Advies inzake de mededeling van de Commissie over energie en economische en sociale samenhang (95/C 210/20)

Het Comité van de Regio's heeft het onderstaande advies van commissie 5 "Ruimtelijke ordening - Milieu - Energie" tijdens zijn op 1 en 2 februari 1995 gehouden zesde zitting (vergadering van 2 februari) met algemene stemmen goedgekeurd. Rapporteurs waren de heren Simonsen en Jensen. In het advies zijn elementen uit twee aanvullende adviezen, van mevrouw Bolger (CDR 22/95 bijlage 2) en van de heer Evans (CDR 22/95 bijlage 1), overgenomen.

Het advies van het Comité van de Regio's heeft betrekking op voornoemde mededeling.

Inhoud van de mededeling

Om de sociale en economische samenhang te versterken en de verschillen tussen rijke en arme landen en regio's te overbruggen, stelt de Commissie voor, de landen en regio's met de grootste ontwikkelingsachterstand bijzondere hulp te verlenen, ten einde o.m. een uitgebreidere energie-infrastructuur tot stand te brengen.

Een ontoereikende energie-infrastructuur heeft een remmende werking op de economische groei in de zwakkere landen en regio's en oefent aldus uiteindelijk een negatieve invloed op de economische en sociale samenhang uit.

De Commissie stelt een energiepolitieke strategie voor waarmee de samenhang tussen de zwakkere en de sterkere landen en regio's van de Europese Unie moet worden versterkt.

Dit moet gebeuren door :

- de samenhang steeds voor ogen te houden wanneer de Europese Unie haar energiebeleid gestalte geeft;

- energie als onderdeel in de andere beleidsvormen van de EU, b.v. op regionaal gebied (waaronder EG-initiatieven), en in het vlak van landbouw, milieu, vervoer, onderzoek en sociale aangelegenheden, op te nemen;

- een reeks begeleidende maatregelen te nemen, waarmee in de zwakkere landen en regio's de infrastructuur, de energie-efficiëntie en de mogelijkheden tot exploitatie van eigen energiereserves worden versterkt.

Blijkens de mededeling heeft de Commissie vier hoofddoelstellingen voor het energiebeleid op het oog :

- vergroting van de voorzieningszekerheid;

- bevordering van de energie-efficiëntie;

- beperking van milieubederf;

- totstandbrenging van de binnenmarkt voor energie.

Deze hoofddoelstellingen moeten worden verwezenlijkt ten dele door deze in genoemde belangrijke beleidssectoren van de EU op te nemen en ten dele door een serie begeleidende maatregelen op de volgende gebieden :

- transeuropees netwerk voor energie : uitbouw van het koppelnet voor gas en elektriciteit, uitbreiding van de elektriciteitsnetten op het platteland, zorg voor een betere kwaliteit van de elektriciteitsvoorziening, het verlenen van steun bij het beheer van de netten;

- energie-efficiëntie : energie-audits om de mogelijkheden voor energiebesparing te bepalen, plaatselijke/regionale onderwerpen om het energiebeheer in de steden te verbeteren, bevordering van energieprogramma's van de EU, modernisering van de verwarmingssystemen, steun voor de aankoop van zuinige apparatuur en steun voor voorlichting en opleiding;

- duurzame energie : investeringsprojecten voor de produktie van elektriciteit uit duurzame energie, produktie van elektriciteit en warmte uit afval, biomassa en aardwarmte.

ALGEMENE OPMERKINGEN :

1. Het Comité van de Regio's (CvdR) heeft met instemming kennisgenomen van de mededeling van de Commissie over energie en economische en sociale samenhang. Hierin wordt een energiepolitieke strategie voorgesteld die de zwakkere regio's van de Europese Unie in economisch en sociaal opzicht moet versterken.

Het Comité vindt het uitermate belangrijk dat de Gemeenschap het raamwerk vaststelt dat gemeenten en regio's niveau de grootst mogelijke flexibiliteit biedt bij de concrete vormgeving van initiatieven, cf. het subsidiariteitsbeginsel, en steunt daarom de wens van de Commissie om uitsluitend door middel van aanbevelingen en stimulansen, alsook van steunregelingen actief te worden. Naar de mening van het CvdR zorgt zulks voor de verbindende schakel tussen het plaatselijke en regionale zelfbestuur en de beleidsbepaling op centraal niveau.

2. Het Comité van de Regio's kan zich vinden in de hoofdbeginselen ten aanzien van :

- betere zekerheid en kwaliteit van de energievoorziening;

- betere exploitatie van energiegrondstoffen;

- betere exploitatie van plaatselijke energiebronnen, met name duurzame energie, biomassa en afval;

- bestrijding van luchtverontreiniging in Europa.

Het CvdR vindt bevordering van energiebesparing en milieuvriendelijke maatregelen, o.m. door invoering van heffings- en subsidieregelingen, van doorslaggevende betekenis.

3. Het Comité van de Regio's kan instemmen met de strategie van de Commissie om economische en sociale samenhang als doel in het energiebeleid op te nemen en om via het energiebeleid actief tot versterking van deze samenhang bij te dragen. De te steunen strategie houdt in :

- een globaal aanknopingspunt te vinden of de relatie tussen energie en samenhang te onderzoeken om te laten zien hoe energie tot versterking van de samenhang kan bijdragen, zowel uit het oogpunt van het energiebeleid, alsook van andere beleidssectoren (regionale ontwikkeling, landbouw, milieu, vervoer, research, sociale aangelegenheden); in dit verband is het zaak, het energiebeleid in het beleid op deze gebieden te integreren;

- een reeks begeleidende maatregelen te nemen gericht op energie-infrastructuur, energie-efficiëntie en exploitatie van het eigen potentieel van de regio's.

4. Het Comité van de Regio's kan voorts instemmen met de strategie van de Commissie die op de volgende twee grondslagen berust :

- energiebeleid/samenhang, waarbij moet worden gelet op het facet samenhang in het energiebeleid;

- andere beleidssectoren, waarbij moet worden gelet op de mogelijkheden van energie om tot de samenhang bij te dragen. Dit is in het bijzonder waar bij de samenwerking van de Gemeenschap met derde landen.

5. Het Comité van de Regio's kan er voorts mee instemmen dat de energiesystemen binnen Europa optimaal worden geïntegreerd en dat daarbij wordt gelet op regionale en structurele verschillen; daarmee wordt dan bijgedragen tot het verminderen van de verschillen op het stuk van toegang tot energie en energie-efficiëntie. Daarom dient samenhang als doel in het energiebeleid te worden opgenomen om actief tot dit doel bij te dragen.

6. Het Comité van de Regio's is van mening dat in de minder ontwikkelde regio's dient te worden gestreefd naar het verzamelen van know-how, opleiding, informatie over technologie en aanpassing van de institutionele en juridische raamwerken om energie-efficiëntie en de ontwikkeling van duurzame energie te bevorderen.

7. Het Comité van de Regio's kan zich vinden in de fundamentele ideeën met betrekking tot transeuropese energienetwerken waardoor het in bepaalde regio's mogelijk wordt, de in de mededeling genoemde doelstellingen te verwezenlijken en te zorgen voor

- grotere weerstand tegen crises op de internationale energiemarkt, en

- mogelijkheden voor nauwere samenwerking met Oost-Europa en de voormalige Sovjetunie.

8. Het is een positieve zaak dat de Commissie betere voorwaarden wil creëren voor uitbreiding van de netten, o.m. door vereenvoudiging van nationale vergunningsprocedures. Ook het landschapsschoon is evenwel een belangrijke factor en het grote probleem in sommige landen is dat de vergunningsprocedures voor nieuwe netwerken zeer veel tijd in beslag nemen. Daarom moet er in EU-verband over worden nagedacht of en hoe de lid-staten de vergunningsprocedures voor de uitbreiding van netten en de aanleg van nieuwe netten kunnen vereenvoudigen zonder het nationale of het regionale beleid tot behoud van natuurschoon uit het oog te verliezen. Een concreet doel van de EU kan zeer belangrijke invloed uitoefenen en de totstandkoming van transeuropese netwerken bevorderen.

9. Het Comité van de Regio's kan met een binnenmarkt voor energie, waarbij wordt gestreefd naar een zekere harmonisering van de marktomstandigheden en aldus wordt gezorgd voor gelijke concurrentievoorwaarden voor de actoren in alle landen, instemmen voor zover ieder land de mogelijkheid houdt, uitgaande van de eigen historische ontwikkeling en de prioriteitenkeuze op energie-, milieu- en sociaal gebied zijn eigen energie- en milieubeleid gestalte te geven.

Daarbij is het Comité van de Regio's echter wel van mening dat de behoefte aan een door de EU begeleide netuitbreiding los moet worden gezien van de plannen om een binnenmarkt voor energie op basis van vrije concurrentieverhoudingen tot stand te brengen.

BIJZONDERE OPMERKINGEN :

Energieprogramma's

10. Het Comité van de Regio's is van mening dat de nadere uitvoeringsvoorschriften voor het Thermie-programma op de minder ontwikkelde regio's dienen te worden toegesneden. De instanties die energietechnologie bevorderen en in de buurt van deze regio's of zelfs hierin gevestigd zijn, kunnen belangrijk werk verrichten door de innovatietechnologie te bepalen die het meest op de energiebehoeften van bedoelde regio's is afgestemd; ook moeten zij de weg kunnen vinden naar en steun kunnen geven aan de economische besluitvormers die belangstelling hebben voor toepassing van een dergelijke technologie en hen die in staat zijn om deze in te voeren.

Het Comité van de Regio's stemt er tevens mee in dat binnen dit programma veel betekenis aan opleiding wordt gehecht.

11. Het Comité van de Regio's is ingenomen met de projecten van het Joule-programma in de minst ontwikkelde regio's, zeker wat betreft duurzame energie.

Het Comité kan tevens instemmen met het voorstel van de Commissie om onderzoekscentra in de minst ontwikkelde regio's te laten samenwerken met instellingen buiten die regio's bij in het Joule-programma opgenomen projecten. Hierdoor zou het scholingsniveau van onderwijskrachten in de gehele Europese Unie op een hoger plan worden gebracht.

12. Het Comité van de Regio's is van mening dat moet worden gezocht naar een bijzondere aanpak voor regio's die minder mogelijkheden hebben om enkele van de voorgestelde maatregelen overeenkomstig het SAVE-programma te nemen, zoals certificering van gebouwen, ontwikkeling van instanties die zich bezighouden met financiering via derden en energie-audits.

13. Het Comité van de Regio's vindt dat in het Altener-programma aandacht moet worden besteed aan de institutionele en financiële aspecten in de regio's met de grootste ontwikkelingsachterstand. Het is zaak de juridische belemmeringen weg te nemen en investeerders in duurzame energiebronnen ten minste even zo gunstige financieringsvoorwaarden te bieden als de grote energiebedrijven en daarbij te letten op de externe factoren.

Andere EU-programma's

14. Het Comité van de Regio's steunt het voorstel van de Commissie om binnen Interreg steun te verlenen aan de oprichting van instanties die tot taak hebben verscheidene maatregelen uit te werken en te nemen voor gemeenschappelijke exploitatie van het eigen potentieel van regio's en aldus de overdracht van know-how tussen de regio's te bevorderen. Deze maatregelen dienen evenwel specifieke opleidingsinitiatieven te omvatten.

15. Het Comité van de Regio's is van oordeel dat in het bijzonder moet worden gewezen op de belangrijke bijdrage die door het Adapt-initiatief wordt geleverd. Dit initiatief valt onder de nieuwe doelstelling 4 van het Europees Sociaal Fonds : aanpassing van werknemers aan industriële veranderingen, waarbij steun wordt verleend voor opleiding in rationeel energiegebruik. Het primaire doel van Adapt is werknemers aan te passen aan veranderingen, het concurrentievermogen van bedrijven op te voeren door scholing, werkloosheid tegen te gaan door de kwalificaties van werknemers te verbeteren en nieuwe banen en nieuwe activiteiten te creëren. Deze bestrijken o.m. de energiesector en dragen aldus bij tot de cohesie binnen deze sector.

Energieprogrammering en -beheer

16. Het Comité van de Regio's is van oordeel dat alleen een goed inzicht in de bijdrage van regionale energieprogramma's tot de economische ontwikkeling van de regio's kan worden verkregen indien dergelijke programma's grondig worden geëvalueerd, b.v. door objectieve criteria te hanteren en een geschikte methodologie te ontwikkelen.

17. Het Comité wijst op de noodzaak, energiebeheer in de planning op het gebied van milieu, landinrichting en vervoer op te nemen, en op de belangrijke rol die plaatselijke en regionale overheden in dezen spelen. Voorts dienen volgens het Comité van de Regio's de projecten die kunnen worden uitgevoerd op het terrein van energieprogrammering in regio's en stadsgebieden, nader te worden uitgewerkt. Bijzondere aandacht moet worden besteed aan efficiënt gebruik van energie voor verwarming en airconditioning, vervoer, alsook aan luchtkwaliteit en het voorkomen van gezondheidsproblemen.

De regionale en plaatselijke overheden dienen het voortouw te nemen op het gebied van energie-efficiëntie door te zorgen voor een goed beheer van de gebouwen waarvoor zij verantwoordelijk zijn.

18. Het Comité van de Regio's is het erover eens dat de Commissie aandacht moet besteden aan sturende maatregelen op energiegebied en dat tegelijkertijd de mogelijkheid van uitbreiding van de netten moet worden geboden indien zulks zinvol is op het platteland, op eilanden en in perifere gebieden. Het wijst in dit verband op de samenhang met de toepassing van decentrale WKK, waarmee b.v. in Denemarken ervaring is opgedaan.

19. Het Comité vindt dat aandacht moet worden besteed aan het beheer van het gas-, het elektriciteits- en het verwarmingsnet, aan het beheer van energie in stedelijke gebouwen, aan energiediensten van hoge kwaliteit, inclusief het verstrekken van informatie aan de bevolking betreffende een rationeler energieverbruik, en in algemene zin aan werkzaamheden die de energie-efficiëntie in stadsgebieden (stadsmilieu) ten goede moeten komen.

20. Het Comité van de Regio's kan zich vinden in de maatregelen die moeten worden genomen tussen gebieden aan weerszijden van grenzen, en acht het inderdaad zaak dat representatieve instanties bij dit alles worden betrokken. Ook kan het zich erin vinden dat wetgevingen worden geharmoniseerd en dat personen met uiteenlopende achtergronden en ervaringen ertoe worden gebracht samen te werken, o.m. bij de uitwisseling van ervaringen en technische kennis via netwerken als Fedarene (voor de regio's), Energie-Cities (voor stedelijke gebieden) en Islenet (voor eilandgebieden).

21. Het Comité kan zich tevens aansluiten bij het streven van de Commissie om de CO2-uitstoot te beperken en bij het feit dat de Gemeenschap en de lid-staten verplichtingen op zich genomen die voortvloeien uit het raamverdrag over klimaatveranderingen.

Vermindering van luchtverontreiniging moet in het energiebeleid van de Europese Unie een hoge prioriteit hebben. De milieu-eisen dienen op hoog niveau te worden geharmoniseerd, eventueel door invoering van een gemeenschappelijke CO2- en energieheffing, alsook door harmonisering van heffingen met het oog op energiebesparing en een schoner milieu.

Onderwijs en scholing

22. Het Comité van de Regio's gaat ervan uit dat men alleen door grotere betekenis aan ontwikkeling van human resources en scholingsvoorzieningen te hechten, kan worden gezorgd voor effectieve overdracht en toepassing van know-how, uitbreiding van technologie en een beter beheer van energiereserves, en daarmee de samenhang tussen de lid-staten kan worden versterkt.

23. Daarbij moeten de scholingsmaatregelen op energiegebied evenwel in overeenstemming zijn met de concrete energiebehoeften van de regio en het eigen potentieel hiervan. Bij een reeks onderzoeksactiviteiten van de EU op energiegebied, zoals het Joule- en het Thermie-programma, hebben zich moeilijkheden voorgedaan toen technologie ook in minder ontwikkelde regio's moest worden toegepast. Men mag daarom niet alle regio's over één kam scheren, maar moet flexibel reageren en aandacht besteden aan de verschillende plaatselijke omstandigheden en behoeften.

24. Het Comité steunt het voorstel van de Commissie om overeenkomstig het Thermie-programma instanties ter bevordering van energietechnologie (OPET) op te richten om onderzoek in te stellen naar de bijzondere omstandigheden van de minder ontwikkelde regio's en de weg te vinden naar en steun te verlenen aan de hierin geïnteresseerde economische besluitvormers die in staat zijn om technologieën toe te passen en die hierin zouden kunnen worden geschoold.

25. Het Comité van de Regio's voegt hieraan toe dat steun moet worden gegeven aan plaatselijke groepen die zoeken naar manieren waarop in hun bijzondere behoeften kan worden voorzien. In de opleidingsprogramma's moet rekening worden gehouden niet slechts met de geschiktheid van lokale instanties om uitgezonden deskundigen bij te staan, maar met de vraag of deze experten het project kunnen blijven begeleiden wanneer zij weer naar huis zijn vertrokken. Met de hulp of de aanstelling van geschikte deskundigen moeten netwerken worden bevorderd waarbij het doorgeven van know-how aan opeenvolgende reeksen actoren wordt bevorderd.

Onderzoek en ontwikkeling

26. Volgens het Comité van de Regio's moet worden gewezen op het voorgestelde specifieke O& TO-programma voor opleiding en mobiliteit van onderzoekers, dat voorvloeit uit het Vierde Kaderprogramma (1994-1998). Dit zal een belangrijke rol gaan spelen bij de versterking van de samenhang in de energiesector, doordat wetenschappelijke instellingen en onderzoekers in de zwakste regio's van de Europese Unie opleidings- en onderzoeksmogelijkheden worden gegeven. Het programma geeft de mogelijkheid voor afstandonderwijs ten behoeve van de regio's met de grootste ontwikkelingsachterstand en steunt maatregelen die deelname hiervan aan het programma bevorderen. Elektronische communicatie heeft grote betekenis voor randgebieden.

27. Het Comité van de Regio's acht het uitermate belangrijk dat samenwerking tussen leerkrachten, onderzoekers en informatiebemiddelaars tot stand komt om te komen tot een gecooerdineerde inspanning en onnodig dubbel werk en verspilling van resources te vermijden. Toegankelijke rapporten over energiebeleid en projecten, conferenties en seminars moeten worden bevorderd als hoofdmoot van deze inspanningen. Voorts moet er een centrale databank worden opgericht die zowel reactief is (beantwoording van aanvragen) als pro-actief (verstrekking van beschikbare informatie aan een zo breed mogelijk publiek). In de databank moet informatie zijn opgeslagen van gouvernementele en niet-gouvernementele instanties, universiteiten en onderzoeksinstellingen in de gehele Europese Unie. De plaatselijke en regionale overheden hebben een belangrijke rol te spelen, waar het gaat om het bevorderen van nauwere samenwerking aan de basis.

28. Het Comité van de Regio's is het er over eens dat de economische en sociale dimensies en de ontwikkeling van scholingsvoorzieningen belangrijke aspecten in het energiebeleid zijn.

Financiering

29. Het Comité van de Regio's kan er evenzo mee instemmen dat het, voordat de mogelijke financiële steunregelingen tot stand zijn gekomen, het nodig is de grondslag voor de energiestrategie van de Commissie uit te voeren (zie paragraaf 4). In dit verband moet aan steunverlening de voorwaarde worden gesteld dat de projecten aan een milieueffectbeoordeling worden onderworpen en door de regionale en plaatselijke overheden kunnen worden gesteund.

Brussel, 2 februari 1995.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Jacques BLANC

() PB nr. C 217, 6. 8. 1994, blz. 18.

() PB nr. C 217, 6. 8. 1994, blz. 5.

BIJLAGE 1

Aanvullend Advies van het Comité van de Regio's

Het Comité van de Regio's heeft op 26 juli 1994, overeenkomstig de bepalingen van artikel 9, lid 1, van zijn Reglement van Orde, besloten een als bijlage aan het hoofdadvies toe te voegen aanvullend advies op te stellen inzake de mededeling van de Commissie "Energie en economische en sociale samenhang"

De commissie "Onderwijs - Opleiding", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar aanvullend advies op 5 september 1994 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Evans.

Dit aanvullend advies is gehecht aan het advies van het Comité van de Regio's (CDR 22/95) dat tijdens de zesde zitting (vergadering van 2 februari 1995) is uitgebracht.

1. Inleiding

Het Comité onderschrijft het doel van de Commissie de economische en sociale cohesie in het communautaire energiebeleid in te passen, evenals de in de mededeling voorgestelde globale aanpak om dit doel te bereiken.

Het wijst op het belang van attitudeverandering bij het uitstippelen van het energiebeleid, met name ter bestrijding van energieverspilling; hierbij zijn onderwijs en opleiding niet weg te denken factoren.

1.1. Niet in alle regio's wordt even efficiënt met energie omgesprongen en kan er in dezelfde mate over worden beschikt. Dit is te wijten aan het feit dat sommige regio's bij het doelmatig gebruik van energie en de overschakeling op duurzame energiebronnen, nieuwe technologieën en nieuwe werkmethoden op energiegebied grotere problemen ondervinden dan andere.

1.2. Het Comité van de Regio's is van mening dat doeltreffende overdracht en toepassing van know-how en verspreiding van technologie, alsook beter beheer van energiebronnen alleen mogelijk zijn, wanneer meer aandacht wordt besteed aan de ontwikkeling van menselijk potentieel en maatregelen op opleidingsgebied worden genomen. Dit is tevens bevorderlijk voor de samenhang tussen de lid-staten.

2. Bijzondere opmerkingen

2.1. Het Comité vindt dat er speciaal melding moet worden gemaakt van de belangrijke rol van Adapt. In het kader van dit initiatief, dat gekoppeld is aan de nieuwe ESF-doelstelling 4 ("Aanpassing van de werknemers aan de gewijzigde omstandigheden in het bedrijfsleven") wordt steun gegeven aan maatregelen om mensen een zuiniger energiegebruik bij te brengen. Bovendien zijn de hoofddoelstellingen van het Adapt-initiatief (aanpassing van werknemers aan veranderingen, verbetering van het concurrentievermogen van bedrijven d.m.v. opleiding, voorkomen van werkloosheid door het verbeteren van kwalificaties en creëren van nieuwe banen en nieuwe activiteiten) ook op de energiesector van toepassing; zij zorgen dus ook op dat vlak voor meer samenhang.

2.2. Het Comité vindt het een goede zaak dat in het Thermie-programma (dat gericht is op de bevordering van nieuwe energietechnologieën en dan met name op de overdracht van know-how en technologie aan het MKB en op het - d.m.v. lokale samenwerkingsverbanden - stimuleren van voorlichting en opleiding in minder ontwikkelde gebieden) veel aandacht wordt besteed aan opleiding.

2.3. Ook in alle andere communautaire activiteiten op energiegebied zou opleiding echter een prominentere plaats moeten krijgen.

2.4. Het Comité is het met de Commissie eens dat de voorgestelde begeleidende maatregelen - die een essentiële rol spelen bij de ontwikkeling van menselijke hulpbronnen - moeten worden opgenomen in de programma's voor regionale ontwikkeling. Dit is met name van belang voor het starten van opleidingsprogramma's en het verlenen van steun aan lokale en regionale instanties die verantwoordelijk zijn voor de voorbereiding en uitvoering van de voorgestelde begeleidende maatregelen.

2.5. Wel moeten opleidingsprogramma's op energiegebied aansluiten bij de energiebehoeften en het eigen potentieel van de desbetreffende regio. Bij een aantal communautaire onderzoeksactiviteiten (zoals het Joule- en het Thermie-programma) rezen moeilijkheden m.b.t. de technologie-overdracht aan minder ontwikkelde regio's. Standaardprocedures kunnen daarom niet blindelings worden toegepast; nodig is dat flexibel op plaatselijke omstandigheden en behoeften wordt ingespeeld.

2.6. Het Comité staat achter het Commissievoorstel om organisaties voor de bevordering van energietechnologie (OPET's) in het kader van het Thermie-programma onderzoek naar de specifieke kenmerken van de minder ontwikkelde regio's te laten verrichten, en hen te laten nagaan welke economische actoren, die ook door de OPET's zouden moeten worden ondersteund, van nieuwe technologie gebruik willen en - zonodig na een opleiding - gebruik kunnen maken.

2.7. Het Comité is voorts van mening dat steun moet worden verleend aan lokale groepen die op zoek zijn naar manieren om in hun eigen behoeften te voorzien. Het benadrukt dat bij opleidingsprogramma's niet alleen moet worden gekeken naar het vermogen van lokale instanties om bezoekende deskundigen in hun werkzaamheden bij te staan, maar ook moet worden stilgestaan bij vraag of zij in staat zijn het project na hun vertrek te blijven begeleiden. Netwerken die ertoe bijdragen dat kennis steeds verder wordt verspreid, moeten worden ondersteund d.m.v. detachering of het aantrekken van de juiste deskundigen.

2.8. Bij projecten die deel uitmaken van het Joule-programma, werken onderzoeksinstellingen in de minder ontwikkelde gebieden via partnerships samen met die in andere regio's. Het voorstel van de Commissie om deze samenwerking te intensiveren, geniet de steun van het Comité van de Regio's, omdat de deskundigheid van opleiders hierdoor in de hele EG wordt bevorderd.

2.9. Het Comité vindt dat gewag moet worden gemaakt van het uit het Vierde Kaderprogramma (1994-1998) voortvloeiende specifieke programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling op het gebied van de opleiding en mobiliteit van onderzoekers. Dit programma, dat wetenschappelijke instellingen en onderzoekers in minder ontwikkelde regio's van de Gemeenschap extra opleidings- en onderzoeksmogelijkheden biedt, moet een essentiële rol gaan spelen bij het versterken van de samenhang in de energiesector. Het biedt de minst ontwikkelde regio's de kans te participeren in afstandsonderwijs en ondersteunt maatregelen waarmee de deelname van deze regio's aan het programma wordt bevorderd. Verder is in het CvdR-advies over Socrates () ook gewezen op het belang van elektronische communicatie voor afgelegen gebieden.

2.10. Om activiteiten te cooerdineren en dubbel werk en verspilling van middelen te voorkomen, is het in de ogen van het Comité van eminent belang dat opleiders, onderzoekers en degenen die verantwoordelijk zijn voor het verspreiden van informatie nader tot elkaar worden gebracht. Hiertoe moeten gebruiksvriendelijke rapporten over energiebeleid alsmede projecten, conferenties en seminars worden ondersteund. Voorts zou er een centrale database moeten worden opgezet waarmee enerzijds (in "re-actieve" zin) kan worden voldaan aan informatieverzoeken, en anderzijds (in "pro-actieve" zin) een bijdrage wordt geleverd aan de verspreiding en publikatie van beschikbare informatie op zo groot mogelijke schaal. In deze database zou informatie moeten worden opgenomen van gouvernementele en non-gouvernementele organisaties, universiteiten en onderzoeksinstellingen in de hele EU. Lokale en regionale overheden kunnen hierbij een sleutelrol vervullen door samenwerking aan de basis te bevorderen.

2.11. Ook het Commissievoorstel om de minder ontwikkelde regio's binnen het SAVE-programma een speciale behandeling te geven, kan rekenen op de steun van het Comité. Vanwege een gebrek aan vakbekwame technici zijn deze regio's namelijk minder goed in staat bepaalde aanbevolen maatregelen (bijv. het keuren van gebouwen) uit te voeren. Nodig is dat technici, evenals opleiders van technici de mogelijkheid krijgen tot bij- en omscholing, teneinde te kunnen voldoen aan de in de EU goedgekeurde en aanvaarde normen.

2.12. Het Comité is het bovendien met de Commissie eens dat er - vooral in programma's voor regionale ontwikkeling - rekening moet worden gehouden met de resultaten van regionale en stedelijke projecten op het gebied van energieplanning. M.b.v. deze resultaten kunnen opleidingsbehoeften nauwkeuriger in kaart worden gebracht en kan de cooerdinatie van maatregelen met regionale en nationale overheden worden verbeterd.

2.13. De mogelijkheden om in het kader van regionale en stedelijke energieplanning steun te verlenen aan het opzetten van lokale of regionale teams die consumenten adviseren over zuinig energiegebruik, moeten worden verruimd. Bovendien moet in deze maatregel een meer samenhangende opleidingscomponent worden opgenomen.

2.14. Het Comité steunt het Commissievoorstel om in het kader van Interreg activiteiten te ontplooien gericht op de oprichting van instanties die worden belast met het uitstippelen en uitvoeren van maatregelen voor de gezamenlijke exploitatie van het eigen potentieel. Hierdoor wordt de overdracht van know-how tussen regio's bevorderd. Wel vindt het Comité dat deze activiteiten vergezeld moeten gaan van specifieke maatregelen op het gebied van opleiding. In dit verband herinnert het Comité aan zijn advies over de toekomst van de communautaire initiatieven in het kader van de structuurfondsen (), waarin steun werd uitgesproken voor de bevordering van grensoverschrijdende maatregelen op het gebied van onderwijs en opleiding via het Interreg-initiatief.

3. Conclusie

3.1. Het Comité is van mening dat er bij de ontwikkeling van menselijke hulpbronnen niet alleen gebruik moet worden gemaakt van specifieke programma's. Nodig is een horizontale benadering, die garandeert dat alle communautaire activiteiten op energiegebied een specifieke opleidingscomponent bevatten. Een dergelijke aanpak vormt een waarborg niet alleen voor de overdracht, maar ook voor de doeltreffende toepassing van nieuwe know-how en technologie, en heeft aldus een positieve invloed op de werkgelegenheid en het groeipotentieel van de regio in kwestie. Energie-gerelateerde programma's moeten beter op elkaar worden afgestemd en er moet meer worden samengewerkt. Ter wille van een effectief en coherent beleid moet daarbij in elk programma specifiek aandacht worden besteed aan de opleidingscomponent en aan de daarvoor toegewezen middelen. Het is duidelijk dat verbetering van opleidingsvoorzieningen ook de ontwikkeling van onderzoek en nieuwe technologie ten goede zal komen.

3.2. Kortom, de ontwikkeling van menselijk potentieel en opleidingsrelevante maatregelen dienen een belangrijke plaats in te nemen in de strategie die de Commissie voorstelt om economische en sociale cohesie als doel in het energiebeleid op te nemen.

Brussel, 5 september 1994.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Jacques BLANC

BIJLAGE 2

Aanvullend Advies van het Comité van de Regio's

Het Comité van de Regio's heeft op 2- juli 1994 overeenkomstig artikel 9.1 van zijn Reglement van Orde besloten een aanvullend advies op te stellen over de mededeling van de Commissie "Energie en economische en sociale samenhang".

Commissie 8 "Economische en sociale samenhang - Sociaal beleid, Volksgezondheid" die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden van het Comité was belast, heeft haar aanvullend advies op 7 september 1994 goedgekeurd. Rapporteur was mevrouw Bolger.

Dit aanvullend advies is gehecht aan het advies van het Comité van de Regio's (CdR 22/95) dat tijdens de zesde zitting (vergadering van 2 februari 1995) is uitgebracht.

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

Overwegende:

- artikel 2 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, waarin wordt bepaald dat het voor de ontwikkeling en het succes van de Gemeenschap essentieel is dat de economische en sociale samenhang en de solidariteit tussen de lid-staten worden bevorderd, en artikel 3, dat de versterking van de economische en sociale samenhang noemt als één van de gebieden waarop de Gemeenschap ter verwezenlijking van de in artikel 2 genoemde doelstellingen dient op te treden;

- artikel 130 A van het Verdrag, waarin wordt bepaald dat de Gemeenschap, ten einde de harmonische ontwikkeling ervan in haar geheel te bevorderen, haar optreden gericht op de versterking van de economische en sociale samenhang ontwikkelt en vervolgt en dat zij zich in het bijzonder ten doel stelt, de verschillen tussen de ontwikkelingsniveaus van de onderscheiden regio's en de achterstand van de minst begunstigde regio's, met inbegrip van de plattelandsgebieden, te verkleinen;

- artikel 129 B van het Verdrag, waarin wordt bepaald dat de Gemeenschap bijdraagt aan de totstandbrenging en ontwikkeling van transeuropese netwerken op het gebied van vervoers-, telecommunicatie- en energie-infrastructuur, en artikel 129 D, dat raadpleging van het Comité van de Regio's voorschrijft;

- de mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité "Energie en economische en sociale samenhang" (COM (93) 645 def.);

- de discussies die op gang zijn gekomen naar aanleiding van de in juni 1992 in Lissabon gehouden conferentie "Energie en economische en sociale samenhang in de Gemeenschap", en de in juli 1993 in Milaan georganiseerde conferentie "Energie en de regio's",

BRENGT VOLGEND ADVIES UIT:

INLEIDING

Met de in de Commissiemededeling voorgestelde strategie wordt beoogd de versterking van de economische en sociale samenhang als doel op te nemen in het energiebeleid, en dit energiebeleid tegelijkertijd te gebruiken als handvat voor versterking van de samenhang. De voorgestelde strategie omvat twee hoofdlijnen :

- de hoofdlijn "energiebeleid/samenhang", waarbij het aspect samenhang in het energiebeleid wordt geïntegreerd via :

- programma's voor energiebeheer;

- programma's voor de ontwikkeling van energietechnologie;

- de totstandbrenging van een interne energiemarkt;

- de ontwikkeling van transeuropese energienetwerken;

- de hoofdlijn "ander beleid/energie/samenhang", waarbij het accent ligt op de mogelijkheden van energie om in andere beleidssectoren bij te dragen tot versterking van de samenhang. Daarbij gaat het om :

- de consequente tenuitvoerlegging van begeleidende maatregelen op energiegebied;

- het aanmoedigen van regionale en lokale overheden om in hun ontwikkelingsprogramma's rekening houden met energieprojecten;

- het opnemen van energie-relevante elementen in nieuwe communautaire initiatieven, waarbij met name moet worden gedacht aan :

- "Energie in grensoverschrijdend perspectief";

- "Energie - platteland, eilanden en ultraperifere gebieden";

- "Energie en het stadsmilieu".

Energie kan worden verkregen uit twee soorten bronnen : niet-duurzame (fossiele brandstoffen zoals steenkool en aardolie, of splijtstoffen) en duurzame (bv. zon, getijden, wind enz.). In het algemeen is het gebruik van de eerste categorie schadelijker voor het milieu dan dat van de tweede. Bovendien is niet-duurzame energie per definitie slechts in eindige hoeveelheden voorradig en stijgt de prijs ervan naarmate het aanbod schaarser wordt.

ALGEMENE OPMERKINGEN

HET COMITE VAN DE REGIO'S

1. benadrukt dat de beschikbaarheid van energie essentieel is voor economische ontwikkeling en sociale vooruitgang. Energie en ontwikkeling zijn sterk met elkaar verbonden;

2. merkt op dat de minst ontwikkelde regio's in de Gemeenschap er op energiegebied het slechtst voorstaan, en constateert dat dit zowel een oorzaak als een gevolg van hun ontwikkelingsachterstand is;

2.1. betreurt dat deze gebieden liggen in landen die voor hun energiegebruik het sterkst afhankelijk zijn van importen;

2.2. onderstreept dat zij het laagste energieverbruik per hoofd van de bevolking kennen;

2.3. benadrukt dat zij worden gekenmerkt door een lage energie-efficiëntie, die met name het gevolg is van hun technologische achterstand en van een minder gediversifieerde energievoorziening;

2.4. wijst erop dat de grote koppelnetten voor energie voor hen weinig of in het geheel niet toegankelijk zijn;

2.5. is van mening dat - in de talrijke gevallen waarin de huidige technologie dit toelaat - steun moet worden verleend aan de plaatselijke en kleinschalige toepassing van duurzame energie in dergelijke regio's (b.v. zon, wind, getijden of waterkracht);

3. herinnert eraan dat verwezenlijking van de hoofddoelstellingen van het communautair energiebeleid in veel gevallen uiteenlopende effecten heeft op de versterking van de economische en sociale samenhang;

3.1. onderschrijft de in de mededeling verkondigde opvatting dat voorzieningscontinuïteit de aanleg van strategische voorraden vereist, en dat dit met name voor de minder ontwikkelde landen en regio's aanzienlijke investeringen en kosten met zich meebrengt;

3.2. benadrukt dat de uitbreiding en de versterking van de netten en de koppelingen daartussen de levensstandaard en de economische bedrijvigheid ten goede komen, maar tevens omvangrijke investeringen vergen;

3.2.1. constateert tot zijn spijt dat zulke projecten in het algemeen slechts op middellange en lange termijn economisch levensvatbaar en daarom voor particuliere bedrijven weinig aantrekkelijk zijn;

3.2.2. benadrukt dat van een te forse subsidiëring van de netten een sterk ontmoedigend effect kan uitgaan op de exploitatie van regionale of lokale energiereserves;

3.2.3. benadrukt dat bij de uitbreiding van energienetten ter wille van het milieu rekening moet worden gehouden met mogelijke synergieën met vervoers- en telecommunicatienetten;

3.3. onderschrijft de opvatting dat door het bevorderen van energie-efficiëntie en het ontwikkelen van duurzame energiebronnen een bijdrage wordt geleverd tot versterking van de economische en sociale samenhang;

3.3.1. erkent dat beide benaderingen economische activiteit en dus toegevoegde waarde en werkgelegenheid genereren, en dat milieukwaliteit en levensstandaard erdoor worden verbeterd;

3.3.2. wijst er echter op dat het totstandbrengen van energie-efficiëntie en het ontwikkelen van duurzame energiebronnen nopen tot het gebruik van niet altijd even vlot beschikbare technologie en know-how;

3.3.3. betreurt dat plaatselijke energiereserves vanwege een gebrek aan know-how in regionale en lokale bedrijven minder concurrerend zijn dan centraal geleverde energie;

3.3.4. merkt op dat het potentieel van de betrokken regio's als gevolg van weinig geschikte institutionele en juridische randvoorwaarden niet altijd optimaal kan worden benut;

3.3.5. is ervan overtuigd dat interregionale samenwerking (waarvan FEDARENNE een goed voorbeeld vormt) een manier kan zijn om verschillende regionale, culturele, historische en economische omstandigheden op elkaar af te stemmen en zo gemeenschappelijke doelstellingen inzake energie-efficiëntie te bereiken;

3.3.6. is er zeker van dat interregionale samenwerking een bijdrage kan leveren aan de overdracht van know-how m.b.t. energie-efficiëntie van meer naar minder ontwikkelde regio's;

3.4. hoopt dat door de voltooiing van de interne energiemarkt meer profijt kan worden getrokken van de complementariteit van energiesystemen;

3.4.1. merkt echter op dat de prijzen niet in alle landen en regio's van de Gemeenschap even sterk zullen dalen. In sommige minder ontwikkelde regio's en gebieden is koppeling aan de infrastructuur, zelfs m.b.v. subsidies, vanwege het geringe verbruik en de te overbruggen afstanden, economisch geen haalbare kaart;

3.4.2. stelt tot zijn spijt vast dat grootverbruikers in de minder ontwikkelde regio's, wegens hun afgelegen vestigingsplaatsen, slechts in beperkte mate van relatieve prijsdalingen voor gas en elektriciteit profiteren;

3.4.3. wijst erop dat de liberalisering op de markt voor aardolieprodukten de concurrentie zal verscherpen en de distributeurs ertoe zal dwingen steeds verder te rationaliseren, hetgeen kan leiden tot een daling van het aantal verkooppunten in dunbevolkte gebieden die ver van hoofdwegen liggen;

3.4.4. onderstreept dat de interne energiemarkt er op korte termijn niet zonder meer toe zal leiden dat de minder ontwikkelde regio's van de Gemeenschap (en dan met name plattelandsgebieden, eilanden en ultraperifere regio's) gemakkelijker toegang krijgen tot energie;

3.4.5. staat kritisch tegenover de monopolistische dan wel oligopolistische structuur van de energiemarkt en merkt op dat deze markt in de meeste lid-staten helaas in handen is van staatsbedrijven, waardoor de voltooiing van de interne energiemarkt wordt bemoeilijkt;

3.4.6. merkt op dat in de huidige situatie, die onder meer wordt gekenmerkt door concurrentie tussen verschillende energiebedrijven, het verbruik van energie nog kan worden opgestuwd, hetgeen een belemmering vormt voor het streven naar energiebesparing;

4. kan zich volledig vinden in de voorgestelde begeleidende maatregelen waarmee wordt beoogd niet alleen via het energiebeleid, maar ook via andere communautaire beleidssectoren (milieu; gemeenschappelijk landbouwbeleid; vervoer; onderzoek; urbanisme, ruimtelijke ordening en regionale ontwikkeling; werkgelegenheid en herstructurering van de industrie) bij te dragen tot versterking van de samenhang;

5. verzoekt de Commissie lokale en regionale overheden te helpen bij opleiding en educatie inzake energiebewustzijn en energiebeheer.

BIJZONDERE OPMERKINGEN

HET COMITE VAN DE REGIO'S :

6. THERMIE

benadrukt dat het programma in minder ontwikkelde gebieden op een andere manier moet worden uitgevoerd. Eén mogelijkheid is om de in of dichtbij deze gebieden gevestigde OPETS een diepgaand onderzoek te laten verrichten naar de innovatieve technieken die het best op de energiebehoeften van die regio's aansluiten, en hen te laten nagaan welke economische actoren, die ook door de OPETS zouden moeten worden ondersteund, van deze technologieën gebruik willen maken en welke actoren in staat zijn deze te installeren;

7. JOULE

is verheugd over het feit dat dit programma ten aanzien van de minder ontwikkelde regio's een aantal - vooral op hernieuwbare energie betrekking hebbende - projecten ondersteunt;

8. SAVE

is het nadrukkelijk eens met de speciale behandeling die wordt gegeven aan regio's die minder goed in staat zijn bepaalde aanbevolen maatregelen (zoals de keuring van gebouwen, het opzetten van organisaties die zich bezighouden met financiering door derden en het uitvoeren van energie-audits) te implementeren;

9. ALTENER

vindt met de Commissie dat het accent moet liggen op de institutionele en financiële situatie in regio's met de grootste ontwikkelingsachterstand. Ten einde investeerders in duurzame energiebronnen minstens dezelfde financieringsvoorwaarden te kunnen bieden als de grote energiebedrijven en om in voldoende mate rekening te houden met externe effecten, is het van belang dat wettelijke belemmeringen worden weggenomen;

10. wijst erop dat de bijdrage die regionale energieprogramma's leveren aan de regionale economische ontwikkeling, pas echt op haar waarde kan worden geschat, indien zulke programma's goed worden geëvalueerd. Daarbij moeten objectieve maatstaven worden gebruikt en dient een passende methodiek te worden ontwikkeld;

11. Energieplanning op regionaal en stedelijk niveau

benadrukt dat het zaak is, de projecten die in het kader van de genoemde programma's zouden kunnen worden uitgevoerd, beter te inventariseren. Bijzondere aandacht zou daarbij moeten worden geschonken aan energie-efficiëntie bij verwarming en ventilatie, alsook aan luchtkwaliteit en het voorkomen van gezondheidsproblemen;

is van mening dat lokale en regionale overheden op het gebied van energie-efficiëntie het goede voorbeeld moeten geven, door de onder hun verantwoordelijkheid vallende gebouwen goed te beheren;

12. Energie - platteland, eilanden en ultraperifere gebieden

is het met de Commissie eens dat energiebesparende maatregelen prioriteit moeten krijgen, waarbij de mogelijkheid moet blijven bestaan om netten - waar dat zinvol is - uit te breiden;

13. Energie en het stadsmilieu

dringt erop aan dat het accent wordt gelegd op het beheer van gas-, elektriciteits - en stadsverwarmingsnetten, alsmede op de energiehuishouding van het stedelijk gebouwenbestand en op maatregelen ter verbetering van de energie-efficiëntie in stedelijke gebieden;

14. Energie in grensoverschrijdend perspectief

staat achter de projecten die tussen grensregio's worden opgezet, aangezien daarbij instellingen van uiteenlopende aard betrokken zijn, regelgeving geharmoniseerd wordt en samenwerking tussen mensen met uiteenlopende ervaring en kennis tot stand wordt gebracht.

15. Afsluitend spreekt het Comité van de Regio's de overtuiging uit dat het - zodra de in de Commissiemededeling geschetste strategie alsmede relevante beleidsmaatregelen en programma's definitief zijn vastgesteld - tot taak heeft erop toe te zien dat de kwaliteit van het bestaan wordt beschermd en de gezondheid en het welzijn van alle Europese burgers worden verbeterd.

Brussel, 7 september 1994.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Jacques BLANC