NL Publicatieblad van de Europese Unie C 234/52

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over „De rol van de Europese Investeringsbank (EIB) bij publiek-private samenwerking (PPS) en de impact op de groeiproblematiek”

(2005/C 234/12)

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 27 april 2004, overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde, besloten een advies op te stellen over: „De rol van de Europese Investeringsbank (EIB) bij publiek-private samenwerking (PPS) en de impact op de groeiproblematiek”.

De gespecialiseerde afdeling „Economische en Monetaire Unie, economische en sociale samenhang”, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 16 februari 2005 goedgekeurd. Rapporteur was de heer LEVAUX.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 415e zitting van 9 en 10 maart 2005 (vergadering van 10 maart 2005) het volgende advies uitgebracht, dat met 153 stemmen vóór, 0 tegen, bij 5 onthoudingen werd goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1 In dit advies zijn grote delen overgenomen van de informatieve notitie die de EIB in juli 2004 voor het EESC heeft opgesteld (1).

1.2 Momenteel wordt in alle lidstaten uiterst gevarieerd gebruik gemaakt van PPS in de vorm van concessies of andere soorten overeenkomsten. De term „publiek-private samenwerking” bestrijkt uiterst gevarieerde situaties en volgens de EIB is het belangrijkste kenmerk van PPS dat publieke en private initiatiefnemers risico delen op basis van een gemeenschappelijke inspanning ten behoeve van de verwezenlijking van een doelstelling van algemeen belang.

2. De problematiek van PPS en de rol van de EIB

2.1 Een stukje Europese geschiedenis

2.1.1 Zo'n 2000 jaar geleden viel in het Romeinse Rijk het eigenlijke vervoer door de koeriers onder de verantwoordelijkheid van de keizer („vehiculatio”), terwijl de lokale lichamen („municipes”) verantwoordelijk waren voor de „stationes” (de pleisterplaatsen voor de koeriers). Het na een gunningprocedure door de gemeenten met de beheerders van deze enorme „stationes” afgesloten contract bevatte voor laatstgenoemden de verplichting om het hotel te bouwen, te onderhouden en te doen functioneren; dit laatste gedurende een periode van 5 jaar, „lustrum” genoemd, die veel voorkwam in het Romeinse recht en vaak wordt aangetroffen bij onroerend-goedaangelegenheden (met name precariocontracten). Na vervolgens 1200 jaar in onbruik te zijn geraakt, kwam deze contractsoort weer op. Onder keizer Augustus was niet alleen de postdienst op een concessiecontract gebaseerd, maar ook de bouw van havens, badhuizen, markten en zelfs wegen!

2.1.2 Gedurende de XIXe eeuw werd het gehele Europese spoorwegennet op basis van concessiecontracten ontwikkeld. Dit gold ook voor de kunstwerken én voor gemeentelijke openbare diensten (water-, gas- en elektriciteitsvoorziening, vuilnisophaaldienst, telefonie, enz).

2.1.3 In de meeste lidstaten komt het aanbestedingsrecht overigens grotendeels voort uit het concessierecht.

2.1.4 Gedurende de XXe eeuw werden op basis van concessiecontracten niet alleen wegen en parkeerterreinen gebouwd, maar ook waternetwerken, musea, vliegvelden, tramlijnen of metro's. Verder werden deze contracten gebruikt voor de uitrusting van stadswijken, volledige renovatie van scholen en ziekenhuizen, enz.

2.1.5 PPS bestaat in talloze lidstaten en het Comité heeft de situatie kort samengevat in zijn op 27 oktober 2004 goedgekeurde advies over het „Groenboek over publiek-private samenwerking en het Gemeenschapsrecht inzake overheidsopdrachten en concessieovereenkomsten” (2).

2.2 Beschrijving door de EIB van zijn actiekader

2.2.1 De Europese Raad van oktober 2003 heeft de Commissie en de EIB verzocht studie te verrichten naar de middelen om de publieke en de particuliere sector zo goed mogelijk financieel te steunen ten behoeve van het groei-initiatief, en meer rekening te houden met een aantal initiatieven die ertoe strekken, tot de ontwikkeling van PPS bij te dragen.

2.2.2 Naar aanleiding daarvan heeft de Commissie, met ondersteuning van de EIB, een serie maatregelen voorbereid die in het in december 2003 door de Europese Raad van Brussel goedgekeurde Groei-initiatief zijn geïntegreerd. De voorstellen waren gericht op invoering van een regelgevings-, financieel en administratief kader waarmee particuliere investeringen kunnen worden aangemoedigd en op mobilisatie van de financiële middelen van de Unie. De lidstaten werd verzocht om hun uitgaven te blijven richten op de zaken waarmee groei wordt bevorderd, zonder evenwel hun begrotingen daartoe uit te breiden.

2.2.3 De door de EIB aan de Raad voorgelegde voorstellen betroffen voornamelijk de toekenning van substantiële bijkomende middelen voor de trans-Europese netwerken (TEN's) en het initiatief i2i (3), die de twee belangrijkste onderdelen van het Groei-initiatief vormen (4). De EIB zei daarbij toe: — er alles aan te doen om het financiële instrumentarium voor deze twee essentiële onderwerpen uit te breiden, met name wat de financiering van PPS betreft; — haar institutionele betrekkingen met de Commissie, de lidstaten, gespecialiseerde financiële instellingen (met name nationale werkgroepen die met PPS zijn belast), het bankbedrijf en de kapitaalmarkten te versterken, ten einde de ontwikkeling van private en publieke financiering van deze uiterst prioritaire sectoren te ondersteunen.

2.2.4 De verplichtingen die de EIB in het kader van het Groei-initiatief op zich nam vielen samen met een natuurlijke evolutie en versterking van maatregelen die de bank gedurende de 10 voorgaande jaren reeds had genomen om de particuliere sector te stimuleren om meer te participeren in de financiering van openbare infrastructuur.

2.2.5 Het Comité wees in zijn advies over het Groenboek over PPS (5) op de grote verschillen tussen de lidstaten op het gebied van PPS. Het constateerde tevens dat de lokale of gedecentraliseerde overheden vaak veel praktischer tegen het aangaan van PPS aankijken dan de centrale overheden.

3. De ontwikkeling van PPS in Europa zoals door de EIB beschreven

3.1 De kenmerken van PPS

3.1.1 De uitdrukking „publiek-private samenwerking” (PPS) wordt sinds de jaren 90 algemeen gebruikt, maar er bestaat geen uniform Europees PPS-model.

3.1.2 Nieuwe investeringen in infrastructuur worden in Europa steeds vaker gedaan via PPS-projecten. Daarbij gaat het om participatie van de particuliere sector, met risicodeling, in het verschaffen van openbare infrastructuur, met betaling door de gebruiker, de overheid, via aan de dienstverlening evenredige retributies en/of risico-overdracht aan de particuliere sector. Die infrastructuur omvat bijv. vliegvelden, spoorwegen, bruggen, tunnels, milieu-installaties (zoals afvalverbrandingsovens en zuiveringsinstallaties) en openbare gebouwen, met name overheidsgebouwen, scholen, ziekenhuizen en gevangenissen. Bijlage 1 bevat een overzicht van de stand van zaken (eind 2003) van de PPS-programma's, de bijbehorende juridische systemen en de betrokken overheidsorganen in de EU-25.

3.1.3 De publieke sector streeft met een PPS-programma in de eerste plaats naar inschakeling van de deskundigheid van de particuliere sector om de dienstverlening door de overheid te verbeteren. Verder wordt PPS vaak gekenmerkt door maatregelen of vereisten die eigen zijn aan de publieke sector, zoals: — aanbesteding van diensten en geen aanschaf van activa; — definiëring van behoeften op basis van resultaten en niet in termen van productiefactoren; — beloning van de particuliere sector afhankelijk van de mate waarin diensten daadwerkelijk worden verricht en de kwaliteit daarvan; — een soms verplichte aanpak die is gebaseerd op levensduur bij het ontwerp, de bouw en de exploitatie van de activa van een project, waanneer het duidelijk is dat deze aangelegenheden niet goedkoper kunnen worden gerealiseerd wanneer zij afzonderlijk worden behandeld; — optimalisering van risico-overdracht naar de particuliere sector die is gebaseerd op het beginsel dat de betrokken risico's moeten worden beheerst door de partij die daarvoor het meest geschikt is; — de verplichting voor de private partner om alle of een gedeelte van de voor investeringen in verband met het project benodige financiële middelen te verzamelen wanneer vaststaat dat zulks de meest voordelige financieringsmodus is en een snelle dienstverlening garandeert; — verschillende betalingsmodaliteiten, zoals commerciële opbrengsten, fictieve tol, betaling afhankelijk van beschikbaarheid, enz.

3.2 De motoren achter de ontwikkeling van PPS in Europa

3.2.1 PPS-constructies kunnen een steeds belangrijkere rol bij het opzetten van infrastructuur in Europa spelen. Daarbij dient wel integraal gebruik te worden gemaakt van de door beide sectoren geboden voordelen en de eventuele synergie-effecten van de samenwerking. PPS kan bijdragen tot het zowel in kwantitatief als kwalitatief opzicht verbeteren van de openbare diensten.

3.2.2 Middels PPS kan gebruik worden gemaakt van de efficiëntie van de particuliere sector en kunnen er adequate mechanismen voor risicoverdeling tussen de private en particuliere sector worden gebruikt. Helaas blijkt dit, met name voor grote IT-projecten, niet altijd het geval te zijn De mogelijkheid om risico over te dragen en op termijn evenwichtig te spreiden en de bijdrage daarvan in het kader van een project is van het grootste belang gebleken, want op die manier kan PPS de kosten-batenverhouding van overheidsmaatregelen optimaliseren.

3.2.3 Dank zij deze ontwikkeling, die wordt geflankeerd door bijstellingen van de aanbestedingsregels, kan de particuliere sector in veel lidstaten positief inspelen op de nieuwe mogelijkheden om bij het opzetten en beheren van openbare infrastructuur te worden betrokken.

3.2.4 Bovendien kunnen kleinere bedrijven, met name mkb's, op die manier participeren in grote projecten (en toegang krijgen tot lange-termijnleningen) op voorwaarden die bij klassieke transacties in de particuliere sector („gefinancierd door de balans”) problemen zouden hebben opgeleverd.

3.2.5 Als gevolg van de financiële problemen die de openbare sector heeft gekend als gevolg van een beleid waarin gedurende jaren geen oog bestond voor de noodzakelijke investeringen ten behoeve van de openbare diensten vergt verbetering van deze dienstverlening meer investeringen en snellere uitvoering van projecten die waarschijnlijk niet via gewone klassieke aanbestedingen kunnen worden gefinancierd. Een innovatieve benadering van de financiering van investeringsprojecten door de publieke sector zou echter wel eens meer soelaas kunnen bieden dan PPS.

3.2.6 Overeenkomstig de richtsnoeren van het Europees boekhoudsysteem SEC 95 (6) worden, aldus de EIB, een groot aantal van deze projecten op de balans opgevoerd als onderdeel van de overheidstekorten. Daarmee vormt de behandeling in de staatsboekhouding slechts een van de factoren, en zeker niet de belangrijkste, waarmee de overheden rekening kunnen houden bij een besluit om een algemeen PPS-programma al dan niet goed te keuren. Het Comité herinnert eraan dat EUROSTAT (7) de regels heeft gedefinieerd voor opname in de staatsboekhouding van PPS-projecten. Daarbij wordt rekening gehouden met: — modaliteiten van overdracht door de publieke naar de private partij van het bouwrisico; — criteria voor oplevering; — en, soms, de vraag van de gebruiker.

3.2.7 Het Comité erkent dat de opkomst van PPS vooruitgang heeft belichaamd, maar er blijven nog een groot aantal hordes te nemen alvorens de overheden in de lidstaten regelmatig dergelijke partnerschappen zullen aangaan.

3.3 PPS en de kosten/batenverhouding

3.3.1 Voor overheden die een PPS-programma willen opstarten, is het belangrijkste element, te onderzoeken hoe de kosten/batenverhouding kan worden geoptimaliseerd. Op basis van het beginsel „geen dienstverlening, geen betaling” zou ervoor moeten kunnen worden gezorgd dat de private partner geprikkeld wordt om binnen de afgesproken termijnen te leveren en de activa van het project te exploiteren. In sommige landen worden de traditionele openbare aanbestedingen soms gekenmerkt door vertraging bij de bouw en significante kostenoverschrijdingen, In het kader van PPS hebben dit soort problemen zich echter ook voorgedaan. Wanneer de verplichtingen tot onderhoud gedurende de gehele levensduur van een project op de private partner rusten, zullen exploitanten ertoe worden geprikkeld om investeringen en onderhoudsuitgaven gedurende de duur van het project te optimaliseren. Er zijn evenwel ook voorbeelden van exploitanten die met hun contract beginnen te zwaaien wanneer omstandigheden onvoorzien waren gewijzigd of wanneer de kostenramingen niet geheel juist bleken te zijn.

3.3.2 Het belang dat de publieke sector bij risico-overdracht heeft dient per project te worden aangetoond overeenkomstig een met algemene instemming aangenomen methode die doorgaans wordt aangeduid als „Public Sector Comparator” of „PSC”. Procedures ten behoeve van de verspreiding van goede werkwijzen, zoals oprichting van PPS-werkgroepen, gespecialiseerde eenheden en het gebruik van algemeen aanvaarde referentie-instrumenten om de kosten/batenverhouding te meten, kunnen eveneens uiterst nuttig zijn. Het Comité constateert dat verschillende lidstaten eenheden van deskundigen hebben opgericht voor het afsluiten van PPS-contracten en selectie van goede praktijkvoorbeelden. Tevens beveelt het aan om PPS-projecten op grote schaal systematisch te vergelijken (kosten, prestaties, enz.) en dat een groep deskundigen op hoog niveau een en ander op Europees niveau gaat coördineren.

4. De participatie van de EIB aan PPS

4.1 Beginselen betreffende financiering

4.1.1 De bank eist in de eerste plaats dat alle door haar gesteunde PPS-projecten financieel degelijk in elkaar zitten, economisch en technisch levensvatbaar zijn, voldoen aan haar milieunormen en aan de desbetreffende aanbestedingsvoorschriften van de EU.

4.1.2 De EIB wordt, voor zover mogelijk, reeds in het vroegste stadium van projecten actief, d.w.z. voor de aanbestedingsprocedure, en zij werkt op niet-exclusieve basis samen met alle inschrijvers tijdens de fase waarin tot inschrijving wordt opgeroepen. Op die manier kan zij ervoor zorgen dat inschrijvers worden geselecteerd in het licht van met name de mate waarin de aan hun deelname verbonden en door de EIB gecreëerde financiële voordelen ten goede van de publieke sector komen.

4.1.3 Ook in PPS-constructies wordt gewerkt volgens het principe dat de bank de overige kredietverleners aanvult.

4.1.4 Op die manier verstrekt de EIB talloze leningen voor PPS-projecten op basis van bankgaranties of een specifieke verzekering tot aan het einde van het project of tot het stadium dat het project operationeel blijkt te zijn.

4.1.5 De kwaliteit van de PPS-kredietportefeuille van de bank wordt verhoogd door de steun die de publieke sector verleent aan de financiering van een groot aantal PPS-projecten. Bij veel van dit soort projecten (zoals die betreffende ziekenhuizen en scholen in het VK) berusten de betalingsverplichtingen uitsluitend op de publieke sector, en de concessiehouders zijn daarom op generlei wijze blootgesteld aan de risico's aan de vraagzijde. Bovendien geldt er voor PPS over het algemeen een solide regelgevend en contractueel kader. Ten slotte zijn de activiteiten in verband met PPS toegenomen (zie bijlage 2), maar het volume van de desbetreffende leningen blijft in vergelijking met het totaal aan uitstaande kredieten beperkt.

4.1.6 Het Comité constateert dat de EIB PPS-projecten financiert ten belope van 1/6 tot de helft van de totale investeringskosten.

4.2 EIB-leningen ten behoeve van PPS-projecten

4.2.1 Aard van de uitstaande leningen van de EIB

In 2003 heeft de EIB in totaal 2,7 miljard euro uitgeleend ten behoeve van 17 nieuwe PPS-projecten. Het totaal uitstaand bedrag aan leningen voor deze projecten bedraagt daarmee 14,7 miljard euro nominaal en 5,9 miljard euro voor in het licht van risicio's gewogen leningen. De belangrijkste PPS-leningen zijn opgenomen in bijlage 3 — tabel A.

4.2.2 EIB-leningen per land

Deze zijn opgenomen in tabel B van bijlage 3. De meeste risicogerelateerde leningen zijn momenteel geconcentreerd op het Verenigd Koninkrijk, Portugal en Spanje.

4.3 Looptijd van de leningen

De PPS-leningen worden gekenmerkt door een lange aflossingsperiode (zie bijlage 3 — tabel C).

4.3.1 Indeling van de leningen naar duur

Per 31 december 2003 hadden 83 % van de nominale leningen en 87 % van de gewogen leningen een looptijd van 20 jaar of meer. De langste looptijd treft men aan bij leningen voor maatschappelijke infrastructuur (voornamelijk ziekenhuizen die een lange economische levensduur kennen en ten behoeve waarvan de overheid solide zekerheid heeft gesteld), stadsvernieuwing en lokaal transport, waarvoor de looptijd in het algemeen 25 à 30 jaar bedraagt. De aflossingsperiodes zijn dus lang en ook duurde het soms lang alvorens de eerste PPS-projecten waren afgerond. Het is in dit stadium dus moeilijk om een definitief oordeel over hun belang te geven. Bovendien doen er zich tijdens zulke lange periodes onvermijdelijk situatiewijzigingen voor. De starheid van PPS kan dus een belemmering vormen voor de publieke sector om flexibel in te spelen op nieuwe ontwikkelingen die gunstig voor de burgers zijn. (8)

4.3.2 Toekomstige leningen van de EIB

De looptijd van leningen voor PPS-projecten wordt langer (9). Opgemerkt zij dat de publieke sector steeds meer op een langere looptijd aandringt. Voorts kan in dit verband ook worden gewezen op de noodzaak om de looptijd, met de nodige voorzichtigheid, af te stemmen op het inkomstenprofiel van PPS-projecten.

5. De lessen die van de ervaringen van de EIB met PPS kunnen worden geleerd

5.1 Selectie, beoordeling en follow-up van PPS-projecten

De ervaring leert hoe belangrijk het is dat de EIB en de betrokken overheden in een vroeg stadium in overleg treden om de meest geschikte projecten in kaart te brengen. Op die manier kan de bank een groot gedeelte van haar PPS-operaties op prioritaire sectoren richten (trans-Europese netwerken, onderwijs en i2i en gezondheidszorg) en op regionale ontwikkelingszones. Verder is er in het kader van PPS bijkomende behoefte aan onderzoeks-, opbouw- en onderhandelingscapaciteit bij de bank gebleken.

5.2 Kwesties in verband met aanbestedingen en staatssteun

5.2.1 Aanbestedingen onder de juiste mededingingsvoorwaarden vormen een van de sleutels tot het succes van een PPS. Een aanbesteding kan uitermate ingewikkeld blijken te zijn en aanleiding geven tot behoefte aan zeer deskundig personeel in zowel de publieke als de private sector. Soms noopt de totstandkoming van PPS tot langdurige en kostbare onderhandelingen. In andere gevallen (vaak in landen die ervaring met concessies hebben opgedaan) blijkt het soms mogelijk te zijn om aanbestedingen te vereenvoudigen zonder de mededinging aan te tasten. Onderzoek van de aanbestedingsprocedure is essentieel voor het redelijke-snelheidsvereiste aan de hand waarvan de EIB aan PPS-projecten werkt.

5.2.2 Met het oog op gezonde concurrentie acht het Comité het dienstig dat de projecten waaraan de EIB medewerking verleent het Europees mededingingsrecht respecteren, met name wat staatssteun betreft. In dit verband wijst het nogmaals op het standpunt dat het in zijn advies over genoemd Groenboek (10) heeft ingenomen.

5.3 Resultaten van de PPS-projecten

5.3.1 De nationale auditinstanties hebben in het bijzonder aandacht besteed aan de resultaten van een groot aantal PPS-projecten die binnen hun respectieve bevoegdheidsgebieden zijn gefinancierd alsook aan de kosten/batenverhouding van deze projecten. Het Comité beveelt ten behoeve van de evaluatie van PPS-projecten aan om in alle lidstaten waar dergelijke projecten zijn uitgevoerd gebruik te maken van alle mogelijke analyses. Weliswaar wordt in het VK het meest naar PPS gegrepen om de openbare diensten te financieren, maar ook andere landen hebben ervaringen op dit gebied opgedaan. Bovendien moet met onderzoeksresultaten uit alle mogelijke bronnen rekening worden gehouden om de zaak zo compleet mogelijk te kunnen beoordelen. Hierbij valt vooral te denken aan de ervaringen van de sociale partners, vooral de vakverenigingen, met de ontwikkeling van de arbeidsvoorwaarden en die van de consumenten met de kwaliteit van de diensten.

5.3.2 Bijlage 4 bevat uittreksels van verslagen die door het National Audit Office van het VK (11) werden gepubliceerd. Uit die rapporten blijkt dat de prestaties van de PPS-projecten in het VK over het algemeen goed zijn, met name wat de kosten en termijnen in verband met grote infrastructuurprojecten betreft. Het feit dat de eerste projecten betreffende schoolgebouwen enige lacunes vertoonden doet daar niets aan af. Deze bleken juist zeer nuttig om de aandacht te vestigen op ondervonden moeilijkheden of gemaakte vergissingen. Zulks vooral in de technologie- en informatiesector, waarvoor PPS tot op heden over het algemeen inefficiënt bleek te zijn. De auditinstanties van andere landen hebben verslagen met dezelfde strekking uitgebracht (12). Bij wijze van voorbeeld kan hier worden genoemd het onlangs gepubliceerde kritische rapport van het Portugese Tribunal de Contas over het programma SCUT (13).

5.3.3 Globaal gesproken heeft de EIB de ervaring dat de door haar gefinancierde projecten tot goede resultaten hebben geleid. Bouwprojecten werden over het algemeen afgerond binnen de in de desbetreffende overeenkomsten opgenomen opleveringstermijn. Van de gehele portefeuille heeft slechts één project forse vertraging opgelopen.

5.3.4 Doorgaans bereiken de projecten het geplande operationaliteitsniveau binnen 6 à 12 maanden na opstarting. De controles op EIB-projecten in termen van opheffen van garanties en herfinanciering bleken over het algemeen sluitend en ook werden ze binnen passende termijnen uitgevoerd.

5.4 Sectorale prioriteiten

5.4.1 Zoals boven aangegeven zijn aanbestedingen van het PPS-model in de eerste plaats gericht op de vervoerssector. Vervolgens wordt geleidelijk overgegaan naar andere sectoren (zoals onderwijs, gezondheidszorg, energie, water en afvalverwerking) ten aanzien waarvan PPS ook als interessant wordt ervaren.

5.4.2 In het VK bijv. heeft men duidelijk het accent gelegd op PPS in de sectoren onderwijs en gezondheidszorg — dit vormde de belangrijkste verandering in de geschiedenis van de National Health Service. Sinds 1997 heeft het Engelse ministerie van Volksgezondheid 64 PPS-ziekenhuisprojecten ter waarde van 11,1 miljard pond (15,7 miljard euro) goedgekeurd en toestemming gegeven voor het openen van aanbestedingsprocedures. Van deze projecten zijn er 27, met een waarde van 3 miljard pond (4,3 miljard euro), afgerond en operationeel of in aanbouw.

5.4.3 Ten minste drie andere lidstaten (Portugal, Spanje en Italië) zijn van plan om omvangrijke PPS-programma's in de volksgezondheidssector te starten.

5.4.4 Tevens valt te constateren dat nationale PPS-programma's vaak op relatief grote projecten betrekking hebben en door de centrale overheid worden ondersteund. Vervolgens worden deze dan aangevuld met kleinere projecten (soms met dezelfde strekking) van de lokale of regionale autoriteiten.

5.4.5 Het Comité wijst op de noodzaak van een integrale aanpak van onderzoek, ontwikkeling en innovatie in het kader van het economisch beleid van de Europese Unie. Het Comité is van mening dat het potentieel van de Europese Investeringsbank ter zake niet volledig wordt benut, en zou dan ook graag zien dat de EIB substantiële middelen beschikbaar stelt, met name voor onderzoek voor toepassingsdoeleinden en innovatie. Dit vereist een creatief gebruik van alle instrumenten — waaronder PPS — die de EIB ter beschikking staan op het gebied van onderzoek, dat doorgaans kan worden beschouwd als een openbare dienst.

6. Opmerkingen over financiering en opzet van PPS

6.1 De financieringsmodaliteiten in de portefeuille van de EIB ten behoeve van PPS-projecten zijn zeer heterogeen, hetgeen de diversiteit van PPS-constructies in Europa weerspiegelt.

6.2 Overheidsfinanciering is essentieel. Soms worden concessiehouders rechtstreeks gestimuleerd om de veiligheid te verbeteren (middels efficiënt onderhoud, betere verlichting, enz.) door de financiering op het aantal ongevallen te baseren.

6.3 De bank heeft, ten aanzien van PPS-vervoersprojecten geconstateerd dat de overheid over het algemeen overgaat van tolheffing op betalingen op basis van beschikbaarheid. De mogelijkheid om verschillende financieringssystemen voor PPS te gebruiken ten einde doelstellingen van algemeen belang te realiseren en de risicodeling te optimaliseren, vormt echter een wezenlijk kenmerk en sterk punt van PPS.

6.4 De Commissie wil uit de Cohesiefondsen putten om, indien daartoe reden bestaat, de bijdrage van de publieke sector in de nieuwe lidstaten gedeeltelijk te financieren. Daarom is het hoogst wenselijk dat de nationale werkgroepen met het DG-Regionaal Beleid en de andere diensten van de Commissie samenwerken.

7. Know-how van de EIB in het kader van PPS

7.1 De EIB heeft significante waarde toegevoegd aan de door haar gefinancierde PPS-projecten. De lange looptijd van de leningen en de door de bank voorgestelde uitloopperioden zijn in financieel opzicht uitstekend toegesneden op grote infrastructuurprojecten, omdat de gefinancierde activa een lange economische levensduur hebben en betalingen tijdens een project meestal door vooruitgang wordt gevolgd.

7.2 Voorts gaat de publieke sector dank zij de kosten van de EIB-leningen meer voordelen aan deze operaties ontlenen. Op die manier worden de projecten economisch rendabeler en daarvan profiteren eveneens de andere geldschieters.

7.3 De EIB hanteert in dit verband strikte criteria voor een redelijke projectsnelheid en houdt de leningen tot de afronding van een project in eigen hand: geen overdracht of vorming van een schuldeisersconsortium (zoals dat gebruikelijk is bij andere verstrekkers van grote leningen). De publieke sector ontleent hieraan substantiële stabiliteit, soliditeit en ervaring, alsook belangrijke meerwaarde.

7.4 De mogelijkheden van de bank om publieke organen direct of indirect te adviseren alvorens PPS-programma's worden opgesteld of grote individuele prioritaire projecten worden uitgewerkt, zijn eveneens zeer gewaardeerd door die publieke organen, die daarvan tot op heden geprofiteerd hebben.

7.5 Deelname van de bank aan een project kan in dit verband belangrijk zijn, gegeven haar unieke status als verstrekker van leningen zonder winstoogmerk die met een taak van algemeen belang is belast, veel technische deskundigheid in huis heeft en zodoende vertrouwen kan creëren tussen de publieke en private partijen bij een transactie. Zo was er bijv. veel waardering voor de katalyserende rol van de bank in het kader van het grote project uit het Portugese PPS-programma betreffende de brug over de Taag.

7.6 Ten slotte heeft de EIB ook soepele en innoverende financieringsmodaliteiten voor PPS-projecten weten te ontwikkelen. Zoals aangeduid in het kader van het Groei-initiatief ontwikkelt de bank een uitgebreid assortiment aan financiële instrumenten zoals garanties, secundair aflosbare schulden, infrastructuurfondsen en, naargelang de behoeften, effectisering ten einde de deelname van de particuliere sector aan het bouwen aan openbare infrastructuur te bevorderen. Deze innovaties en de aantrekkingskracht van de snelheidscriteria van de bank als leningverstrekker dragen ertoe bij dat zij ook andere financieringsbronnen aantrekt.

7.7 Het Comité constateert dat de EIB kan bijdragen tot de ondersteuning van de overheden door kosten te verlagen en projecten en risico-overdracht rigoureus te evalueren bij de uitvoering van PPS-projecten.

8. Conclusies

8.1 Het Comité kan zich vinden in de belangrijke bijdrage van de EIB bij de ontwikkeling van PPS en ter ondersteuning van groei en verbetering van de openbare diensten in de lidstaten. De EIB doet dit middels financiering, om op de volgende gebieden projecten te realiseren: — trans-Europese netwerken en de modernisering van vervoersinfrastructuur; — school- en universitair onderwijs; — eerste en tweedelijns gezondheidszorg; — verbetering van het milieu. Wel beveelt het de EIB aan om haar financiering ook op onderzoek voor toepassingsdoeleinden en innovatie, inclusief octrooien, te richten, zodat de Unie een sterke positie op de wereldmarkt kan innemen.

8.2 Het Comité benadrukt in zijn genoemde advies over het Groenboek over PPS (14) dat: — de sociale normen en de regels op het gebied van gezondheid en toegankelijkheid bij PPS-projecten moeten worden nageleefd. Bij bouwprojecten die zij medefinanciert zou de EIB erop moeten toezien dat deze regels tijdens de verschillende fasen van ontwerp, realisatie en beheer van werken worden gerespecteerd; — er gezonde mededinging tussen de publieke en particuliere entiteiten moet blijven bestaan. Ook verdient het aanbeveling dat de EIB bij projecten waaraan zij deelneemt, let op volstrekte gelijkheid in mededingingsopzicht (juridisch en fiscaal) tussen de private en publieke partners. Met name mag staatssteun de gunning van een opdracht niet beïnvloeden. — PPS-projecten systematisch moeten worden geëvalueerd aan de hand van criteria die zicht bieden op de financieringskosten van de verschillende alternatieven om de openbare diensten te verrichten. Ook moet worden gekeken naar de ervaringen van alle betrokkenen, werknemers en consumenten inbegrepen.

8.3 Verder dienen alle nationale organen die over deskundigheid ter zake van PPS beschikken onderling en met de EIB samen te werken, zodat zij hun ervaringen met goede praktijken aan de Commissie kunnen doorgeven en op die manier een discussie over de verbetering van de EG-regelgeving kunnen opstarten.

8.4 Gegeven de omvang van de uitstaande leningen van de EIB en haar ervaring met PPS doet het Comité ten slotte de suggestie dat de Raden Ecofin en Concurrentievermogen zich een maal per jaar buigen over een gezamenlijk door de Commissie en de EIB voorgelegd verslag.

Brussel, 10 maart 2005 De voorzitster van het Europees Economisch en Sociaal Comité Anne-Marie SIGMUND

(1) „Le rôle de la BEI dans les partenariats public-privés (PPP)” EIB, juli 2004. Dit document werd opgesteld t.b.v. de studiegroep van het EESC en kan per e-mail worden aangevraagd bij het secretariaat van het Comité: eco@esc.eu.int

(2) Advies van het EESC over COM(2004) 327 def. (PB C 120 van 20.5.2005)

(3) Dit initiatief is bestemd voor middellange- en langetermijnleningen, deelnames en structuren voor tegenwaarborg. Daarin wordt rekening gehouden met de doelstellingen van de strategie van Lissabon. Meer informatie is te vinden op de EIB-website www.bei.org.

(4) Zie de notitie t.b.v. de Raad ECOFIN van 25 november 2003 – doc. CA 03/515

(5) Zie par. 2.1.5 en noot 2

(6) In het Verenigd Koninkrijk b.v. is ongeveer 60 % van alle transacties i.v.m. PPS op de balans opgenomen

(7) Besluit van EUROSTAT over de boekhoudkundige behandeling in de nationale rekeningen van PPS (zie persmededeling STAT/04/18 van 11 februari 2004)

(8) Het Comité heeft in zijn advies over concessies en PPS (PB C 120 van 20.5.2005) gepleit voor een langetermijnevaluatie van de opgedane ervaringen.

(9) Meer dan 30 % van de toekomstige leningen hebben een aflossingsperiode van meer dan 30 jaar.

(10) Zie noot 2

(11) Beschikbaar op de site: www.nao.org.uk

(12) www.tcontas.pt/pt/actos/rel anual/2003/ra-2003-res.pdf

(13) Beschikbaar op website www.tcontas.pt

(14) Zie noot 2