VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD OVER DE HARMONISATIE VAN DE CONSUMENTENPRIJSINDICES IN DE EUROPESE UNIE

INHOUDSOPGAVE

Inhoudsopgave

Lijst van tabellen

In de tekst gebruikte afkortingen

1. samenvatting

2. INLEIDING

3. FUNDAMENTELE BEGRIPPEN EN DEFINITIES

3.1. Doel en omvang van het GICP

3.2. Dekking, gewichten en prijzen in het GICP

3.3. Berekening van het GICP

4. GICP's zoals ze door eurostat openbaar worden gemaakt

5. verbeteringen in het ontwerp van de index

5.1. Gewichten

5.2. Dekking van goederen en diensten

5.3. Geografische dekking en dekking wat de populatie betreft

5.4. Classificatie van goederen en diensten

5.5. Tarieven

5.6. Verzekeringen

5.6.1. Gewichten voor verzekeringen

5.6.2. Prijzen van verzekeringen

5.7. Gezondheid, onderwijs en sociale bescherming

5.8. Richtsnoeren met betrekking tot uitvoeringsmaatregelen bij het GICP

5.8.1. Richtsnoeren betreffende GICP-herzieningen

5.8.2. Richtsnoeren over de behandeling van prijsverlagingen in het GICP

5.8.3. Richtsnoeren over de verwerking van afgekeurde prijswaarnemingen

5.8.4. Richtsnoeren voor de behandeling van gegevensverwerkende apparatuur, met name pc's, in de GICPs

6. DE kwaliteit van de index

6.1. Relevantie

6.2. Betrouwbaarheid

6.2.1. Representativiteit

6.2.2. Nauwkeurigheid

6.3. Vergelijkbaarheid

6.3.1. Vergelijkbaarheid bij toepassing van verschillende formules

6.3.2. Onderlinge vergelijkbaarheid van lidstaten

6.4. De GICP-normen

6.4.1. Conceptuele problemen bij technisch "lastige" artikelgroepen

6.4.2. Onlangs belangrijk geworden goederen en diensten

6.4.3. De kwaliteit van gewichten

6.4.4. Monetaire consumptieve bestedingen van huishoudens (MCBH)

6.4.5. De macro-indexformule (gemeenschappelijke referentieperiode)

6.4.6. Elementaire aggregaten

6.4.7. Minimumnormen ten aanzien van steekproeven

6.4.8. Het niveau waarop macroaggregatie overgaat in elementaire aggregatie

6.4.9. Minimumnormen voor aanpassingen wegens kwaliteitswijziging

6.4.10. Gegevensbank met aanpassingen wegens kwaliteitswijziging

6.4.11. Impliciete kwaliteitsindexcijfers (IQI's)

6.4.12. Werkwijze bij ontbrekende waarnemingen

6.4.13. Seizoenproducten

6.4.14. Prijsbepalingen en de verwerking daarvan

a) Tarieven

b) Prijsverlagingen

c) Tijdstip van de opneming van aankoopprijzen in het GICP

d) herzieningenbeleid

6.5. Coherentie

6.5.1. Classificatie

6.5.2. Samenhang met definities van de nationale rekeningen (NR's)

6.6. Tijdigheid en stiptheid

6.7. Toegankelijkheid en duidelijkheid

7. kwaliteitszorg bij gicp's

7.1. Toezicht op de naleving

7.2. Adviesorgaan

8. uitbreiding van de eu

8.1. Inleiding

8.2. Het uitvoeringsbeleid

8.3. Phare

8.3.1. Modelproject over prijsstatistieken

8.3.2. Opleidingsprogramma

9. activiteiten van het regLEMENTERINGScomitÉ

10. Reacties van gebruikers en de media

10.1. De opinie van de Europese Centrale Bank

10.2. De opinie van het Directoraat-generaal Economische en financiële zaken van de Europese Commissie

10.3. De GICP in de pers

11. kostenaspecten

12. vooruitzichten

12.1. Toekomstig werk met de lidstaten

bijlage I

BIJLAGE II

BIJLAGE III

LIJST VAN TabELLEN

Tabel 1 Subindexcijfers die vanaf december 1999 geheel worden meegenomen

Tabel 2 Voornaamste onderkende potentiële bronnen van verschillen

Tabel 3 Onlangs belangrijk geworden goederen en diensten versus vervangingen

Tabel 4 Onlangs belangrijk geworden goederen en diensten voorgesteld door de lidstaten

Tabel 5 Onlangs belangrijk geworden goederen en diensten voorgesteld door Eurostat

Tabel 6 Verandering in de dekking vanaf het indexcijfer van januari 2000

Tabel 7 Effect van de uitbreiding van de dekking op het totale GICP (verschil in jaarlijkse verandering uitgedrukt in procentpunten)

Tabel 8 Referentieperioden voor gewichten

Tabel 9 Toegepaste berekeningswijze voor elementaire aggregaten

Tabel 10 Gemiddeld aantal elementaire aggregaten per maand in de 12 meest recente opeenvolgende maanden

Tabel 11 Gemiddeld aantal prijswaarnemingen per elementair aggregaat per maand

Tabel 12 Stand van zaken en toekomstig werk

IN DE TEKST GEBRUIKTE AFKORTINGEN

A // Oostenrijk

B // België

CBH // Consumptieve bestedingen van huishoudens

CEIES // Europees Raadgevend Comité voor statistische informatie op economisch en sociaal gebied

COICOP // Classificatie van individuele verbruiksfuncties

CSP // Comité Statistisch Programma

D // Duitsland

DK // Denemarken

E // Spanje

EA // Elementair aggregaat

ECB // Europese Centrale Bank

EER // Europese Economische Ruimte

EERICP // Indexcijfer van de consumptieprijzen voor de Europese Economische Ruimte

EG // Europese Gemeenschap

EICP // Europees indexcijfer van de consumptieprijzen

EL // Griekenland

EMU // Economische en Monetaire Unie

ESCB // Europees Stelsel van Centrale Banken

ESR // Europees Systeem van Rekeningen

EU // Europese Unie

F // Frankrijk

FIN // Finland

GICP // Geharmoniseerd indexcijfer van de consumptieprijzen

I // Italië

ICP // Indexcijfer van de consumptieprijzen

IMF // Internationale Monetaire Fonds

IQI // Impliciete kwaliteitsindexcijfers

IRL // Ierland

KKP // Koopkrachtpariteit

KKS // Koopkrachtstandaard

KL // Kandidaat-lidstaat

L // Luxemburg

MCBH // Monetaire consumptieve bestedingen van huishoudens

MG // Meetkundig gemiddelde

MGP // Meetkundig gemiddelde van prijzen

MUICP // Consumentenprijsindex voor de Monetaire Unie

N // Noorwegen

NL // Nederland

NR // Nationale Rekeningen

OESO // Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling

P // Portugal

PB // Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen

PC // Personal computer

Phare // Actieprogramma voor gecoördineerde hulp aan Polen en Hongarije (later uitgebreid tot de overige landen van Midden- en Oost-Europa)

RGP // Ratio van rekenkundig gemiddelde prijzen

S // Zweden

SDDS // Dataverspreidingsnormen

TF // Task force

TQM // Total Quality Management

TV // Televisie

UK // Verenigd Koninkrijk

UNSD // Bureau voor de statistiek van de Verenigde Naties

VN // Verenigde Naties

VS // Verenigde Staten van Amerika

WG // Werkgroep

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD

OVER DE HARMONISATIE VAN DE CONSUMENTENPRIJSINDEXCIJFERS IN DE EUROPESE UNIE

samenvatting

Ingevolge Verordening (EG) nr. 2494/95 [1] van de Raad worden sinds maart 1997 geharmoniseerde indexcijfers van de consumptieprijzen (GICP's) vastgesteld en gepubliceerd, uitgaande van een gemeenschappelijke referentiebasis 1996=100, met een gemeenschappelijke dekking van consumentengoederen en -diensten en een gemeenschappelijke classificatie.

[1] PB L 257, 27.10.1995, blz. 1.

In februari 1998 heeft de Commissie (Eurostat) een verslag ingediend bij de Raad (COM(1998)104 def., hierna aangeduid als "het verslag") over de opgestelde GICP's en in het bijzonder de betrouwbaarheid ervan en de mate waarin aan de vergelijkbaarheidseisen was voldaan. In het verslag werd erop gewezen dat deze indexcijfers zowel door de Commissie als het Europees Monetair Instituut zijn aanvaard als een bevredigende maatstaf voor de beoordeling van de convergentie. Eurostat en de voornaamste gebruikers wensten evenwel verdere verbetering van de kwaliteit en vergelijkbaarheid van de GICP's ten behoeve van de toepassing bij het monetaire beleid en het toezicht op de inflatie binnen de Economische en Monetaire Unie. Volgens het verslag is met name extra aandacht nodig voor de onderwerpen aanpassingen wegens kwaliteitswijzigingen, steekproefmethoden en de dekking van goederen en diensten. In de twee jaar die sinds het uitbrengen van het verslag zijn verstreken, heeft de Commissie (Eurostat) zich, naast de werkzaamheden verbonden met het opstellen van actuele en volledige indexcijfers voor de Europese Centrale Bank en andere gebruikers, samen met de nationale bureaus voor de statistiek gericht op deze punten.

In de eerste opzet waren de GICP's, hoewel behoorlijk dekkend, in hoofdzaak samengesteld uit datgene wat de nationale indexcijfers van de consumptieprijzen (ICP's) gemeenschappelijk hadden. Sindsdien is de dekking ervan dank zij aanzienlijke inspanningen van en samenwerking tussen de lidstaten uitgebreid tot bijna alle soorten consumentenbestedingen. Met name de moeilijke sectoren gezondheid, onderwijs en sociale bescherming zijn nu grotendeels in de indexcijfers opgenomen, evenals verzekering en financiële dienstverlening. Bij de verwerking van deze onderwerpen, evenals wat betreft de geografische dekking en de populatiedekking, wordt gewerkt volgens overeengekomen definities, waardoor ondanks grote institutionele verschillen de vergelijkbaarheid is gewaarborgd.

Andere verbeteringen met betrekking tot de vergelijkbaarheid zijn het resultaat van afspraken over de verwerking van de hoogte van tarieven voor onder meer elektriciteit en telefoon, alsook de bereidheid van lidstaten om wegingen bij te stellen en ervoor te zorgen dat de prijzen van nieuwe goederen als mobiele telefoons en pc's worden opgenomen. Hoewel de verordeningen lidstaten niet verplichten tot een uitgebreide jaarlijkse bijstelling van wegingen, gebeurt dit inmiddels in drie lidstaten en zijn er andere lidstaten die een spoedige actualisering overwegen of in voorbereiding hebben. Als gevolg hiervan zijn de voor GICP's gehanteerde wegingen aanzienlijk actueler en relevanter geworden dan vóór de harmonisatie het geval was.

Er is nog geen consensus over de vraag of bij bewoners van eigen huizen in het GICP behalve de inflatie van reparatie- en onderhoudsprijzen nog andere inflatoire effecten opgenomen moeten worden. Er is nagegaan of een index is op te stellen van de netto verwervingsuitgaven voor eigen woningen (huizenprijzen), maar dat bleek voor een aantal lidstaten aanzienlijke praktische problemen met zich te brengen. De kosten van eigen bewoning die niet in directe uitgaven tot uitdrukking komen, vormen afhankelijk van het ingenomen standpunt geen onderwerp van inflatie van consumptieprijzen dan wel een onderwerp dat in de praktijk niet goed te verdisconteren is.

Het probleem van het aanpassingen wegens kwaliteitswijziging is, wellicht niet onverwacht, hardnekkig gebleken. Toch is er een bescheiden voortgang geboekt, zoals de invoering op experimentele basis van impliciete kwaliteitsindices (IQI's) als hulpmiddel bij het toezicht. Na in het Boskin-rapport van december 1996 over het in de VS gebruikte ICP en het Hoffmann-rapport over het Duitse ICP (1998) rees de vraag of er sprake is van vertekening in de ICP's doordat te weinig rekening wordt gehouden met kwaliteitsverbetering, met name bij hightechproducten als pc's. De Commissie (Eurostat) heeft de argumenten dienaangaande nader bestudeerd.

De uitkomst hiervan was dat de kwestie van kwaliteitswijzigingen weliswaar zeer belangrijk is, maar dat een systematische vertekening van enigerlei ICP als gevolg daarvan niet aantoonbaar was, omdat er geen overeenstemming bestaat over de inhoud van het begrip kwaliteitswijziging en over geschikte operationele methoden om ze te verdisconteren. De argumentatie in het Boskin-rapport, uitgaande van de index van de kosten voor levensonderhoud, is weliswaar interessant, maar niet van toepassing op het GICP, dat als Laspeyres-index bedoeld is om de inflatie te meten, en de aannamen achter Boskins theorie zijn derhalve niet algemeen toepasbaar. De aannamen van Boskins theorie golden daarom niet volledig. Desondanks blijft de Commissie (Eurostat) het werk van het US Bureau of Labour Statistics gericht op aanpassingen wegens kwaliteitswijziging van pc's en andere consumentengoederen en -diensten nauwlettend volgen.

De Commissie (Eurostat) blijft ernaar streven overeenstemming te bereiken met de lidstaten over praktische maatregelen om tot betere aanpassingen wegens kwaliteitswijziging te komen. Bij vergelijking van de in verschillende lidstaten doorgevoerde aanpassingen zijn op subindexniveau soms onaanvaardbaar grote verschillen aan de dag getreden. De lidstaten zijn hierop geattendeerd.

Op het gebied van steekproefmethoden is met de lidstaten duidelijk meer voortgang geboekt, ofschoon ook hier het theoretische kader te wensen overlaat. De theorie van statistische steekproefmethoden is weliswaar voor prijsindexering goed ontwikkeld, maar de toepassing ervan op prijsindexcijfers, waarbij het erom gaat prijsveranderingen te meten in een dynamische economie, brengt begripsmatige problemen met zich die nog niet zijn opgelost. In de praktijk neemt men in de meeste lidstaten bovendien ter besparing van kosten liever geen aselecte maar doelgerichte steekproeven. De ontwikkeling van de regelgeving is vooral gericht op goede weergave van het bestaande pakket aan goederen en diensten. In een aantal lidstaten wordt onder meer nagegaan welke voordelen een betere prijsinformatie in de vorm van scannergegevens van supermarktkassa's kan bieden.

Sinds de start van EMU-fase III in januari 1999 is het zwaartepunt verschoven van nationale GICP's naar het indexcijfer van de consumptieprijzen voor de Monetaire Unie (MUICP), die voor de ECB bij beoordelen van de prijsstabiliteit binnen de eurozone een essentiële rol speelt. De Commissie (Eurostat) publiceert het MUICP nu samen met de maandelijkse GICP's en een uitgebreid overzicht van subindexcijfers veelal achttien dagen eerder dan de kaderverordening van de Raad vereist. De indices zijn beschikbaar via de gegevensbank NewCronos en de website van de Commissie (Eurostat), met toelichtingen over de wijze waarop ze tot stand zijn gekomen. De kandidaat-lidstaten hebben, met assistentie van deskundigen van de Commissie (Eurostat) en uit lidstaten, aanzienlijke vooruitgang geboekt bij het opstellen van indexcijfers van de consumptieprijzen volgens de GICP-richtsnoeren, en ook deze kunnen worden opgevraagd.

Naar de mening van de Commissie (Eurostat) vormen de GICP's een gezamenlijke prestatie van formaat, die geleid heeft tot sterk verbeterde inflatiebepalingen - niet alleen als informatiemateriaal voor het financiële beleid in de Monetaire Unie maar ook voor de overheden van de lidstaten. Er rest echter nog heel wat werk om de totale betrouwbaarheid, relevantie en vergelijkbaarheid van de indices te waarborgen. Het programma dat met de lidstaten voor de toekomst is opgesteld, is daarom gericht op consolidering en toelichting (met praktische richtsnoeren) van bestaande werkwijzen en de ontwikkeling van nadere afspraken over die onderwerpen waarbij nog systematische verschillen kunnen optreden, bijvoorbeeld op het punt van aanpassingen wegens kwaliteitswijziging. Verder wordt gestreefd naar de ontwikkeling van operationele toezichtsystemen die gebruikers voldoende waarborgen bieden dat alle GICP's en het MUICP aan de bestaande en nog overeen te komen eisen voldoen.

INLEIDING

Op 23 oktober 1995 heeft de Raad een verordening [2] goedgekeurd die de juridische grondslag legde voor een geharmoniseerde aanpak van het opstellen van indexcijfers van de consumptieprijzen (ICP's) in de lidstaten van de EU.

[2] Verordening (EG) nr. 2494/95 (PB L 257, 27.10.1995, blz.. 1)

GICP's dienden als criterium voor toetreding tot de Economische en Monetaire Unie (EMU) en leveren de basis voor het opstellen van het Europese indexcijfer van de consumptieprijzen (EICP) en het indexcijfer van de consumptieprijzen voor de Monetaire Unie (MUICP), welke laatste in de eurozone wordt gehanteerd als de officiële maatstaf voor de inflatie. Aan het begin van het harmonisatieproject dienden de GICP's dus vooral voor het toepassen van het convergentiecriterium ten aanzien van de prijsstabiliteit in het kader van de voorbereiding van de derde fase van de EMU. In lijn hiermee was het harmonisatiewerk in deze periode vooral gericht op maatregelen om significante langetermijneffecten die de vergelijkbaarheid negatief beïnvloeden, uit te schakelen of te reduceren, want die leken het meeste gevaar in te houden voor een onjuiste beoordeling op het punt van duurzame prijsstabiliteit. Deze aanpak was in overeenstemming met het Verdrag betreffende de Europese Unie, waarin staat dat "de inflatie wordt gemeten aan de hand van het indexcijfer van de consumptieprijzen op een vergelijkbare basis, rekening houdend met de verschillen in nationale definities".

Voor het proces van Europese economische eenwording was 1 januari 1999 een historische datum: de derde fase van de Economische en Monetaire Unie ving aan met elf landen die op gingen deelnemen aan de gemeenschappelijke munt. Vanaf die datum wordt in de eurozone één rentevoet gehanteerd, die door de Europese Centrale Bank (ECB) wordt vastgesteld. Zoals in het Verdrag wordt bepaald, heeft het Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB) als hoofddoelstelling het handhaven van de prijsstabiliteit. Wim Duisenberg, de president van de ECB, kondigde in oktober 1998 [3] aan dat de bank bij een flexibel monetair beleid zou voeren, gericht op waarborging van de prijsstabiliteit binnen de eurozone op basis van een monetaire referentiewaarde en een combinatie van andere indicatoren ("prijsstabiliteit wordt gedefinieerd als een jaarlijkse stijging van het geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen voor het eurogebied van minder dan 2% ") [4].

[3] Zie de tekst die gedistribueerd is tijdens de persconferentie van de ECB, Frankfurt, 13.10.1998.

[4] Wim Duisenberg tijdens de persconferentie van de ECB, Frankfurt, 13.10.1998.

In Verordening (EG) nr. 2494/95 van de Raad betreffende geharmoniseerde indexcijfers van de consumptieprijzen (hierna aangeduid als de kaderverordening) is een stapsgewijze aanpak vastgelegd, waarbij elke stap specifieke uitvoerings maatregelen vereist die worden neergelegd in verordeningen van de Commissie. Met betrekking tot het proces van tenuitvoerlegging van de GICP's moet erop worden gewezen dat in de kaderverordening een procedure is vastgesteld waarbij het Comité Statistisch Programma (CSP) als reglementeringscomité optreedt. (Het CSP wordt gevormd door de directeuren-generaal van de nationale bureaus voor de statistiek.)

Binnen dit kader zijn in samenwerking met de lidstaten zowel regels als richtsnoeren en niet-bindende verklaringen over goede procedures in verband met de opstelling van GICP's vastgesteld. Tot dusver zijn tien gedetailleerde verordeningen inzake specifieke uitvoeringsmaatregelen met betrekking tot het opstellen van GICP's goedgekeurd.

De eerste verordening van de Commissie (Verordening (EG) nr. 1749/96) inzake initiële uitvoeringsmaatregelen betrof zes technische gebieden: initiële dekking, onlangs belangrijk geworden goederen en diensten, elementaire aggregaten en minimumnormen voor aanpassingen wegens kwaliteitswijzigingen, steekproeven en prijzen. De tweede verordening van de Commissie (Verordening (EG) nr.2214/96) had betrekking op het GICP en de indiening en verspreiding van subindexcijfers van het GICP. In Verordening (EG) nr. 2454/97 van de Commissie zijn vervolgens de minimumnormen vastgelegd voor de kwaliteit van GICP-wegingen.

Bovendien is door twee uitvoeringsverordeningen van de Raad (Verordening nr. 1687/98 en nr. 1688/98) de GICP-dekking met ingang van respectievelijk december 1999 en december 2000 uitgebreid.

In een vierde verordening van de Raad (Verordening (EG) nr. 2646/98) zijn minimumnormen vastgelegd voor de behandeling van tarieven, en Verordening (EG) nr. 1617/1999 van de Commissie betreft de minimumnormen voor de behandeling van verzekeringen.

In Verordening (EG) nr. 1749/1999 van de Commissie werd de classificatie die eerder in Verordening (EG) nr. 2214/96 van de Commissie was vastgelegd. In de meest recente verordening, Verordening van de Raad (EG) nr. 2166/1999, zijn de minimumnormen vastgelegd voor de behandeling van producten die tot de sectoren gezondheid, onderwijs en sociale bescherming behoren. Op de CSP-bijeenkomst in mei 2000 heeft de CSP een positief advies uitgebracht over nog twee ontwerp-verordeningen (respectievelijk over de behandeling van gereduceerde prijzen en het tijdstip van invoering van aankoopprijzen in GICP's). Bijlage I bij dit verslag bevat een volledig overzicht van de voor GICP's geldende verordeningen.

Zoals reeds in het eerste verslag is benadrukt, is het opstellen van een indexcijfer van de consumptieprijzen een ingewikkelde en gevoelige opgave. De tenuitvoerlegging van diverse noodzakelijke veranderingen, die zelf na langdurig overleg zijn overeengekomen, vereist bovendien aanzienlijke voorbereidingen.

Het eerste verslag gaf de stand van zaken met betrekking tot GICP's weer tot en met eind 1997, na goedkeuring van de eerste drie verordeningen inzake uitvoeringsmaatregelen.

Dit verslag bouwt voort op het voorgaande en gaat vooral in op de verbeteringen die sindsdien in het ontwerp van de index zijn bereikt. Daarnaast wordt verder ingegaan op kwaliteitsaspecten ervan. Tevens geeft het een overzicht van het tot 2002 voorgestelde werkprogramma.

FUNDAMENTELE BEGRIPPEN EN DEFINITIES

Doel en omvang van het GICP

Bij het berekenen van het GICP wordt in elke lidstaat een geharmoniseerde methodiek gehanteerd die onder leiding van Eurostat is ontwikkeld door Europese prijsstatistici. Het GICP is de voornaamste maatstaf voor prijsstabiliteit in de eurozone en dient voor de beoordeling van de convergentie binnen de EU. Bovendien worden de uitkomsten in financiële kringen gehanteerd om de situaties in verschillende EU-lidstaten te vergelijken.

Sedert het Verdrag van Maastricht dient het GICP als maatstaf voor het meten van inflatie aan de hand van het indexcijfer van de consumptieprijzen op een vergelijkbare basis, rekening houdend met verschillen in de nationale definities. Hierbij bleef evenwel buiten beschouwing dat er geen operationele definitie bestaat van "inflatie". Er zijn alleen definities in algemene termen, waarvan waarschijnlijk "inflatie is een aanhoudende stijging van het algemene prijzenniveau" het meest wordt onderschreven. Met deze definitie in gedachten en rekening houdend met de opvattingen en behoeften van de voornaamste gebruikers is besloten het GICP te berekenen als een prijsindex van het Laspeyres-type gebaseerd op de prijzen van goederen en diensten die binnen het economisch gebied van de lidstaat gekocht kunnen worden voor de rechtstreekse bevrediging van de behoeften en wensen van de consumenten. Uitgaande van deze opvatting en met verwijzing naar het Europese Systeem van Rekeningen 1995 is de dekking van het GICP gesteld op de "monetaire consumptieve bestedingen van huishoudens". Hiermee zijn is de dekking in termen van goederen en diensten, alsmede geografisch en wat de populatie betreft, gedefinieerd, evenals de te hanteren prijzen en gewichten.

Het GICP is derhalve op te vatten als een "inflatie voor de consument" of "zuivere prijsindex" van het Laspeyres-type voor het bepalen van gemiddelde prijsverlopen op basis van de wijziging van de uitgaven nodig voor het handhaven van de consumptiepatronen van huishoudens bij ten opzichte van de basis- of referentieperiode ongewijzigde samenstelling van de consumentenpopulatie. "Zuiver" houdt hier in dat strikt genomen alleen de veranderingen van de prijzen tot uitdrukking komen in de vergelijking tussen de onderzochte periode en de basis- of referentieperiode. Het GICP is geen index van de kosten van levensonderhoud, dus geen maat voor wijzigingen in de minimumkosten voor het verwezenlijken van een bepaalde "levensstandaard", verworven door middel van twee verschillende consumptiepatronen gedurende de twee vergeleken perioden. In dit laatste geval kunnen behalve zuivere prijsveranderingen ook andere factoren meespelen.

Dekking, gewichten en prijzen in het GICP

De "dekking" van het GICP is gedefinieerd als die goederen en diensten die deel uitmaken van de monetaire consumptieve bestedingen van huishoudens. De classificatie ervan geschiedt met de viercijferige categorieën en subcategorieën van de COIOP/GICP-classificatie (Classification Of Individual COnsumption by Purpose aangepast aan de behoeften van de GICP's).

"Monetaire consumptieve bestedingen van de huishoudens" is gedefinieerd als het gedeelte van de consumptieve bestedingen dat wordt verricht:

- door huishoudens ongeacht hun nationaliteit of het land waar zij ingezeten zijn, en

- in monetaire transacties, en

- in het economisch gebied van de lidstaat, en

- ten aanzien van goederen en diensten die worden gebruikt voor de rechtstreekse bevrediging van individuele behoeften of wensen, en

- in een van beide of in beide tijdsperioden die worden vergeleken.

De "prijzen'' die in het GICP worden gebruikt zijn de door de huishoudens betaalde aankoopprijzen voor de aankoop, in monetaire transacties, van individuele goederen en diensten. De aankoopprijs is de prijs de koper werkelijk betaald op het moment van de aankoop, inclusief een eventueel saldo van productgebonden belastingen en subsidies, na aftrek van eventuele kortingen op de normale prijzen of kosten bij aankopen in het groot of buiten een piekperiode, exclusief rente of vergoedingen voor verleende diensten in verband met een kredietregeling, en exclusief eventuele extra kosten in verband met wanbetaling.

De "gewichten" van het GICP zijn de geaggregeerde uitgaven van huishoudens voor elk van de door het GICP bestreken categorieën goederen en diensten, uitgedrukt als het aandeel in de totale uitgaven voor alle door het GICP bestreken goederen en diensten.

Berekening van het GICP

De relatieve verdeling van consumentenbestedingen over afzonderlijke producten loopt van land tot land uiteen. Er is dus geen uniform "pakket" voor alle lidstaten. Verder worden woonkosten van bewoners van een eigen huis in de vorm van huurwaarde of hypotheekrentebetalingen niet als onderdeel van het inflatieproces gezien en dus buiten beschouwing gelaten.

De bij het opstellen van GICP's gebruikte gewichten mogen in het algemeen betrekking hebben op een referentieperiode voor het gewicht die tot maximaal zeven jaar vóór het lopende jaar teruggaat. Wel moeten jaarlijks correcties worden aangebracht voor bijzonder grote veranderingen in het bestedingspatroon. Op deze wijze worden ongelijkheden als gevolg van verschillen in actualiseringsfrequentie tot een minimum beperkt.

Om GICP's onderling globaal op één lijn te houden en te voorkomen dat ze achterlopen bij marktontwikkelingen, dienen nieuwe producten te worden opgenomen zodra ze een naar verhouding significant effect gaan krijgen. Er moet worden aangetoond dat GICP's gebaseerd zijn op adequate steekproefmethoden, rekening houdend met specifieke nationale producten en prijzen. De steekproeven moeten voldoende actueel zijn; de nogal eens gehanteerde praktijk om prijzen die men niet heeft waargenomen, onveranderd te veronderstellen, is niet toegestaan. Om zuivere prijsveranderingen te meten, moeten de in GICP's verwerkte prijzen worden aangepast wegens kwaliteitswijzigingen. Bepaalde inadequate praktijken, zoals automatische koppeling, zijn in dit verband uitdrukkelijk als ontoelaatbaar aangemerkt.

Verder dient men voor het berekenen van GICP's voorgeschreven formules te hanteren. Het MUICP wordt berekend als gewogen gemiddelde van de GICP's van de elf landen van de eurozone. Het wordt berekend als een jaarlijks kettingindexcijfer, waarbij de gewichten van de landen ieder jaar kunnen veranderen. Het gewicht van een lidstaat is het aandeel van de monetaire consumptieve bestedingen van zijn huishoudens in het EMU-totaal. De in 2000 gebruikte gewichten voor de landen zijn gebaseerd op gegevens uit de nationale rekeningen voor 1998, geactualiseerd voor de prijzen van december 1999. Gewichten in nationale valuta's worden op basis van de definitief vastgestelde koersen omgerekend in euro's.

Het Europese indexcijfer van de consumptieprijzen (EICP) is tot en met 1998 voor de vijftien lidstaten berekend als een jaarlijks kettingindexcijfer. Sinds 1999 wordt de EICP berekend als een jaarlijks kettingindexcijfer voor de eurozone, Denemarken, Griekenland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk. Het indexcijfer van de consumptieprijzen voor de Europese Ruimte (EERICP) omvat bovendien IJsland en Noorwegen. De landgewichten voor het EICP en het EERICP worden verkregen door de waarde van de monetaire consumptieve bestedingen in nationale valuta's te converteren naar koopkrachtstandaarden (KKS). Het aan de eurozone toegekende landgewicht weerspiegelt het aandeel van de zone in de EU- en EER-totalen.

Technische toelichtingen over het GICP en het MUICP zijn te vinden in Eurostat News 21/97 van 5 maart 1997, memo 8/98 van 4 mei 1998 en memo 2/00 van 18 februari 2000 (met onder meer een compleet overzicht van de GICP-regelgeving). Ook zijn details te vinden in het verslag van de Commissie aan de Raad over de harmonisatie van indexcijfers van de consumptieprijzen in de Europese Unie (COM(1998)104 def.).

GICP's zoals ze door eurostat openbaar worden gemaakt

De analyse van bronnen van inflatoire druk vereist een onderverdeling van GICP's in pakketten die elk een aparte productgroep weergeven. Eurostat werkt hiertoe met ongeveer 100 subindexcijfers en gewichten die gebaseerd zijn op COICOP/GICP - een speciaal voor GICP's aangepaste versie van de internationale classificatie van individuele verbruiksfuncties.

De Commissie (Eurostat) publiceert elke maand:

- de GICP's voor alle artikelen voor alle EU-lidstaten plus IJsland en Noorwegen,

- het Europese indexcijfer van consumptieprijzen (EICP),

- het indexcijfer van consumptieprijzen voor de Monetaire Unie (MUICP),

- het indexcijfer van consumptieprijzen voor de Europese Economische Ruimte (EERICP),

- ongeveer 100 subindexcijfers, met hun bijbehorende gewichten en gewogen gemiddelden (EICP, MUICP en EERICP), en

- de gewichten van de landen overeenkomend met het aandeel in het totaal van de bestedingen van de huishoudens binnen de EU, de EMU en de EER.

Verder publiceert de Commissie (Eurostat) een aantal zogenoemde "speciale aggregaten" die in samenwerking met het Directoraat-generaal Economische en financiële zaken en de ECB zijn ontwikkeld. Deze meten de inflatie voor groepen van producten, goederen of diensten die als regel van speciale betekenis zijn voor economische analyses. Afhankelijk van de behoeften van gebruikers kan deze categorie nog verder uitgebreid worden. In de huidige situatie worden de volgende speciale aggregaten gepubliceerd:

- Goederen (alle artikelen uitgezonderd diensten),

- Industriële goederen,

- Industriële goederen uitgezonderd energie,

- Duurzame industriële goederen uitgezonderd energie,

- Semi-duurzame industriële goederen uitgezonderd energie,

- Niet-duurzame industriële goederen uitgezonderd energie,

- Energie,

- Voedingsmiddelen, inclusief alcoholhoudende dranken en tabaksproducten,

- Onbewerkte voedingsmiddelen,

- Bewerkte voedingsmiddelen inclusief alcoholhoudende dranken en tabaksproducten,

- Diensten (alle artikelen uitgezonderd goederen),

- Alle artikelen uitgezonderd energie,

- Alle artikelen uitgezonderd energie, voedingsmiddelen, alcoholhoudende dranken en tabaksproducten,

- Alle artikelen uitgezonderd energie en onbewerkte voedingsmiddelen,

- Seizoensgebonden voedingsmiddelen,

- Alle artikelen uitgezonderd seizoensgebonden voedingsmiddelen,

- Alle artikelen uitgezonderd energie en seizoensgebonden voedingsmiddelen,

- Energie en seizoensgebonden voedingsmiddelen,

- Vloeibare brandstoffen en brandstoffen en smeermiddelen voor personenvoertuigen,

- Alle artikelen uitgezonderd vloeibare brandstoffen en brandstoffen en smeermiddelen voor personenvoertuigen,

- Alle artikelen uitgezonderd alcoholhoudende dranken en tabaksproducten,

- Energie en onbewerkte voedingsmiddelen,

- Alle artikelen uitgezonderd huisvesting, water, elektriciteit, gas en andere brandstoffen,

- Elektriciteit, gas, vaste brandstoffen en verwarming,

- Onderwijs, gezondheid en sociale bescherming,

- Alle artikelen uitgezonderd onderwijs, gezondheid en sociale bescherming.

Voor de GICP's en hun subindexcijfers wordt de volgende informatie verstrekt:

- het maandelijkse indexcijfer,

- de maandelijkse verandering,

- twaalfmaandelijkse (jaarlijkse) verandering,

- het jaarlijkse gemiddelde indexcijfer, en

- de gemiddelde jaarlijkse verandering.

De informatie wordt maandelijks bijgewerkt en is voor alle gebruikers beschikbaar in de gegevensbank "NEWCRONOS" van Eurostat. Verder zijn op de pagina's met euro-indicatoren op de Eurostat-website actuele cijfers over het verloop te vinden, en is de informatie verkrijgbaar via het netwerk van Eurostat Data Shops.

verbeteringen in het ontwerp van de index

Sinds het opstellen van het vorige verslag van de Commissie aan de Raad zijn op de volgende terreinen verdere verbeteringen doorgevoerd:

Gewichten

De kaderverordening verlangt dat de wegingen van de GICP's met voldoende frequentie worden bijgewerkt om aan het vergelijkbaarheidsvereiste te voldoen, echter zonder dat de verplichting wordt opgelegd om vaker dan eens per vijf jaar een enquête te houden naar het gezinsbudget. Verder wordt bepaald dat er uitvoeringsmaatregelen moeten worden vastgesteld om "betrouwbaarheid en relevantie" van de GICP's te handhaven. Verordening (EG) nr. 2454/97 van de Commissie met betrekking tot minimumnormen voor de kwaliteit van GICP-wegingen is erop gericht hieraan te voldoen zonder onnodig zware belasting van de lidstaten en met zoveel mogelijk vrijheid ten aanzien van de gebruikte methoden. De verordening streeft naar een verantwoorde kwaliteitsdrempel voor de gewichten die in de GICP's worden gebruikt en zo min mogelijk onderlinge afwijkingen tussen GICP's ten gevolge van uiteenlopende actualiseringsfrequenties.

Indexcijfers van de consumptieprijzen zijn vrij ongevoelig voor veranderingen in wegingen. Het zou dan ook uit kostenoverwegingen niet verantwoord zijn wanneer de verordening over wegingen een grote nauwkeurigheid van de wegingen zou voorschrijven door middel van frequente, omvattende bijwerking. Wél was het nodig een redelijke zekerheid te krijgen dat de vergelijkbaarheid niet wordt aangetast door grote verschillen in de frequentie van bijwerking. De minimumnormen in de verordening houden in dat de gehanteerde wegingen in het algemeen betrekking mogen hebben op een referentieperiode die maximaal zeven jaar vóór het lopende jaar ligt, maar dat frequentere aanpassingen nodig zijn indien het bestedingspatroon belangrijke veranderingen te zien geeft. Dit vereist dus dat men ieder jaar die gewichten controleert die voor de betrouwbaarheid en relevantie en dus voor de vergelijkbaarheid van het totale GICP het meest kritisch worden geacht. Dit zijn in de eerste plaats de wegingen voor subindexcijfers of belangrijke bestanddelen daarvan waarbij significante marktverschuivingen gepaard gaan met "divergente" prijsontwikkelingen.

Divergente prijsontwikkelingen zijn bewegingen die duidelijk afwijken van het totale gemiddelde en kunnen worden waargenomen in de prijzen die voor de index zijn verzameld. Significante marktverschuivingen kunnen herkend worden via de normale informatieverwerving die onderdeel vormt van het opstellen van de index. De verordening verlangt geen speciale nieuwe enquête, maar is gericht op het optimaal benutten van de statistische informatie waarover de lidstaten beschikken. Budgetonderzoek hoeft niet vaker dan om de vijf jaar plaats te vinden, maar de lidstaten die kleine jaarlijkse enquêtes uitvoeren, mogen de uitkomsten daarvan gebruiken voor het bijstellen van wegingen als er duidelijke aanwijzingen van veranderingen worden gesignaleerd. Daarnaast mag informatie uit nationale rekeningen, marktonderzoek en dergelijke worden verdisconteerd. De lidstaten zijn niet verplicht rekening te houden met de meest recente ontwikkelingen (binnen een periode van twee jaar voorafgaand aan het onderzoek) te verwerken, maar als zij weten dat er verschuivingen van betekenis zijn opgetreden, zou het wel wenselijk zijn als zij daar rekening mee zouden houden.

Indien een gewicht incorrect blijkt te zijn, dienen lidstaten een verbeterde geschatte waarde te gebruiken en vanaf de volgende januari-index een passende bijstelling door te voeren, althans indien die verandering in de weging de wijziging van het GICP gemiddeld over één jaar met meer dan 0,1 producentpunt ten opzichte van het voorgaande jaar zou beïnvloeden. De bedoeling hiervan is te zorgen dat de bijgestelde gewichten de beste schattingen vormen die met de beschikbare informatie te maken zijn.

Verdere informatie over de kwaliteit van GICP-wegingen en de gemeenschappelijke referentieperioden van de GICP's zijn vermeld in paragraaf 6.4.3 en 6.4.5.De bijlagen II en III bij dit verslag bevatten volledige lijsten van respectievelijk artikelen en gewichten van landen.

Dekking van goederen en diensten

In Verordening (EG) nr. 1749/96 van de Commissie is de initiële dekking van de GICP's vanaf januari 1997 vastgelegd. Enkele lastige categorieën als gezondheidszorg en onderwijs, die in de diverse lidstaten heel verschillend zijn georganiseerd, zijn in de initiële GICP-dekking niet volledig opgenomen. De dekking van goederen en diensten is inmiddels aangepast door middel van Verordening (EG) nr. 1687/98 van de Raad, die voorziet in de uitbreiding van de dekking van het GICP in twee fasen. De eerste hiervan trad in december 1999 in werking, zodat de resultaten in het indexcijfer van januari 2000 tot uitdrukking kwamen. De volgende stap, vastgelegd in Verordening (EG) nr. 2166/1999 van de Commissie, wordt voor het eerst meegenomen bij publicatie van de index voor januari 2001. Volgens Verordening nr. 2166/1999 dienen de volgende subindexcijfers dan te worden opgenomen:

(a) diensten op het gebied van de sociale bescherming die thuis worden verleend, zoals schoonmaken van het huis, maaltijden, vervoer van personen met een handicap;

(b) diensten van ziekenhuizen (deels) (COICOP/GICP 06.3);

(c) ejaardentehuizen, tehuizen voor personen met een handicap.

Met het begrip "monetaire consumptieve bestedingen van de huishoudens" worden in Verordening (EG) nr. 1687/98 van de Raad zowel de te dekken goederen en diensten als de in het GICP te hanteren prijzen gedefinieerd. De te hanteren prijzen zijn de door de huishoudens betaalde aankoopprijzen voor een product, dus met aftrek van kortingen, subsidies en vergoedingen. De verordening gaat hierbij uit van de definities die in het Europees Systeem van Rekeningen 1995 zijn vastgelegd.

De volgende tabel geeft een overzicht van de uitbreiding in twee fasen van de productendekking van het GICP:

Tabel 1 Subindexcijfers die vanaf december 1999 geheel worden meegenomen

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

(vervolg)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Geografische dekking en dekking wat de populatie betreft

De kaderverordening bepaalt dat GICP's moeten zijn gebaseerd op de prijzen van goederen en diensten die binnen het economische gebied van de lidstaat gekocht kunnen worden voor de rechtstreekse bevrediging van de behoeften en wensen van de consumenten. Met betrekking tot de begrippen "economisch gebied" en "consument" moesten voor het GICP geharmoniseerde definities van de geografische dekking en de dekking wat populatie betreft worden opgesteld om de uitkomsten vergelijkbaar te maken en bovendien lacunes en dubbeltellingen te voorkomen bij het aggregeren van GICP's tot indexcijfers van de consumptieprijzen voor de Europese Economische Ruimte (EERICP), voor de Europese Unie (EICP) en voor de Monetaire Unie (MUICP).

Verordening (EG) nr. 1688/98 van de Raad bepaalt dat het GICP alle monetaire consumptieve bestedingen van de huishoudens moet omvatten die binnen het economisch gebied van een lidstaat plaatsvinden. Hieronder vallen met name ook de bestedingen van buitenlandse bezoekers ("binnenlands begrip") en die van personen welke in instellingen verblijven, maar niet de uitgaven van ingezetenen tijdens een verblijf in het buitenland. Alle particuliere huishoudens moeten worden meegerekend, ongeacht hun inkomen of het gedeelte van het economisch gebied waar zij wonen (in de stad of op het platteland). Uitgaven voor zakelijke moeten buiten beschouwing blijven.

Het "binnenlands begrip" is hoofdzakelijk gekozen omdat het MUICP als maatstaf voor de prijsstabiliteit binnen de eurozone dient. Doelstelling is prijsveranderingen in de eurozone te bepalen door het prijsverloop binnen de gebieden van elk van de deelnemende lidstaten te aggregeren. Wijzigingen in uitgaven en prijzen die binnen het economisch gebied van een lidstaat worden bepaald, moeten daartoe ook veranderingen omvatten waarmee buitenlandse bezoekers te maken hebben, maar niet die welke de "eigen" ingezetenen tijdens een verblijf in een ander land ervaren.

De dekking van het GICP is gedefinieerd als de goederen en diensten die deel uitmaken van de monetaire consumptieve bestedingen van de huishoudens. Omdat het begrip "huishoudens" ook bewoners van instellingen omvat, dienen ook hun bestedingen in de GICP-wegingen te worden meegenomen.

Uit overwegingen van vergelijkbaarheid eist Verordening (EG) nr. 1688/98 van de Raad aanpassing van de geografische dekking en de dekking wat populatie betreft. De verordening bepaalt dat GICP's die zijn vastgesteld met behulp van gewichten op subindexcijferniveau en de monetaire consumptieve bestedingen van een deelpopulatie van de huishoudens, en niet van alle huishoudens, weerspiegelen, worden geacht vergelijkbaar te zijn indien dit verschil in de praktijk niet meer dan een duizendste van alle door het GICP bestreken uitgaven uitmaakt.

De verordening gestelde regels zijn in december 1999 in werking getreden.

Classificatie van goederen en diensten

Bij de publicatie van de indexcijfers voor januari 2000 is de classificatie van het GICP bijgewerkt. In verordening (EG) nr. 1749/1999 van de Commissie is de nieuwe COICOP/GICP in overeenstemming gebracht met de definitieve versie van de COICOP zoals deze in 1999 in VN-kader is vastgesteld en in de plaats getreden van die in Verordening (EG) nr. 2214/96 van de Commissie, die op een voorlopige versie van de COICOP gebaseerd was. In de nieuwe versie zijn de lijst en de samenstelling van de GICP-subindexcijfers aangepast. Voor het opstellen van GICP's moesten enkele subindexcijfers weggelaten worden omdat ze niet binnen de GICP-dekking vallen, zoals drugs en huurwaardeforfait in het geval van eigen woningen. Verder zijn bepaalde COICOP-klassen (viercijferig niveau) gecombineerd teneinde hun gewicht in elk geval voor de meeste lidstaten boven 1% te brengen.

De veranderingen in de classificatie zijn vooral van invloed op de volgende indexcijfers:

08.2.0 // Telefoon- en faxtoestellen

08.3.0 // Telefoon- en faxdiensten

09.1 // Audio- en videoapparatuur, foto- en filmapparatuur en gegevensverwerkende apparatuur

09.1.5 // Reparatie van audio- en videoapparatuur, foto- en filmapparatuur en gegevensverwerkende apparatuur

09.2 // Andere grote duurzame goederen voor recreatie en cultuur

09.2.1/2 // Grote duurzame goederen voor recreatie binnenshuis en buitenshuis, alsmede muziekinstrumenten

09.2.3 // Onderhoud en reparatie van andere grote duurzame goederen voor recreatie en cultuur.

09.3 // Andere artikelen en ander materieel voor recreatie, tuinen en huisdieren

09.3.1 // Spellen, speelgoed en hobby's

09.3.2 // Sport- en kampeerartikelen en artikelen voor recreatie in de open lucht

09.3.3 // Tuinen, planten en bloemen

09.3.4/5 // Huisdieren en producten voor huisdieren, diensten van dierenartsen en andere diensten in verband met huisdieren

09.4 // Diensten op het gebied van recreatie en cultuur

09.4.1 // Diensten op het gebied van recreatie en sport

09.4.2 // Diensten op het gebied van cultuur

09.5.1 // Boeken

09.5.2 // Kranten en tijdschriften

09.5.3/4 // Allerlei drukwerk, schrijfwaren en tekenartikelen

12.3.1 // Juwelen, klokken en horloges

12.3.2 // Andere artikelen voor persoonlijk gebruik

Ofschoon niet verplicht, hebben enkele lidstaten toch cijfers over het jaar 1999 aangeleverd. Dit materiaal is niet verwerkt in de officiële GICP-cijfers voor 1999 omdat het geen deel uitmaakt van de initiële dekking. Voor de berekening van de inflatiecijfers van de nieuw ingevoerde producten gedurende het jaar 2000 mogen ze echter wel gebruikt worden.

Tarieven

Een tarief is een lijst van vooraf vastgestelde prijzen en voorwaarden voor de koop en de consumptie van eenzelfde goed of dienst of van soortgelijke goederen en diensten, die centraal zijn vastgesteld door de leverancier, door de overheid, dan wel ingevolge een overeenkomst, teneinde door middel van gedifferentieerde prijzen en voorwaarden naar gelang de kenmerken van de consumenten en de omvang, de structuur en het tijdstip van de consumptie invloed uit te oefenen op het consumptiepatroon. Goederen en diensten waarvoor tarifering bestaat maken een substantieel deel uit van de totale door GICP's gedekte bestedingen. Aangezien de procedures voor het opstellen van prijsindexcijfers voor dergelijke goederen en diensten van land tot land significant uiteen konden lopen, werd de behandeling van tarieven als een belangrijke potentiële bron van onvergelijkbaarheid beschouwd. In Verordening (EG) nr. 2646/98 van de Commissie zijn daarom minimumnormen voor de behandeling van tarieven in het GICP vastgelegd.

'Tarifering' bestaat voor artikelen als post, telefoon, gas, water, elektriciteit en ook nationaal en lokaal vervoer. De prijsstelling ervan verschilt van die in andere situaties omdat ze centraal en niet door onderhandeling wordt bepaald en gedifferentieerd. De tariefopbouw weerspiegelt verschillen in soorten consumenten en ook uiteenlopende niveaus en tijdstippen van de consumptie. Het voornaamste probleem bij de verwerking van tarieven in het GICP is dat leveranciers de tariefopbouw of ook een enkel tarief zodanig kunnen veranderen dat consumenten ertoe overreed of verplicht worden hun consumptiepatroon aan te passen. Een leveranciers van telefoondiensten bijvoorbeeld kan een laag weekendtarief invoeren teneinde de drukte op doordeweekse dagen terug te dringen.

De verordening voorziet in zowel de juridische aspecten van het verwerven van de vereiste tariefgegevens, die deels commercieel gevoelig zijn, als de statistische aspecten van de verwerking van deze gegevens in GICP's:

(a) De verplichting van leveranciers om lidstaten de noodzakelijke cijfers te verschaffen, is verduidelijkt. De rechtsgrondslag is reeds vastgelegd in Verordening (EG) nr. 2494/95 van de Raad.

(b) De bij het opstellen van prijsindexcijfer in het geval van veranderingen in de tariefopbouw te volgen procedure is gedefinieerd. Als algemeen uitgangspunt dient hierbij het Laspeyres-begrip van een "vast pakket", met consumptiepatronen die voldoende actueel zijn om het onmiddellijke effect van de tariefverandering op de indexpopulatie te kunnen bepalen. Het GICP moet de prijswijziging weergeven op basis van de veranderde uitgaven voor handhaving van het consumptiepatroon van de huishoudens vóór de tariefwijziging. Het doel van dit beginsel is veranderingen in consumptiepatronen ten gevolge van tariefwijzigingen buiten de berekening te houden.

De verordening is in december 1998 in werking getreden.

Verzekeringen

Overeenkomstig Verordening (EG) nr. 1749/96 van de Commissie omvatte de GICP-dekking tot december 1999 alleen inboedel- en motorrijtuigenverzekering. Sinds december 1999 zijn daar alle verzekeringen bijgekomen die met huisvesting verband houden en normaliter door de bewoner worden betaald. In de index van januari 2000 kwam dit voor het eerst tot uitdrukking. Verder worden bij de GICP-berekening sinds december 1999 verzekeringen voor particuliere ziektekosten, wettelijke aansprakelijkheid en reisverzekeringen meegenomen (uitgebreide dekking uit hoofde van Verordening (EG) nr. 1687/98 van de Raad). Levensverzekering blijft echter buiten de GICP-dekking.

Verordening (EG) nr. 2214/96 van de Commissie bepaalt dat "de gewichten en prijzen voor deze post moeten worden gegeven na aftrek van de uitkeringen. Er kan evenwel gebruik worden gemaakt van een prijsindexcijfer van de brutopremies als een benadering of schatting van de veranderingen in de nettopremies." Aangezien deze definitie nogal wat ruimte laat voor verschillen in uitwerking, is in 1999 een aanvullende Verordening (EG) nr. 1617/1999 van de Commissie goedgekeurd om de behandeling van verzekeringsdiensten in het GICP te harmoniseren. Overeenkomstig de bij de MCBH gevolgde lijn houdt de verordening in het algemeen voor verzekeringen het "netto-beginsel" aan. Dit komt overeen met de toepassing van het GICP als maatstaf voor inflatie van consumptieprijzen in termen van werkelijk betaalde prijzen. Bij een verzekeringspolis betaalt de consument de diensten van de verzekeringsmaatschappij, die het risico spreidt. De polis kost de consument een vastgestelde premie, de verzekeringsmaatschappij int de premies van alle verzekerde huishoudens, doet beleggingen en verstrekt uitkeringen aan verzekerden die schade of verlies hebben geleden. Zulke uitkeringen door de verzekeraar voor reparatie of vervanging maken deel uit van het inkomen van de huishoudens.

Bij onderzoek naar het gezinsbudget worden alle bestedingen meegenomen, inclusief die welke uit uitkeringen van verzekeraars worden betaald. Toepassing van het "netto-beginsel" voorkomt dus de kans op dubbeltelling of lacunes en zorgt ervoor dat het totale GICP de prijsverandering van de verzekeringsdiensten meet, terwijl de andere subindexcijfers, met name die voor aankoop en reparatie van vervoermiddelen, grotere huishoudelijke apparaten en andere duurzame goederen, de verandering meten van de prijzen voor reparatie en de vervanging van dergelijke producten.

Gewichten voor verzekeringen

Verordening (EG) nr. 1617/1999 van de Commissie stelt dat gewichten de zogenoemde "vergoeding voor de verzekeringsdienst" moeten weerspiegelen, die impliciet als volgt worden berekend:

Bruto verzekeringspremies (verzekeringsbelasting niet meegerekend)

+/- Veranderingen in actuariële voorzieningen uitgezonderd die bij levensverzekeringen

= Werkelijke premies die worden betaald

+ Toegerekende premies

- Uitkeringen

+/- Veranderingen in technische voorzieningen voor lopende risico's bij levensverzekering

= Impliciete vergoeding van de verzekeringsdienst (verzekeringsbelasting niet meegerekend)

(+ Verzekeringsbelasting)

= Impliciete vergoeding van de verzekeringsdienst

Toegerekende premies houden rekening met het inkomen van de verzekeringsmaatschappij uit beleggingen. Om de vergoeding van de verzekeringsdienst te bepalen moeten uitkeringen en veranderingen in de actuariële voorzieningen worden afgetrokken van de bruto premies plus toegerekende premies. Wijzigingen in de actuariële voorzieningen zijn toevoegingen door de verzekeringsmaatschappij aan de technische voorzieningen voor lopende risico's, bijvoorbeeld met betrekking tot de leeftijd van de klant in het geval van ziektekostenverzekering. Dit soort voorzieningen is belangrijk bij verzekeringen die grote risico's dekken.

De verordening bepaalt verder voor dat de gewichten moeten zijn gebaseerd op de gemiddelde geaggregeerde uitgaven over drie jaar. Bedoeling hiervan is tot meer stabiele schattingen van de vergoeding voor de verzekeringsdienst te komen en de kans op negatieve gewichten zoveel mogelijk te beperken. Veranderingen in de omvang van uitkeringen en vergoedingen na natuurrampen of grote ongevallen kunnen zo over een langere periode gespreid worden.

Overeenkomstig ESR 95 worden uitkeringen behandeld als betalingen van de verzekeraar aan de verzekerden of andere rechthebbenden, dus als toevoegingen aan het besteedbare inkomen van huishoudens. Verordening (EG) nr. 1617/1999 van de Commissie over de behandeling van verzekeringen stelt uitdrukkelijk dat de gewichten van andere subindexcijfers (bijv. die voor aankoop of reparatie van voertuigen, voor grotere huishoudelijke apparatuur en andere duurzame goederen) ook alle door en voor huishoudens gemaakte bestedingen dienen te omvatten die betaald worden uit uitkeringen. Als bijvoorbeeld een beschadigde auto wordt gerepareerd, moeten de kosten daarvan worden verwerkt in het gewicht van COICOP/GICP 07.2.3 'Onderhoud en reparatie'. Dat geldt ook indien de reparatie rechtstreeks door de verzekeringsmaatschappij wordt betaald, want die wordt immers geacht uit naam van de verzekerde op te treden.

Prijzen van verzekeringen

Omdat het "netto-beginsel" (d.w.z. de vergoeding voor de verzekeringsdienst) wegens het ontbreken van maandelijkse informatie in de praktijk niet op individueel niveau voor prijswaarnemingen toegepast kan worden, werkt men met bruto premies. In het ICP of andere prijs- of kostenindices worden vaak bruto premies of de waarde van de verzekerde goederen geïndexeerd. Deze praktijk dient in het GICP te worden meegenomen - de bruto verzekeringspremies mogen niet aangepast worden om deze indexering uit te sluiten.

Verordening (EG) nr. 1617/1999 van de Commissie is in juli 1999 in werking getreden.

Eurostat heeft de lidstaten nog niet verzocht verslag uit te brengen over tenuitvoerlegging van de verzekeringsverordening. Er wordt op dit moment gewerkt aan aanvullende richtsnoeren over verzekeringen, waarin wordt aangegeven hoe in de praktijk bepaalde technisch lastige onderwerpen behandeld kunnen worden.

Gezondheid, onderwijs en sociale bescherming

In Verordening (EG) nr.1749/96 van de Commissie, als gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 1687/98 van de Raad, wordt gesteld dat vanaf december 1999 een uitgebreide dekking van de sectoren gezondheid, onderwijs en sociale bescherming doorgevoerd dient te worden, zodat deze vanaf januari 2000 in de indexering tot uitdrukking komt. Bij het uitwerken van de hiervoor te hanteren methode dient de comitologie-procedure te worden gevolgd. Hetzelfde geldt voor het tijdschema van het opnemen van diensten van ziekenhuizen en sociale bescherming die thuis, in bejaardentehuizen en in tehuizen voor mensen met een handicap worden verstrekt.

De uitwerking van de manier waarop de bovengenoemde diensten worden opgenomen en ook het tijdschema daarvan zijn beschreven in Verordening (EG) nr. 2166/1999 van de Raad. Hierin wordt herhaald dat de aankoopprijzen van goederen en diensten in de sectoren gezondheid, onderwijs en sociale bescherming die in het GICP worden gebruikt overeenkomstig eerder vastgestelde normen en ESR 95 de bedragen moeten zijn die de consumenten moeten betalen na aftrek van eventuele vergoedingen. Vergoedingen zijn gedefinieerd als betalingen aan huishoudens door overheidsinstellingen, socialezekerheidsinstellingen en instellingen zonder winstoogmerk (IZW's) ten behoeve van huishoudens, die rechtstreeks voortvloeien uit aankopen van afzonderlijk gespecificeerde goederen en diensten die in eerste instantie door de huishoudens zijn betaald. Uitbetalingen van verzekeringsmaatschappijen aan huishoudens zijn geen vergoedingen."

De betrokken GICP-subindexcijfers dienen te worden berekend met behulp van een formule die strookt met de formules van het Laspeyres-type welke voor andere subindexcijfers worden gebruikt, d.w.z. ze zijn zo opgezet dat ze de prijsveranderingen weergeven op basis van de gewijzigde bestedingen die nodig zijn om het consumptiepatroon van huishoudens en de samenstelling van de consumentenpopulatie in de gehanteerde referentieperiode te handhaven. In lijn met het Laspeyres-beginsel en de desbetreffende regels over tariefprijzen in Verordening (EG) nr. 2646/98 van de Commissie bepaalt de verordening dat wijzigingen in de aankoopprijzen die het gevolg zijn van veranderingen in de regels aan de hand waarvan ze worden vastgesteld, in het GICP als prijswijzigingen worden aangegeven; ditzelfde geldt voor wijzigingen in de aankoopprijzen als gevolg van veranderingen in het inkomen van de kopers.

Lidstaten mogen procedures gebruiken die afwijken van de hierboven geschetste opzet, maar ze dienen de Commissie (Eurostat) wel vóór toepassing daarvan een beschrijving van de gekozen werkwijze te verschaffen. De aangeleverde informatie moet voldoende zijn om te kunnen beoordelen hoe een en ander werkt. De uitkomsten van deze evaluatie zijn in dit verslag opgenomen (zie paragraaf 6.4).

De in de verordening vastgelegde werkwijze is door de lidstaten in december 1999 ingevoerd en het eerst tot uitdrukking gekomen in de index voor januari 2000, met uitzondering van de volgende onderwerpen, die in december 2000 ingevoerd dienen te worden en in de index voor januari 2001 voor het eerst worden meegenomen:

(a) diensten van ziekenhuizen (deels) (COICOP/GICP 06.3);

(b) diensten op het gebied van de sociale bescherming die thuis worden verleend, zoals schoonmaken van het huis, maaltijden, vervoer van personen met een handicap (deel van COICOP/GICP 12.4.0);

(c) bejaardentehuizen, tehuizen voor personen met een handicap (deel van COICOP/GICP 12.4.0).

Richtsnoeren met betrekking tot uitvoeringsmaatregelen bij het GICP

Voor sommige aspecten van de tenuitvoerlegging van de kaderverordening over GICP's is in overleg tussen Eurostat en de nationale bureaus voor de statistiek afgesproken geen verordeningen aan te nemen, maar in plaats daarvan te werken met richtsnoeren. De vergelijkbaarheid en kwaliteit van GICP's kan hiermee snel, niet-bureaucratisch, praktisch en flexibel op peil gehouden en verbeterd worden. Momenteel zijn er vier richtsnoeren over uitvoeringsmaatregelen bij het GICP, die merendeels duidelijk als voorlopers van latere verordeningen van de Commissie worden gezien.

Richtsnoeren betreffende GICP-herzieningen

In december 1997 heeft het CSP richtsnoeren over herziening van GICP-reeksen goedgekeurd. Met name over de belangrijkste aspecten is goede overeenstemming bereikt:

(a) Herziening: Algemeen aanvaard is dat officieel gepubliceerde GICP-reeksen herzien mogen worden. De mate van herziening van enigerlei GICP-reeks dient te worden afgestemd met Eurostat.

(b) Correctie van fouten: Als in de indexberekening een fout wordt ontdekt, dient de betrokken lidstaat uit eigen beweging onmiddellijk Eurostat zo gedetailleerd te informeren als nodig is om het effect op de nauwkeurigheid van het GICP te beoordelen. Met Eurostat dient te worden afgesproken hoe en wanneer de correctie wordt doorgevoerd en de betrokken lidstaat dient Eurostat te melden welke maatregelen worden getroffen om soortgelijke fouten in de toekomst te voorkomen.

(c) Wijzigingen in nationale regels: Voor zover herzieningen samenhangend met wijzigingen van de op nationaal niveau gehanteerde regels door een lidstaat nodig worden geacht om een GICP nauwkeuriger te maken, worden dergelijke herzieningen doorgevoerd. De betrokken lidstaat dient Eurostat zo gedetailleerd te informeren als nodig is om het effect op de nauwkeurigheid van het GICP te evalueren. Met Eurostat dient te worden afgesproken hoe en waneer de herziening wordt doorgevoerd.

(d) Nieuwe of betere informatie: In zoverre revisies samenhangend met nieuwe of betere informatie nodig is om een GICP nauwkeuriger te maken, mag men zulke herzieningen doorvoeren. De lidstaat dient Eurostat zo gedetailleerd te informeren als nodig is om het effect op de nauwkeurigheid van het GICP te beoordelen. Met Eurostat dient te worden afgesproken hoe en wanneer de herziening wordt doorgevoerd.

(e) Veranderingen ten gevolge van bepalingen in EU-verordeningen of richtsnoeren over GICP's: Voor zover GICP-herzieningen nodig zijn om te voldoen aan eisen die in bestaande en toekomstige EU-verordeningen en in goedgekeurde richtsnoeren over de uitvoering van GICP's zijn vervat, dienen dergelijke herzieningen in overeenstemming met de desbetreffende bepalingen te worden uitgevoerd. De lidstaten zorgen ervoor dat informatie beschikbaar blijft die voldoende gedetailleerd is om aan te tonen dat de herzieningen stroken met de desbetreffende bepalingen.

Naast deze algemene beginselen bestaat tevens een algemene overeenkomst over meer technische aspecten als tijdschema's, de aankondiging van herzieningen, het uitbrengen van herzieningen, enz.

Momenteel wordt overlegd over wijziging van deze richtsnoeren, omdat geharmoniseerde regels over herzieningen nodig leken, vooral bij belangrijke wijzigingen in methode of dekking. Uitgangspunt van dit overleg vormden de ervaringen met de tenuitvoerlegging van verordeningen als die betreffende de uitbreiding van de dekking met ingang van januari 2000.

Richtsnoeren over de behandeling van prijsverlagingen in het GICP

De richtsnoeren bevatten twee "regelgevende" bepalingen en één bepaling met praktijkvoorbeelden van uiteenlopende vormen van prijsverlaging.

In de richtsnoeren is gespecificeerd welke typen kortingen in de GICP's verwerkt dienen te worden. Prijsverlagingen van afzonderlijke goederen en diensten dienen te worden meegenomen (dus afgetrokken) als ze worden aangeboden aan alle potentiële consumenten, zonder dat er speciale voorwaarden worden gesteld (niet-discriminerend) en ze gelden (a) op het tijdstip van aankoop of (b) binnen een periode vanaf de feitelijke aankoop die het waarschijnlijk maakt dat de verlaging een significante invloed heeft op de omvang van de aankoop waartoe consumenten willen overgaan. Met name prijsverlagingen van afzonderlijke goederen en diensten waarvan te verwachten of waarschijnlijk is dat ze in de toekomst of elders beschikbaar zijn tegen de normale prijs, moeten in het GICP verdisconteerd worden. In het geval van gewijzigde specificaties verwijzen de richtsnoeren naar de bepalingen betreffende aanpassingen wegens kwaliteitswijziging van Verordening (EG) nr. 1749/96 van de Commissie. Daarnaast wordt beschreven hoe promotionele aanbiedingen moeten worden behandeld.

Verder geven de richtsnoeren praktijkvoorbeelden en algemene adviezen over de behandeling van speciale soorten prijsverlagingen.

Richtsnoeren over de verwerking van afgekeurde prijswaarnemingen

In de richtsnoeren over afgekeurde prijswaarnemingen worden de procedures beschreven die bij de validatie en bijstelling van prijswaarnemingen moeten worden gehanteerd. Hierin wordt gesteld dat de door prijsverzamelaars gemelde observaties in het algemeen aanvaard dienen te worden. Afwijzing of bijstelling van waargenomen prijzen, bijvoorbeeld correctie van een opvallend grote of lage prijsverandering, mag niet uitgevoerd worden door middel van automatische validatieprocedures maar alleen op basis van gerichte informatie over de prijswaarneming in kwestie, bijvoorbeeld door herhaling van de waarneming. Indien uit de validatieprocedure naar voren komt dat de gerapporteerde prijs afgekeurd moet worden, dient men de situatie verder te behandelen volgens de regels voor ontbrekende prijzen.

De richtlijnen laten de lidstaten de mogelijkheid andere procedures te hanteren dan die welke zijn beschreven. In dat geval kan Eurostat de lidstaat verzoeken aan te tonen dat het aldus opgestelde GICP bij vergelijking van twee opeenvolgende jaren geen systematische afwijking van gemiddeld meer dan 0,1 procentpunt vertoont ten opzichte van een GICP dat met toepassing van de beschreven methode is opgesteld.

Richtsnoeren voor de behandeling van gegevensverwerkende apparatuur, met name pc's, in de GICPs

De ervaringen van de laatste jaren hebben uitgewezen dat de prijsontwikkeling van gegevensverwerkende apparatuur de neiging heeft zeer sterk af te wijken van die van het GICP voor alle artikelen, terwijl tegelijkertijd de relatieve betekenis van dit soort apparatuur binnen het totale pakket van consumptieve bestedingen van huishoudens aanzienlijk toeneemt. Gezien deze omstandigheden en de significante verschillen van land tot land die in de bestaande GICP-praktijk bij de behandeling van gegevensverwerkende apparatuur bestonden, rees de behoefte aan het vaststellen van een gemeenschappelijk kader voor het opstellen en toepassen van nationale regels teneinde vergelijkbaarheid, betrouwbaarheid en relevantie van de GICP's veilig te stellen.

In de richtsnoeren over gegevensverwerkende apparatuur is beschreven hoe gegevensverwerkende apparatuur in het GICP moet worden behandeld. Lidstaten dienen pc's en daarmee verbonden artikelen in hun GICP's op te nemen. Waar directe verkoop een significant deel van de leveranties vertegenwoordigt, moet dit verkoopkanaal naast andere worden opgenomen. Prijzen mogen zowel uit advertenties of via rechtstreekse waarneming op verkooppunten worden bepaald.

Verordening (EG) nr. 2454/97 van de Commissie bepaald dat de lidstaten jaarlijks beoordelen of de wegingen op het subindexniveau nog toereikend zijn. In de richtsnoeren over gegevensverwerkende apparatuur wordt deze controle op dit speciale terrein uitgebreid met de wegingen van de voornaamste onderdelen van deze subindex. Hierin moet een componentindex voor pc's worden opgenomen.

DE kwaliteit van de index

Kwaliteit is op te vatten als "geschiktheid voor een doel". In het geval van een GICP kunnen we dat interpreteren als de mate waarin een GICP in staat is te voorzien in de behoefte waarvoor het is ontwikkeld, en dat is hoofdzakelijk het fungeren als passende, vergelijkbare maatstaf voor inflatie en convergentie in de EU en meer in het bijzonder in de context van het monetaire beleid in de eurozone. De geschiktheid of bruikbaarheid voor dit doel wordt bepaald door het totaal van GICP-kenmerken en eigenschappen, dus door de gehanteerde begrippen, methoden, definities en praktijken en de afstemming daarvan op het gestelde doel.

Aangezien GICP's verondersteld worden de inflatie van consumptieprijzen op vergelijkbare grondslag te meten, is vergelijkbaarheid het belangrijkste kwaliteitskenmerk, maar daarnaast zijn ook andere aspecten, zoals relevantie, betrouwbaarheid en snelle beschikbaarheid van de indexcijfers van belang voor de totale GICP-kwaliteit.

Relevantie

Het begrip relevantie verwijst naar het doel van het GICP. Zoals in paragraaf 3.1 al is opgemerkt heeft het GICP ten doel de inflatie te meten, en niet kosten van levensonderhoud, en het is dus onterecht vanuit dat perspectief het GICP te bekritiseren. De laatste jaren is er echter veel gezegd over vertekening in ICP's zonder dat men rekening hield met het gegeven dat er een grens is aan wat met enige mate van zekerheid te zetten is. Als een doel niet zeer exact is gedefinieerd, is niet vast te stellen hoe ver men er naast zit. ICP's kunnen onderling worden vergeleken en men kan betogen dat bepaalde verschillen moeten worden weggewerkt zoals bij het harmonisatieproces is nagestreefd, maar er bestaat geen operationele definitie van de onvertekende index waaraan alle andere ICP's getoetst kunnen worden. Iedere ICP is ontwikkeld in een lang proces waarin de indexbouwers de operationele opgaven zo consistent en samenhangend mogelijk hebben opgelost. Het huidige conceptuele kader van elke ICP heeft dus een ontstaansgeschiedenis. Intussen wordt er op basis van economische en statistische theorieën wel gewerkt aan de ontwikkeling van alternatieve conceptuele kaders. Die ideeën zijn wel van invloed op indexontwerpen maar ze hebben de operationele praktijk merendeels nog niet bepaald.

Het GICP is gedefinieerd in het Verdrag en in de kaderverordening. Het Verdrag vereist een index voor de inflatie van consumptieprijzen, de kaderverordening stelt dat het een index moet zijn van het Laspeyres-type die de gemiddelde verandering meet in de prijzen van goederen en diensten die te koop worden aangeboden binnen het economisch gebied van de lidstaten. Deze definitie is, overeenkomstig het vereiste uit het Verdrag, overeengekomen tussen Eurostat en de voornaamste gebruikers, en vormt als zodanig een globale operationele definitie van het begrip inflatie.

Er resten nog veel onopgeloste operationele aspecten en gezien het dynamische karakter van Europese economieën zullen die er wel altijd blijven. Ze geven echter aanleiding tot de gedachte dat vertekening niet is uitgesloten en waarschijnlijk ook voorkomt.

Vertekening kan alleen worden teruggedrongen door voortgaande verbetering van bestaande praktijken binnen een in ontwikkeling verkerend conceptueel kader. Op dit laatste punt kunnen economische en statistische theorieën bijdragen leveren.

Zoals in het vorige verslag aan de Raad is opgemerkt, gaat het Boskin-rapport [5] over de Amerikaanse ICP in op de vraag of ICP's in het algemeen voldoende betrouwbaar zijn voor wat betreft mogelijke vertekeningen [6]. Het standpunt van Boskin was dat de Amerikaanse ICP te hoge cijfers leverde, hoofdzakelijk omdat te weinig rekening zou worden gehouden met kwaliteitsverbeteringen van goederen en diensten (in het bijzonder op hightechgebieden als pc's en medische ingrepen). De GICP-werkgroep wijst de gedachte af dat de omvang of de richting van een vertekening als gevolg hiervan te bepalen zou zijn zonder een echte index te definiëren en uit te werken, maar heeft wel van meet af aan erkend dat de behandeling van kwaliteitsveranderingen de meest waarschijnlijke bron van zowel vertekening als onvergelijkbaarheid zou zijn.

[5] Boskin, M. J. et al., Towards a more accurate measure of the cost of living, december 1996.

[6] Zie ook het vorige verslag [COM(1998)104 def.], blz. 30.

Er speelt evenwel een belangrijk terminologisch onderscheid mee. Met betrekking tot GICP's is "validiteitsvertekening" in de terminologie van Eurostat te beschouwen als het systematische verschil tussen de index zoals die wettelijke voor het GICP wordt geëist en de index zoals die is vastgesteld. Het gaat hier om het onderscheid tussen "begrip" en "definitie"; een voorbeeld hiervan is het verschil tussen de ideale "zuivere-prijzen-GICP" en de GICP's zoals die in werkelijkheid door Eurostat en de lidstaten zijn gedefinieerd. De Boskin-commissie daarentegen hanteert een terminologie waarbij de vertekening betrekking heeft op de index voor de kosten van levensonderhoud (COLI). Nut kan gebaseerd zijn op kosten waarbij niet noodzakelijk sprake is van bestedingen of aankoopprijzen waarmee consumenten te maken hebben. Het kan gaan om substitutiekosten of fysieke consumptie tegen imaginaire prijzen, waarbij mogelijk nooit sprake is van werkelijke uitgaven. Dergelijke kosten komen niet tot uitdrukking in monetaire transacties en zijn bij inflatiemetingen ten behoeve van monetaire beleidsbepaling niet relevant. De nutstheorie gaat uit van aannamen over de aard van de consument en de verborgen mechanismen waardoor prijzen tot stand komen. Bij de opzet van de Laspeyres-index spelen dergelijke aannamen geen rol, al is men het er wel mee eens dat het voor overeenstemming over de behandeling van kwaliteitswijzigingen noodzakelijk is dat op conceptueel niveau wordt gekeken naar de wijze waarop consumenten kwaliteitsverschillen van producten waarderen en hoe dit effect te meten is.

Bij deze terminologie komt geschiktheid van een ICP als maat voor inflatie neer op geschiktheid van een ICP als zo dicht mogelijke benadering van een ongedefinieerde index voor de kosten van levensonderhoud. Voor GICP's lijkt deze opvatting, met haar suggestie dat het GICP begripsmatig en in haar definitie een validiteitsvertekening vertoont, niet toepasbaar want strijdig met de letter en de geest van het wettelijke GICP-kader.

Betrouwbaarheid

Representativiteit

Fouten en vertekeningen kunnen ook voortkomen uit het verschil tussen de index zoals die is gedefinieerd en zoals die is uitgewerkt (procedurele vertekening). Dit hangt ervan af in hoeverre de gekozen werkwijzen in de praktijk aan de eisen van de definitie voldoen. Gevoelsmatig lijkt het aannemelijk dat er in de meeste situaties systematische verschillen in uitkomsten zullen optreden bij het toepassen van een verschillende procedures. Anderzijds kan een gegeven procedure in bepaalde situaties altijd vertekeningen geven; zo kunnen viermaandelijkse prijswaarnemingen bij stijgende prijzen te lage uitkomsten zullen geven voor maandelijkse indexcijfers.

Het onderscheid tussen de gedefinieerde index en die welke in de praktijk tot stand komt zal echter vooral tot toevallige fouten leiden. Wanneer voorgeschreven procedures consequent niet in acht worden genomen, kunnen systematische fouten in het GICP optreden, maar in het algemeen zullen operationele fouten eerder variabele gevolgen hebben, waarvan men mag veronderstellen dat het om toevallige fouten gaat, bijvoorbeeld fouten van prijsverzamelaars bij het noteren of doorgeven.

De Boskin-commissie gaf in haar rapport het voorbeeld dat de indexcijfers voor pc's waarschijnlijk een vertekening naar boven vertonen. Het lijkt echter ook waarschijnlijk dat de indexcijfers voor kleding een vertekening naar beneden hebben, en aan kleding wordt een veel groter gewicht toegekend dat aan pc's. Naar de opvatting van de Commissie (Eurostat) kent in elk ICP bepaalde vertekeningen, maar die zijn verschillend van aard, hebben afhankelijk van de soort producten verschillende effecten en het is onwaarschijnlijk dat ze in dezelfde richting werken. De Commissie (Eurostat) is echter van mening dat vertekeningen van welk type ook niet echt te meten zijn.

Hill [7] heeft gepoogd de verbanden tussen ICP's voor het meten van de inflatie van consumptieprijzen en die bedoeld voor de meting van veranderingen in de kosten van levensonderhoud te verduidelijken. Zijn conclusie was dat in de praktijk de twee doelstellingen tot eenzelfde soort indexformules leiden, mits optimale werkwijzen worden toegepast. Indices die "vertekenen" bij meting van de kosten van levensonderhoud, kunnen evengoed als "vertekende" maatstaven voor inflatie worden beschouwd. In het tweede deel van zijn paper wordt evenwel aangetoond dat er significante verschillen kunnen optreden tussen de dekkingen of domeinen van indices die bedoeld zijn voor prijsinflatiemeting en die voor het bepalen van veranderingen in de kosten van levensonderhoud. Deze verschillen zouden vooral over langere termijn tot significant uiteenlopende uitkomsten kunnen leiden. Over wat tot het domein van een ICP dient te behoren, bestaat waarschijnlijk nog geen consensus. [Diewert [8] kwam tot een soortgelijke slotsom met betrekking tot de formules in zijn bijdrage aan de bijeenkomst van de Ottawa-groep in 1999.]

[7] Inflation, the Cost of Living and the Domain of a Consumer Price Index, voordracht van Peter Hill op de Conference of European Statisticians, joint ECE/ILO Meeting on Consumer Price Indices, Genève, 3-5 november 1999.

[8] Diewert, Erwin, The consumer price index and index number purpose, voordracht tijdens de vijfde bijeenkomst van de International Working Group on Price Indices (The Ottawa Group), Reykjavik, IJsland, augustus 1999, herziening: december 1999.

Het domein van het GICP is echter overeengekomen, en ook de vorm. De reikwijdte van de index is vastgelegd in de kaderverordening en de huidige dekking komt nagenoeg overeen met die vereisten. Activiteiten zijn gaande om ervoor te zorgen dat de in de praktijk gehanteerde steekproeven voor de prijswaarnemingen een compleet beeld geven van de transacties binnen de dekking. Het model van een vast pakket van goederen en diensten, en niet dat van gelijkblijvend nut is aanvaard als maatstaf voor de inflatie. Inflatie is een monetair verschijnsel, dat alleen betrekking heeft op monetaire transacties en werkelijke aankoopprijzen.

Nauwkeurigheid

De theorie op het gebied van steekproeftrekking vormt de basis voor de berekening van fouten bij een gegeven steekproefopzet. Het vorige verslag van de Commissie aan de Raad bevatte een overzicht van de in elke lidstaat gebruikte steekproefmethoden. Het verslag stelt dat men in de meeste lidstaten een of andere vorm van doelgerichte steekproeftrekking toepast, veeleer dan aselecte of ongerichte methoden. Er wordt in het verslag op gewezen dat de theorie voor ICP's niet goed is ontwikkeld, deels omdat het lastig is af te bakenen wat hieronder moet vallen en deels omdat doelgerichte en niet aselecte steekproefopzetten regel zijn.

In de voor GICP's geldende minimumnormen (artikel 8 van Verordening (EG) nr. 1749/96 van de Commissie) wordt echter niet uitdrukkelijk ingegaan op "steekproeffouten" in de binnen de statistische theorie gangbare zin, dat wil zeggen onzekerheid ten gevolge van toevallige of daarmee overeenkomende variaties in de steekproefprocedures.

Dergelijke steekproeffouten werden, zeker bij de aanvang van het harmonisatieproject, slechts van secundaire betekenis acht vergeleken met mogelijke vertekening als gevolg van onjuiste weergave van gegevens. De minimumnormen stellen daarom meer in het algemeen dat doelsteekproeven voor GICP's "voldoende elementaire aggregaten moeten omvatten om representatief te zijn voor de verscheidenheid van producten binnen de categorie en die binnen elk elementair aggregaat voldoende prijzen omvat om rekening te houden met de prijsschommelingen in de populatie".

Teneinde de verschillende procedures in de lidstaten te analyseren en de methoden van steekproeftrekking te harmoniseren is in 1999 een speciale task force (TF) ingesteld. Deze TF is van mening dat een positievere houding met betrekking tot het simuleren van steekproeffouten ontwikkeld dient te worden, vooral in het licht van positieve ervaringen in Frankrijk, Zweden en het Verenigd Koninkrijk. In deze landen waren benaderende of gesimuleerde steekproefvarianties getest voor de nationale ICP's. Dit bleek door de omgeving op prijs te worden gesteld.

De TF heeft een eerste ontwerp opgesteld voor een verordening over steekproeftrekking, die voorjaar 2000 op de vergadering van de GICP-werkgroep is besproken. Uit dit ontwerp komt naar voren dat de uitgangspunten van de theorie van steekproeftrekking een basis kunnen vormen voor minimumnormen voor steekproeftrekking in GICP-verband. Verder wordt het berekenen van steekproeffouten bepleit. Aangezien dergelijke schattingen bij doelgerichte steekproefontwerpen echter onvoldoende validiteit hebben, geeft Eurostat de voorkeur aan minder omvattende en kostbare nauwkeurigheidscontroles. Het doel is derhalve te komen tot gerichte verzoeken om controlemateriaal, maar intussen wel door te gaan met het zoeken naar meer verfijnde nauwkeurigheidsbepalingen.

De TF werkt momenteel aan de eindversie van haar verslag, dat ingediend wordt op de WG-bijeenkomst in oktober 2000. Naar verwachting wordt het onderwerp nauwkeurigheid in het verslag verder uitgewerkt.

Vergelijkbaarheid

Vergelijkbaarheid bij toepassing van verschillende formules

De kaderverordening vereist dat de GICP's van het Laspeyres-type moeten zijn. Hoewel de GICP's en ICP's die door lidstaten worden opgesteld op details kunnen verschillen, mag globaal worden gesteld dat het Laspeyres-indices zijn. De frequentie waarmee de wegingen worden bijgewerkt, loopt bij de door de lidstaten opgestelde GICP's echter uiteen. Zoals reeds in hoofdstuk 5 is opgemerkt, past men in de meeste landen een vaste basisindexformule toe en worden de wegingen om de drie à vijf jaar bijgewerkt. Frankrijk, Italië, Oostenrijk, Zweden, het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen berekenen een kettingindexcijfer met jaarlijks bijgewerkte wegingen.

Teneinde een consistente set GICP's te verkrijgen met subindexcijfers die de aggregatie van verscheidene subindexcijfers, groepen van landen, de EMU, de EU of de EER mogelijk maken, was het noodzakelijk de GICP's te presenteren alsof ze alle op dezelfde manier waren berekend. Het was dus nodig een gemeenschappelijke referentiebasis voor de indices en een gemeenschappelijke referentieperiode voor de wegingen te hanteren. De kaderverordening stelt de referentieperiode voor indices op 1996=100. Om tot een gemeenschappelijke referentieperiode voor wegingen te komen moesten de artikelgewichten voor alle lidstaten tegen dezelfde prijzen worden uitgedrukt. Dit gebeurt door de gewichten in januari van het lopende jaar om te rekenen naar prijzen voor december van het voorgaande jaar.

Bij de uitvoering van de twee verordeningen van de Raad over uitbreiding van de dekking in januari 2000 zijn de referentieperioden voor de toen nieuw ingevoerde subindexcijfers gesteld op december 1999=100, in tegenstelling tot de referentieperiode van de reeds bestaande subindexcijfers, die uitgaat van 1996=100. De in januari 2000 gepubliceerde cijfers voor de nieuwe subindices weerspiegelen dus het prijsverloop sinds december 1999. Aangezien GICP's met behulp van een kettingindexformule worden geaggregeerd, kon de uitgebreide dekking zonder berekeningsproblemen in het GICP worden geïntegreerd. Indexcijfers van hogere niveaus worden in 2000 geaggregeerd door gewogen gemiddelden van indexcijfers van lagere niveaus vanaf december 1999 te koppelen aan het niveau van het overeenkomstige aggregaat in december 1999. Dit houdt in dat de jaarlijkse verandering van de index voor alle artikelen in bijvoorbeeld april 2000 gelijk is aan de verandering van april 1999 tot december 1999 (op basis van de oude dekking), gecombineerd met de verandering van december 1999 tot april 2000 (op basis van de nieuwe dekking).

Onderlinge vergelijkbaarheid van lidstaten

Vergelijkbaarheid is een relatief begrip waarbij het gaat om systematische verschillen tussen GICP's ten gevolge van uiteenlopende definities, werkwijzen en praktijken. Gaat het om een verschil ten opzichte van de geldende ideale of juiste definitie, werkwijze of praktijk, dan kan men van vertekening spreken.

Het regelgevende kader is opgezet om de vergelijkbaarheid, betrouwbaarheid en relevantie van GICP's te garanderen door middel van een proces waarbij de werkwijzen die voor het opstellen van een willekeurige index worden gehanteerd, worden vergeleken met alternatieve methoden die algemeen voor het opstellen van GICP's dienen. Om te voorkomen dat dergelijke vergelijkingen willekeurig of op ad-hocbasis zouden plaatsvinden, was het nodig een besluitvormingsprocedure af te spreken die een zekere garantie inhoudt dat een en ander de kwaliteit van de GICP's ten goede komt. Daarvoor is het nodig de effecten van uiteenlopende werkwijzen op het GICP te beoordelen, een drempel te bepalen waarboven actie nodig is en een procedure vast te stellen voor het kiezen van werkwijzen die de voorkeur verdienen of aanvaardbaar worden geacht.

De GICP-werkgroep heeft zij sporen verdiend als een effectief forum voor het bereiken van consensus over de vraag welke werkwijzen de voorkeur verdienen en waarom, ofwel, als dit niet haalbaar blijkt, waar beslissingen worden genomen over de werkwijze die als referentie gaat dienen (referentiemethode of minimumnormen).

Binnen deze aanpak wordt ook een werkwijze voorgesteld om overeenstemming te beoordelen - niet alleen ten aanzien van de eis van vergelijkbaarheid, maar tot op zekere hoogte ook aangaande de betrouwbaarheidseisen. Het is duidelijk dat voor operationele doeleinden een criterium voor het onderscheid tussen vergelijkbare en niet-vergelijkbare werkwijzen noodzakelijk is, en Verordening (EG) nr. 2494/95 van de Raad geeft hierover geen regels.

GICP's moeten een voldoende mate van nauwkeurigheid hebben, zowel ten aanzien van de indexcijfers zelf als met betrekking tot de daarop gebaseerde geharmoniseerde inflatiepercentages, die tot één cijfer achter de komma vermeld worden. Het is redelijk een drempel van 0,1 procentpunt aan te houden als maximaal toelaatbare invloed van niet-vergelijkbare praktijken op de gemiddelde jaarcijfers van het GICP. In de praktijk is een maximale afwijking van 0,1 procentpunt van de jaarlijkse gemeten inflatie overeengekomen voor specifieke uitvoeringsmaatregelen, en ten aanzien van de dekking geldt de regel van een gewicht van ten minste 1% binnen het GICP. Passende statistische methoden en controles voor het bepalen van de werkelijke effecten die verschillen in bestaande werkwijzen op GICP's hebben, zijn en worden ontwikkeld, bijvoorbeeld de controle op gewichten van essentieel belang en de "standaardreferentieprocedure".

Het moet echter met nadruk op worden gewezen dat schattingen van de nauwkeurigheid vooral ontbreken omdat het bijzonder moeilijk is dergelijke schattingen te maken. Het is onmogelijk om systematische verschillen die van uiteenlopende bronnen afkomstig zijn, verantwoord tot één cijfer samen te voegen, omdat er weinig of geen aanwijzingen zijn omtrent mogelijke onderlinge verbanden ertussen. Het theoretische kader dat nu als basis voor de indices dient, vertoont lacunes en de aanzienlijke inzet van middelen die nodig zou zijn om ideale werkwijzen te gaan hanteren, is niet verantwoord zolang er geen echte bewijzen van vertekening zijn. er is echter geen reden om zelfvoldaan te zijn en zelfs een bescheiden aanwijzing is beter dan helemaal geen. Onderlinge vergelijkingen van GICP's ten aanzien van de mate van harmonisatie zijn een goede manier om zulke aanwijzingen op het spoor te komen. Waar bestaande praktijken tot afwijkingen boven de drempel van 0,1 procentpunt kunnen voeren, zijn standaardreferentieprocedurs vastgesteld waarover nationale ICP-deskundigen hebben geoordeeld dat ze van alle beschikbare methoden de minste vertekening geven.

De GICP-normen

Bij het begin van het harmonisatieproject heeft Eurostat allereerst een lijst van mogelijke verschillen opgesteld aan de hand van de eerder geïdentificeerde bronnen van onvergelijkbaarheid. Naar aanleiding van voortgaand overleg binnen de WG zijn hieraan andere bronnen toegevoegd, en op basis van dit geheel zijn verscheidene verordeningen goedgekeurd en nieuwe richtsnoeren overeengekomen.

Tabel 2 geeft een samenvatting van de voornaamste potentiële bronnen van verschillen.

De meeste van deze punten zijn bij het harmonisatieproject al binnen het regelgevingskader aangepakt. De werkwijzen die als meest waarschijnlijke bronnen van potentiële vertekening worden beschouwd, zijn hierbij verboden.

Medio 1999 heeft Eurostat een vragenlijst over de tenuitvoerlegging aan de lidstaten voorgelegd waarin alle tot die tijd goedgekeurde verordeningen aan de orde kwamen en de lidstaten is gevraagd om gedetailleerde informatie over de mate waarin zij aan de vereisten voldeden. De vragen hadden direct betrekking op de verplichtingen die de verordeningen behelzen. In verband met de belasting die de beantwoording voor de lidstaten met zich meebracht, was de lijst gesplitst in vijf delen, met een tijdschema dat de periode van eind mei 1999 tot eind januari 2000 besloeg.

Sommige uitkomsten, zoals de antwoorden op de vragen over "onlangs belangrijk geworden goederen en diensten", waren om uiteenlopende redenen niet goed vergelijkbaar, bijvoorbeeld omdat ze niet goed werden begrepen of men niet over de informatie beschikte. Dat materiaal is in dit verslag daarom niet gebruikt. Verder was het niet alle lidstaten mogelijk de vragenlijst tijdig te beantwoorden. Enkele antwoorden op deel III, dat in oktober 1999 had moeten worden afgesloten, ontbreken nog steeds. De antwoorden op alle delen van de vragenlijst zullen in de naaste toekomst gebruikt worden voor het ontwikkelen van toetsingsstatistieken.

De volgende alinea's geven een overzicht van de situatie met betrekking tot de minimumnormen in de lidstaten en ook van de lopende besprekingen binnen de werkgroep en de gespecialiseerde task forces.

Volgens artikel 2 van Verordening (EG) nr. 1687/98 van de Raad over uitbreiding van de productendekking en artikel 2 van Verordening (EG) nr. 1688/98 van de Raad over uitbreiding van de geografische en populatiedekking dient de Commissie (Eurostat) na binnen twee jaar de inwerkingtreding van deze verordening (in augustus 1998) een verslag in bij de Raad over de werking ervan. In dit verslag dient zij speciale aandacht te schenken aan de beoordeling van het begrip monetaire consumptieve bestedingen van huishoudens in vergelijking met relevante alternatieve concepten. Verder moet de Commissie (Eurostat) verslag uitbrengen over de werking van de in Verordening (EG) nr. 2166/1999 van de Raad vastgelegde procedures betreffende de gebieden gezondheid, onderwijs en sociale bescherming.

De uitkomsten van deze evaluatie zijn weergegeven in paragraaf 6.4.4.

Tabel 2 Voornaamste onderkende potentiële bronnen van verschillen

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Conceptuele problemen bij technisch "lastige" artikelgroepen

Enkele moeilijke categorieën als gezondheid en onderwijs, waarvan de opzet in de lidstaten grote verschillen vertoont, worden pas geheel in het GICP meegenomen met ingang van de index voor januari 2001 (uiterlijk).

In een speciale verordening van de Commissie over de verwerking van verzekeringen is een geharmoniseerde methode vastgelegd voor dit soort diensten, hetgeen noodzakelijk was om ervoor te zorgen dat de resulterende GICP's voldoen aan de eis van vergelijkbaarheid en dat de behandeling van verzekeringen strookt met de in ESR 95 gegeven definities. Een task force voor verzekeringsdiensten staat op het punt de WG een voorstel voor te leggen voor richtsnoeren ter aanvulling van de verordening over dit onderwerp.

Op basis van empirisch onderzoek hebben speciale GICP-task forces voor de verwerking van kleding, duurzame goederen en auto's ontwerp-richtsnoeren opgesteld. Omdat deze nauw samenhangen met aanpassingen wegens kwaliteitwijziging, steekproefmethoden en seizoensinvloeden kunnen deze onderwerpen nog niet worden afgerond. De ontwerpen blijven liggen tot deze algemene aspecten naar tevredenheid zijn geregeld.

Door in eerste instantie bepaalde aspecten met betrekking tot eigen woningen (EW), zoals huurwaarde, hypotheekrentebetalingen groot onderhoud en reparaties, buiten beschouwing te laten hebben de EU-statistici een significante bron van niet-vergelijkbaarheid van GICP's uitgesloten. De vraag of deze aspecten opgenomen moeten worden in GICP's en hoe dat op netto-aankoopbasis zou moeten gebeuren bij prijzen van nieuwe eigen woningen is door een andere GICP-task force onderzocht. Deze TF heeft de WG al haar voorstellen voorgelegd over de behandeling van eigen woningen in GICP's en hierover is advies gevraagd aan het CSP.

Van de conceptueel en technisch lastige groep van onderwerpen wacht er nog één op een oplossing: de behandeling van financiële diensten die rechtstreeks aan consumenten in rekening worden gebracht. Doordat banken hier sterk uiteenlopende werkwijzen hanteren en bovendien prijsfluctuaties optreden en gewichten uiteenlopen, is het overleg over specifieke maatregelen in de vorm van een ontwerp-verordening van de Commissie binnen de GICP-werkgroep nog niet afgerond.

Onlangs belangrijk geworden goederen en diensten

De in de kaderverordening gestelde eis "de relevantie van GICP's te handhaven" houdt in dat er stappen moeten worden genomen om ervoor te zorgen dat GICP's globaal genomen onderling in lijn blijven en de actuele marktontwikkelingen reflecteren. De desbetreffende minimumnormen moeten waarborgen dat nieuwe producten in het GICP worden opgenomen zodra ze meer dan 1% van de totale consumentenbestedingen in de lidstaat vertegenwoordigen. Eurostat fungeert hier als informatie-uitwisselingspunt en licht elke lidstaat in over producten die in GICP's van andere lidstaten nieuw worden opgenomen.

In antwoord op de vragenlijst over de tenuitvoerlegging hebben de lidstaten gerapporteerd over de procedures die men toepaste om systematisch onlangs belangrijk geworden goederen en diensten te identificeren.

Als regel zijn het prijsverzamelaars die informatie over nieuwe goederen en diensten aanleveren (ongeacht of het daarbij gaat om echt nieuwe of vervangende goederen). Hoofdkantoren volgen grote marktontwikkelingen en beoordelen de door hen waargenomen effecten tezamen met de informatie van prijsverzamelaars.

Ter aanvulling gebruiken lidstaten informatie uit nationale rekeningen, invoerstatistieken, budgetonderzoeken of andere onderzoeken als die naar eetgewoonten. Verder kijkt men naar tijdschriften en vakbladen (consumentenbladen, handelsbladen) en wordt reclame in kranten en op televisie geanalyseerd. Er wordt ook informatie vergaard bij het bedrijfsleven, brancheorganisaties, kamers van koophandel, institutionele gebruikers, verenigingen van detailhandelaren en producenten en consumentenorganisaties.

In lidstaten met vaste basisindices wordt continu op nieuwe belangrijk wordende goederen en diensten gelet, maar vooral bij elke periode dat een nieuwe basis wordt opgesteld en men doelgerichte steekproeven neemt om vervangende of aanvullende artikelen in het GICP op te nemen. In Denemarken wordt elke maand een van de twaalf COICOP/GICP-hoofdgroepen gecontroleerd, zodat deze in de loop van een jaar alle aan de beurt komen. Dit kan worden beschouwd als de meest systematische aanpak die in lidstaten wordt toegepast en is als zodanig aanbevelenswaardig.

De definitie van "onlangs belangrijk geworden goederen en diensten" heeft tot discussies gevoerd, want ze laat opzettelijk ruimte voor uiteenlopende interpretaties. De zinsnede "waarvoor de uitgaven door consumenten tot ten minste één duizendste van het totale uitgavenpakket voor het GICP zijn toegenomen" is hoofdzakelijk op twee manieren opgevat:

(a) Ieder door een lidstaat gemeld product heeft een significant consumptieniveau bereikt en maakt er meer dan 1% van het totaal uit,

(b) Een bepaalde groep producten heeft een significant consumptieniveau bereikt dat meer dan 1% uitmaakt en de lidstaat heeft enkele nieuwe representatieve artikelen ervan gemeld.

De in het vorige verslag aan de Raad opgenomen lijst (paragraaf 12.5, tabel 9) weerspiegelde de discussie over de interpretatie van de eis doordat de opgenomen goederen en diensten er samengevoegd waren tot productgroepen.

Lidstaten was verzocht de globale gewichten te melden van die producten of productgroepen op de lijst die ze uitdrukkelijk niet in hun GICP's hadden opgenomen. Ofschoon een aanzienlijk aantal onlangs belangrijk geworden artikelen aan de GICP's waren toegevoegd, waren sommige landen om praktische reden of omdat ze het verzoek verkeerd begrepen niet in staat de gevraagde informatie te verschaffen. De antwoorden van de lidstaten waren niet vergelijkbaar en zijn daarom in dit verslag niet opgenomen.

Bij de vragenlijst over de tenuitvoerlegging is de lidstaten verzocht om hun lijst van onlangs belangrijk geworden producten bij te werken. In het najaar van 1999 is een compilatie van de ontvangen productenlijsten aan de lidstaten toegezonden (voor de eindversies zie tabel 4 en tabel 5). Uit de discussie over deze compilatie bleek dat de kwalificatie "onlangs belangrijk geworden" in het algemeen werd als opgevat "nieuw voor de index".

De regelgeving voor GICP's kent twee gevallen waarin nieuwe producten in de index opgenomen mogen worden als ze een significant deel van de consumptie zijn gaan uitmaken:

(1) Vervanging: Hierbij vervangt het nieuwe product een reeds opgenomen product dat aan betekenis heeft ingeboet, met andere woorden voor een behoefte of doel dat al in de index werd gedekt, wordt in de steekproef een modernere representant gekozen (bijv. een speciaal type autobanden dat de plaats inneemt van een verouderd type),

(2) Toevoeging: het nieuwe product wordt opgenomen in de index naast reeds in de dekking voorkomende producten, omdat het staat voor een recentelijk belangrijk geworden behoefte of doel.

Dergelijke toevoegingen kunnen verschillende achtergronden hebben:

a) Het gaat om een nieuw product dat nog niet werd meegenomen in de index en dat normaliter niet als vervanging wordt gezien omdat het duidelijk verschilt van bestaande vormen (bijv. mobiele telefoons). In dit geval wordt het een nieuwe categorie binnen een bestaande categorie.

b) Het gaat om een product dat al beschikbaar was maar niet apart werd opgenomen omdat het te weinig werd gekocht. Bij opneming ervan betreft het geen vervanging binnen een categorie maar men vormt een nieuwe categorie binnen een bestaande (als in het geval van spaghetti in Denemarken of lamsvlees in Nederland).

In geval (1) (Vervanging)mag het gewicht van de COICOP/GICP-categorie waartoe de vervanging behoort niet worden veranderd.

In geval (2) (Toevoeging) wordt de prijs van het nieuwe product verzameld naast die van het al langer gevolgde product. De minimumnormen in Verordening (EG) nr. 1749/96 van de Commissie bieden dan de volgende mogelijkheden:

a) de gewichten van de desbetreffende COICOP/GICP-categorie bijstellen of

b) de gewichten binnen de desbetreffende COICOP/GICP-categorie bijstellen of

c) een deel van het gewicht specifiek aan het nieuwe product toewijzen (beneden het viercijferige COICOP-niveau).

Voor vervangingen gelden deze eisen niet, omdat die niet van invloed zijn op de gewichten.

De verschillen tussen onlangs belangrijk geworden producten en vervangingen kunnen als volgt worden samengevat:

Tabel 3 Onlangs belangrijk geworden goederen en diensten versus vervangingen

Toevoegingen

(onlangs belangrijk geworden producten) // Vervangingen

Nieuw type product (nog niet bestaand of impliciet gedekt) maar niet noodzakelijk (technisch) nieuw (bijv. lamsvlees) // Zelfde type als bestaand product

Consumptie voor het eerst op significant niveau (1%) // Niet van toepassing

Kan verschillende varianten (merken, modellen) omvatten: één product of vele vinden ingang (voor hetzelfde doel) // Eén-op-één-vervanging: een bestaande prijsrepresentant wordt vervangen door een andere die representatiever is

De weegfactor bestaat nog niet of moet bijgesteld worden om rekening te houden met het nieuwe product // Geen effect op wegingen

Naar aanleiding van de discussie zijn de minimumnormen in de verordening als volgt nader uitgewerkt:

- Voorheen was er een zekere bestedingsgroep die niet expliciet in het GICP van de lidstaat was opgenomen omdat de weegfactor ervan beneden 1% lag.

- Deze bestedingsgroep wordt nu expliciet opgenomen omdat hij 1% van de bestedingen binnen de dekking van dit GICP bereikt.

- Deze groep wordt weergegeven door middel van een onlangs belangrijk geworden artikel of dienst dat/die zelf niet een gewicht van minstens 1% van de bestedingen in de GICP-dekking hoeft te hebben.

In overeenstemming met de norm is de lidstaten verzocht na te gaan of er onder de gemelde producten potentiële prijsrepresentanten waren voor een bepaalde bestedingsgroep die nog niet of alleen impliciet in hun indexcijfers was opgenomen.

Afgesproken werd dat de lidstaten zouden nagaan

(a) of de voorgestelde producten een bestedingsgroep vertegenwoordigden die nog niet expliciet in de dekking van de index voorkwam, en

(b) of deze bestedingsgroep het niveau van 1% van het totaal van in het GICP weergegeven bestedingen bereikt had,

(c) hoe deze bestedingsgroep expliciet in het GICP opgenomen zou moeten worden, en

(d) of deze opgenomen zou kunnen worden in de vorm van geschiktere prijsrepresentanten dan die welke zijn voorgesteld (sommige geschikte representanten zouden in door andere lidstaten voorgelegde lijsten kunnen voorkomen).

Er zijn twee lijsten met onlangs belangrijk geworden goederen en diensten overeengekomen, één met producten die door lidstaten zijn voorgesteld en één met producten die door Eurostat zijn geselecteerd (zie de tabellen 4 en 5).

In beide tabellen met onlangs belangrijk geworden goederen en diensten is rekening gehouden met het onderscheid tussen echt nieuwe goederen en producten en vervangingen zoals dat hierboven is gemaakt. Producten die door lidstaten naar voren zijn gebracht maar die duidelijk vervangingen betroffen zijn niet in de tabellen opgenomen.

Indien lidstaten zich tegen opneming verklaren, dienen zij aan te tonen dat de maximale bestedingen die met elk van de voorgestelde producten gepaard kunnen gaan beneden het niveau van 1% van de totale bestedingen blijven waarop het GICP betrekking heeft. Zo mogelijk dienen producten gecombineerd te worden tot bestedingsgroepen van hoger niveau (bijv. ecologisch geteelde wortels en aardappelen ressorteren onder dezelfde COICOP-subindex en kunnen dus mogelijk dezelfde bestedingsgroep vertegenwoordigen).

Tabel 5 is bedoeld als bijdrage voor beantwoording van de vraag of het GICP bestedingsgroepen erbij moet krijgen die naar de mening van Eurostat de laatste paar jaar wellicht voldoende aan belang hebben gewonnen. Deze lijst is niet uitputtend.

De vragenlijst over de tenuitvoerlegging heeft een globale indicatie opgeleverd - zie ook de tabellen 10 en 11 over het aantal elementaire agg