Speciaal verslag EU-financiering van 
stedelijke afvalwater -
zuiverings  installaties  
in het Donaubekken: 
verdere inspanningen  
zijn nodig om de lidstaten 
te helpen bij het 
verwezenlijken van de 
doelstellingen van het 
EU-afvalwaterbeleidNL 2015  nr. 02
EUROPESE
REKENKAME R

EUROPESE REKENKAMER  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxemburg  
LUXEMBURG
Tel. +352 4398-1
E-mail: eca-info@eca.europa.eu  
Internet: http://eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA  
YouTube: EUAuditorsECA
Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet via de Europaserver (http://europa.eu).
Luxemburg: Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2015
Print ISBN 978-92-872-2406-4 ISSN 1831-0915 doi:10.2865/27176 QJ-AB-15-006-NL-C
PDF ISBN 978-92-872-2469-9 ISSN 1977-575X doi:10.2865/0778 QJ-AB-15-006-NL-N
EPUB ISBN 978-92-872-2449-1 ISSN 1977-575X doi:10.2865/61905 QJ-AB-15-006-NL-E
© Europese Unie, 2015
Overneming met bronvermelding toegestaan.
Voor gebruik of reproductie van figuur 1 is rechtstreekse toestemming van de auteursrechthouder vereist .
Printed in Luxembourg
EU-financiering van  
stedelijke afvalwater -
zuiveringsinstallaties  
in het Donaubekken:  
verdere inspanningen  
zijn nodig om de lidstaten  
te helpen bij het 
verwezenlijken van de 
doelstellingen van het 
EU-afvalwaterbeleid
(uitgebracht krachtens artikel 287, lid 4, tweede alinea, VWEU)Speciaal verslagNL 2015  nr. 02
02
 Controleteam
In de speciale verslagen van de Europese Rekenkamer (ERK) worden de resultaten van haar doelmatigheids- en 
nalevings  gerichte controles van specifieke begrotingsterreinen of beheersthema’s uiteengezet. Bij haar selectie en opzet 
van deze controletaken zorgt de ERK dat deze een maximale impact hebben door rekening te houden met de risico’s 
voor de doelmatigheid of de naleving, de omvang van de betrokken inkomsten en uitgaven, verwachte ontwikkelingen 
en politieke en publieke belangstelling.
Deze doelmatigheidscontrole werd verricht door controlekamer II  — onder leiding van ERK -lid Henri Grethen —,  
die is gespecialiseerd in de uitgaventerreinen structuurbeleid, vervoer en energie. De controle werd geleid door ERK -lid  
George Pufan, ondersteund door Patrick Weldon, kabinetschef; Mircea Radulescu, kabinetsattaché; Alain Vansilliette,  
eenheidshoofd; Marion Colonerus, teamleider; Zuzana Gullova, controleur; Attila Horvay -Kovacs, controleur; Jean - 
François Hyderick, controleur; Dana Moraru, controleur; Radka Papouskova, controleur; Tomasz Plebanowicz, controleur 
en Olivier Prigent, controleur.
Van links naar rechts:  Mircea Radulescu, Alain Vansilliette, Olivier Prigent, George Pufan, 
Zuzana Gullova, Patrick Weldon, Attila Horvay -Kovacs en Tomasz Plebanowicz.

03
 Inhoud
Paragraaf
 Woordenlijst
I–VII  Samenvatting
1–11 Inleiding
1–7 Achtergrond
8–11 EU-cofinanciering van infrastructuur voor afvalwater
12–17 Reikwijdte en aanpak van de controle
18–105 Opmerkingen
18–33 Inachtneming van de termijnen in de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afvalwater
21–29 In het algemeen namen de lidstaten de in de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afvalwater 
vastgestelde termijnen voor de opvang van afvalwater wel in acht, maar niet die voor de behandeling ervan
30–31 De Commissie heeft slechts gedeeltelijke informatie over de situatie in agglomeraties met minder dan 
2 000 i.e.
32–33 In drie van de vier bezochte lidstaten geeft de Commissie follow-up aan de situaties van niet-naleving
34–44 Benutting van de in de programmeringsperiode 2007-2013 beschikbare EU-middelen
36–41 De in het kader van de operationele programma’s 2007-2013 beschikbare financiering werd niet volledig 
opgenomen
42–44 De streefdoelen volgens de output- en resultaatindicatoren waren eind 2013 in de meeste gevallen niet bereikt
45–88 De doeltreffendheid van de door de EU gecofinancierde stedelijke afvalwaterzuiveringsinstallaties
46–71 Prestaties van de stedelijke afvalwaterzuiveringsinstallaties
72–88 Gebruik van slib uit stedelijke afvalwaterzuiveringsinstallaties
89–105 De financiële duurzaamheid van de door de EU gecofinancierde stedelijke afvalwaterzuiverings -
installaties
95–99 In slechts 11 % van de gevallen zijn de aan de gebruiker toegerekende afvalwatertarieven volledig 
kostendekkend
100 –101 In 92 % van de gevallen waarin de kosten slechts ten dele waren gedekt, lagen de afvalwatertarieven onder 
het door de Commissie genoemde betaalbaarheidsniveau
102–105 De financiële reserves waren ontoereikend voor vernieuwing van de infrastructuur
04 Inhoud
106 –119 Conclusies en aanbevelingen
 Bijlage I  — Het milieu van de stedelijke afvalwaterzuivering
 Bijlage II  — Lijst van de onderzochte stedelijke afvalwaterzuiveringsinstallaties
 Bijlage III —  Termijnen voor de tenuitvoerlegging van de richtlijn inzake de behandeling van 
stedelijk afvalwater 
 Antwoorden van de Commissie
05
 Woordenlijst
Afvalvloeistof : Behandeld afvalwater dat in waterlichamen wordt geloosd.
Afvalwater : Al het water waarvan de kwaliteit negatief is beïnvloed. Het wordt gewoonlijk verplaatst via een riool -
systeem en behandeld in een waterzuiveringsinstallatie. Behandeld afvalwater wordt geloosd in ontvangende 
wateren via een afvoerriool. Voor afvalwater uit gebieden zonder aansluiting op een openbaar rioolsysteem zijn er 
individuele systemen zoals septische tanks.
Afvalwaterlozingsvergunning : In dit verslag, een overeenkomstig de nationale wettelijke bepalingen afgegeven 
vergunning voor het lozen van afvalwater. De vergunningen voor afvalwaterzuiveringsinstallaties omvatten onder 
meer informatie over de capaciteit van de installatie en de in acht te nemen concentratielimieten voor een aantal 
parameters en vervuilende stoffen.
Afvalwaterprijs (tarief) : De prijs die voor het in het rioolsysteem en/of de zuiveringsinstallatie geloosde afval -
water wordt aangerekend aan degenen die lozen, dus de gebruikers van de afvalwaterzuiveringsdienst. De 
afvalwatertarieven kunnen verschillen per gebruiker (huishoudens en industriële installaties).
Agglomeratie : Gebied waar de bevolking en/of de economische activiteiten voldoende geconcentreerd zijn om 
stedelijk afvalwater op te vangen en naar een stedelijke waterzuiveringsinstallatie of een definitieve lozingsplaats  
af te voeren.
Beginsel „de vervuiler betaalt” : Dit beginsel wordt uiteengezet in artikel 191, lid 2, van het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie. In verband met afvalwater houdt dit in dat degenen die afvalwater lozen, 
betalen voor de veroorzaakte verontreiniging (voorbeelden: huishoudens betalen voor de behandeling volgens het 
afvalwatertarief, behandelingsinstallaties betalen een vervuilingspremie).
Biochemisch zuurstofverbruik (BZV5): Hoeveelheid zuurstof die wordt verbruikt door micro -organismen om 
biologisch afbreekbare organische en minerale stoffen in het water te verwijderen. Over het algemeen wordt BZV5 
gebruikt om het zuurstofverbruik te meten in mg O2/l na vijf dagen. Hoe hoger de BZV5-waarde, hoe groter het 
verbruik van zuurstof door micro -organismen en hoe groter de vervuiling.
Chemisch zuurstofverbruik (CZV) : Hoeveelheid zuurstof die wordt verbruikt om de organische en minerale 
stoffen in het water met chemische middelen te oxideren. Deze parameter wordt uitgedrukt in mg O2/l.
Cohesiefonds : Het Cohesiefonds is gericht op de versterking van de economische en sociale cohesie binnen de 
Europese Unie door de financiering van projecten op het gebied van milieu en vervoer in lidstaten met een bnp per 
hoofd van de bevolking dat minder dan 90 % bedraagt van het EU -gemiddelde.
Europees Fonds voor regionale ontwikkeling : Het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling is gericht op 
de versterking van de economische en sociale cohesie binnen de Europese Unie door het ongedaan maken van 
de grootste regionale onevenwichtigheden door middel van financiële steun voor infrastructuur en productieve 
investeringen ter bevordering van de werkgelegenheid, vooral in ondernemingen.
06 Woordenlijst
Eutrofiëring : Verrijking van het water door nutriënten, vooral stikstof- en fosforverbindingen, die leidt tot een 
versnelde groei van algen waardoor het zuurstofgehalte in het water afneemt en inheemse waterplanten, vissen en 
andere waterfauna verdwijnen.
Ex-antevoorwaarden : In het kader van de opstelling van operationele programma’s die in de programmerings -
periode 2014-2020 cofinanciering uit het Europees Structuur- en investeringsfonds ontvangen, moeten de lidstaten 
beoordelen of de vooraf bepaalde ex -antevoorwaarden zijn vervuld. Is dat niet het geval, dan moeten actieplannen 
worden opgesteld om vervulling tegen 31.12.2016 te waarborgen.
Inwonerequivalent (i.e.) : Kwantificatie van de vervuilingswaarde van afvalwater, uitgedrukt in het „equivalente” 
aantal personen dat dezelfde mate van vervuiling zou veroorzaken. Eén i.e. is de vervuilingswaarde van het afval -
water van één inwoner ofwel de biologisch afbreekbare organische belasting met een biochemisch zuurstof -
verbruik gedurende vijf dagen van 60 g zuurstof per dag.
Kwetsbaar gebied : Een waterlichaam wordt door een lidstaat als kwetsbaar gebied aangewezen indien het onder 
een van de volgende groepen valt: i) waterlichaam of deel daarvan met eutrofiëringsrisico, ii) waterlichaam bedoeld 
voor het aftappen van drinkwater, dat misschien een te hoge stikstofconcentratie bevat, en iii) gebieden waar een 
verdergaande behandeling nodig is om te voldoen aan de richtlijnen van de Raad.  
Een correcte aanwijzing van kwetsbare gebieden is belangrijk want deze bepaalt welk soort afvalwaterbehandeling 
nodig is om eutrofiërende factoren te beperken.
Normale zone : Waterlichaam of gedeelte daarvan waarin het risico op eutrofiëring niet aanwezig is.
Operationeel programma : Een operationeel programma beschrijft de prioriteiten en specifieke doelstellingen van 
een lidstaat en de benutting van de middelen (EU- en nationale openbare en particuliere cofinanciering) gedurende 
een bepaalde periode (over het algemeen zeven jaar) voor de financiering van projecten. Deze projecten moeten 
bijdragen tot de verwezenlijking van een aantal doelstellingen op het niveau van de prioritaire assen van het 
operationeel programma. Er bestaan programma’s voor elk van de fondsen op het gebied van cohesie (het 
Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Cohesiefonds en het Europees Sociaal Fonds). Een operationeel 
programma wordt opgesteld door de lidstaat en moet worden goedgekeurd door de Commissie voordat er 
betalingen uit de EU -begroting kunnen worden gedaan. Ze mogen tijdens de looptijd alleen worden gewijzigd 
indien beide partijen daarmee instemmen.
Pretoetredingsinstrument voor structureel beleid (ISPA) : Een financieel instrument (eerste toepassingsjaar: 
2000) om kandidaat-lidstaten te helpen bij de voorbereiding van hun toetreding. Het bood ondersteuning voor 
infrastructuurprojecten op prioritaire EU -terreinen, namelijk milieu en vervoer. Na de toetredingen (2004 voor tien 
landen en 2007 voor twee landen) werden de ISPA -projecten projecten van het Cohesiefonds.
Primaire behandeling : Mechanische fase waarin een eerste scheiding van grote afvaldeeltjes uit het afvalwater 
plaatsvindt.
07 Woordenlijst
Programmeringsperiode : Meerjarenkader waarbinnen de uitgaven voor de structuurfondsen en het Cohesiefonds 
worden gepland en gedaan.
Richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afvalwater : Richtlijn 91/271/EEG van de Raad van 21 mei 1991 
heeft tot doel „het milieu te beschermen tegen de nadelige gevolgen van [...] de lozing van stedelijk afvalwater [...] 
en de lozing van afvalwater van bepaalde bedrijfstakken”. Voorgeschreven wordt, afvalwater op te vangen en te 
behandelen in agglomeraties met meer dan 2 000 inwonerequivalenten (i.e.) en een verdergaande behandeling 
toe te passen in agglomeraties met meer dan 10 000 i.e. in kwetsbare gebieden. Ook wordt voorgeschreven dat in 
alle agglomeraties met minder dan 2 000 i.e. waar opvangsystemen bestaan, wordt gezorgd voor een toereikende 
behandeling bij lozing in zoet water en estuaria.
Rioolsysteem : De fysieke infrastructuur (leidingen, pompen, filters, kanalen enz.) waarmee afvalwater van de bron 
wordt overgebracht naar de uiteindelijke plaats van behandeling of lozing.
Secundaire behandeling : Biologische fase waarin afvalwater wordt behandeld om biologisch afbreekbare 
organische verontreinigende stoffen te verwijderen.
Stedelijke waterzuiveringsinstallatie : Infrastructuur waarin een serie behandelingsprocessen plaatsvindt om het 
vervuilingsniveau van ontvangen afvalwater van stedelijke agglomeraties vóór de lozing in ontvangende wateren 
tot een aanvaardbaar niveau terug te brengen.
Stroomgebied : Een gebied vanwaar al het over het oppervlak lopende water via een reeks stromen, rivieren en 
eventueel meren door één riviermond, estuarium of delta in zee stroomt.
Totale hoeveelheid gesuspendeerde stoffen (TSS) : Hoeveelheid in het water zwevende minerale en organische 
deeltjes die achterblijft op een poreuze filter. Deze parameter wordt ook uitgedrukt in mg/l.
Verdergaande behandeling/tertiaire behandeling van afvalwater : De biochemische fase die overeenkomstig 
de richtlijn waar nodig wordt gegeven om de concentraties van nutriënten (stikstof en fosfor) in behandeld afval -
water te verlagen voordat dit in opvangwater wordt geloosd en eutrofiëring kan veroorzaken.
Zelfcontrole : In dit verslag: i) regelmatige controles door een exploitant in het kader van de dagelijkse werking 
van een behandelingsinstallatie voor stedelijk afvalwater, om de kwaliteit van het geloosde afvalwater en de 
samenstelling van het slib te monitoren, en ii) met industriële installaties verrichte controles van de kwaliteit van 
het in het openbare rioolsysteem geloosde afvalwater.
08
 Samenvatting
I
Afvalwater en zuiveringsslib van stedelijke agglomera -
ties kan de kwaliteit van Europese meren, rivieren, 
kustwateren, bodem en grondwater aantasten. 
Daarom heeft de EU een serie richtlijnen vastgesteld 
en heeft zij ook de aanleg van stedelijke waterzuive -
ringsinstallaties gecofinancierd uit het Cohesiefonds 
en het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling.
II
De controle van de Rekenkamer was gericht op vier 
lidstaten in het Donaubekken (Tsjechische Republiek, 
Hongarije, Roemenië en Slowakije). De Rekenkamer 
analyseerde de vooruitgang in de tenuitvoerlegging 
van de afvalwaterrichtlijn en — op een steekproef van 
28 door de EU gecofinancierde afvalwaterzuiverings -
installaties — de prestaties bij de afvalwaterbehan -
deling, de behandeling van het geproduceerde 
zuiveringsslib en de financiële duurzaamheid van de 
infrastructuur.
III
De Rekenkamer concludeerde dat de uitgaven van het 
Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en het 
Cohesiefonds in de programmeringsperiode 2007 -2013 
van essentieel belang waren voor de bevordering van 
het opvangen en behandelen van afvalwater, maar 
niet volstonden om de termijnen inzake afvalwater -
behandeling te halen. De Rekenkamer beveelt aan dat 
de Commissie de rapportagevoorschriften verbetert 
en dat de lidstaten wettelijke bepalingen invoeren om 
ervoor te zorgen dat huishoudens zo snel mogelijk 
worden aangesloten op het openbare rioolsysteem.
IV
De Rekenkamer constateerde dat de beschikbare 
middelen van de programmeringsperiode 2007 -2013 
langzaam werden opgenomen en dat het met de indi -
catoren in de operationele programma’s niet mogelijk 
is de vorderingen in de tenuitvoerlegging van de 
richtlijn te meten. De Rekenkamer beveelt de lidstaten 
aan bijgewerkte informatie te bieden over de voor een 
volledige naleving van de richtlijn benodigde financi -
ele middelen en de mogelijke financieringsbronnen.V
De onderzochte stedelijke afvalwaterzuiverings -
installaties met EU -cofinanciering voldeden meestal 
aan de in hun lozingsvergunning opgenomen afvoer -
regels en aan die in de richtlijn (waar van toepassing). 
Ongeveer een derde van die installaties is echter te 
groot (zelfs als wordt rekening gehouden met de 
geplande toekomstige aansluitingen). De Rekenkamer 
beveelt aan dat de Commissie en de lidstaten niet 
alleen aandacht besteden aan de juiste omvang van 
de installaties, maar ook het probleem van overstor -
tingen van hemelwater aanpakken, dat nadelig is 
voor de waterkwaliteit, en dat de exploitanten kan -
sen benutten om te besparen op de bedrijfskosten. 
Tevens beveelt de Rekenkamer de Commissie aan de 
geschiktheid van concentratiedrempels in de richtlijn 
te beoordelen, waarbij zij rekening dient te houden 
met de technologische vooruitgang die is geboekt 
sinds de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk 
afvalwater werd vastgesteld in 1991.
VI
Behalve in één lidstaat behandelden de onderzochte 
afvalwaterzuiveringsinstallaties het slib adequaat. 
Toch zijn er niet noodzakelijk voor alle soorten slibver -
werking bindende voorschriften inzake vervuilende 
stoffen. De Rekenkamer beveelt de Commissie en de 
lidstaten aan voor alle soorten verwerking criteria te 
bepalen en de nodige maatregelen te treffen voor 
betrouwbare monitoring van de vervuilende stoffen.
VII
De bereikte mate van financiële duurzaamheid van 
de door de EU gecofinancierde infrastructuur was 
niet geheel bevredigend. De Rekenkamer beveelt de 
Commissie aan om de lidstaten aan te sporen inzake 
de afvalwaterprijzen een verantwoord beleid te voe -
ren waarbij de tarieven niet lager zijn dan het door 
de Commissie genoemde betaalbaarheidsniveau van 
4 %. Verder dienen maatregelen te worden getroffen 
om ervoor te zorgen dat voldoende middelen beschik -
baar zijn voor het onderhoud en de vernieuwing die 
nodig zijn.
09
 Inleiding
Achtergrond
01 
Het waterbeleid van de EU heeft als 
hoofddoel ervoor te zorgen dat in heel 
de EU voldoende water van goede 
kwaliteit beschikbaar is om te voldoen 
aan de behoeften van mens en milieu. 
Watervervuiling is een van de milieu -
kwesties waarover de EU -burger zich 
het meest zorgen blijkt te maken.
02 
In dit verslag wordt aandacht be -
steed aan het Donaubekken, het 
grootste stroomgebied van Europa 
(801 463 km2) dat door 19 landen 
wordt gedeeld. Het is kwetsbaar voor 
watervervuiling uit diverse bronnen.
03 
Een van de bronnen van watervervui -
ling is de lozing van gedeeltelijk of niet 
behandeld afvalwater uit agglomera -
ties. De richtlijn inzake de behande -
ling van stedelijk afvalwater uit 19911 
bepaalt dat de lidstaten er voor een 
bepaalde termijn voor moeten zorgen 
dat agglomeraties beschikken over 
opvangsystemen voor stedelijk afval -
water en dat het opgevangen water 
adequaat wordt behandeld.
04 
Het door de stedelijke waterzuive -
ringsinstallaties geproduceerde zuive -
ringsslib kan schadelijk zijn voor water 
en bodem, vooral door het gehalte 
aan zware metalen. Daarom is het niet 
langer toegestaan om slib te storten 
in oppervlaktewater en wordt in de 
afvalwaterrichtlijn hergebruik van het 
slib voorgeschreven. Voor het gebruik 
van zuiveringsslib op landbouwgrond2 
geldt de richtlijn inzake zuiveringsslib3, 
die regels bevat voor de bemonste -
ring en analyse van slib en bodem, 
en grenswaarden vaststelt voor de concentraties en de maximale hoeveel -
heden zware metalen die jaarlijks in de 
bodem mogen worden gebracht.
05 
Het proces van afvalwaterzuivering en 
slibverwerking wordt bondig beschre -
ven in bijlage I .
06 
De kaderrichtlijn water4 heeft als 
hoofddoel om tegen 2015 te komen 
tot een goede toestand van oppervlak -
te- en grondwater. Het voornaamste 
instrument voor de tenuitvoerlegging 
van de richtlijn is het stroomgebied -
beheersplan. Tegen 2009 moest elke 
lidstaat stroomgebiedbeheersplannen 
opstellen met daarin een maatregelen -
programma voor elk stroomgebieds -
district op zijn grondgebied5. Dit 
programma moest onder meer alle 
nodige maatregelen omvatten ter uit -
voering van de EU -regelgeving inzake 
waterbescherming, zoals de richtlijn 
inzake de behandeling van stedelijk 
afvalwater.
07 
Het algemeen milieuactieprogramma 
voor de Europese Unie voor de periode 
tot en met 20206 schrijft een verla -
ging van de stikstof- en fosforemissies 
voor, ook uit stedelijk en industrieel 
afvalwater en door het gebruik van 
meststoffen. Ook in de blauwdruk voor 
het behoud van de Europese wate -
ren uit 20127 wordt het noodzakelijk 
geacht de naleving op het gebied van 
de afvalwaterzuivering te verbeteren 
door het plannen van investeringen op 
lange termijn.1 Richtlijn 91/271/EEG van de 
Raad van 21 mei 1991 inzake 
de behandeling van stedelijk 
afvalwater (PB L 135 van 
30.5.1991, blz. 40).
2 Bodemvervuiling kan leiden 
tot watervervuiling door het 
lekken van vervuilende stoffen 
in grondwater of door 
afvloeiing.
3 Richtlijn 86/278/EEG van de 
Raad van 12 juni 1986 
betreffende de bescherming 
van het milieu, in het 
bijzonder de bodem, bij het 
gebruik van zuiveringsslib in 
de landbouw (PB L 181 van 
4.7.1986, blz. 6).
4 Richtlijn 2000/60/EG van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 23 oktober 2000 tot 
vaststelling van een kader 
voor communautaire 
maatregelen betreffende het 
waterbeleid (PB L 327 van 
22.12.2000, blz. 1).
5 Wanneer het grondgebied 
van een lidstaat delen van 
verschillende stroomgebieden 
omvat — zoals de Tsjechische 
Republiek met de Donau, de 
Oder en de Elbe — moet een 
plan worden opgesteld voor 
elk van de delen (stroom -
gebiedsdistricten).
6 Besluit nr. 1386/2013/EU van 
het Europees Parlement en de 
Raad van 20 november 2013 
inzake een nieuw algemeen 
milieuactieprogramma voor 
de Europese Unie voor de 
periode tot en met 2020 
„Goed leven, binnen de 
grenzen van onze planeet” 
(PB L 354 van 28.12.2013, 
blz. 171).
7 COM(2012) 673 final van 
14 november 2012.
10 Inleiding
8 Artikel 17, lid 1, van het 
Verdrag betreffende de 
Europese Unie en artikel 317 
van het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese 
Unie.
9 Tussen 1 januari 2007 en 
25 juni 2010 was met de 
milieuprojecten een bedrag 
van 25  miljoen  euro gemoeid.EU-cofinanciering van 
infrastructuur voor 
afvalwater
08 
Voor de kosten van het bouwen, 
onderhouden en moderniseren van 
afvalwaterzuiveringsinstallaties en 
rioolsystemen is EU -cofinanciering 
beschikbaar uit het Europees Fonds 
voor regionale ontwikkeling en het 
Cohesiefonds. Ook het Europees  
Landbouwfonds voor plattelands -
ontwikkeling kan cofinanciering 
verstrekken waar het gaat om platte -
landsgebieden. De lidstaten die tot de 
EU toetraden in 2004 en 2007 konden 
van 2000 tot de toetredingsdatum 
beschikken over middelen uit het 
pretoetredingsinstrument voor struc -
tuurbeleid (ISPA). Bij de toetreding van 
deze lidstaten werden de ISPA -pro-
jecten omgezet in projecten van het 
Cohesiefonds.
09 
Uit het Europees Fonds voor regiona -
le ontwikkeling en het Cohesiefonds 
werd aan afvalwaterinfrastructuur 
ongeveer 12,9  miljard  euro aan 
EU-middelen toegewezen voor de 
programmeringsperiode 2000 -2006 en 
14,6  miljard  euro voor de programme -
ringsperiode 2007 -2013.10 
Gecofinancierde infrastructuur -
projecten (zie  tekstvak 1)  worden 
uitgevoerd onder gedeeld beheer, 
waarbij de Commissie de uiteindelijke 
verantwoordelijkheid draagt voor de 
uitvoering van de EU -begroting8. In de 
programmeringsperiode 2000 -2006 
heeft de Commissie naast de operatio -
nele programma’s de door de lidstaten 
ingediende aanvragen goedgekeurd 
voor de EFRO -projecten met totale 
kosten hoger dan 50 miljoen euro en 
voor alle cohesiefondsprojecten en 
ISPA -projecten. Voor de programme -
ringsperiode 2007-2013 hoefde de 
Commissie naast programma’s alleen 
“grote projecten” (te weten projecten 
met kosten boven de 50 miljoen euro) 
goed te keuren9. In het besluit tot 
cofinanciering van een project wordt 
het subsidiebedrag (steunpercenta -
ge) bepaald alsook de financierings -
voorwaarden waaraan moet worden 
voldaan.
11 Inleiding
11 
Twee directoraten -generaal van de 
Commissie spelen een belangrijke rol 
op het gebied van afvalwaterzuivering:
a) directoraat -generaal Milieu is ver -
antwoordelijk voor het Europees 
milieubeleid inzake water, inclusief 
afvalwaterzuivering. Het moet toe -
zicht houden op de tenuitvoerleg -
ging van de regelgeving ter zake, 
bijv. de termijnen voor verwezen -
lijking van de doelstellingen van 
de richtlijn inzake de behandeling 
van stedelijk afvalwater, en zo 
nodig inbreukprocedures starten. 
Het adviseert directoraat-generaal 
Regionaal Beleid en Stadsontwik -
keling bij het onderzoek van de 
kwaliteit van voorgestelde opera -
tionele programma’s. Het wordt 
ook geraadpleegd tijdens de 
beoordeling van grote projecten 
en cohesiefondsprojecten.b) directoraat generaal Regionaal 
Beleid en Stadsontwikkeling is 
verantwoordelijk voor de EU - 
begroting op het gebied van regi -
onaal beleid, in het kader waarvan 
projecten betreffende afvalwater 
kunnen worden gecofinancierd.Voorbeeld van een door de Rekenkamer bezocht gecofinancierd project
Een project in Hongarije omvatte i) het bouwen 
van een nieuw rioolsysteem in bepaalde gebie -
den van de agglomeratie en het uitbreiden van 
het bestaande netwerk in andere gebieden; ii) het 
verbeteren van de bestaande waterzuiverings -
installatie om ervoor te zorgen dat nutriënten 
werden verwijderd, en iii) voorzien in een nieuwe 
slibverwerkingsinstallatie.
Het project werd door de Commissie goedgekeurd 
in december 2004 en werd operationeel in decem -
ber 2011. De totale uitgaven voor dit project be -
droegen 48,3 miljoen euro; de EU -subsidie bedroeg 
36,2 miljoen euro.Tekstvak 1
Foto 1 — Afvalwaterzuiveringsinstallatie (Hongarije-Zalaegerszeg)
Bron:  ERK.
12
 Reikwijdte en aanpak 
van de controle
12 
Met deze controle beoordeelde de 
Rekenkamer hoe doeltreffend de 
uitgaven uit het Europees Fonds voor 
regionale ontwikkeling/Cohesiefonds 
voor afvalwaterzuivering waren om de 
lidstaten te helpen de doelstellingen 
van het EU afvalwaterbeleid te verwe -
zenlijken. De Rekenkamer zal in andere 
verslagen kwesties behandelen in ver -
band met de toepassing van de kader -
richtlijn water in het Donaubekken.
13 
De controle betrof vier lidstaten die 
het bovenste, middelste en laagste 
deel van het Donaubekken beslaan: 
de Tsjechische Republiek, Hongarije, 
Roemenië en Slowakije10.
14 
De Rekenkamer stelde de volgende 
vier vragen:
a) Namen de lidstaten de termijnen 
in de richtlijn inzake de behan -
deling van stedelijk afvalwater in 
acht?
b) Maakten de lidstaten behoorlijk 
gebruik van de beschikbare mid -
delen voor de programmerings -
periode 2007 -2013?
c) Functioneerden de door de EU 
gecofinancierde afvalwaterzuive -
ringsinstallaties op doeltreffende 
wijze?
d) Zijn de door de EU gecofinancier -
de afvalwaterzuiveringsinstallaties 
financieel duurzaam?15 
De totale EU bijdrage voor projecten 
met betrekking tot afvalwaterbehan -
deling in de vier lidstaten bedroeg 
2,1 miljard  euro voor de programme -
ringsperiode 2000-200611 en 5,8 mil -
jard  euro12 voor de periode 2007-2013.
16 
De controle was gebaseerd op een 
beoordeling van:
a) de meest actuele informatie over: 
het aansluitingspercentage per 
agglomeratie, de doeltreffendheid 
van de afvalwaterzuiveringsinstal -
laties en het aantal agglomeraties 
waar nog niet is voldaan aan de 
richtlijn inzake de behandeling van 
stedelijk afvalwater;
b) de prestaties van 28 stedelijke 
afvalwaterzuiveringsinstallaties. 
Aangezien de installaties ope -
rationeel moesten zijn, hadden 
de meeste projecten in de steek -
proef EU -financiering ontvangen 
voor de programmeringsperiode 
2000-2006. Bijlage II  bevat de lijst 
van de onderzochte afvalwater -
zuiveringsinstallaties, die alle een 
capaciteit hadden van meer dan 
2 000 inwonerequivalenten (i.e.).10 Het Donaubekken omvat een 
deel van de Tsjechische 
Republiek, een groot deel van 
Slowakije en heel Roemenië 
en Hongarije.
11 De projecten in de bezochte 
lidstaten werden van 2000  
tot de toetredingsdatum 
gefinancierd uit ISPA, en 
daarna uit het Europees Fonds 
voor regionale ontwikkeling 
en het Cohesiefonds.
12 Gegevens per 31.12.2013 
(volgens de jaarlijkse 
uitvoeringsverslagen).
13 Reikwijdte en aanpak van de controle
17 
De controle -informatie werd verkre -
gen uit onderzoek en analyse van do -
cumenten (bijv. nationale strategieën, 
uitvoeringsverslagen, rechtshandelin -
gen, statistieken en prestatiegegevens 
van de exploitanten) en uit gesprekken 
met ambtenaren van de Commissie 
en de lidstaten en met vertegenwoor -
digers van de eigenaars en exploi -
tanten van de zuiveringsinstallaties. 
De Reken  kamer bezocht 14 van de 28 
zuiveringsinstallaties in de steekproef 
tussen maart 2013 en januari 2014 en 
verrichtte een gedetailleerd onderzoek 
van documentatie over de 14 niet -be-
zochte installaties. De bij de controle 
toegepaste beoordelingscriteria wor -
den nader toegelicht in de verschillen -
de onderdelen van dit verslag.
14
 Opmerkingen
Inachtneming van de 
termijnen in de richtlijn 
inzake de behandeling 
van stedelijk afvalwater
18 
De richtlijn inzake de behandeling 
van stedelijk afvalwater bepaalt het 
volgende:
 — alle agglomeraties met meer dan 
2 000 i.e. moeten voorzien zijn van 
opvangsystemen of, wanneer de 
aanleg niet gerechtvaardigd is, van 
afzonderlijke of andere passende 
systemen13 waarmee dezelfde 
graad van milieubescherming 
wordt bereikt (artikel 3 van de 
richtlijn);
 — in alle agglomeraties met meer 
dan 2 000 i.e. moet afvalwater 
worden onderworpen aan een 
secundaire behandeling zodat het 
van de installaties afkomstig vloei -
baar afval voldoet aan de concen -
tratielimieten voor biochemisch 
zuurstofverbruik (BZV5), chemisch 
zuurstofverbruik (CZV) en totale 
hoeveelheid gesuspendeerde stof -
fen (artikel 4);
 — in kwetsbare gebieden14 in alle ag -
glomeraties met meer dan 10 000 
i.e. moet afvalwater een verder -
gaande behandeling ondergaan 
zodat het effluent van de installa -
ties voldoet aan de concentratie -
limieten voor totaal stikstof15 (Ntot) 
en totaal fosfor (Ptot) (artikel 5);
 — in alle agglomeraties met min -
der dan 2 000 i.e. waar opvang -
systemen bestaan, moet worden 
gezorgd voor een toereikende be -
handeling bij lozing in zoet water 
en estuaria (artikel 7).19 
In de vier bezochte lidstaten golden 
verschillende data waarop aan de 
voornoemde eisen moest zijn voldaan 
(zie bijlage III ). Indien een lidstaat niet 
aan de EU -voorschriften voldoet, is de 
Commissie gemachtigd een inbreuk -
procedure te starten en de zaak uitein -
delijk voor te leggen aan het Europees 
Hof van Justitie.
20 
De Rekenkamer onderzocht of:
 — de tussentijdse en/of definitieve 
termijnen waren gehaald voor 
agglomeraties met meer dan 
2 000 i.e.;
 — er informatie voorhanden was dat 
een passende verwerking gewaar -
borgd werd in agglomeraties met 
minder dan 2 000 i.e. die beschik -
ken over opvangsystemen;
 — de Commissie maatregelen trof bij 
niet -inachtneming van de termij -
nen in de richtlijn inzake de behan -
deling van stedelijk afvalwater.13 Een zinkput kan bijv. worden 
beschouwd als een 
afzonderlijk systeem.
14 Als kwetsbaar gedefinieerde 
gebieden volgens de criteria 
van de richtlijn inzake de 
behandeling van stedelijk 
afvalwater (zie de 
woorden  lijst).
15 Totaal stikstof betekent: de 
som van totaal Kjeldahl - 
stikstof (organisch N + NH3), 
nitraat (NO3)-stikstof en nitriet 
(NO2)-stikstof.
15 Opmerkingen
In het algemeen namen de 
lidstaten wel de in de richt -
lijn inzake de behandeling 
van stedelijk afvalwater 
vastgestelde termijnen voor 
de opvang van afvalwater in 
acht, maar niet die voor de 
behandeling ervan
Drie van de vier lidstaten 
voldeden aan de termijnen voor 
de opvang van afvalwater
21 
Op basis van de door de Commissie 
gemaakte analyse van de door de 
lidstaten verstrekte gegevens16 conclu -
deert de Rekenkamer dat, wat betreft 
het opvangen van afvalwater (artikel 3 
van de richtlijn), van de vier bezochte 
lidstaten alleen Roemenië eind 2012 
iets achter lag op het schema voor de 
tussentijdse termijnen (zie tabel 1 ).22 
De Rekenkamer constateert echter 
dat op basis van de gegevens van de 
lidstaten niet kan worden beoordeeld 
of de afzonderlijke systemen die een 
deel van de belasting opvangen een 
gelijkwaardig niveau van milieube -
scherming bieden als opvangsyste -
men. Voor bepaalde agglomeraties 
gaat een groot deel van hun belasting 
naar afzonderlijke systemen, in som -
mige gevallen zelfs 100 %. Medio 2014 
vroeg de Commissie de Tsjechische 
Republiek, Hongarije en Slowakije om 
meer gedetailleerde informatie over 
de wijze waarop de nationale autori -
teiten ervoor zorgen dat met afzon -
derlijke systemen een gelijkwaardig 
niveau van milieubescherming wordt 
geboden.16 In 2014 verstrekte gegevens 
over de situatie op de 
referentiedatum 31.12.2012 
voor de Tsjechische Republiek, 
Roemenië en Slowakije, en op 
31.12.2011 voor Hongarije.Tabel 1Inachtneming van de termijnen voor het opvangen van afvalwater in de richtlijn 
(per 31.12.2012)
Lidstaat VereisteResultaat:
percentage agglomeraties1 met opvangsystemen,
inclusief de afvalwaterbelasting2 opgevangen met afzonderlijke systemen
Tsjechische Republiek100 % van de agglomeraties 
tegen 2010100 %;
7 % van het afvalwater wordt opgevangen met afzonderlijke systemen.
Hongarije154 agglomeraties (31 % van het 
totaal) tegen 2010100 %;
14 % van het afvalwater wordt opgevangen met afzonderlijke systemen.
Roemenië 61 % van de belasting tegen 2010Slechts zes agglomeraties voldoen volledig aan de vereisten. De tussentijdse termijnen betref -
fen echter de afvalwaterbelasting: eind 2012 bedroeg het werkelijke opvangpercentage 60,2  %;
1 % van de belasting wordt opgevangen met afzonderlijke systemen.
Slowakije291 agglomeraties (82 % van het 
totaal) tegen 2010100 %;
13 % van het afvalwater wordt opgevangen met afzonderlijke systemen en 0,4 % wordt 
helemaal niet opgevangen.
1  De Commissie acht een agglomeratie conform indien ten minste 98 % van de totale door de agglomeratie veroorzaakte belasting terecht -
komt in opvangsystemen en de niet -opgevangen belasting niet groter is dan 2 000 i.e.
2 De belasting is de organische biologisch afbreekbare belasting van een agglomeratie uitgedrukt in i.e.
Bron:  Analyse door de Commissie van door de lidstaten verstrekte gegevens.
16 Opmerkingen
23 
Bovendien betekent de aanwezigheid 
van opvangsystemen niet dat alle 
aansluitbare huishoudens ook daad -
werkelijk zijn aangesloten. Zo kan een 
huishouden er vanwege de kostprijs 
de voorkeur aan geven een afzonder -
lijk systeem te houden. De bezochte 
lidstaten hebben alle vier wettelijke 
verplichtingen — en in sommige ge -
vallen boetes — ingevoerd om ervoor 
te zorgen dat de huishoudens worden 
aangesloten op het rioolsysteem (zie  
tabel 2 ). Bij drie van de vier lidstaten 
zijn er echter geen termijnen voor 
de aansluiting of zijn de gebruikte 
termen vaag. Dit kan een effectieve 
handhaving van de verplichting tot 
aansluiting op een bestaand rioolsys -
teem belemmeren. De wijze waarop de 
nationale autoriteiten de verplichtin -
gen handhaven, werd niet onderzocht 
in het kader van deze controle.Geen van de vier bezochte 
lidstaten voldeed aan de 
termijnen voor de behandeling 
van afvalwater
24 
Op grond van de door de Commissie 
gemaakte analyse van de door de 
lidstaten verstrekte gegevens conclu -
deert de Rekenkamer dat alle vier de 
lidstaten bij de afvalwaterbehandeling 
in verschillende mate hun termijnen 
hadden gemist voor het bereiken17 van 
de voorgeschreven concentratielimie -
ten voor bepaalde parameters tegen 
eind 2012 (zie  tabel 3  met de tussen -
tijdse termijnen voor Hongarije, Roe -
menië en Slowakije en bijlage III  met 
alle termijnen). Gezien de vertraging bij 
het in acht nemen van de tussentijd -
se termijnen en de noodzaak andere 
financieringsbronnen te vinden (zie 
de paragrafen 39 en 40) zal het voor 
Slowakije en Roemenië uiterst moeilijk 
zijn om hun definitieve termijnen, res -
pectievelijk 2015 en 2018, te halen.17 Voor de voorgeschreven 
nalevingscontrole wordt een 
hiërarchische aanpak gevolgd. 
Dat betekent dat niet -naleving 
van de verplichting inzake 
opvang (artikel 3 van de 
richtlijn) niet -naleving inhoudt 
van de verplichting tot 
behandeling (artikel 4 en, waar 
toepasselijk, artikel 5), zelfs als 
de kwaliteit van het effluent 
voldoet aan de richtlijn. 
Evenzo kan een agglomeratie 
die niet voldoet aan de 
kwaliteitsnormen voor 
secundaire behandeling niet 
worden geacht te voldoen aan 
artikel 5 (verdergaande 
behandeling).Tabel 2Nationale wettelijke bepalingen om aansluiting op een bestaand rioolsysteem te 
waarborgen
Lidstaat Wettelijke bepalingen
Tsjechische RepubliekDe gemeenten kunnen aansluiting verplicht stellen en boetes opleggen bij niet -naleving. Bij nieuwbouw of reno -
vaties moet worden gezorgd voor de behandeling of afvoer van afvalwater. Er zijn geen termijnen vastgesteld.
HongarijeAansluitingsverplichting binnen 90 dagen na het beschikbaar komen van een opvangsysteem. Bij niet -aanslui -
ting moet een boete worden betaald die wordt geïnd in de vorm van een belasting.
RoemeniëAansluitingsverplichting voor gebouwen waarin sociaaleconomische activiteiten plaatsvinden. Exploitanten 
van afvalwaterzuiveringsinstallaties kunnen worden beboet wegens onnodige vertraging bij het aansluiten van 
nieuwe gebruikers.
SlowakijeAansluitingsverplichting voor de eigenaars van afvalwater genererende eigendommen, tenzij een eigenaar een 
vergunning heeft om afvalwater met andere middelen te behandelen (maar er zijn geen termijnen vastgesteld). 
Bij niet -aansluiting moet een boete worden betaald.
Bron:  Analyse van nationale wetgeving door de ERK.
17 Opmerkingen
25 
Krachtens de richtlijn (artikel 5, lid 4) 
hoeven de vereisten voor afzonderlijke 
afvalwaterzuiveringsinstallaties (afvoer 
Ntot en Ptot) niet te worden toegepast 
in kwetsbare gebieden indien kan 
worden aangetoond dat het minimum -
percentage van de vermindering van 
de totale belasting voor alle installaties 
(met meer dan 2 000 i.e.) in dat gebied 
ten minste 75 % bedraagt voor zowel 
Ntot als Ptot.26 
Volgens het Toetredingsverdrag was 
slechts een klein deel van Hongarije 
te beschouwen als kwetsbaar gebied 
waar tegen 2008 een verdergaande 
behandeling moest bestaan. Maar in 
maart 2009 meldde Hongarije aan de 
Commissie dat het bij overeenkomst 
tussen Roemenië en Hongarije voor 
de totale belasting in alle installaties 
(ofwel 498 agglomeraties) vanaf eind 
2018 artikel 5, lid 4, zou toepassen. 
Volgens de door de Hongaarse auto -
riteiten aan de Commissie verstrekte 
informatie nam de belasting die de 
zuiveringsinstallaties bereikte eind 
2012 af met 73,1 % voor Ntot en met 
74,4 % voor Ptot (eind 2010 was dit res -
pectievelijk 71,5 % en 79,5 %).Tabel 3Inachtneming van de termijnen voor afvalwateropvang in de richtlijn 
(per 31.12.2012)
LidstaatNaleving inzake secundaire behandeling  
(inachtneming concentratielimieten  
voor BZV5, CZV en TSS)Naleving inzake verdergaande  
behandeling in kwetsbare gebieden  
(inachtneming concentratielimieten voor Ntot en Ptot)
Vereiste Verwezenlijking Vereiste Verwezenlijking
Tsjechische Republiek594 agglomeraties  
(tegen 2010)512 (86 %)132 agglomeraties  
(tegen 2010)83 (63 %)
Hongarije154 agglomeraties  
(tegen 2010)130 (84 %)6 agglomeraties  
(tegen 2008)5 (83 %)
Zie de paragrafen 25 en 26.
RoemeniëBelasting (in i.e.)
10 829 595 (tegen 2010)
12 953 045 (tegen 2013)Belasting (in i.e.)
8 184 225
(76 % (vergeleken met 2010))
(63 % (vergeleken met 2013))Belasting (in i.e.)
7 688 721 (tegen 2010)
9 196 314 (tegen 2013)1 530 828 (20 %)
(17 %)
Slowakije258 agglomeraties  
(tegen 2012)236 (92 %)81 agglomeraties  
(tegen 2010)41 (51 %)
Bron:  Analyse door de Commissie van door de lidstaten verstrekte gegevens.
18 Opmerkingen
Wijzigingen in het aantal 
agglomeraties en de door 
de lidstaten gerapporteerde 
belastingcijfers beïnvloeden de 
toepasbaarheid van de richtlijn
27 
Een agglomeratie wordt gedefinieerd 
als een gebied waar de bevolking en/
of de economische activiteiten vol -
doende geconcentreerd zijn om ste -
delijk afvalwater op te vangen en naar 
een installatie of lozingsplaats af te 
voeren. Het is aan de lidstaten om de 
agglomeraties te omschrijven en met 
name om te bepalen welke woonplaat -
sen binnen een agglomeratie vallen.
28 
De richtlijn legt de lidstaten strengere 
verplichtingen op voor agglomera -
ties met meer dan 2 000 i.e. Uit de 
analyse van de Rekenkamer blijkt dat 
het aantal agglomeraties met meer dan 2 000 i.e. en de overeenkomstige 
belasting in de loop der tijd aanzien -
lijk zijn veranderd in de Tsjechische 
Republiek, Hongarije en Roemenië. De 
grootste verandering vond plaats in 
Roemenië: het aantal agglomeraties 
daalde met 29 % en de belasting met 
17 % (zie tabel 4 ). Als een agglome -
ratie niet langer meer dan 2 000 i.e. 
heeft, hoeft niet langer te worden 
voldaan aan de vereisten inzake ef -
fluent (d.w.z. de concentratielimieten) 
(zie paragraaf 18) en dus gelden voor 
die agglomeratie niet langer de in de 
richtlijn genoemde termijnen.
29 
Wegens het grote aantal agglomera -
ties in de 28 lidstaten is de Commissie 
niet in staat om voor elk geval af -
zonderlijk na te gaan of de gemelde 
wijzigingen van het aantal agglome -
raties in een lidstaat terecht zijn en 
leiden tot een correcte toepassing van 
de richtlijn.Tabel 4Aan de Commissie gemelde wijzigingen van het aantal agglomeraties en de belasting
LidstaatGewijzigd aantal  
(meer dan 2 000 i.e.)Gewijzigde belasting  
 (in i.e.)Opmerkingen
Tsjechische Republiek2008: 618
2012: 598
= daling met 3 %2008: 8 429 183
2012: 7 590 604
= daling met 10 %Vooral agglomeraties waarvan de omvang afnam tot 
minder dan 2 000 i.e.
Hongarije2005: 404
2007: 497
2012: 498
= stijging met 23 % sinds 2005 
en stabiel sinds 20072005: 9 643 155
2007: 13 231 718
2012: 11 665 187
= daling met 12 % sinds 2007Er zijn tegenstrijdigheden tussen de aan de Commis -
sie gerapporteerde gegevens en die in het Hongaar -
se decreet 173/2014 (VII.18), dat 566 agglomeraties 
vermeldt en een belasting van 10 767 713 i.e.
Roemenië2007: 2  620
2012: 1 852
= daling met 29 %2007: 25 838 316
2012: 21 409 175
= daling met17 %Agglomeraties waarvan de omvang afnam tot min -
der dan 2 000 i.e. en wijzigingen in de samenstelling 
van de agglomeraties.
Slowakije Ongewijzigd sinds 2005: 3562005: 5 054 900
2008: 5 259 370
2012: 5 072 755
= daling met 4 % sinds 2008
Bron:  Analyse door de ERK van door de lidstaten aan de Commissie verstrekte gegevens.
19 Opmerkingen
De Commissie heeft slechts 
gedeeltelijke informatie over 
de situatie in agglomeraties 
met minder dan 2 000 i.e.
30 
Voor de opstelling van de stroom -
gebiedbeheersplannen voor de kader -
richtlijn water moeten de lidstaten 
beoordelen of de door de agglomera -
ties (ook die met minder dan 2 000 i.e.) 
gegenereerde vervuiling zo’n impact 
heeft op waterlichamen dat ingrijpen 
noodzakelijk is (zie paragraaf 6). Ook 
moeten in de stroomgebiedbeheers -
plannen maatregelen worden opge -
nomen ter uitvoering van de richtlijn 
inzake de behandeling van stedelijk af -
valwater. Verder vraagt de Commissie 
van de lidstaten krachtens de richtlijn 
inzake de behandeling van stedelijk 
afvalwater geen specifieke verslagleg -
ging over agglomeraties met minder 
dan 2 000 i.e. (aantal en conformiteit 
met artikel 7 van de agglomeraties).
31 
De Rekenkamer constateerde dat de 
Commissie slechts gedeeltelijke infor -
matie had over de situatie in agglome -
raties met minder dan 2 000 i.e. Voor 
de Tsjechische Republiek, Hongarije 
en Slowakije wordt in de stroomge -
biedbeheersplannen niet aangegeven 
hoeveel van deze agglomeraties van 
belang zijn voor de waterkwaliteit. 
Evenmin hebben de Tsjechische 
Republiek of Hongarije enige infor -
matie verstrekt over het aantal agglo -
meraties waar wel opvangsystemen 
bestonden maar geen zuiveringsin -
stallaties. In 2013 vroeg de Commissie 
in het kader van de beoordeling van 
de stroomgebiedsbeheersplannen de 
Tsjechische Republiek en Slowakije 
om specifieke gegevens. Dit geeft aan 
dat de Commissie in staat is informatie 
over deze agglomeraties op te vragen. 
De ontvangen en beschikbare infor -
matie voor de Tsjechische Republiek en Hongarije stelt de Commissie echter 
niet in staat de naleving van artikel 7 
van de richtlijn behandeling stedelijk 
afvalwater te verifiëren.
In drie van de vier bezochte 
lidstaten geeft de Commissie 
follow -up aan de situaties 
van niet -naleving
32 
Om de twee jaar moeten de lidstaten 
aan de Commissie verslag uitbrengen 
over de voortgang bij de uitvoering 
van de richtlijn inzake de behande -
ling van stedelijk afvalwater. Over 
de situatie eind 2012 (of 2011 indien 
geen recentere gegevens beschikbaar 
waren) moest tegen juni 2014 zijn ge -
rapporteerd. De Commissie publiceert 
dan een algemeen uitvoeringsverslag: 
de laatste twee verslagen werden 
opgesteld binnen 18 maanden na de 
indieningstermijn voor de lidstaten18.
33 
In juli 2014 richtte de Commissie op 
basis van de in 2012 door de lidstaten 
verstrekte informatie een verzoek om 
informatie aan de Tsjechische Repu -
bliek en Slowakije en in oktober 2014 
aan Hongarije. Deze verzoeken 
werden gedaan met het oog op de 
niet - naleving per eind 2010 (door de 
Tsjechische Republiek en Slowakije)  
of 2009 (door Hongarije)19, terwijl 
inmiddels nog andere termijnen waren 
verstreken en geen recentere informa -
tie was ontvangen (zie paragraaf 32). 
De Rekenkamer is dan ook van oor -
deel dat de doeltreffendheid van dit 
proces in deze vorm twijfelachtig is. 
In maart 2015 was de Commissie nog 
bezig met de beoordeling van de in 
antwoord op deze verzoeken verstrek -
te informatie.18 Laatst gepubliceerde verslag: 
„Zevende verslag over de 
uitvoering van de richtlijn 
inzake de behandeling van 
stedelijk afvalwater”, 
COM(2013) 574 final van 
7 augustus 2013.
19 Op de referentiedatum 
31.12.2009 had Roemenië  
nog geen enkele van zijn 
tussentijdse termijnen bereikt 
en dus hoefde al dan niet 
naleving nog niet te worden 
vastgesteld. Gezien de situatie 
per 31.12.2012 (zie tabel 3 ) had 
Roemenië echter zijn eerste 
termijn in 2010 niet gehaald.
20 Opmerkingen
Benutting van de in de 
programmeringsperiode 
2007-2013 beschikbare 
EU-middelen
34 
Investeringen op het gebied van 
afvalwater worden meestal door de 
EU gecofinancierd in het kader van de 
operationele programma’s 2007 -2013, 
vooral de horizontale programma’s 
inzake milieu. Elk van de vier lidstaten 
beschikt over een dergelijk horizon -
taal operationeel programma. Die vier 
programma’s samen voorzagen in een 
totale begroting van 4,9  miljard  euro 
aan EU -middelen voor investeringen 
op het gebied van afvalwater.
35 
De Rekenkamer onderzocht:
 — de mate waarin de uit de opera -
tionele programma’s 2007-2013 
beschikbare middelen voor 
investeringen op het gebied 
van afvalwater eind 2013 waren 
opgenomen;
 — of de gestelde streefdoelen voor 
output- en resultaatindicatoren 
eind 2013 waren bereikt.De in het kader van de 
operationele programma’s 
2007-2013 beschikbare 
financiering werd niet 
volledig opgenomen
36 
In alle vier de lidstaten vormen de  
(Europese en nationale) middelen 
in het kader van de operationele 
programma’s (en vooral de horizon -
tale programma’s inzake milieu) de 
voornaamste financieringsbron voor 
projecten inzake afvalwater.
37 
Middelen uit een operationeel pro -
gramma worden als door de lidstaten 
vastgelegd beschouwd zodra er voor 
een bepaald project een subsidie -
besluit is genomen. De Rekenkamer 
constateerde dat eind 2013 in de 
Tsjechische Republiek, Hongarije en 
Slowakije (zie tabel 5 ) aanzienlijke 
bedragen uit de beschikbare Europese 
en nationale financiering voor investe -
ringen in afvalwaterbehandeling niet 
waren vastgelegd.
38 
Tevens blijkt uit de analyse van de 
Rekenkamer dat het niveau van beta -
lingen aan begunstigden (vergoeding 
van gemaakte kosten) laag was, wat 
aangeeft dat de bouwwerkzaamheden 
voor vele projecten eind 2013 nog niet 
waren voltooid. Door de Commissie 
vastgelegde EU -middelen die twee (en 
in sommige gevallen drie) jaar na de 
vastlegging ervan door de lidstaten 
niet zijn gebruikt voor betalingen, zijn 
echter niet langer beschikbaar om te 
worden gebruikt20.20 Artikel 93 van Verordening 
(EG) nr. 1083/2006 van de Raad 
van 11 juli 2006 houdende 
algemene bepalingen inzake 
het Europees Fonds voor 
regionale ontwikkeling, het 
Europees Sociaal Fonds en het 
Cohesiefonds en tot intrekking 
van Verordening (EG) 
nr. 1260/1999 (PB L 210 van 
31.7.2006, blz. 25).
21 Opmerkingen
39 
Om in aanmerking te komen voor de 
EU-subsidie moeten uitgaven uiterlijk 
31 december 2015 bij de Commissie 
zijn gedeclareerd. Op grond van het 
lage tempo van uitvoering conclu -
deert de Rekenkamer dat verscheidene 
projecten tegen die tijd niet zullen zijn 
voltooid en dat hun afronding vanaf 
2016 bijkomende (nationale en/of EU-)
middelen zal vergen. Tabel 5Opneming van de middelen voor investeringen in afvalwater uit de operationele 
programma’s 2007-2013 op milieugebied (per 31.12.2013)
LidstaatVastgelegde middelen 
(goedgekeurde projec ‑
ten) en uitgedrukt in % 
van de begrotingUitbetaalde middelen
Risico van verlies van 
middelen% van de begroting% van de vastgelegde 
middelen
Tsjechische Republiek1 160 miljoen euro
60 % en
1 850 miljoen euro4
95 %52 % 87 %
JA(1 012 miljoen euro)
Hongarije1382 miljard HUF  
(ofwel 1 290 miljoen euro)
83 %23 % 28 %
JA (105 miljard HUF  
ofwel 354 miljoen euro)
Roemenië2 4 439 miljoen euro
141 %30 % 21 %JA(954  miljoen  euro)
Slowakije3 719 miljoen  euro.
86 %40 % 46 %
JA(332  miljoen  euro)
1 Gegevens voor Hongarije voor mei 2013. De bedragen in HUF werden omgerekend in euro met als wisselkoers: 1 euro voor 296,11 HUF (mei 2013).
2 Gegevens voor Roemenië betreffen watertoevoer en afvalwater. Geen gescheiden informatie beschikbaar
3  Gegevens voor Slowakije betreffen alleen EU -middelen terwijl het bij de drie andere lidstaten gaat om het totaal aan (EU- en nationale) 
overheidsmiddelen.
4  Voor een aantal projecten was de cofinanciering reeds goedgekeurd maar de subsidieovereenkomst nog niet ondertekend. Rekening houdend 
met deze projecten was 95 % van de middelen vastgelegd.
Bron:  ERK -analyse van de jaarlijkse uitvoeringsverslagen voor de betrokken operationele programma’s.
22 Opmerkingen
40 
Door het lage uitvoeringstempo 
ontstaat het risico dat de beschikbare 
EU-middelen eind 2015 niet volledig 
zullen zijn opgenomen. De Reken -
kamer merkt op dat voor projecten 
die in afzonderlijke werkfasen kunnen 
worden opgesplitst, voor de program -
meringsperiode 2014-2020 middelen 
kunnen worden ontvangen voor de 
fasen die in die periode worden uitge -
voerd. In het algemeen concludeert de 
Rekenkamer dat bij de middelen die in 
de programmeringsperiode 2014-2020 
werden toegewezen aan investeringen 
inzake afvalwater voor Hongarije het 
risico — en voor Roemenië en Slowa -
kije bijna de zekerheid — bestaat dat 
de voor de programmeringsperiode 
2014-2020 geplande (Europese en na -
tionale) middelen niet zullen volstaan 
om de uitvoering van de richtlijn te 
garanderen voor agglomeraties met 
meer dan 2 000 i.e. De lidstaten zullen 
dus andere financieringsbronnen moe -
ten vinden.
41 
Uit de analyse van de Rekenkamer 
bleek ook dat voor de selectie van 
de projecten die in het kader van de 
operationele programma’s 2007-2013 
zouden worden gefinancierd in de vier 
lidstaten passende criteria bestonden. 
Agglomeraties konden echter zelf be -
slissen of en wanneer een project werd 
gepresenteerd. Een van de redenen 
waarom bepaalde grotere agglomera -
ties (waar verdergaande behandeling 
nodig is) nog niet voldoen aan de 
richtlijn inzake de behandeling van 
stedelijk afvalwater, is dan ook dat 
er geen projectaanvragen zijn inge -
diend en er dus geen financiering is 
gevraagd.De streefdoelen 
volgens de output- en 
resultaatindicatoren waren 
eind 2013 in de meeste 
gevallen niet bereikt
42 
De door de lidstaten ingediende en 
door de Commissie goedgekeurde 
operationele programma’s 2007 -2013 
bevatten indicatoren voor output, re -
sultaat en impact, zodat het mogelijk is 
de doelmatigheid en doeltreffendheid 
van de uit de programma’s betaalde 
middelen te evalueren.
43 
De Rekenkamer merkt op dat de 
streefdoelen voor de indicatoren in 
de operationele programma’s voor 
milieu niet van dien aard zijn dat aan 
de hand daarvan kan worden aange -
toond in hoeverre de doelstellingen 
van de richtlijn inzake de behande -
ling van stedelijk afvalwater werden 
verwezenlijkt.
23 Opmerkingen
44 
De termijn voor het bereiken van de 
streefdoelen in de operationele pro -
gramma’s is 2015. De situatie eind 2013 
is weliswaar van voorbijgaande aard, 
maar wel zo dat vele streefdoelen 
nog lang niet zijn bereikt (zie  tabel 6 ). 
Die situatie zal in de resterende twee 
jaar verbeteren, want veel projecten bevinden zich nog in de uitvoerings -
fase. Gezien de significante verschil -
len tussen de streefdoelen en de 
uitvoering tot 2013 is de Rekenkamer 
niettemin van oordeel dat bepaalde 
streefdoelen duidelijk al te optimis -
tisch waren, (bv. indicator 2 voor de 
Tsjechische Republiek en indicator 1 
voor Roemenië).Tabel 6Per 31.12.2013 bereikte streefdoelen in het kader van de operationele programma’s 
2007 -2013 voor milieu
Lidstaat Indicatoren Streefdoelen voor 2015 Resultaten
Tsjechische Republiek1. Lengte van nieuwe en herstelde rioolsystemen (km) 1202 294
(>100  %)
2. Aantal nieuwe, herstelde en uitgebreide installaties 35094
(27 %)
3. Aantal nieuw op het rioolsysteem aangesloten personen 741 000459 266
(62 %)
Hongarije1. Aantal huishoudens met aansluitmogelijkheid op het 
rioolsysteem400  000141 689
(35 %)
2. Gecreëerde capaciteit afvalwaterzuiveringsinstallaties (in i.e.) 3 550 000195 124
(5 %)
3. Aantal inwoners waarop afvalwaterzuiveringsprojecten 
betrekking hebben (in miljoen)1,30,2
(15 %)
Roemenië1. Aantal nieuwe en uitgebreide installaties 17025
(15 %)
2. Behoorlijk behandeld afvalwater (% van totaal 
afvalwater  volume)6035
(58 %)
Slowakije1. Aantal nieuwe en herstelde installaties 6430
(47 %)
2. Aantal i.e. aangesloten op het nieuwe rioolsysteem 331 29513 883
(4 %)
Bron:  ERK -analyse van de jaarlijkse uitvoeringsverslagen voor de betrokken operationele programma’s.
24 Opmerkingen
De doeltreffendheid  
van de door de EU  
gecofinancierde  
stedelijke afvalwater -
zuiverings  installaties
45 
De beoordeling door de Rekenkamer 
betreft 28 installaties voor stedelijke 
afvalwaterzuivering en berust op twee 
aspecten:
a) het prestatieniveau wat betreft de 
afvalwaterzuivering;
b) de verwerking van het slib dat 
ontstaat door het proces van de 
afvalwaterzuivering.Prestaties van de stedelijke  
afvalwaterzuiverings -
installaties
46 
In stedelijke afvalwaterzuiverings -
installaties waarin afvalwater van 
huishoudens en industriële installaties 
wordt opgevangen, moeten de con -
centratielimieten worden gehandhaafd 
die voor effluent zijn aangegeven in 
de lozingsvergunning. De vergunning 
wordt afgegeven overeenkomstig 
nationale wettelijke bepalingen en 
de naleving ervan wordt verzekerd 
door middel van regelmatige verifi -
catie door de exploitanten zelf. De 
toelaatbare concentratielimieten en 
de frequentie van verificatie worden 
aangegeven in de richtlijn (zie para -
graaf 18). Ook voor industriële installa -
ties moeten de concentratielimieten in 
acht worden genomen in het afval -
water dat wordt geloosd in openbare 
rioolsystemen.
Foto’s 2 en 3 — Lozing van effluent (Hongarije -Boedapest; Tsjechische Republiek -Blansko)
Bron:  ERK.
25 Opmerkingen
47 
De Rekenkamer onderzocht of:
 — de monitoring en de kwaliteit van 
effluent uit de stedelijke afval -
waterzuiveringsinstallaties vol -
deden aan de voorschriften in de 
richtlijn en/of in de nationale ver -
gunningen voor afvalwaterlozing;
 — de rioolsystemen en/of stedelijke 
afvalwaterzuiveringsinstallaties 
zware regenval behoorlijk hadden 
opgevangen;
 — de exploitanten zekerheid hadden 
dat industriële installaties die in 
een openbaar rioolsysteem afval -
water loosden, voldeden aan de 
concentratienormen;
 — de onderzochte stedelijke afval -
waterzuiveringsinstallaties vol -
doende capaciteit hadden om te 
voldoen aan de reële behoeften; — de exploitatiekosten van de  
stedelijke afvalwaterzuiverings -
installaties gerechtvaardigd 
waren in het licht van de gegeven 
behandeling en de grootte van de 
installatie.
EU-voorschriften inzake 
effluent nageleefd bij de 
installaties waarvoor ze gelden
48 
De Rekenkamer baseerde haar onder -
zoek naar de naleving van de vereisten 
inzake monitoring en vloeibaar afval 
op de in 2012 door de exploitanten 
verrichte laboratoriumanalyses (zelf -
controle). Daaruit blijkt dat, wat betreft 
de steekproeffrequentie, alle installa -
ties op één na beantwoordden aan de 
voorschriften van de richtlijn inzake de 
behandeling van stedelijk afvalwater.
Foto’s 4 en 5 — Watermonsters en resultaten (Tsjechische Republiek -Blansco; Hongarije -Boedapest)
Bron:  ERK.

26 Opmerkingen
49 
De Rekenkamer merkte op dat drie 
lidstaten concentratielimieten opleg -
den die in sommige gevallen stren -
ger waren dan die in de richtlijn (zie 
tabel 7 ). Ten tijde van het verslag had 
de Commissie geen plannen om een 
actualisering van de in de richtlijn  
vermelde limieten voor te stellen.50 
De voorschriften van de richtlijn be -
treffende geloosd effluent waren van 
toepassing op 16 van de 28 onder -
zochte installaties (57 %). Alle 16 instal -
laties voldeden aan de voorschriften 
(zie  tabel 8 ). Bovendien voldeden 25 
van de 28 installaties (89 %) aan de in 
hun nationale vergunningen opgege -
ven waarden.Tabel 7Nationale wettelijke bepalingen inzake concentratielimieten strenger dan de eisen 
van de richtlijn
Lidstaat Strengere concentratielimieten
Tsjechische RepubliekStrengere limieten voor BZV5, CZV, TSS en ook waarden voor installaties met minder dan 2 000 i.e.
Er zijn ook Ptot-waarden voor installaties met een capaciteit tussen 2 000 en 10 000 i.e.
Hongarije BZV5, CZV, TSS: ook bestaan er limieten voor installaties met een capaciteit van minder dan 2 000 i.e.
Roemenië Geen limieten die verder gaan dan in de richtlijn.
Slowakije BZV5, CZV, TSS: ook waarden voor installaties met een capaciteit van minder dan 2 000 i.e.
Bron:  Analyse van nationale wetgeving door de ERK.Tabel 8Effluent voldoet aan de vereisten in de richtlijn en de vergunningen
LidstaatAantal onderzochte 
installatiesRichtlijn inzake de behandeling van stedelijk afvalwater Naleving van de 
vergunning Nageleefd Niet van toepassing
Tsjechische Republiek 4 4 4
Hongarije 7 3 4 7
Roemenië 12 4 8 9
Slowakije 5 5 5
TOTAAL 28 16 12 25
Bron : ERK -analyse.
27 Opmerkingen
51 
Ten tijde van het verslag waren voor 
vier installaties in Hongarije en acht 
installaties in Roemenië niet alle voor -
schriften van de richtlijn van toepas -
sing (met name die voor Ntot en Ptot):
 — Hongarije verkoos een nationale 
verlaging van de percentages voor 
Ntot en Ptot boven limieten voor 
afzonderlijke zuiveringsinstallaties 
(zie paragraaf 26). Drie van de vier 
betrokken installaties hadden de 
technische capaciteit om nutriën -
ten (Ntot en Ptot) te verwijderen en 
zo de kwaliteit van het effluent te 
verbeteren, maar waren daartoe 
niet verplicht op grond van de 
nationale vergunning;
 — Roemenië heeft voor agglomera -
ties van meer dan 10 000 i.e. tot 
eind 2015 de tijd om te voldoen 
aan de voorschriften van de richt -
lijn. Bij zeven van deze acht instal -
laties zijn aanvullende werkzaam -
heden nodig om de verwijdering 
van nutriënten mogelijk te maken.De situatie in geval van 
overstorting kan niet 
worden beoordeeld omdat 
gekwantificeerde informatie 
ontbreekt
52 
Indien een rioolsysteem en een 
zuiveringsinstallatie bij zware regen -
val te weinig capaciteit hebben, kan 
een overstorting ontstaan waarbij 
niet alleen het regenwater maar ook 
onbehandeld afvalwater rechtstreeks 
afvloeit naar een waterlichaam, zodat 
de waterkwaliteit verslechtert. Dit is 
met name het geval wanneer in het 
rioolsysteem zowel afvloeiend regen -
water wordt opgevangen als huishou -
delijk en industrieel afvalwater (zie 
figuur 1 ). Die gecombineerde opvang 
bestond geheel of gedeeltelijk bij 
20 van de 28 onderzochte installaties 
(71 %). De Rekenkamer erkent dat het 
voor gemeenten in sommige gevallen 
om technische redenen in verband 
met de structuur van een rioolsysteem 
onmogelijk is een apart netwerk aan 
te leggen (scheiding van afvalwater en 
regenwater).
28 Opmerkingen
53 
Krachtens de richtlijn bepalen de 
lidstaten de maatregelen om water -
vervuiling door overstorting te be -
perken, bv. het bepalen van een mate 
van verdunning21, een toelaatbaar 
aantal overstortingen per jaar of de 
capaciteit voor stroming bij droog 
weer22. Meestal zijn er op het terrein 
van de bezochte zuiveringsinstallaties 
stormwatertanks waarin binnenstro -
mend water dat de capaciteit van de 
installatie te boven gaat, kan worden 
tegengehouden en na de stormperio -
de in de installatie terechtkomt om te 
worden behandeld. Ten aanzien van 
de situatie bij overstorting door storm 
constateerde de Rekenkamer bij de 28 
installaties dat: — het overstromende volume door 
de exploitanten was gemeten en 
op een aanvaardbaar niveau bleef 
(tussen 1 en 5 % van de jaarlijkse 
toevoer van afvalwater) in acht 
gevallen (29 %);
 — er volgens de exploitanten geen 
overstorting was geweest in 14 ge -
vallen (50 %);
 — er geen informatie beschikbaar 
was omdat er geen metingen wa -
ren verricht in zes gevallen (21 %).Figuur 1Illustratie van overstorting bij zware regenval
© Green Learning Station, Civic Garden Center of Greater Cincinnati, „Diagram of Combined Sewer 
System”.21 De verhouding tussen de 
hoeveelheid afvalwater en de 
hoeveelheid regenwater.
22 De watermassa die een 
installatie moet kunnen 
behandelen bij droog weer, 
dus als er geen regen is.
Residential 
Wastew aterBusiness
Wastew ater 
Roof &
Area
DrainsRoof &
Area
Drains 
 
Sewer Sewer
Public
Waterway Street Storm
Drains 
Treated W ater
Combined
Sewer Outfall  
 Weir Wall
Over/f_low
Structure
Flow to W astewater
Treatment Facility Comb ined Sanitary
Waste & S torm W ater Combined Sewer 
 Wastew ater
Treatment
Facility 
 
Artwork modeled after
St. Louis MS D - C lean Rivers Healthy
Communities Program ill ustration 
 
29 Opmerkingen
54 
Deze cijfers moeten echter met de 
nodige omzichtigheid worden ge -
interpreteerd, aangezien ook in het 
rioolsysteem overstorting kan optre -
den en de bij de afvalwaterzuiverings -
installatie terechtkomende stroom 
dus al beperkt kan zijn. In geen van 
de vier bezochte lidstaten was ge -
kwantificeerde informatie beschikbaar 
over overstorting op het niveau van 
rioolsystemen.
55 
De Rekenkamer merkte ook op dat 
er in de Tsjechische Republiek, Hon -
garije en Roemenië geen wettelij -
ke voorschriften waren inzake een 
aanvaardbaar aantal en volume voor 
de overstortingen of inzake de verdun -
ningsverhouding. In Slowakije bestaan 
die voorschriften wel en er wordt 
bepaald hoe groot de bergingsbassins 
moeten zijn. Monitoring van het volu -
me of de verdunningsverhouding bij 
overstorting is echter niet verplicht.
56 
In 2014 besloot de Commissie een 
studie te verrichten over de vraag of 
de bepalingen in de wetgeving van 
de lidstaten overeenkomen met de 
EU-voorschriften inzake overstortin -
gen, zoals uiteengezet in de richtlijn 
inzake de behandeling van stedelijk 
afvalwater uit 1991.85 % van de exploitanten 
verrichtte controles ter plaatse 
inzake de inachtneming van 
de concentratienormen door 
industriële installaties
57 
Industriële installaties kunnen hun 
afvalwater lozen in een openbaar 
rioolsysteem voor behandeling door 
een stedelijke afvalwaterzuiverings -
installatie. Volgens de richtlijn inzake 
de behandeling van stedelijk afval -
water moesten de lidstaten dergelijke 
lozingen onderwerpen aan eerdere re -
gelgeving en/of specifieke vergunning.
58 
Om ervoor te zorgen dat de behande -
lingsprocessen niet worden gehinderd 
door bepaalde vervuilende stoffen 
en dat de lozingen van stedelijke 
afvalwaterzuiveringsinstallaties geen 
vervuilende stoffen bevatten die 
schadelijk zijn voor het milieu, moeten 
industriële installaties voor een aantal 
vervuilende stoffen voldoen aan con -
centratielimieten. Wat betreft wette -
lijke bepalingen kennen de lidstaten 
verschillende situaties: in Hongarije en 
Roemenië zijn voor een aantal para -
meters waarden vastgesteld en in de 
Tsjechische Republiek en Slowakije 
zijn de vastgestelde limieten voor niet 
bijzonder gevaarlijke stoffen slechts 
richtsnoeren. Het is dus de exploitant 
van het rioolsysteem of de zuiverings -
installatie die dan concentratielimieten 
vastlegt in zijn exploitatieregels.
30 Opmerkingen
59 
De relatie tussen de exploitant van een 
rioolsysteem en een bepaalde indus -
triële installatie wordt geregeld in een 
contract dat ook concentratielimieten 
kan vaststellen die strenger zijn dan de 
wettelijk voorgeschreven limieten.
60 
In de Tsjechische Republiek, Hon -
garije en Roemenië (zie tabel 9 ) zijn 
industriële installaties die afvalwater 
lozen in een openbaar rioolsysteem 
wettelijk verplicht om zelf hun effluent 
te controleren. De resultaten worden 
normaliter voorgelegd aan de exploi -
tant. In Roemenië geldt geen wettelijk 
vereiste om de resultaten te rappor -
teren23, maar exploitanten kunnen dit 
wel opnemen in de contracten.61 
De Rekenkamer merkt op dat de 
exploitant van een afvalwaterzuive -
ringsinstallatie de betrouwbaarheid 
van de door de industriële installaties 
verrichte controles op twee manieren 
kan beoordelen (zie tabel 9 ):
 — de watermonsters van de indus -
triële installaties moeten wor -
den geanalyseerd door erkende 
laboratoria: dat vereiste was niet 
opgenomen in de nationale wet -
telijke bepalingen. De exploitant 
kan het vereiste echter opnemen 
in het contract met de industriële 
installaties.
 — de exploitant verricht controles 
ter plaatse: in de Tsjechische 
Republiek, Roemenië en Slowakije 
is dit vereiste opgenomen in de 
wetgeving.23 Behalve voor laboratoria en 
entiteiten in de medische en 
veterinaire sectoren.Tabel 9Nationale wettelijke bepalingen in verband met de controle op industrieel 
afvalwater dat in een rioolsysteem wordt geloosd
LidstaatVoorschrift dat industriële  
installaties zelf controlerenVoorschrift dat controles worden 
verricht door erkende laboratoriaVoorschrift dat de exploitanten 
controles ter plaatse verrichten 
bij de industriële installaties
Tsjechische Republiek Ja NeenJa
(frequentie niet bepaald)
Hongarije JaNeen (behalve voor bepaalde soorten 
installaties)Neen
Roemenië Ja NeenJa
(frequentie niet bepaald)
Slowakije Neen NeenJa
(inclusief minimumfrequentie)
Bron:  Analyse van nationale wetgeving door de ERK.
31 Opmerkingen
62 
De Rekenkamer baseerde haar evalu -
atie van een steekproef van lozingen 
door industriële installaties op de door 
de exploitanten zelf verrichte labo -
ratoriumanalyses en op de analyses 
die de exploitanten ontvingen van de 
lozende industriële installaties. Ook 
informatie over eventuele boetes werd 
onderzocht.
63 
Bij 26 van de 28 stedelijke afvalwater -
zuiveringsinstallaties die de Reken -
kamer onderzocht, werd afvalwater 
van industriële installaties behandeld. 
Voor 22 van die 26 installaties (85 %) 
verrichtten de exploitanten controles 
ter plaatse. Voor drie van de vier ove -
rige installaties lieten de exploitanten 
de resultaten van de eigen controles 
door de lozende industriële installaties 
analyseren door erkende laboratoria.
64 
Wanneer een industriële installatie 
haar concentratielimieten overschrijdt, 
legt de exploitant van de zuiverings -
installatie een boete op: in Hongarije 
en Roemenië is de boete (bedrag ver -
schilt naargelang van de vervuilende 
stof) bepaald in de nationale wettelijke 
bepalingen, terwijl in de Tsjechische 
Republiek en Slowakije het te betalen 
bedrag voor overschrijding van de 
concentratielimieten wordt vastgelegd 
in het contract tussen de exploitant 
en de industriële installatie. In Hon -
garije en Roemenië hangt de boete 
af van de hoeveelheid vervuiling24 die 
werd geloosd tussen twee metingen 
(in een jaar), terwijl in de Tsjechische 
Republiek en Slowakije het berekende 
bedrag gewoonlijk is gebaseerd op de 
geloosde hoeveelheid vervuiling op de 
dag van de meting25. De Rekenkamer 
meent dat in dergelijke gevallen het 
verschuldigde bedrag waarschijnlijk 
klein zal zijn en het afschrikkingseffect 
beperkt.Ongeveer een op drie onder -
zochte afvalwaterzuiverings -
installaties is te groot
65 
De Rekenkamer beoordeelde de capa -
citeitsbenutting, uitgedrukt in i.e. (de 
capaciteit om een bepaalde vervui -
lingsbelasting te behandelen)26 en con -
stateerde dat 9 van de 28 onderzochte 
installaties (32 %) minder dan 50 % van 
hun capaciteit benutten (zie figuur 2 ). 
Nog eens negen installaties (32 %) 
benutten 51 à 60 % van hun capaciteit. 
Dit is vooral een probleem in Roeme -
nië, waar acht van de twaalf installaties 
minder dan 50 % van hun capaciteit 
benutten. Investeren in installaties met 
een aanzienlijk capaciteitsoverschot 
betekent geen doeltreffend gebruik 
van de schaarse financiële middelen 
van de EU en de lidstaten.
66 
De beoordeling van een andere indica -
tor door de Rekenkamer bevestigt dit: 
wat betreft de hydraulische capaciteit 
(de toevoer in l/s en/of m3/h) benutten 
16 van de 28 onderzochte installaties 
(57 %) minder dan 60 % van hun ca -
paciteit. Voor deze beoordeling werd 
een vergelijking gemaakt tussen de 
watertoevoer (m3) en de gemiddelde 
capaciteit van de installatie (bij droog 
weer)27.24 Dit komt overeen met de 
geloosde hoeveelheid boven 
de toegestane hoeveelheid 
(volume maal concentratie,  
bv. uitgedrukt in mg/l).
25 In de contracten wordt 
meestal een standaardperiode 
(tussen 5 en 30 dagen, al 
naargelang het contract) 
genoemd voor gevallen 
waarin niet precies valt uit te 
maken over welke periode de 
concentratie  limieten werden 
overschreden.
26 Vergelijking tussen de 
vervuilingsbelasting (in i.e.) die 
op een jaar werkelijk wordt 
behandeld en de vervuilings -
belasting die een installatie 
kan behandelen (zie bijlage II , 
kolom „Ontwerpcapaciteit in 
i.e.”).
27 Daar niet alleen afvalwater 
wordt aangevoerd maar ook 
zuiver water (regenwater en 
grondwater, die niet hoeven te 
worden behandeld), moet bij 
het beoordelen van de 
capaciteitsbenutting rekening 
worden gehouden met het 
aandeel aan zuiver water.
32 Opmerkingen
67 
De Rekenkamer constateerde voorts 
voor 22 van de 28 onderzochte in -
stallaties (79 %) dat het aandeel van 
zuiver water (regenwater en grond -
water) in de totale toevoer groter dan 
30 % was (tussen 32 % en 85 %). De 
benuttingsgraad van de hydraulische 
capaciteit wordt zo verhoogd: zuiver 
water maakt deel uit van de toevoer 
maar behoeft geen behandeling. In 
dat verband:
 — erkent de Rekenkamer dat een 
bepaalde hoeveelheid regenwater 
kan worden afgevoerd naar de 
afvalwaterzuiveringsinstallaties 
omdat het niet altijd mogelijk is 
gecombineerde rioolsystemen te 
vervangen door gescheiden net -
werken (zie paragraaf 52). — kan de infiltratie van grondwater 
echter wel worden verminderd als 
de waterdichtheid van netwerken 
en mangaten wordt hersteld. Als 
met deze bouwkundige werken 
rekening zou worden gehouden  
in het ontwerp van de installatie, 
zou de vereiste hydraulische capa -
citeit ervan in sommige gevallen 
aanzienlijk kleiner kunnen zijn (zie 
tekstvak 2 ).Figuur 2Capaciteitsbenutting in i.e.
Bron : ERK -analyse.51-60 %
> 60 %
Aantal installaties< 50 %Roemenië
Slowakije
Hongarije
Tsjechische 
Republiek
12 10 8 6 4 2 0
33 Opmerkingen
68 
Bij de meeste installaties bestaan wel 
plannen om het aantal aangesloten 
personen te verhogen, maar die nieu -
we aansluitingen zijn weinig talrijk en 
zullen dus het benuttingspercentage 
niet significant veranderen. Bovendien 
zal de industriële activiteit op langere 
termijn misschien wel toenemen, maar 
zullen nieuwe industriële installaties 
naar verwachting hun eigen systemen 
voor afvalwaterbehandeling hebben.Mogelijkheden om bepaalde 
exploitatiekosten te 
verminderen
69 
Exploitatiekosten28 kunnen een indica -
tie geven van de operationele doel -
treffendheid van de gecofinancierde 
activa en een rol spelen bij de vast -
stelling van het watertarief. De Reken -
kamer maakte daarom een vergelijking 
van de kosten voor 2012 op basis van 
de ontvangen boekhoudinformatie 
over de 28 onderzochte installaties.28 Totaal van de volgende 
kosten: personeelskosten, 
materiaalkosten (ook voor 
chemische stoffen), 
energiekosten, kosten voor 
verwijdering van slib en 
andere kosten. Voor de 
categorie „andere kosten” 
werd alleen gekeken naar 
kosten voor uitbesteed 
onderhoud en voor 
uitbestede laboratorium -
analyses. Er werd bv. geen 
rekening gehouden met 
afschrijvingskosten.Foto 6 — Zelden gebruikt deel van de infrastructuur (Roemenië-Galati)
Bron:  ERK.
Voorbeeld van een geval waar een groot aandeel grondwater de zuiverings -
installatie passeert
Bij één installatie in Roemenië ligt de benuttingsgraad van de hydraulische capaciteit tussen 60 en 85 %. Maar 
van het bij de installatie aankomende water is ongeveer de helft grondwater dat geen behandeling behoeft. 
Indien het rioolsysteem waterdichter was, zou er minder grondwater in komen en zou de benutting van de 
hydraulische capaciteit afnemen tot ongeveer 40 %. Daarentegen maakte bij bepaalde installaties infiltrerend 
grondwater slechts 10 % tot 20 % van de totale watertoevoer uit.Tekstvak 2
34 Opmerkingen
70 
Exploitatiekosten worden beïnvloed 
door het soort geboden behandeling 
(verdergaande behandeling betekent 
hogere kosten) en door de grootte van 
de installatie. Toch blijkt uit de ver -
gelijking dat er tussen de installaties 
grote verschillen bestaan (zie figuur 3 ).Figuur 3Bedrijfskosten (in euro/i.e.) per installatie
Noot:  Twee installaties werden uitgesloten omdat bepaalde elementen de vergelijking vertekenden.
Installaties die een verdergaande behandeling toepasten maar niet voldeden aan de concentratielimieten van de richtlijn, werden opgenomen 
in de categorie „secundaire behandeling”.
Bron : ERK -analyse.euro/i.e.
Afvalwaterzuiveringsinstallaties Eerste kwartielMediaanDerde kwartiel
ZYX WVUTSRQPONMLKJI HGFEDCBA25
20
15
10
5
0Primaire behandelingSecundaire behandelingVerdergaande/tertiaire behandeling
71 
De Rekenkamer merkt op dat er bij 
verscheidene onderzochte installaties 
ruimte is om de exploitatiekosten te 
beperken, bv. als volgt:
 — tussen de 28 onderzochte installa -
ties bestonden grote verschillen in 
de kosten voor vervoer en verwij -
dering van slib. De kosten per ton droge vaste stof bedroegen meer 
dan 100 euro in negen gevallen en 
50 à 100 euro in zes gevallen. Deze 
kostenfactor is belangrijk omdat 
hij een groot deel kan uitmaken 
in de totale exploitatiekosten van 
de installatie (gemiddeld 10 %, 
maar in extreme gevallen 30 % of 
zelfs 50 %);
35 Opmerkingen
 — van de totale kosten van de 
28 onderzochte installaties maakt 
energie gemiddeld 30 % uit. In de 
helft van de gevallen gebruikten 
de zuiveringsinstallaties het zui -
veringsslib voor de productie van 
energie, meestal door anaerobe 
vergisting. In de meeste van die 
gevallen ging gemiddeld minder 
dan 30 % van de totale kosten naar 
energie;
 — in dit verband concludeerde het 
Europees Milieuagentschap in een 
verslag uit 201429 dat het gebruik 
van indicatoren voor de prestaties 
van de watervoorziening in Europa 
een aanzienlijk beter inzicht zou 
geven in de uitdagingen voor 
een efficiënte bronnenbenutting. 
Vergelijking van zulke indicato -
ren zou nuttig zijn als basis voor 
benchmarking.Gebruik van slib uit stede -
lijke afvalwaterzuiverings -
installaties
72 
De behandeling van afvalwater brengt 
mee dat er zuiveringsslib wordt gepro -
duceerd. Zuiveringsslib is een afvalstof 
die valt onder de richtlijn afvalstof -
fen30. Krachtens deze richtlijn moet de 
voorkeur aan hergebruik, recycling en 
terugwinning van afval worden gege -
ven boven de verwijdering ervan door 
storten, verbranden of permanente 
opslag31. De EU stimuleert het gebruik 
van zuiveringsslib als meststof in de 
landbouw.29 Technisch verslag nr. 5/2014: 
„Performance of water utilities 
beyond compliance”.
30 Richtlijn 2008/98/EG van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 19 november 2008 
inzake afvalstoffen en tot 
intrekking van een aantal 
richtlijnen (PB L 312 van 
22.11.2008, blz. 3).
31 Afvalhiërarchie ingesteld 
bij artikel 4 van Richtlijn 
2008/98/EG.
Foto 7 — Geproduceerd zuiveringsslib (Tsjechische Republiek -Blansko)
Bron:  ERK.

36 Opmerkingen
73 
De Rekenkamer onderzocht of:
 — zuiveringsslib werd hergebruikt in 
plaats van verwijderd;
 — de concentratielimieten voor 
bepaalde slibparameters, 
vooral zware metalen, in acht 
waren genomen door de ex -
ploitanten van de stedelijke 
afvalwaterzuiveringsinstallaties;
 — eerdere aanbevelingen van de  
Rekenkamer over dit onder -
werp door de Commissie waren 
opgevolgd.
Zuiveringsslib wordt in drie van 
de vier lidstaten hergebruikt in 
plaats van verwijderd
74 
De evaluatie door de Rekenkamer van 
de 28 zuiveringsinstallaties betrof ook 
de slibproductie in 201232 en was geba -
seerd op onderzoek van de contractu -
ele regelingen tussen de exploitanten 
en de afvalbeheerbedrijven en van de 
desbetreffende boekhoudgegevens. 
De controle omvatte geen bezoe -
ken aan de afvalbeheerbedrijven die 
het slib meenamen om zekerheid te 
verkrijgen dat deze het slib behoorlijk 
verwerkten.
75 
De Rekenkamer constateerde dat de 
installaties in de Tsjechische Repu -
bliek, Hongarije en Slowakije meestal 
contracten hadden gesloten met één 
of meer afvalbeheerbedrijven die het 
slib zelf verwerkten of het doorgaven 
aan andere gebruikers. Volgens de 
con  tracten gebruikten de afvalbeheer -
bedrijven het slib vooral voor com -
postbereiding, hercultivatie en pro -
ductie van biogas.76 
In Roemenië wordt het slib uit elf van 
de twaalf onderzochte installaties 
geheel of gedeeltelijk gestort en/of 
op het terrein bewaard. Slib op het 
terrein bewaren is op lange termijn 
niet haalbaar.
77 
Volgens de nationale strategie voor 
afvalstoffenbeheer (2003-2013) van 
Roemenië moet tegen 2020 het slib 
voor 50 % worden gebruikt in de land -
bouw of worden verbrand. In februa -
ri 2012 presenteerden de Roemeense 
autoriteiten een nieuwe strategie voor 
het beheer van zuiveringsslib, maar 
deze was ten tijde van de controle nog 
niet goedgekeurd.
78 
De lidstaten verstrekten de Commissie 
gegevens over het gebruik van zuive -
ringsslib tot eind 2012. Met die gege -
vens wordt bevestigd dat hergebruik 
de voorkeur heeft in drie van de vier 
bezochte lidstaten (zie figuur 4 ).32 Het door de bezochte 
afvalwaterzuiveringsinstallaties 
in de vier lidstaten 
geproduceerde slib was goed 
voor het volgende aandeel in 
de totale productie: 0,78 % in 
de Tsjechische Republiek, 45 % 
in Hongarije, 52 % in 
Roemenië en 10 % in 
Slowakije.
37 Opmerkingen
De toepasselijke concentratie -
limieten werden in de meeste 
gevallen in acht genomen
79 
Krachtens de richtlijn zuiveringsslib 
over het gebruik van slib op land -
bouwgrond moeten de exploitanten 
van afvalwaterzuiveringsinstallaties 
toezicht houden33 op de samenstel -
ling van het slib om te garanderen dat 
de concentratielimieten, vooral die 
voor zware metalen, in acht worden 
genomen.
80 
Ook kunnen de nationale wettelijke 
bepalingen verder gaan dan de richt -
lijn zuiveringsslib doordat zij meer 
parameters en strengere limieten 
bevatten en door concentratielimieten 
te bepalen voor ander gebruik dan op 
landbouwgrond. Uit de analyse van de 
nationale wetgeving door de Reken -
kamer blijkt het volgende: — wanneer slib wordt gebruikt in  
de landbouw, zijn de in alle vier  
de lidstaten in de nationale wet -
geving vastgestelde concentratie -
limieten voor veel parameters 
strenger dan die van de richtlijn. 
Alle vier de lidstaten bepaalden bv. 
ook concentratielimieten voor bij -
komende parameters zoals arseen;
 — wanneer slib wordt gebruikt als 
grondstof voor de productie van 
compost, bestaan er in de Tsjechi -
sche Republiek en Slowakije limie -
ten in de vorm van een technische 
norm;Figuur 4Gebruik van zuiveringsslib per 31.12.2012 als percentage van de totale slibproductie
Noot : In de Tsjechische Republiek werd in 2012 ongeveer 32 % van het slib gebruikt voor de productie van compost (categorie: hergebruik: ande -
re). In Slowakije werd in 2012 63 % van de slibproductie gebruikt voor de productie van compost (categorie: hergebruik: bodem en landbouw). 
Voor Roemenië omvat de categorie „opruiming: andere” ook de tijdelijke opslag ter plaatse.
Bron:  Analyse door de ERK van door de lidstaten aan de Commissie verstrekte gegevens.2 %Opruiming: andereOpruiming: verbrandingOpruiming: stortingHergebruik: andereHergebruik: bodem en
landbouwTsjechische 
Republiek
Slowakije
Hongarije
Roemenië
100 % 80 % 60 % 40 % 20 % 0 %71 %
21 %
14 %22 %
65 %
63 %
33 Artikel 9 van en bijlage II bij 
Richtlijn 86/278/EEG bepalen 
de parameters, de grens -
waarden en het jaarlijkse 
aantal aan laboratorium -
analyses te onderwerpen 
monsters.
38 Opmerkingen
 — voor het storten van afval bepaalt 
een beschikking van de Raad34 
uit 2002 de grenswaarden voor 
uitloging voor op stortplaatsen 
aanvaardbaar afval. Opgemerkt 
zij dat de Tsjechische wettelijke 
bepalingen geen storting toelaten 
voor biologisch afbreekbaar afval 
behalve gemeentelijk afval, vloei -
baar en vloeistof afgevend afval35 
(dus met inbegrip van slib). Storten 
is toegestaan in Hongarije, Roeme -
nië en Slowakije.81 
Aangezien zuiveringsslib kan worden 
gebruikt als grondstof voor de pro -
ductie van compost, onderzocht de 
Rekenkamer ook de bestaande wette -
lijke bepalingen voor het gebruik van 
compost en merkt zij op dat de situatie 
per lidstaat verschilt omdat er momen -
teel op EU -niveau geen concentratie -
limieten bestaan (zie tabel 10 ).34 Beschikking 2003/33/EG van 
de Raad van 19 december 
2002 tot vaststelling van 
criteria en procedures voor het 
aanvaarden van afvalstoffen 
op stortplaatsen overeen -
komstig artikel 16 en bijlage II 
van Richtlijn 1999/31/EG  
(PB L 11 van 16.1.2003, blz. 27).
35 Vyhláška 294/2005 Sb 
(Decreet 294/2005 Sb).
36 Haalbaarheidsstudie van de 
vaststelling van streefdoelen 
voor de recyclage van bioafval 
in de EU, rekening houdend 
met de subsidiariteit; 
eindverslag van 31.3.2011, 
uitgebracht binnen het 
kadercontract ENV.G.4/
FRA/2008/0112 door ‘vito 
vision on technology’ samen 
met ‘Bio Intelligence Service’ 
en ARCADIS.Tabel 10Wettelijke bepalingen inzake de concentratielimieten voor compost
Tsjechische Republiek Hongarije Roemenië Slowakije
Ja
- compost op landbouwgrond
- compost gebruikt voor 
hercultivatie
- compost in de handel gebracht 
als meststofJa
- compost in de handel gebracht 
als meststof
Geen regels voor hercultivatie of 
gebruik op niet -landbouwgrondGeen Ja
- compost in de handel gebracht 
als meststof
Geen regels voor hercultivatie of 
gebruik op niet -landbouwgrond
Bron:  Analyse van nationale wetgeving door de ERK.
82 
De Rekenkamer baseerde haar on -
derzoek naar het aanhouden van de 
concentratielimieten in de 28 zuive -
ringsinstallaties op de in 2012 door de 
exploitanten verrichte laboratorium -
analyses. Hieruit blijkt dat de limie -
ten — voor zover die bestaan (zie 
paragraaf 80) — in alle installaties in 
de Tsjechische Republiek, Hongarije 
en Slowakije werden aangehouden. 
In Roemenië werden limieten in acht 
genomen in één op de drie installaties 
(33 %) waar slib werd gebruikt op land -
bouwgrond. De analyses van de twee 
andere installaties betroffen niet alle 
parameters. Zes van de zeven installa -
ties (86 %) die slib naar stortplaatsen 
stuurden, voldeden niet aan de con -
centratielimieten voor droge massa. 
De analyses van drie van de zeven 
installaties (43 %) betroffen bovendien 
niet alle parameters.83 
Het ontbreken van concentratie -
limieten voor slib en compost voor 
bepaalde toepassingen (hercultivatie, 
niet -landbouwgrond) kan een bedrei -
ging vormen voor de bodemkwaliteit 
en bijgevolg ook voor de waterkwali -
teit door afvloeiing en drainage. Het 
ontbreken van EU -brede criteria voor 
als meststof te verkopen compost 
betekent ook dat een gelijkwaardige 
milieubescherming in de gehele EU 
niet kan worden gegarandeerd. In een 
namens de Commissie verrichte studie 
wordt ook verklaard dat de slechte 
kwaliteit van het compost in bepaalde 
landen de grootste hinderpaal bleek te 
zijn voor verdere marktontwikkeling36.
39 Opmerkingen
37 Speciaal verslag nr. 3/2009 
„De doeltreffendheid van 
uitgaven uit hoofde van 
structurele maatregelen met 
betrekking tot afvalwater -
behandeling voor de 
programmeringsperioden 
1994-1999 en 2000-2006” 
(http://eca.europa.eu ).
38 SWD(2014) 209 final van 
2 juli 2014 „Ex -post evaluation 
of five Waste Stream 
Directives”.
39 Verordening (EG) 
nr. 2003/2003 van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 13 oktober 2003 
inzake meststoffen (PB L 304 
van 21.11.2003, blz. 1).
40 Eindverslag van de evaluatie 
van Verordening (EG) 
nr. 2003/2003 inzake 
meststoffen voor de 
Commissie uitgebracht door 
het centrum voor strategie-  
en evaluatiediensten in 
november 2010.
41 Giftige synthetische 
chemicaliën. Voor de actualisering van de 
richtlijn zuiveringsslib wordt 
gewacht op de herziening van 
de meststoffenverordening 
door de Commissie
84 
In haar Speciaal verslag nr. 3/200937 be-
val de Rekenkamer de Commissie aan 
te overwegen of de tijd nu rijp is voor 
een herziening van de richtlijn zuive -
ringsslib. De Commissie verrichtte een 
alomvattende evaluatie38 van verschei -
dene richtlijnen over afvalstromen, 
inclusief de richtlijn zuiveringsslib, om 
te bepalen of het regelgevingskader 
beantwoordt aan zijn doel. De conclu -
sie van de evaluatie uit 2014 luidde dat 
er twijfel bestaat over de relevantie 
van de richtlijn zuiveringsslib in haar 
huidige vorm. In bijna 30 jaar werden 
de normen en vereisten in die richtlijn 
nooit herzien of bijgewerkt. Verder 
werd geconcludeerd dat de herziening 
van de richtlijn moest worden uitge -
steld tot een herziene verordening 
inzake meststoffen39 was vastgesteld.85 
In 2010 werd bij een evaluatie achter -
af40 van de werking van de bestaan -
de verordening inzake meststoffen 
geconcludeerd dat het toepassings -
gebied van de verordening moest wor -
den verruimd zodat ze niet alleen an -
organische meststoffen zou betreffen, 
maar ook organische meststoffen en 
bodemverbeteraars. Tevens werd voor -
gesteld maximumwaarden in te voeren 
voor contaminanten in meststoffen. 
De Commissie overweegt in 2015 om 
een ontwerp in te dienen voor een 
herziene meststoffenverordening.
86 
In 2012 presenteerde het Gemeen -
schappelijk Centrum voor onderzoek 
van de Commissie de resultaten van 
een pan -Europees onderzoek naar 
het voorkomen van en de gehalten 
aan bepaalde bestanddelen in zui -
veringsslib. Luidens het verslag is er 
geen wetenschappelijke onderbou -
wing voor de invoering van nieuwe 
concentratielimieten voor de klassieke 
organische vervuilende stoffen of 
nieuwe vervuilende stoffen behalve 
voor perfluoralkylzuren41.Foto 8 — Laboratoriumuitrusting voor het verrichten van tests in een zuiveringsinstallatie (Hongarije -Szeged)
Bron:  ERK.

40 Opmerkingen
87 
In andere documenten en studies42 
wordt gewezen op de potentiële 
risico’s in verband met microplastics. 
Microplastics kunnen in zekere mate 
worden verwijderd in afvalwaterzui -
veringsinstallaties en de verwijderde 
deeltjes komen zo in het slib terecht. 
Als het slib wordt gebruikt op het land, 
kunnen microplastics in het aquatische 
milieu terechtkomen door afvloeiing.
88 
In verband met compost deed de 
Rekenkamer in haar Speciaal verslag 
nr. 20/201243 de aanbeveling dat de 
Commissie samen met de lidstaten 
EU-kwaliteitsnormen moest ontwik -
kelen om de ontwikkeling van een 
markt voor compost te stimuleren. 
Het Gemeenschappelijk Centrum voor 
onderzoek van de Commissie kwam 
begin 2014 met een technisch voorstel 
voor „einde -afvalfasecriteria”44 voor 
biologisch afbreekbaar afval dat bio -
logisch wordt behandeld. In de studie 
werd echter voorgesteld zuiveringsslib 
niet te beschouwen als compost en 
digestaat. Het staat nog te bezien of 
en hoe het voorstel tot herziening van 
de meststoffenverordening de voorge -
stelde criteria zal invoeren samen met 
een mechanisme voor de geleidelijke 
opname van categorieën die niet zijn 
opgenomen in het technische voor -
stel, zoals zuiveringsslib.De financiële duurzaam -
heid van de door de EU 
gecofinancierde stedelijke 
afvalwaterzuiverings -
installaties
89 
Een essentieel element in de financiële 
duurzaamheid van waterdiensten is 
het terugverdienen van kosten. Finan -
ciële duurzaamheid is gewaarborgd 
als de ontvangsten uit de dienstver -
lening volstaan om de exploitatie- en 
onderhoudskosten te dekken en de 
kapitaalkosten terug te verdienen 
zodat de investeringen kunnen wor -
den vernieuwd. Volgens artikel 9 van 
de kaderrichtlijn water moesten de 
lidstaten er tegen 2010 voor zorgen 
dat de verschillende soorten waterge -
bruik naar behoren bijdragen tot het 
terugverdienen van de kosten van de 
waterdiensten. Het is door de prijsbe -
paling voor afvalwater (tarief) dat de 
gebruikers van de afvalwaterdiensten 
bijdragen tot het terugverdienen van 
de kosten. Bovendien volgt uit het 
beginsel „de vervuiler betaalt”45 dat de 
vervuilers — in dit geval degenen die 
afvalwater lozen, zoals huishoudens en 
industriële installaties — verantwoor -
delijk zijn voor de door hen veroor -
zaakte vervuiling en dus de kosten 
moeten dragen voor de vermindering 
van die vervuiling (in dit geval door de 
afvalwaterzuivering).
90 
Aangezien water geen gewone koop -
waar is, worden de tarieven berekend 
volgens prijsstellingsmechanismen die 
meestal zijn opgenomen in de natio -
nale wetgeving.42 Bv.: 1) Vooronderzoek door het 
Alfred -Wegener -Institut, 
persbericht van 30.10.2014 
(www.awi.de ) en 2) Document 
over de mogelijke risico’s van 
microplastics in het zoetwater -
milieu, uitgebracht op 
29.9.2013 op www.stowa.nl  
(Stichting Toegepast 
Onderzoek Waterbeheer).
43 Speciaal verslag nr. 20/2012 
„Is de financiering uit 
structurele maatregelen van 
infrastructuurprojecten voor 
het beheer van stedelijk afval 
doeltreffend als bijdrage tot 
de verwezenlijking van de 
afvalbeleidsdoelstellingen van 
de EU door de lidstaten?” 
(http://eca.europa.eu ).
44 Criteria waaraan specifieke 
soorten afval moeten voldoen 
om niet langer als afval te 
worden beschouwd.
45 Artikel 191, lid 2, van het 
Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie 
(geconsolideerde versie).
41 Opmerkingen
91 
Bij het vaststellen van afvalwater -
tarieven kunnen de lidstaten reke -
ning houden met de gevolgen voor 
de maatschappij, het milieu en de 
economie46 om zo de waterdiensten 
betaalbaar te houden. In de richtsnoe -
ren van de Commissie47 wordt 4 % 
van het inkomen van een huishouden 
genoemd als algemeen aanvaarde 
betaalbaarheidsnorm, d.w.z. de totale 
waterfactuur (drinkwater en afval -
water) kan 4 % van het inkomen van 
het huishouden kosten.
92 
Voor de beide programmeringsperio -
den 2000 -2006 en 2007 -2013 bepaal -
den de richtsnoeren van de Commis -
sie48 dat de watertarieven ten minste 
de exploitatie- en onderhoudskosten 
moesten dekken maar ook een aan -
zienlijk deel van de afschrijving van de 
activa. Afschrijving kan worden gezien 
als een bestanddeel van de kosten 
voor de vernieuwing van de infrastruc -
tuur in de toekomst.
93 
Voor de programmeringsperiode 2014-
2020 werd het terugverdienen van 
kosten verplicht gesteld in de vorm 
van een vooraf te vervullen voorwaar -
de. Dit betekent dat de goedkeuring 
van operationele programma’s voor 
de programmeringsperiode 2014 -2020 
afhangt van het bestaan van een 
passende bijdrage uit de verschillende 
soorten watergebruik tot het terug -
verdienen van de kosten voor water -
diensten. Het wordt echter aan de 
lidstaten overgelaten te bepalen wat 
een „passende” bijdrage is.94 
De Rekenkamer onderzocht of:
 — het afvalwatertarief de afschrij -
vings-, exploitatie- en onderhouds -
kosten van de activa dekte;
 — er ruimte was voor verhoging van 
het afvalwatertarief indien de 
exploitatie- en onderhoudskosten 
onvoldoende waren gedekt;
 — de eigenaars van de infrastructuur 
voldoende financiële reserves 
hadden verzameld voor de ver -
vanging of vernieuwing van de 
infrastructuur aan het einde van 
haar economische levensduur.
In slechts 11 % van de 
gevallen zijn de aan de 
gebruiker toegerekende 
afvalwatertarieven 
kosten dekkend
95 
De Rekenkamer analyseerde de 
bepaling van de watertarieven voor 
de 28 onderzochte afvalwaterzuive -
ringsinstallaties. Zij vergeleek de in het 
tarief opgenomen kostencomponen -
ten met de financiële informatie van 
de exploitanten en de infrastructuur -
eigenaars. De Rekenkamer consta -
teerde dat de kosten slechts in drie 
gevallen (11 %) volledig werden 
terugverdiend. In de overige 89 % van 
de gevallen werden de kosten slechts 
gedeeltelijk terugverdiend.46 Artikel 9 van de kaderrichtlijn 
water.
47 De nieuwe programmerings -
periode 2007-2013: 
Richtsnoeren inzake de 
methodologie voor het 
verrichten van 
kosten -batenanalyses; 
werkdocument nr. 4 
van 8/2006.
48 De nieuwe programmerings -
periode 2000-2006: 
Toepassing van het beginsel 
„de vervuiler betaalt” 
— Differentiëren van de 
percentages van 
communautaire steun voor 
infrastructuuractiviteiten in 
het kader van de 
structuurfondsen, het 
cohesiefonds en ISPA 
(6.12.1999). Zie voor de 
programmeringsperiode 
2007 -2013 de voorgaande 
noot.
42 Opmerkingen
96 
De Rekenkamer merkt op dat drie 
lidstaten specifieke wettelijke bepalin -
gen hebben die de mate waarin kosten 
worden terugverdiend, beperken:
 — in de Tsjechische Republiek49 en 
Slowakije50 worden afschrijvings -
kosten geheel of gedeeltelijk 
uitgesloten voor het deel van de 
activa dat wordt gefinancierd met 
(Europese en nationale) subsidies;
 — in Hongarije werd in 201351 een 
verlaging van de watertarieven op -
gelegd en in Slowakije zijn er be -
perkingen op tariefverhogingen52.
97 
Gezien deze situatie is de Rekenka -
mer eveneens van oordeel dat er een 
risico bestaat dat exploitanten nood -
zakelijk onderhoud niet uitvoeren 
om de rentabiliteit op korte termijn 
te handhaven. Dit zou er echter toe 
kunnen bijdragen dat de operationele 
duurzaamheid van de afvalwater -
zuiveringsinstallaties afneemt. Een 
beoordeling of de onderhoudskosten 
in 2012 overeenkwamen met de reële 
onderhoudsbehoeften viel buiten de 
reikwijdte van deze controle.
98 
Een ander element dat de tariefbepa -
ling kan beïnvloeden is de methode 
om de EU -subsidie voor een infrastruc -
tuurproject te bepalen. Een EU -subsi -
die is alleen gerechtvaardigd indien de 
door het project gegenereerde ont -
vangsten niet volstaan om de investe -
rings- en bedrijfskosten te dekken. Dit 
financieringstekort (het verschil tussen 
de verwachte investeringskosten en de 
verwachte netto-ontvangsten) moet worden geraamd op basis van een kos -
ten-batenanalyse en kan dan worden 
gefinancierd met openbare middelen 
zoals EU -subsidies. Deze aanpak werkt 
ontradend voor de toepassing van het 
beginsel van het terugverdienen van 
kosten, want hoe meer ontvangsten 
de investeerder haalt uit activiteiten 
inzake afvalwater (dus hoe hoger de 
tarieven), hoe minder subsidie hij mag 
verwachten.
99 
Voor de programmeringsperiode 
2014-2020 hoeven de aanvragers van 
EU-subsidies anders dan voor eerde -
re perioden niet noodzakelijk53 een 
kosten -batenanalyse van hun project 
te verrichten om de financieringskloof 
te schatten. In plaats daarvan kan 
een forfaitair percentage netto -ont-
vangsten worden toegepast dat in de 
verordening op 25 % wordt gesteld54. 
De financieringskloof zal dus 75 % be -
dragen, ongeacht de door het project 
gegenereerde ontvangsten. Waar het 
tarief zo is bepaald dat de gegenereer -
de ontvangsten meer dan 25 % van de 
kosten dekken, zal de subsidie dus niet 
dienovereenkomstig worden verlaagd.49 Bij door de EU gecofinancierde 
projecten moeten de 
afvalwaterprijzen worden 
verhoogd totdat er volledig is 
afgeschreven, echter wel 
rekening houdend met het 
betaalbaarheidsniveau 
(2 % van het inkomen van 
huishoudens).
50 De afschrijving van het deel 
van de activa dat vóór 2011 
met subsidies werd ver -
worven, wordt niet mee -
genomen in de tarief -
berekening. Krachtens een 
decreet uit 2011 kan voor 
maximaal 2 % (wat overeen -
komt met een levensduur van 
50 jaar) rekening worden 
gehouden met de afschrijving 
van alle na 2011 verworven 
activa. In de praktijk heeft de 
Commissie grote projecten 
voor de programmerings-
periode 2007 -2013 pas 
goedgekeurd nadat het 
decreet uit 2011 was 
vastgesteld, omdat zij 
oordeelde dat de eerdere 
wettelijke bepalingen de 
duurzaamheid niet 
garandeerden.
51 In Hongarije was de bepaling 
van de afvalwatertarieven tot 
2011 een bevoegdheid van de 
gemeenten. Krachtens 
gewijzigde wetsbepalingen 
mochten de tarieven voor 
2012 met maximaal 4,2 % 
stijgen ten opzichte van die 
van 2011. De tarieven voor (het 
eerste semester van) 2013 
moesten gelijk zijn aan die 
voor 2012 en de tarieven voor 
het tweede semester van 2013 
en van 2014 mochten niet 
hoger zijn dan 90 % van die 
voor 2012.
52 De tarieven voor 2014 blijven 
gelden voor 2015 en 2016 
tenzij een prijsaanpassing 
wordt gevraagd en gerecht -
vaardigd op grond van een 
significante verandering van 
de economische parameters.
53 Voor grote door de Commissie 
goed te keuren projecten (zie 
paragraaf 10) blijft de 
verplichting bestaan. In de 
programmeringsperiode 
2014-2020 gaat het om 
projecten waarvoor de totale 
subsidiabele kosten hoger zijn 
dan 50 miljoen euro.
54 Artikel 61, lid 3, van en 
bijlage V bij Verordening (EU) 
nr. 1303/2013 van het 
Europees Parlement en de 
Raad van 17 december 2013 
houdende gemeen  schap -
43 Opmerkingen
In 92 % van de gevallen 
waarin de kosten slechts 
ten dele waren gedekt, 
lagen de afvalwatertarieven 
onder het door de 
Commissie genoemde 
betaalbaarheidsniveau
100  
De gemiddelde afvalwatertarieven 
voor 2012 in de vier bezochte lidstaten 
zijn opgenomen in figuur 5 .101  
In 23 van de 25 gevallen (92 %) waar -
in het niet lukte de kosten volledig 
terug te verdienen, waren de totale 
lasten die gebruikers betaalden voor 
drinkwater- en afvalwaterdiensten 
lager dan het door de Commissie 
genoemde betaalbaarheidsniveau van 
4 %. Daaronder bevonden zich zeven 
gevallen (30 %) met een afvalwater -
tarief onder het nationale gemiddelde 
afvalwatertarief.Figuur 5Gemiddelde afvalwatertarieven 2012
Afvalwatertarief in euro/m3
Hongarije
Tsjechische
Republiek
Slowakije
Roemenië
1,4 1,2 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 0,0
Noot:  De tarieven werden omgerekend in euro tegen de volgende wisselkoersen: 1 euro gelijk aan 
291,86 HUF, 25 CZK en 4,45 RON.
Bron:  Gegevens van de nationale instanties voor de statistiek van de Tsjechische Republiek en Hon -
garije, het Slowaakse instituut voor wateronderzoek en de Roemeense overheid.pelijke bepalingen inzake het 
Europees Fonds voor 
regionale ontwikkeling, het 
Europees Sociaal Fonds, het 
Cohesiefonds, het Europees 
Landbouwfonds voor 
plattelandsontwikkeling en 
het Europees Fonds voor 
maritieme zaken en visserij en 
algemene bepalingen inzake 
het Europees Fonds voor 
regionale ontwikkeling, het 
Europees Sociaal Fonds, het 
Cohesiefonds en het Europees 
Fonds voor maritieme zaken 
en visserij, en tot intrekking 
van Verordening (EG) 
nr. 1083/2006 van de Raad 
(PB L 347 van 20.12.2013, 
blz. 320).
44 Opmerkingen
De financiële reserves  
waren ontoereikend  
voor vernieuwing van  
de infrastructuur
102  
Meestal is het de eigenaar van infra -
structuur die zorg dient te dragen voor 
de vernieuwing ervan55. Voor 12 van 
de 28 onderzochte afvalwaterzui -
veringsinstallaties (43 %) hadden de 
eigenaars reserves56 aangelegd om die 
vernieuwing te financieren. De situatie 
verschilde (zie tabel 1 1 ) naargelang 
van de organisatorische structuur voor 
het beheer van de afvalwaterdiensten. 
Wanneer de eigenaar een gemeente 
is en een aparte boekhouding voor 
het beheer van de watergerelateerde 
infrastructuur niet wettelijk is voorge -
schreven, zullen de ontvangsten en 
uitgaven betreffende die activiteit en 
de ontvangsten en uitgaven betreffen -
de andere activiteiten van de gemeen -
te door elkaar heen lopen.
103  
Ook als bij de onderzochte installaties 
reserves waren aangelegd of als voor 
de middelen een aparte boekhou -
ding werd gevoerd, zullen die we -
gens het gevoerde tariefbeleid bij de 
onderzochte installaties niet volstaan 
voor een latere vernieuwing van de infrastructuur (zie de paragrafen 95 
en 96).
104  
In verband met de financiële situatie 
van de exploiterende ondernemingen 
bieden de wettelijke bepalingen voor 
het vaststellen van de watertarieven 
de mogelijkheid er winst in op te ne -
men57, een voorafgaand vereiste voor 
het aanleggen van reserves. Voor 26 
van de exploiterende ondernemingen 
(93 %) is het kapitaal geheel of goed -
deels in handen van een overheid, 
meestal dezelfde gemeenten die eige -
naar zijn van de infrastructuur.
105  
In bijna alle gevallen waren de ex -
ploiterende ondernemingen, die vaak 
drinkwaterinstallaties en meer dan 
één afvalwaterzuiveringsinstallatie 
beheren, in staat financiële reserves 
aan te leggen. Deze middelen kunnen 
helpen om de vernieuwing van de 
infrastructuur te financieren mits de 
reserves niet door de eigenaren van de 
exploiterende ondernemingen worden 
opgenomen voor andere behoeften 
dan het waterbeheer. Negen van 
de 28 exploiterende ondernemin -
gen (32 %) betaalden in de periode 
2010 -2012 inderdaad dividend uit.Tabel 11Situatie inzake financiële reserves aangelegd door de eigenaars van de infrastructuur
De eigenaar is een gemeente  
(of een groep van gemeenten)De eigenaar is een onderneming opgericht door  
een gemeente of groep van gemeenten
De onderneming exploiteert  
niet de installatieDe onderneming exploiteert  
ook de installatie
19 gevallen (68 %) 4 gevallen (14 %) 5 gevallen (18 %)
Reserves aangelegd16 % ja
84 % niet vermeld of geenJaJa
(zie paragraaf 105)
Reserves zijn toereikend Neen Neen Neen55 Is de eigenaar van de 
infrastructuur een andere 
entiteit dan de exploitant 
ervan, dan ontvangt de 
exploitant het inkomen voor 
het behandelde afvalwater. 
Daarmee moet hij zijn 
exploitatie- en onderhouds -
kosten dekken en de aan de 
eigenaar van de infrastructuur 
verschuldigde huur betalen. 
Het in de huurovereenkomst 
opgenomen huurbedrag 
moet de afschrijving en 
andere kosten van de eigenaar 
dekken.
56 Op de balans vermeld als 
reserves en/of ingehouden 
winsten.
57 In de Tsjechische Republiek is 
bepaald dat de winst redelijk 
moet blijven. In 2013 was er 
een wet die een formule 
voorschreef voor de 
berekening van een redelijke 
winst. In Slowakije wordt de 
winst beperkt tot een bepaald 
bedrag per m3.
45
 Conclusies en 
aanbevelingen
106  
De uitgaven van het Europees Fonds 
voor regionale ontwikkeling/Cohesie -
fonds voor de stedelijke afvalwaterzui -
veringsinstallaties in de programme -
ringsperioden 2000-2006 en 2007 -2013 
waren van doorslaggevend belang 
voor de vorderingen van de lidstaten 
bij het voldoen aan de vereisten van 
de richtlijn inzake de behandeling 
van stedelijk afvalwater. In elk van de 
vier in dit verslag behandelde lid -
staten werden echter vertragingen 
vastgesteld en verliep de opneming 
van EU -middelen traag. Bijna alle 
gecofinancierde stedelijke afvalwater -
zuiveringsinstallaties verwerkten het 
afvalwater adequaat, maar de Reken -
kamer vindt ongeveer een derde ervan 
te groot. In de meeste bezochte lid -
staten waren de nationale regels voor 
effluent vaak strenger dan die van de 
richtlijn, hetgeen doet vermoeden dat 
een herziening van de richtlijn nodig 
kan zijn. De Rekenkamer constateer -
de tevens tekortkomingen inzake het 
beheersen van overstortingen en de 
behandeling van slib. Ten slotte waren 
de afvalwatertarieven in vele gevallen 
te laag om de financiële duurzaamheid 
van de gecofinancierde infrastructuur 
te garanderen.
Inachtneming van de 
termijnen in de richtlijn 
inzake de behandeling 
van stedelijk afvalwater
107  
Elk van de vier in dit verslag behan -
delde lidstaten heeft grote vooruit -
gang geboekt bij het voldoen aan de 
vereisten van de richtlijn inzake de 
behandeling van stedelijk afvalwater 
maar kende vertraging op bepaalde 
terreinen: — de termijnen voor het opvangen 
van afvalwater in agglomeraties 
met meer dan 2 000 i.e. (waar 
de voorschriften inzake effluent 
gelden) werden gehaald in de 
vier behandelde lidstaten behalve 
Roemenië, dat enigszins achterligt 
op het schema voor zijn tussen -
tijdse termijnen. Door alle vier de 
lidstaten zijn wettelijke bepalingen 
voor de aansluiting van huishou -
dens op bestaande rioolsystemen 
zijn ingevoerd. De nationale in -
stanties hebben echter problemen 
om deze verplichtingen effectief 
te handhaven wegens de vage 
formulering ervan;
 — geen van de bezochte lidstaten 
nam de termijnen voor de afval -
waterzuivering in acht in agglo -
meraties met meer dan 2 000 i.e. 
De Rekenkamer merkte ook op dat 
het aantal van deze agglomera -
ties in enkele van de behandelde 
lidstaten aanzienlijk was gedaald. 
Daardoor hoefden minder agglo -
meraties aan de voorschriften van 
de richtlijn te voldoen;
 — voor agglomeraties met min -
der dan 2 000 i.e. (waarvoor ook 
EU-middelen worden uitgege -
ven) heeft de Commissie slechts 
gedeeltelijke informatie omdat er 
geen specifieke rapportage be -
staat en de door de lidstaten in de 
stroomgebiedbeheersplannen ver -
strekte informatie niet volledig is.
46 Conclusies en aanbevelingen
108  
In drie van de vier in dit verslag behan -
delde lidstaten geeft de Commissie 
momenteel follow -up aan de situatie 
inzake de naleving van de richtlijn 
inzake de behandeling van stedelijk 
afvalwater. Uit de analyse van de Re -
kenkamer blijkt dat dit een langdurig 
proces is: de lidstaten hebben meestal 
ongeveer 18 maanden (en in sommige 
gevallen 30 maanden) de tijd om ge -
gevens te rapporteren aan de Commis -
sie en die heeft nog eens 18 maanden 
nodig om haar analyse en rapportage 
af te ronden.
Aanbeveling 1
De Commissie moet:
a) agglomeraties met minder dan 
2 000 i.e. waar opvangsystemen 
bestaan, verplichten aan te geven 
of het afvalwater adequaat wordt 
behandeld gelet op de vereisten 
van artikel 7 van de richtlijn inzake 
de behandeling van stedelijk 
afvalwater en, indien dat niet 
het geval is, of adequate maat -
regelen zijn opgenomen in de 
stroomgebiedbeheersplannen;
b) de rapportage van de lidstaten 
over het aantal agglomeraties 
met meer of minder dan 2 000 i.e. 
verifiëren indien zich belangrijke 
wijzigingen hebben voorgedaan, 
met name bij de overgang van de 
ene categorie in de andere. Die 
verificatie kan deel uitmaken van 
de follow -up door de Commissie 
bij de lidstaten;c) de lidstaten aanmoedigen om dui -
delijk wettelijk verplicht te stellen 
dat huishoudens worden aangeslo -
ten op bestaande rioolsystemen. 
Informatie over het aansluitings -
percentage van huishoudens moet 
deel uitmaken van de regelmatige 
rapportage;
d) de tijd beperken die nodig is om 
de naleving van de richtlijn inzake 
de behandeling van stedelijk 
afvalwater te beoordelen door te 
eisen dat de lidstaten de gege -
vens melden binnen zes maanden 
(overeenkomstig artikel 15 van de 
richtlijn) na de datum waarvoor de 
Commissie de stand van uitvoering 
wil vernemen (referentiedatum). 
De Commissie moet ook streven 
naar verkorting van haar eigen 
rapportagetijd;
e) zoeken naar soortgelijke kwesties 
in verband met lange verslagleg -
gingsperioden in het kader van 
andere milieurichtlijnen.
Benutting van de in de 
programmeringsperiode 
2007-2013 beschikbare 
EU-middelen
109  
Bij de goedkeuring en uitvoering door 
de lidstaten van door de EU gecofinan -
cierde projecten op het gebied van 
afvalwaterzuivering in de programme -
ringsperiode 2007-2013 ontstonden 
aanzienlijke vertragingen. Hierdoor 
ontstaat het risico dat beschikbare 
EU-middelen verloren gaan en de 
lidstaten andere (nationale of particu -
liere) middelen moeten vrijmaken om 
de afronding van een aantal projecten 
te verzekeren.
47 Conclusies en aanbevelingen
110  
De door de lidstaten geraamde res -
terende financieringsbehoeften voor 
de afronding van de projecten die aan 
de richtlijn moeten voldoen, zijn bij 
ten minste twee van de vier lidstaten 
groter dan de voor milieu beschikbare 
kredieten in de operationele program -
ma’s 2014 -2020.
Aanbeveling 2
De Commissie moet:
a) de lidstaten vragen om bijgewerk -
te informatie over de financiering 
die zij moeten mobiliseren om 
ervoor te zorgen dat de agglome -
raties met meer dan 2 000 i.e. en 
de agglomeraties met minder dan 
2 000 i.e. waar opvangsystemen 
bestaan de uitvoeringstermijnen 
zoals bepaald in de richtlijn inzake 
de behandeling van stedelijk afval -
water halen;
b) de lidstaten vragen ervoor te 
zorgen dat agglomeraties die niet 
aan de richtlijn voldoen, de nodige 
projecten uitvoeren om naleving 
ervan te waarborgen.De doeltreffendheid  
van de door de EU  
gecofinancierde  
stedelijke afvalwater -
zuiveringsinstallaties
Prestaties van de stede -
lijke afvalwaterzuiverings -
installaties
111 
Het effluent van alle stedelijke afval -
waterzuiveringsinstallaties voldeed 
aan de concentratielimieten uit de 
richtlijn inzake de behandeling van 
stedelijk afvalwater waar die van 
toepassing was. In twee lidstaten was 
de nalevingstermijn nog niet verlo -
pen of waren de concentratielimieten 
niet van toepassing op afzonderlijke 
installaties. 89 % van de installaties 
voldeed aan de concentratielimieten 
in de vergunningen. De Rekenkamer 
merkte ook op dat die limieten waren 
gebaseerd op nationale wetgeving en/
of vergunningen voor installaties, en in 
sommige gevallen strenger waren dan 
die van de richtlijn
112  
Overstortingen in perioden van 
zware regenval beïnvloeden de 
waterkwaliteit van het ontvangende 
waterlichaam, maar in het algemeen 
ontbreekt het aan informatie over 
parameters inzake het volume en de 
waterkwaliteit ervan. De Rekenkamer 
neemt nota van het feit dat de Com -
missie onlangs een studie over dit 
onderwerp heeft ondernomen.
48 Conclusies en aanbevelingen
113  
In de meeste gevallen (89 %) contro -
leerden de exploitanten door middel 
van steekproeven de inachtneming 
van de concentratielimieten voor het 
door industriële installaties geloosde 
afvalwater. In Slowakije hebben de 
exploitanten de resultaten van hun 
controles (die soms slechts eens per 
jaar plaatsvonden) echter niet vervol -
ledigd door tevens te vragen om de 
resultaten van de door de industriële 
installaties zelf verrichte controles.
114  
Ongeveer een derde van de onder -
zochte stedelijke afvalwaterzuiverings -
installaties was te groot en sommige 
ervan verwerkten te veel grondwater. 
Dat is te wijten aan ontwerpgebreken 
van de installaties (zoals onrealistische 
veronderstellingen over de behoef -
ten inzake afvalwaterzuivering van 
huishoudens en industriële installa -
ties) maar ook aan wijzigingen onder 
de bevolking na het begin van de 
werkzaamheden.
115  
De grote verschillen in de exploitatie -
kosten van de zuiveringsinstallaties 
(met name de kosten voor energie 
en voor vervoer en verwijdering van 
zuiveringsslib) tonen aan dat er nog 
mogelijkheden zijn om deze kosten te 
verlagen.Aanbeveling 3
De Commissie moet:
a) de geschiktheid van de concentra -
tielimieten in de richtlijn onder -
zoeken, waarbij zij rekening dient 
te houden met de technologische 
vooruitgang die is geboekt sinds 
de richtlijn inzake de behandeling 
van stedelijk afvalwater werd vast -
gesteld in 1991.
b) beoordelen of de regels inzake 
aantal en frequentie van de door 
de nationale milieu -inspectiedien -
sten te verrichten verificaties en 
de door industriële installaties te 
betalen boetes voor overschrij -
ding van de concentratielimieten 
voldoende afschrikkend zijn over -
eenkomstig de mededeling van de 
Commissie uit 201258;
c) beoordelen of het nodig is de 
lidstaten te verplichten tot meting 
van die overstortingen en tot vast -
stelling van regels betreffende een 
toelaatbaar volume en de kwaliteit 
ervan;
d) „grote projecten” pas goedkeuren, 
en van de lidstaten vragen dat 
projecten van een operationeel 
programma pas worden goed -
gekeurd, indien bij het bepalen 
van de grootte van de afvalwater -
zuiveringsinstallaties rekening is 
gehouden met de mogelijkheden 
om de infiltratie van grondwater 
te verminderen; de investerings -
kosten in waterdichtheid van het 
rioolsysteem kunnen lager zijn dan 
die in een zuiveringsinstallatie met 
een grotere capaciteit;58 COM(2012) 95 final -—
Mededeling van de Commissie 
aan het Europees Parlement, 
de Raad, het Europees 
Economisch en Sociaal Comité 
en het Comité van de Regio’s: 
„Meer voordelen door 
EU-milieumaatregelen: 
vertrouwen kweken door de 
kennis en de reactiecapaciteit 
te verbeteren”.
49 Conclusies en aanbevelingen
e) de lidstaten aanmoedigen om de 
mogelijkheid tot kostenbespa -
ringen te verkennen en daarover 
informatie te verspreiden, bv. door 
benutting van het energiepoten -
tieel van zuiveringsslib of van dat 
slib als waardevolle grondstof voor 
de terugwinning van fosfor. Dit 
kan betekenen dat exploitanten 
van afvalwaterzuiveringsinstalla -
ties wordt gevraagd deel te nemen 
aan benchmarking om te bepalen 
bij welke installaties de kosten -
effectiviteit nog kan worden ver -
beterd en welke kostenelementen 
speciale aandacht moeten krijgen.
Gebruik van slib uit stede -
lijke afvalwaterzuiverings -
installaties
116  
Drie van de vier behandelde lidstaten 
geven de voorkeur aan hergebruik van 
zuiveringsslib. In Roemenië wordt het 
meeste slib echter gestort of ter plaat -
se bewaard, hetgeen op lange termijn 
niet houdbaar is.
117  
Wanneer slib wordt gebruikt op land -
bouwgrond of wordt gestort, gelden 
er voor bepaalde stoffen zoals zware 
metalen op EU -niveau concentratie -
limieten. Voor deze soorten gebruik 
bleek de monitoring van de lidstaten 
over het algemeen adequaat, met uit -
zonderingen in Roemenië. De situatie 
is verschillend voor andere vormen 
van gebruik (zoals grondstof voor 
compost of gebruik op niet -landbouw -
grond). Hier zijn op EU -niveau geen 
milieubeschermingsvoorschriften vast -
gesteld. De Rekenkamer merkt op dat 
de Commissie de richtlijn zuiverings -
slib in dit opzicht eveneens verouderd 
acht, maar eerst de meststoffenveror -
dening wil actualiseren.Aanbeveling 4
De Commissie moet:
a) saldobetalingen voor in een ope -
rationeel programma goedgekeur -
de “grote projecten” afhankelijk 
stellen van het bestaan van een 
passende oplossing voor het her -
gebruik van zuiveringsslib en eisen 
dat de lidstaten hetzelfde doen bij 
de op hun niveau goedgekeurde 
projecten; dit kan worden gedaan 
door in de subsidieovereenkom -
sten voor de programmerings -
periode 2014-2020 een specifieke 
clausule op te nemen;
b) op basis van een onderzoek van de 
geschiktheid van de limieten voor 
vervuilende stoffen en concen -
tratie een aanpassing voorstellen 
van de richtlijn zuiveringsslib en 
van elke richtlijn of verordening in 
verband met afvalwater of bodem -
kwaliteit, en van de lidstaten 
vereisen dat zij zorgen voor een 
deugdelijke monitoring van de 
vervuilende stoffen bij elk her -
gebruik van slib.
50 Conclusies en aanbevelingen
Dit verslag werd door kamer II onder voorzitterschap van de heer Henri 
GRETHEN, lid van de Rekenkamer, te Luxemburg vastgesteld op haar vergadering 
van 10 juni 2015.
 Voor de Rekenkamer
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
 President
De financiële duurzaam -
heid van de door de EU 
gecofinancierde stedelijke 
afvalwaterzuiverings -
installaties
118  
De aan huishoudens en bedrijven toe -
gerekende afvalwatertarieven waren 
bij 89 % van de installaties te laag om 
vernieuwing van de infrastructuur aan 
het eind van haar economische levens -
duur mogelijk te maken. In de mees -
te gevallen liggen die tarieven nog 
aanzienlijk onder het betaalbaarheids -
niveau van 4 % van het inkomen van 
huishoudens. Dit is deels een gevolg 
van nationale wettelijke bepalingen: 
in twee lidstaten mogen afschrijvings -
kosten niet volledig worden meege -
nomen in de tariefbepaling en in twee 
lidstaten bestaan er maxima voor de 
jaarlijkse tariefverhogingen. Worden 
de kosten niet volledig terugverdiend 
bij de gebruikers van de afvalwater -
diensten, dan moet het ongedekte 
gedeelte worden betaald door an -
deren, meestal het grote publiek, op 
basis van de betaalde belastingen. Ook 
kunnen exploitanten wegens deze si -
tuatie besparen op lopend onderhoud, 
hetgeen de economische levensduur 
van de activa beperkt en/of ten koste 
van de kwaliteit van de afvalwater -
zuivering gaat.119  
In twee derde van de door de Reken -
kamer onderzochte gevallen is er geen 
informatie over de vraag of de eige -
naars van de infrastructuur voldoende 
financiële reserves hebben aangelegd 
voor onderhoud en uiteindelijke ver -
nieuwing van de infrastructuur voor 
water en afvalwater. Dat komt door de 
fungibiliteit van middelen wanneer de 
eigenaars gemeenten zijn. Op het ni -
veau van de exploitanten van installa -
ties worden enige reserves aangelegd 
op basis van gecumuleerde winst.
Aanbeveling 5
De Commissie moet:
a) de lidstaten stimuleren om een 
verantwoord beleid te voeren 
inzake afvalwatertarieven en waar 
nodig de wettelijke bepalingen 
op het gebied van de waterprijzen 
aan te passen zodat de tarieven 
niet lager worden dan de alge -
meen geaccepteerde betaalbaar -
heidsratio van 4 %;
b) de lidstaten stimuleren om 
erop aan te dringen dat publie -
ke eigenaars zoals gemeenten 
waarborgen dat er voldoende 
middelen beschikbaar zullen zijn 
voor noodzakelijk onderhoud en 
vernieuwing van de infrastructuur 
voor afvalwater.
51
 Bijlagen Bijlage IHet milieu van de stedelijke afvalwaterzuivering
Onbehandeld afvalwater
SlibtransportHergebruik bij
verbranding
StortingHergebuik in landbouw
op het plattelandAfstroming slecht
gebruikte meststof
in de rivier
Niet-aangesloten agglomeratie
loost rechtstreeks in de rivierAangesloten agglomeratieVeePijplijn wordt gebouwd
Stedelijke afvalwaterzuiveringsinstallatie1. Voorbehandeling
(mechanisch)2. Primaire behandeling
(mechanisch)3. Secundaire behandeling (biologisch)Niet/deels
behandeld
afvalwater
bereikt
zuiverings-
installatie
RIVIERBehandeld
afvalwaterSlIbverwerking (droging) voor afvoer
4. Derde
(biologisch/chemische)
en vierde (uv-)behandelingSliboverschot
Verwijde-
ring van
nutriënten
Uv-
behandelingOnderzoek
Verwijde-
ring van
zand en olie
Tests voor kwaliteitscontroleLozing afvalwater
(dat voldoende Is
voorbehandeld in
gemeentelijk rioleringssysteem)
Bron:  ERK.
52 Bijlagen
Lijst van de onderzochte stedelijke afvalwaterzuiveringsinstallaties
Lidstaat AdresOntwerpcapaciteit 
in i.e.Totaal uitgaven1
(in euro)Totale EU‑subsidie
(in euro)Subsidie als % van 
de totale uitgaven
Tsjechische RepubliekBludov 4 115 38 312 039,31 26 818 427 ,32 70 %
Zubri 47 000 43 395 472,68 29 508  921,03 68 %
Bzenec 22 607 27 294 593,37 17 732 842,00 65 %
Blansko 29 376 27 294 593,37 17 732 842,00 65 %
HongarijeSzeged 230 000 94 637 207 ,86 33 325  000,00 35 %
Zalaeger -Szeg 180 000 48 350 946,27 36 263  208,96 75 %
Györ 375 000 17 560 130,00 7 250  000,00 41 %
Dunakeszi 82 5002 954  395,002
(HUF 914 976 000)1 942 002,002
(HUF 601 438 000)66 %
Boedapest 1 600  000 438 526  042,48 278 661 500,00 64 %
Debrecen 675 000 87 304  362,28 50 636  530,12 58 %
Sopron 165 000 18 594 829,58 9 297  414,79 50 %
RoemeniëBrăila 247 700 43 984 313,64 32 988 235,23 75 %
Bucharest Glina 1 654 110 105 765 515,60 68 747 585,14 65 %
Buzău 235 000 26 964  178,91 19 953 492,39 74 %
Constanta North 308 125 69 251 771,60 49 669  303,00 72 %
Craiova 385 000 71 894  883,75 52 783  500,00 73 %
Galați 360 000 72 053  837 ,40 42 000  000,00 58 %
Iași 933 300 45 550 042,28 34 162 531,71 75 %
Oradea 250 000 18 570  208,73 12 999 145,77 70 %
Pitesti 320 000 46 879 803,82 31 312  500,00 67 %
Ramnicu Valcea 130 000 28 119 004,10 21 089  253,08 75 %
Satu Mare 180 000 31 789 308,31 22 570  408,90 71 %
Timisoara 440  000 41 187 160,13 29 242 884,13 71 %
SlowakijeTrencin 30 000 7 935 751,09 3 967  875,55 50 %
Povazska Bystrica 45 000 12 299  508,09 6 149 754,04 50 %
Trnava 211 700 29 711 033,08 10 193 516,00 34 %
Vranov 34 900 51 823 026,31 34 020 640,00 66 %
Presov 91 275 65 699 239,14 40 566 608,00 62 %
1  Sommige projecten bestonden uit meerdere subprojecten (bv. de verbetering van afvalwaterzuiveringsinstallaties en de aanleg van riool -
systemen op diverse locaties); daardoor hebben de totale uitgaven betrekking op het project als geheel en niet alleen op de onderzochte 
afvalwaterzuiveringsinstallatie.
2 Bedrag in HUF omgerekend in euro met als wisselkoers: 1 euro voor 309,7 HUF (gemiddelde van mei 2014).Bijlage II
53 Bijlagen Bijlage I IITermijnen voor de tenuitvoerlegging van de richtlijn inzake de behandeling van 
stedelijk afvalwater
Lidstaat In acht te nemen tussentijdse termijnenDefinitieve termijn voor 
overgangsperiode
Tsjechische Republiek1 mei 2004 - voor 18 agglomeraties > 10 000 i.e.
31 december 2006 - 36 agglomeraties31 december 2010
Hongarije31 december 2008 - voor agglomeraties in kwetsbare gebieden met > 10 000 
i.e.
31 december 2010 - voor agglomeraties in normale gebieden met > 15 000 i.e.31 december 2015
31 december 2008  - voor biologisch 
afbreekbaar afvalwater van industriële 
installaties in installaties behorend tot 
bedrijfssectoren van bijlage III bij de richtlijn
Hongarije verbond zich er in 2009 toe om tegen 2018  te voldoen aan artikel 5, lid 4, van de richtlijn.
RoemeniëOpvangsystemen
31 december 2010 - 61 % van de belasting in i.e.
31 december 2013 - 69 % van de belasting in i.e.
31 december 2015 - 80 % van de belasting in i.e.
31 december 2013 - alle agglomeraties > 10 000 i.e.
31 december 2018 Secundaire behandeling of gelijkwaardig (of verdergaande behandeling in 
kwetsbare gebieden)
31 december 2010 - 51 % van de belasting in i.e.
31 december 2013 - 61 % van de belasting in i.e.
31 december 2015 - 77 % van de belasting in i.e.
31 december 2015 - alle agglomeraties > 10 000 i.e.
Slowakije31 december 2004 - voor 83 % van de totale biologisch afbreekbare belasting
31 december 2008 - voor 91 % van de totale biologisch afbreekbare belasting
31 december 2010 - alle agglomeraties > 10 000 i.e.
31 december 2012 - voor 97 % van de totale biologisch afbreekbare belasting31 december 2015
54 Antwoorden  
van de Commissie
bepaald in artikel 17 van de richtlijn inzake de behande -
ling van stedelijk afvalwater.
V
Wat betreft de omvang van de installaties, is de Com -
missie van oordeel dat het de lidstaten zijn die de 
omvang van de installaties bepalen. In de richtlijn 
inzake de behandeling van stedelijk afvalwater zijn 
geen specifieke voorschriften opgenomen met betrek -
king tot de omvang van de installaties (zie antwoord 
van de Commissie op paragraaf 65).
In het algemeen kan worden gesteld dat de omvang 
van de installaties door verscheidene factoren wordt 
bepaald, onder meer een veiligheidsmarge om in alle 
omstandigheden te voldoen aan de richtlijn inzake de 
behandeling van stedelijk afvalwater, om seizoens -
gebonden activiteiten/seizoenschommelingen zoals 
toerisme, industriële activiteiten of zware regenval te 
kunnen opvangen en te voorzien in de mogelijke toe -
komstige aansluiting van extra woonplaatsen, bevol -
kingstoename enz.
Sinds 2007 kan een beroep worden gedaan op het 
JASPERS -instrument (Gezamenlijke Ondersteuning van 
projecten in de Europese regio’s) om de lidstaten te 
ondersteunen bij het verbeteren van de kwaliteit van 
omvangrijke projectaanvragen, inclusief hun technische 
kenmerken, voorafgaand aan de indiening met het oog 
op subsidiëring uit de EU -fondsen.
Wat betreft het vraagstuk van de overstortingen, zie 
de antwoorden van de Commissie op de paragrafen 54 
tot 56.
Wat betreft de beoordeling van de concentratielimie -
ten, zie de antwoorden van de Commissie op para -
graaf 49 en aanbeveling 3 a).
VI
De Commissie aanvaardt de aanbeveling van de 
Rekenkamer.
VII
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling en is van mening 
dat zij gedeeltelijk is uitgevoerd, aangezien de lidstaten een 
passend watertariefbeleid moeten uitvoeren op basis van 
artikel 9, lid 1, van de KRW en de ex -antevoorwaarde 6.1 
van bijlage XI bij Verordening (EU) nr. 1303/2013 houdende 
gemeenschappelijke bepalingen.Samenvatting
III
De Commissie is momenteel niet voornemens de 
rapportage -inspanningen in het kader van de richt -
lijn inzake de behandeling van stedelijk afvalwater 
(Richtlijn 91/271/EEG van de Raad van 21 mei 1991) 
met betrekking tot agglomeraties met minder dan 
2 000 inwonerequivalent (hierna „i.e.” genoemd) te 
verhogen, aangezien er geen opvang- en behande -
lingsplicht is voor deze agglomeraties overeenkomstig 
de artikelen 3, 4 en 5 van de richtlijn inzake de behande -
ling van stedelijk afvalwater. Op grond van de Kader -
richtlijn 2000/60/EG inzake waterbeleid (KRW) worden 
de lidstaten evenwel door de Commissie verzocht enige 
gegevens te verstrekken, ongeacht de omvang van de 
agglomeraties. Daarnaast moet het proefprogramma 
„Gestructureerd uitvoerings- en informatiekader” (GUIK) 
de rapportagekwaliteit verbeteren (zie antwoord van de 
Commissie op paragraaf 29).
De Commissie wijst erop dat voor agglomeraties met 
meer dan 2 000 i.e. het rechtskader reeds bepaalt dat 
huishoudens op een netwerk moeten zijn aangesloten 
of moeten zijn voorzien van afzonderlijke of andere 
passende systemen.
IV
De belangrijkste doelstellingen van het Europees Fonds 
voor regionale ontwikkeling (EFRO) en het Cohesie -
fonds (CF) in de programmeringsperiode 2007-2013 zijn 
de verschillen in sociaaleconomisch ontwikkelingspeil 
tussen de EU -regio’s te verminderen en niet noodzake -
lijk bij te dragen tot de naleving van de termijnen voor 
de uitvoering van de richtlijn inzake de behandeling van 
stedelijk afvalwater, hetgeen valt onder verantwoor -
delijkheid van de desbetreffende lidstaten en losstaat 
van het niveau van de toegewezen middelen. Het is dus 
mogelijk dat de EFRO/CF -bijdrage 2007-2013 inderdaad 
ontoereikend is om te voldoen aan alle behoeften op 
het vlak de rioleringsinfrastructuur voor het naleven van 
de termijnen voor de uitvoering van de richtlijn inzake 
de behandeling van stedelijk afvalwater.
Wat betreft de noodzaak om de rapportage af te 
stemmen op de vooruitgang die wordt geboekt bij de 
uitvoering van de richtlijn inzake de behandeling van 
stedelijk afvalwater, is de Commissie van oordeel dat 
dergelijke gegevens beschikbaar worden gesteld en 
om de twee jaar door de lidstaten worden bijgewerkt 
indien er zich wijzigingen hebben voorgedaan, zoals 
Antwoorden van de Commissie 55
28
De Commissie merkt op dat dalingen in de gegene -
reerde belasting tot 10-15 % op het niveau van de 
lidstaten als aanvaardbaar kan worden beschouwd 
omdat agglomeraties „levende” entiteiten zijn die 
voortdurend veranderingen ondergaan (bv. als gevolg 
van migratie, bedrijfssluitingen enz.). Een door de 
jaren heen constante belasting (i.e.) kan er daaren -
tegen op wijzen dat de cijfers niet naar behoren zijn 
geactualiseerd. De daling in het aantal agglomeraties 
is een logisch gevolg van de daling van de belasting, 
alsook van de veranderende aard van de agglomera -
ties. De follow -up van de ontwikkeling van het aantal 
i.e. is belangrijker dan de wijzigingen in het aantal 
agglomeraties.
De daling van de belasting in Roemenië kwam slechts 
aan het licht bij de eerste Roemeense uitvoerings -
resultaten (8e rapportage) en zou in beginsel als niet 
„aanvaardbaar” kunnen worden beschouwd. In het 
kader van het GUIK -proefprogramma (gestructureerd 
uitvoerings- en informatiekader) dat in 2013 is opge -
start, zal de Commissie de autoriteiten verzoeken de 
redenen voor dergelijke significante wijzigingen (die 
ook betrekking hebben op het aantal agglomeraties) 
toe te lichten en zal zij dienovereenkomstig optreden 
(zie antwoord van de Commissie op paragraaf  29). 
Vanaf 2015 zal Roemenië deel uitmaken van fase III.
29
De Commissie heeft het GUIK -proefprogramma opge -
start om de organisatie en het beheer van data/gege -
vens op nationaal niveau te verbeteren en beleids -
makers, betrokken partijen en het publiek in kennis te 
stellen van de wijze waarop wetgeving in de praktijk 
ten uitvoer wordt gelegd, overeenkomstig de bepalin -
gen van de richtlijn inzake de toegang tot informatie 
en de INSPIRE-richtlijn (2003/4/EG en 2007/2/EG). 
Het programma heeft in eerste instantie tot doel de 
naleving te bewerkstelligen of te handhaven door de 
aandacht toe te spitsen op verzoeken om gegevens 
en informatie in agglomeraties die tekortschieten en 
door IT -systemen te ontwerpen waarmee de ver -
schillende informatiebronnen (milieu, sociaalecono -
mische, financieel, juridisch enz.) gekoppeld kunnen 
worden. De volgende landen zijn hierbij betrokken: 
Cyprus, Litouwen en Slovenië. Het programma zou 
worden uitgebreid tot vier extra landen (waaronder 
Roemenië).Voorts is de Commissie van oordeel dat het betaalbaar -
heidsniveau van 4 % indicatief is.
De Commissie is het evenwel niet eens met het 
tweede onderdeel van deze aanbeveling (ervoor 
zorgen dat voldoende middelen worden uitgetrokken 
voor het noodzakelijke onderhoud en de noodzake -
lijke vernieuwing), aangezien bij het ontbreken van 
een specifiek rechtskader de verantwoordelijkheid 
voor beschikbaarheid van middelen voor onderhoud 
en vernieuwing behoort tot de bevoegdheid van de 
eigenaars en/of exploitanten van de rioleringsinfra -
structuur, dus tot de bevoegdheid van de lidstaten.
Opmerkingen
22
Momenteel analyseert de Commissie de antwoorden 
die zij heeft ontvangen op de desbetreffende formele 
verzoeken om inlichtingen die tot deze landen waren 
gericht. In dit verband gaat de Commissie na of een 
follow -up noodzakelijk is van de wijze waarop de 
gelijkwaardigheid wordt aangetoond van de milieu -
bescherming door de individuele systemen.
23
De Commissie merkt op dat deze opmerking is gericht 
tot de desbetreffende lidstaat. De aansluiting van 
huishoudens op openbare rioleringen wordt niet 
geregeld door de richtlijn inzake de behandeling van 
stedelijk afvalwater. Het behoort tot de verantwoor -
delijkheid van de lidstaten om via hun nationale wet -
geving te voorzien in aansluitingen of anders afzon -
derlijke of andere passende systemen om te zorgen 
voor de naleving van artikel 3 van de richtlijn inzake 
de behandeling van stedelijk afvalwater.
26
Deze onderlinge samenwerking tussen Hongarije en 
Roemenië kon tot stand komen dankzij de mogelijkheid 
die geboden wordt op grond van artikel 9 van de richt -
lijn inzake de behandeling van stedelijk afvalwater.
Daarnaast verwijst artikel 5, lid 4, naar een globale 
vermindering van stikstof en fosfor die geldt voor het 
afvalwater dat alle zuiveringsinstallaties in het des -
betreffende gebied bereikt, zelfs die installaties die 
agglomeraties met minder dan 10 000 i.e. bedienen.
Antwoorden van de Commissie 56
31
De nalevingsstrategie van de Commissie in het kader 
van de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk 
afvalwater is toegespitst op de grootste emissies van 
verontreinigende stoffen in de waterlichamen. De lid -
staten zijn door de Commissie dan ook niet verplicht 
om verslag uit te brengen over de agglomeraties met 
minder dan 2 000 i.e., aangezien er geen opvang- 
en behandelingsplicht is voor deze agglomeraties 
overeenkomstig de artikelen 3, 4 en 5 van de richtlijn 
inzake de behandeling van stedelijk afvalwater. Op 
grond van de KRW worden de lidstaten door de Com -
missie verzocht gegevens te verstrekken over water -
lichamen die zijn blootgesteld aan significante druk 
van stedelijk afvalwater (ongeacht de omvang van de 
agglomeraties) en de maatregelen die zijn getroffen 
om een goede toestand te bewerkstelligen. Bijgevolg 
kunnen de lidstaten per geval extra maatregelen 
nemen voor agglomeraties met minder dan 2 000 i.e.
33
De Commissie is van oordeel dat de doeltreffendheid 
van het proces niet in twijfel kan worden getrokken: 
via de specifieke verzoeken die in 2014 tot de lidstaten 
zijn gericht en waarnaar door de Rekenkamer wordt 
verwezen, is de autoriteiten van de lidstaten verzocht 
om de meest recente beschikbare gegevens met 
betrekking tot de termijnen 2009-2010 ter beschikking 
te stellen. Praktisch gezien betekent dit dat de infor -
matie over de naleving van de in 2009-2010 verlopen 
termijnen door de autoriteiten met meer recente 
gegevens zal worden bijgewerkt (gevraagd jaar: 2012 
of 2013). Bovendien zal de Commissie op basis van 
de gegevens die afkomstig zijn van de 8e rapportage 
(referentiejaren 2011-2012) in staat zijn na te gaan of 
de nieuwe verlopen termijnen zijn nageleefd. In voor -
komend geval kan de Commissie op grond van deze 
bijgewerkte gegevens inbreukprocedures inleiden. 
Zoals door de Rekenkamer is aangegeven, is de Com -
missie nog bezig met de beoordeling van de gege -
vens die in dit verband door de lidstaten zijn verstrekt.
37
De Commissie is van oordeel dat de vastleggings -
percentages op programmaniveau voor de desbetref -
fende vier lidstaten, zoals vermeld in tabel 5, toerei -
kend zijnVoor lidstaten die vallen onder het GUIK -proefpro -
gramma en in het bijzonder voor Roemenië is de 
Commissie voornemens de ontwikkeling op te volgen 
van de belasting die in de komende jaren in agglo -
meraties wordt gegenereerd om beter te begrijpen of 
een dergelijke wijziging al dan niet gerechtvaardigd is.
30
De Commissie merkt op dat lidstaten niet verplicht 
zijn te rapporteren in het kader van de richtlijn inzake 
de behandeling van stedelijk afvalwater voor agglo -
meraties van minder dan 2 000 i.e. (rapportageverzoe -
ken door de Commissie op grond van artikel 15 van  
de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk 
afvalwater hebben betrekking op gegevens inzake 
opvang en zuivering voor agglomeraties van meer 
dan 2 000 i.e.) De lidstaten dienen extra verslagen in 
bij de Commissie op grond van artikel 16 van de richt -
lijn inzake de behandeling van stedelijk afvalwater 
die alleen betrekking hebben op algemene gegevens 
inzake „de afvoer van stedelijk afvalwater en slib”.
Omwille van de evenredigheid en om de rapportage - 
inspanningen niet te verhogen, verzoekt de Commis -
sie niet om te rapporteren over agglomeraties met 
minder dan 2 000 i.e. Voor deze agglomeraties geldt 
er geen rapportageverplichting, niet op grond van de 
artikelen 15 en 16 en evenmin op basis van artikel 17 
van de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk 
afvalwater. Voorts verzoekt de Commissie niet om 
informatie die niet noodzakelijk is om na te gaan of 
aan de bepalingen van de artikelen 3, 4 en 5 van de 
richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afval -
water is voldaan.
Op grond van de KRW worden de lidstaten door de 
Commissie verzocht gegevens te verstrekken over 
waterlichamen die zijn blootgesteld aan significante 
druk van stedelijk afvalwater (ongeacht de omvang 
van de agglomeraties) en de maatregelen die zijn 
getroffen om zowel een goede ecologische als che -
mische toestand te bewerkstelligen, met inbegrip van 
kwantitatieve indicatoren, bv. over de vermindering 
van de geloosde polluenten. De Commissie steunt 
op de bepalingen van de KRW om de agglomeraties 
overeenkomstig artikel 7 van de richtlijn inzake de 
behandeling van stedelijk afvalwater te controleren.
Antwoorden van de Commissie 57
41
De Commissie merkt op dat overeenkomstig artikel 14 
van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad van 
11 juli 2006, de aan de fondsen toegewezen begroting 
van de Unie onder gedeeld beheer door de lidstaten en 
de Commissie worden uitgevoerd. Binnen dit kader valt 
het definitieve besluit over de selectie van de projecten 
onder de verantwoordelijkheid van de lidstaten die 
ervoor moeten zorgen dat de geselecteerde projecten 
in overeenstemming zijn met de desbetreffende pro -
grammeringsdocumenten 2007-2013 die door de Com -
missie zijn goedgekeurd en dat zij ook in overeenstem -
ming zijn met de EU -wetgeving (bv. de richtlijn inzake 
de behandeling van stedelijk afvalwater). De Commissie 
is van oordeel dat wanneer geen projectaanvragen zijn 
ingediend/goedgekeurd voor sommige grotere agglo -
meraties, dit kan worden verklaard door het feit dat zij 
niet „vergevorderd” genoeg waren om te voldoen aan 
de toegepaste selectiecriteria (bv. technische rijpheid/
gereedheid om te worden uitgevoerd).
43
In het algemeen zijn indicatoren vastgesteld voor 
zowel de essentiële/gemeenschappelijke output als 
de programmaspecifieke resultaten en output voor 
alle programma’s 2007-2013 en hun doelstellingen 
zijn doorgaans een weerspiegeling van het onder -
steunde soort interventies (outputindicator) of het 
nagestreefde doel met betrekking tot de mogelijke 
begunstigden (resultaatindicator).
44
De Commissie erkent dat het mogelijk is dat sommige 
streefdoelen bij de afsluiting van de programma’s 
(einde 2015) niet worden gehaald. Wat betreft de 
uitvoering van streefdoelen, verschilt de situatie van 
lidstaat tot lidstaat. Bij de afsluiting moet er in elk 
geval een beoordeling worden opgesteld, aangezien 
voor de meeste afvalwaterzuiveringsprojecten slechts 
in 2014 contracten zijn afgesloten.
49
De Commissie is van mening dat het feit dat lidstaten 
strengere concentratielimieten opleggen dan die in 
de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afval -
water er niet noodzakelijk op wijst dat de in de richtlijn 
vastgestelde grenswaarden moeten worden herzien. 
Het staat de lidstaten vrij om verdergaande maat -
regelen te nemen dan die welke in de richtlijn inzake 
de behandeling van stedelijk afvalwater zijn voorzien. 38
De Commissie erkent dat de absorptiegraad eind 2013 
in alle desbetreffende lidstaten vrij laag was, met als 
gevolg een risico op doorhaling van niet -gebruikte 
middelen op programmaniveau (artikel 93 van Ver -
ordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad). Evenwel 
moet worden benadrukt dat hiervoor objectieve 
redenen zijn, bijvoorbeeld de noodzaak om de tech -
nische, juridische en administratieve capaciteit in de 
desbetreffende lidstaten te versterken. Voorts wijst 
de Commissie erop dat voor de meeste projecten de 
betalingen doorgaans plaatsvinden tijdens de laatste 
uitvoeringsjaren (dus 2014 en 2015), aangezien de 
projecten uiterlijk tot eind 2015 voor subsidiëring in 
aanmerking komen.
39
De Commissie is zich ervan bewust dat een aantal pro -
jecten tegen 31.12.2015 niet voltooid zullen zijn en dat 
zij in twee afzonderlijke onderdelen kunnen worden 
opgesplitst (zie ook het antwoord van de Commissie 
op paragraaf 40). Dit is de reden waarom met het oog 
op een versnelde uitvoering van de desbetreffende 
programma’s en een oplossing voor het risico op 
doorhaling eind 2014 een taskforce voor de uitvoering 
is opgericht die onder andere tot doel heeft de uitvoe -
ring in de vier lidstaten te versnellen.
40
Rekening houdend met het feit dat een aantal projec -
ten kan worden opgesplitst tussen twee programme -
ringsperioden en om het de lidstaten gemakkelijker 
te maken, heeft de Commissie voorgesteld de afslui -
tingsrichtsnoeren van de programma’s te wijzigen. 
Deze wijziging werd op 30 april 2015 goedgekeurd 
(Besluit C(2015) 2771 tot wijziging van Besluit C(2013) 
1573 tot vaststelling van richtsnoeren inzake de 
afsluiting van operationele programma’s die zijn gese -
lecteerd voor bijstand uit het Europees Fonds voor 
regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds en 
het Cohesiefonds (2007-2013)). De belangrijkste doel -
stelling is om op sommige terreinen meer flexibiliteit 
tot stand te brengen, met inbegrip van het gefaseerde 
verloop van onvoltooide projecten vanaf 2016.
Wat betreft Slowakije en Roemenië en in geringere 
mate Hongarije is de Commissie zich er terdege van 
bewust dat ondanks de aanzienlijke bijdrage van 
de toewijzing van de programma’s 2014-2020 ten 
voordele van de afvalwaterzuivering, het wellicht niet 
mogelijk zal zijn om aan alle behoeften te voldoen.
Antwoorden van de Commissie 58
58
De Commissie wijst erop dat de lidstaten verplicht zijn 
ervoor te zorgen dat het lozen van industrieel afval -
water in opvangsystemen en stedelijke waterzuive -
ringsinstallaties in overeenstemming is met artikel 11 
van en bijlage I.C bij de richtlijn inzake de behandeling 
van stedelijk afvalwater, waarbij gedetailleerde bepa -
lingen die betrekking hebben op concentratielimieten 
in de nationale wetgeving worden geregeld.
64
De Commissie wijst erop dat het aan de lidstaten is om 
te beslissen hoe zij lozingen van industriële installaties 
controleren.
65
In de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk 
afvalwater zijn geen specifieke voorschriften opge -
nomen met betrekking tot de omvang van de instal -
laties. Artikel 4 vereist enkel dat de belasting wordt 
berekend op basis van de maximale gemiddelde 
wekelijkse belasting van de zuiveringsinstallatie in de 
loop van het jaar. Het is dus aan de lidstaten om te 
beslissen over de omvang van de installaties.
Zonder uit te sluiten dat de capaciteit van de projec -
ten op het ogenblik van de audit te groot zou kunnen 
zijn geweest, is de Commissie van mening dat bij de 
definitieve beoordeling en beslissing over het exacte 
ontwerp en de omvang van een afvalwaterzuiverings -
station rekening moet gehouden met de stand van de 
techniek, alsook met een aantal complexe feitelijke en 
hypothetische parameters.
In het algemeen kan worden gesteld dat de omvang 
van de installaties door verscheidene factoren wordt 
bepaald, onder meer een veiligheidsmarge om in alle 
omstandigheden te voldoen aan de richtlijn inzake de 
behandeling van stedelijk afvalwater, om seizoens -
gebonden activiteiten/seizoenschommelingen zoals 
toerisme, industriële activiteiten of zware regenval 
te kunnen opvangen en te voorzien in de mogelijke 
toekomstige aansluiting van extra woonplaatsen, 
bevolkingstoename enz.
Sinds 2007 kan een beroep worden gedaan op het 
JASPERS -instrument (gezamenlijke ondersteuning 
van projecten in de Europese regio’s) om de lidstaten 
te ondersteunen bij het verbeteren van de kwaliteit 
van omvangrijke projectaanvragen, inclusief hun Daarnaast zijn de lidstaten ook verplicht in overeen -
stemming te zijn met de andere geldende richtlijnen1 
op het vlak van waterbescherming/kwaliteit.
54
De Commissie heeft ook nota genomen van deze 
kwestie en heeft de opdracht gegeven voor een stu -
die naar de overstortingen (zie paragraaf 56), die het 
mogelijk moet maken meer gedetailleerde informatie 
te verzamelen over de overstortingen op nationaal 
niveau en dus meer betrouwbare conclusies te ver -
krijgen over de desbetreffende gegevens.
De Commissie heeft reeds een ernstig pollutiepro -
bleem als gevolg van overstortingen in Londen en 
Whitburn aangepakt, waarbij een inbreukprocedure is 
ingeleid bij het Hof van Justitie van de Europese Unie 
(Arrest van het Hof van 18 oktober 2012, zaak C-301/10, 
Europese Commissie tegen Verenigd Koninkrijk van 
Groot -Brittannië en Noord -Ierland). Aangezien er 
evenwel geen concrete verplichtingen met betrek -
king tot de overstortingen in de richtlijn inzake de 
behandeling van stedelijk afvalwater zijn opgenomen, 
waarin gewoonweg wordt gesteld dat „de lidstaten 
maatregelen treffen om verontreiniging ten gevolge 
van overstorting (...) te beperken”, dient de Commissie 
eerst informatie in te winnen over het soort maatrege -
len dat op nationaal niveau is genomen, de doeltref -
fendheid en praktische toepassing van deze maat -
regelen, vooraleer de vervuiling door overstortingen 
stelselmatig op EU -niveau kan worden aangepakt.
Gezamenlijk antwoord van de 
Commissie op de paragrafen 55 en 56
De Commissie is van oordeel dat op basis van het in 
paragraaf 56 vermelde onderzoek de situatie in elke 
lidstaat grondiger beoordeeld zal kunnen worden, 
hetgeen momenteel niet mogelijk is. Op grond van de 
conclusies kan de Commissie besluiten een onderzoek 
in te stellen naar de situatie in die lidstaten waar zij 
heeft vastgesteld dat wanbeheer bij overstortingen 
kan leiden tot vervuilingsproblemen als gevolg van 
ongezuiverd afvalwater.
1 In het bijzonder de kaderrichtlijn water (2000/60/EG) (KRW) 
en de KRW -dochterrichtlijnen met betrekking tot grondwater 
(Richtlijn 2006/118/EG) en prioritaire stoffen (Richtlijn 2008/105/EG 
inzake milieukwaliteitsnormen, MKN -richtlijn), en onder meer ook 
de drinkwaterrichtlijn (Richlijn 98/83/EG), de zwemwaterrichtlijn 
(Richtlijn 2006/7/EG), kaderrichtlijn mariene strategie (2008/56/EG), 
de habitatrichtlijn (92/43/EEG) (met name artikel 6) en Verordening 
(EG) nr. 854/2004 (in het bijzonder bijlage II.A.6).
Antwoorden van de Commissie 59
76
In beginsel is de Commissie het ermee eens dat slib 
niet op het terrein moet worden bewaard en in een 
meer of minder nabije toekomst naar een eindbe -
stemming zal moeten worden afgevoerd.
83
De Commissie denkt na over een herziening van de 
meststoffenverordening (EG) nr. 2003/2003. Een van 
de onderzochte mogelijkheden is juridisch bindende 
grenswaarden voor zware metalen vast te stellen en 
eventueel zuiveringsslib dat aan deze limieten voldoet 
en dus als meststof kan worden gebruikt, op te nemen 
in een herziene meststoffenverordening.
84
In deze fase is de Commissie niet voornemens een 
herziening van de zuiveringsslibrichtlijn voor te stel -
len. Zij wil eerst een besluit nemen over een mogelijke 
herziening van de meststoffenverordening, vooraleer 
een toekomstig besluit te nemen over de herziening 
van de zuiveringsslibrichtlijn.
87
De Commissie is het ermee eens dat in steeds meer 
studies wordt gewezen op de gevolgen van micro -
plastics op zoet water en zeewater, waarbij afvalwater 
een lozingsbron zou kunnen zijn.
88
De Commissie denkt na over een voorstel voor een 
herziening van de meststoffenverordening in 2015 
(zie ook de paragrafen 83 en 84).
95
De Commissie wijst erop dat overeenkomstig artikel 9 
van de kaderrichtlijn water ervoor gezorgd moest 
worden dat tegen 2010 diverse watergebruiksectoren 
een redelijke bijdrage leveren aan de terugwinning 
van kosten van waterdiensten.technische kenmerken, voorafgaand aan de indiening 
met het oog op subsidiëring uit de EU -fondsen.
67
De kosten voor de vermindering van de toevoer van 
zuiver water moeten worden onderzocht, aangezien 
een grootschalige vermindering zeer hoge kosten zou 
kunnen meebrengen. Indien het aandeel zuiver water 
in de toevoer hoog is, moet worden onderzocht hoe 
dit aandeel op een kosteneffectieve wijze kan worden 
teruggeschroefd.
67 Tweede streepje
De Commissie is het ermee eens dat dit een optie zou 
kunnen zijn voor de gevallen waar de optie kan wor -
den onderbouwd met adequate kosten -batenanalyses 
waarin de geraamde renovatiekosten worden afgewo -
gen tegen de geraamde voordelen.
71 Eerste streepje
De Commissie is van oordeel dat de kosten van slib -
verwerking afhangen van zowel de gekozen ver -
werkingswijze als de eindbestemming van het in de 
installatie verwerkte slib.
71 Derde streepje
De Commissie is voorstander van benchmarking om 
de milieuprestaties van waterbedrijven te verbeteren. 
In haar antwoord op het Europees burgerinitiatief 
Right2Water (COM(2014) 177 final) heeft de Commissie 
zich ertoe verbonden om het idee te bestuderen om 
de waterkwaliteit en de watervoorziening te bench -
marken. In september 2014 heeft de Commissie een 
multistakeholdersbijeenkomst georganiseerd. In deze 
dialoog werd erop gewezen dat het begrip „bench -
marking” in brede zin moet worden opgevat. Er moet 
een duidelijk onderscheid worden gemaakt tussen 
het verhogen van de transparantie als doelstelling 
in het licht van het burgerinitiatief en benchmarking 
als een instrument waarmee het beheer kan worden 
ondersteund. In deze laatste betekenis is benchmar -
king ontworpen voor nutsbedrijven en benchmar -
kingnetwerken om de prestaties te beoordelen op 
basis van vergelijkingen met soortgelijke entiteiten 
waarbij gebruik wordt gemaakt van een complex 
geheel van gegevens en indicatoren. Hierbij is de rol 
van de Commissie evenwel beperkt tot het bevorde -
ren van de dialoog over de uitwisseling van de beste 
werkmethoden.
Antwoorden van de Commissie 60
97
De Commissie is eveneens van oordeel dat er een 
risico bestaat dat de exploitanten niet het noodzake -
lijke onderhoud uitvoeren om de rentabiliteit te hand -
haven. Bij gebrek aan een specifiek juridisch kader 
waarin dit vraagstuk wordt geregeld, behoort de 
doeltreffendheid van de exploitanten tot de bevoegd -
heid van de lidstaten.
98
De Commissie is van oordeel dat een adequaat 
tariefstelsel niet alleen belangrijk is in het licht van 
de EFRO -bijdrage, maar ook wenselijk is voor de 
financiële houdbaarheid van de activiteit op lange 
termijn. De ontmoedigende effecten van het tot nu 
toe toegepaste beginsel van het terugverdienen 
van kosten zullen aanzienlijk worden bijgestuurd, 
aangezien de potentiële begunstigden in de pro -
grammeringsperiode 2014-2020 niet noodzakelijk een 
kosten -baten onderzoek moeten uitvoeren om de 
financieringskloof van hun projecten in te schatten. 
Er kan een forfaitair inkomstenpercentage van 25% 
worden toegepast.
99
Indien de lidstaten beslissen om een forfaitair per -
centage van 25 % overeenkomstig artikel 61, lid 3, 
onder a), van Verordening (EU) nr. 1303/2013 toe te 
passen, moet de Commissie inderdaad optreden  
binnen de beperkingen van dit rechtskader.
Gezamenlijk antwoord op de 
paragrafen 101 tot 105
Zie het antwoord van de Commissie op paragraaf 98.Conclusies en aanbevelingen
106
De Commissie is van oordeel dat de lagere absorptie -
graad eind 2013 bijvoorbeeld het gevolg zou kunnen 
zijn van de noodzaak om de technische, juridische en 
administratieve capaciteit in de desbetreffende vier 
lidstaten te versterken en het feit dat de betalingen 
voor de meeste projecten meestal tot stand komen 
tijdens de laatste uitvoeringsjaren (dus 2014 en 2015), 
aangezien de projecten uiterlijk tot eind 2015 voor 
subsidiëring in aanmerking komen.
De Commissie is het ermee eens dat een adequaat 
tariefstelsel niet alleen belangrijk is in het licht van 
de EFRO -bijdrage, maar ook wenselijk is voor de 
financiële houdbaarheid van de gecofinancierde 
rioolinfrastructuur. Overeenkomstig Verordening 
(EU) nr. 1303/2013 van 17 december 2013 zullen de 
potentieel ontmoedigende effecten van het beginsel 
van het terugverdienen van kosten naar verwachting 
geleidelijk afnemen, aangezien de lidstaten verplicht 
zijn te voldoen aan de ex -antevoorwaarde 6.1 van 
Verordening (EU) nr. 1303/2013  waarbij zij moeten 
aantonen dat de in artikel 9 van de KRW vastgestelde 
bepalingen inzake de terugwinning van kosten van 
waterdiensten in acht zijn genomen wanneer voor de 
waterinfrastructuur een beroep is gedaan op cofinan -
ciering uit de fondsen.
De Commissie neemt nota van de opmerking van 
de Rekenkamer dat ongeveer een derde van de 
gecontroleerde installaties te groot zijn. Voorts wordt 
verwezen naar het antwoord van de Commissie op 
paragraaf 65.
107 Tweede streepje
Wat betreft de daling in agglomeraties, is de Commis -
sie van oordeel dat de follow -up van de ontwikkeling 
van het aantal i.e. belangrijker is dan de wijzigingen 
in het aantal agglomeraties. De Commissie zal de 
situatie in Roemenië opvolgen in het kader van het 
GUIK -proefprogramma (zie antwoord van de Commis -
sie op de paragrafen 28 en 29).
Antwoorden van de Commissie 61
Aanbeveling 1 c)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling en is van 
oordeel dat zij reeds wordt toegepast in agglome -
raties van meer dan 2 000 i.e. In deze agglomeraties 
bepaalt de richtlijn inzake de behandeling van stede -
lijk afvalwater dat moet voorzien zijn in opvangsyste -
men of afzonderlijke of andere passende systemen.
Aanbeveling 1 d)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
De vertraging tussen het gevraagde referentiejaar 
en de afgifte van het rapport van de Commissie is 
grotendeels het gevolg van talrijke uiteenlopende 
verwerkingsprocessen en juridische factoren, op 
het niveau van zowel de lidstaten als de Commissie 
(bv. interne processen van de lidstaten, kwaliteitscon -
trole van de verstrekte gegevens, aantal betrokken 
agglomeraties, prioriteitsstelling enz.) De Commissie 
is van oordeel dat met de huidige rapportage -instru -
menten van de lidstaten kortere rapportagetermijnen 
niet mogelijk zijn, hetgeen nochtans wenselijk zou 
zijn, aangezien de rapportage van de Commissie 
vertraging oploopt als gevolg van de rapportage van 
de lidstaten. De Commissie levert inspanningen met 
het oog op de verbetering van haar eigen rappor -
tagetermijnen en de inzameling van meer recente 
gegevens van lidstaten. Hiervoor heeft de Commis -
sie een proefproject opgezet waarbij een beperkt 
aantal lidstaten betrokken zijn, het zogenaamde 
GUIK-rapportage -instrument.
Aanbeveling 1 e)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
Los van deze audit zal de Commissie in het kader 
van haar agenda voor betere regelgeving een brede 
evaluatie uitvoeren van de rapportagevereisten van 
de EU -milieuwetgeving2.
2 COM(2015) 215 final. Betere regelgeving voor betere resultaten 
— Een EU -agenda van 19.5.2015.107 Derde streepje 
De Commissie is van oordeel dat zij de in het kader 
van de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk 
afvalwater noodzakelijke en adequate gegevens in -
zamelt. Bovendien kan zij voor specifieke doeleinden 
verzoeken om informatie in het kader van de KRW  
(zie antwoord van de Commissie op de paragrafen 30 
en 31).
108
De Commissie wijst erop dat dit langdurige proces het 
gevolg is van het aantal betrokken agglomeraties in 
de gehele EU. Het rapportage -instrument in het kader 
van het GUIK -proefprogramma moet evenwel resulte -
ren in een verbetering van de rapportage op nationaal 
niveau. 
In het kader van de 8e rapportage op basis van de 
richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afval -
water heeft de Commissie verzocht om gegevens -
bestanden over 2011 en 2012.
Aanbeveling 1 a)
De Commissie kan deze aanbeveling niet aanvaarden.
De Commissie is momenteel niet voornemens de 
rapportage -inspanningen te intensiveren in het kader 
van de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk 
afvalwater met betrekking tot agglomeraties met 
minder dan 2 000 i.e. waar opvangsystemen bestaan. 
Op grond van de KRW worden de lidstaten door de 
Commissie verzocht gegevens te verstrekken over 
waterlichamen die zijn blootgesteld aan significante 
druk van stedelijk afvalwater (ongeacht de omvang 
van de agglomeraties) en de maatregelen die zijn 
getroffen om zowel een goede ecologische als chemi -
sche toestand te bewerkstelligen.
Aanbeveling 1 b)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling. De Com -
missie is momenteel niet voornemens een systemati -
sche controle in te voeren van het aantal agglomera -
ties met minder dan 2 000 i.e. via de rapportages die 
op gezette tijd op basis van de artikelen 15 en 17 van 
de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afval -
water worden uitgevoerd. De Commissie zal evenwel 
zaken opvolgen waarbij haar aandacht is gevestigd 
op significante wijzigingen of waarbij die via andere 
middelen zijn vastgesteld, zoals het proefprogramma 
„Gestructureerd uitvoerings- en informatiekader”.
Antwoorden van de Commissie 62
Aanbeveling 2 a)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling ten dele.
Wat betreft agglomeraties van meer dan 2 000 i.e., 
is deze aanbeveling reeds uitgevoerd aangezien 
artikel 17 van de richtlijn inzake de behandeling van 
stedelijk afvalwater reeds voorziet in deze verplich -
ting. De in artikel 17 bedoelde rapportage heeft tot 
doel de rapportagebehoeften te verzoenen met de 
vooruitgang die moet worden geboekt bij de tenuit -
voerlegging van de richtlijn inzake de behandeling 
van stedelijk afvalwater. Deze informatie wordt door 
de lidstaten verstrekt en indien er veranderingen 
optreden om de twee jaar bijgewerkt, overeenkom -
stig artikel 17 van de richtlijn inzake de behandeling 
van stedelijk afvalwater. Daarnaast kunnen de lidsta -
ten met het nieuwe rapportagemodel (ingevoerd bij 
Besluit 2014/431/EU van 26.6.2014) verslag uitbrengen 
over de uitvoering van de programma’s, inclusief 
informatie over de geraamde investeringen, de inzet 
van middelen en termijnen voor elk project waarover 
verslag wordt uitgebracht. Een van de doelstellingen 
van het GUIK -programma is deze gegevens openbaar 
te maken.
Wat betreft de agglomeraties met minder dan 2000 
i.e., is de Commissie van oordeel dat een dergelijke 
vereiste de rapportage -inspanningen nodeloos zou 
verzwaren en zelfs zou kunnen leiden tot onnauwkeu -
righeden in de door de lidstaten verstrekte gegevens. 
Bovendien voorziet de richtlijn inzake de behandeling 
van stedelijk afvalwater niet in rapportageverplichtin -
gen voor deze agglomeraties.
Aanbeveling 2 b)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling.
In het programma’s 2014-2020 wordt de aandacht 
grotendeels toegespitst op agglomeraties van meer 
dan 2 000 i.e. Dit is ook de doelstelling van in artikel 17 
van de richtlijn inzake de behandeling van stedelijk 
afvalwater (zie ook het antwoord op punt a)).
111
De Commissie is van oordeel dat het aan de lidstaten 
is om te beslissen of vergunningen voor installaties 
worden toegekend.109
De Commissie is zich er ook van bewust dat er voor de 
vier onderzochte lidstaten risico’s op doorhaling op 
programmaniveau zijn overeenkomstig artikel 93 van 
Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad. Sommige 
van de belangrijkste redenen voor de bij de uitvoe -
ring opgelopen vertragingen worden toegelicht in de 
antwoorden van de Commissie op de paragrafen 38 
en 106.
Met het oog op een versnelde uitvoering van de des -
betreffende programma’s en een oplossing voor het 
risico op doorhaling eind 2014 is een taskforce voor de 
uitvoering opgericht die onder andere tot doel heeft 
de uitvoering in de desbetreffende vier lidstaten te 
versnellen.
Om te zorgen dat een aantal projecten vlot kunnen 
worden voltooid, heeft de Commissie voorgesteld een 
wijziging aan te brengen in de afsluitingsrichtsnoeren 
van de programma’s, waarbij gestreefd wordt naar 
meer flexibiliteit op sommige terreinen, inclusief het 
gefaseerde verloop van onvoltooide projecten vanaf 
2016 (zie ook het antwoord van de Commissie op 
paragraaf 40).
110
De belangrijkste doelstellingen van het Europees 
Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO) en het 
Cohesiefonds in de programmeringsperiode 2007-
2013 zijn de verschillen in sociaaleconomisch ontwik -
kelingspeil tussen de EU -regio’s te verminderen en 
niet noodzakelijk bij te dragen tot de naleving van de 
termijnen voor de uitvoering van de richtlijn inzake 
de behandeling van stedelijk afvalwater, hetgeen valt 
onder verantwoordelijkheid van de desbetreffende 
lidstaten en losstaat van het niveau van de toegewe -
zen middelen. Het is dus mogelijk dat de EFRO/CF - 
bijdrage 2007-2013 inderdaad ontoereikend is om te 
voldoen aan alle behoeften op het vlak van de riole -
ringsinfrastructuur voor het naleven van de termijnen 
voor de uitvoering van de richtlijn inzake de behande -
ling van stedelijk afvalwater.
Antwoorden van de Commissie 63
Aanbeveling 3 c)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling en zal 
deze mogelijkheid onderzoeken in het kader van de 
resultaten van het desbetreffende onderzoek dat 
onlangs van start is gegaan.
Aanbeveling 3 d)
De Commissie aanvaardt de aanbeveling van de 
Rekenkamer.
Overeenkomstig de verordening voor de programme -
ringsperiode 2014-2020 zal de Commissie zich baseren 
op evaluaties die zijn opgesteld door onafhankelijke 
deskundigen (inclusief JASPERS) om ervoor te zorgen 
dat de afvalwaterzuiveringsinstallaties een adequate 
grootte hebben. Het zijn de lidstaten die evenwel 
moeten beslissen of een kosten -batenonderzoek 
wordt uitgevoerd.
Aanbeveling 3 e)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling. De Com -
missie merkt evenwel op dat de lidstaten niet wettelijk 
verplicht zijn om de bestaande werkmethoden toe te 
passen of om deel te namen aan de benchmarking (zie 
ook het antwoord van de Commissie op paragraaf 71).
116
De Commissie is van mening dat het storten of de 
opslag op lange termijn van zuiveringsslib in Roeme -
nië niet duurzaam is. Deze wijze van slibverwerking 
mag niet worden aanvaard in projecten die door de 
EU worden gecofinancierd.
117
De Commissie denkt na over een herziening van de 
meststoffenverordening (EG) nr. 2003/2003. Een van 
de onderzochte mogelijkheden is juridisch bindende 
grenswaarden voor zware metalen vast te stellen en 
eventueel zuiveringsslib dat aan deze limieten voldoet 
en dus als meststof kan worden gebruikt, op te nemen 
in een herziene meststoffenverordening.
3 http://ec.europa.eu/environment/legal/law/pdf/Final%20
report%20inspections.pdf
4 Richtlijn 2008/99/EG van het Europees Parlement en de Raad 
van 19 november 2008 inzake de bescherming van het milieu door 
middel van het strafrecht (PB L 328 van 6.12.2008, blz. 28).114
De richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afval -
water bevat geen bepalingen omtrent de omvang 
van installaties, met uitzondering van de in artikel 4 
bedoelde algemene verplichting. Voorts is het van 
belang op te merken dat dit soort infrastructuur een 
lange levensduur heeft en dat het moeilijk is om 
alleen op korte termijn hun geschikte omvang te 
evalueren. In het algemeen kan worden gesteld dat de 
omvang van de installaties door verscheidene facto -
ren wordt bepaald, onder meer een veiligheidsmarge 
om op lange termijn te voldoen aan de richtlijn inzake 
de behandeling van stedelijk afvalwater, om seizoens -
gebonden activiteiten/seizoenschommelingen zoals 
toerisme, zware regenval te kunnen opvangen en te 
voorzien in de mogelijke toekomstige aansluitingen 
wegens bevolkingstoename (zie ook het antwoord 
van de Commissie op paragraaf 65).
Aanbeveling 3 a)
De Commissie kan deze aanbeveling niet aanvaarden. 
Momenteel is de Commissie niet voornemens de 
geschiktheid van de concentratielimieten in de richt -
lijn inzake de behandeling van stedelijk afval  water 
te beoordelen en evenmin de richtlijn in de nabije 
toekomst te herzien.
Aanbeveling 3 b)
De Commissie kan deze aanbeveling niet aanvaarden.
In het kader van de voorbereiding van haar medede -
ling over milieu -inspecties in 2012 heeft de Commissie 
een algemene evaluatie uitgevoerd van de regels, 
controles en verificaties met betrekking tot de EU - 
milieuwetgeving. Uit deze evaluatie is gebleken dat in 
verscheidene lidstaten weinig gegevens beschikbaar 
waren over de capaciteit van de inspectieregelingen 
en dat er vaak verschillen waren met betrekking tot 
de inzet van sancties3. De Commissie is evenwel van 
mening dat het soort, het aantal en de frequentie van 
de verificaties en inspecties het best op grond van een 
risicoanalyse worden vastgesteld door de autoriteiten 
van de lidstaten. Wat boetes betreft, worden momen -
teel conformiteitscontroles uitgevoerd op basis van 
de wetgeving van de lidstaten die wordt gebruikt om 
uitvoering te geven aan Richtlijn 2008/99/EG4, die 
onder andere voorziet in sancties voor natuurlijke en 
rechtspersonen voor de meest ernstige inbreuken op 
de milieuwetgeving, inclusief de overtredingen die 
betrekking hebben op Richtlijn 91/271/EEG (de richtlijn 
inzake de behandeling van stedelijk afvalwater).
Antwoorden van de Commissie 64
Aanbeveling 5 a)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling. De lidsta -
ten moeten een passend watertariefbeleid ten uitvoer 
leggen op basis van artikel 9, lid 1, van de KRW en de 
ex-antevoorwaarde 6.1 van bijlage XI bij Verordening 
(EU) nr. 1303/2013 houdende gemeenschappelijke 
bepalingen.
De Commissie wijst evenwel erop dat gezien het mul -
tidimensionale karakter van de waarde van water en 
het feit dat de betaalbaarheidsratio van 4 % indicatief 
is, de vaststelling van het definitieve percentage tot 
de bevoegdheden van de lidstaten behoort.
Aanbeveling 5 b)
De Commissie kan deze aanbeveling niet aanvaarden.
Bij het ontbreken van een specifiek rechtskader 
behoort de verantwoordelijkheid voor beschikbaar -
heid van middelen voor onderhoud en vernieuwing 
tot de bevoegdheid van de eigenaars en/of exploi -
tanten van de rioleringsinfrastructuur, dus tot de 
bevoegdheid van de lidstaten.Aanbeveling 4 a)
De Commissie kan deze aanbeveling niet aanvaarden. 
De lidstaten worden door de Commissie stelselmatig 
aangespoord om de passende slibverwerking op te 
nemen in de aanvragen voor grootschalige projecten 
die worden ingediend met het oog op financiering 
uit de fondsen. De Commissie kan de lidstaten hier -
toe evenwel niet verplichten binnen het bestaande 
rechtskader, aangezien de lidstaten niet verplicht zijn 
de saldobetalingen van programma’s te koppelen aan 
een passende oplossing voor het probleem voor het 
hergebruik van zuiveringsslib.
Aanbeveling 4 b)
De Commissie aanvaardt deze aanbeveling ten dele. 
In deze fase is de Commissie niet voornemens een 
herziening van de zuiveringsslibrichtlijn voor te stel -
len. Zij wil eerst een besluit nemen over een mogelijke 
herziening van de meststoffenverordening, vooraleer 
een toekomstig besluit te nemen over de herziening 
van de zuiveringsslibrichtlijn.
118
De Commissie wijst erop dat overeenkomstig artikel 9 
van de kaderrichtlijn water ervoor gezorgd moest 
worden dat tegen 2010 de diverse watergebruik -
sectoren een redelijke bijdrage leveren aan de terug -
winning van kosten van waterdiensten.
De Commissie is van oordeel dat een adequaat 
tariefstelsel niet alleen belangrijk is in het licht van 
de EFRO -bijdrage, maar ook wenselijk is voor de 
financiële houdbaarheid van de activiteit op lange 
termijn. De ontmoedigende effecten van het tot nu 
toe toegepaste beginsel van het terugverdienen 
van kosten zullen aanzienlijk worden bijgestuurd, 
aangezien de potentiële begunstigden in de pro -
grammeringsperiode 2014-2020 niet noodzakelijk een 
kosten -baten onderzoek moeten uitvoeren om de 
financieringskloof van hun projecten in te schatten. 
Er kan een forfaitair inkomstenpercentage van 25% 
worden toegepast.
Gratis publicaties:
  één exemplaar:  
via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu); 
  meerdere exemplaren of posters/kaarten:  
bij de vertegenwoordigingen van de Europese Unie (http://ec.europa.eu/represent_nl.htm),  
bij de delegaties in niet-EU-landen (http://eeas.europa.eu/delegations/index_nl.htm),  
door contact op te nemen met Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_nl.htm),  
door te bellen naar 00 800 6 7 8 9 10 11 (gratis in de hele Europese Unie) (*).
(*)  De informatie wordt gratis verstrekt en bellen is doorgaans gratis, maar sommige operatoren, telefooncellen of hotels  
kunnen kosten aanrekenen.
Betaalde publicaties:
 via EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).WAAR ZIJN EU/hyphen.capPUBLICATIES VERKRIJGBAAR?
Afvalwater en zuiveringsslib kunnen de water- en bodem -
kwaliteit beïnvloeden. Om dit tegen te gaan, heeft de EU 
richtlijnen vastgesteld en de bouw van opvangsystemen  
en afvalwaterzuiveringsinstallaties gecofinancierd.
De Rekenkamer controleerde de tenuitvoerlegging van de 
richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afvalwater in 
vier lidstaten in het Donaubekken. Daarbij onderzocht zij 
een steekproef van 28  zuiveringsinstallaties om te zien hoe 
zij afvalwater behandelden, met zuiveringsslib omgingen  
en financiële duurzaamheid verzekerden.
De Rekenkamer doet aanbevelingen inzake verslaglegging, 
mogelijkheden ter verbetering van de doeltreffendheid, 
doelmatigheid en duurzaamheid van zuiveringsinstallaties, 
het belang van concentratielimieten, het gebruik van 
zuiveringsslib en inzake de monitoring van de vervuilende 
stoffen in slib.
EUROPESE
REKENKAME R