Speciaal verslag Pretoetredingssteun van 
de EU voor het versterken 
van de bestuurlijke 
capaciteit in de Westelijke 
Balkan: een metacontroleNL 2016  nr. 21
EUROPESE
REKENKAME R
EUROPESE REKENKAMER  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxemburg  
LUXEMBURG
Tel. +352 4398-1
Inlichtingen:  eca.europa.eu/nl/Pages/ContactForm.aspx
Website:  eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA
Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet via de Europaserver ( http://europa.eu ).
Luxemburg: Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2016
Print ISBN 978-92-872-5739-0 ISSN 1831-0915 doi:10.2865/11228 QJ-AB-16-022-NL-C
PDF ISBN 978-92-872-5685-0 ISSN 1977-575X doi:10.2865/54310 QJ-AB-16-022-NL-N
EPUB ISBN 978-92-872-5701-7 ISSN 1977-575X doi:10.2865/849810 QJ-AB-16-022-NL-E
© Europese Unie, 2016
Overneming met bronvermelding toegestaan.
Voor iedere vorm van gebruik of reproductie van foto’s 1 en 2 dient rechtstreeks toestemming aan de 
auteursrechthebbende te worden gevraagd.
Pretoetredingssteun van 
de EU voor het versterken 
van de bestuurlijke 
capaciteit in de Westelijke 
Balkan: een metacontrole
(uitgebracht krachtens artikel 287, lid 4, tweede alinea, VWEU)Speciaal verslagNL 2016  nr. 21
02
 Controleteam
In de speciale verslagen van de ERK worden de resultaten van haar doelmatigheidscontroles en nalevingsgerichte controles 
van specifieke begrotingsterreinen of beheersthema’s uiteengezet. Bij haar selectie en opzet van deze controletaken zorgt 
de ERK ervoor dat deze een maximale impact hebben door rekening te houden met de risico’s voor de doelmatigheid of de 
naleving, de omvang van de betrokken inkomsten of uitgaven, de verwachte ontwikkelingen en de politieke en publieke 
belangstelling.
Deze doelmatigheidscontrole werd verricht door kamer III, die onder leiding staat van ERK-lid Karel Pinxten en 
verantwoor  delijk is voor externe maatregelen, veiligheid en justitie. De controle werd geleid door ERK-lid Istvan Szabolcs 
Fazakas, ondersteund door kabinetsattaché Márton Baranyi; Francis Joret en Sabine Hiernaux-Fritsch van ondersteuning 
en kwaliteitscontrole; taakleider Dennis Wernerus en controleurs Nicola Berloco, Balazs Kaszap, Alina Milasiute, Thomas 
Haellstroem en Nikolaos Zompolas.
Van links naar rechts:  A. Milasiute, N. Berloco, I.S. Fazakas, M. Baranyi, D. Wernerus, 
T. Haellstroem.

03
 Inhoud
Paragraaf
 Afkortingen en acroniemen
I-XII  Samenvatting
1-9 Inleiding
10-14  Reikwijdte en aanpak van de controle
15-64  Opmerkingen
15-40  Deel I — Heeft de Commissie het IPA goed beheerd in de Westelijke Balkan?
16-19  Tijdens IPA I waren de doelstellingen niet altijd specifiek en meetbaar
20-23  Programma’s en projecten werden gebaseerd op behoeften, maar enkele beoordelingen van begunstigden 
vertoonden aanzienlijke tekortkomingen
24-26  Het absorptieproces van IPA-financiering werd soms belemmerd als gevolg van de zwakke bestuurlijke 
capaciteit
27-29  De Commissie paste niet systematisch strikte voorwaarden toe
30-37  De Commissie ging over het algemeen doeltreffend te werk bij het toezicht op de uitvoering en deels 
doeltreffend bij de follow-up van evaluaties
38-40  Ondanks aanzienlijke tekortkomingen bij begunstigden was de ondersteuning van de donorcoördinatie 
door de Commissie doeltreffend
41-64  Deel II — Heeft het IPA de bestuurlijke capaciteit in de Westelijke Balkan versterkt?
42 De Commissie leverde de beoogde output op doeltreffende wijze
43-58  De IPA-steun voor rechtsstatelijkheid en hervorming van het openbaar bestuur was deels duurzaam
59-64  De politieke dialoog was gericht op de bestuurlijke capaciteit
04 Inhoud 
65-75  Conclusies en aanbevelingen
 Bijlage I —  Belangrijke gebeurtenissen voor het begrijpen van de betrekkingen tussen de EU 
en de Westelijke Balkan
 Bijlage II — Controlesteekproef van nationale projecten in het kader van IPA I
 Bijlage III — Controlesteekproef van regionale programma’s in het kader van IPA I
 Antwoorden van de Commissie
05
 Afkortingen en acroniemen
BIRN : Balkan Investigative Reporting Network
EDEO : Europese Dienst voor extern optreden
ERK : Europese Rekenkamer
IGH : Internationaal Gerechtshof
IPA: instrument voor pretoetredingssteun (I: 2007-2013, II: 2014-2020)
MIPD : meerjarig indicatief planningdocument
RCC : Raad voor regionale samenwerking (Regional Cooperation Council)
ReSPA : Regionale School voor Openbaar Bestuur (Regional School of Public Administration)
ROM : resultaatgericht toezicht (Results Oriented Monitoring)
SAO : stabilisatie- en associatieovereenkomst
Sigma : steun voor de verbetering van bestuur en beheer (Support for Improvement in Governance and 
Management)
UNSCR : resolutie van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties (United Nations Security Council Resolution)
WBIF : investeringskader voor de Westelijke Balkan (Western Balkans Investment Framework)
06
 Samenvatting
I
Van 2007 tot 2014 bedroeg de financiële bijstand van de EU aan de Westelijke Balkan door middel van het instru -
ment voor pretoetredingssteun (IPA) 5,1 miljard euro. Dit bedrag werd toegewezen in het kader van nationale en 
regionale programma’s. Ongeveer een kwart van de financiering voor nationale programma’s werd besteed aan 
het versterken van de bestuurlijke capaciteit in de belangrijke sectoren: rechtsstatelijkheid en hervorming van het 
openbaar bestuur. Daarnaast droeg de politieke dialoog bij tot het versterken van de bestuurlijke capaciteit in de 
zes landen van de Westelijke Balkan, de juridische en financiële begunstigden van de IPA-bijstand.
II
Wij beoordeelden of het beheer van het IPA in de Westelijke Balkan door de Commissie doeltreffend was en of dit 
daadwerkelijk bijdroeg tot het versterken van de bestuurlijke capaciteit in de regio. Wij richtten ons hierbij voor -
namelijk op de programmeringsperiode 2007-2013, maar namen ook ontwikkelingen in het kader van de nieuwe 
programmeringsperiode (2014-2020) in aanmerking.
III
Bijzonder aan deze metacontrole is dat we voornamelijk gegevens beoordeelden uit onze voorgaande speciale 
verslagen en evaluaties van de Commissie. We beoordeelden de gehele programmeringsprocedure van het IPA 
(deel I) en onderzochten 52 nationale projecten en drie regionale programma’s (deel II).
IV
We concludeerden dat de pretoetredingssteun van de EU over het algemeen doeltreffend was en dat IPA I leidde 
tot een gedeeltelijke versterking van de bestuurlijke capaciteit in de regio, ondanks aanzienlijke inherente tekort -
komingen bij de nationale autoriteiten in de landen van de Westelijke Balkan.
V
Wat het beheer van de Commissie betreft, waren de doelstellingen van IPA I niet altijd specifiek en meetbaar. 
Programma’s en projecten werden gebaseerd op behoeften, maar enkele beoordelingen van begunstigden in de 
sector rechtsstatelijkheid vertoonden aanzienlijke tekortkomingen. De absorptie van de financiering van IPA I werd 
belemmerd door een zwakke bestuurlijke capaciteit in enkele landen en, in het geval van een gedecentraliseerde 
uitvoering, door strikte voorwaarden in verband met het beheer van de EU-middelen.
VI
De Commissie paste in het kader van IPA I niet systematisch strikte voorwaarden toe en gaf er ook niet stelsel -
matig follow-up aan. Ondanks enkele tekortkomingen in de verslaglegging voor het resultaatgerichte toezicht 
was het toezicht van de Commissie op de uitvoering van IPA-projecten doeltreffend. Ook haar follow-up van de 
conclusies en aanbevelingen van de IPA-evaluaties was deels doeltreffend. Tot slot was zij, ondanks aanzienlijke 
tekortkomingen bij begunstigden, in staat de donorcoördinatie te ondersteunen.
Samenvatting 07
VII
Wat de bestuurlijke capaciteit in de Westelijke Balkan betreft, leverde het IPA over het algemeen de outputs die 
contractueel waren overeengekomen en was de steun van het IPA voor de rechtsstatelijkheid en de hervorming 
van het openbaar bestuur gedeeltelijk duurzaam.
VIII
Wat projecten met betrekking tot de rechtsstatelijkheid betreft, paste de Commissie de conditionaliteit niet vol -
doende toe en werd betrekkelijk weinig IPA I-financiering toegewezen op belangrijke gebieden ten aanzien van 
de rechtsstatelijkheid, zoals mediavrijheid, het openbaar ministerie en de strijd tegen corruptie en georganiseerde 
misdaad. Het gebrek aan politieke wil onder de begunstigden om de instellingen te hervormen, onvoldoende 
financiële en personele middelen, evenals een slechte coördinatie waren van invloed op de duurzaamheid van de 
projecten.
IX
Op het gebied van de hervorming van het openbaar bestuur slaagde de Commissie erin een groot deel van de 
projectoutput om te zetten in duurzame resultaten. Hoewel dit geen expliciete IPA-doelstelling is, had zij de 
begunstigden meer kunnen aanmoedigen om het IPA te gebruiken als leermiddel in de rest van hun openbaar 
bestuur.
X
Het verbeteren van de regionale samenwerking en het versterken van de bestuurlijke capaciteit in de gehele regio 
is uitermate belangrijk en is aangemoedigd door de Commissie, met name in het kader van het investeringskader 
voor de Westelijke Balkan. Tijdens de gecontroleerde periode had de Raad voor regionale samenwerking echter 
geen belangrijke invloed ter plaatse. Wat de Regionale School voor Openbaar Bestuur (ReSPA) betreft, was het te 
vroeg om vast te stellen of deze de bestuurlijke capaciteit in de Westelijke Balkan had verbeterd.
XI
De politieke dialoog in de Westelijke Balkan had in een aantal gevallen een beperkte impact op de rechtsstatelijk -
heid. De dialoog leidde tot enige vooruitgang op het gebied van de hervorming van het openbaar bestuur.
XII
In het verslag wordt een aantal meetbare concrete aanbevelingen gedaan om het vaststellen van doelstellingen en 
het ontwerp en de uitvoering van IPA-projecten in de Westelijke Balkan te verbeteren, en om te zorgen voor een 
grotere inzet van de nationale autoriteiten van de zes landen van de Westelijke Balkan voor het versterken van hun 
bestuurlijke capaciteit.
08
 Inleiding
01 
Sinds de EU-toetreding van Kroatië in 2013 is het EU-uitbreidingsbeleid voor de 
Westelijke Balkan gericht op zes landen: Albanië, Bosnië en Herzegovina, Kosovo*, 
de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, Montenegro en Servië (zie 
figuur  1).* Deze benaming laat de 
standpunten over de status 
van Kosovo onverlet en is in 
overeenstemming met 
Resolutie 1244 van de 
VN-Veiligheidsraad en het 
advies van het Internationaal 
Gerechtshof over de 
onafhankelijkheidsverklaring 
van Kosovo.
Politieke kaart van de Westelijke Balkan
*  Deze benaming laat de standpunten over de status van Kosovo onverlet en is in overeenstemming met UNSCR 1244 en het advies van het 
IGH over de onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo.
Bron:  Europese Commissie.Figuur  1
*This designation is without prejudice to position on status, and is in line with UNSCR 1244 and
the ICJ Opinion on the Kosovo Declaration of Independence. 

09 Inleiding 
02 
Na een economische en politieke crisis in de jaren tachtig en de opkomst van het 
nationalisme vielen de republieken van Joegoslavië in de jaren negentig uiteen, 
eerst in vijf landen, hetgeen leidde tot gewapende conflicten in een aantal ervan. 
Later riepen Montenegro (2006) en Kosovo (2008) ook de onafhankelijkheid 
uit. Albanië was tot 1991 een compleet geïsoleerde communistische dictatuur 
en moest zijn openbaar bestuur vanaf de grond opbouwen. Hoewel deze zes 
Europese landen in het verleden zijn getroffen door ernstige etnische, politieke 
en economische conflicten, hebben zij allemaal het gemeenschappelijke doel 
toe te treden tot de EU. Alle zes landen van de Westelijke Balkan zijn kandidaat-
lidstaat  of potentiële kandidaat-lidstaat  voor toetreding tot de EU (zie tabel  1 en 
tekstvak 1 ).Tabel 1 Tekstvak  1Status van de landen van de Westelijke Balkan met het oog op toetreding tot de EU
Kandidaatstatus (sinds jaar) Status toetredingsonderhandelingen
Albanië 2014 Geen onderhandelingen
Bosnië en Herzegovina Potentiële kandidaat-lidstaat Geen onderhandelingen
Kosovo Potentiële kandidaat-lidstaat Geen onderhandelingen
De voormalige Joegoslavische Republiek 
Macedonië2005 Geen onderhandelingen
Montenegro 2010 22 hoofdstukken geopend, twee afgesloten
Servië 2012 Twee hoofdstukken geopend
Bron:  Europese Commissie.
Toetreden tot de EU
De bestaande beginselen, beleidsmaatregelen, wetgeving, praktijken, verplichtingen en doelstellingen van 
de EU worden binnen de EU-instellingen vaak met de term acquis  aangeduid. Het acquis  staat centraal bij de 
toetredingsonderhandelingen en bestaat uit 35 verschillende toetredingshoofdstukken waarover tussen de 
EU en de kandidaat-lidstaat moet worden onderhandeld. Hoofdstuk 23 heeft bijvoorbeeld betrekking op de 
rechterlijke macht en de grondrechten en hoofdstuk 24 op justitie, vrijheid en veiligheid.
De intergouvernementele conferenties zijn de organen die beslissingen nemen over het openen en voorlopig 
sluiten van hoofdstukken, in overeenstemming met een onderhandelingskader dat door de Raad is vastgesteld. 
Vanaf respectievelijk 2012 en 2014 komen Montenegro en Servië bijeen in deze conferenties. De Raad nam geen 
besluit over een kader voor toetredingsonderhandelingen voor Albanië en de voormalige Joegoslavische Repu -
bliek Macedonië; met deze landen zijn dus nog geen intergouvernementele conferenties van start gegaan.  Als 
potentiële kandidaat-lidstaten kwamen Bosnië en Herzegovina en Kosovo niet in aanmerking voor het openen 
van de toetredingsonderhandelingen.
10 Inleiding 
03 
Het streven van de EU om deze landen tot de EU te laten toetreden, staat sinds 
2000 centraal in de betrekkingen tussen de EU en de landen van de Westelijke 
Balkan (zie bijlage I ). Sinds 2007 verleent de Commissie hun financiële bijstand 
via het instrument voor pretoetredingssteun (IPA)1, zoals voor IPA I weergegeven 
in figuur  2.
04 
Binnen elk IPA-programma steunde de EU verschillende sectoren, zoals de rechts -
statelijkheid2, de hervorming van het openbaar bestuur, het milieu, vervoer, 
plattelandsontwikkeling en sociale ontwikkeling. Zij steunde daarnaast grens -
overschrijdende programma’s met meerdere begunstigden voor de zes landen 
van de Westelijke Balkan als regio.1 Verordening (EG) 
nr. 1085/2006 van de Raad van 
17 juli 2006 tot invoering van 
een instrument voor 
pretoetredingssteun (IPA I) (PB 
L 210 van 31.7.2006, blz. 82) en 
Verordening (EU) nr. 231/2014 
van het Europees Parlement 
en de Raad van 11 maart 2014 
tot vaststelling van een 
instrument voor 
pretoetredingssteun (IPA II) 
(PB L 77 van 15.3.2014, blz. 11).
2 Grondrechten, justitie en 
binnenlandse zaken, met 
inbegrip van de strijd tegen 
corruptie en georganiseerde 
misdaad.
IPA I-toewijzingen aan de Westelijke Balkan (2007-2013)
NB: Percentages zijn naar boven toe afgerond.
Bron:  Europese Commissie, 31 december 2015.Figuur  2
0 1 000 2 00027 % 1 385
1 150
636615
572529
236Servië
Programma's met meerdere
 begunstigden
Kosovo
De voormalige Joegoslavische
 Republiek Macedonië
Bosnië en Herzegovina
Albanië
MontenegroToewijzingen in miljoen euro23 %
12 %12 %11 %
10 %
5 %
11 Inleiding 
05 
De IPA-steun voor de rechtsstatelijkheid in de begunstigde landen werd ont -
worpen om een breed scala aan gevoelige overheidsinstanties, zoals ministeries, 
agentschappen, politiekorpsen en het gerechtelijk apparaat nauwer te doen 
aansluiten op de grondrechten en het acquis  van de EU. Het IPA droeg er ook toe 
bij dat betere nationale wetgeving werd opgesteld en aangenomen.
06 
Door middel van de IPA-steun voor de hervorming van het openbaar bestuur, 
met inbegrip van het beheer van de overheidsfinanciën, werden ook gevoelige 
kwesties aangepakt, zoals op verdienste gebaseerde werving en kwalitatief 
hoogwaardige opleiding binnen de overheidsinstanties en de volledige begro -
tingscyclus, waaronder belastinginning, budgettering, aanbesteding, interne 
financiële controles bij de overheid, externe controles en statistieken.
07 
Daarnaast steunde de Commissie, door de opzet van regionale programma’s, 
de activiteiten van regionale organisaties, zoals de Raad voor regionale samen -
werking (RCC), de Regionale School voor Openbaar Bestuur (ReSPA) en het 
investerings  kader voor de Westelijke Balkan, alsmede interventies via het 
investeringskader voor de Westelijke Balkan (WBIF). Hoewel het versterken van de 
bestuurlijke capaciteit in de Westelijke Balkan niet de hoofddoelstelling van het 
WBIF was, droeg het wel hiertoe bij.
08 
In de jaarlijkse voortgangsverslagen evalueert de Commissie de voortgang van 
de kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten op weg naar toetreding 
tot de EU. Met betrekking tot de Westelijke Balkan werd in deze verslagen met 
name gewezen op de wijdverspreide corruptie en georganiseerde misdaad en 
op tekortkomingen met betrekking tot de onafhankelijkheid van het gerechtelijk 
apparaat3. De Commissie houdt de situatie in elk land bij door middel van 
toezichtbezoeken, bezoeken van deskundigen en bijeenkomsten in het kader 
van de politieke dialoog.
09 
In de „politieke beleidslijnen voor de volgende Europese Commissie” werd 
verklaard dat geen enkel land voor 2020 tot de EU zal toetreden4. Met dit nieuwe 
tijdskader en gezien het feit dat de landen van de Westelijke Balkan reeds strate -
gisch belangrijke partners zijn, heeft de Commissie echter de mogelijkheid om 
strategische doelstellingen op lange termijn te verwezenlijken en zich voor 
te bereiden op de toekomstige EU-toetreding van deze landen, niet alleen als 
afzonderlijke landen, maar ook als regio, in het kader van een geharmoniseerd 
proces en een gecoördineerde regionale benadering5.3 Zie de voortgangsverslagen 
voor Albanië, Bosnië en 
Herzegovina, Kosovo, de 
voormalige Joegoslavische 
Republiek Macedonië, 
Montenegro en Servië, 
2012-2015.
4 Openingstoespraak door 
kandidaat-voorzitter Juncker 
ter gelegenheid van de 
openingszitting van het 
Europees Parlement, 15 juli 
2014, paragraaf 9.
5 Zie de conclusies van de Raad 
over de uitbreiding en het 
stabilisatie- en associatie -
proces, 15356/15 van 
15 december 2015.
12
 Reikwijdte en aanpak van 
de controle
10 
Gezien de bevindingen van de voorgaande speciale verslagen was ons doel 
te beoordelen of de Commissie heeft bijgedragen tot het versterken van 
de bestuurlijke capaciteit in de Westelijke Balkan door middel van het IPA-
programma. Wij gingen in op twee belangrijke vragen:
a) Heeft de Commissie het IPA goed beheerd in de Westelijke Balkan?
b) Heeft het IPA de bestuurlijke capaciteit in de Westelijke Balkan versterkt?
11 
Wij keken hierbij naar de periode 2007-2013 (IPA I), maar namen ook de eerste 
stadia van de periode 2014-2020 (IPA II) in aanmerking. Wij hebben ons gericht op 
twee sectoren die relevant zijn voor het versterken van de bestuurlijke capaciteit 
in de Westelijke Balkan:
a) rechtsstatelijkheid (grondrechten, justitie en binnenlandse zaken), met bijzon -
dere nadruk op de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad, en
b) de hervorming van het openbaar bestuur, met inbegrip van het beheer van 
de overheidsfinanciën.
12 
Zoals getoond in tabel 2 , onderzochten wij 52 projecten waarvoor in totaal 
109 miljoen euro werd gecontracteerd (12 %)6 van de 902 miljoen euro die werd 
toegewezen aan projecten voor rechtsstatelijkheid en de hervorming van het 
openbaar bestuur. Van de in totaal 1,16  miljard  euro voor regionale programma’s 
onderzochten wij drie programma’s waarvoor in totaal 330  miljoen  euro werd 
gecontracteerd (28 %)7.6 Bijlage  II bevat de volledige 
lijst van deze gecontroleerde 
projecten.
7 Deze programma’s worden in 
bijlage  III opgesomd.Tabel 2IPA (2007-2013) voor de Westelijke Balkan ten behoeve van de bestuurlijke capaciteit
IPA-programma’s voor de bestuurlijke capaciteit in de 
landen van de Westelijke BalkanContractbedrag
Percentage 
gecontroleerdAantal 
gecontroleerde
projecten/
programma’sTotaal Gecontroleerd
Nationale programma’s, projecten voor rechtsstatelijkheid 485 60 12 % 29
Nationale programma’s, projecten voor de hervorming van het 
openbaar bestuur417 49 12 % 23
TOTAAL 902 109 12 % 52
Regionale programma’s 1 160 330 28 % 3
TOTAAL-GENERAAL 2 062 439 21 %
NB: Bedragen in miljoen euro, percentages zijn naar boven toe afgerond.
Bron:  Rekenkamer, op basis van gegevens van de Europese Commissie, 30 juni 2015.
13 Reikwijdte en aanpak van de controle 
13 
Een belangrijk onderdeel van onze werkzaamheden was het beoordelen van de 
resultaten die met EU-programma’s en -projecten waren behaald, zoals bepaald in 
de verordening tot vaststelling van gemeenschappelijke voorschriften en proce -
dures voor de tenuitvoerlegging van de instrumenten van de Unie ter financiering 
van extern optreden8.
14 
Als onderdeel van onze metacontrole evalueerden wij allereerst een reeks speciale 
verslagen van de Rekenkamer en de evaluatieverslagen van de Commissie met 
betrekking tot de Westelijke Balkan (zie tabel  3). Vervolgens stelden wij vast waar 
sprake was van hiaten in de controle, rekening houdend met de reikwijdte van de 
metacontrole en de geëvalueerde verslagen, als gevolg waarvan veel aanvullende 
controlewerkzaamheden werden verricht tussen maart en december 2015. Deze 
aanvullende controlewerkzaamheden omvatten een controle op de voortgangs-, 
toezichts-, deskundigen- en vergaderverslagen van de Commissie en interviews 
met personeel van de Commissie, de Europese Dienst voor extern optreden 
(EDEO), EU-delegaties, relevante nationale autoriteiten in de Westelijke Balkan en 
de RCC.8 Verordening (EU) nr. 236/2014 
van het Europees Parlement 
en de Raad van 11 maart 2014 
tot vaststelling van 
gemeenschappelijke 
voorschriften en procedures 
voor de tenuitvoerlegging van 
de instrumenten van de Unie 
ter financiering van extern 
optreden, overweging 12 en 
artikel 12 (PB L 77 van 
15.3.2014, blz. 95).Tabel 3Gebruikte voorgaande controle- en evaluatieverslagen
Bronnen DocumentreferentiesSPECIALE VERSLAGEN VAN DE EUROPESE 
REKENKAMER20/2016 Versterking van de bestuurlijke capaciteit in Montenegro: vooruitgang, maar op veel essentiële terreinen moeten de resultaten 
beter
11/2016 Versterking van de bestuurlijke capaciteit in de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië: beperkte vooruitgang in een 
moeilijke context
19/2014 Pretoetredingssteun van de EU aan Servië
18/2014 De evaluatiesystemen en resultaatgerichte toezichtsystemen van EuropeAid
18/2012 Bijstand van de Europese Unie aan Kosovo op het gebied van de rechtsstaat
14/2011 Is door de EU-steun de capaciteit van Kroatië om na de toetreding financiële middelen te beheren toegenomen?
12/2009 De doeltreffendheid van de projecten van de Commissie op het gebied van justitie en binnenlandse zaken voor de Westelijke 
Balkan
5/2007 Het beheer van het programma Cards door de CommissieEVALUATIESIPA support for the fight against corruption (IPA-steun voor de strijd tegen corruptie), augustus 2015
The principles of public administration, SIGMA baseline measurements (Albania, Bosnia and Herzegovina, the former Yugoslav Republic of 
Macedonia, Kosovo, Montenegro, Serbia) (De beginselen van openbaar bestuur, Sigma-nulmetingen (Albanië, Bosnië en Herzegovina, de 
voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, Kosovo, Montenegro, Servië)), april 2015
Meta-evaluation of IPA assistance (Meta-evaluatie van IPA-steun), september 2013
IPA — Interim evaluation and meta-evaluation of IPA assistance, evaluation of multi-beneficiary programmes (IPA – Tussentijdse 
evaluatie en meta-evaluatie van IPA-steun, evaluatie van programma’s met meerdere begunstigden), juni 2013
Rule of Law, judicial reform and the fight against corruption and organised crime in the Western Balkans (Rechtsstatelijkheid, hervorming 
van justitie en de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad in de Westelijke Balkan), februari 2013
Bron:  Europese Rekenkamer.
14
 Opmerkingen
Deel I — Heeft de Commissie het IPA goed beheerd in 
de Westelijke Balkan?
15 
Wij hebben het beheer van het IPA door de Commissie beoordeeld voor de 
gehele programmeringscyclus van het instrument aan de hand van de volgende 
controlecriteria:
a) Waren er specifieke en meetbare doelstellingen vastgesteld voor het IPA?
b) Waren de programma’s en projecten gebaseerd op duidelijke behoeften?
c) Werd de steun daadwerkelijk uitbetaald (absorptie)?
d) Werden strikte voorwaarden toegepast voor de steun (conditionaliteit)?
e) Werd toezicht gehouden op de uitvoering en werden de resultaten op doel -
treffende wijze geëvalueerd?
f) Werd de donorsteun op doeltreffende wijze gecoördineerd?
Tijdens IPA  I waren de doelstellingen niet altijd specifiek en 
meetbaar
16 
Volgens het Financieel Reglement van de EU moeten specifieke en meetbare 
doelstellingen worden vastgelegd voor alle werkgebieden die onder de begro -
ting vallen9. In de IPA-verordeningen10 en de meerjarige indicatieve planning -
documenten (MIPD’s) van de Commissie wordt gewezen op het belang van de 
rechtsstatelijkheid en de hervorming van het openbaar bestuur in de Westelijke 
Balkan.
Nationale programma’s hadden vaak brede doelstellingen
17 
Tijdens IPA I waren de doelstellingen zo breed dat zij vaak niet specifiek waren 
en niet konden worden gemeten aan de hand van specifieke streefcijfers11. In het 
geval van Montenegro en Servië, waarmee de toetredingsonderhandelingen in res -
pectievelijk 2012 en 2014 van start gingen, stelde de Commissie duidelijke en meet -
bare doelstellingen voor de rechtsstatelijkheid vast die, wanneer zij niet zouden 
worden behaald, konden leiden tot het opschorten van de onderhandelingen12.9 Verordening (EU, Euratom) 
nr. 966/2012 van het Europees 
Parlement en de Raad van 
25 oktober 2012 tot 
vaststelling van de financiële 
regels van toepassing op de 
algemene begroting van de 
Unie en tot intrekking van 
Verordening (EG, Euratom) 
nr. 1605/2002 (PB L 298 van 
26.10.2012, blz. 1).
10 Verordening (EG) 
nr. 1085/2006 van de Raad, 
zoals uitgevoerd bij 
Verordening (EG) nr. 718/2007 
van de Commissie van 12 juni 
2007 en Verordening (EU) 
nr. 231/2014, zoals uitgevoerd 
bij Uitvoeringsverordening 
(EU) nr. 447/2014 van de 
Commissie van 2 mei 2014.
1 1 Analyse door de Europese 
Rekenkamer van de Europese 
partnerschapsovereenkom -
sten, SAO’s, DG Nabuur -
schapsbeleid en Uitbrei -
dingsonderhandelingen, 
jaarlijkse activiteitenversla -
gen (2013, 2014). In de 
meta-evaluatie van de 
IPA-steun (september 2013, 
blz. 20) werd gewezen op 
brede doelen die vaak geen 
voldoende meetbare 
streefcijfers omvatten.
12 Beheerplan 2015, DG 
Nabuurschapsbeleid en 
Uitbreidingsonder -
handelingen, blz. 4 en 18; 
COM(2012) 600 final van 
10 oktober 2012 getiteld 
„Uitbreidingsstrategie en 
voornaamste uitdagingen 
2012-2013”, blz. 4.
15 Opmerkingen 
18 
Bovendien is de Commissie sinds 2010 overgegaan van het steunen van voorna -
melijk afzonderlijke projecten naar een duidelijkere en beter meetbare sectorale 
benadering13, in het kader waarvan programma’s en projecten duidelijk passen 
binnen sectorale strategieën. De Commissie wilde de sectorale benadering 
volledig toepassen tijdens de uitvoering van IPA II14.
Voor regionale programma’s waren over het algemeen specifieke 
en meetbare doelstellingen vastgesteld
19 
De doelstellingen van de regionale programma’s die wij onderzochten, waren over 
het algemeen specifiek en omvatten meetbare streefcijfers. Gezien de geschie -
denis van de conflicten tussen de landen van de Westelijke Balkan hadden regio -
nale programma’s over het algemeen een expliciete doelstelling van regionale 
integratie die paste bij de IPA-doelstellingen van het steunen van verzoening na 
conflicten, het zorgen voor meer vertrouwen en wederopbouw15 (zie tekstvak 2 ).
Programma’s en projecten werden gebaseerd op behoeften, 
maar enkele beoordelingen van begunstigden vertoonden 
aanzienlijke tekortkomingen
20 
Tijdens de programmeringsperiode van IPA I stelde de Commissie planning -
documenten (MIPD’s) op waarin de belangrijkste sectoren voor IPA-steun werden 
vastgesteld. De nationale autoriteiten voerden hun eigen behoeftebeoordelingen 
uit, op eigen initiatief of aangemoedigd door de Commissie.13 COM(2011) 666 definitief van 
12 oktober 2011, 
„Uitbreidingsstrategie en 
voornaamste uitdagingen 
2011-2012”, blz. 20.
14 Instrument voor 
pretoetredingssteun (IPA II), 
op meer landen gericht 
indicatief strategiedocument 
(30 juni 2015) en de indicatieve 
strategiedocumenten voor 
Albanië en Montenegro 
(18 augustus 2014), de 
voormalige Joegoslavische 
Republiek Macedonië en 
Servië (19 augustus 2014), 
Kosovo (20 augustus 2014) en 
Bosnië en Herzegovina 
(15 december 2014).
15 Overweging 13 en artikel 2, 
onder g), van Verordening (EG) 
nr. 1085/2006 van de Raad.Tekstvak  2Investeringskader voor de Westelijke Balkan (WBIF)
Het WBIF is duidelijk gericht op het verstrekken van financiële en technische bijstand voor strategische investe -
ringen en de doelstellingen van het kader kunnen worden gemeten aan de hand van duidelijke indicatoren (bv. 
het aantal projectaanvragen, het bedrag aan uitbetaalde technische bijstand, de toege  wezen financiering)16.
16 https://www.wbif.eu/
16 Opmerkingen 
Beoordelingen van de behoeften op Commissieniveau
21 
De MIPD’s werden doorgaans gebaseerd op de in de voortgangsverslagen en 
toetredingspartnerschappen vastgestelde prioriteiten. Ze werden niet gebaseerd 
op de beoordelingen van de uitgangssituatie in de begunstigde landen voor het 
beoordelen van de bestuurlijke capaciteit in de verschillende sectoren (bijvoor -
beeld de rechtsstatelijkheid), en er werd bij de opstelling ook geen rekening 
gehouden met de daadwerkelijke politieke wil van de landen om hervormingen 
door te voeren. Op projectniveau waren de onderzochte projecten duidelijk 
gebaseerd op de door de Commissie vastgestelde en met de begunstigde landen 
overeengekomen behoeften.
22 
Tijdens de programmeringsperiode van IPA II werden de planningdocumenten 
van IPA I op landelijk niveau vervangen door indicatieve strategiedocumenten 
(2014-2020). Hierin werd meer aandacht besteed aan de capaciteit van de begun -
stigden om zich politiek te verbinden tot sectorale hervormingen en om de 
IPA-financiering te beheren.
Beoordelingen van de behoeften op het niveau van de 
begunstigden
23 
Hoewel alle landen van de Westelijke Balkan een alomvattende nationale 
strategie hadden met een beoordeling van de behoeften ten aanzien van de 
hervorming van het openbaar bestuur, was dit niet het geval voor de sector 
rechtsstatelijkheid in Albanië en Kosovo. In Bosnië en Herzegovina werd de 
strategie voor de hervorming van justitie zeer laat vastgesteld (zie tekstvak 3 ).Tekstvak  3De strategie voor de hervorming van justitie in Bosnië en Herzegovina 2014-2018
De vaststelling van deze strategie maakte deel uit van de beleidsdialoog van de EU met de nationale autori -
teiten, met name door middel van een gestructureerde dialoog over justitie. De strategie voor de hervorming 
van justitie werd pas in 2015 vastgesteld, aangezien er vertraging was opgetreden door politieke verschillen 
onder de autoriteiten in Bosnië en Herzegovina. Met name de Republika Srpska (zie figuur  3) plaatste steeds 
weer vraagtekens bij de door de Commissie in het kader van het IPA vastgestelde behoeften. Hierdoor werd 
de relevantie van de nationale behoeftebeoordelingen ondermijnd, met name in het geval van projecten die 
gericht waren op het bevorderen van de coördinatie tussen politiediensten en lokale overheden en van maat -
regelen tegen corruptie.
17 Opmerkingen 
Politieke kaart van Bosnië en Herzegovina
Bron:  Eurostat.Figuur  3



Sarajevo
PodgoricaRepublika SrpskaRepublika Srpska
Federation of Bosnia and HerzegovinaBrčkoCroatia
Serbia
Bosnia and Herzegovina
Montenegro
Albania
Administrative boundaries: © EuroGeographics, GADM (Bosnian Inter-entity boundary line
Cartography: Eurostat — GISCO, 01/2016Brčko District
Banja Luka
0 25 50 75 100 km  Adriatic Sea
Inter-entity boundary line
18 Opmerkingen 
Het absorptieproces van IPA-financiering werd soms 
belemmerd als gevolg van de zwakke bestuurlijke capaciteit
24 
In sommige landen van de Westelijke Balkan was het moeilijk de in het kader van 
IPA I gecontracteerde bedragen uit te betalen (zie figuur  4), met name als gevolg 
van zwakke bestuurlijke capaciteiten.
Absorptie als percentage van toewijzingen die nog moeten worden gecontracteerd, 
en als percentage van contractbedragen die nog moeten worden uitbetaald, 
IPA I (2007-2013)
Bron:  Berekening van de Rekenkamer op basis van gegevens van de Europese Commissie, 31 december 2015.Figuur  4
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100
de voormalige Joegoslavische
Republiek Macedonië
Albanië
Servië
Bosnië en Herzegovina
Kosovo
Montenegro%
Toegewezen, maar nog niet 
gecontracteerd
Gecontracteerd, maar nog niet betaald
19 Opmerkingen 
25 
Uit een onderzoek naar de verschillende operationele structuren van het IPA in 
de Westelijke Balkan blijkt dat dit deels kan worden verklaard door het feit dat de 
Commissie belangrijke onderdelen van het IPA-beheer heeft gedecentraliseerd 
naar de nationale autoriteiten17. Zoals we hebben gezien in de voormalige Joego -
slavische Republiek Macedonië en Servië (zie tekstvak 4 ), evenals in Albanië, 
ging dat gepaard met een leerperiode en een veeleisender beheersstructuur18.17 Sinds 1 januari 2014 is de term 
„gedecentraliseerd beheer” 
vervangen door „indirect 
beheer door derde landen”.
18 Het gedecentraliseerde 
beheer vereiste onder meer 
de erkenning van een 
nationale ordonnateur, de 
oprichting van een 
operationele structuur voor 
het IPA en een auditautoriteit, 
evenals een controle vooraf 
door de EU-delegatie van alle 
gedecentraliseerde IPA-
projecten. Zie artikelen 11-31 
van Verordening (EG) 
nr. 718/2007 van de Commissie 
van 12 juni 2007 houdende 
uitvoeringsbepalingen van 
Verordening (EG) 
nr. 1085/2006 van de Raad tot 
invoering van een instrument 
voor pretoetredingssteun (IPA) 
(PB L 170 van 29.6.2007, blz. 1).Tekstvak  4Ervaringen met gedecentraliseerd beheer onder IPA  I
De voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië
De Commissie decentraliseerde het beheer in overeenstemming met het Financieel Reglement19 en de verorde -
ningen inzake IPA I, maar op grond van deze verordeningen hoefde niet beoordeeld te worden of de nationale 
autoriteiten gereed waren om het volume en de complexiteit van de te decentraliseren middelen te beheren20. 
Na de decentralisatie ondervond de nationale overheid problemen met het eerbiedigen van de termijnen en 
het indienen van contractdocumenten van toereikende kwaliteit. In veel gevallen leidde dit tot een verlies van 
projecten die waren ontworpen om belangrijke hervormingen te financieren, en verdere verliezen worden 
verwacht21.
Servië
De oprichting van een auditautoriteit en het operationele orgaan voor het beheer van IPA-projecten werd 
belemmerd door langdurige en ernstige tekortkomingen die werden geïdentificeerd in het kader van de eigen 
controles van de Commissie. Gedecentraliseerd beheer was niet gekoppeld aan een voorafgaande uitgebreide 
beoordeling van het beheer van de overheidsfinanciën op nationaal niveau22, maar enkel gebaseerd op de con -
formiteit van de IPA-structuren van Servië met de in het Financieel Reglement uiteengezette vereisten inzake 
interne controle23.
19 Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 van de Raad van 25 juni 2002 houdende het Financieel Reglement van toepassing op de algemene 
begroting van de Europese Gemeenschappen (PB L 248 van 16.9.2002, blz. 1), zoals van tijd tot tijd gewijzigd.
20 Speciaal verslag nr. 11/2016 van de Europese Rekenkamer „Versterking van de bestuurlijke capaciteit in de voormalige Joegoslavische Republiek 
Macedonië: beperkte vooruitgang in een moeilijke context”, paragraaf 47 ( http://eca.europa.eu ).
21 Ibidem, paragrafen 48 en 50.
22 Speciaal verslag nr. 19/2014 van de Europese Rekenkamer „Pretoetredingssteun van de EU aan Servië”, paragraaf 79 ( http://eca.europa.eu ).
23 Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2012 tot vaststelling van de financiële regels van 
toepassing op de algemene begroting van de Unie en tot intrekking van Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 van de Raad.
20 Opmerkingen 
26 
In het kader van IPA II (2014-2020) wordt meer nadruk gelegd op het verbeteren 
van de systemen voor het beheer van de overheidsfinanciën van de landen in 
het algemeen. De IPA II-programma’s werden echter pas aan het eind van 2014 
vastgesteld, als gevolg van vertragingen in het nieuwe wetgevingskader en de 
procedures van het IPA. Contracten en betalingen liepen nog meer vertraging 
op door de ratificatieprocedures van de begunstigde landen. Daarom was het op 
het moment van de controle te vroeg om iets te zeggen over gecontracteerde en 
uitbetaalde bedragen in het kader van IPA II.
De Commissie paste niet systematisch strikte voorwaarden 
toe
27 
In de opeenvolgende uitbreidingsstrategieën van de Commissie werd herhaalde -
lijk verwezen naar strikte conditionaliteit24, zonder dat deze term specifiek werd 
gedefinieerd. Conditionaliteit is het beginsel dat bepaalde voorwaarden worden 
vastgesteld voorafgaande aan het contracteren of betalen, op politiek-, programma- 
of projectniveau. Als de begunstigde niet aan deze vooraf bepaalde voorwaarden 
voldoet, kan de Commissie maatregelen nemen, zoals het opschorten van beta -
lingen voor een volledig programma, het verlagen van de toekomstige bijstand 
of het annuleren van een project.
28 
Op programmaniveau paste de Commissie alleen in een klein aantal gevallen 
strikte voorwaarden toe, met name in Bosnië en Herzegovina (zie tekstvak 5 ) en 
in de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië25.24 Volgens de uitbreidings -
strategie van de Commissie 
voor de periode 2011-2012 zijn 
„inzet, naleving van de 
voorwaarden en 
geloofwaardigheid […] 
kernelementen van het 
toetredingsproces en het 
succes daarvan” (blz. 2) en zijn 
de voorwaarden streng en 
strikt (blz. 18 en 23). In haar 
uitbreidingsstrategie voor de 
periode 2012-2013 werd 
verwezen naar strenge 
voorwaarden (blz. 2, 3, 16 en 
22), net zoals in haar 
uitbreidingsstrategie voor 
2014 (blz. 2 en 19) en haar 
uitbreidingsstrategie voor 
2015 (blz. 12).
25 Een opschorting van 
betalingen, zoals bedoeld in 
artikel 46 van Verordening 
(EG) nr. 718/2007 van de 
Commissie.Tekstvak  5Strikte conditionaliteit op programmaniveau, justitie in Bosnië en Herzegovina
In 2013 kwam het EU-integratieproces in Bosnië en Herzegovina tot stilstand. De politieke vertegenwoor -
digers van het land leken niet in staat of niet bereid te zijn de noodzakelijke overeenstemming te bereiken 
om vooruitgang te boeken in het pretoetredingsproces. Een voorbeeld hiervan was dat het land niet in staat 
was of dat de politieke wil ontbrak om een arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens uit te 
voeren26. Naar aanleiding hiervan paste de Commissie de conditionaliteit toe door de IPA I-toewijzing van 
2013 met 45  miljoen  euro te verlagen en verdere verlagingen op te leggen van toewijzingen in het kader van 
IPA II27. Toen Bosnië en Herzegovina de nieuwe algemene strategie voor de hervorming van de justitiële sector 
niet aannam, die door alle vier de constitutionele entiteiten was goedgekeurd, met inbegrip van de Republiek 
Srpska (zie kaart van figuur  3), schortte de Commissie de lopende begrotingssteun op het gebied van justitie 
op.
26 In de zaak Sejdić en Finci/Bosnië en Herzegovina (december 2009) oordeelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat Bosnië en 
Herzegovina het recht van de eisers had geschonden om verkozen te worden, enkel en alleen omdat zij tot een etnische minderheid behoorden.
27 Van 2014 tot 2017 werd 165 miljoen euro aan het land toegewezen, in vergelijking met 331 miljoen euro in de periode van 2007 tot 2010.
21 Opmerkingen 
29 
Op projectniveau paste de Commissie niet systematisch strikte voorwaarden toe, 
zoals blijkt uit de voorbeelden in tekstvak 6 . Hoewel de ERK in 2011 had aanbe -
volen meer aandacht te schenken aan het waarborgen dat de projectvoorstellen 
in andere pretoetredingslanden voldoende rijp waren voor de uitvoering ervan28, 
werd dit niet altijd gedaan door de Commissie. Dit had gevolgen voor de project -
prestaties in meerdere landen29.28 Speciaal verslag nr. 14/2011 
van de Europese Rekenkamer 
„Is door de EU-steun de 
capaciteit van Kroatië om na 
de toetreding financiële 
middelen te beheren 
toegenomen?”, paragraaf 53 
(http://eca.europa.eu ).
29 Zie de evaluatie inzake 
rechtsstatelijkheid, 
hervorming van justitie en de 
strijd tegen corruptie en 
georganiseerde misdaad in de 
Westelijke Balkan van 
februari 2013, blz. 240.Tekstvak  6Strikte conditionaliteit niet toegepast in het kader van IPA  I
Albanië
Voor zeven van de vijftien gecontroleerde projecten stelde de Commissie geen strikte voorwaarden 
vast in het stadium van contractsluiting30 en voorafgaande aan de betaling. Dit was niet alleen het geval 
voor projecten met complexe doelstellingen (zoals het versterken van de maatregelen ter bestrijding 
van corruptie), maar ook voor projecten die gericht waren op relatief ongecompliceerde resultaten, 
zoals het project voor het justitiepaleis in Tirana (zie bijlage II , project 10). Voor dit project waren de 
noodzakelijke vergunningen niet voorhanden en vermoedelijke onregelmatigheden met betrekking tot 
landeigendom zorgden voor extra problemen. Nadat de Commissie 4,5 jaar met het ministerie van Justitie 
had onderhandeld, besloot zij het project te annuleren en een deel van de financiering toe te wijzen aan 
maatregelen die geen verband hielden met de sector rechtsstatelijkheid.
Servië
De Commissie besteedde te weinig aandacht aan conditionaliteit, fasering bij het projectontwerp en juridi -
sche inconsistenties. Hierdoor kwam de vlotte en tijdige uitvoering van de projecten vaak in het gedrang31. Na 
2012 werden projectvoorstellen soms uitgesteld of teruggeschroefd wegens ontbrekende vergunningen of 
het ontbreken van de vereiste haalbaarheidsstudie.
30 Zie bijlage II , Albanese projecten voor rechtsstatelijkheid nrs. 2, 3, 4, 5, 9 en 10 en project voor het beheer van de overheidsfinanciën nr. 2.
31 Speciaal verslag nr. 19/2014 „Pretoetredingssteun van de EU aan Servië”, tekstvak 5 en de paragrafen 27 en 31 ( http://eca.europa.eu ).
22 Opmerkingen 
De Commissie ging over het algemeen doeltreffend te werk 
bij het toezicht op de uitvoering en deels doeltreffend bij de 
follow-up van evaluaties
30 
De Commissie hield zowel direct als via de zes EU-delegaties in de Westelijke 
Balkan toezicht op sectorale hervormingen en de uitvoering van projecten. Het 
sterkste toezicht werd uitgeoefend tijdens de halfjaarlijkse vergadering van de 
gezamenlijke comités van toezicht en, regelmatiger, in de sectorale comités van 
toezicht. De EU-delegaties hielden ook toezicht op de uitvoering ter plaatse.
31 
De Commissie voerde sectorale en thematische evaluaties uit als onderdeel van 
haar evaluatiecyclus. Deze moeten worden onderscheiden van de jaarlijkse voort -
gangsverslagen betreffende kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten, 
die de officiële politieke beoordeling van deze landen door de Commissie vormen.
Het toezicht van de Commissie op de uitvoering was over het 
algemeen doeltreffend
32 
In de verschillende sectoren hielden de EU-delegaties doeltreffend toezicht op 
IPA-projecten door middel van:
a) controles van de wettigheid en regelmatigheid op basis van beheers- en 
informatiesystemen;
b) coördinatievergaderingen waarbij contractanten en begunstigde autoriteiten 
betrokken werden, met inbegrip van bezoeken ter plaatse;
c) de jaarlijkse verslagen van de gesubdelegeerde ordonnateur;
d) vergaderingen van de gezamenlijke comités van toezicht en sectorale 
comités van toezicht;
e) driemaandelijkse interne toezichttabellen voor riskantere projecten.
33 
Het toezicht van de Commissie op de uitvoering van het IPA en de oplevering 
van de outputs was doeltreffend32. Naast de bovengenoemde toezichtinstru -
menten werden verslagen in het kader van het resultaatgerichte toezicht (ROM) 
opgesteld volgens een standaardmethodiek van de Commissie. Hierin werden 
voornamelijk de resultaten van lopende projecten gevolgd. De ROM-benadering 
vertoont echter drie belangrijke tekortkomingen.32 Het controleteam verzamelde 
controle-informatie hierover 
van de EU-delegaties in 
Albanië, Bosnië en 
Herzegovina en Servië.
23 Opmerkingen 
34 
Ten eerste bleef een aanzienlijk aantal IPA-projecten die wij onderzochten onder 
de drempel voor ROM-verslagen, aangezien zij contracten betroffen met een 
waarde van minder dan één miljoen euro. Als gevolg hiervan werd niet op alle 
politiek gevoelige projecten resultaatgericht toezicht uitgeoefend. Ten tweede 
werd in geen van de beoordeelde verslagen gemeten of aan de voorwaarden 
was voldaan. Ten derde kan de duurzaamheid van projecten niet worden geme -
ten, aangezien er achteraf geen projecttoezicht33 plaatsvindt.
De follow-up van evaluaties door de Commissie was deels 
doeltreffend
35 
Wat de rechtsstatelijkheid betreft, voerde de Commissie een uitgebreide sector -
overschrijdende evaluatie uit van het IPA in de Westelijke Balkan, evenals twee 
thematische evaluaties van IPA-projecten voor respectievelijk rechtsstatelijkheid 
en de strijd tegen corruptie34. De Commissie steunde in nauwe samenwerking 
met de Raad van Europa en de Commissie van Venetië35 een groot aantal bezoek -
verslagen van deskundigen over de rechtelijke macht, waarin bijvoorbeeld werd 
opgemerkt dat er nog geen trackrecord was op het gebied van succesvolle straf -
rechtelijke veroordelingen.
36 
Ondanks dit alles benutte de Commissie haar eigen evaluaties en bezoekverslagen 
van deskundigen niet om meer gebruik te maken van conditionaliteit. Zij paste 
de indicatoren voor projecten voor rechtsstatelijkheid in ROM-verslagen niet 
aan, die vaak gericht waren op de outputindicatoren voor lopende projecten. De 
Commissie verklaarde inderdaad dat vaak geen follow-up van projecten plaats -
vond in de IPA-sector rechtsstatelijkheid.
37 
Wat de hervorming van het openbaar bestuur betreft, voerde de Commissie 
geen uitgebreide evaluatie van de IPA-steun uit, maar hadden enkele evaluaties 
betrekking op een beperkt aantal IPA-projecten op dat gebied.33 Thematic evaluation of the 
rule of law, judicial reform and 
the fight against corruption 
and organised crime in the 
Western Balkans — Lot 3, Final 
Main Report, februari 2013, 
blz. 60.
34 Meta-evaluation of IPA 
assistance and evaluation of 
multi-beneficiary 
programmes, september 2013. 
Thematic evaluation of the 
rule of law, judicial reform and 
the fight against corruption 
and organised crime in the 
Western Balkans — Lot 3, Final 
Main Report, februari 2013. 
Thematic evaluation on IPA 
support for the fight against 
corruption, final main report, 
augustus 2015.
35 De Europese Commissie voor 
democratie door middel van 
het recht heeft haar zetel in 
Venetië, Italië, en biedt onder 
meer juridisch advies aan de 
lidstaten van de Raad van 
Europa, met name om hen te 
helpen hun rechtstelsel in 
overeenstemming te brengen 
met de Europese normen 
inzake de rechtsstatelijkheid 
(http://www.venice.coe.int ).
24 Opmerkingen 
Ondanks aanzienlijke tekortkomingen bij begunstigden 
was de ondersteuning van de donorcoördinatie door de 
Commissie doeltreffend
38 
Het beginsel van donoren onder leiding van het begunstigde land is uiteengezet 
in de verklaring van Parijs over de doeltreffendheid van ontwikkelingshulp (2005)36. 
Volgens dit beginsel, dat ook van toepassing is op IPA-financiering, moet elk 
begunstigd land realistische streefcijfers vaststellen in een klein aantal sectoren 
en overlappingen van donorsteun voorkomen. De Commissie ondersteunde de 
begunstigde landen in de gehele regio op doeltreffende wijze ten aanzien van 
hun verantwoordelijkheid om de donorcoördinatie te leiden.
Donorcoördinatie op regionaal niveau
39 
Het investeringskader voor de Westelijke Balkan (WBIF) en de Raad voor regio -
nale samenwerking (RCC) worden beide gefinancierd uit hoofde van regionale 
IPA-programma’s. Een van de doelstellingen ervan is het verbeteren van de 
donorcoördinatie tussen de landen van de Westelijke Balkan (zie tekstvak 7 ).36 COM(2007) 72 def. van 
28 februari 2007 „EU-
gedragscode inzake de 
taakverdeling binnen het 
ontwikkelingsbeleid”.Tekstvak  7Regionale donorcoördinatie in de Westelijke Balkan
WBIF
Wat de infrastructuurprojecten van het WBIF betreft, zorgde het enkelvoudige document met alle infrastructuur -
projecten (de „projectpijplijn”), dat in december 2015 door alle landen van de Westelijke Balkan was ingediend, 
voor de vergemakkelijking van het projectevaluatie- en selectieproces.
RCC
Een van de doelstellingen van de RCC omvatte het voorzien in een „regionaal perspectief” bij de donorsteun37. 
Met uitzondering van één vergadering in 2015 maakten de landen van de Westelijke Balkan geen gebruik van 
de RCC voor donorcoördinatie.
37 http://rcc.int/pages/2/overview . Zie het statuut van de RCC.
25 Opmerkingen 
Donorcoördinatie op begunstigdenniveau
40 
Donorcoördinatie door het begunstigde land was doeltreffend in Servië, deels 
doeltreffend in de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië en Mon -
tenegro, en niet doeltreffend in Albanië, Bosnië en Herzegovina en Kosovo (zie 
tekstvak 8 ). Dit was het gevolg van een gebrek aan leiderschap en bestuurlijke 
capaciteit binnen de nationale structuren die verantwoordelijk waren voor de 
donorcoördinatie. Wij stelden echter vast dat de Commissie de begunstigden 
ondersteunde bij het zorgen voor enige mate van donorcoördinatie. Tekstvak  8Ondoeltreffende donorcoördinatie op begunstigdenniveau
Albanië
Wij onderzochten de donoractiviteiten van de Dienst voor ontwikkelingsprogrammering en -financiering en 
buitenlandse steun. Deze dienst had geen duidelijke organisatorische structuur, te weinig personeel en geen 
donordatabank. Hoewel de sectorale donorwerkgroepen sinds 2013 inactief waren, zorgde het door de Com -
missie aangestuurde technisch donorsecretariaat voor een doeltreffende complementariteit en de verdeling 
van werkzaamheden onder donoren. Op basis van interviews met de donorgemeenschap (VS, Italië, Frankrijk) 
kan worden gesteld dat de EU-delegatie in Tirana over het algemeen werd geloofd voor haar inspanningen.
Kosovo
Eind 2011 waren er geen operationele doeltreffende mechanismen voor donorcoördinatie, en ondanks het 
feit dat sindsdien verschillende initiatieven zijn gestart om donoren te coördineren binnen afzonderlijke 
sectoren, hebben de EU en andere internationale donoren gepleit voor een actievere rol van de Kosovaarse 
instellingen in het leiden van de donorcoördinatie en de follow-up hiervan op technisch niveau38. Dit wordt 
bevestigd in recente interne documenten van de Commissie.
38 Speciaal verslag nr. 18/2012 van de Europese Rekenkamer „Bijstand van de Europese Unie aan Kosovo op het gebied van de rechtsstaat”, 
paragrafen 82 en 86 ( http://eca.europa.eu ).
26 Opmerkingen 
Deel II — Heeft het IPA de bestuurlijke capaciteit in de 
Westelijke Balkan versterkt?
41 
Vanaf 2007 was het IPA het enige financieringsinstrument van de EU dat was 
opgericht om de bestuurlijke capaciteit in de Westelijke Balkan te versterken. In de 
sectoren rechtsstatelijkheid, aan de ene kant, en de hervorming van het openbaar 
bestuur, aan de andere kant, onderzochten wij of:
a) de Commissie de beoogde output op doeltreffende wijze had geleverd;
b) de verdere IPA-resultaten duurzaam waren;
c) het versterken van de bestuurlijke capaciteit tijdens de politieke dialoog op 
doeltreffende wijze aan de orde werd gesteld.
De Commissie leverde de beoogde output op doeltreffende 
wijze
42 
In beide sectoren leverden de onderzochte projecten in het kader van zowel 
nationale als regionale programma’s de contractueel overeengekomen output39. 
De gevangenis te Fier in Albanië en het informatietechnologiesysteem voor de 
Hoge Raad voor Justitie en Rechtsvervolging van Bosnië en Herzegovina werden 
op tijd en volgens de contractuele specificaties voltooid (zie foto’s 1 en 2).39 Deze opmerking is gebaseerd 
op de controlesteekproef van 
2015 (zie bijlage II ). Een 
vergelijkbare opmerking werd 
gemaakt door de Commissie 
in haar meta-evaluatie, blz. 6 
(2013).
27 Opmerkingen 
Voltooide gevangeniscellen, project voor de bouw van een gevangenis in Fier, 
Albanië
Het informatietechnologieproject binnen de Hoge Raad voor Justitie en 
Rechtsvervolging, die toezicht houdt op de rechterlijke macht van Bosnië en 
Herzegovina vanuit SarajevoBron:  Europese Commissie (zevende tussentijdse en eindverslag, blz. 33).
©Eriton Hasaj, 2014. ©Hoge Raad voor Justitie en Rechtsvervolging van Bosnië en Herzegovina 
(HJPC BiH).
Bron:  Europese Commissie (narratief eindverslag voor het project, blz. 23).Foto  1 Foto 2

28 Opmerkingen 
De IPA-steun voor rechtsstatelijkheid en hervorming van het 
openbaar bestuur was deels duurzaam
De projecten voor rechtsstatelijkheid waren deels duurzaam
43 
De Commissie kon slechts een deel van de projectoutput omzetten in duurzame 
resultaten op de verschillende gebieden van de sector rechtsstatelijkheid die in 
het kader van het IPA werden ondersteund (bv. wetshandhaving, het openbaar 
ministerie, rechtbanken, agentschappen voor de bestrijding van corruptie). Van 
de 29 projecten voor rechtsstatelijkheid in de steekproef van nationale projecten 
waren er 15 niet duurzaam40. De oorzaken van het feit dat de resultaten niet duur -
zaam waren, werden vaak gevonden op het niveau van de begunstigde landen 
en waren onder meer een ontoereikende begroting en te weinig personeel, een 
slechte coördinatie en het gebrek aan politieke wil om de instellingen te hervor -
men en follow-up te geven.
44 
De voorwaarden die de Commissie voor deze 15 projecten toepaste vooraf -
gaande aan de goedkeuring van contracten, waren niet relevant genoeg. De 
IPA-contracten hadden de voorwaarde kunnen bevatten dat betere waarborgen 
moesten worden ingevoerd in de sector hervorming van de rechterlijke macht. 
Wanneer niet aan deze voorwaarde zou zijn voldaan, hadden de IPA-toewijzingen 
tot nader order kunnen worden opgeschort.
45 
Op regionaal niveau kregen justitie en de strijd tegen corruptie een prominente 
plaats in de strategie voor Zuidoost-Europa 2020 („South East Europe 2020 Stra -
tegy”) van de RCC41. Hoewel de RCC sterk afhankelijk was van IPA-financiering42, 
stelden wij geen belangrijke activiteiten vast van deze internationale organisatie 
van de landen van de Westelijke Balkan in de door de controle bestreken periode 
en op het gebied van de rechtsstatelijkheid.
Het effect van IPA I op de strijd tegen corruptie en georganiseerde 
misdaad was beperkt
46 
Sinds 1995 deelt Transparency International landen in volgens een wereldwijde 
corruptieperceptie-index43 — hoe hoger de ranking, hoe hoger het gepercipieerde 
corruptieniveau. Figuur  5 toont de ranking van de zes landen van de Westelijke 
Balkan in de afgelopen zes jaar, het laatste deel van de uitvoeringsperiode van 
IPA I en daarna.40 Zie bijlage II , projecten voor 
rechtsstatelijkheid in Albanië 
(nrs. 2, 3, 4, 5, 9 en 10), Bosnië 
en Herzegovina (nrs. 11 en 14), 
de voormalige Joegoslavische 
Republiek Macedonië (nrs. 21 
en 22), Montenegro (nr. 23) en 
Servië (nrs. 25, 26, 27 en 28).
41 „South East Europe 2020 
Strategy”, RCC, blz. 31-33.
42 De RCC is afhankelijk van 
IPA-financiering voor zijn 
administratieve werking en de 
uitvoering van zijn projecten 
(14 miljoen euro van 
2007 tot 2013), aangezien de 
minimale jaarlijkse 
lidmaatschapskosten van 
50 000 euro per deelnemer 
aan de raad niet alle kosten 
dekt.
43 Transparency International 
definieert corruptie als het 
misbruik van toevertrouwde 
macht voor eigen gewin; zie 
http://www.transparency.org/ . 
De bestuursindicator van de 
Wereldbank inzake het 
tegengaan van corruptie 
toont een vergelijkbare 
ranking voor de zes landen 
van de Westelijke Balkan; zie 
http://info.worldbank.org/
governance/wgi/
29 Opmerkingen 
47 
In 2015 stonden Albanië en Kosovo op respectievelijk plaats 88 en 103, op het -
zelfde niveau als Egypte en Ethiopië. De andere vier landen van de Westelijke 
Balkan stonden tussen plaatsen 60 en 80 in de periode van 2010 tot 2015.
48 
Uit jaarlijkse voortgangsverslagen, enquêtes en twee thematische evaluaties 
blijkt dat de Commissie ervan op de hoogte was dat politieke inmenging in de 
werkzaamheden van de rechterlijke macht wijdverspreid was in de Westelijke 
Balkan, evenals corruptie op hoog niveau en georganiseerde misdaad44 (zie 
tekstvak 9 ). In Montenegro en Servië, twee landen waarmee de EU toetredings -
onderhandelingen opende45, was echter sprake van een grotere bereidheid om 
de rechterlijke macht te hervormen dan in de andere vier landen.44 Voortgangsverslagen 
2012-2015. Evaluatie „IPA 
support to the fight against 
corruption”, augustus 2015. 
Evaluatie „Rule of law, judicial 
reform and fight against 
corruption and organised 
crime in the Western Balkans”, 
februari 2013.
45 Voortgangsverslag 
Montenegro 2015, blz. 14, 15, 
18 en 19. Voortgangsverslag 
Servië 2015, blz. 11, 13, 14, 17 
en 18.Plaats op de corruptieperceptie-index voor de Westelijke Balkan
Bron:  Europese Rekenkamer, op basis van de corruptieperceptie-index van Transparency International (2010-2015).Figuur  5
020406080100120
2010 2011 2012 2013 2014 2015Albanië
Bosnië en Herzegovina
ServiëKosovo
Montenegrode voormalige Joegoslavische
Republiek Macedonië
30 Opmerkingen 
49 
Voor toezichtsdoeleinden vroeg de Commissie elk begunstigd land om 
tabellen van het trackrecord te verstrekken op het gebied van doeltreffende 
onderzoeken, vervolging en uiteindelijke veroordelingen in strafzaken met 
betrekking tot corruptie op hoog niveau en georganiseerde misdaad. Afhankelijk 
van het land varieerden de strafzaken met betrekking tot corruptie op hoog 
niveau en georganiseerde misdaad die hierin waren opgenomen, van een paar 
zaken (Servië) tot nul zaken (Kosovo), wat duidt op een gebrek aan politieke wil. Tekstvak  9Politieke inmenging, corruptie op hoog niveau en georganiseerde misdaad in de 
Westelijke Balkan
Albanië
De volledige onafhankelijkheid en verantwoordingsplicht van rechters en aanklagers werd niet gewaarborgd. 
De trage rechtsbedeling en gerechtelijke uitspraken die niet altijd werden gehandhaafd, zorgden voor een 
verwaarloosbaar aantal uiteindelijke veroordelingen die criminele organisaties daadwerkelijk ontmantelden46.
Bosnië en Herzegovina
De politieke inzet werd niet omgezet in succesvolle veroordelingen47. In een enquête van de RCC van 2015 
was bijvoorbeeld 90 % van de ondervraagden in Bosnië en Herzegovina het oneens met de stelling dat hun 
regering corruptie op doeltreffende wijze bestreed.
Kosovo
Betwiste benoemingen, onduidelijke mandaten en een voortdurend tekort aan nationale financiering onder -
mijnden de werkzaamheden van belangrijke instellingen voor de rechtsstaat in Kosovo. Er vonden maar 
weinig onderzoeken naar gevallen van corruptie op hoog niveau plaats en deze leidden niet tot uiteindelijke 
veroordelingen. Bovendien vormde de betrokkenheid van Kosovaarse burgers bij georganiseerde misdaad in 
de regio een bedreiging voor de regionale interetnische stabiliteit48.
46 Voortgangsverslag Albanië 2015, blz. 4 en 51.
47 Voortgangsverslag Bosnië en Herzegovina 2015, blz. 16.
48 Voortgangsverslag Kosovo 2015, blz. 12, 15, 16 en 18.
31 Opmerkingen 
50 
Volgens de Commissie kwam het gebrek aan politieke wil vaak ook tot uiting in 
de ontoereikende financiële en personele middelen die aan de relevante instel -
lingen werden toegewezen, waardoor de ambities en het absorptievermogen 
van IPA I werden beperkt. Uit de twee voorbeelden in tekstvak 10  blijkt dat het 
effect van IPA I-projecten op de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad 
zeer beperkt was.
De Commissie besteedde weinig IPA-financiering aan belangrijke 
gebieden betreffende de rechtsstatelijkheid
51 
Vrije media en een sterk maatschappelijk middenveld zijn belangrijke drijvende 
krachten achter het vergroten van het bewustzijn onder het publiek van corruptie 
en georganiseerde misdaad50; zij sporen vaak agentschappen voor corruptie -
bestrijding en het openbaar ministerie aan om op te treden. Deze dragen op hun 
beurt direct bij tot het trackrecord op het gebied van doeltreffend onderzoek, 
doeltreffende vervolging en uiteindelijke veroordelingen in strafzaken inzake 
corruptie op hoog niveau en georganiseerde misdaad. Wat de rechtsstatelijk -
heid in de Westelijke Balkan betreft, waren de wijdverbreide problemen met de 
onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de doeltreffendheid van de strijd 
tegen corruptie en georganiseerde misdaad (zie paragrafen 46-50), in combinatie 
met de eigen standpunten van de Commissie ten aanzien van het belang van de 
media, het maatschappelijk middenveld, agentschappen voor corruptiebestrijding 
en het openbaar ministerie51, voldoende redenen voor een duurzame ondersteu -
ning op deze belangrijke gebieden.50 Transparency International, 
„Corruption Fighters’ Tool Kit: 
Civil society experiences and 
emerging strategies”, 2002 
(http://www.transparency.
org/whatwedo/publication/
corruption_fighters_toolkit_
civil_society_experiences_
and_emerging_strategi ).
51 Zie bijvoorbeeld de 
mededeling van de 
Commissie aan het Europees 
Parlement en de Raad 
„Uitbreidingsstrategie en de 
belangrijkste uitdagingen 
voor 2011-2012”, 
COM(2011) 666 definitief, in 
het bijzonder blz. 3, 7, 23, 39, 
41, 45, 54, 58, 60 en 67.Tekstvak  10Resultaten van IPA I-projecten in de strijd tegen corruptie
Project tegen corruptie, Albanië
Het doel van het project tegen corruptie in Albanië was het ondersteunen van de Albanese regering bij het 
uitvoeren van haar strategie tegen corruptie (2007-2013). Het project behaalde niet alleen de meetbare streef -
cijfers niet, maar de duurzaamheid ervan kwam bovendien in het gedrang doordat de nationale coördinator 
voor corruptiebestrijding niet onafhankelijk was en er geen toereikende financiële en personele middelen 
waren voor gecoördineerde beleidsmaatregelen op nationaal en lokaal niveau.
Staatscommissie voor de voorkoming van corruptie, voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië
Dit project was erop gericht de werkzaamheden te versterken van de belangrijkste instelling voor de voor -
koming van corruptie. In het project werd echter voorbijgegaan aan het feit dat de Staatscommissie voor de 
voorkoming van corruptie niet in staat was om haar mandaat doeltreffend uit te voeren door de ontoerei -
kende inzet van de nationale autoriteiten, een gebrek aan onafhankelijkheid van het hoger management en 
ontoereikende middelen49.
49 Speciaal verslag nr. 11/2016 van de ERK „Versterking van de bestuurlijke capaciteit in de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië: 
beperkte vooruitgang in een moeilijke context”, paragraaf 28 en tekstvak 3 ( http://eca.europa.eu ). Evaluatie „IPA support for the fight against 
corruption”, augustus 2015, blz. 30 en 120.
32 Opmerkingen 
52 
Onder IPA I wees de Commissie echter relatief weinig middelen toe aan media -
vrijheid en het maatschappelijk middenveld in de Westelijke Balkan (0,5 % 
van de totale toewijzingen)52. Albanië ontving bijvoorbeeld geen nationale 
toewijzingen voor mediavrijheid en het maatschappelijk middenveld in het kader 
van de corruptiebestrijding. De Commissie wees ook weinig middelen toe aan 
de bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad (2 %) en aan steun voor 
diensten van het openbaar ministerie (1 %).
Projecten voor de hervorming van het openbaar bestuur waren 
over het algemeen duurzaam
53 
Het opbouwen en in stand houden van de bestuurlijke capaciteit vormde een 
bijzondere uitdaging, met name vanwege de wijdverbreide corruptie en voort -
durende politieke inmenging in de aanwerving van ambtenaren en in loopbaan -
beheer. Dit leidde tot veel personeelsverloop en een gebrek aan gekwalificeerd 
personeel bij de nationale autoriteiten53. De Commissie slaagde er in deze 
context in veel projectoutputs om te zetten in duurzame resultaten, die IPA I had 
ondersteund (bv. hervorming van het ambtenarenapparaat, douane, openbare 
aanbesteding, interne financiële controle bij de overheid, audit).
54 
Van de 23 projecten in de steekproef van nationale projecten waren er 14 duur -
zaam54. Bij projecten die dit niet waren, was dit vooral te wijten aan ontoereikende 
financiële en personele middelen, een slechte coördinatie en, in het bijzonder, het 
gebrek aan politieke wil bij de begunstigde om de instellingen te hervormen en 
follow-up te geven aan de hervormingen. In sommige gevallen had de Commissie 
vooraf aanvullende voorwaarden kunnen vaststellen met betrekking tot de wet -
geving en de omschrijving van de opdracht in het kader van het project alvorens 
contractsluiting goed te keuren, maar deed zij dit niet (zie tekstvak 11 ).52 Analyse van de Rekenkamer 
op basis van gegevens van de 
Commissie, juli 2015.
53 Meta-evaluation of IPA 
assistance, september 2013, 
blz. 19. Voortgangsverslagen 
2012-2015.
54 Zie bijlage II , projecten voor 
de hervorming van het 
openbaar bestuur in Albanië 
(nrs. 3, 4 en 5), Bosnië en 
Herzegovina (nrs. 6, 7 en 9), de 
voormalige Joegoslavische 
Republiek Macedonië (nrs. 12 
en 14), Montenegro (nrs. 17 en 
18) en Servië (nrs. 20, 21, 22 en 
23).Tekstvak  11Het IPA en de hervorming van het openbaar bestuur
Bosnië en Herzegovina
In dit land werden begrotingen laat vastgesteld en bleef de coördinatie en planning van de begrotingen slecht55. 
Bovendien hadden de entiteiten en het district Brčko op nationaal niveau hun eigen begrotingen en wetgeving 
inzake het ambtenarenapparaat en bestuur, en bleef het openbaar bestuur versnipperd. Dit vormde een belemme -
ring voor de duurzaamheid van een landelijk project voor bestuurlijke coördinatie en een project voor statistieken 
van de overheidsfinanciën.
55 In de nulmeting van Sigma van 2015 in Bosnië en Herzegovina (blz. 2, 39, 94 en 95) werd deze specifieke context beschreven.
33 Opmerkingen 
55 
Wat de regionale programma’s betreft (zie bijlage  III), werd het WBIF ontworpen 
als blendinginstrument voor infrastructuurprojecten in de Westelijke Balkan56. 
Tussen 2008 en 2014 werd 2,8 miljard euro aan projectleningen gecontracteerd, 
in vergelijking met 305  miljoen  euro aan EU-financiering57. Het WBIF was een 
goed instrument voor het verbeteren van de donorcoördinatie en het verlenen 
van technische bijstand aan nationale autoriteiten die verantwoordelijk waren 
voor infrastructuur (bv. het voorbereiden van de projectpijplijn, het opstellen 
van documenten inzake projectfinanciering), en droeg op die manier bij tot het 
versterken van de bestuurlijke capaciteit van de begunstigden. Wij onderzochten 
een typisch voorbeeld van een WBIF-project (zie tekstvak 12 ).
56 
De Regionale School voor Openbaar Bestuur (ReSPA) wordt bestuurd door de zes 
landen van de Westelijke Balkan en is een internationale organisatie die zetelt 
in Danilovgrad, Montenegro. De school ontving 2,4 miljoen euro aan technische 
bijstand, uitrusting en meubilair in het kader van het IPA en een jaarlijkse toewij -
zing van 1,2 miljoen euro aan IPA-financiering om de operationele activiteiten te 
ondersteunen58.56 Blending is het combineren 
van leningen van financiële 
instellingen en subsidies en 
stelt de Commissie in staat 
IPA-middelen vrij te maken 
door leningen aan te trekken 
van financiële instellingen. Zie 
Speciaal verslag nr. 16/2014 
van de Europese Rekenkamer 
„De doeltreffendheid van het 
combineren van subsidies uit 
de regionale 
investeringsfaciliteiten met 
leningen van financiële 
instellingen ter ondersteuning 
van het externe beleid van de 
EU” ( http://eca.europa.eu ).
57 Jaarlijkse en 
toezichtsverslagen van het 
WBIF ( https://www.wbif.eu/
Library ).
58 Op basis van tussen 
2008  en 2014 ondertekende 
contracten, Commissie, juni 
2015.Tekstvak  12Het project voor de Ionisch-Adriatische pijpleiding
Dit regionale project van 3,5 miljoen euro, dat werd gesteund door de Europese Bank voor Wederopbouw 
en Ontwikkeling, betrof technische bijstand voor een haalbaarheidsonderzoek naar een onderling gekop -
pelde gasleiding van Albanië naar Kroatië. Het resultaat van het project (een technisch rapport) werd op tijd 
afgerond en bood technische expertise aan het Albanese ministerie van Energie en Industrie. Het zal worden 
gebruikt voor het masterplan en de toekomstige aanleg van de gasleiding.
34 Opmerkingen 
57 
Hoewel het doel van de ReSPA het bijdragen tot een doeltreffend en professioneel 
openbaar bestuur in de landen van de Westelijke Balkan was, maakten ambtenaren 
uit deze landen weinig gebruik van het opleidingsaanbod van de instelling59, wat 
niet paste bij de omvang van de IPA- en nationale middelen die gedurende bijna 
een decennium aan de ReSPA werden toegewezen60. De Commissie deed voor -
stellen om de resultaten van de ReSPA te verbeteren, onder meer door te zorgen 
voor coördinatie tussen de regionale en nationale IPA-bijstand61. Hoewel actie werd 
ondernomen naar aanleiding van deze voorstellen, was het op het moment van 
de controle te vroeg om vast te stellen of de ReSPA de bestuurlijke capaciteit in de 
Westelijke Balkan daadwerkelijk verbeterde.
De Commissie had de begunstigden kunnen aanmoedigen om het 
IPA als leermiddel te gebruiken
58 
Wij constateerden dat de benadering van de Commissie van IPA I hoofdzakelijk was 
beperkt tot de IPA-structuren die specifiek waren opgezet voor het beheren van de 
IPA-middelen62. Ze had de nationale autoriteiten ook actief kunnen aanmoedigen 
om de binnen deze IPA-structuren ontwikkelde goede praktijken als leermiddel te 
gebruiken voor het versterken van andere onderdelen van het openbaar bestuur 
buiten deze structuren63, hoewel dit geen specifieke IPA-doelstelling was. Dit deed 
zij echter niet, waardoor de bijdrage van het IPA aan het versterken van de bestuur -
lijke capaciteit beperkt bleef tot de instellingen die nauw verbonden waren met 
de hervorming van het openbaar bestuur in het kader van het IPA. In tekstvak 13  
en tekstvak 14  worden twee spraakmakende voorbeelden gegeven van gevallen 
waarin de begunstigden niet de goede praktijken toepasten die zij van het IPA 
hadden kunnen leren.59 Gebaseerd op feedback van de 
Albanese autoriteiten aan de 
Europese Rekenkamer (juni 2015), 
Speciaal verslag van de 
Rekenkamer nr. 11/2016, 
paragraaf 37 (tekstvak 1). Speciaal 
verslag nr. 20/2016 van de ERK 
„Versterking van de bestuurlijke 
capaciteit in Montenegro: 
vooruitgang, maar op veel 
essentiële terreinen moeten de 
resultaten beter”, paragraaf 19 
(tekstvak 2) ( http://eca.europa.eu ).
60 Meta-evaluation/multi beneficiary 
programme evaluation, juni 2013, 
blz. 19, 20, 24 en 25.
61 Speciaal verslag nr. 20/2016 van de 
ERK „Versterking van de 
bestuurlijke capaciteit in 
Montenegro: vooruitgang, maar 
op veel essentiële terreinen 
moeten de resultaten beter”, 
paragraaf 20 ( http://eca.europa.
eu).
62 Wat betreft de voordelen van het 
IPA voor het bredere openbare 
bestuur en niet alleen voor de 
IPA-structuren, beval de 
Commissie in haar evaluaties aan 
dat de IPA-beheerseenheden 
moesten worden opgenomen in 
de operationele structuur van 
begunstigden, in plaats van te 
fungeren als afzonderlijke 
organen. Meta-evaluation of IPA 
assistance, september 2013. Deze 
kwestie werd in 2014 ook ter 
sprake gebracht door de Europese 
Rekenkamer in Speciaal verslag 
nr. 19/2014, paragraaf VI.
63 Speciaal verslag nr. 11/2016 van de 
ERK „Versterking van de 
bestuurlijke capaciteit in de 
voormalige Joegoslavische 
Republiek Macedonië: beperkte 
vooruitgang in een moeilijke 
context”, paragrafen 55 en 72 
(http://eca.europa.eu ).Tekstvak  13Het project „Skopje 2014”, de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië
Dit project werd in 2010 aangekondigd als een project met een waarde van 80 miljoen euro. In 2015 werden 
de totale kosten echter geraamd op zeven keer dit bedrag: 560 miljoen euro. Dit grootschalige stedelijke 
project in de hoofdstad bestond in de bouw van gebouwen en monumenten (zie foto 3). Het ontving geen 
IPA-financiering. Dit project was niet in overeenstemming met de EU-regels voor de plaatsing van overheids -
opdrachten; er was sprake van een gebrek aan transparantie tijdens de aanbestedingsprocedure (er werd 
bijvoorbeeld voor kunstwerken betaald die voorafgaande aan de aanbesteding niet werden gespecificeerd) 
en de vermeende onregelmatigheden bij de gunning van de opdrachten werden niet extern gecontroleerd of 
onderzocht64.
64 BIRN, „True cost of Skopje 2014 Revealed”, 27 juli 2015. BIRN, „Accountability questions dog authors of Skopje 2014”, 14 augustus 2015. 
Voortgangsverslag 2014, blz. 25. Evaluatie „IPA support to the fight against corruption”, augustus 2015, blz. 40.
35 Opmerkingen Tekstvak  14Het project voor de brug Žeželj, Servië
In de autonome Servische regio Vojvodina werden delen van de projectkosten voor de brug Žeželj gefinan -
cierd uit het IPA. De nieuwe brug zou in november 2013 klaar moeten zijn, zodat deze een zwaar overbelaste 
en gevaarlijke spoor- en autobrug in het stadscentrum van Novi Sad zou kunnen vervangen, die een tijdelijke 
constructie vormde die werd gebouwd nadat de vorige brug tijdens de oorlog tegen Kosovo werd gebom -
bardeerd. Vanwege de buitensporige administratieve lasten en zwakke coördinatie (bv. de delegatie van 
belangrijke taken van de Servische autoriteiten aan externe partijen, de onverenigbaarheid van Servische 
procedures met internationale bouwprocedures en problemen met het vaststellen van projectmijlpalen) was 
de opgelopen vertraging in 2015 aanzienlijk en slaagden de Servische autoriteiten er niet in de projectstadia 
af te ronden die niet door het IPA werden gefinancierd ( foto  4).Delen van het project „Skopje 2014”: kunstwerken in de rivier de Vardar en openbare 
gebouwen aan de oever
Bron:  Europese Rekenkamer.Foto  3

36 Opmerkingen 
De politieke dialoog was gericht op de bestuurlijke capaciteit
59 
De resultaten van het IPA zijn voor een groot deel afhankelijk van de vooruitgang 
die door middel van de verschillende structuren voor de beleidsdialoog wordt 
geboekt. De politieke dialoog vond op intergouvernementeel of op gezamenlijk 
parlementair niveau plaats. Het intergouvernementele niveau omvat de Raad 
van de EU en de lidstaten, de EDEO, de Commissie en de zes regeringen van de 
Westelijke Balkan. De desbetreffende gemengde parlementaire commissies van 
het Europees Parlement en de zes parlementen van de Westelijke Balkan vormen 
samen het gezamenlijke parlementaire niveau. In tabel  4 worden de belangrijkste 
structuren voor politieke dialoog samengevat waarbij de Commissie betrokken is 
en die relevant zijn voor deze controle.Locatie van de toekomstige brug Žeželj om de Donau over te steken in Novi Sad
Bron:  Europese Rekenkamer.Foto  4

37 Opmerkingen 
60 
Deze dialoogstructuren waren gericht op het bevorderen van de politieke wil om 
de rechtsstatelijkheid te versterken, op het aanmoedigen van bestuurlijke hervor -
mingen en op het verbeteren van het beheer van de overheidsfinanciën, met name 
in de jaren 2014-2015. Afhankelijk van de politieke status van het land ten aanzien 
van het EU-lidmaatschap (potentiële kandidaat-lidstaat, kandidaat-lidstaat of 
kandidaat-lidstaat met lopende onderhandelingen over hoofdstukken) werden 
naar aanleiding van de structuren voor de politieke dialoog gespecialiseerde 
werkgroepen opgericht.
De politieke dialoog over de rechtsstatelijkheid had een beperkt 
effect
61 
De Commissie richtte op doeltreffende wijze werkgroepen op, met name inzake de 
onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, tekortkomingen binnen het openbaar 
ministerie en corruptie binnen de rechtelijke macht en de politie. Bovendien heb -
ben het stabilisatie- en associatieproces, de actieplannen voor de hoofdstukken 23 
en 24 en het IPA Montenegro en Servië, waarmee de toetredingsonderhandelingen 
mogen worden geopend van de Raad (zie tabel  4), een bepaalde mate van voor -
bereiding geboden ten aanzien van de hervorming van de rechtelijke macht en de 
strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad. Tabel 4Dialoogstructuren waarbij de Commissie en de Westelijke Balkan betrokken zijn
Politieke dialoog Begin
Albanië Dialoog op hoog niveau over de voornaamste prioriteiten 12 november 2013
Bosnië en HerzegovinaDialoog op hoog niveau over het toetredingsproces 27 juni 2012
Gestructureerde dialoog op het gebied van justitie 6 juni 2011
KosovoGestructureerde dialoog op het gebied van de 
rechtsstatelijkheid30 mei 2012
De voormalige Joegoslavische Republiek 
MacedoniëToetredingsdialoog op hoog niveau 29 maart 2012
Montenegro Begin van de toetredingsonderhandelingen 29 juni 2012
Servië Begin van de toetredingsonderhandelingen 21 januari 2014
Alle landen van de Westelijke Balkan Stabilisatie- en associatieraden Meerdere data
Bron:  Europese Rekenkamer.
38 Opmerkingen 
62 
In de landen waarmee de toetredingsonderhandelingen nog niet zijn begonnen, 
was het effect van de werkgroepen EU-Westelijke Balkan op het creëren van een 
politieke wil om de rechtsstatelijkheid te bevorderen, beperkt, zoals getoond in 
tekstvak 15 .
In het kader van de politieke dialoog over de hervorming van het 
openbaar bestuur werd enige vooruitgang geboekt
63 
De politieke dialoog over de hervorming van het openbaar bestuur vond plaats 
in het kader van de stabilisatie- en associatieovereenkomsten (SAO’s). In samen -
werking met de overheidsdiensten van de begunstigde landen van de hele 
Westelijke Balkan richtte de Commissie met succes „speciale groepen voor de 
hervorming van het openbaar bestuur” op. Tekstvak  15Grenzen aan de politieke dialoog ten aanzien van de rechtsstatelijkheid
Bosnië en Herzegovina
Vanwege de politieke en institutionele uitdagingen was de politieke dialoog deels doeltreffend. Er werden 
enige vorderingen geboekt bij het oprichten van functionele en duurzame instellingen65, maar op het gebied 
van de hervorming van het justitiële stelsel werd weinig vooruitgang geboekt. De rechterlijke macht had nog 
steeds te lijden onder aanhoudende tekortkomingen wat betreft onafhankelijkheid, politieke inmenging en 
inefficiëntie66.
Kosovo
Hoewel de rechtsstatelijkheid een topprioriteit was in Kosovo67, had de vooruitgang op het gebied van de 
strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad te lijden onder belangrijke tegenslagen, zoals blijkt uit 
diverse verslagen68. De politieke dialoog was tot dusverre niet doeltreffend in het aanpakken van het heersende 
gevoel van straffeloosheid in het land, met name vanwege een gebrek aan rechterlijke onafhankelijkheid, even -
als beperkte resultaten ten aanzien van de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad69.
65 Voortgangsverslag 2015, blz. 9 en 12.
66 Voortgangsverslag 2015, blz. 12, 15, 16 en 17.
67 MIPD 2011-2013, Kosovo.
68 In het voortgangsverslag van 2014 wordt gesteld dat er bijzondere aandacht moet worden besteed aan het verbeteren van de 
rechtsstatelijkheid en het intensiveren van de strijd tegen georganiseerde misdaad en corruptie.
69 Voortgangsverslag 2015, blz. 12, 15, 16 en 18. Begeleidende nota, voortgangsverslag 2014.
39 Opmerkingen 
64 
Deze speciale groepen hielden zich systematisch bezig met het strategische 
kader voor de hervorming van het openbaar bestuur, overheidsdiensten en het 
beheer van personele middelen, beleidsontwikkeling en -coördinatie, het verle -
nen van diensten aan burgers en ondernemingen, de verantwoordingsplicht van 
het openbaar bestuur en het beheer van de overheidsfinanciën. In de voormalige 
Joegoslavische Republiek Macedonië werden deze groepen in 2010 opgericht, in 
Albanië in 2012, in Kosovo in 2013, in Montenegro en Servië in 2014 en in Bosnië 
en Herzegovina in 2015.
40
 Conclusies en 
aanbevelingen
65 
Ons doel was om op basis van de bevindingen van de voorgaande speciale 
verslagen, evaluaties van de Commissie en aanvullende controlewerkzaamheden 
die in 2015 werden verricht, te beoordelen of de Commissie door middel van het 
IPA-programma had bijgedragen tot het versterken van de bestuurlijke capaci -
teit in de Westelijke Balkan. Wij keken hierbij naar IPA I (2007-2013), maar namen 
ook de eerste stadia van IPA II (2014-2020) in aanmerking. We richtten ons op 
de belangrijke sectoren rechtsstatelijkheid en de hervorming van het openbaar 
bestuur.
66 
We concludeerden dat de pretoetredingssteun van de EU over het algemeen doel -
treffend was en dat IPA I leidde tot een gedeeltelijke versterking van de bestuur -
lijke capaciteit in de regio, ondanks aanzienlijke inherente tekortkomingen bij de 
nationale autoriteiten in de landen van de Westelijke Balkan.
67 
Wat het beheer van de Commissie betreft, waren de doelstellingen van IPA I niet 
altijd specifiek en meetbaar. Programma’s en projecten werden gebaseerd op 
behoeften, maar enkele beoordelingen van begunstigden in de sector rechts -
statelijkheid vertoonden aanzienlijke tekortkomingen (paragrafen 16-23).
68 
De absorptie van de financiering van IPA I werd belemmerd door een zwakke  
bestuurlijke capaciteit in enkele landen en, in het geval van een gedecentrali -
seerde uitvoering, door strikte voorwaarden in verband met het beheer van de 
EU-middelen (paragrafen 24-26).
Aanbeveling  1 
Doelstellingen. Indirect beheer
De Commissie moet in het kader van IPA II specifieke doelstellingen vaststellen 
op basis van gerangschikte prioriteiten en meetbare streefcijfers.
Om de beheersvereisten te vereenvoudigen zou de Commissie, wanneer zij vast -
stelt dat de bestuurlijke capaciteit beperkt is, indirect beheer selectief moeten 
toepassen, rekening houdend met het volume van de desbetreffende middelen 
en de complexiteit en politieke gevoeligheid van de te decentraliseren projecten.
41 Conclusies en aanbevelingen 
69 
De Commissie paste in het kader van IPA I niet systematisch strikte voorwaarden 
toe en gaf er ook niet stelselmatig follow-up aan. Ondanks enkele tekortkomingen 
in haar ROM-verslaglegging was het toezicht van de Commissie op de uitvoering 
van IPA-projecten doeltreffend. Ook haar follow-up van de conclusies en aanbe -
velingen van de IPA-evaluaties was deels doeltreffend. Tot slot was zij, ondanks 
aanzienlijke tekortkomingen bij begunstigden, in staat de donorcoördinatie doel -
treffend te ondersteunen (paragrafen 27-37).
Aanbeveling  2 
Voorwaarden. Toezicht. Evaluatie
De Commissie moet relevante voorwaarden toepassen op sectoraal, programma- 
en projectniveau en er follow-up aan geven. Zij zou bijvoorbeeld, waar passend, 
een nettoverlaging van toekomstige IPA-toewijzingen kunnen toepassen, de 
betalingen kunnen opschorten, projecten die nog niet gecontracteerd zijn, 
kunnen annuleren en systematisch toezicht kunnen houden op de naleving 
van de vooraf vastgestelde voorwaarden bij de uitvoering van het project. De 
Commissie moet systematisch toezicht uitoefenen op gevoelige programma’s en 
projecten en externe evaluaties uitvoeren van interventies in prioritaire sectoren 
in de Westelijke Balkan.
70 
Wat de bestuurlijke capaciteit in de Westelijke Balkan betreft, leverde het IPA 
over het algemeen outputs die contractueel waren overeengekomen en was de 
steun van het IPA voor de rechtsstatelijkheid en de hervorming van het openbaar 
bestuur gedeeltelijk duurzaam (paragrafen 42-57).
71 
Wat projecten met betrekking tot de rechtsstatelijkheid betreft, paste de Commissie 
de conditionaliteit niet voldoende toe en werd betrekkelijk weinig IPA I-financiering 
toegewezen op belangrijke gebieden ten aanzien van de rechtsstatelijkheid, zoals 
mediavrijheid, het openbaar ministerie en de strijd tegen corruptie en georgani -
seerde misdaad. Het gebrek aan politieke wil onder de begunstigden om de 
instellingen te hervormen, onvoldoende financiële en personele middelen, evenals 
een slechte coördinatie waren van invloed op de duurzaamheid van de projecten 
(paragrafen 43-52).
72 
Op het gebied van de hervorming van het openbaar bestuur slaagde de 
Commissie erin een groot deel van de projectoutput om te zetten in duurzame 
resultaten. Hoewel dit geen expliciete IPA-doelstelling is, had zij de begunstigden 
meer kunnen aanmoedigen om het IPA te gebruiken als leermiddel in de rest van 
het openbaar bestuur (paragrafen 53-58).
42 Conclusies en aanbevelingen 
Aanbeveling  3 
Trackrecord. Middelen
De Commissie zou in het kader van de politieke dialoog en IPA I en II de begun -
stigde landen ertoe moeten brengen hun politieke inzet uit te breiden, zodat 
zij een overtuigend trackrecord kunnen opbouwen wat betreft doeltreffende 
onderzoeken, vervolgingen en uiteindelijke veroordelingen in zaken van corruptie 
op hoog niveau en georganiseerde misdaad. Met het oog hierop zou zij van 
alle begunstigden moeten eisen dat zij hun trackrecords verbeteren. Dit moet 
worden gedaan in het kader van de politieke dialoog en tot uitdrukking komen 
in toekomstige nationale IPA-toewijzingen en andere potentiële bronnen van 
EU-financiering.
Bovendien moet de Commissie, zodra er sprake is van politieke inzet en een betere 
absorptiecapaciteit, middelen gerichter inzetten op belangrijke gebieden van de 
rechtsstatelijkheid waarop wij een aanzienlijke behoefte aan steun vaststelden: 
de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad (met een bijzondere nadruk 
op het openbaar ministerie) en mediavrijheid.
73 
Het verbeteren van de regionale samenwerking en het versterken van 
de bestuurlijke capaciteit in de gehele regio is uitermate belangrijk en 
is aangemoedigd door de Commissie, met name in het kader van het 
investeringskader voor de Westelijke Balkan (paragrafen 19, 39 en 55).
74 
Tijdens de gecontroleerde periode had de Raad voor regionale samenwerking 
echter geen belangrijke invloed ter plaatse. Wat de Regionale School voor Open -
baar Bestuur betreft, was het te vroeg om vast te stellen of deze de bestuurlijke 
capaciteit in de Westelijke Balkan had verbeterd (paragrafen 39, 45 en 57).
Aanbeveling  4 
Regionale samenwerking
De Commissie zou in het kader van IPA I en II de regionale samenwerking moeten 
ondersteunen. Zij moet er met name voor zorgen dat haar financiële bijdragen 
aan de RCC en de ReSPA meetbare en duurzame resultaten ter plaatse opleveren.
43 Conclusies en aanbevelingen 
75 
De politieke dialoog in de Westelijke Balkan had in een aantal gevallen een beperkte 
impact op de rechtsstatelijkheid. De dialoog leidde tot enige vooruitgang op het 
gebied van de hervorming van het openbaar bestuur (paragrafen 59-64).
Aanbeveling  5 
Politieke dialoog
De Commissie moet de politieke dialoog gebruiken om het behalen van resultaten 
te ondersteunen op het gebied van de rechtsstatelijkheid en de hervorming van 
het openbaar bestuur in het kader van IPA.
Dit verslag werd door kamer III onder leiding van de heer Karel PINXTEN, lid van 
de Rekenkamer, te Luxemburg vastgesteld op haar vergadering van 12 juli 2016.
 Voor de Rekenkamer
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
 President

44
 Bijlagen
Belangrijke gebeurtenissen voor het begrijpen van de betrekkingen tussen de EU  
en de Westelijke Balkan
2000 ο 1 juni — De Europese Raad van Santa Maria da Feira verklaart dat alle landen die momenteel een SAO-proces doorlopen, potentiële 
kandidaten zijn voor EU-lidmaatschap.
2001 ο 1 april — De voormalige president van Joegoslavië, Slobodan Milosevic, die werd gezocht wegens oorlogsmisdaden, machtsmisbruik 
en corruptie, wordt gearresteerd.
 ο 13 augustus — In het kaderakkoord van Ohrid wordt het vredesakkoord vastgelegd tussen de regering van de voormalige 
Joegoslavische Republiek Macedonië en de etnisch-Albanese gemeenschap van het land.
2003  ο 20 juni — De Europese Raad van Thessaloniki bevestigt het EU-perspectief voor de Westelijke Balkan.
2004 ο 22 maart — De voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië vraagt het EU-lidmaatschap aan.
 ο 1 april — De SAO met de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië treedt in werking.
2005  ο 16 december — De Raad bevestigt de status van de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië als kandidaat-lidstaat.
2006  ο 3 juni  — Na een succesvol referendum roept Montenegro zijn onafhankelijkheid uit.
2007 ο 1 januari — IPA I treedt in werking.
 ο 26 februari — In de zaak Bosnië en Herzegovina/Servië en Montenegro oordeelt het IGH dat de massamoord van Srebrenica genocide 
was en dat de verweerder niet verantwoordelijk was voor het bloedbad.
2008 ο 17 februari — Kosovo roept zijn onafhankelijkheid uit.
 ο 11 juli — Op de donorconferentie voor Kosovo zeggen de Commissie en de EU-lidstaten bijna 800 miljoen euro toe voor de specifieke 
ondersteuning van Kosovo.
 ο 15 december — Montenegro vraagt het EU-lidmaatschap aan.
2009 ο 1 april — De SAO met Albanië treedt in werking.
 ο 24 april— Albanië vraagt het EU-lidmaatschap aan.
 ο 22 december — Servië vraagt het EU-lidmaatschap aan.
 ο 22 december — Het EHRM veroordeelt Bosnië en Herzegovina voor de schending van de democratische rechten van minderheden.
2010 ο 1 mei — De SAO met Montenegro treedt in werking.
 ο 22 juli — Het IGH brengt een advies uit waarin het stelt dat de unilaterale onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo geen schending 
inhield van het toepasselijke internationaal recht.
 ο 17 december — De Raad bevestigt de status van Montenegro als kandidaat-lidstaat.
2011 ο 26 mei en 20 juli — Prominente Servische oorlogsmisdadigers die werden gezocht door het Internationaal Strafhof voor het voormalige 
Joegoslavië, worden gearresteerd.Bijlage  I
45 Bijlagen 
2012 ο 1 maart — De Raad bevestigt de status van Servië als kandidaat-lidstaat.
 ο 29 juni — De toetredingsonderhandelingen met Montenegro gaan formeel van start.
2013 ο 19 april — De ministers-presidenten van Kosovo en Servië ondertekenen het akkoord van Brussel voor de normalisering van de 
betrekkingen tussen de twee landen.
 ο 1 september — De SAO met Servië treedt in werking.
2014 ο 1 januari — IPA II treedt in werking.
 ο 21 januari — De toetredingsonderhandelingen met Servië gaan formeel van start.
 ο 27 juni — De Raad bevestigt de status van Albanië als kandidaat-lidstaat.
 ο 15 juli — Verklaring van de aantredend voorzitter van de Commissie dat voor 2020 geen nieuwe toetredingen zullen plaatsvinden.
 ο 28 augustus — Topbijeenkomst Westelijke Balkan in Berlijn.
2015 ο 1 juni — De SAO met Bosnië en Herzegovina treedt in werking.
 ο 20 augustus — Topbijeenkomst Westelijke Balkan in Wenen.
2016 ο 15 februari — Bosnië en Herzegovina vraagt het EU-lidmaatschap aan.
 ο 30 maart — Topbijeenkomst Westelijke Balkan in Durrës, Albanië.
 ο 1 april — De SAO met Kosovo treedt in werking.
Bron:  Europese Rekenkamer op basis van gegevens van de Europese Commissie.Bijlage  I
46 Bijlagen 
Controlesteekproef van nationale projecten in het kader van IPA I
Nr. Begunstigde ProjectJaar van
IPA-beslissingBedrag
(euro)
Rechtsstatelijkheid
1
AlbaniëMissie voor politiële bijstand van de Europese Gemeenschap aan Albanië 
(Pameca  III)2007 6 768 790
2 Project tegen corruptie in Albanië (PACA) 2008 2 000 000
3Steun voor onderzoeksstructuren voor de bestrijding van het witwassen van geld 
en financiële delicten2009 1 500 000
4Faciliteit voor het maatschappelijk middenveld — Burgerinitiatieven en 
capaciteitsopbouw2009 1 500 000
5 Steun voor getuigenbescherming 2009 554 199
6Missie voor politiële bijstand van de Europese Gemeenschap aan Albanië 
(Pameca IV)2009 1 000 000
7 Euralius  III: technische bijstand voor het rechtssysteem 2009 2 300 000
8 Bouw van een nieuwe gevangenis in Fier 2010 9 654 814
9 Dossierbeheersysteem voor het openbaar ministerie van Albanië 2010 990 396
10 Bouw van het justitiepaleis in Tirana 2012 0
11
Bosnië en HerzegovinaGezamenlijke opleiding van de financiële inlichtingendienst en de dienst voor 
misdaadonderzoek van SIPA, openbaar aanklagers, en agentschappen en instel -
lingen voor financiële regulering2007 392 973
12 Financiering van de Kamer voor oorlogsmisdaden (staatsgerechtshof) 2008 2 999 599
13 Steun voor het directoraat voor de coördinatie van de politiekorpsen 2008 1 200 000
14Versterking van de institutionele capaciteiten voor het voorkomen en bestrijden 
van corruptie2009 488 048
15Het wakend oog van de verantwoordelijke journalistiek: corruptiebestrijding en 
de media2009 102 923
16 Bouw van een streng beveiligde staatsgevangenis in Sarajevo — fase II 2010 5 150 000
17 Hoge Raad voor justitie en rechtsvervolging 2010 1 000 000
18Steun voor twinning voor het directoraat voor de coördinatie van de 
politiediensten2008 1 200 000
19 Steun voor rechtshandhavingsinstanties 2010 6 999 999
20Verbeteren van de capaciteit van de parlementen in het kader van de toetreding 
tot de EU2012 3 499 966
21 De voormalige Joego -
slavische Republiek 
MacedoniëSteun voor het opstellen van de strategische follow-updocumenten en bijbe -
horende actieplannen voor het voorkomen en bestrijden van corruptie en 
belangenconflicten2008 165 968
22Uitwisseling van de beste praktijken van de EU op het gebied van toezicht op 
corruptiebestrijding op lokaal niveau2009 138 500Bijlage II
47 Bijlagen 
Nr. Begunstigde ProjectJaar van
IPA-beslissingBedrag
(euro)
Rechtsstatelijkheid
23MontenegroSteun voor de uitvoering van de strategie en het actieplan voor 
corruptiebestrijding2012 700 000
24 Corruptie bij lokale overheden — zero tolerance! 2012 190 308
25
ServiëPolitiehervorming: interne aangelegenheden 2007 1 000 000
26Verbetering van de doelmatigheid en transparantie van het gerechtelijk apparaat 
(rechtbanken)2007 2 643 064
27 Corruptiebestrijding 2008 2 147 000
28Verbetering van de transparantie en doelmatigheid (aanklagers en het 
strafrechtsysteem)2008 1 891 517
29 Steun voor het maatschappelijk middenveld ( I en II)2007
20081 983 458
TOTAAL: 60 161 522
Hervorming van het openbaar bestuur
1
AlbaniëSteun voor het Albanese departement Openbaar Bestuur (DOPA) 2008 958 892
2Steun voor de systemen voor het plaatsen van overheidsopdrachten, concessies 
en openbare veilingen in Albanië2008 899 076
3 Versterking van de Volksvergadering van Albanië 2010 1 454 147
4 Steun voor de Albanese douaneadministratie 2011 1 424 496
5Uitvoering van een modern systeem voor financieel beheer en toezicht en 
openbare financiële inspectie2012 2 500 000
6
Bosnië en HerzegovinaCapaciteitsopbouw bij het Bureau van de coördinator voor de hervorming van het 
openbaar bestuur2007 1 824 961
7Ontwikkeling en uitvoering van een landelijke strategie voor interne financiële 
controle bij de overheid2007 1 105 904
8Capaciteitsopbouw ten aanzien van statistieken inzake de overheid en de 
overheidsfinanciën2009 1 603 790
9 Curricula voor transparantie en verantwoording 2010 445 253
10Steun voor de coördinatie en uitvoering van de hervorming van het openbaar 
bestuur2011 476 450Bijlage  II
48 Bijlagen 
Nr. Begunstigde ProjectJaar van
IPA-beslissingBedrag
(euro)
Hervorming van het openbaar bestuur
11
De voormalige Joego -
slavische Republiek 
MacedoniëTechnische bijstand voor de opleidings- en ondersteuningsfaciliteit van het IPA 2007 856 280
12Versterking van de capaciteit van instellingen om operationele programma’s te 
beheren en uit te voeren2008 1 599 710
13 Steun voor het systeem voor openbare aanbestedingen 2008 986 442
14Technische bijstand voor het ministerie van Informatiemaatschappij en 
Bestuur en versterking van de uitvoering van het nationale systeem voor 
opleidingscoördinatie2009 1 095 000
15
MontenegroVerdere ontwikkeling en versterking van het systeem voor openbare 
aanbestedingen2009 1 080 017
16Versterking van de beheers- en controlesystemen voor financiële bijstand van 
de EU2009
2010
20132 000 000
17 Versterking van de nationale controle-instantie 2014 751 068
18 Kwaliteitsbeheersing van de controles binnen de nationale controle-instanties 2014 250 000
19Versterking van het beheer van EU-middelen en algemene administratieve 
procedures2014 1 261 500
20
ServiëProgramma ter ondersteuning van gemeenten 2007 22 501 150
21 Steun voor het Bureau voor overheidsopdrachten 2007 116 650
22 Steun voor de ontwikkeling van de interne financiële controle bij de overheid 2008 2 000 000
23Zorgen dat de handhavingsafdeling van de douane werkt overeenkomstig 
de standaarden, organisatie en operationele methodologie van 
EU-rechtshandhavingsinstanties2008 1 399 641
TOTAAL: 48 590 427
Bron:  Europese Rekenkamer op basis van gegevens van de Europese Commissie, 30 juni 2015.Bijlage  II
49 Bijlagen 
Controlesteekproef van regionale programma’s in het kader van IPA I
Nr. Programma met meerdere begunstigden in de Westelijke BalkanJaren van
IPA-beslissingContractbedrag
(euro)
1 Raad voor regionale samenwerking (RCC) 2008-2013 18 641 100
2 Investeringskader voor de Westelijke Balkan (WBIF) 2008-2014 305 000  000
3 Regionale School voor Openbaar Bestuur (ReSPA) 2010-2013 5 900  000
TOTAAL: 329 541 100
Bron:  Europese Rekenkamer op basis van gegevens van de Europese Commissie, 30 juni 2015. De contractbedragen zijn de totale contract -
bedragen voor alle projecten die vallen onder het betreffende programma.Bijlage III
50 Antwoorden  
van de Commissie
Samenvatting
VIII
De Commissie wijst erop dat de conditionaliteit, waar passend en op het gepaste niveau, is toegepast om het grootst 
mogelijke effect van de beleidsdoelstellingen inzake de uitbreiding te sorteren, in een vaak moeilijke politieke context.
Wat betreft het niveau van de financiering, wijst de Commissie erop dat de financiering in de relevante sectoren op 
een passend niveau was, rekening houdend met het relatief beperkte aantal vereiste investeringen op grote schaal 
en met de beperkingen die door de bestaande absorptiecapaciteit werden gesteld. Mediavrijheid, het maatschap -
pelijk middenveld en de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad vereisen voornamelijk deskundigen -
advies dat wordt verstrekt via technische bijstand, die werd verstrekt via IPA, en geen investeringen op grote schaal.
X
De Commissie benadrukt dat de Raad voor regionale samenwerking door de landen in de regio in de eerste plaats 
werd opgericht als forum voor ontmoetingen en discussies in verband met gemeenschappelijke problemen, en dat 
deze doelstelling is bereikt.
Inleiding
09
De Commissie wijst erop dat het uitbreidingsproces een strikt maar eerlijk proces is, op basis van vaste criteria 
en lessen uit het verleden. Elk land wordt op zijn eigen merites beoordeeld. De problemen waarmee de huidige 
uitbreidingslanden geconfronteerd worden, zijn van dien aard dat geen enkel land tijdens het lopende mandaat 
van de Europese Commissie (dat eind 2019 afloopt) tot de EU zal kunnen toetreden. De Raad herhaalde in december 
2015 dat de uitbreiding een sleutelbeleid van de EU blijft en bevestigde opnieuw de niet mis te verstane verbintenis 
van de EU tot een Europees perspectief voor de Westelijke Balkan.
Opmerkingen
23
De Commissie wijst erop dat alle landen strategieën hebben in verband met rechtsstatelijkheid. Het is wel zo dat 
misschien niet alle landen een overkoepelende of geactualiseerde strategie hebben voor het rechtswezen.
Tekstvak 4 — Ervaringen met gedecentraliseerd beheer onder IPA I
Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië
De Commissie wijst erop dat om het risico van verder verlies van projecten te beperken, de procedure voor de con -
trole van de contractdocumenten is verbeterd en deze selectiever van aard is voor het decentraliseren van middelen 
onder IPA II. De Commissie houdt ook nauw toezicht op de aanbestedingsplannen van de nationale autoriteiten en 
geeft advies over de prioritering van projecten. De Commissie houdt voorts toezicht op de uitvoering van het door 
de nationale autoriteiten opgestelde DIS-actieplan om eventuele problemen inzake de uitvoering van het IPA op te 
lossen.
Antwoorden van de Commissie 51
Tekstvak 4 — Ervaringen met gedecentraliseerd beheer onder IPA I
Servië
Het doel van het gedecentraliseerde uitvoeringssysteem (DIS) onder IPA I was het beheer van de IPA-middelen door 
de nationale autoriteiten.
Om die reden omvatte het accrediteringsproces geen omvattende evaluatie van het beheer van de overheids -
financiën op nationaal niveau, hetgeen alleen in het wettelijke kader van IPA II was opgenomen.
In het geval van Servië zij erop gewezen dat de Commissie toezicht is blijven uitoefenen op de DIS-structuren door 
alle bestaande problemen op de voet te volgen en corrigerende maatregelen te treffen. Zo besloot de Commissie 
in 2015, vanwege de blijvende ondermaatse prestaties van een van de sleutelstructuren (de auditautoriteit), de 
overheveling op te schorten omdat het systeem niet voldoende garanties bood voor een correct gebruik van 
EU-middelen.
28
De Commissie wijst erop dat de conditionaliteit, waar passend en op het gepaste niveau, is toegepast om het 
grootst mogelijke effect van de beleidsdoelstellingen inzake de uitbreiding te sorteren, in een vaak moeilijke 
politieke context.
Tekstvak 6  — Strikte conditionaliteit niet toegepast in het kader van IPA I
Servië
Sinds de IPA-programmering voor 2012 wordt de conditionaliteit op een gerichte manier aangewend. De condi -
tionaliteit wordt duidelijk op een meetbare wijze gedefinieerd in de sector- of projectfiches en wordt tijdens de 
tenuitvoerlegging toegepast. Op die manier wordt gegarandeerd dat alleen uitvoeringsklare projecten (acties) 
worden gefinancierd. Ettelijke projecten werden in de programmering uitgesteld omdat de kritieke voorwaarden 
niet vervuld waren. 
36
De Commissie is het hier deels mee eens. Over het algemeen volgt de Commissie alle evaluaties systematisch 
op de voet, met name door een gedetailleerde tabel van aanbevelingen en vervolgacties. De Commissie wijst er 
tevens op dat het systeem voor resultaatgerichte monitoring (ROM) is gebaseerd op algemene vragen die voor 
alle landen en/of sectoren kunnen worden gebruikt. Er kan echter een beroep worden gedaan op deskundigen 
met de relevante gerichte ervaring om een meer evenwichtig beeld te krijgen.
37
De Commissie wijst erop dat een omvattende strategische evaluatie van de hervorming van het openbare bestuur 
thans aan de gang is.
Tekstvak 7  — Regionale donorcoördinatie in de Westelijke Balkan
RCC
De Commissie merkt op dat de RCC diverse sectorgerelateerde discussies op regionaal niveau heeft georganiseerd, 
met inbegrip van een gerichte donorcoördinatievergadering. Deze activiteiten hebben bijgedragen tot een regio -
naal perspectief voor donorsteun.
De RCC heeft een donorengegevensbank opgezet (Seedad). In december 2015 werd een bètaversie gerealiseerd 
en de gegevensbank werd in maart 2016 aan de donorengemeenschap aangeboden tijdens de donorcoördinatie -
vergadering ( http://www.rcc.int/seedad/) .
Antwoorden van de Commissie 52
40
Ondanks een aantal tekortkomingen in het donorcoördinatieproces van de kant van de nationale autoriteiten had 
dit dankzij de steun van de Commissie en de EU-delegaties geen gevolgen voor de correcte uitvoering van de 
financiële steun van IPA.
Tekstvak 8  — Ondoeltreffende donorcoördinatie op begunstigdenniveau
Kosovo
De Commissie is het eens met de vaststelling dat de regering van Kosovo eind 2011 niet over „operationele doeltref -
fende mechanismen voor donorcoördinatie” beschikte, hoewel moet worden opgemerkt dat er sindsdien vooruit -
gang is geboekt en dat in juni 2015 een nieuwe verbeterde regeling inzake donorcoördinatie in overleg met de 
donoren is aangenomen. Het EU-bureau heeft eveneens steun verleend aan de nationale autoriteiten.
43
De Commissie merkt op dat op het gevoelige terrein van de rechtsstatelijkheid een volledig en voortdurend politiek 
engagement, in de aanloop van, tijdens en na afloop van de einddatum van een project, essentieel is voor duurzame 
resultaten.
44
De Commissie wijst erop dat zij via haar beleidsdialoog systematisch politieke steun voor hervormingen door de 
begunstigden op het gebied van de rechtsstaat heeft aangemoedigd. Hoewel deze dialoog niet direct betrekking 
heeft op projectgerelateerde kwesties, heeft hij wel rechtstreeks belang voor het garanderen van de politieke 
voorwaarden.
Bovendien herinnert de Commissie eraan dat het bijzonder moeilijk is een strikte conditionaliteit op te leggen, 
zonder ook de financiële steun op het gebied van de rechtsstaat al te zeer te besnoeien. Dit moet nauwgezet 
worden afgewogen via beleidsdialoog, de programmering en de tenuitvoerlegging van projecten.
45
De Commissie wijst erop dat de RCC een werkgroep over justitie heeft opgezet met de ministeries van Justitie van 
de landen van de Westelijke Balkan, die een regionaal actieplan inzake justitie heeft aangenomen. Er werden twee 
regionale netwerken opgezet (instellingen voor justitiële opleiding en verenigingen van bemiddelaren) om het 
actieplan ten uitvoer te leggen. De RCC heeft ook het Europees Instituut voor bestuurskunde, het Europees netwerk 
voor justitiële opleiding en de Raad van Europa laten deelnemen aan de ontwikkeling van seminars en materiaal 
voor rechters en aanklagers.
49
De Commissie wijst erop dat voor het opbouwen van een trackrecord een voortdurend politiek engagement van de 
autoriteiten noodzakelijk is over een lange tijdspanne.
Wat Kosovo betreft, verwijst de Commissie naar haar recente verslag over de vooruitgang van Kosovo met de 
uitvoering van de vereisten van het stappenplan voor visumliberalisering, met inbegrip van het opbouwen van 
een staat van dienst (trackrecord) voor de bestrijding van corruptie en de georganiseerde misdaad (COM(2016) 276 
final).
Antwoorden van de Commissie 53
Tekstvak 10 — Resultaten van IPA I-projecten in de strijd tegen corruptie
Project tegen corruptie, Albanië
De Commissie is het hier deels niet mee eens. Het project heeft op zich niet doelstellingen bereikt als een afname 
van het gepercipieerde corruptieniveau of een toename van het aantal verbeurdverklaringen, die eerder resultaten 
op een langere termijn zijn. Toch werden andere belangrijke doelstellingen van het project met succes gereali -
seerd en hebben deze een positief effect gehad op de aanpak van de corruptie in Albanië. De recente thematische 
evaluatie van de IPA-steun voor corruptiebestrijding concludeerde dat het project had bijgedragen tot de preventie 
van corruptie in de onderwijssector en beoordeelde de bijdrage van het project aan de tenuitvoerlegging van de 
aanbevelingen van de Groep van staten tegen corruptie (Greco) en Moneyval als positief.
52
De Commissie wijst erop dat zij de maatschappelijke organisaties voortdurend heeft gesteund via de IPA-steun in alle 
sectoren, met inbegrip van democratie en de rechtsstaat, onder meer door meerlandenprogramma’s. Het is van het 
grootste belang dat bij deze steun rekening wordt gehouden met de absorptiecapaciteit van het maatschappelijk 
middenveld.
Wat betreft het niveau van de financiering op de andere vermelde gebieden, wijst de Commissie erop dat de 
verstrekte financiering op een passend niveau was, rekening houdend met het relatief beperkte aantal vereiste 
investeringen op grote schaal en met de beperkingen die door de bestaande absorptiecapaciteit werden gesteld. 
Voor deze sectoren is met name deskundigenadvies noodzakelijk via technische bijstand, die via het IPA werd 
verstrekt, en geen investeringen op grote schaal, tezamen met een sterk politiek engagement.
58
De Commissie wijst erop dat de structuren waarnaar de Rekenkamer verwijst, opgezet voor het beheren van de 
IPA-middelen, voornamelijk van toepassing zijn op gedecentraliseerd beheer en bijgevolg alleen in bepaalde 
landen bestaan. De Commissie onderstreept ook het belang van de nationale autoriteiten aan te moedigen waar 
mogelijk optimaal gebruik te maken van de beste praktijken van dergelijke structuren.
De Commissie wijst erop dat de bevordering van goed beheer van de overheidsfinanciën niet beperkt is tot het 
gebruik van IPA I. De nieuwe uitbreidingsstrategie „Eerst de basis” van oktober 2013 legde bijzondere nadruk op 
alle vormen van economisch goed bestuur, met inbegrip van het beheer van de overheidsfinanciën en overheids -
opdrachten overeenkomstig de EU-normen. Hierop wordt nauwgezet toegezien via de passende structuren.
Tekstvak 14 — Het project voor de Žeželj-brug, Servië
De meeste vertragingen blijken te wijten te zijn aan de aannemer. Meer recent is dit soort problemen aangepakt 
door een beter verband tussen de beleidsdoelstellingen en de programmering.
61
De Commissie wijst erop dat door de beleidsdialoog de hervormingen slechts kunnen worden aangemoedigd, maar 
dat de eigenlijke verantwoordelijkheid voor het hervormingsproces bij de nationale autoriteiten berust.
Antwoorden van de Commissie 54
Tekstvak 15 — Grenzen aan de politieke dialoog ten aanzien van de rechtsstatelijkheid
Gezamenlijk antwoord van de Commissie inzake „Bosnië en Herzegovina” en „Kosovo”
De Commissie wijst erop dat de politieke dialoog met de landen van de Westelijke Balkan op een doeltreffende 
en resultaatgerichte manier is gevoerd en er vooruitgang is geboekt zoals beschreven in de jaarlijkse uitbreidings -
pakketten en voortgangsverslagen. De complexiteit van de hervormingen die in deze audit worden geëvalueerd, 
betekent dat het proces tijd nodig heeft, meer bepaald omdat de Commissie een aanpak hanteert waarbij kwaliteit 
belangrijker is dan snelheid. Bovendien is de snelheid waarmee in de betrokken landen de hervormingen worden 
doorgevoerd, een zaak van de nationale autoriteiten.
Conclusies en aanbevelingen
Aanbeveling 1 — Doelstellingen. Indirect beheer
De Commissie is het met deze aanbeveling eens.
Aanbeveling 2 — Voorwaarden. Toezicht. Evaluatie
De Commissie is het met deze aanbeveling eens.
71
De Commissie wijst erop dat de conditionaliteit, waar passend en op het gepaste niveau, is toegepast om het grootst 
mogelijke effect van de beleidsdoelstellingen inzake de uitbreiding te sorteren, in een vaak moeilijke politieke context.
Wat betreft het niveau van de financiering, wijst de Commissie erop dat de financiering in de relevante sectoren op 
een passend niveau was, rekening houdend met het relatief beperkte aantal vereiste investeringen op grote schaal 
en met de beperkingen die door de bestaande absorptiecapaciteit werden gesteld. Mediavrijheid, het maatschap -
pelijk middenveld en de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad vereisen voornamelijk deskundigen -
advies dat wordt verstrekt via technische bijstand, die werd verstrekt via IPA, en geen investeringen op grote schaal.
Aanbeveling 3 — Trackrecord. Middelen
De Commissie is het met deze aanbeveling eens.
74
De Commissie benadrukt dat de Raad voor regionale samenwerking door de landen in de regio in de eerste plaats 
werd opgericht als forum voor ontmoetingen en discussies in verband met gemeenschappelijke problemen, en dat 
deze doelstelling is bereikt.
Aanbeveling 4 — Regionale samenwerking
De Commissie is het met deze aanbeveling eens.
Antwoorden van de Commissie 55
75
De Commissie wijst erop dat waar de politieke dialoog een beperkte impact heeft gehad op de rechtsstatelijkheid, 
dit in de eerste plaats te wijten was aan een gebrek aan politiek engagement van de nationale autoriteiten.
Aanbeveling 5 — Politieke dialoog
De Commissie is het met deze aanbeveling eens.

Gratis publicaties:
  één exemplaar:  
via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu); 
  meerdere exemplaren of posters/kaarten:  
bij de vertegenwoordigingen van de Europese Unie (http://ec.europa.eu/represent_nl.htm),  
bij de delegaties in niet-EU-landen (http://eeas.europa.eu/delegations/index_nl.htm),  
door contact op te nemen met Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_nl.htm),  
door te bellen naar 00 800 6 7 8 9 10 11 (gratis in de hele Europese Unie) (*).
(*)  De informatie wordt gratis verstrekt en bellen is doorgaans gratis, maar sommige operatoren, telefooncellen of hotels  
kunnen kosten aanrekenen.
Betaalde publicaties:
 via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).WAAR ZIJN EU/hyphen.capPUBLICATIES VERKRIJGBAAR?
Gebeurtenis Datum
Vaststelling controleplan („APM”)/begin van de controle 10.3.2015
Ontwerpverslag officieel verzonden aan de Commissie (of andere gecontroleerde) 6.6.2016
Vaststelling van het definitieve verslag na de contradictoire procedure 12.7. 2016
Officiële antwoorden in alle talen ontvangen van de Commissie (of andere 
gecontroleerde)31.8.2016
Het EU-uitbreidingsbeleid voor de Westelijke Balkan was 
gericht op zes Europese landen die in het verleden zijn 
getroffen door ernstige etnische, politieke en 
economische conflicten en die toetreding tot de EU 
nastreven.
De Rekenkamer beoordeelde of het beheer van het IPA in 
de Westelijke Balkan door de Commissie op de belangrijke 
gebieden rechtsstatelijkheid en openbaar bestuur 
doeltreffend was en daadwerkelijk bijdroeg tot het 
versterken van de bestuurlijke capaciteit in de regio. 
Daarnaast evalueerde de Rekenkamer de resultaten van 
de politieke dialoog tussen de EU en de Westelijke Balkan 
inzake de versterking van de bestuurlijke capaciteit.
EUROPESE
REKENKAME R