30. 12. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 329/23 
5.8. De gemaakte opmerkingen over Bijlage 4-II zijn 
ook op Bijlage 4—III („Categorieën of soorten van ge­
vaarlijke afvalstoffen") van toepassing. 
6. Conclusie 
Hoewel het Comité de doelstellingen van dit richtlijn­
voorstel onderschrijft, is het van oordeel dat er geen wettelijke belemmeringen voor de EG-lid-
staten zijn om al op korte termijn over te gaan tot 
toepassing van Bijlage 3 van MARPOL 73/78, en 
er ruimte is voor een nauwere samenwerking tussen 
de Gemeenschap en de IMO, ten einde ervoor te 
zorgen dat de EG-normen meer op de internationale 
normen worden afgestemd, zonder daardoor op 
enigerlei wijze de bevoegdheden van de EG-lid-
staten in IMO-verband aan te tasten. 
Gedaan te Brussel, 18 oktober 1989. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alberto MASPRONE 
Advies over het voorstel voor een beschikking van de Raad tot vaststelling van een specifiek 
programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling voor de Europese Gemeenschap 
voor Atoomenergie (EGA) op het gebied van beheer en de opslag van radioactieve afvalstoffen 
(1990-1994) 0) 
(89/C 329/09) 
De Raad heeft op 5 juni 1989 besloten, overeenkomstig artikel 170 van het EGA-Verdrag, 
het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het bovengenoemde voorstel. 
De Afdeling voor energie, nucleaire vraagstukken en onderzoek, die met de voorbereiding 
van de werkzaamheden belast was, heeft haar advies op 6 oktober 1989 goedgekeurd. 
Rapporteur was de heer Flum. 
Het Comité heeft tijdens zijn 270e zitting (vergadering van 18 oktober 1989) het volgende 
advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd. 
1. Algemene beoordeling 
Het specifieke inzake onderzoek en technologische ont­
wikkeling (O & TO) m.b.t. de opslag van radioactief 
afval vloeit voort uit het Kaderprogramma van commu­
nautaire werkzaamheden op het gebied van onderzoek 
en technologische ontwikkeling (1987-1991) (2). 
Dit programma bestrijkt de periode 1990-1994 en is 
reeds het vierde vijfjarenprogramma inzake opslag van 
radioactief afval. Het is de bedoeling op de EG-begro-
ting een bedrag van 79,6 miljoen ECU hiervoor uit te 
trekken. 
De Commissie heeft in het voorstel zeer uitvoerig en 
overtuigend aangetoond hoe noodzakelijk het is, de 
reeds in 1973 aangevangen activiteiten m.b.t. de verwij­
dering van radioactief afval voort te zetten. Zij heeft er 
ook op gewezen dat het lopende programma (1985-1989) (3), waarvan de belangrijkste resultaten ook in het 
document van de Commissie zijn vermeld, door een 
vervolgprogramma dient te worden voortgezet om er­
voor te zorgen dat radioactief afval op korte en op 
lange termijn op het hoogste veiligheidsniveau wordt 
verwijderd. 
Het Comité stemt in principe nadrukkelijk in met het 
door de Commissie voorgestelde vierde vijfjaren-
programma voor verder EG-onderzoek m.b.t. de opslag 
van radioactief afval, alsook met de adviezen van de 
raadgevende comités over dit programma. 
2. Algemene opmerkingen over opslag en beheer van 
bijzondere afvalstoffen 
Overal waar techniek toegepast wordt (onderzoek, ge­
neeskunde, industrie, huishoudens), ontstaan afval-
(!) PB nr. C 144 van 10. 6. 1989, blz. 11. 
(2) PB nr. L 302 van 24. 10. 1987, blz. 1 e.v. (3) PB nr. L 83 van 25. 3. 1985, blz. 20 e.v. 
Nr. C 329/24 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 30. 12. 89 
stoffen die verwijderd moeten worden. Afvalstoffen 
uit de nucleaire industrie zijn gezien de met straling 
samenhangende giftigheid hiervan een groot probleem 
geworden. 
Inmiddels is men tot het inzicht gekomen dat de afval­
problemen van de industriële maatschappij alleen kun­
nen worden opgelost, indien intensieve inspanningen 
inzake onderzoek en ontwikkeling (O & O) op verschil­
lende gebieden van wetenschap worden gedaan en in­
dien vanuit de politiek een coherent beleid wordt ge­
voerd. 
„Afvalverwijdering" betekent vernietiging, transforma­
tie of veilige opslag van afvalstoffen met het doel de 
biosfeer, mensen, dieren en planten tegen gevaarlijke 
stoffen te beschermen. 
In bedrijfseconomisch opzicht is de verwijdering van 
afvalstoffen meestal een negatieve factor. Daardoor be­
staat het risico dat het afvalprobleem op de overheid 
wordt afgeschoven. Macro-economisch en maatschap­
pelijk gezien dient het principe „de vervuiler betaalt" 
van doorslaggevende betekenis te zijn. 
Tot nu toe konden afvalstoffen via water, lucht en 
grond worden geloosd terwijl dit noch voor het be­
drijfsleven, noch voor de consument met hoge kosten 
gepaard ging. De sterke industriële ontwikkeling en 
de stijgende levensstandaard van de bevolking hebben 
ertoe geleid dat het ecologisch evenwicht steeds meer 
werd verstoord. Daarom moet het beleid er nu op 
gericht zijn, verstoringen van het evenwicht ten gevolge 
van traditioneel afval te herstellen en verstoringen door 
radioactief afval geheel tegen te gaan. 
Op korte termijn moet een zo volledig mogelijke inde­
ling van te verwijderen afvalstoffen worden gemaakt. 
Via deze weg kunnen vervolgens de beste methodes 
voor verwijdering worden geselecteerd, hetgeen ook de 
bescherming van de volksgezondheid ten goede komt en 
de berekenbaarheid van de lasten voor het bedrijfsleven 
verbetert. 
3. Bijzondere aspecten van de verwijdering van nu­
cleair afval 
In de EG zal in de eerste helft van de jaren '90 per jaar 
ca 90 OOOm3 geconditioneerd nucleair afval ontstaan, 
en deze hoeveelheid neemt steeds verder toe. Dit cijfer 
kan als volgt worden onderverdeeld: 67 OOOm3 laag 
actief afval, 17 OOOm3 middel actief afval, 4 600m3 afval 
met alfa-verval en ca. 400m3 hoog actief afval. Daarbij 
komen nog de afvalstoffen die vrijkomen bij de afbraak 
van nucleaire installaties. Tot het jaar 2000 worden 
alleen al in de Gemeenschap 50 kerncentrales gesloten. 
De opslagperiode kan voor bepaalde afvalcategorieën 
verscheidene duizenden jaren bedragen; het is dus zaak, 
er in de eerste proeffase voor te zorgen dat het opge­
slagen afval weer boven de grond kan worden gehaald. 
Op de gebieden onderzoek en geneeskunde ontstaat 
minder dan 10% van het nucleair afvalvolume. 
In de Gemeenschap bestaan uiteenlopende opvattingen 
over de toekomst van kernenergie. Ongeacht de beslis­
singen die genomen zullen worden, is echter voor alle 
partijen duidelijk dat de verwijdering moet worden geregeld. Een politieke oplossing is waarschijnlijk alleen 
mogelijk indien een brede consensus over het 
energiebeleid bestaat. Dit betekent dat niet kan worden 
volstaan met een gedeeltelijke oplossing van de proble­
men in verband met kernenergie, maar dat daarnaast 
ook hard moet worden gewerkt aan de ontwikkeling 
van „hernieuwbare", milieuvriendelijke energiebron­
nen. De besluitvorming mag daarbij niet alleen door de 
prijszijde worden beïnvloed. 
4. Het voorgaande onderzoeksprogramma 
Met het voorgaande onderzoeksprogramma is een nut­
tige basis gelegd voor de voorbereiding van een groot­
schalige verwijdering van radioactief afval. 
De Commissie heeft in haar document een overtuigend 
beknopt verslag over de tot dusverre verrichte werk­
zaamheden en een goed overzicht over de nagestreefde 
onderzoeksdoelstellingen gegeven. 
Aan de hand van de tot nu toe behaalde resultaten 
konden de deskundigen duidelijke aanbevelingen voor 
het nieuwe programma aan de hand doen. 
5. Opmerkingen over het programma 
Het programma bevat zeer belangrijke technische 
onderdelen i.v.m. verwijdering van radioactief afval, 
zoals: 
— aanleg en/of exploitatie van ondergrondse in­
stallaties, 
— kwalificatie van afvalvormen, 
— kwaliteitsbewaking van afvalverpakkingen. 
Het Comité wijst erop dat er alles aan moet worden 
gedaan om ten aanzien van de verwijdering van nucleair 
afval de beslist noodzakelijke politieke consensus te 
bereiken. 
De uitkomsten van het onderzoek zullen volgens het 
Comité uitsluitend tot de op lange termijn veilige op­
slaginstallaties leiden indien niet alleen aan de techni­
sche voorwaarden is voldaan, maar ook de bevolking 
door middel van de nodige voorlichting van de nood­
zaak en de juistheid van de gekozen verwijderingsaan-
pak wordt doordrongen. Daarom dient hierover op alle 
niveaus een open politieke discussie te worden gevoerd 
en bevorderd. 
Tegenover de uiteenlopende standpunten t.a.v. de ver­
dere ontwikkeling van kernenergie is het zaak dat juist 
de verwijdering van radioactief afval op een brede con­
sensus berust. Ten opzichte van de komende generaties, 
voor wie wij een grote verantwoordelijkheid dragen, 
kunnen wij het ons niet veroorloven, oplossingen voor 
een veilige verwijdering op lange termijn nog langer 
voor ons uit te schuiven. Nauwe samenwerking op dit 
gebied en permanente uitwisseling van ervaringen zijn 
zowel binnen de Gemeenschap als met derde landen 
beslist noodzakelijk. 
In dit verband is het Comité van mening dat tot deze 
samenwerking ook behoort te worden gerekend de 
overdracht van kennis en inzichten op het gebied van 
beheer en opslag van nucleair afval van ontwikkelings­
landen die hun eigen nucleaire installaties hebben ont­
wikkeld. 
30. 12. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 329/25 
Het Comité wijst er bij de Commissie en de lid-staten 
ook op dat met de „civiele" verwijdering het probleem 
van het radioactief afval niet volledig is opgelost. Daar­
om dient evenzeer te worden gezorgd voor dergelijke 
oplossingen voor de opslag van militair afval op het 
hoogste beschermingsniveau, zowel binnen als buiten 
de Gemeenschap. 
Volgens het Comité dient bij dit onderzoeksprogramma 
naast de al naar voren gebrachte suggesties ook aan de 
volgende zaken aandacht te worden besteed: 
— De Commissie dient zich bijzonder voor een inter­
nationale harmonisering van de definitieve opber­
gingstechnieken in te spannen. 
— De in programma-onderdeel B genoemde O & O-
activiteiten dienen te worden geïntensiveerd, zodat 
Gedaan te Brussel, 18 oktober 1989. definitieve opbergingsplaatsen spoedig in gebruik 
kunnen worden genomen. 
Ernstige incidenten bij het vervoer en bij de controle 
op de verwijdering van radioactief afval hebben 
bij de bevolking tot grote verontrusting geleid. De 
Commissie dient er mede voor te zorgen dat de uit 
het O & O-programma voortkomende resultaten 
en omvangrijke bevindingen zo spoedig mogelijk in 
de praktijk worden toegepast, zodat de veilige keten 
van de verwijdering van radioactief afval niet door 
onvoorzichtige en gewetenloze praktijken kan wor­
den onderbroken. 
De consolidatie van kernenergie op middellange 
termijn dient van EG-programma's voor de ex­
ploitatie van met name duurzame energiebronnen 
en -vormen vergezeld te gaan. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Alberto MASPRONE 
Advies over: 
— het voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake het verblijfsrecht van studenten, 
— het voorstel voor een richtlijn van de raad inzake het verblijfsrecht van werknemers en 
zelfstandigen die hun beroepswerkzaamheid hebben beëindigd, 
— het voorstel voor een richtlijn van de Raad inzake het verblijfsrecht (!) 
(89/C 329/10) 
De Raad heeft op 5 juli 1989 besloten, overeenkomstig de bepalingen van de artikelen 7, 49, 
54 en 100 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het 
Economisch en Sociaal Comité advies te vragen inzake de bovengenoemde voorstellen. 
De Afdeling voor sociale aangelegenheden, gezinsvraagstukken, onderwijs en cultuur, die 
met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies 
op 12 oktober 1989 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Pearson. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 270e zitting, vergadering van 18 oktober 
1989, het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd. 
1. Algemene opmerkingen 
1.1. Het Comité is van mening dat één algemene 
richtlijn inzake het verblijfsrecht van alle burgers van 
de Gemeenschap veel geschikter zou zijn geweest dan 
een richtlijn voor werknemers en drie richtlijnen voor 
(!) PB nr. C 191 van 28. 7. 1989, blz. 2, 3 en 5. andere categorieën, waarvoor nu voorstellen voorlig­
gen. Het Comité waardeert natuurlijk dat de Commissie 
de andere bevolkingsgroepen gelijk wil behandelen als 
de werknemers. Het voorziet echter moeilijkheden in 
de praktijk, tenzij rekening wordt gehouden met de 
navolgende suggesties. In weerwil van dit voorbehoud, 
stemt het Comité in met de bedoeling van de voorstel­
len. Het dringt erop aan de richtlijnen op korte termijn 
als één pakket goed te keuren.