” als een groot blijvend probleem en beoordeelt de commerciële invloed en de invloed van eigenaren op de redactionele inhoud als een zeer hoog risicogebied. De transparantie van de eigendom van de media is nog steeds onvolledig. Zoals vermeld in het verslag over de rechtsstaat 2020 is in de wet betreffende de audiovisuele sector vastgelegd dat de nationale audiovisuele raad de transparantie van de organisatie, de werking en de financiering van de massamedia in de audiovisuele sector moet waarborgen. Voor gedrukte en digitale media gelden geen specifieke regels; voor deze media gelden de algemene regels inzake transparantie van eigendom die in het vennootschapsrecht zijn opgenomen. De Media Pluralism Monitor 2021 meldt voorts het bestaan van achterpoortjes. Bovendien wordt een beroep gedaan op gegevensbeschermingsregels om te voorkomen dat bepaalde informatie over media-eigendombekend wordt gemaakt die eerder door de CNA openbaar is gemaakt. De concentratie van nieuwsmedia is volgens de Media Pluralism Monitor 2021 hoog, met name in de marktsector van de gedrukte pers, die zowel qua vraag als qua aantal titels zeer klein is. Overheidsreclame blijft een belangrijke bron van financiering voor de mediasector. De daling van de commerciële reclame heeft geleid tot inkomstenverlies voor de media, terwijl contracten voor overheidsreclame bezorgdheid lijken te wekken met betrekking tot de redactionele autonomie. De belanghebbenden maken melding van verdere bezorgdheid over de toewijzing van middelen, en vermelden bijvoorbeeld reclamecontracten voor evenementen tijdens de COVID-19-pandemie, terwijl dergelijke evenementen vermoedelijk niet konden plaatsvinden. De voorlichtingscampagnefondsen van de overheid zijn een belangrijk middel geweest om de media tijdens de COVID-19-pandemie te ondersteunen. Bij Noodverordening nr. 63 van 7 mei 2020 is ongeveer 50 miljoen EUR uitgetrokken voor mediacampagnes van de overheid ter voorkoming van de verspreiding van COVID-19. Het grootste deel van het budget (53 %) was wettelijk gereserveerd voor tv-campagnes. In totaal maakten 364 aanvragers gebruik van de regeling. De regeling kreeg kritiek van sommige mediakanalen en andere belanghebbenden die van mening waren dat de toepassingscriteria grote media bevoordeelden en clickbait in de hand werkten. Zij wezen ook op het risico van een afnemend vertrouwen van de burgers in de media, alsmede op de risico’s van politieke druk en zelfcensuur. De bezorgdheid over de uitvoering van het wettelijk kader voor toegang tot informatie blijft voortduren. De wet garandeert de toegang van de massamedia tot informatie van algemeen belang, onder meer via persconferenties die regelmatig door de overheid moeten worden georganiseerd. Het gebrek aan toegang tot informatie wordt echter nog steeds genoemd als een belangrijke uitdaging voor journalisten. De problemen die nog steeds worden gemeld, ook in de context van de COVID-19-pandemie, zijn onder meer vertragingen of weigeringen om informatie te verstrekken, het ontbreken van persconferenties en het gebruik van gegevensbeschermingsregels om de toegang tot informatie te beperken. Wanneer besluiten van autoriteiten die weigeren informatie te verstrekken voor de rechter worden aangevochten, worden bovendien uiteenlopende interpretaties toegepast op soortgelijke situaties. Naast de algemene statistieken werden vanaf maart 2021 ruwe gegevens over de COVID-19-pandemie beschikbaar gesteld en dagelijks door de overheid bijgewerkt. Ondanks deze inspanningen lijkt de toegang tot informatie tijdens de COVID-19-pandemie nog steeds te zijn bemoeilijkt, hetgeen aanleiding is geweest voor oproepen van het maatschappelijk middenveld en journalisten tot meer transparantie. Uit regelmatige controles door de Roemeense autoriteiten blijkt dat het wettelijk kader door de overheid op uiteenlopende wijze wordt toegepast en dat de overheidsinstanties onvoldoende prioriteit geven aan de transparantiemaatregelen, waarbij de naleving het laagst is bij de lokale overheden. De Media Pluralism Monitor 2021 noemt als risicofactoren het reactievermogen van de autoriteiten, dat inconsistent blijft, en het feit dat de toegang tot de rechter lastig is om verhaal te halen. In augustus 2020 zijn wijzigingen in de uitvoeringsvoorschriften van het rechtskader voorgesteld om een aantal van de problemen aan te pakken. Op sommige van de voorgestelde bepalingen is echter kritiek geuit omdat zij de toegang tot bepaalde informatie zouden kunnen bemoeilijken. In maart 2021 werd een project voor een strategie voor het beheer van de overheidscommunicatie gelanceerd. Er worden nog steeds rechtszaken tegen onderzoeksjournalisten wegens smaad gemeld. Twee recente waarschuwingen op het platform van de Raad van Europa voor de bescherming van de journalistiek en de veiligheid van journalisten hebben betrekking op pesterijen en intimidatie van journalisten. Een andere rechtszaak wegens smaad tegen onderzoeksjournalisten, betreffende artikelen over de mondiale voetbalindustrie, is begin 2021 door de bevoegde Roemeense rechtbank verworpen. In een recente uitspraak heeft de rechtbank van eerste aanleg, naar aanleiding van een rechtszaak wegens smaad die de burgemeester van een district in Boekarest had aangespannen tegen een grote krant, besloten dat verschillende door die krant gepubliceerde artikelen moesten worden verwijderd. Naar verluidt heeft de burgemeester ook een strafrechtelijke klacht ingediend, die door het directoraat voor onderzoek naar georganiseerde misdaad en terrorisme wordt onderzocht, tegen journalisten van verschillende publicaties wegens het vormen van een georganiseerde criminele bende en wegens afpersing. Het maatschappelijk middenveld meldde voorts gevallen van SLAPP (“strategic lawsuit against public participation”, rechtszaken met als doel een kritische partij te intimideren en tot zwijgen te brengen) die door overheidsinstellingen of zakenmensen werden aangespannen tegen journalisten, media of het maatschappelijk middenveld . IV.Andere institutionele kwesties in verband met controles en waarborgen Roemenië is een semipresidentiële representatieve democratische republiek. Het Roemeense parlement bestaat uit twee kamers: de senaat (de eerste kamer) en het huis van afgevaardigden (de tweede kamer). De regering, afgevaardigden, senatoren of een groep van minstens 100 000 burgers hebben het recht om een wetgevingsinitiatief te nemen. Het grondwettelijk hof bewaakt de suprematie van de grondwet en is verantwoordelijk voor de toetsing van de wetten. Er blijft bezorgdheid bestaan over de stabiliteit en voorspelbaarheid van de wetgeving. Het gewone wetgevingsproces is goed geregeld en omvat een uitgebreide institutionele structuur van controles en waarborgen. Zoals echter uiteengezet in het verslag over de rechtsstaat 2020 wordt wetgeving te vaak gewijzigd, terwijl het doel van de wijzigingen vaak onduidelijk is en de daaruit voortvloeiende wetten soms tegenstrijdig zijn. Op verschillende beleidsdomeinen zijn talrijke en soms tegenstrijdige wijzigingen van dezelfde wetten geïnitieerd en vastgesteld door het parlement. De wetgevende raad meldt dat herhaalde wijzigingen die geen samenhang vertonen, in combinatie met het ontbreken van codificatie van wetten die herhaaldelijk zijn gewijzigd, het zelfs voor beoefenaars van juridische beroepen moeilijk maken om de stand van het positief recht te kennen. De ondernemingen wijzen erop dat het ontbreken van een stabiele en voorspelbare wetgeving een uitdaging vormt. Daarom dringt de wetgevende raad nu aan op de invoering van de verplichting om een geconsolideerde versie van een wet te publiceren telkens wanneer deze wordt gewijzigd. Wet nr. 24 inzake wetgevingstechniek biedt de initiatiefnemer van een wet de mogelijkheid te besluiten tot heruitgave in geconsolideerde vorm, maar van deze mogelijkheid wordt zelden gebruik gemaakt. De wetgevende raad is ook begonnen met een project voor codificatie van wetgeving. De parlementaire procedure waarbij amendementen ingediend blijven totdat zij specifiek worden geschrapt, betekent echter dat verscheidene reeds lang bestaande amendementen en procedures nog steeds bij het parlement in behandeling zijn. De definitieve verwerping door het parlement, in de eerste maanden van de nieuwe legislatuur, van problematische amendementen op belangrijke gebieden die nog hangende waren van de vorige legislatuur, werd gezien als een positieve stap. Sinds het laatste verslag zijn er op het gebied van justitie geen noodverordeningen van de regering van betekenis meer aangenomen. In een raadplegend referendum in mei 2019 heeft een meerderheid van de burgers zich uitgesproken voor een verbod op het gebruik van noodverordeningen van de regering op het gebied van justitie. Dit illustreerde de bezorgdheid over het buitensporige gebruik van noodverordeningen van de regering op dit vlak, waarvan er sinds november 2019 weinig gevallen zijn geweest . Buiten de justitiële ruimte werd in 2020 de grote meerderheid van de noodverordeningen van de regering uitgevaardigd in het kader van de COVID-19-pandemie. Wat de procedures in het parlement betreft, is het aantal spoedprocedures betreffende belangrijke justitiële en corruptiebestrijdingszaken in 2020 aanzienlijk gedaald. In februari 2021 verwierp het parlement een voorstel om het wetsontwerp tot afschaffing van de SIIJ via een parlementaire spoedprocedure te behandelen. Het aantal effectbeoordelingen en openbare raadplegingen voorafgaand aan de vaststelling van wetgeving blijft beperkt. Ondanks de inspanningen van het secretariaat-generaal van de regering om de centrale en lokale overheden beter in staat te stellen de overheidsbeslissingen te onderbouwen, wordt bij de beleidsvorming nog steeds niet overal gebruik gemaakt van empirisch onderbouwde instrumenten en zijn veel effectbeoordelingen van regelgeving oppervlakkig. Het maatschappelijk middenveld meldde dat veel wetsvoorstellen waarover een openbare raadpleging wordt gehouden, geen gevolgen hebben voor de begroting. In 2020 zijn op het niveau van het secretariaat-generaal van de regering 65 normatieve besluiten aangenomen, waarvan er slechts 12 openbaar zijn gemaakt. Van de 47 ontvangen aanbevelingen werd er slechts één aanvaard. 11 van de 12 gepubliceerde normatieve besluiten zijn ongewijzigd gebleven. De deelname van de niet-gouvernementele sector en vertegenwoordigers van de media aan het beleidsvormingsproces is sporadisch , hoewel de online-infrastructuur voorhanden is. Het aantal gebruikers van het platform voor onlineraadpleging blijft beperkt. Het secretariaat-generaal van de regering werkt aan een catalogus van ngo’s die belangstelling hebben voor deelneming aan het besluitvormingsproces. Een alarmtoestand volgde op de noodtoestand die was afgekondigd in het kader van de COVID-19-pandemie, en noodmaatregelen waren onderworpen aan rechterlijke toetsing. De noodtoestand die in het kader van de COVID-19-pandemie was uitgeroepen, is op 14 mei 2020 opgeheven. Na het einde van de noodtoestand werd op 15 mei de alarmtoestand afgekondigd, die op 18 mei door de regering werd bevestigd, aanvankelijk voor 30 dagen. Vervolgens werd deze bij opeenvolgende regeringsbesluiten verlengd, telkens voor een periode van 30 dagen. De alarmtoestand blijft van kracht. Na uitspraken van het grondwettelijk hof waarin de rechtsgrondslag van de noodtoestand in twijfel werd getrokken, keurde het parlement de door de regering uitgeroepen alarmtoestand goed. In 2020 en 2021 heeft de kamer voor administratieve en fiscale geschillen van het hof van cassatie in laatste aanleg uitspraak gedaan in twaalf zaken betreffende administratieve besluiten die waren uitgevaardigd op grond van artikel 15 van Wet nr. 136/2020 tot vaststelling van maatregelen in verband met de volksgezondheid in situaties met een epidemiologisch of biologisch risico, van toepassing in het kader van de COVID-19-pandemie. In twee gevallen heeft de rechtbank de nietigverklaring van administratieve handelingen bevolen. De maatregelen die bedoeld zijn om het pijnpunt van de uitvoering van rechterlijke uitspraken en de toepassing van de rechtspraak door overheidsdiensten aan te pakken, blijven onuitgevoerd. Omdat Roemenië in strijd is bevonden met artikel 6, lid 1, van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens voor het niet of met aanzienlijke vertraging naleven van definitieve beslissingen van binnenlandse rechtbanken door de staat of door rechtspersonen die onder de verantwoordelijkheid van de staat vallen, blijft het land onder verscherpt toezicht staan van het Comité van Ministers van de Raad van Europa voor de uitvoering van dit arrest. In dit verband heeft Roemenië in 2019 een actieplan voorgesteld aan het Comité van Ministers van de Raad van Europa en de lijst van maatregelen ter uitvoering van het actieplan goedgekeurd. Deze maatregelen zijn echter niet uitgevoerd. In een memorandum van 27 november 2020 heeft de regering besloten een werkgroep op te dragen nieuwe juridische oplossingen voor te stellen om aan alle vereisten van het actieplan te voldoen, ook met betrekking tot de uitvoering van uitspraken waarbij aan de staat of aan rechtspersonen die onder de verantwoordelijkheid van de staat vallen een verplichting wordt opgelegd om een specifieke handeling te verrichten (niet-geldelijke verplichting). Een arrest van het grondwettelijk hof van 8 juni 2021 geeft aanleiding tot ernstige bezorgdheid, aangezien het beginsel van de voorrang van het EU-recht in twijfel trekt. In dit arrest heeft het grondwettelijk hof de bevindingen van het Hof van Justitie van de EU in zijn prejudiciële beslissing van 18 mei 2021 niet aanvaard en meer in het algemeen het beginsel van de voorrang van het EU-recht ter discussie gesteld . Het hof oordeelde dat de nationale rechterlijke instanties niet bevoegd zijn om te toetsen of door het grondwettelijk hof grondwettelijk verklaarde nationale bepalingen in overeenstemming zijn met het EU-recht, en dat de uit het besluit inzake het mechanisme voor samenwerking en toetsing voortvloeiende verplichtingen niet op de nationale rechterlijke instanties rusten . Dit kan een belangrijke belemmering vormen voor rechters die de in bovengenoemd prejudiciele beslissing uiteengezette vereisten van het EU-recht moeten toepassen wanneer zij uitspraak doen in zaken, met name betreffende de SIIJ.

De onafhankelijke autoriteiten bleven actief tijdens de hele duur van de COVID-19-pandemie. In 2020 heeft de ombudspersoon in totaal 18 beroepen wegens ongrondwettigheid (bezwaren en excepties) ingediend, waarvan er elf geheel of gedeeltelijk zijn aanvaard, terwijl er twee zijn verworpen en vier nog in behandeling zijn. Zes gevallen van ongrondwettigheid die bij het grondwettelijk hof aanhangig zijn gemaakt, betreffen maatregelen die zijn genomen in het kader van de noodtoestand en de alarmtoestand. De ombudspersoon richtte ook in totaal 65 brieven en aanbevelingen aan verschillende ministers over hun besluiten inzake de noodtoestand en de alarmtoestand. Op 16 juni 2021 ontsloeg het parlement de ombudspersoon uit haar functie, nadat het de activiteitenverslagen van de ombudspersoon voor de afgelopen drie jaar had verworpen. Op 29 juni 2021 oordeelde het grondwettelijk hof dat het ontslag van de ombudspersoon door het parlement ongrondwettelijk was, aangezien de wet die het ontslag regelt niet met zekerheid voorzag in de gevallen waarin deze sanctie zou kunnen worden opgelegd, noch in een recht op beroep voor een onafhankelijke en onpartijdige rechtbank. Het ontslagbesluit werd daarom vernietigd en de ombudspersoon werd in haar functie hersteld. Een voorstel om het Roemeens instituut voor de mensenrechten en de nationale raad voor de bestrijding van discriminatie te laten fuseren, is in behandeling bij het parlement. Na de aanneming van de wet tot wijziging van het mandaat en de bevoegdheden van het Roemeens instituut voor de mensenrechten (RIHR),, heeft de Roemeense president een exceptie van ongrondwettigheid opgeworpen. In dit verband verklaarde het grondwettelijk hof de wet in zijn geheel ongrondwettig. Een wetsvoorstel over de fusie van het RIHR in de nationale raad voor de bestrijding van discriminatie (NCCD) is in behandeling bij de senaat. Grote verschillen in de juridische status, de opdracht en het mandaat van deze twee instellingenleiden echter tot onzekerheid over de voorgestelde fusie. In 2020 zijn nieuwe wijzigingen in werking getreden om de oprichting van verenigingen en stichtingen te vergemakkelijken. De wijzigingen in Regeringsverordening 26/2000 hebben tot doel het recht van vereniging te vergemakkelijken en de bureaucratische lasten voor ngo’s te verlichten . De nieuwe bepalingen bevoorrechten met name het gebruik van elektronische documenten en de stroomlijning van procedures en registratieregels. Hoewel deze wijzigingen door verscheidene organisaties uit het maatschappelijk middenveld als een vooruitgang werden beschouwd, zijn er ook gevallen van kritiek, met name in verband met het gebrek aan samenhang van de wijzigingen. Belanghebbenden melden dat organisaties uit het maatschappelijk middenveld negatief werden beïnvloed door de beperkingen van de vrijheid van vergadering en vereniging in het kader van de COVID-19-pandemie. De ruimte voor het maatschappelijk middenveld wordt nog steeds beschouwd als gekrompen.

Bijlage I: lijst van bronnen in alfabetische volgorde* * De lijst van de bijdragen die zijn ontvangen in het kader van de raadpleging voor het verslag over de rechtsstaat 2021 is te vinden op https://ec.europa.eu/info/policies/justice-and-fundamental-rights/upholding-rule-law/rule-law/rule-law-mechanism/2021-rule-law-report-targeted-stakeholder-consultation Agerpres, “Jurnalistul Cătălin Tolontan, audiat la DIICOT în urma unei plângeri depuse de primarul Sectorului 4 (Journalist Cătălin Tolontan, gehoord door het DIICOT naar aanleiding van een klacht van de burgemeester van sector 4) van 20 mei 2021,

https://www.agerpres.ro/justitie/2021/05/20/jurnalistul-catalin-tolontan-audiat-la-diicot-in-urma-unei-plangeri-depuse-de-primarul-sectorului-4--716788 Bertelsmann-Stiftung, Sustainable Governance Indicators 2020, Romania Report, https://www.sgi-network.org/docs/2020/country/SGI2020_Romania.pdf Center for Independent Journalism (2020), Fundamental Rights under Siege 2020. Center for Independent Journalism (2020), Fundamental Rights under Siege 2020, blz. 18, https://cji.ro/wp-content/uploads/2020/09/Freedom-of-expression-report_final.pdf Centre for Media Pluralism and Media Freedom (2021), Media pluralism monitor 2021 — Country Report for Romania. Directoraat-generaal Communicatie (2019), Flash Eurobarometer 482: businesses’ attitudes towards corruption in the EU. Directoraat-generaal Communicatie (2020), Special Eurobarometer 502: corruption. Dumitrita Holdis (2020), ReportIt: When state funding discredits the press – The Romanian media is facing a financial and moral dilemma (Wanneer overheidsfinanciering de pers in diskrediet brengt — De Roemeense media staan voor een financieel en moreel dilemma), https://www.mappingmediafreedom.org/2020/10/30/reportit-when-state-funding-discredits-the-press-the-romanian-media-is-facing-a-financial-and-moral-dilemma/ Europese Commissie (2018), Public administration characteristics and performance in EU28, https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=738&langId=en&pubId=8123&furtherPubs=yes Europese Commissie (2020), Verslag over de rechtsstaat 2020 — Situatie op het gebied van de rechtsstaat in de Europese Unie. Europese Commissie (2021), EU-scorebord voor justitie. Expert Forum (2021), bijdrage van Expert Forum aan het verslag over de rechtsstaat 2021. Funky Citizens (2021), bijdrage van Funky Citizens aan het verslag over de rechtsstaat 2021. Grondwettelijk hof van Roemenië, persmededeling van 7 april 2021, https://www.ccr.ro/comunicat-de-presa-7-aprilie-2021/ Holdis, Dumitrita (2020), ReportIt: When state funding discredits the press – The Romanian media is facing a financial and moral dilemma (Wanneer overheidsfinanciering de pers in diskrediet brengt — De Roemeense media staan voor een financieel en moreel dilemma), https://www.mappingmediafreedom.org/2020/10/30/reportit-when-state-funding-discredits-the-press-the-romanian-media-is-facing-a-financial-and-moral-dilemma/

Libertatea, “În procesul civil, Judecătoria Sectorului 2 a dat dreptate primarului Băluță și a decis și ștergerea articolelor despre Goleac! Decizia nu e definitivă”

(In de civielrechtelijke procedure heeft de districtsrechtbank 2 burgemeester Băluță in het gelijk gesteld en tevens besloten de artikelen over Goleac te schrappen! De beslissing is nog niet definitief) van 24 mei 2021,

https://www.libertatea.ro/stiri/in-procesul-civil-judecatoria-sectorului-2-a-dat-dreptate-primarului-baluta-si-a-decis-si-stergerea-articolelor-despre-goleac-3566580 Liberties (2021), EU 2020: Demanding on Democracy, https://www.liberties.eu/en/stories/rule-of-law-report-2021-democracy-demanding-on-democracy/43362 Nationaal agentschap voor integriteitsbewaking (Agenția Națională de Integritate, ANI), persbericht over preventie- en bewustmakingsmaatregelen van het nationaal agentschap voor integriteitsbewaking in het kader van de organisatie van de lokale verkiezingen in 2020, https://www.integritate.eu/Comunicate.aspx?Action=1&NewsId=3005¤tPage=4&M=NewsV2&PID=20 Nationaal directoraat voor corruptiebestrijding (Direcția Națională Anticorupție, DNA), activiteitenverslag 2020, http://www.pna.ro/obiect2.jsp?id=489 Nationale audiovisuele raad (Consiliul Național al Audiovizualului, CNA), persmededeling over de openbare zittingen van de CNA, 10 februari 2021, https://www.cna.ro/article11090,11090.html Raad van Europa, Platform to promote the protection of journalism and safety of journalists – Romania, https://www.coe.int/en/web/media-freedom/romania Reporters without Borders — Romania, https://rsf.org/en/romania Reporters without Borders en Active Watch (2021), open brief aan de Roemeense autoriteiten met het verzoek om een onderzoek naar de wijze waarop de strafrechtelijke vordering is behandeld, https://rsf.org/en/news/romania-open-letter-rsf-and-activewatch-denounce-judicial-pressures-investigative-journalists Roemeense regering (2021), bijdrage van Roemenië aan het verslag over de rechtsstaat 2021. Secretariaat-generaal van de regering (2020), jaarverslag over de transparantie van de besluitvorming (1 januari 2020 – 31 december 2020), bijlage nr. 20 – PS 14/2019 op het niveau van het secretariaat-generaal van de regering,

http://sgg.gov.ro/1/wp-content/uploads/2021/02/19022021-SGG-Raportul-de-evaluare-a-implementarii-Legii-nr.-52_2003-in-anul-2020-.pdf Secretariaat-generaal van de regering (2021), Openingsconferentie van het project “Strategie voor het beheer van de overheidscommunicatie van Roemenië”, http://sgg.gov.ro/1/conferinta-de-deschidere-a-proiectului-strategia-pentru-managementul-comunicarii-guvernamentale-a-romaniei-cod-sipoca-754/ Bijlage II: bezoek aan Roemenië De diensten van de Commissie hebben in april 2021 virtuele vergaderingen gehouden met: ·Bureau van het Openbaar Ministerie dat is ingedeeld bij het hof van cassatie ·Center for independent journalism ·Expertforum ·Freedom House ·Funky Citizens ·Hof van cassatie ·Hoge raad voor de magistratuur

·Initiative for Justice Association ·Juridische commissie van het huis van afgevaardigden ·Media Association — Cluj ·Ministerie van Justitie ·Nationaal agentschap voor het beheer van in beslag genomen vermogensbestanddelen ·Nationaal agentschap voor integriteitsbewaking ·Nationaal directoraat voor corruptiebestrijding ·Nationale audiovisuele raad ·Nationale bond van Roemeense rechters ·Nationale strategie voor corruptiebestrijding ·Ombudspersoon ·Roemeens rechtersforum ·Secretariaat-generaal van de regering ·Vereniging “Mișcarea pentru apărarea statutului procurorilor” ·Vereniging van Roemeense rechters ·Wetgevende raad * De Commissie heeft eveneens de volgende organisaties ontmoet in een aantal horizontale vergaderingen: ·Amnesty International ·Center for Reproductive Rights

·Civicus ·Civil Liberties Union for Europe ·Civil Society Europe ·Conference of European Churches ·EuroCommerce ·European Center for Not-for-Profit Law ·European Centre for Press and Media Freedom ·European Civic Forum ·European Federation of Journalists ·European Partnership for Democracy ·European Youth Forum ·Front Line Defenders ·Human Rights House Foundation ·Human Rights Watch ·ILGA-Europe ·International Commission of Jurists ·International Federation for Human Rights ·International Planned Parenthood Federation European Network (IPPF EN) ·International Press Institute ·Netherlands Helsinki Committee