ARCHIVES HISTORIQUES 
DE LA COMMISSION 
 
 
 
COLLECTION RELIEE DES 
DOCUMENTS "COM" 
 
 
 
 
COM ( 83) 350 
 
 
 
Vol. 1983/0139 
  
 
Disclaimer  
Conformém ent au règlement (CEE, Euratom) n° 354/83 du Conseil du 1er février 1983 
concernant l'ouverture au public des archives historiques de la Communauté économique 
européenne et de la Communauté européenne de l'énergie atomique (JO L 43 du 15.2.1983, 
p. 1), tel que modifié par le règlement (CE, Euratom) n° 1700/2003 du 22 septembre 2003 
(JO L 243 du 27.9.2003, p. 1), ce dossier est ouvert au public. Le cas échéant, les documents 
classifiés présents dans ce dossier ont été déclassifiés conformément à l'article 5 dudit 
règlem ent. 
In accordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No 354/83 of 1 February 1983 
concerning the opening to the public of the historical archives of the European Econom ic 
Communit y and the European Atom ic Energy Communit y (OJ L 43, 15.2.1983, p. 1), as 
amended by Regulation (EC, Euratom) No 1700/2003 of 22 September 2003 (OJ L 243, 
27.9.2003, p. 1), this file is open to the public. Where necessary, classified documents in this 
file have been declassified in conformity with Article 5 of the aforementioned regulation. 
In Übereinstimmung mit der Verordnung (EWG, Euratom) Nr. 354/83 des Rates vom  1. 
Februar 1983 über die Freigabe der historischen Archive der Europäischen 
Wirtschaftsgemeinschaft und der Europäischen Atomgem einschaft (ABI. L 43 vom  15.2.1983, 
S. 1), geändert durch die Verordnung (EG, Euratom) Nr. 1700/2003 vom 22. Septem ber 2003 
(ABI. L 243 vom 27.9.2003, S. 1), ist diese Datei der Öffentlichkeit zugänglich. Soweit 
erforderlich, wurden die Verschlusssachen in dieser Datei in Übereinstimmung mit Artikel 5 
der genannten Verordnung freigegeben. 
COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(83)  350 def. 
Brussel,  18 juli 1983 
VOORSTEL  VOOR EEN BESLUIT VAN DE RAAD 
tot vaststelling van een meerjarenprogramma van de Europese Econo­
mische Gemeenschap voor onderzoek en  ontwikkeling  op het gebied van 
fundamenteel  technologisch onderzoek 
VOORSTEL  VOOR EEN BESLUIT VAN DE RAAD 
tot vaststelling van een meerjarenprogramma van de Europese Econo­
mische Gemeenschap voor onderzoek en  ontwikkeling  op het gebied van 
de toepassing van  nieuwe  technologieën 
(door de Commissie bij de Raad ingediend) 
COM(83)  350 def. 

INHOUD 
ACTIEPROGRAMMA  VOOR ONDERZOEK OP HET  GEBIED  VAN INDUSTRIËLE 
TECHNOLOGIEËN 
Bladzijde 
I. Doelstellingen  van het  programma 1 
II. Inhoud van het  programma 2 
III. Rol van de  Gemeenschap 4 
IV. Beheer van het  actieprogramma 8 
V. Blijken van belangstelling  en indiening  van 
voorstellen 12 
VI. Kleine en middelgrote  ondernemingen 13 
VII. Algemeen 14 
Bijlage I - KORTE  BESCHRIJVING  VAN BESTAANDE  SUBPROGRAMMA'S 16 
Bijlage II - FUNDAMENTEEL TECHNOLOGISCH ONDERZOEK - PROGRAMMAVOORSTEL 32 
I. Inleiding 32 
II. Rol van de  Gemeenschap 34 
III. Beheer van het  programma 36 
IV. Blijken van belangstelling  en indiening  van voorstellen 38 
V. Kleine en middelgrote  ondernemingen 39 
VI. Technische  inhoud van het  programma 40 
VII. Financiering  van het  programma  en benodigd  personeel 60 
VIII. Algemeen 62 
Voorstel  voor een besluit van de  Raad 
Bijlage 
Bijlage III - TOEPASSING  VAN NIEUWE  TECHNOLOGIEËN  (KLEDINGFABRICAGE) 
- PROGRAMMAVOORSTEL 70 
I. Inleiding 70 
II. Rol van de  Gemeenschap 72 
III. Beheer van het  programma 73 
IV. Blijken van belangstelling  en indiening  van voorstellen 77 
V. Kleine en middelgrote  ondernemingen 78 
VI. De technische  inhoud van het  programma 79 

VII. 
VIII. Financiering  van het  programma  en personeelsbehoeften 
Algemeen 
Voorstel  voor een besluit  van de Raad 
Bijlage 84 
86 

- 1 -
ACTIEPROGRAMMA  VOOR  ONDERZOEK  OP HET  GEBIED  VAN INDUSTRIËLE TECHNOLOGIEËN 
I. Doelstellingen van het programma 
1. Technologisch geavanceerde industrieën (informatietechnologie, biotech­
nologie) zullen in de Gemeenschap ongetwijfeld een voorname, steeds belang­
rijkere  rol  spelen.  De overige sectoren van de industrie zullen echter in 
de voorspelbare toekomst een aanzienlijke bijdrage blijven leveren tot het 
BBP van de Gemeenschap.  Deze  sectoren zullen bijgevolg een essentieel 
element blijven voor de oplossing van de economische en sociale problemen 
van de Gemeenschap. Verbetering van het concurrentievermogen ervan moet 
een hoofddoel zijn van het O&O-beleid van de Gemeenschap en het  vormt  dan 
ook een belangrijke doelstelling van het kaderprogramma. 
2. Het actieprogramma voor onderzoek op het gebied van industriële techno­
logieën  vormt  het middel om de beleidslijnen van het desbetreffende deel 
van het kaderprogramma ten uitvoer te brengen. Met dit programma  wordt 
getracht de juiste rol van het door de Gemeenschap ondersteunde 0&0 te 
omschrijven als bijdrage tot de opheffing of vermindering van handelsbelem­
meringen en de aanmoediging van technologisch onderzoek (gelegen tussen 
fundamenteel onderzoek en produkt ontwikkeling) in het precommerciële 
stadium, waarbij de primaire verantwoordelijkheid van de industrie in dit 
verband  wordt  erkend. 
3. Aan de hand van deze algemene beschouwingen worden twee nieuwe sub­
programma's voorgelegd, het ene voor fundamenteel technologisch onderzoek 
(bijlage II) en het andere voor toepassing van nieuwe technologieën 
(bijlage III). 
4. Bij een beschouwing van wat de  prioriteiten  zijn binnen de gebieden 
waarop dit actieprogramma voor onderzoek van toepassing is, zal de waarde 
van de initiatieven van de Gemeenschap  niet  alleen worden bepaald door de 
bijdrage die deze vormen tot de oplossing van de algemene problemen die 
eigen zijn aan het Europese 0&0 en de technologische toepassingen daarvan, 
maar ook aan de hand van algemene beschouwingen van sociale en economische 
aard (ook die welke bijdragen tot arbeidsomstandigheden, gezondheid en 
veiligheid) en vooral aan de hand van beschouwingen over de industriestrategie. 

- 2. -
Bovendien  moet, willen ontwikkelingen van technologische aard ten volle 
worden benut, waar nodig vooruitgang worden geborkt wat  betreft  andere 
problemen, vooral die welke te maken hebben met de industrie-strategie. 
0S0 kan een bijdrage vormen tot de oplossing van de problemen van de 
Europese  industrie; op  zich  is het echter ontoereikend. 
II. Inhoud  van het programma 
5. In dit actieprogramma op het gebied van industriële technolgieën is 
binnen een gemeenschappelijke managementstructuur een aantal bestaande 
en geplande O&O-activiteiten ondergebracht, waarvan de doelstellingen vooral 
betrekking hebben op de bevordering van het industriële concurrentievermogen 
van industrieën die  niet  worden gerekend tot de technologisch geavanceerde. 
De belangrijkste onderdelen van het programma en de lopende (1) of geplande 
sub-programma's zijn de volgende : 
a. Maatregelen die gericht zijn op opheffing of vermindering van handelsbelem­
meringen 
1) 
2.) BCR (bestaand programma met deelname van het GCO) 
Kerntechnische  metingen (bestaand programma - GCO  Geel) 
b. Multisectorieel onderzoek, d.w.z. onderzoek aan industriële technologieën 
met toepassingen in verschillende sectoren van de industrie 
1) Fundamenteel technologisch onderzoek (programmavoorstel bijgevoegd) 
(1) zie bijlage I voor een korte beschrijving van de bestaande  sub­
programma's. 

- 3 -
2) Hoge-temperatuurmaterialen (bestaand programma - GCO Petten) 
3) COST  (Lopende en gepLande maatregelen) 
c. Toepassing  van nieuwe technologieën in specifieke sectoren van de 
industri  e 
1) Textiel (bestaand programma) 
2) Onderzoek in de staalindustrie (bestaand EGKS-programma) 
3) Toepassing van nieuwe tecnologieën - kledingindustrie (programma-
voorstel bijgevoegd) 
d. Proefprojecten d.w.z. projecten om het onderzoek op geselecteerde gebieden 
te ontwikkelen tot het  punt  waarop de economische en technische haalbaarheid 
op produktieschaal worden gedemonstreerd, met dusdanige regelingen dat de 
rechtstreeks betrokken bedrijven geen exclusieve voordelen genieten. 
1) Proefprojecten voor de staalindustrie (nieuw EGKS-programma) 
2) Proefprojecten voor fundamenteel technologisch onderzoek en kleding­
industrie (opgenomen in de bijgevoegde programma's) 
6. Naast  de bovengenoemde onderzoekprogramma's zullen andere activiteiten 
in het actieprogramma betrekking hebben op situatieanalyses en prognoses 
in de vorm van "case-studies" die door de Commissie in nauwe samenwerking 
met de industrie worden verricht. Voor deze case-studies is actieve en 
directe deelname door een aantal ondernemingen in geselecteerde sectoren 
van de industrie vereist,  waarbij  regelingen worden  getroffen  om derden 
gemakkelijk toegang te verlenen tot de resultaten. Met de studies moet 
worden geanalyseerd welke nieuwe technologieën met  succes  kunnen worden 
toegepast in een bepaalde sector en welke gevolgen dit  heeft  voor de produk-
tiviteit  in de verschillende activiteiten van de industrie (produktie, mana­
gement, marketing, enz.). Het essentiële van deze studies ten aanzien van 

- 4 -
het actie-programma is dat hiermee  wordt  bepaald in welke mate 0&0 op het 
gebied  van de toepassingen van de technologieën het concurrentievermogen 
van de betrokken sectoren kan verbeteren en welke rol de Gemeenschap, 20 
mogelijk, kan spelen bij de stimulering en coördinering van het 0&0.  Deze 
evaluatie zal worden uitgevoerd in het kader van een onderzoek van het 
huidige en verwachte toekomstige economische en sociale belang van de 
betrokken sector en de positie van deze sector wat  betreft  de internationale 
concurrentie en zodoende de relevante vraagstukken van het industriële beleid. 
III. Rol van de Gemeenschap 
7. Technologisch onderzoek dat moet worden verricht, wil een industriële 
onderneming concurrerend blijven, is in principe de verantwoordelijkheid van 
de industriële onderneming zelf. In principe dient een onderneming dus 
geheel  verantwoordelijk te zijn voor het zelf uitvoeren van het vereiste 
onderzoek,  voor het  treffen  van regelingen met andere organisaties om dit 
op contract te doen, of voor het verwerven van de technologie van anderen 
via licenties of andere geschikte kanalen. 
8. Waar dit principe centraal moet blijven staan in het O&O-beleid van de 
Gemeenschap  wat  betreft  0&0 dat ondernemingen nodig hebben ten einde nieuwe 
produkten en procédés op de  markt  te kunnen brengen, is het evenwel zo dat 
technologisch  onderzoek op langere  termijn  in Europa met bepaalde problemen 
kampt : 
- technologisch onderzoek op langere  termijn  is in verhouding duur, vanwege 
het karakter  duurt  het lang voordat investeringen vruchten afwerpen, en 
vaak  is multidisciplinaire technische en wetenschappelijke deskundigheid 
vereist die  niet  aanwezig is in een individuele onderneming of zelfs 
in de industriële sector waar de nieuwe technologie vereist is. Communica­
tiekanalen tussen de makers of verkopers van eindprodukten waarin onderzoek­
resultaten kunnen worden verwerkt, en de onderzoekers zijn vaak gebrekkig 
en ontbreken soms geheel. 

- 5 -
Aangezien  de technologieën  wijd  verspreid zijn over veel landen van de 
Gemeenschap,  kunnen ontoereikende coördinatie binnen een sector en 
ontoereikende coördinatie tussen verschillende sectoren van de industrie 
leiden tot subkritische en overlappende resultaten. Met andere woorden 
de diverse vereiste bekwaamheden die in de Gemeenschap aanwezig zijn, 
worden  niet  op voldoende schaal geïntegreerd om resultaten op te leveren 
die van praktisch nut kunnen zijn voor de industrie; 
- tot dusver is het in Europa buitengewoon  moeilijk  gebleken de onderzoek-
deskundigheid van de universiteiten en die van de industrie bij elkaar te 
brengen.  Hoewel in dit verband enige vooruitgang is geboekt, zijn de 
ontwikkelingen  niet  ver genoeg of snel genoeg gegaan en het is dan ook 
ongebruikelijk dat samenwerking tot stand  komt  tussen een universitaire 
instelling in de ene Lid-Staat en een  bedrijf  in een andere; 
- veel Lid-Staten verlenen een zekere mate van steun voor industrieel 0&0 
al naar gelang de specifieke nationale omstandigheden. Een  feit  is evenwel 
dat de voortdurende onderzoekinspanningen alleen ten goede komen aan 
ondernemingen binnen de desbetreffende Lid-Staten en  niet  dienen ter 
verbetering van het industriële concurrentievermogen van de Gemeenschap 
als geheel ten opzichte van haar belangrijkste handelspartners. Bovendien 
worden deze nationale onderzoekactiviteiten over het algemeen  niet 
gecoördineerd, zodat de werkzaamheden die in andere Lid-Staten vaak over­
lappen of zelfs dupliceren 
9. Er zij nog eens op gewezen dat de belangrijkste handelspartners van de 
Gemeenschap,  de VS en  Japan,  beide omvangrijke centrale overheidssteun 
beschikbaar  stellen voor 0 & 0 dat bestemd is om rechtstreeks ten goede 
te komen aan hun industrieën. Zoals in de bijgaande voorstellen voor 
nieuwe subprogramma's in meer detail  wordt  verklaard> is de Amerikaanse 
en Japanse  overheidssteun voor industrieel 0 & 0 aanzienlijk en  wordt  in veel 
gevallen 100% gefinancierd uit centrale overheidsfondsen. Tevens is het 
duidelijk  dat de onderzoekactiviteiten in deze landen over het algemeen 

- 6 -
goed  gecoördineerd worden, waarbij zorg  wordt  gedragen voor de efficiëntie 
van het onderzoek en voor een doeltreffende verspreiding van de resultaten 
met het oog op een  nuttige  exploitatie door de industrieën in deze landen. 
10. Initiatieven  van de Gemeenschap moeten tot doel hebben deze  tekort­
komingen te verminderen en het volgende moet dan ook in acht worden genomen : 
- de Gemeenschap dient uitsluitend technologisch onderzoek met een precom-
mercieel  karakter te ondersteunen, d.w.z. dat het verrichte onderzoek 
slechts  zo ver dient te gaan dat  nuttige  resultaten tot stand worden 
gebracht die  gelijkelijk  kunnen worden benut door een aantal ondernemingen 
die in het stadium van produktontwikkeling en marketing met elkaar concur­
reren;  aspecten van harmonisatie en normalisatie zijn hier van belang; 
- de Gemeenschap dient slechts projecten te ondernemen waarvoor de combinatie 
van mankracht en financiële middelen op communautair niveau "toegevoegde 
waarde"  oplevert; 
- er dient een goede koppeling te bestaan tussen de initiatieven van de 
Gemeenschap  en de  markt  en alvorens de werkzaamheden worden aangevangen 
moeten dan ook toepassingen met commerciële waarde worden verwacht; met 
andere  woorden het ondernomen onderzoek moet onderzoek zijn waaraan de 
industrie werkelijk behoefte heeft, maar dat zij  niet  kan ondernemen 
zonder  financiële steun; 
- Het  feit  dat een industrie in moeilijkheden of verval is, is op zich geen 
rechtvaardiging voor steun van communautaire zijde.  Initiatieven  van de 
Gemeenschap  moeten dan ook geconcentreerd zijn op die gebieden waar techno­
logische  en andere sociaal-economische factoren een redelijke mogelijkheid 
scheppen  voor een aanzienlijke verbetering van de  produktiviteit  of van 
het concurrentievermogen, maar waar maatregelen van de industrie en 
nationale maatregelen ontoereikend zijn; 

- 7 -
- de Gemeenschap moet  niet  alleen maar onderzoek subsidiëren, maar moet 
fungeren als een katalysator door zich te concentreren op selectieve 
maatregelen die de industrie op ruime schaal ten goede kunnen komen en zo­
doende een multiplicatoreffeet hebben met behulp van een  tamelijk  bescheiden 
financiële bijdrage  ("geld  zaaien"). 
11. Ten einde ervoor te zorgen dat in alle stadia op de juiste wijze rekening 
wordt  gehouden met de rol van de Gemeenschap, moeten bovenstaande overwegingen 
met betrekking tot de rol van de initiatieven van de Gemeenschap op concrete 
wijze worden weerspiegeld in de criteria die van toepassing zijn voor de 
vaststelling van de onderlinge  prioriteit  van voorstellen voor afzonderlijke 
onderzoekprojecten. De belangrijkste punten in dit verband zijn dat  prioriteit 
moet worden gegeven aan projecten waar duidelijk  blijk  wordt  gegeven van een 
aanzienlijke eigen bijdrage van de industrie en van werkelijke behoefte aan 
de betrokken technologie in tenminste twee Lid-Staten die tot  uiting  komt 
in grensoverschrijdende gezamenlijke planning, financiering en exploitatie. 
12. De rol die nationale regeringen dienen te spelen bij de bevordering 
van technologisch onderzoek  wordt  bepaald door specifieke nationale omstan­
digheden.  Communautaire en nationale activiteiten moeten door middel van 
permanent overleg, met name via het Raadgevend Comité inzake Beheer en 
Coördinatie - Industriële Technologieën  (CGC),  worden vergeleken, ten einde 
onnodige overlapping te vermijden. Nationale regeringen moeten eveneens een 
belangrijke rol spelen om de betrokkenheid van de industrie en vooral de 
KMO's  te bewerkstellingen. 
13. Internationale samenwerking, d.w.z. samenwerking met onderzoek-activiteiten 
in niet-EEG-landen,  komt  reeds in verschillende vormen voor in veel programma's 
(COST,  EGKS-werkgroepen,  enz.) . Waar wederzijdse belangen bestaan dient de 
Gemeenschap  dan ook open te blijven voor internationale samenwerking op ad hoc-
basis,  waarbij rekening moet worden gehouden met het  feit  dat de nieuwe 
programma's gericht zijn op de bevordering van het concurrentievermogen van 
de communautaire industrie door de oplossing van problemen die specifiek zijn 
voor het communautaire 0 & 0. 

- 8 -
IV. Beheer van het actieprogramma 
14. De algenene regels voor het beheer die van toepassing zijn op de verschil­
lende subprogramma's in dit actieprogramma, worden hierna uiteengezet. In 
verband met de uiteenlopende regels die van toepassing zijn (bijvoorbeeld 
staalonderzoek en werkzaamheden van het GCO), zijn deze regels voor het 
beheer  inderdaad algemeen en kunnen zij  niet  volledig worden toegepast op 
alle subprogramma's. Het zijn dan ook in de eerste plaats richtsnoeren die 
worden aangepast aan de bijzondere omstandigheden van elk subprogramma, maar 
die altijd  gericht zijn op bevordering van de deelname van de industrie en 
bewerkstelliging dat deze bij het gehele programma betrokken  wordt. 
A. Aard van communautaire activiteiten 
15. Onderzoekprojecten zullen grotendeels worden opgezet in de vorm van 
contractonderzoek voor gezamenlijke rekening of van werkzaamheden in overleg. 
Contractonderzoek voor gezamenlijke rekening kan de vorm aannemen van  proef-
of demonstratieprojecten. Werkzaamheden in overleg zullen vooral worden 
verricht  in gevallen waar met nationale middelen gefinancierde werkzaamheden 
of geheel particulier gefinancierde werkzaamheden reeds gaande zijn. De rol 
van de Commissie  blijft  dan slechts beperkt tot de organisatie van de coördi­
natie van de werkzaamheden en de communautaire middelen worden slechts  aan­
gewend om de kosten van de coördinerende activiteiten te dekken. In bepaalde 
gevallen waar het  duidelijk  is dat meer nodig is dan eenvoudig coördinatie, 
kan evenwel in overleg met het CGC een zekere mate van financiering van het 
daadwerkelijke onderzoek worden overmogen. Daarnaast zullen, indien wenselijk, 
regelingen worden  getroffen  voor werkzaamheden op het Gemeenschappelijk 
Centrum voor Onderzoek, ter aanvulling van activiteiten onder dit actieprogramma, 
maar goedgekeurd, gefinancierd en beheerd volgens de normale regels die voor 
het GCO gelden. 

- 9 -
B. Voorbereiding, beheer en evaluatie van programma's 
16. De Commissie  wordt  bijgestaan door het CGC inzake Industriële Techno­
logieën bij de omschrijving en voorbereiding van onderzoek-, ontwikkelings-
en demonstratieactiviteiten enerzijds en het beheer hiervan en de coördi­
nerende functies in verband met programma's inzake industriële technologieën 
anderzijds. 
17. Aangezien veel van de programma's sterk industriegericht zullen zijn, 
zal de Commissie overlegprocedures met de industrie opstellen en, waar nodig, 
met universitaire instellingen en onderzoekinstellingen, om haar bij te staan 
bij de voorbereiding en het beheer van programma's. Een  dergelijk  overleg­
mechanisme  moet tevens een extra kanaal vormen voor de verspreiding van 
resultaten. 
Programma's  zullen worden onderworpen aan evaluatieprocedures overeenkomstig 
het "Communautair actieprogramma voor de evaluatie van communautaire onder­
zoek-  en ontwikkelingsprogramma's" (C0MC83) 1). 
C. Deelnemers en projecten 
18. Aan de onderzoekprojecten kan worden deelgenomen door industriële 
ondernemingen,  onderzoekinstellingen en universiteiten die in de Gemeenschap 
gevestigd zijn. Normaal gesproken dienen onderzoekinstellingen en universi­
teiten  alleen deel te nemen aan groepen waarin industriële ondernemingen een 
aanzienlijke  (financiële of andere) bijdrage leveren. 
Er zal voorrang worden gegeven aan projecten die worden ondernomen door 
deelnemers  uit meer dan één Lid-Staat. 
De omvang van de projecten  dient  voldoende te zijn om essentiële onderzoek­
resultaten op te leveren en een optimale  uitwerking  te verzekeren. 

- 10 -
D. Financiële aspecten 
19. De financiering door de Gemeenschap dient, in het algemeen,  niet  meer 
te bedragen dan 50% van de  totale  kosten van het project. Het resterende 
deel  dient te worden verschaft door de industriële ondernemingen die 
deelnemen  aan het project. Hierover zal per project worden beslist aan 
de hand van de kenmerken ervan, de mate waarin het voldoet aan de selectie­
criteria en de omvang van het risico dat door de voorstellers van de projecten 
wordt  aanvaard. 
De Commissie zal rekening houden met alle andere bijdragen zodat het  totale 
bedrag van de communautaire en nationale steun over het algemeen  niet  meer 
zal bedragen dan 50% van de  totale  kosten. 
Voor  demonstratieprojecten moet maximaal 50% van de subsidie worden terug­
betaald in het geval van commerciële exploitatie. 
E. Toegang tot en explqitatj_e  van resultaten; verspreiding van informatie 
20. De regels voor toegang tot en exploitatie van resultaten moeten zo 
duidelijk mogelijk worden omschreven om te voorkomen dat deze een beperkende 
factor worden voor deelname vanuit de industrie. Met name moeten, voor de 
nieuwe programma's in het kader van het actieprogramma op het gebied van 
industriële technologieën, bestaande procedures worden aangepast, zodat 
rekening  wordt  gehouden met het  feit  dat, hoewel het onderzoek een precommer-
cieel  karakter heeft, de resultaten gewoonlijk commerciële waarde zullen 
hebben.  De op te stellen regels moeten een evenwicht vormen tussen de 
belangen  van de oorspronkelijke uitvinder en voldoende verspreiding van de 
resultaten naar andere ondernemingen in de Gemeenschap. 

- 11 -
21. Er is een pakket standaarvoorwaarden in voorbereiding waarbij de 
industrie assistentie en adviezen geeft via  CORDI.  Deze  zullen worden 
besproken  met het CGC. Zij zullen worden gebaseerd op de volgende algemene 
beginselen  : 
a) de rechten om gebruik te maken van industriële eigendom die voortvloeit 
uit werkzaamheden in het kader van de programma's berusten in de eerste 
plaats bij de contractant die de uitvinding doet; 
b) in volgorde van  prioriteit  zal met voorrang tegen redelijke voorwaarden 
toegang worden verleend tot "voorgrondinformatie" (onder het contract 
geproduceerde  informatie) en "voorgrondoctrooien" (onder de contracten 
verkregen octrooien) aan : 
- overige deelnemers aan het subprogramma indien nodig voor de uitvoering 
van hun eigen contract; 
- overige deelnemers aan het subprogramma; 
- andere ondernemingen in de Gemeenschap als hun eigen 0 & 0- resultaten 
anders  niet  kunnen worden toegepast; 
- andere ondernemingen in de Gemeenschap. 
Voorts  heeft de Commissie de, in zo'n programma  zeer  belangrijke, verant­
woordelijkheid ervoor te zorgen dat de resultaten binnen een redelijke 
termijn  worden benut op een wijze die de gehele Gemeenschap en haar industrie 
ten goede komt. De contractuele bepalingen om deze voorwaarde vast te leggen 
zullen  worden gebaseerd op de in document C0M(83)18 uiteengezette beginselen. 
22. Waar sprake is van demonstratieprojecten moet de contractant in elk 
geval  verplicht worden andere ondernemingen in de Gemeenschap te laten zien 
hoe de faciliteiten en  uitrusting  die betrekking hebben op de projecten, 
worden gebruikt. Als echter industriële en commerciële belangen kunnen 

- 12 -
worden geschaad of het slagen van het project in gevaar kan worden gebracht, 
kan de contractant een bezoek weigeren of een "toegangsprijs" in rekening 
brengen na goedkeuring van de Commissie. Met de industrie  wordt  over dit 
onderwerp gediscussieerd. 
23. Er moet worden gezorgd voor een goede verspreiding van informatie die indus­
triële en commerciële belangen  niet  schaadt. Er zullen procedures worden opgesteld 
waarmee systematische informatie over lopende werkzaamheden beschikbaar is. 
Deze  procedures zullen met het CGC en de betrokken industrie worden besproken 
in het kader van de afzonderlijke programma's. 
V. Blijken van belangstelling eri indiening van voorstellen 
24. De Commissie is zich bewust van het  feit  dat de administratieve en 
financiële belasting van het opstellen van volledig uitgewerkte onderzoek-
voorstellen zonder garantie dat deze worden aangenomen, vaak een beperkende 
factor  vormt  voor deelname aan communautaire 0 & O-programma's, vooral 
voor  KMO's.  Dit is een belangrijke reden om als instrument de "blijken 
van belangstelling" in te voeren, waarmee de toegankelijkheid voor afzonder­
lijke  ondernemingen moet worden vergemakkelijkt. 
Er zal een verzoek om "blijken van belangstelling" worden gepubliceerd zodra 
voorstellen voor nieuwe programma's worden voorgelegd aan de  Raad.  Door 
de Commissie in kennis te stellen van hun belangstelling en een korte 
globale beschrijving van mogelijke projecten in te dienen, hebben afzonder­
lijke  ondernemingen de mogelijkheid om met de Commissie te verifiëren of 
hun projecten in principe in overeenstemming zijn met het programma en 
kunnen zij de Commissie verzoeken om assistentie bij de vorming van  inter­
nationale groepen. Ook zullen de "blijken van belangstelling" een duiidelijke 
indicatie geven van de  prioriteiten  van de industrie, doordat de belang­
stelling van de leiding van afzonderlijke ondernemingen voor het programma 
wordt  bevestigd,  terwijl  zij zullen bijdragen tot een snelle  start  zodra 
een programma is goedgekeurd door de  Raad. 

- 13 -
25. Een verzoek om "blijken van belangstelling" zal  niet  in de plaats 
komen van een formeel verzoek om voorstellen, dat zal worden gedaan nadat 
het programma is goedgekeurd door de  Raad,  maar verwacht  wordt  dat de dan 
ontvangen voorstellen voor een  groot  deel afkomstig zijn van de groepen 
of organisaties die belangstelling hebben voor samenwerking en die zijn 
gevormd tijdens de eerdere procedure. 
VI. Kleine en middelgrote ondernemingen 
26. Gezien  het economische belang van de  KMO's  en hun rol bij de totstand­
brenging van nieuwe werkgelegenheid dienen de  KMO's  zoveel mogelijk te 
worden betrokken bij de diverse subprogramma's. Bovendien is extra aandacht 
voor  KMO's  op zijn plaats, aangezien : 
- KMO's  zich vaak het best lenen voor de exploitatie van nieuwe technologie 
in zijn beginfasen en vaak het snelst zijn wat  betreft  de voltooiing van de 
technische ontwikkeling en de marketing van het nieuwe produkt; 
- de leiding van  KMO's  vaak de meest dynamische karakteristieken heeft en 
sneller  speculatieve ontwikkelingen zal opzetten. 
27. De deelneming van  KMO's  laat zich echter,  zoals  uit de ervaring op 
nationaal niveau is gebleken, vaak moeilijk verwezenlijken. 
28. Over het algemeen zullen de mogelijkheid om  KMO's  erbij  te betrekken en 
de mate waarin dit gebeurt, sterk afhangen van de aard van specifieke 
subprogramma's. De volgende mechanismen zijn bestemd om hun deelneming 
te stimuleren en alleen de  praktijk  kan het antwoord geven welke manier 
of manieren het meest geschikt zijn : 
- samenwerking met grote ondernemingen die reeds gebruik maken van  KMO's  als 
toeleveranciers of die hun produkten op de  markt  brengen; 

- 14 -
- deelneming van coöperatieve of collectieve organisaties waarbij  KMO's 
zijn aangesloten (deze organisaties kunnen ofwel voor de  KMO's  onderzoek 
doen  in het programma dan wel helpen  KMO's  te identificeren die individueel 
kunnen deelnemen 
- deelneming van en/of communicatie met universiteiten die zich reeds  bezig­
houden met problemen die van belang zijn voor  KMO's; 
- informatie die  wordt  verschaft door vakvereni kamers van koophandel, 
overheidsinstellingen,  enz. 
VII. Algemeen 
29. De noodzaak van meer en efficiënter lange-termijnonderzoek met het oog 
op een beter concurrentievermogen van de industrie  wordt  algemeen gezien 
als cruciaal voor het toekomstige economische en sociale welzijn van de 
Gemeenschap.  Dit actieprogramma alleen  vormt  geen volledig antwoord op 
deze  grote uitdaging, het kan evenwel, via stimulering, de coördinatie 
van onderzoek op het gebied van industriële technologieën zeker bevorderen 
en de krachten in beweging brengen die helpen dit doel te bereiken. Zonder 
dergelijke communautaire maatregelen is het onwaarschijnlijk dat het soort 
werkzaamheden  dat vereist is,  wordt  ondernomen of zullen deze werkzaamheden 
pas worden ondern men als het te laat is. 
30. De Commissie is zich bewust van de noodzaak dat geen overbodige admi­
nistratieve en juridische beperkingen worden gecreëerd voor samenwerking 
op 0 & O-gebied, met name wat  betreft  het concurrentiebeleid. Zij geeft op 
dit ogenblik extra aandacht aan dit probleem. 
31. Dit actieprogramma is  niet  in de eerste plaats bedoeld om  zeer  groot­
schalige  onderzoekprojecten op gang te brengen. Her zal echter bijdragen 
tot een betere  definiti  van de juiste rol van de Gemeenschap bij de steun 
aan de industrie om wat thans diepgewortelde problemen zijn, op te  lossen. 

- 15 -
Uiteraard is het mogelijk om, naar mate ervaring in dit programma  wordt 
opgedaan,  de rol van de Gemeenschap ten aanzien van dit programma en andere 
0 & O-programma's die van belang zijn voor de industrie, beter af te stemmen, 
zodat  het rendement optimaal is. Dat wil zeggen dat de uitgaven van over­
heidsgeld  en de institutionele betrokkenheid kunnen worden teruggebracht 
tot hetgeen minimaal noodzakelijk is in het licht van de eigen middelen 
van de industrie en van ontwikkelingen die plaatsvinden buiten de Gemeenschap. 
32. De  Raad  wordt  verzocht in te stemmen met de bovenstaande algemene  richt­
snoeren  en de twee bijgevoegde programmavoorstellen goed te keuren. 

- 16 - BIJLAGE  1 
KORTE BESCHRIJVING  VAN  BESTAANDE SUBPROGRAMMA'S 
Communautair Referentiebureau (BCR) 
Het BCR-subprogramma heeft tot doel de nauwkeurigheid van metingen te 
verbeteren en daarmee de overeenstemming van de resultaten van deze 
metingen in de gehele Gemeenschap. Het werkterrein omvat metrologie, 
analytische scheikunde en technologische metingen. Er  wordt  gewerkt 
aan problemen van economisch, commercieel of industrieel belang op 
communautair niveau, waardoor het BCR het karakter van een nutsbedrijf 
heeft. 
De met het programma verkregen resultaten worden tot stand gebracht door 
- onderlinge vergelijkingen,d.w.z. activiteiten in samenwerkingsverband 
waarbij verschillende hooggekwalificeerde laboratoria hun resultaten 
vergelijken, de oorzaken van discrepanties bespreken en de mogelijheden 
onderzoeken om de geïdentificeerde foutenbronnen te elimineren. 
- de vervaardiging van universeel bruikbare metrologische normen of 
soortgelijke referentiematerialen om alle andere gebruikers in de 
Gemeenschap  in staat te stellen hun metingen onderling in overeenstemming 
in brengen door een betere  ijking  van hun apparatuur en methodes. 
Nauwkeurigheid kan alleen worden bevestigd door vergelijking en het 
programma berust daarom vooral op samenwerking. Laboratoria met 
voldoende expertise in alle Lid-Staten worden uitgenodigd deel te nemen. 
Deelname  staat eveneens open voor alle laboratoria van het GCO. 
Waar  metingen worden verricht door een grote verscheidenheid aan labo­
ratoria, zijn voor deze metingen geschikte instrumenten vereist die stabiel 
en betrouwbaar zijn, of materiaalmonsters en stoffen die stabiel en homo­
geen  zijn. Het beschikbaar maken hiervan is een andere doelstelling van 
het programma. 
De belangrijkste gebieden die deel uitmaken van het BCR-programma in de 
vorm van werkzaamheden op contract zijn : 
- mechanische metrologie 
- optische metrologie 
- temperatuurmetrologie 

- 17 -
- elektrische metrologie 
- stromingsmetingen 
- analyses voor het milieu 
- analyses voor voedingsmiddelen 
- analyses van metalen en grondstoffen 
- meting van de mechanische eigenschappen van materialen 
- biomedische analyse. 
Dit programma is flexibel in die zin dat het kan worden aangepast aan 
bijzondere  niet  voorziene behoeften die aan het licht kunnen treden. 
Tevens  bestaat de mogelijkheid om het programma aan te passen aan de 
veranderende behoeften van andere diensten van de Commissie (DG III, VI, 
XI). 

- 18 -
Kernfysische  Metingen 
Het subprogramma referentiemetingen en referentiemateriaten  wordt  uitvoerd 
onder de verantwoordelijkheid van de  GCO-vestiging  te  Geel(CBMK).  De 
meeste werkzaamheden worden op het  CBMK  verricht, maar ook  wordt  samen­
gewerkt met laboratoria van de Lid-Staten en met betrekking tot bepaalde 
aspecten  wordt  assistentie van nationale laboratoria gezocht via onder­
linge samenwerking of via contracten. Het doel van de meeste betrokken 
werkzaamheden is de ondersteuning van de kernindustrie, maar daarnaast 
heeft een aanzienlijk deel betrekking op niet-nucleaire toepassingen. 
Zoals  de naam aangeeft,  wordt  de expertise die ten grondslag  ligt  aan 
het subprogramma, gevormd door de kennis van het meten en meer in het 
bijzonder de kennis van het verrichten van nauwkeurige metingen met  wel­
omschreven fouten. De verschaffing van standaards en referenties als een 
gecentraliseerde dienstverlening heeft dan ook de nadruk. 
De doelstellingen van dit subprogramma zijn : 
(a) Het verschaffen van fundamentele gegevens over de doorsnedes voor 
neutronenabsorptie met de vereiste nauwkeurigheid voor een beter 
begrip van vele aspecten van de optimalisatie van ontwerp en  bedrijf 
van splijtingsreactoren en aanverwante industriële processen en als 
bijdrage tot de technologische ontwikkeling van fusiereactoren. 
(b) Het verschaffen van gespecialiseerde referentiematerialen ten behoeve 
van de kernindustrie, vooral analytische metingen in de  splijtstof­
kringloop, de meting van neutronendoses in de reactorkern en de meting 
van radioactiviteit in het milieu ten gevolge van het gebruik van 
kernenergie door de mens. 
(c) Het gebruik van kernfysische meettechnieken voor de ontwikkeling en 
karakterisering van referenties op het gebied van (1) de meting van 
metaalsporen in biologische materialen waardoor  wordt  bijgedragen 
tot een beter inzicht in de gevolgen van sporenelementen in het milieu 
voor de gezondheid, en (2) de analyse van materiaaloppervlakken die 
van toenemend belang zijn voor de halfgeleiderindustrie, voor de 
chemische  industrie en voor de metaalindustrie. 

- 19 -
(d) Het verLenen van rechtstreekse steun aan het programma van het Commu­
nautair Referentiebureau bij de vervaardiging, conditionering, bemons­
tering  en conservering van bepaalde niet-nucLeaire referentiematerialen. 
(e) De ontwikkeling en toepassing van kernfysische meettechnieken voor de 
meting van het verval van radionucliden (belangrijke actinide-isotopen 
in de splijtstofkringloop, isotopen voor medische toepassing, enz.) 
de meting van neutronenflux en -dosis (met name door mensen geabsor­
beerde dosis) en de meting van  zeer  kleine concentraties onzuiverheden 
in de atmosfeer. 
(f) Waar  mogelijk  een bijdrage te leveren tot een betere meting van funda­
mentele constanten, met name het atoomgewicht van silicium hetgeen op 
zijn  beurt  zal leiden tot een betere waarde voor de constante van 
Avogadro. 
(g) Rechtstreekse assistentie te verlenen aan het Directoraat Veiligheids­
controle van Euratom door contra-analyses van controlemonsters uit te 
voeren. 
Het subprogramma is in  grote  trekken een  voortzetting  van het GCO-programma 
1980-1983 op het gebied van kernfysische metingen, maar thans is dit  uit­
gebreid met enkele punten die vroeger deel uitmaakten van andere programma's, 
bijvoorbeeld analytische metingen voor de veiligheidscontrole, zodat het 
thans de volledige  activiteit  van het GCO  Geel  vormt.  Tevens  vindt  binnen 
het subprogramma een zekere heroriëntering plaats van splijtingsreactoren 
naar  fusiereactoren en, ongeveer 15%, naar niet-nucleaire werkzaamheden. 

- 20 -
Hoge-temperatuurmateri alen 
Met het subprogramma hoge-temperatuurmaterialen  wordt  getracht te voorzien 
in de behoefte aan constructiematerialen voor Langdurig gebruik in 
agressieve  milieus met hoge temperatuur, met name in de kritische gebieden 
van belangrijke industriële  processen.  Er  wordt  zodoende een wetenschap­
pelijke dienst verleend in de vorm van materiaalgegevens, gegevensver­
werking en eigen onderzoekprogramma's, waarmee de ontwikkeling van betere 
constructiematerialen en componenten  wordt  bevorderd. 
De werkzaamheden in dit subprogramma zijn gericht op : 
- ontwikkeling van nieuwe en betere materialen die  speciaal  zijn ontworpen 
voor gebruik in de milieus van industriële  processen; 
- karakterisering van de eigenschappen van materialen en componenten; 
- produktie en verwerking van materialen; 
- ontwikkeling van prototypecomponenten; 
- vormgeving van componenten door verspaning en andere  processen; 
- verbindingstechnologie; 
- ontwerp  en voorspelling van levensduur; 
- analyse van gebreken/operationele ervaring onder bedrijfomstandigheden; 
De nadruk  wordt  gelegd op hoge-temperatuurmaterialen  zoals  metaal legeringen, 
coatings,  keramische constructiematerialen, vuurvaste materialen en 
composieten. 
Het grote  economische belang van technologische ontwikkelingen op het 
gebied  van hoge-temperatuurmaterialen  blijkt  uit het  feit  dat hiermee 
de volgende mogelijkheden worden geschapen : 
- hoger rendement dank zij hogere procestemperaturen, 
- hogere betrouwbaarheid en dus minder storingen, 
- veiligheid voor bedienend personeel en plaatselijke bevolking, 
- langere geplande levensduur en dus spreiding van kapitaalbehoeften, 
- bestandheid tegen de steeds corrosievere milieus die het gevolg zijn 
van het gebruik van laagwaardiger brandstoffen. 

- 21 -
Er wordt  samengewerkt met een aantal nationale en industriële organi­
saties  die kunnen worden ingedeeld in de volgende categorieën : 
- research-afdelingen van materiaalproducenten, voor de optimatisatie 
van eigenschappen; 
- organisaties op het gebied van  ontwerp  van installaties en ontwikkeling 
van processen,  voor de selectie van materialen; 
- constructeurs en operateurs van installaties, voor de effecten van 
onderhoud van materialen alsmede bovenstaande aspecten; 
- onderzoekinstellingen en universiteiten, voor kennis op het gebied van 
de mechanica. 

- 22 -
Activiteiten  in het  kader  van de  Europese  samenwerking  op het  gebied 
van het  wetenschappelijk  en  technisch onderzoek  (COST) 
COST  501 -  Programma  op het  qebied  van  hittebestendiqe materialen voor 
met fossiele brandstoffen gestookte conventionele systemen voor  de 
opwekking  en de  omzetting  van  energie 
De belangrijkste doelstelling  van dit  programma  is het  opzetten  en  coordi-
neren  van  onderzoek door middel  van  werkzaamheden  in  overleg  met de 
deelnemers,  met het oog op : 
- verbetering  van de  eigenschappen  en de  beproeving  van  materialen  die 
bestemd zijn  om  lange  tijd bij  hoge temperaturen  te  worden  gebruikt  in 
installaties voor  de  opwekking  en  omzetting  van  energie, voor  het  gebruik 
van conversieprodukten  en in  andere geavanceerde systemen; 
- de  ontwikkeling  van  nieuwe methoden voor materiaalbewerking  met het oog 
op een  economisch verantwoord gebruik hiervan; 
- studie  van de  mogelijkheden  van  materialen  die de  conventionele hoog-
smeltende legeringen kunnen vervangen. 
De resultaten  van de  werkzaamheden zouden moeten bijdragen  tot : 
(1) een  verhoogd rendement  van  brandstoffen (bijvoorbeeld olie, kolen, 
combinatie  van  kolen  en  olie, bruinkool,  turf,  enz.); 
(2) technische  en  economische verbeteringen  van de  prestaties  van  instal­
laties  en  apparatuur; 
(3) een  zuiniger gebruik  van  materialen, vooral gericht  op het  behoud 
van strategisch belangrijke elementen  en op  hergebruik; 
(4) een  betere beheersing  van de  vervuiling. 
COST  502 -  Programma  op het  gebied  van  corrosie  in de  bouwnijverheid 
De belangrijkste doelstelling  van dit  programma  is het  opzetten  en  coor-
dineren  van  onderzoek  in  samenwerkingsverband  met het oog op een  effi-
cienter gebruik  van de in de  bouw aangewende materialen  en de  beperking 
van corrosieschade. 
Enkele  van de  specifieke doelstellingen zijn  : 
- toepassing  van  nieuwe methodes voor  de  studie  en  preventie  van  corrosie; 
- betere exploitatie  van de  sterkte  van de  materialen door  de  preventie 
van corrosieproblemen  ten  gevolge  van  zware belasting  van  materialen; 

- 23 -
- invoering van nieuwe technieken of nieuwe procédés daar waar de corrosie-
bestrijding van essentieeL belang is; 
- bescherming tegen het toenemend corrosieve karakter van  talrijke  milieus 
zowel  in de lucht, in het water als in de bodem; 
- uitwerking en beproeving van nieuwe materialen en beschermingsmethodes. 
COST  503 - Programma op het gebied van poedermetallurgie 
De belangrijkste doelåbelling van dit programma is het opzetten en coordi-
neren van onderzoek in samenwerkingsverband ten einde de concurrentie-
positie van de Europese poedermetallurgie te håndhaven en te verstevigen 
door de technologische capaciteit van deze industrie wat  betreft  de 
poederverwerking te vergroten. 
Specifieke  onderzoekgebieden onder dit programma hebben betrekking op : 
(1) vervaardiging en karakterisering van mataalpoeders 
(2) persen van poeder 
(3) sinteren 
(4) metaalspuiten van staal met warmpersen, vooral voor snijgereedschap 
(5) kwaliteitscontrole 
(6) ontwikkeling van  richtlijnen  voor het ontwerp van onderdelen op 
basis  van poedermetallurgie 
(7) verbetering van de prestaties van produkten 
COST  504 - Programma op het gebied van de giettechnologie 
De belangrijkste doelstelling van het programma is het opzetten en coordi-
neren van in samenwerkingsverband verricht onderzoek ter stimulering van 
het gebruik van nieuwe giettechnieken om de  kwaliteit  van de produkten 
te verbeteren en het concurrentievermogen van de industrie te verzekeren. 

- 24 -
Specifieke  onderzoekgebieden in het kader van dit programma hebben 
betrekking op : 
(1) direct gieten van halffabrikaten in nagenoeg de eindvorm in metaal-
Legeringen  met een smeltpunt boven 1.000 °C, met inbegrip van staalsoorten 
(vooral roestvrij staal); 
(2) verbetering van de  produktiviteit  en de  kwaliteit  van gietstukken van 
nodulair gietijzer (gietijzer GS), van staal en van non-ferrometalen 
(3) invloed ,van metallurgische parameters (bijvoorbeeld zuiverheid) van 
primaire en secundaire aluminiumlegeringen op de giettechnieken en 
de eigenschappen van gietstukken. 
COST  505 - Programma op het qebied van materialen voor stoomturbines 
De belangrijkste doelstelling van het programma is de verbetering van het 
rendement en de betrouwbaarheid van stoomturbines door een beter inzicht 
in het gedrag van de materialen onder bestrijfsomstandigheden. 
De technische doelstelUngen van dit programma zijn : 
- verbetering van de doeltreffendheid van het ontwerp van turbineonderdelen 
- ervoor te zorgen dat materialen met de juiste eigenschappen beschikbaar 
zijn om te voldoen aan de nieuwe eisen van de industrie 
- verbetering van de raming van de resterende levensduur van met ruime 
marge ontworpen turbineonderdelen; 
Het onderzoek heeft met name betrekking op : 
(1) uitwendige invloeden op de eigenschappen 
(2) breukmechanica 
(3) corrosie-erosie van zwaarbelaste materialen 
(4) materialen voor bouten 
(5) raming van de resterende levensduur 
(6) effecten van het  lassen  en van het ontlaten van spanningen 
(7) verhoging van de betrouwbaarheid van onderdelen 
(8) gedrag bij hoge temperaturen 

- 25 -
Textiel 
De algemene doelstelling van het subprogramma op het gebied van de textiel 
is de handhaving en uitbreiding van het industriële en commerciële 
potentieel van de textiel- en kledingindustrie in de Gemeenschap. Aangezien 
de positie van deze industrie in international verband slechts kan worden 
verdedigd als voortdurend  wordt  gewerkt aan technologische innovatie,  vormt 
deze  innovatie de doelstelling van het onderzoek in dit subprogramma. 
Het subprogramma omvat vier onderdelen : 
a) Fysiologie en constructie van kleding 
Het eerste deel van het programma dat vooral betrekking heeft op het 
comfort van kleding, is nauw verweven met de textielindustrie. Het  ligt 
onder andere in de bedoeling in communautair verband een geharmoniseerd 
maatsysteem in te voeren ten einde de intracommunautaire handel te verge­
makkelijken. 
b) Kwaliteit van gebreide weefsels en artikelen van brei-of haakwerk 
De doelstelling is hier een grotere stabiliteit te bewerkstellingen van 
de maat van zowel gebreide weefsels als van artikelen van brei- of haakwerk. 
Beoogd  wordt  het concurrentievermogen te verbeteren door een betere 
prijs/kwaliteitsverhouding tot stand te brengen. Daarnaast is evenwel 
een grotere  flexibiliteit  vereist alsmede het vermogen om sneller te 
reageren op marktschommelingen, aspecten die moeten voortvloeien uit 
het subprogramma. 
c) Toepassing van nieuwe spintechnieken in de wolindustrie 
De Europese wolsector, met 300.000 werknemers, bezit reeds een aanzienlijke 
technologische know-how.  Deze  sector levert meer dan de  helft  van de 
wereldproduktie van kam- en kaardgaren. Het subprogramma is er dan ook 
vooral op gericht deze waardevolle kennis en ervaring te behouden en 
verder uit te bouwen. 

- 26 -
d) Veredeling van vlassoorten 
In dit verband  wordt  gestreefd naar de exploitatie van een hoogwaardige 
natuurlijke  vezel die het voordeel heeft dat hij in de Gemeenschap  wordt 
geproduceerd. 
Er kan een nieuwe weefselvariëteit worden gecrëerd met behulp van geschikte 
mengsels  van  vlas-,  katoen- en kunststofvezel. Hiertoe moet het gehele 
proces  van de linnen produktie worden gemoderniseerd, van de  teelt  tot . 
aan het eindprodukt. 
De doelstelling van het onderzoek dat in verschillende laboratoria plaats­
vindt,  is de verbetering van de consistentie en  kwaliteit  van vlasprodukten 
in alle produktiestadia : roten, zwingelen, kaarden, spinnen, weven, 
verven,  enz. Bovendien zal worden getracht de gerede produkten met het 
oog op hun toepassingen te verbeteren : kleding, interieur decoratie, enz. 
De onderzoekresultaten zullen op zo ruim mogelijke schaal worden verspreid 
om de praktische toepassing en benutting van de resultaten ten behoeve 
van de gehele Europese textielindustrie te bevorderen. 

- 27 -
StaaLonderzoek 
Het subprogramma op het gebied van staalonderzoek  vormt  een bijdrage tot 
de gemeenschappelijke behoeften aan onderzoek in zowel procesgerichte 
als produktgerichte technologische sectoren met als uiteindelijke  doel-
stelling de verbetering van de internationale concurrentiepositie van 
de communautaire staalindustrie. Er  wordt  voorrang gegeven aan toepassings-
gerichte problemen met doelstellingen op korte termijn, waar mogelijkheden 
bestaan  om de produktiekosten te verlagen en de  produktiviteit  te verhogen, 
de produktkwaliteit te verbeteren en staal te propageren als constructie-
en bouwmateriaal. 
Het wegenschappelijk en technisch onderzoek dat in het kader van dit 
subprogramma  wordt  uitgevoerd,  wordt  ingedeeld in de volgende  vijf 
hoofdgebieden : 
(i) Reductie van ijzererts 
Twee  van de belangrijkste onderwerpen zijn de verbetering van het  bedrijf 
van hoogovens - ten einde de  produktiviteit  te verhogen en het grondstoffen-
verbruik te verbeteren - en vermindering van de energiekosten. Aangezien 
energiekosten ongeveer eenderde van de  totale  kosten van de ijzerproduktie 
vertegenwoordigen, zijn de mogelijkheden om belangrijke economische 
voordelen te behalen aanzienlijk. 
(ii) Staalproduktie 
Een groot  deel van de werkzaamheden op het gebied van de staalproduktie 
heeft betrekking op het continugietprocédé met als belangrijkste  doel-
stellingen verbetering van de oppervlaktekwaliteit en inwendige  kwaliteit 
van gegoten produkten en verbetering van de besturing en bedrijfsprestaties 
van gietinstallaties. Er zijn aanzienlijke energiebesparingen mogelijk 
dank zij het beperkte aantal bewerkingsfasen. Voorts worden projecten 
uitgevoerd met het oog op de verlaging van de bedrijfskosten bij de 
produktie van elektrostaal, de ontwikkeling van betere vuurvaste materialen 
en langer durende fundamentele studies van de thermochemische eigenschappen 
van materialen voor de staalproduktie. 

- 28 -
(iii) Walsen en mechanische bewerking 
Het walserijonderzoek  loopt  uiteen van de ontwikkeling van energie­
besparende  maatregelen in ovens voor het  verhitten  van blokken tot 
studies naar de verlaging van de onderhoudskosten van walserijen door 
verlenging van de levensduur van de walsen. Bij het warmwalsen  blijkt 
uit het onderzoek de belangstelling voor de optimalisering van de 
staaleigenschappen  door technieken voor gecontroleerde vervorming en 
afkoeling,  terwijl  een betere regeling van de vorm een  kernpunt  blijft 
van de werkzaamheden op het gebied van het koudwalsen. 
(iv) Metingen en analyses 
Een groot  deel van het onderzoek op het gebied van metingen en analyses 
heeft  betrekking op kwaliteitsbeoordeling en -controle, vooral bij hoge 
temperaturen. Ook moeten in verband met de hogere eisen aan de nauwkeurig­
heid van de afmetingen en de oppervlaktekwaliteit van gewalste produkten 
meer geavanceerde monotoring- en controlemethodes ontwikkeld worden. Op 
het gebied van de chemische analyse  wordt  onderzoek  verricht  met het oog 
op de verbetering van de nauwkeurigheid en snelheid van analytische 
technieken voor procesregeling in verschillende stadia van de ijzer- en 
staalproduktie. 
(v) Eigenschappen en gebruiksgedrag 
Op het gebied van de eigenschappen en het gebruiksgedrag van staalsoorten 
dat een derde van het  totale  programma vertegenwoordigt, is nog steeds 
behoefte aan beter wetenschappelijk inzicht in lasbaarheid, corrosie en 
beschermingsmethodes, breukeigenschappen, vervormbaarheid en hogetempera-
tuureigenschappen. 
Daarnaast  hebben meer specifieke ontwikkelingswerkzaamheden onder andere 
betrekking op onderzoek van staalsoorten voor offshore constructies en 
gasleidingen,  voor de opwekking van  elektriciteit  en voor gebruik in 
auto's. De algemene doelstelling is de bescherming en versterking van 
bestaande markten en het openen van nieuwe markten voor staal met de 
nadruk op de produktie van meer geavanceerde produkten met een hogere 
toegevoegde waarde. 

- 29 -
Proefprojecten voor de staalindustrie 
Naast  de technologische onderzoekactiviteiten bestaat er in toenemende 
mate behoefte  tegelijkertijd  de haalbaarheid van innoverende technologieën 
vast te stellen met behulp van proef- en/of demonstratieprojecten voor­
afgaand aan de operationele  fase.  Dit geldt vooral voor de ijzer- en 
staalindustrie aangezien de innovatiemogelijkheden ernstig zijn verzwakt 
door de verslechterende financiële situatie. 
Talrijke waardevolle nieuwe procédé's en technologieën zijn in de loop 
van de jaren ontwikkeld in de  Europese  staalindustrie, maar zijn verder 
onbenut gebleven. Dit is vooral te  wijten  geweest aan de hoge kosten van 
de industriële ontwikkeling, hoge investeringen, gebrek aan financiële 
middelen en technische  risico's. 
In het kader van dit subprogramma kan de  Commissie  daarom financiële 
steun verlenen aan proef- en demonstratieprojecten in de ijzer- en  staal­
industrie die de overgang mogelijk maken naar industrialisering en commer­
cialisering  van produktietechnieken, procédé's en installaties en produkten 
die zelf of in hun toepassingen innoverend zijn, en waarvoor grote 
investeringen vereist zijn om de technische en/of commerciële haalbaarheid 
aan te tonen. De projecten moeten vooruitzichten bieden op economische 
levensvatbaarheid  die blijken uit voorafgaande studies en onderzoeken. 
Het proefstadium  wordt  gekenmerkt door de bouw, het  bedrijf  en de ontwikkeling 
van een installatie met voldoende capaciteit waarbij gebruik  wordt  gemaakt 
met componenten die  groot  genoeg zijn om de praktische uitvoerbaarheid 
van theoretische concepten of laboratoriumconcepten te verifiëren en/of 
de betrouwbaarheid te verhogen van technische en economische gegevens die 
nodig zijn voor de overgang naar het demonstratiestadium en, in sommige 
gevallen,  naar het industriële en/of commerciële stadium. 
Het demonstratiestadium  wordt  gekenmerkt door de bouw en/of het  bedrijf 
van een installatie van industriële omvang waarmee alle technische en 
economische  gegevens kunnen worden verzameld, ten einde met een zo laag 
mogelijk risico over te gaan tot commerciële en/of industriële exploitatie 
van de technologie. 

ELke  onderneming, onderzoekinstelling of andere organisatie die werkzaam­
heden  verricht op het gebied van ijzer en staal en die gevestigd is op 
het grondgebied van de Lid-Staten, kan bij de Commissie aanvragen indienen 
om financiële steun in het kader van dit subprogramma. Alle projecten 
moeten betrekking hebben op de toepassing van nieuwe technieken of techno­
logieën met de volgende doelstelling(en) : lagere produktie- en bedrijfs­
kosten,  hogere  produktiviteit  van de installaties, hogere produkt  kwaliteit 
lagere  investeringskosten van de installaties, ontwikkeling van nieuwe 
procédé's of produktiemiddelen, betere prestaties van de produkten, meer 
toepassingsmogelijkheden  van de produkten. 
Bovendien  moeten zij aan de volgende voorwaarden voldoen : 
- zij moeten betrekking hebben op industriële proefinstallaties of demon­
stratie-installaties, 
- er moet gebruik worden gemaakt van technieken of procédé's met een 
innoverend karakter, hetzij op zichzelf, hetzij door hun toepassing, 
- zij moeten redelijke vooruitzichten bieden op technische en economische 
betrouwbaarheid, gebaseerd op eerdere onderzoekresultaten, 
- zij moeten van belang zijn voor de Gemeenschap. 
De projecten kunnen met name betrekking hebben op de volgende gebieden : 
- sinteren en pelletiseren 
- gebruik van cokes en afgeleide produkten in de staalindustrie 
- hoogovens en directe reductie 
- oxi- en elektrostaalfabricage 
- gieten en stollen 
- omzetten van staal (ovens, warm- en koudwalsen) 
- verwerking van halffabrikaten, eindprodukten en nevenprodukten 
- gebruik en propagering van  staal. 30 : 

- 31 -
DE SUBPROGRAMMA'S  VAN HET  ACTIEPROGRAMMA VOOR ONDERZOEK 
OP HET  GEBIED  VAN INDUSTRIËLE TECHNOLOGIEËN 
PROGRAMMA DUUR BEDRAG(MLn.  ECU) 
Communautair Referentiebureau (GR) 1983-1987 25.0 
Kernfysische metingen (GCO) 1984-1987 63.9 
Hoge-temperatuurmateriaten (GCO) 1984-1987 28.4 
COST  501 1982 ... 
COST  502, 503, 504, 505 1983 ... 
Text  ie L (GR) 1981-1984 3.9 
Staalonderzoek (EGKS) Jaarlijkse begrotingskredieten 
Proefprojecten voor de staalindustrie  (EGKS)  1983-1987 50.0 
Fundamenteel technologisch onderzoek (GR) 1984-1987 135.0 
Toepassing  van nieuwe technologieën (GR) 1984-1987 35.0 
(GR)  Gezamenlijke rekening 
(EGKS)  Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal 
(GCO)  Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek 

32 
BIJLAGE II 
FUNDAMENTEEL  TECHNOLOGISCH  ONDERZOEK  - PROGRAMMA  VOORSTEL 
[. Inleiding 
1. Fundamenteel  technologisch  onderzoek (FTO) is het onderzoekgebied dat 
tot doel heeft vooruitgang te brengen in die fundamentele  technologieen  die 
door de  industrie  kunnen  worden  gebruikt  voor de  ontwikkeling  van de concur-
rerende produkten en procédés van de toekomst. Het  midden  houdend  tussen 
lange termijn  fundamenteel onderzoek en  korte termijn  technisch  0 & 0, is 
FTO vooral  lange termijn  technisch  onderzoek dat  plaatsvindt  in het  precom-
merciele  stadium. Dat wil zeggen dat aan de geavanceerde  technologieen  die 
voortvloeien  uit het FTO  verder  industrieel  0 & 0  moet worden  verricht 
alvorens  deze met succes  kunnen worden  toegepast in commerciele produkten of 
procédées. FTO is  vooral  belangrijk  omdat de resultaten  ervan kunnen  leiden 
tot toepassingen in een  aantal  industrié'le  sectoren,  waardoor het concur-
rentievermogen  van de  industrie  in het algemeen wordt  vergroot.  Het onder­
zoek past geheel in het  programmapunt  van het  Kaderprogramma  met betrekking 
tot de bevordering  van het concurrentievermogen van de  industrie.  Het heeft 
betrekking  op gebieden als betrouwbaarheid,  slijtage,  aantasting,  lasertech-
nologie,  polymeren en andere nieuwe  materialen,  oppervlaktewetenschap 
en -technologie,  membraanwetenschap  en -technologie,  nieuwe testmethodes, 
verbindingstechnieken,  CAD/CAM  en katalyse. 
2. Hoewel  FTO de  technologieen  kan opleveren  die noodzakelijk  zijn voor de 
handhaving van het  industriele  concurrentievermogen in de kornende decennia, 
wordt FTO in de  belangrijkste  onderzoekcentra van Europa  tamelijk  verwaar-
loosd. Enerzijds  was en is fundamenteel onderzoek, dat een hoog niveau  heeft 
behouden  het kernpunt van het onderzoek aan de  universiteiten,  terwijl  FTO 
vaak wordt  beschouwd  als te  techologisch  of te toegepast voor  veel univer­
siteiten.  Anderzijds  bestaat  bij industriSle  ondernemingen de tendens de 0 & 
O-activiteiten  te concentreren op  werkzaamheden  die naar  alle 
waarschijnlijkheid  binnen een  zeer klein aantal  jaren  zullen  leiden  tot 
commercieel winstgevende produkten, hetgeen  vooral  te wijten  is aan de 
constante  druk van cash  flow problemen en de steeds zwaardere 
concurrentiestrijd  om de markten. 

33 
3. Daarnaast is het tot dusver  buitengewoon  moeilijk  gebleken om in Europa 
de onderzoekdeskundigheid van de  universiteiten  en die van de  industrie  bij 
elkaar Ue brengen.  Hoewel  in dit verband enige vooruitgang is geboekt,  zijn 
de ontwikkelingen  niet ver genoeg  of snel genoeg  gegaan  en het is dan ook 
ongebruikelijk  dat samenwerking  tot stand  komt tussen een  universitaire 
instelling  in de ene Lid-Staat en een  bedrijf  in een andere. Het  resultaat 
is dat geen significante  onderzoekresultaten  worden  voortgebracht of op een 
juiste wijze worden  overgedragen om door de  industrie  in de Gemeenschap  in 
de praktijk  te worden  gebracht. 
4. Tevens  dient erop te  worden  gewezen  dat de aard van het FTO zodanig is 
dat dit soort  onderzoek  buiten het bereik van  veel afzonderlijke  onderzoek­
centra valt en zeker buiten de mogelijkheden van  kleine  en middelgrote 
ondernemingen.  Voor FTO is  bijvoorbeeld  vaak kennis  vereist  uit twee of meer 
wetenschappelijke  disciplines  en eveneens  technische deskundigheid uit  meer 
dan een  industriële  sector.  De onderzoekactiviteiten  die op dit gebied 
worden ontplooid  zijn dan ook  vaak van subkritische  omvang,  dat wil  zeggen 
dat de uiteenlopende deskundigheid die  vereist  is om  resultaten  te produ­
ceren die van  praktisch  belang voor de  industrie  kunnen  zijn, niet op 
toereikende  schaal  bijeen wordt gebracht. 
5. In de VS en  Japan wordt sinds een aantal  jaren het belang hiervan 
ingezien  en wordt een bijdrage geleverd tot de technologische grondslag voor 
de volgende generatie produkten ;  deze landen hebben  de uit  centrale  overheids­
bronnen  geleverde middelen verhoogd en  onderzoek  van hoge kwaliteit  op dit 
gebied gebundeld. De  Amerikaanse  federale  steun aan  industrieel  0 & 0 van 
dit type bedraagt thans  honderden  miljoenen  dollars  per jaar, terwijl  soort­
gelijke steun van het  MITI in Japan thans ongeveer  50-100  miljoen  dollar per 
jaar bedraagt en nog steeds  toeneemt.  Ook worden  de onderzoekactiviteiten  in 
deze landen over het  algemeen  goed gecoördineerd.  In Japan vinden  bijvoor­
beeld veel van deze activiteiten  plaats  binnen een  programma  getiteld 
"Onderzoek-  en ontwikkelingsproject op het gebied van fundamentele techno­
logie voor de  industrieën  van de toekomst". 
6. Ondanks  het belang voor het concurrentievermogen van de Europese indus­
trie kampt FTO niet alleen  bij de bestaande centra voor  communautair  onder­
zoek met gebrek  aan elementaire  belangstelling,  maar ook kampt het met 
aanzienlijke  hindernissen die voortvloeien uit een  gebrek  aan goede samen­
werking. 

34 
7. Ten einde een  programma  voor FTO op te  stellen  dat beantwoordt aan de 
werkelijke  behoeften van de  communautaire  industrie,  heeft de Commissie 
studies  verricht,  besprekingen gevoerd met het raadgevend  Comité  voor 
Industrieel  Onderzoek  en Ontwikkelingswerk  (CORDI)  en informele contacten 
gelegd met bedrijfsverenigingen  en afzonderlijke  deskundigen en  bedrijven 
(grote ondernemingen  en tevens een  aantal  kleine  en middelgrote  ondernemin­
gen (KMO's)).  Deze talrijke  inputs  hebben  belangrijke  aanwijzingen opgele­
verd met betrekking tot de  prioriteiten  die een  communautair  programma  voor 
FTO moet bevatten. 
II. Rol van de  Gemeenschap 
8. Het voorgestelde  programma  moet fungeren als een  katalysator  of stimu­
lans voor het onderzoekproces en het concurrentievermogen van de  communau­
taire industrie,  zodat dergelijk  onderzoek  zichzelf  kan gaan bedruipen. Het 
coördinerende  effect  van de  werkzaamheden  in het kader van het  programma 
moet ertoe leiden dat een  efficiënter  gebruikt  wordt gemaakt  van de beschik­
bare middelen doordat overlappende  activiteiten  worden  beperkt,  terwijl 
elkaar aanvullende  activiteiten  die thans gescheiden plaatsvinden,  worden 
gebundeld voor een  efficiëntere  verdere ontwikkeling. 
9. Het onderzoek  moet gericht  zijn op resultaten  die ten  goede komen aan de 
industrieën  in de  Gemeenschap  die intrinsiek  gezond  zijn, maar worden 
bedreigd  door concurrentie van  buiten  de Gemeenschap,  en waarvan  de toekomst 
afhankelijk  is van een  aantal  factoren  waaronder  de invoering  van nieuwe 
technologie  die kan  bijdragen  tot het concurrentievermogen. 
10. Het  programma  heeft niet tot doel het onderzoek in de Europese indus­
trie eenvoudigweg  te subsidiëren  ; de belangrijkste  nadruk zal  liggen op de 
aanpak van factoren  met een Europese dimensie die  aanleiding  hebben  gegeven 
tot de huidige  situatie.  Het programma  is dan ook bedoeld als stimulans voor 
precommercieel onderzoek dat  niet door de  industrie  wordt uitgevoerd, met 
het oog op : 
een betere  coördinatie  van de werkzaamheden  die op dit ogenblik in 
verschillende  Lid-Staten  door de  industrie  en door andere 
organisaties  los van  elkaar worden  verricht; 
- de bevordering van  internationale  samenwerking  tussen  verschillende 
sectoren  van de  industrie  en tussen  industrie  en universiteit. 
Er zal speciale  aandacht  worden  geschonken aan de  deelname  van KMO's 
(zie V). 

35 
11. De voor de  verschillende  gebieden van dit  programma  voorgestelde 
bedragen  zijn een afspiegeling  van de  hier genoemde  principes.  Zij zijn in 
verhouding  laag en worden  beschouwd  als het  minimum  dat noodzakelijk  is om 
de onderzoekdoelstellingen  te bereiken. 
Relatie met nationale  programma's 
12. Uit besprekingen met de  industrie,  universitaire  deskundigen en  natio­
nale functionarissen  is gebleken dat in  verschillende  Lid-Staten  van de 
Gemeenschap  activiteiten  worden  ontplooid  op een  aantal  van de FTO-gebieden. 
Er lopen  bijvoorbeeld  programma's  op het gebied van  corrosie  en van mem­
braantechnologie  in Duitsland,  terwijl  er een  programma  op het gebied van 
polymeren in  voorbereiding  is. In het Verenigd  Koninkrijk  wordt een  aantal 
activiteiten  op alle gebieden  waarop  dit programma  betrekking  heeft, ge­
steund door de Science and Engineering Research  Council,  terwijl  een aantal 
wordt gesteund door het  Britse  Department  of Industry. In Nederland  zijn 
werkzaamheden  gepland op het gebied van polymeren en composieten. In Frank­
rijk bestaan plannen voor omvangrijke  programma's  op het gebied van materi­
alen en bepaalde produktietechnieken. Bij de  opstelling  van het  FTO-pro-
gramma is zoveel mogelijk  getracht  gebieden die reeds  deel uitmaken van deze 
nationale  programma's  te vermijden.  Volledige  informatie  over gesubsidieerde 
industriële onderzoekprojecten is echter  niet altijd  beschikbaar. 
13. Met het oog op het bovenstaande zal de volgende  aanpak worden  gevolgd: 
- onderwerpen  die duidelijk  deel uitmaken van  nationale  programma's 
worden vermeden,  tenzij  (zoals  in sommige  landen) de  nationale  autori­
teiten te kennen  hebben  gegeven dat zij  bereid  zijn hun nationale 
programma's  te integreren  in het  communautaire  programma  en/of hun 
programma's  zodanig aan te passen dat zij een  aanvulling  vormen  op de 
FTO-werkzaamheden; 
- blijken  van belanstelling  voor FTO-onderzoekprojecten  zullen  de 
grondslag  vormen  voor een nadere  inperking  van de gebieden die  deel 
uitmaken van het  programma,  zodat overlapping  wordt vermeden; 
bij de beoordeling van onderzoekvoorstellen  zullen voor de beoordeling 
aangetrokken deskundigen en het  Raadgevend  Comité inzake Beheer nn 
Coördinatie (CGC) (zie 15)  worden  verzocht aan te geven welke voor­
stellen werkzaamheden  behelzen die naar het  schijnt  overeenkomen  met de 
nationale  werkzaamheden; 

36 
- waar dank zij deze werkwijze  aanwijzingen  worden  gevonden  voor 
overlappende  nationale  activiteiten  op een bepaald  programmagebied, 
zullen zo nodig  werkzaamheden  in overleg  worden  opgezet  met een  hogere 
financiële  bijdrage dan  voor deze werkzaamheden  gebruikelijk is. 
III. Beheer  van het  Programma 
A. Aard van Communautaire  Maatregelen 
14. Projecten in het  kader van het  FTO-programme  zullen worden  uitgevoerd 
door middel  van contracten  voor gezamenlijke rekening (met inbegrip van 
proef- en demonstratieprojecten) en  werkzaamheden  in overleg. De  omvang  van 
de projecten zal uiteenlopen,  maar de oplossing van  problemen  die van belang 
zijn voor de industrie,  kan alleen  worden  gevonden  door steun aan projecten 
van aanzienlijke  omvang.  Het gevolg is dat  voor het gemiddelde  project  drie 
of vier full-time  onderzoekers  of gelijkwaardige krachten  moeten  worden 
aangesteld  gedurende  drie of vier jaar met geschikte  ondersteunende 
faciliteiten.  Aangezien  de typische kosten van een  dergelijk  onderzoek  op 
het ogenblik in  Europa  ongeveer  100.000  Ecu per  manjaar  bedragen,  betekent 
dit dat de uitgaven per typisch project  900.000  tot 1,6 miljoen Ecu  zullen 
bedragen. 
B. Beheer  en Evaluatie 
15. Bij het  beheer  van het  programma  zal het  Raadgevend  Comité  inzake 
Beheer en Coördinatie  (CGC) -  Industriële technologieën  de Commissie 
assisteren  bij de beoordeling van onderzoekvoorstellen en het volgen van de 
werkzaamheden  naarmate  het programma  vordert, wijzigingen in het  programma 
voorstellen  en in het  algemeen  de Commissie  adviseren bij het  beheer  van de 
werkzaamheden,  Aangezien  dit programma  sterk industriegericht is, zal de 
Commissie  echter overleg plegen met de  industrie  en in voorkomend  geval met 
universitaire  instellingen  en onderzoekinstellingen om hun  deelname  aan het 
programma  te bewerkstellingen en gebruik te  kunnen maken van hun technische 
expertise,  vooral wat  betreft  het beheer  en de mogelijk  aanpassingen  van het 
programma. 
16. Het  programma  wordt onderworpen  aan evaluatieprocedures in  overeen­
stemming  met het  "Communautair  Actieprogramma  voor de Evaluatie van 
Communautaire  Onderzoek-  en Ontwikkelingsprogramma's"  (COM(83)l). 

37 
Bij de samenstelling  van de  evaluatiepanels  zal al het  mogelijke  worden 
gedaan om de belangen van de  industrie  op de  juiste  wijze te vertegen­
woordigen. 
C. Deelnemers en  Projecten 
17. Aan een  project  kan worden deelgenomen door industriële ondernemingen, 
onderzoekinstellingen  en universiteiten  die in de  Gemeenschap  gevestigd 
zijn. Over het algemeen  dient de hoofdcontractant  of leider  in een 
projectgroep  of -consortium  een industriële onderneming te  zijn met grote 
belangen  bij de verwachte  resultaten.  Er zal  extra aandacht worden 
geschonken  aan de deelname van  KMO's (zie V). 
18. Er wordt  voorrang  verleend  aan projecten  die worden ondernomen door 
deelnemers  uit meer dan één  Lid-Staat. 
D. Financiële Steun 
19. De  financiering  door de  Gemeenschap  dient,  in het algemeen,  niet meer 
te bedragen dan 50 % van de  totale  kosten  van het  project.  Het resterende 
deel dient te worden  verschaft  door de industriële ondernemingen die 
deelnemen aan het  project.  Over de  omvang  van de communautaire financiële 
steun zal per  project  worden  beslist  aan de hand van de kenmerken  ervan,  de 
selectiecriteria  en de movang  van het  risico dat door de  voorstellers  van de 
projecten  wordt aanvaard. De Commissie zal  rekening  houden met  alle andere 
ontvangen  of verwachte  steun zodat het totale  bedrag van  nationale  of 
communautaire  steun over het algemeen  niet meer zal bedragen dan 50 % van de 
totale kosten.  Voor demonstratieprojecten  moet maximaal 50 % van de  subsidie 
worden terugbetaald  in het  geval van commerciële  exploitatie. 
20. In  gevallen  waar met nationale  middelen ondersteunde of  geheel 
particulier  gefinancierde  werkzaamheden  reeds gaande  zijn, kan de rol van de 
Commissie  beperkt  blijven  tot alleen maar het organiseren  van de coördinatie 
van de werkzaamheden,  en behoeven de communautaire middelen  slechts  te 
worden aangewend  om de kosten van deze coördinerende  activiteiten  te dekken. 
In bepaalde  gevallen  waar het duidelijk  is dat voor  werkzaamheden  van 
strategisch  belang  meer nodig is dan eenvoudige coördinatie, kan de 
Commissie, in  overleg  met het CGC, een hogere  bijdrage  van communautaire 
zijde in overweging  nemen. 

38 
E. Verspreiding van Informatie,  Toegang  tot en Exploitatie van  
Resultaten 
21. De regels  voor de verspreiding van informatie en de  toegang  tot en 
exploitatie  van resultaten  worden  gebaseerd  op de principes die  zijn uiteen-
gezet in het document  inzake  het actieprogramma.  Aangezien  het FTO-programma 
evenwel  een zeer ruim gebied  bestrijkt  niet alleen wat betreft technische 
onderwerpen  maar ook onderwerpen  die uiteenlopen van  nagenoeg  fundamenteel 
onderzoek  tot demonstratieprojecten,  zal het  nodig  zijn de regels per geval 
aan te passen  en de wettelijke  voorwaarden  op te nemen  in de afzonderlijke 
contracten. Een  ander  specifiek  aspect  van het  FTO-programma,  is dat de 
projecten onderling zullen  samenhangen,  niet alleen  binnen  een bepaald 
onderzoekgebied  zoals katalyse,  maar ook projecten uit verschillende ge-
bieden.  Zo is het  mogelijk  dat de resultaten van  werkzaamheden  op het  gebied 
van de oppervlaktetechnologie  kunnen  worden  toegepast  op bepaalde  problemen 
op het gebied  van slijtage.  In dergelijke gevallen dient de in  bepaalde 
projecten  verkregen  voorgrondkennis  tegen redelijke  voorwaarden  beschikbaar 
te worden  gesteld  zodat beter en sneller resultaten  kunnen  worden  verkregen 
in andere  projecten  waarvoor  deze informatie vereist is. 
IV. Blijken van Belangstelling en Indiening van Voorstellen 
22. Op dit  ogenblik  wordt  verzocht om blijken van belangstelling van 
bedrijven en onderzoekorganisaties.  Degenen  die antwoorden,  verplichten 
zieh op geen enkele  wijze, maar moeten  de volgende  informatie verschaffen : 
identiteit  van de organisatie en informatie  over degenen  die bij het 
onderzoek  zullen worden  betrokken; 
- een körte beschrijving van het  voorgestelde  project  alsmede  de 
technische doelstellingen; 
- de voorgestelde  duur van de werkzaamheden  en de benodigde  financien; 
eerste indicaties wat betreft  andere  organisaties  waarmee  samenwerking 
mogelijk  is; 
- in voorkomend  geval een  verzoek  aan de Commissie  deze informatie  door te 
geven aan anderen  die blijk geven van belangstelling  voor soortgelijke 
werkzaamheden  en die  eventueel  belangstelling  hebben  voor samenwerking 
in een project. 

39 
23. De blijken van belangstelling  worden door  de Commissie beoordeeld 
in overleg  met het GCG. Aan de  hand van de  ontvangen  blijken van belang­
stelling  roept de Commissie groepen  potentiële  deelnemers  bijeen ten einde 
samenwerkingsovereenkomsten  aan te  moedigen. 
24. Nadat  de Raad het FTO-programma  heeft goedgekeurd,  publiceert  de 
Commissie  een formeel  verzoek  om voorstellen.  Verwacht wordt  dat de dan 
ontvangen  voorstellen  grotendeels  afkomstig  zijn van de  groepen  van 
organisaties  met belangstelling  voor samenwerking  die zijn gevormd  tijdens 
de voorafgaande procedure. 
V. Kleine en middelgrote  ondernemingen 
25. Aangezien  waarschijnlijk  veel van de  voorgestelde  werkzaamheden  van 
direct belang  of nut  voor de KMO's  zijn, dienen deze  zoveel  mogelijk  te 
worden betrokken bij  de daadwerkelijke  uitvoering  van het  programma.  KMO's 
zullen op elke mogelijke  wijze worden aangemoedigd  onderzoekvoorstellen  in 
te dienen en actief deel te nemen aan de  onderzoekwerkzaamheden en/of  een 
financiële  bijdrage  te leveren  tot elders te verrichten  onderzoek  dat voor 
hun van belang is.  Bij de  selectie  van onderzoekvoorstellen  zal om de 
volgende  redenen  extra aandacht worden gegeven  aan die  welke betrekking 
hebben op KMO's : 
een aantal van de  industrieën  die van dit programma  moeten  profiteren, 
bestaat voor een groot deel uit KMO's; 
KMO's lenen zich vaak het best voor de exploitatie  van nieuwe techno­
logie in zijn beginfasen  en zijn vaak het snelst wat betreft  de 
voltooiing  van de  technologische  ontwikkeling  en het op de markt brengen 
van nieuwe produkten; 
het management  van KMO's  heeft vaak de meest dynamische kenmerken  en zal 
eerder speculatieve  ontwikkelingen  ondernemen  dan veel grotere 
bedrijven. 
26. Bepaalde onderzoekgebieden  - slijtage  en aantasting,  oppervlakte­
wetenschap  en -technologie,  lasertechnologie,  verbindingstechnieken,  CAD/CAM 
en membraanwetenschap  en -technologie  - zijn gebieden waarop  KMO's een 
belangrijke  rol kunnen  spelen en vooral op deze gebieden zal  extra aandacht 
worden geschonken  aan voldoende deelname  van KMO's. 
27. Zoals in het  hoofddocument  uiteen is gezet, laat de deelname  van KMO's 
zich vaak moeilijk  realiseren.  De volgende  mechanismen  moeten, met elkaar, 

40 
bijdragen  tot hun deelname  ; slechts de ervaring  kan leren welke manier  of 
manieren het  meest geschikt  zijn: 
- veel KMO's  zijn aangesloten  bij de  coöperatieve  of collectieve 
organisaties  die in een  aantal  Lid-Staten  bestaan.  Deze organisaties 
kunnen in het  programma  zelf onderzoek  verrichten  voor de KMO's of 
kunnen helpen KMO's te  identificeren  die afzonderlijk  kunnen deelnemen; 
grotere ondernemingen  die gewoonlijk  KMO's inschakelen  als toeleve­
ranciers of die hun produkten  op de markt brengen  kunnen het programma 
onder de aandacht  van de KMO's  brengen  of hen  erbij betrekken  als 
onderzoekpartners; 
- universiteiten  die zich reeds bezighouden  met problemen die  betrekking 
hebben op KMO's,  kunnen KMO's in  groepen bijeenbrengen  om gezamelijk 
voorstellen  in te  dienen; 
- bedrijfsverenigingen,  kamers van koophandel,  regionale  afdelingen  van 
overheidsdiensten  die betrokken  zijn bij 0 & 0, en  andere  lokale 
instellingen  die kunnen worden  benaderd via overheid  of bedrijfsleven, 
kunnen kleine ondernemingen opsporen  met belangstelling  voor de in het 
programma  opgenomen  onderzoekgebieden. 
De blijken van belangstelling  zullen een belangrijke  bijdrage  vormen  tot 
de aanmoediging  van de  deelname  van KMO's en de  vorming van groepen. 
VI. Technische inhoud  van het programma 
28. Uit de studies van de  Commissie  en uit contacten  met vertegenwoordigers 
van het bedrijfsleven  is gebleken  dat er een  belangrijke  mate van 
overeenstemming bestaat over  de gebieden  van fundamenteel  technologisch 
onderzoek  die van  belang  zijn voor communautaire  initiatieven.  Ook is men 
het er over het algemeen  over eens dat ontwikkelingen  op deze gebieden  van 
essentieel  belang  zijn wil de industrie  in de  Gemeenschap  haar concur­
rentievermogen  herkrijgen  en zodoende  een passend aandeel  op de  internati­
onale markt verwerven.  De geselecteerde gebieden  zijn die welke voldoen  aan 
de volgende  criteria  : 
1) Op dit ogenblik wordt door  het particuliere  onderzoek,  nationale  pro­
gramma's en andere communautaire  programma's  hieraan onvoldoende aan­
dacht besteed. 
2) De verwachte ondezoekresultaten  zijn van belang voor  en moeten  leiden 

41 
tot toepassingen  in een  aantal  belangrijke  communautaire  industrieën. 
Dit zijn  vooral  de verwerkende  industrieën,  in het  verleden  en in de 
voorspelbare  toekomst een onmisbare  peiler van de economische  kracht van 
de Gemeenschap. 
3) Het onderzoek is  multidisciplinair  - de werkzaamheden  dragen  bij tot een 
beter inzicht  in de fundamentele  principes  en leiden tot geavanceerde 
geïntegreerde  toepassingen  van fysica,  chemie en  techniek.  Zodoende 
vormen deze werkzaamheden  een aanvulling  op de onderzoekgebieden van 
andere communautaire 0 &  O-programma's  en vooral van de reeds  gestarte 
programma's  op het  gebied  van de  informatietechnologie  (ESPRIT) en 
biotechnologie 
4) De gebieden  lenen zich voor samenwerkingsprojecten waaraan  verschillende 
ondernemingen of  onderzoekinstellingen  deelnemen  (bedrijfsleven, 
overheid  en universiteit).  Deze samenwerking is  vereist  vanwege  het 
multidisciplaire  karakter  van de onderwerpen,  maar is tevens  wenselijk 
aangezien  één van de  belangrijkste  doestellingen  van het  programma  wordt 
gevormd door de  stimulering  van onderzoek in samenwerkingsverband binnen 
de Gemeenschap. 
5) De potentiële industriële  toepassingen  van het onderzoek  zijn duidelijk, 
maar het verrichte  onderzoek  zelf is precommercieel,  d.w.z. dat ook als 
het onderzoek met succes is afgerond, de  industrie  met zijn eigen 
financiële  middelen verdere 0 &  O-werkzaamheden  moet verrichten, 
alvorens  de resultaten  met succes kunnen worden verwerkt in verkoopbare 
produkten  of procédés.  Zodoende  zal van de  werkzaamheden  een stimulans 
uitgaan en zullen  de belanghebbende  industriële  ondernemingen 
gelijkelijk  een betere  technologische  positie  verwerven, met  name ten 
opzichte  van hun Amerikaanse en Japanse  concurrenten.  De ondernemingen 
moeten evenwel  zelf de nieuwe  technologie  vertalen  in concurrerende 
produkten. 
6) Het onderzoek kan  leiden tot technologische  doorbraken op het  gebied van 
de industriële  produktiviteit,  de betrouwbaarheid van produkten, 
originaliteit  van ontwerp en  algehele  kwaliteit,  die stuk voor stuk 
bijdragen  tot een  beter concurrentievermogen. 
29. De industrie  heeft reeds  blijk gegeven van  belangstelling  voor deelname 
aan onderzoek in samenwerkingsverband op deze gebieden,  mits een zekere  mate 
van financiële  steun beschikbaar  is. Deze samenwerking en  overheidssteun 
zijn buitengewoon  welkom want : 
het werk wordt vaak  gezien  als dermate  speculatief  of het probleem is 
van toepassing  op zoveel  verschillende  produkten dat één onderneming dit 

42 
niet alleen  ten uitvoer  kan brengen,  hoewel  het voor  deze onderneming 
zeer interessant  is als de  risico's  kunnen  worden  gedeeld met 
verschillende  ondernemingen  en overheidsinstellingen; 
de resultaten  kunnen  van belang  zijn voor de ontwikkeling van de 
produktielijn(en)  van een  onderneming,  maar de vereiste  technologie 
ontbreekt  geheel of ten dele binnen de  onderneming. 
30. Hieronder  volgt een korte  uiteenzetting  van de  belangrijkste  aspecten 
van de geselecteerde onderzoeksgebieden en van de behoefte van de  industrie 
aan werkzaamheden  op deze gebieden. In het  algemeen  dient hierbij  evenwel te 
worden aangetekend dat al  deze gebieden en de  onderwerpen  binnen de gebieden 
zijn gekozen  via een  zorgvuldig  proces van  selectie  en definitie  van 
onderzoekprioriteiten.  De gebieden  hangen  op een  aantal  manieren  samen en 
vormen naar wordt  aangenomen  een hanteerbaar geheel voor dit  FTO-programma. 
1) Betrouwbaarheid,  slijtage  en aantasting 
31. Als de betrouwbaarheid van Europese produkten wordt verbeterd, zal een 
groter deel van de  industrie  in de Gemeenschap  duidelijk  met name van de 
Japanse concurrentie minder te duchten  hebben  dan op dit ogenblik. Of het nu 
gaat om een auto, een keukentoestel of een geautomatiseerd continu 
industrieel  procédé,  de hedendaagse  consument  kijkt in de eerste  plaats naar 
betrouwbaarheid als hij  iets wenst aan te schaffen. De technologie van de 
industrie  in de Gemeenschap  heeft over het  algemeen  gelijke  tred gehouden 
met de eisen van de  consument  wat betreft  lichtere  en sterkere  materialen, 
maar de technologie om tevens betrouwbaarheid te  waarborgen  is 
achtergebleven  en een zwak punt geworden  in het vermogen  van de  industrie  om 
concurrerende produkten op de  markt te brengen. Er is dan ook  uitgebreid 
onderzoek nodig ten einde over de gehele  linie de prestaties  te verbeteren 
wat betreft  de betrouwbaarheid van  componenten,  systemen  en materialen. 
32. Om betrouwbaarder produkten te  fabriceren  is het  essentieel  dat eerst 
bevredigende  methodes  worden  ontwikkeld voor de raming van de waarschijn­
lijke levensduur van  machines  en componenten  en de  voorspelling  van het 
waarschijnlijke  tijdstip  en de aard van gebreken.  Deze voorspellingsmethodes 
zijn zowel nodig  tijdens  de ontwikkelingsfase van het produkt als voor 
inspectie  tijdens  de fabricage en  tijdens  de gebruiksduur van de gerede 
produkten. 

43 
33. Wat betreft  specifieke  middelen om de betrouwbaarheid van produkten te 
verbeteren,  moeten  bepaalde deelgebieden van het onderzoek  worden  gestimu­
leerd. Aangezien  bijvoorbeeld  slijtage  een fundamentele  factor  vormt voor 
het functioneren, de  veiligheid  en de betrouwbaarheid van technische sys­
temen, moeten  slijtageproblemen  worden aangepakt. Er is vooral  geconcen­
treerd onderzoek  vereist  op het gebied van de  tribologie  - de wetenschap  en 
technologie  van op elkaar inwerkende oppervlakken die ten opzichte van 
elkaar bewegen  alsmede  de technieken en werkwijzen die hierop betrekking 
hebben.  Vooruitgang op het gebied van  tribologie  kan niet alleen  leiden  tot 
concurrerender produkten  (vooral  in gevallen  waar slijtage  de belangrijkste 
beperkende  factor  voor de levensduur vormt),  maar kan tevens een bijdrage 
leveren tot de beperking van de grote  economische  verliezen  die voortvloeien 
uit slijtage  en die op dit ogenblik  worden geraamd  op 1 a 2 % van het BNP 
van de industrielanden.  Hoewel  het mogelijk is dat een groot deel van dit 
verlies  niet te vermijden  valt, is de  totale omvang  zodanig dat  zelfs een 
besparing  van 10 %  dank zij FTO een  aanzienlijk  voordeel  oplevert. 
34. De technologie van  tribologische  systemen  berust op dit ogenblik groten­
deels op empirische grondslagen. Het onderzoek zal dan ook  gericht  zijn op 
het vaststellen  van de fundamentele  relaties  tussen materiaaleigenschappen 
en gebruikseisen. De  belangrijkste  betrokken gebieden  zijn die welke te 
maken hebben  met sterk  schurende  omstandigheden,  bijvoorbeeld  verspanen 
(buitengewoon  belangrijk  in sterk geautomatiseerde  produktielijnen  met 
robots waar overschrijding  van toleranties  of defecte  componenten  ernstige 
gevolgen  hebben),  lagers in  vuile omgevingen,  schurend gedrag bij  vloeistof­
fen (pompen  en waaiers) en  slijtage  ten gevolge van  hoge temperaturen en in 
turbines. 
35. In de  meeste  gevallen  waar sprake is van  hydrodynamische  smering of 
grensvlaksmering  wordt de ontwikkeling op dit ogenblik beperkt door 
vermoeiing, aangroeiing en vastlopen. Het onderzoek zal  daarom tevens worden 
gericht op vermindering van de  slijtage  in overbrengingsinrichtingen, 
zuigers,  glijlagers  en rol- en Kogellagersystemen,  alsmede  continuvariabele 
transmissiesystemen (beperkende  factor  is de lage  wrijvingscoëfficient  van 
ongeveer  10 %). Er zal  worden gestreefd naar een verbetering van 30 - 100 % 
die belangrijke  potentiële  voordelen  moet opleveren met  name voor de 
autoindustrie  en de vrachtwagen- en  busindustrie. 

44 
36. Ook de  breukmechanica  vormt een belangrijk  concept bij  het onderzoek 
naar de slijtage  en veiligheid  van mechanisch  belaste  onderdelen.  Hier wordt 
aan de hand van bestaande scheuren  in componenten  onderzocht onder welke 
omstandigheden  scheurtjes  zich kunnen  voortplanten  en tot  breuk kunnen 
leiden. Bij breukmechanica wordt uigegaan  van de  realistische  aanname dat 
het vrijwel  onmogelijk  is tijdens  een gespecificeerde  levensduur  alle 
beschadigingen  te vermijden.  Er worden daarom  opzettelijk  dynamische scheu­
ren toegelaten,  maar er  wordt op toegezien  dat deze scheuren  niet leiden tot 
een volledig  defect  van materialen,  componenten  of structuren.  Met behulp 
van de breukmechanica  kan het  mogelijk  worden  veiligheidsanalyses  uit te 
voeren van componenten  op belangrijke  technische gebieden,  waarmee een 
optimaal  materiaalgebruik wordt bevorderd  en overdimensionering wordt 
vermeden  (vooral  belangrijk  als de  invoering  van nieuwe  materialen wordt 
overwogen).  Er zal  rekening  worden gehouden  met soortgelijke  werkzaamheden 
van het Gemeenschappelijk  Centrum  voor Onderzoek  en de werkazaamheden  die 
moeten worden  verricht  in het  voorgestelde  0 & O-programma op het  gebied van 
de kernreactorveiligheid. 
37. Op alle gebieden  van de  technologie staan  componenten  van machines, 
systemen en installaties  tevens  bloot aan cyclische  belastingen,  bijvoor­
beeld in de  vorm van alternerende mechanische  of thermische spanningen. 
Onder deze omstandigheden  zijn gegevens  over de materiaalsterkte  die zijn 
bepaald onder statische  belasting,  over het algemeen  niet langer  geldig.  Met 
andere woorden  componenten  die worden onderworpen  aan cyclische  belastingen, 
kunnen bezwijken bij spanningsniveau's  die ver  onder hun nominale  statische 
sterkte liggen,  ten gevolge van een  defect dat bekend staat als vermoeiing. 
38. De grote betekenis  van vermoeiing voor  de levensduur  van industriële 
produkten  blijkt uit het  feit dat vermoeiing verantwoordelijk  is voor 95% 
van alle breukschade.  Het op dit  gebied te verrichten  onderzoek  is daarom 
gericht op de ontwikkeling  van maatregelen  om vermoeiingsschade  te vermijden 
en zodoende  de betrouwbaarheid  en veiligheid  van industriële  produkten  te 
verbeteren.  Het onderzoek  zal worden  geconcentreerd  op de  nieuwere 
materialen  en componenten  die blootstaan  aan de  veel hogere spanningen  die 
thans in de techniek  gebruikelijk  worden. 
39. De betrouwbaarheid  en levensduur  van produkten wordt tevens  sterk 
beïnvloed  door de aantasting  van materialen,  met corrosie  als één van de 
meest aangehaalde problemen waarvoor  op dit gebied  een oplossing  moet worden 

45 
gevonden.  Behalve het  feit dat het onderzoek ertoe kan bijdragen dat een 
belangrijk  deel van de  economische  verliezen  ten gevolge van  corrosie,  op 
dit ogenblik  geraamd  op 2 tot 4 % van het BNP in de  industrielanden,  kan 
worden vermeden,  kan het onderzoek ertoe bijdragen dat een oplossing  wordt 
gevonden  voor de  specifieke  corrosieproblemen die  worden beschouwd  als de 
huidige beperking voor verdere ontwikkelingen in bepaalde industrietakken en 
technologieën. 
40. De werkzaamheden  zullen  zo worden  opgezet dat  aanverwante  werkzaamheden 
die op dit ogenblik  worden  uitgevoerd  onder het EGKS-Verdag,  in het kader 
van COST en binnen de  werkzaamheden  van het Gemeenschappelijk  Centrum  voor 
Onderzoek,  volledig  kunnen  worden geïntegreerd.  Voorts zal rekening  worden 
gehouden  met lopende nationale  programma's.  De werkzaamheden  zullen vooral 
betrekking  hebben  op de ontwikkeling van materialen met een  hoge 
corrosievastheid  voor gebruik in agressieve  media,  onderzoek aan 
waterstofverbrossing  en technieken voor een betere  tijdelijke  en permanente 
corrosiebescherming. 
41. Een ander gebied van  aanzienlijk  en steeds groter  wordend  economisch 
belang binnen dit onderzoekgebied is dat van de  biocompatibiliteit  en de 
biologische  aantasting van materialen. Vooral in verband met de  toenemende 
vraag naar kunstmatige onderdelen voor het menselijk lichaam bestaat er een 
grote behoefte aan de ontwikkeling van materialen die verenigbaar  zijn met 
de chemische  processen in het lichaam en die bestand  zijn tegen de 
belangrijkste  degeneratieve  effecten  hiervan. Op een geheel ander vlak 
bestaat er behoefte aan  werkzaamheden  op het gebied van de microbiologische 
aantasting  van constructiematerialen en  daarom  is dit  eveneens  in het 
programma  opgenomen. 
2) Oppervlaktewetenschap en -technologie 
42. Onderzoek  aan oppervlakte-eigenschappen is de  laatste  tijd in ver­
schillende  industriële  sectoren steeds  belangrijker  geworden  vanwege  de 
toenemende  behoefte aan  functionele  technische oppervlakken, de  noodzaak  van 
rationeel  materiaalgebruik en energiebesparing en de  noodzaak  van een betere 
levensduur en bescherming van  componenten  tegen de hierboven  behandelde 
aantastingsprocessen  zoals corrosie,  slijtage,  enz. 
43. Oppervlaktetechnologische processen vinden dan ook steeds  meer toepas­
sing in uiteenlopende takken van de  industrie  en zijn van invloed 

46 
op de functie,  kwaliteit  en betrouwbaarheid  van industriële  produkten.  Voor 
de gebruiker  zijn eigenschappen  als afwezigheid  van porositeit,  lage 
eenheidsprijzen,  plaatselijke  toepasbaarheid, betrouwbare  regeling  van de 
invloed van een  behandeling  op de overige eigenschappen  van materialen  en 
componenten,  enz. van  buitengewoon belang. 
44. Uit recentere ontdekkingen  van het  fysisch-chemisch onderzoek  blijkt dat 
er veelbelovende mogelijkheden  zijn voor processen  die zijn gebaseerd  op 
moderne hulpmiddelen  als hoogvacuümtechnologie en  plasmatechnieken. 
Buitengewoon  belangrijk  is de  plaatselijke  verbetering  van de eigenschappen 
van componenten  met behulp van nieuwe  oppervlaktetechnieken.  Ook moeten 
maatregelen  worden  getroffen  om bekende  oppervlaktetechnologieën  verder te 
onwikkelen  ten einde het onderzoek  tot industriële wasdom te  brengen.  Een 
belangrijk  aspect  in dit  verband  is technologisch onderzoek  om 
laboratoriumprocessen,  vooral  die waarbij gebruik wordt  gemaakt  van 
hoogvacuüm, uit te  bouwen tot produktieschaal  en uiteindelijk  produktie-
procédé's. 
3) Lasertechnologie,  en toepassingen hiervan  alsmede  andere nieuwe  
methodes  voor de vormgeving  van metalen 
45. De toepassingsmogelijkheden  van vermogenslasers  bij de  mechanische 
produktie  zijn talrijk  en worden in Europa nog lang niet ten volle 
onderzocht  of benut. De exploitatie  in Europa wordt  slechts  belemmerd 
doordat tot dusver voldoende onderzoek  en dus  kennis van de  betrokken 
fundamentele  verschijnselen  ontbreken, hetgeen grotendeels  het gevolg is  van 
het feit dat het  weinige onderzoek  dat wordt verricht,  verspreid,  ongecoör­
dineerd en in de  meeste gevallen  subkritisch  plaatsvindt.  Het MITI in Japan 
daarentegen voert reeds  een zevenjarenprogramma  uit in het  kader van een 
project voor flexibele  produktiesystemen.  Dit programma  heeft een budget van 
ongeveer 50 miljoen  Ecu en er nemen  ongeveer  20 ondernemingen  aan deel. In 
de VS heeft Batelle-Columbus onlangs  een grote onderzoekaccommodatie  gebouwd 
om de industrie  te helpen bij  de toepassing  van lasertechnologie. 
46. Gezien  de verwachte  jaarlijkse  groei van veel toepassingen  van de 
lasertechnologie  (30 % voor "lasersmederij"  aan de  assemblagelijn)  en het 
grote aantal  sectoren  dat kan  profiteren  van deze technologie (b.v.  motor­
voertuigen,  werktuigbouw,  luchtvaartuigen,  medische  uitrusting  en 

47 
elektronische  industrie),  is het van  cruciaal  belang dat  Europa  zich op dit 
gebied doet gelden. 
47. Vermogenslasers  worden  in een aantal gevallen reeds gebruikt voor 
snijden,  boren, lassen en oppervlaktebewerking. Het voordeel van de 
lasertechnolgie  is dat  deze zonder grote  problemen  kan worden geïntegreerd 
in bestaande  produktielijnen.  Bij verspanende  bewerkingen  biedt de  methode 
in kleine  series  voordelen. Voorts is de lasertechnologie geschikt om 
plaatselijk  de oppervlakteeigenschappen van  componenten  te wijzigen. 
48. Het 0 &  O-werk  in het programma  zal gericht  zijn op een beter begrip en 
beheersing van de wisselwerking tussen laserbundels en metalen en 
niet-metalen,  ten einde hiervan met  name technisch gezien beter en 
economischer  gebruik te  kunnen  maken.  Vooral de bewerking van koper- en 
aluminiumhoudende  materialen is in dit verband een  belangrijk  onderwerp. 
Voorts zullen  werkzaamheden  worden  bevorderd om de levensvatbaarheid van 
laserbewerking in de  industrie  te bepalen ; er zal zeker  aandacht  worden 
geschonken  aan de  veiligheid  van werkprocedures voor het gebruik van  lasers 
in produktielijnen. 
49. Niet  direct  verband  houdend  met lasertoepassingen,  maar economisch  even 
belangrijk  en met een  even groot toepassingsgebied, is een aantal recente 
technologieën  voor de  vormgeving  van metalen. Van zeer groot belang is 
poedermetallurgie  voor "near net  shape"  produktie van  componenten  van 
uiteenlopende materialen. Ontwikkelingen op het gebied van  deze technologie 
kunnen resulteren  in aanzienlijke  besparingen van energie en grondstoffen en 
in aanzienlijk  verbeterde  mechanische  en andere  technologische eigenschappen 
van de materialen van  componenten  dank zij de homogene  korrelstructuren  die 
met behulp van  deze technologie  worden  verkregen. 
50. Op dit gebied  zullen  de werkzaamheden  gericht  worden  op poederproduktie, 
persen en  sinteren,  waarbij extra  aandacht  wordt geschonken  aan hoogsmel-
tende metalen.  Voor de produktie van  componenten  voor toekomstige gastur­
bines zijn ontwikkelingen  vereist  op het gebied van het  isostatisch  warmper-
sen samenpersing, een technologie die in de VS en  Japan vergevorderd is. Het 
gebrek aan fundamentele  kennis in de  Gemeenschap  leidt reeds tot  problemen 
bij bijvoorbeeld het lassen van turbineonderdelen.  Deze situatie  kan zich 
ook voordoen  op het gebied van het  isostatisch  warmpersen,  een techniek die 
zal worden  aangewend  voor de produkt van materialen voor de toekomstige 
keramische gasturbines.  Onnodige  herhaling van  werkzaamheden  die worden 
uitgevoerd  in het programma  COST 503, zal  worden vermeden. 

48 
4) Verbindingstechnieken 
51. De meeste  thans geproduceerde  goederen  bestaan uit een aantal  verschil­
lende materialen die met elkaar  zijn verbonden  met behulp van  oude tech­
nieken of  moderne  variaties  daarvan. Met de  komst evenwel  van nieuwe  produk-
tiemethoden  met onder andere  robots, automatisering en continue processen, 
moeten de bestaande  verbindingstechnieken  ingrijpend  worden  gewijzigd. 
Bovendien  bestaat er een  toenemende  behoefte aan betere betrouwbaarheid van 
samengevoegde  onderdelen en een  rationeler  gebruik van verbindingsmaterialen 
met het oog op energiebesparing. Het  onderzoek  dat vereist  is om in  deze 
behoeften te voorzien is dan ook uitgebreid,  maar de potentiële  voordelen 
zijn voor een groot aantal bedrijfstakken van belang. 
52. Op dit ogenblik  zijn de belangrijkste  verbindingstechnieken lassen, het 
gebruik van lijmen en combinaties van beide.  Problemen  doen zich echter met 
name voor waar materialen van verschillende aard met elkaar  moeten worden 
verbonden,  bijvoorbeeld  ferro- en non-ferrometalen,  metalen  met polymeren  en 
composietmaterialen,  metalen  met keramische materialen enz. Met het 
toenemend  gebruik van materialen die  moeilijk  kunnen  worden  gelast met 
behulp van smelttechnieken,  wordt de ontwikkeling van technieken om in de 
vaste fase te lassen  (diffusielassen,  wrijvingslassen) de  komende  jaren 
belangrijk. 
53. Een ander gebied waar meer 0 & 0 moet worden  verricht  is de verdere 
ontwikkeling  van goedkope  geautomatiseerde lastechnieken waarbij gebruik 
wordt gemaakt  van microprocessors en die  moeten  resulteren in een  hogere 
produktiviteit  en een constante  hogere  kwaliteit  van het produkt. Dit 
onderzoek  omvat de ontwikkeling van sensoren en  zich aanpassende  regelsys­
temen. In Japan wordt aan deze ontwikkelingen veel  aandacht  geschonken. 
54. Elektronenbundellassen was oorspronkelijk een  Europese  ontwikkeling aan 
het eind van de jaren  vijftig,  maar Japan is leidinggevend wat  betreft 
toepassingen voor  onder andere  stoomturbineonderdelen, hoofd- en ringnaden 
van drukvaten en onderdelen van kernreactoren. Een succesvolle  exploitatie 
van hoogvermogen-elektronenbundellassen zal  leiden  tot belangrijke  econo­
mische voordelen  dank zij het  feit dat de las in één laag  wordt volbracht 
(in staal dikten tot 250 mm) in plaats van in  meerdere  lagen zoals bij het 
booglassen (in  staal dikten tot 6 mm per  laag),  er geen vulmaterialen  worden 
gebruikt,  de vervorming van het  werkstuk  gering is en de energiebehoeften 
geminimaliseerd  zijn. 

49 
55. Verlijming  is een  techniek  die reeds routinematig wordt toegepast  in de 
luchtvaartindustrie,  maar voor toepassing  in snelle produktielijnen  (b.v. 
motorvoertuigenindustrie)  moet een  aantal  fundamentele  problemen  in de 
produktietechnologie  worden  opgelost (gedrag  van de  verbinding,  testen van 
verbindingen,  gesteldheid  van te  verbinden oppervlakken). 
5) Nieuwe  testmethodes  waaronder  niet-destructieve  test, on-line-tests  en  
computergesteunde  tests. 
56. De betrouwbaarheid,  kwaliteit  en levensduur  van communautaire  produkten 
zijn aspecten  die sterk kunnen  worden  verbeterd  met behulp van bovengenoemd 
onderzoek  dat betrekking heeft  op slijtage  en aantasting  van produkten. 
Willen deze aspecten echter  een constante  en erkende eigenschap  van onze 
produkten  worden,dan  dienen  aanzienlijke  vorderingen  te worden geboekt  wat 
betreft technieken  om deze produkten  te testen. 
57. Het doel van niet-destructieve  tests kan worden vergeleken  met dat van 
medische  diagnose,  d.w.z, dat  indien defecten  in produkten  in een  vroeg 
stadium kunnen  worden  ontdekt, mogelijke kansen  op gebreken  in een  later 
stadium kunnen worden vermeden. 
58. Van groot belang  is de  ontwikkeling  van de  middelen  om de  produkt-
kwaliteit  vast te stellen  door, vooral  tijdens  de produktie  en subassembla-
gestadia van het  produktieproces , componenten  volledig  automatisch  te 
testen. Steekproefcontrole  van de  kwaliteit  van componenten  is niet langer 
toereikend,  evenmin  wordt de kwaliteit  van de  componenten  gegarandeerd door 
het feit dat het  gerede geassembleerde  produkt  functioneert.  Voor betere 
kwaliteitstests  dienen evenwel  nieuwe  methodes  (b.v.  betere niet-destruc­
tieve tests)  en praktische  middelen  (b.v. de  computerisering  van deze 
processen  in een  volledig  geïntegreerd  test- en correctiesysteem  in de 
produktielijn)  te worden geïntegreerd,  waarvoor over  de gehele  linie 
aanzienlijke  nieuwe  onderzoekinspanningen  vereist  zijn. 
59. De voor onderzoek  op dit gebied geselecteerde  onderwerpen  hangen  recht­
streeks samen met die op het  gebied van betrouwbaarheid  (slijtage  en aan­
tasting),  polymeren  en composieten,  lasertechnologie,  oppervlaktewetenschap 
en verbindingstechnieken. 

50 
60. Functiegerelateerde  testmethodes voor  de aantasting  van materialen 
moeten verder worden ontwikkeld  met het oog op de  steeds toenemende  kwali­
teitseisen.  De nadruk zal komen te  liggen op waterstofverbrossing,  breuk­
mechanica,  fretting  en frettingsvermoeiing  onder verwijzing  naar de func­
tionele omstandingheden  tijdens  bedrijf,  meting  en beproeving  van wrij-
vingsschade  en testmethodes voor  biologische  aantasting. 
61. Niet-destructieve  testmethodes (analyse  van akoestische  emissie,  ultra-
soonspectroscopie,  onderzoek  met foucaultstromen,  enz.) moeten verder worden 
ontwikkeld,  met name met het oog op  gelijktijdige  of sequentiële  toepassing 
in sterke mate computergestuurde  produktie,  m.a.w.  er moeten  computerge-
steunde on-line  testmethodes  worden  ontwikkeld.  Voorts  zal worden gewerkt 
aan niet-destructieve  tests voor gebouwen,  bruggen  en andere bouwwerken. 
Deze werkzaamheden  zullen nauw worden gecoördineerd met  bepaalde  werkzaam­
heden in het ESPRIT-programma  op het  gebied van computergestuurde  produktie. 
62. Een essentieel  criterium  bij de beoordeling  van kwaliteit  en betrouw­
baarheid van industriële  produkten  is de levensduur. Kennis  van spanningen 
onder bedrijfsomstandigheden  is een  kritische  voorwaarde voor  rationeel 
materiaalgebruik  en optimalisatie  van componenten  en structuren,  vereist  om 
het concurrentievermogen  te handhaven  en "overdimensionering"  te vermijden. 
Er moet onderzoek  worden  verricht  aan sensoren  en instrumenten voor  het 
monitoren  van spanningen, alsmede testmethodes voor  materialen  en onderdelen 
onder reële of  gesimuleerde bedrijfsomstandigheden. 
6) CAD/CAM  en wiskundige modellen 
63. Computergesteund ontwerp  (CAD) is een  belangrijk  hulpmiddel voor  de 
verbetering  van de  produktkwaliteit  en de besparing  van materialen  dank zij 
een beter ontwerp  en gebruik. Bovendien  is het  nodig om, naar mate de 
omschakeling  van arbeidsintensieve  naar sterk geautomatiseerde  en geroboti­
seerde produktie  voortschrijdt,  het ontwerp  van produkten  te herzien  en 
rekening te houden met eigenschappen  die het  mogelijk  maken de  nieuwe 
produktieprocessen  optimaal  te benutten.  Ook in dit  verband  kan computer-
gesteund ontwerp  een belangrijke  bijdrage  leveren. 

51 
64. Computergestuurde produktie (CAM)  vormt op zich een essentieel  onderdeel 
van de ontwikkeling van de  meer geautomatiseerde  produktielijn.  Hiermee  kan 
het produktieproces beter  worden  geregeld en  moet het mogelijk  zijn produk-
ten te fabriceren  met een betere en constantere  kwaliteit  en betrouwbaar­
heid. 
65. In de Lid-Staten van de  Gemeenschap  is veel werk verricht  op het gebied 
van CAD en CAM, in de VS en Japan heeft evenwel zoveel 0 & 0 plaatsgevonden 
met steun van  overheidsinstellingen  dat Europa thans over het  algemeen  is 
achtergebleven  ten opzichte van de besten ter wereld. 
66. Er dient op te worden gewezen  dat het doel van het onderzoek aan  deze 
onderwerpen  in het kader van het  FTO-programma  niet is gelegen in de bevor­
dering van CAD/CAM  technologie als zodanig,  maar in de aanpassing van 
CAD/CAM-technieken  ten einde  deze geschikt te  maken voor naar verhouding 
eenvoudige produktieprocessen in de  verwerkende  industrieën  (bijvoorbeeld 
gereedschapswerktuigen,  scheepsbouw,  polymeren en  matrijssmederij)  en vooral 
in KMO's.  De meest geavanceerde toepassingen van  CAD/CAM-technologie  maken 
deel uit van het  ESPRIT-programma  en het  microelektronica  programma. 
67. Om CAD en CAM op  efficiënte  wijze te kunnen  gebruiken in de  moderne 
produktieprocessen,is  een beter  inzicht  in de  verschillende  facetten  van 
deze produktieprocessen  vereist  - hetgeen kan  worden  verkregen door middel 
van de ontwikkeling van mathematische modellen.  Werkzaamheden  op dit gebied 
zullen zich toespitsten  op de opstelling  van modellen voor een groot  aantal 
bedrijfstakken  en voor zowel  kleine  als grote  produktie-installaties.  Een 
belangrijke  doelstelling  is de toepassing van CAD en CAM en de wiskundige 
modellering  binnen het  financiële  bereik van de  KMO's te brengen. 
7) Polymeren, composieten en andere  nieuwe  materialen 
68. Polymeren  worden  steeds  belangrijker  omdat zij een vervanging  kunnen 
vormen voor schaarse materialen en  omdat de uiteenlopende  belangrijke 
mechanische  eigenschappen  (bijvoorbeeld  lichtheid,  corrosievastheid,  gemak­
kelijke vervormbaarheid)  kunnen  resulteren  in talrijke  technische toepas­
singen. 

52 
69. Hoewel de Commissie  fiit tladrük is  gewaarschuwd  dat de  toekomst  van de 
communautaire  industrie  in sterke mate afhankelijk  is van  haar vermogen  om 
polymeren  te vervaardigen  met bepaalde  bétere  technologische eigenschappen 
(bijvoorbeeld  verbeterde  sterkte  en stabiliteit),  wordt dit vermogen  op 
tweeërlei  wijze bedreigd.  Enerzijds  zijn er reeds hoogwaardige  in de VS en 
in Japan geproduceerde polymeren  op de markt, hetgeen inhoudt  dat er  reeds 
een technologische achterstand  is die  eerst moet worden  ingelopen. Ander­
zijds produceren  de Oosteuropese  en de olieproducerende landen  de polymeren 
van gewone  kwaliteit  voor stahdaardtöëpassingeri  tegen lage  prijzen.  Het 
gebrek aan animo om op een van  beide gebieden  activiteiten  te ontplooien,  is 
dan ook groot en kan hét bést  worden overwonnen  met steun van de Gemeen­
schap. 
70. Het polymerenortderzoek  ih dit programma  zal gericht  zijn op : 
- de oplossing  van problemen waardoor  de daadwerkelijke toepassing  in 
produkten wordt  belemmerd,  bijv. in verband met stabiliteit  op lange 
termijn,  vlamvastheid, mechanische  sterkte,  toxiciteit  en de  verbinding 
van polymeren  met elkaar of mët  andere materialen; 
het anticiperen  van nieuwe behoeften,  vooral voor medische toepassingen 
(protheses,  orgaarivervangingj  enz.),  agrarische  toepassingen  (bijv. 
nieuwe technieken voor  de beheersing  van ziekten en plagen)  en communi­
catie- en elektronische  technologie  (geleidende polymeren); 
de noodzaak  van een  betere prödüktiviteit bij de  omzetting  van de 
materialen. 
71. Voorts  moeten  composieten,  die meerfasige  materialen  zijn waarin  de 
essentiële  eigenschappen  en voordelen  van de  verschillende  "traditionele" 
materialen  zoals rubber,  glas of metalen  zijn verenigd,  worden ontwikkeld 
ten einde te voldoen aan de  toekomstige  eisen van de  consument.  Composieten 
worden  altijd  gebruikt  om een  specifieke  technologische  doelstelling  te 
bereiken  : verbetering  van de  eigenschappen vergeleken  met materialen  die 
uit één component  bestaan  (bijv. verbetering  van de  mechanische,  optische  en 
thermochemische eigenschappen).  Alleen door de ontwikkeling  van composieten 
kan een aantal  belangrijke  produkten  en componenten  worden  verbeterd  wat 
betreft  slijtage,  sterkte,  gewicht  en isolerende  eigenschappen.  Speciale  "op 
maat gemaakte"  composieten  vormen een antwoord  op de toenemende  vraag naar 
met name lichtere  en sterkere  materialen. 

53 
72. Het onderzoek  op het  gebied van de  composieten zal  betrekking  hebben op 
de ontwikkeling  van nieuwe composietmaterialen  met specifieke  mechanische  en 
fysische  eigenschappen, rendabele  produktietechnologieën en  geschikte 
verbindingstechnieken.  Voorts  is het  nodig de fundamentele  fysische  eigen­
schappen in relatie met de  uiteindelijke  toepassingen  te karakteriseren  om 
inzicht te krijgen  in de  relaties  tussen  structuur  en eigenschappen.  Het 
onderzoek wordt  gericht  op algemene  problemen  die van  algemeen belang  zijn 
voor de industrie.  Gespecialiseerde  toepassingen  van compositiematerialen, 
vooral voor de vervoerssector,  zullen worden opgenomen in een  nader program­
ma over materialen  waarvoor binnenkort, naar wordt gehoopt,  voorstellen 
worden ingediend.  Voorts is onderzoek  vereist  aan andere nieuwe  materialen 
met speciale  elektrische,  magnetische  en opto-elektronische  eigenschappen 
met name voor speciale  toepassingen  op elektrotechnisch  gebied. 
73. In het  buitenland  wordt reeds omvangrijk onderzoek  verricht  op het 
gebied van macromoleculaire chemie, polymeren  en composietmaterialen.  In de 
VS vindt dit plaats in het  kader van een  University/Industry  Cooperative 
Research  Centre  Programme  (UICR) van de  National  Science Foundation  en 
andere programma's.  In Japan steunt het MITI onderzoek  aan polymeren  en 
composietmaterialen  in het  kader van het  "Onderzoek-  en ontwikkelingsproject 
op het gebied van fundamentele  technologie  voor de industrieën van de 
toekomst". 
8) Membraanwetenschap  en -technologie  en problemen  op het  gebied van  
elektrochemie 
74. Het vermogen  om op economische  wijze materialen  van elkaar te scheiden 
is van cruciaal  belang  en vaak de beperkende  factor  voor grootschalige 
industriële  processen.  Tegelijkertijd  zijn veel bestaande processen  en 
vooral scheidingsprocédés  minder  aantrekkelijk  geworden  door de gestegen 
kosten van energie  en grondstoffen,  met als  gevolg dat nieuwe processen 
moeten worden  aangepast  aan de  veranderde  energie-  en grondstoffenvoor-
ziening en produktie-eisen.  Vooral  scheidingsprocessen  met behulp  van 
membranen  voldoen  aan deze eisen. 
75. Het principe  van de  membraanwetenschap  is tamelijk  eenvoudig,  namelijk 
de fysische  scheiding  van bepaalde  stoffen  uit vloeistof-  of gasmengsels, 
maar de technologie  om de wetenschap  te vertalen  in praktische  industriële 
toepassingen  is complex. Hiervoor  is het  soort grootschalige  en gecoördi­
neerde werkzaamheden  vereist  dat tot  dusver in Europa nog niet met succes 
van de grond is gekomen.  Hoewel  funamenteel onderzoek  in Europa de af ge-

54 
lopen twee decennia een aantal ontwikkelingen op het gebied van  membraanwe­
tenschap en -technologie heeft opgeleverd dat  belofte  inhoudt voor  talrijke 
toepassingen in  industrie  en geneeskunde,  lag het zwaartepunt van de techno­
logische  ontwikkeling en commercialisering van  deze ontwikkelingen groten­
deels in de VS en  meer recent in Japan,  dank zij de betrokkenheid van  deze 
landen bij 0 & 0 op dit gebied (10 % van de  totale  Japanse  financiën  voor 
het MITI-programma  op het gebied van  fundamentele  technologieën  voor toe­
komstige industrieën,  ofwel ongeveer  50 miljoen Ecu tot 1990). 
76. Het  potentieel  van de  membraantechnologie  is echter nog lang  niet 
volledig  ontwikkeld en  wordt als zodanig vermeld in FAST-studies. De  jaar­
lijkse verkopen van  alle membraanscheidingssystemen,  die zo'n  dertig  jaar 
geleden  vrijwel  niet bestonden,  bedragen  thans 500 miljoen Ecu,  terwijl 
volgens de huidige  prognoses  de verkopen  zullen  stijgen  tot ten minste 15 
maal dit bedrag.  Dank zij de ontwikkelingen  zullen bestaande  scheidingstech­
nieken ten dele  worden  vervangen,  waardoor  nieuwe  mogelijkheden ontstaan 
voor constructiebedrijven. 
77. Aangezien  zich problemen  voordoen  met betrekking tot de beschikbaarheid 
van geschikte en  stabiele  materialen voor de produktie van  membranen  en op 
het gebied van de  industriële  toepassingen van  membranen,  zal het  onderzoek 
in dit programma  worden  gericht  op : 
- ontwikkeling van  nieuwe  membraanmaterialen,  met inbegrip van ceramische; 
- scheiding van gassen in hun bestandelen, bijvoorbeeld zuurstof van 
stikstof  en aardgas, zure bestanddelen uit afgassen; 
- scheiding  door per vaporatie van  kleine  hoeveelheden  organische 
bestanddelen in water,  kleine  hoeveelheden  water in organische 
vloeistoffen  en organische vloeistofmengsels van het  alifatisch/aromatisch 
type; 
- scheidingsprocessen met vloeibare  membranen  (emulsietype of 
geïmmobiliseerde  vloeistoftype)  voor afvalwaterzuivering en in de 
hydrometallurgie; 
- scheiding  door hyperfiltratie  en ultrafiltratie  van een  mengsel  van in 
water opgeloste  stoffen  met behulp van een continue  membraankolom,  met 
extra aandacht  voor het vervuilingsprobleem. 
78. Een aantal van de  fundamentele  processen op het gebied van de  membraan­
technologie  is tevens van toepassing op bepaalde  problemen  op het gebied van 
de toegepaste elektrochemie. Dit is een  essentieel  proces in de non-ferro-
metaalindustrie.  Van speciaal  belang  zijn de irreversibele  verschijnselen 
van anodische  systemen  en gesmolten  zoutelektrolyse.  Deze problemen  worden 
daarom opgenomen  in dit programma. 

55 
9) Katalyse en deeltjestechnologie 
79. De meeste  voor dit  FTO-programma  voorgestelde onderzoekprojecten  moeten 
resulteren  in voordelen voor een aantal  industrieën.  Er is evenwel  één 
bijzonder  gebied van chemisch-technologisch  onderzoek  dat de  Commissie 
voorstelt  op te nemen,  zelfs al zijn de voornaamste  toepassingen het belang­
rijkst voor de  chemische  industrie.  Het gaat  hier om het  verschijsel  kata­
lyse, ofwel de eigenschap van  stoffen  die chemische  reacties  vergemakke­
lijken zonder  zelf te worden  verbruikt.  Uiteraard is katalyse tevens van 
algemeen  belang wat  betreft  de bestrijding  van de  milieuvervuiling  en voor 
bedrijven  die hun vervuilende emissie  moeten  verlagen. 
80. Hoewel  vooral van belang voor de  chemische  en aanverwante  industrie,  is 
katalyse  een dermate  universeel  mechanisme  in deze uitgebreide en  economisch 
belangrijke  sector van de  industrie  dat dit  verschijnsel  speciale  aandacht 
waard is - 90 % van  alle industriële  chemische  produkten  worden  vervaardigd 
via één of meer katalytische  processtappen. 
81. Zowel in de VS als in  Japan zijn uitgebreide  programma's  gestart om het 
katalyse-onderzoek te bevorderen. De  financiële  bijdrage van de overheid 
wordt in de VS  geraamd  op 20-25 miljoen Ecu/jaar en in  Japan op ongeveer  5 
miljoen  Ecu/jaar. De  potentiële  markt is echter geweldig. In de VS  wordt 
geraamd dat alleen  al de olieindustrie,  chemische  industrie  en autoindustrie 
in 1980 katalysatoren met een  waarde  van 1,36  miljard  US dollar  gebruikten. 
De voorspelde groei is  ongeveer  3,5 % per  jaar. 
82. Overeenkomstig  de FAST-aanbevelingen zal de  belangrijkste  doelstelling 
van het communautaire  onderzoek  op dit gebied  worden gevormd  door de ontwik­
keling van nieuwe  katalysatoren met een  hoge specificiteit  voor de produktie 
van fijnchemicaliën. 
83. De belangrijkste  voordelen van de  nieuwe  katalysatoren  zullen worden 
gevormd door : 
- beter gebruik van grondstoffen aangezien  minder  materiaal  wordt gebruikt 
voor de produktie van  ongewenste  nevenprodukten; 
- afscheiding van de  nevenprodukten  zal minder kostbaar  zijn omdat er minder 
tijd, kapitaal  (scheidingseenheden) en energie nodig is; 
- inactivering  van katalysatoren  door nevenprodukten  kan aanzienlijk  worden 
teruggedrongen met als gevolg een langere levensduur van de  dure 
katalysatoren  en dientengevolge  minder  verbruik van de kostbare materialen 
(iridium,  platina,  enz.) die in de katalysatoren verwerkt  zijn. 

- 56 -
84. Specifiek  gqgerzogjc op dif gggigg z^l  bjt^e^ipj  hebben op : 
1) de toepassing  van zeolieten  als katalysatoren  voor piet-petrochemische 
toepassingen.  Het belangrijkste  onderzoekgebied is de  ontwikkeling  van 
zeolieten  voor vormselectieve  katalyse.  De fundamentele kennis is in 
Europa goed ontwikkeld,  maar toepassingsgericht  onderzoek  dient te worden 
gestimuleerd; 
2) homogene  katalyse  is eveneens een gebied waar een goede kennis aanwezig 
is, maar waar tot dusver onvoldoende is gedaan aap toepassingen. Het 
voordeel  van homogene  katalyse  is dat vaak een hogere  selectiviteit  kan 
worden verkregen. Het onderzoek wordt  gericht  op katalysatoren  waarin 
gebruik  wordt gemaakt van  palladium  en de onedele metalen  kobalt,  molybdeen, 
vanadium en  mangaan  voor toepassing  in oxydatiereacties; 
3) de katalytische  zuivering  van industriële  effluenten  is een ander 
belangrijk  onderwerp met het oog op aanpak van de zure regen. Het 
onderzoek wordt  gericht  op de verwerking van gasvormige SO., en NO^ -
effluenten. 
85. Een andere  belangrijke  tendens in de  katalyse  is de  ontwikkeling  en 
toepassing  van geimmobiliseerde enzymen als industriële  katalysatoren.  Op 
dit gebied worden in dit  programma  evenwel geen werkzaaheden  verricht, 
aangezien  dit reeds  deel uitmaakt van het communautaire  programma  voor 
0 S 0 op het gebied van de  biotechnologie. 
86. Inzicht  in het gedrag van  deeltjes  vormt een  essentieel  element in 
veel van de werkzaamheden op  katalysegebied.  Er wordt  echter  niet voor­
gesteld  de werkzaamheden op het gebied van de  deeltjestechnologie  in dit 
programma  te beperken tot de aspecten van  katalyse.  Deeltjestechnologie  is 
van belang in  veel industriële  sectoren,  bijvoorbeeld  de procesindustrie  en 
de apparatenbouw. Er is in verhouding weinig bekend over het gedrag en 
transport  van deeltjes,  hetgeen  leidt tot aanzienlijke  verliezen  van 
materialen  en energie. 
Relatie  tussen het  FTQ-programma  en andere communautaire 0 &  O-programma's 
87. Algemene onderzoekonderwerpen die  zijn opgenomen  in verschillende, 
bestaande  en voorgestelde, communautaire 0 &  O-programma's,  maken tevens 
deel uit van het  FTO-programma.  Gezien de uiteenlopende  specifieke  onder-
zoekdoelstel  lingen van het  FTO-programma  en van deze andere  programma's 
kunnen deze onderwerpen evenwel gezamenlijk worden behandeld. Een goede 

- 57 -
interne  coördinatie  dient  ervoor  te zorgen dat onnodig dubbel  werk wordt 
vermeden  en dat de  specifieke  werkzaamheden  aan deze onderwerpen  in de 
verschillende  programma's  elkaar  zoveel mogelijk wederzijds aanvullen. 
Deze vorm  van coördinatie voldoet reeds goed,  zoals  blijkt  uit het huidige 
onderzoek  aan keramische materialen. Keramische materialen worden behandeld 
in het grondstoffenprogramma,  het energiebesparingsprogramma  en het  programma 
van GCO Petten, echter  altijd met complementaire  onderzoekdoelstellingen. 
88. In de  volgende paragrafen worden  de relaties  aangegeven tussen  het 
FTO-programma  en de  andere communautaire  0 & O-programma's  waar de kans 
bestaat dat dubbel  werk wordt  verricht. 
- j5t_i_mul£ri_ng_ 
89. Het stimuleringsprogramma  is gericht  op de  bevordering  in uiteenlopende 
veelbelovende  disciplines  van tamelijk  fundamenteel onderzoek  dat nog ver 
verwijderd  is van  industriële toepassingen.  Werkzaamheden  die samenhangen 
met die in het  FTO-programma  kunnen  plaatsvinden  op het  gebied van katalyse, 
membranen,  lijmen  en polymeren,  maar de stimulering  heeft  alleen  betrekking 
op de fundamentele aspecten  van deze onderwerpen  en er  zullen  geen specifieke 
industriële toepassingen worden beoogd.  Dit  laatste  staat  uiteraard  centraal 
in het FTO-programma. 
- J3iotecJTri£l_ogj_e_ 
90. Zowel  het biotechnologieprogramma  als het  FTO-programma  bevatten  werk­
zaamheden  op het  gebied van katalyse.  Dubbel  werk kan evenwel  alleen 
voorkomen  op het  gebied van de  enzymkatalyse.  Omdat  dit specifieke 
onderwerp  in het  biotechnologieprogramma  is opgenomen,  wordt het niet behandeld 
in het FTO-programma.  Wel  ligt het in de  bedoeling  een nauwe band te hand­
haven tussen  het biotechnologieprogramma  en degenen  die aan  katalyseprojecten 
werken in het  FTO-programma  om een  vruchtbare  uitwisseling  van ideën te 
bewerkstellingen. 

- 58 -
- Milieu 
91. De werkzaamheden in hét mi t'iëüpróg'ramma die  betrekking  hebben op schone 
technologieën, kunnen tot op zekere hoog'te één aspect van de katalyséwerk-
zaamheden in het  FTO-programma  overlappen, namelijk  katalytische  zuivering 
van industriële  effluenten.  Dë FTÖ-wèrkzaamhedën op' dit gebied  zullen 
daarom in  nauwe samenwerking mét hét milieuprogramma worden opgezet, ten 
einde onderzoekresultaten  te bereiken die van wederzijds belang  zijn. 
- _Ener^i_eb_es£a£ijngx  _st_aa_l jen_yeij:i£h_ei_d  varj ^e£nre_act^o_rejn 
92. Onderzoek in het  FTO-programma  kan tot op zekere hoogte samenvallen 
met onderwerpen van de 0 8  O-programma's  op het gebied van  energiebesparing, 
staal en de  veiligheid  van kernreactoren.  In deze  programma's  zijn de 
onderzoekdoelstellingen  evenwel  specifiek  gekoppeld aan de  globale  doel­
stelling  van het desbetreffende  programma,  d.w.z.  beperkt tot de  oplossing 
van bepaalde  praktische  problemen in verband met  respectievelijk  nieuwe en 
alternatieve  energiebronnen,  staalproduktie  en de bouw van kernreactoren. 
De FTO- werkzaamheden  zijn algemeen  gericht  op uitbreiding  van de funda­
mentele kennis van deze onderwerpen met het oog op mogelijke industriële 
toepassingen  op ruime  schaal. 
- ^r£nds_tqffen_ 
93. Het subprogramma voor de vervanging van  grondstoffen  in het  huidige 
grondstoffenprogramma  kan FTO-werkzaamheden overlappen op het gebied van 
de vervanging van  materialen  voor oppervlaktebewerking en  coatings  (slijt­
vaste en corrosievaste  coatings) en, in mindere mate, de vervanging van 
snijdende  en verspanende gereedschappen. 
94. De werkzaamheden op deze gebieden in het grondstoffenprogramma hebben 
echter betrekking  op het gebruik van andere  grondstoffen  die minder duur en 
indien mogelijk  beter beschikbaar  zijn, terwijl  de belangrijkste  doelstelling 
in het FTO-programma  over het algemeen de  verbetering  van eigenschappen en 
technieken  op dit  gebizd  is. 

- 59 -
- _ES£rJ_t_ 
95. Hoewel zowel in het Esprit-programma als in het FTO-programma aan 
CAD/CAM  zal worden gewerkt, zullen deze werkzaamheden elkaar  niet  overlappen, 
aangezien  het FTO-werk uitsluitend beperkt zal zijn tot de eenvoudiger 
toepassingen van de  CAD/CAM-concepten  in de conventionele bedrijven. 
- _C0ST_ 
96. Er zijn verschillende COST-activiteiten die betrekking hebben op 
onderwerpen uit het FTO-programma, namelijk corrosie in de bouwnijverheid 
(COST  502), poedermetallurgie  (COST  503) en materialen voor stoomturbines 
(COST  505). De coördinatie zal plaatsvinden in het kader van het actie­
programma voor onderzoek. 
- _Gejrieejij^cJhajDpe^_i_j k_ _Cej2t_rum _vo£r_0jnder_zqek_ 
97. De activiteiten van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek op 
het gebied van de  m.ateri  aalkunde (vooral hoge-temperatuurmateri alen) en 
materiaalbeproeving kunnen een aanzienlijke bijdrage leveren tot het 
welslagen van het FTO-programma. 
98. Hoewel de verschillende 0 & O-programma's van de Gemeenschap elkaar 
overlappen,  verschillen de onderzoekdoelstellingen van de diverse programma's 
over het algemeen sterk; de FTO-doelstellingen zijn over het algemeen 
ruimer en meer industriegericht dan die van de meeste andere programma's. 
Een nauwgezette uitwisseling van  informatie  moet overbodig dubbel  werk 
vermijden of, wat erger zou zijn, de afwijzing van een goed voorstel in 
een van de mogelijke programma's in de veronderstelling dat het onder een 
ander programma zal worden aangenomen. Uit ervaring is gebleken dat deze 
coördinatie  mogelijk  is en de situatie in dit verband zal verder worden 
verbeterd met de invoering van het actieprogrammaconcept. 

- 60 -
ι 
VII. Financiering van het programma en bënodig'cl personeel 
99. De financiële middelen die voor ètë verschillende deelgebieden geraamd 
worden, zijn het minimum dat noodzakelijk  wordt  geacht om het onderzoek-
niveau in de gehele  Gemeenschap  boven het subkritische niveau te verheffen, 
zodat  deze  middelen een  nuttige  en belangrijke invloed zullen uitoefenen 
op de betrokken technologieën. Een deel van de middelen  (15  miljoen ECU) 
wordt  in eerste instantie  niet  voor een specifiek gebied bestemd. De 
blijken  van belangstelling zulleh bijdracjen tot een  duidelijk  indicatie 
van de belangrijkste projecten binnen de verschillende deelgebieden en de 
kosten hiervan en dus van de beste verdeling van de middelen. 
100.  Het voorgestelde programma  heeft  betrekking op een periode van vier 
jaar, maar het is  duidelijk  dat,  terwijl  een aantal onderzoekdoelstellingen 
binnen vier jaar kan worden verwezenlijkt, andere pas na een langere periode 
kunnen worden bereikt. Het  ligt  daarom in de bedoeling dat het programma 
de vorm van een voortdurend aangepast vierjarenprogramma  krijgt  met een 
beoordeling en herziening van het programma aan het eind van elk jaar. 
101.  Met de contracten die worden gesloten na het eerste formele verzoek 
om voorstellen, zal ongeveer de  helft  van de in  totaal  nodig geachte 
communautaire middelen worden vastgelegd. De resterende  helft  wordt  in 
reserve gehouden om indien nodig te worden  gebruikt  als aanvullende finan­
ciering van projecten die buitengewoon veelbelovend zijn, en voor de 
subsidiëring van de contracten die worden gesloten na een tweede verzoek 
om voorstellen dat na een herziening halverwege het programma  wordt  gedaan. 
102.  De totale  kosten van het programma worden geraamd op  270  miljoen ECU 
met een communautaire bijdrage van ongeveer  50%.  De Communautaire financiële 
bijdrage die voor elk van de geselecteerde gebieden  wordt  voorgesteld is  : 
1) betrouwbaarheid, slijtage en aantasting 20 miljoen ECU 
2) oppervlaktewetenschap en -technologie 10 miljoen ECU 
3) toepassingen van lasertechnologie alsmede 
andere nieuwe methodes voor de vormgeving 
van metalen 15 miljoen ECU 

- 61 -
4) verbindingstechnieken 
5) nieuwe testmethodes, waaronder niet-destructieve 10 mi Ljoen ECU 
tests, on-line-tests en computergesteunde tests 
6) CAD/ CAM en wiskundige model  Len 
7) poLymeren, composieten en andere nieuwe 15 mi Ljoen ECU 
10 mi Ljoen ECU 
materi  aLen 20 miljoen ECU 
10 miljoen ECU 
10 mi Ljoen ECU 
15 miljoen ECU 8) membraanwetenschap en -technologie 
9) katalyse en deeLtjestechnoLogie 
niet  vastgelegd 
Totaal 135 miljoen ECU 
Benodigd  personeel van de Commissie 
103.  Ten aanzien van het benodigd personeel  dient  te worden aangetekend 
dat dit een nieuw programma is en  niet  een  voortzetting  van een bestaand 
programma, zodat er geen kern aanwezig is van een bestaande vaste staf 
om van uit te  gaan.  De Commissie verwacht dat ten minste 26 personen 
moeten worden aangesteld om dit programma op de  juiste  wijze te beheren. 
Dit aantal  wordt  als een minimum beschouwd, aangezien hiermee slechts 
wordt  voorzien in de mankracht die de wetenschappelijke disciplines en 
technische behoeften van de bovenbeschreven onderzoekgebieden kan omvatten. 
De contracten zulLen gewoonlijk kortlopende contracten zijn, d.w.z. dat 
zij ten hoogste de duur van het programma bestrijken, ten einde een up-to-
date technische kennis  mogelijk  te maken  van.de deskindigen waarvan in 
principe  wordt  verwacht dat zij naar hun Land van herkomst terugkeren aLs 
hun contracten afLopen. De specifieke personeelsbehoefte is : 
A Rang  - 15  (twee  personen voor elk van de  vijf  grootste onder­
zoekgebieden,  een persoon voor elk van de resterende 
vier gebieden, alsmede een persoon die verantwoorde­
lijk is voor de onderhandeling over contracten, enz.) 
B Rang - 3 (ondersteunend personeel in gewone verhouding tot 
A-ambtenaren) 
C Rang  - 8 
Totaal  26 

- 62 -
VIII.  Algemeen 
104.  De doelstelling van dit programma is bovenal de stimulering van 
fundamenteel technologisch onderzoek in samenwerkingsverband op een schaal 
die toereikend is om het concurrentievermogen van de Europese industrie 
krachtig te be'invloeden.  Deze  doelstelling moet in alle fasen van het 
programma in gedachten worden gehouden en vooropstaan bij de besluit-
vorming. Onderzoekvoorstellen van academisch bélang die evenwel geen 
belangrijke of ruime potentiéle industriéle toepassingen aangeven, worden 
afgewezen. 
105.  Er zij met nadruk op gewezen dat de aanmoediging van technologisch 
onderzoek  op zich  niet  kan Leiden tot verbetering van het communautaire 
industriéle concurrentievermogen. Technologisch onderzoek is slechts 
één factor van de vele die Leiden tot een 
kan alleen effectief zijn als  tegelijkertijd  de juiste industriéle, 
economische  en sociale voorwaarden worden geschapen. De Commissie is 
echter van mening dat de bevordering van FTO en vooral FTO in communautair 
samenwerkingsverband,  een noodzakelijke voorwaarde is voor het herstel 
van de industrie in de Gemeenschap. Zonder een injectie van de nieuwe 
technologieén die dank zij FTO kunnen worden ontwikkeld, bestaat de kans 
dat veel communautaire bedrijven die vooral ten gevolge van de Amerikaanse 
en Japanse  concurrentie reéds met ernstige problemen kampen, op korte 
termijn  niet  overleven,  terwijl  bedrijven waarmee het op dit ogenblik 
ogenschijnlijk goed gaat, op langere  termijn  niet  overleven. De nieuwe 
technologieén op zich en de toegang die innoverende ondernemingen, kleine, 
middelgrote, hiertoe hebben, kunnen ook stimulerend werken wat  betreft 
de grotere ondernemingsgeest en grotere  rentabiliteit  die vereist zijn 
voor de groei en blijvende gezondheid van de communautaire industrie. 
106.  De industrie heeft een belangrijke bijdrage geleverd tot de selectie 
van de onderzoekonderwerpen, maar onderzoekvoorstelLen zuLlen alleen 
worden gesteund als de industrie zich vastlegt via een belangrijke finan-
ciéle deelname, door voortdurend advies te geven met betrekking tot het 
beheer  van het programma en door over het algemeen voortdurend belang-
stelling te tonen voor het welslagen van het programma. De Commissie 
zal vooral  letten  op de bereidheid van de industrie om de werkzaamheden 
met zuiver particuliere middelen en in onderlinge concurrentie  voort  te 
zetten als de precommerciéle werkzaamheden van het programma zijn afgerond. 

- 63 -
VOORSTEL 
voor 
BESLUIT  VAN DE  RAAD 
tot vaststelling van een meerjarenprogramma van de Europese Economische 
Gemeenschap  voor onderzoek en ontwikkeling op het gebied van fundamenteel 
technologisch onderzoek. 
DE RAAD  VAN DE  EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet  op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, 
inzonderheid op artikel 235, 
Gezien  het voorstel van de Commissie, 
Gezien  het advies van het Europese Parlement (1), 
Gezien  het advies van het Economisch en Sociaal Comité (2), 
Overwegende dat, volgens het bepaalde in artikel 2 van het Verdrag, de 
Gemeenschap  inzonderheid tot taak heeft een harmonische ontwikkeling van 
de economische activiteit, een gestadige en evenwichtige expansie, alsmede 
een toenemende verbetering van de levensstandaard binnen de gehele Gemeenschap 
te bevorderen; 
Overwegende dat fundamenteel technologisch onderzoek bijdraagt tot het bereiken 
van deze doelstellingen en gericht is op de behoeften van vele voor de 
Gemeenschap  economisch belangrijke, industriële takken; 
Overwegende dat de bevordering van het concurrentievermogen van de Europese 
industrie tot de belangrijkste doelstellingen van het Kaderprogramma behoort; 
Overwegende dat een groepering van indirecte en gecoördineerde acties op het 
gebied van fundamentele technologie een bijdrage zou vormen tot het bereiken 
van deze doelstelling; 
(1) 
(2) 

- 64 -
Overwegende  dat het Onderzoek Actie Programma betreffende Industriële 
Technologieën een aantal onderzoekprogramma's omvat die waardevol zijn 
voor de Europese industrie, doch nog  niet  een programma betreffende multi-
sectorieel  en multi-disciplinair fundamenteel technologisch onderzoek bevat; 
Overwegende  dat het Verdrag  niet  voorziet in de daartoe vereiste specifieke 
handelingsbevoegdhei  d; 
BESLUIT  : 
Artikel 1 
1. Er  wordt  een programma van de Europese Economische Gemeenschap voor onderzoek 
en ontwikkeling op het gebied van fundamenteel technologisch onderzoek  zoals 
beschreven  in de bijlage vastgesteld voor een periode van vier jaar, ingaande 
op de dag van bekendmaking van dit besluit in het Publikatieblad van de 
Europese  Gemeenschappen. 
2. Het programma omvat werkzaamheden die als contractonderzoek en als gecoördineerde 
actie '..'orden uitgevoerd. 
De werkzaamheden zullen worden uitgevoerd via contracten op basis van kostendeling 
die worden afgesloten met daarvoor in aanmerking komende industriële organisaties, 
onderzoeklaboratoria of universitaire instellingen of combinaties daarvan. 
De gecoördineerde acties bestaan uit de coördinatie op communautair niveau 
van onderzoekactiviteiten die deel uitmaken van de bestaande onderzoek­
programma's in de Lid-Staten en, in voorkomend geval, van de Gemeenschap. 
Voorkeur  zal worden gegeven aan projecten die worden uitgevoerd door 
deelnemers  uit meer dan een Lid-Staat, waarbij tenminste één deelnemer 
een industriële organisatie is. 
Artikel 2 
De kredieten nodig voor de uitvoering van het programma waarvan het bedrag 
wordt  geschat op 135 miljoen Ecu, met inbegrip van de uitgaven voor 26 
personeelsleden,  worden in de begroting van de Europese Gemeenschappen 
opgenomen.  De getallen zijn indicatief. 

- 65 -
Artikel 3 
Het programma zal gedurende het tweede jaar opnieuw worden  bezien.  Dit kan 
overeenkomstig de passende procedures leiden tot een herziening van het 
programma die in de loop van het derde jaar in werking  treedt. 
Artikel 4 
De Commissie is verantwoordelijk voor de uitvoering van het programma met 
betrekking tot het contractonderzoek en voor de coördinatie met betrekking 
tot de gecoördineerde acties. 
Zij besluit, in het kader van het programma, inzake de details van de 
uitvoering, met name ten aanzien van de indeling van de werkzaamheden 
tussen  contract onderzoek en gecoördineerde acties, en de tenuitvoerlegging 
van nieuwe gecoördineerde acties. 
Artikel 5 
De Commissie  wordt  bij het vervullen van de in Artikel 4 genoemde taken 
bijgestaan door het Raadgevend Comité inzake Beheer en Coördinatie 
(Industriële Technologieën) (CGC) ingesteld bij:Besluit van de 
Raad 
Artikel 6 
Ten aanzien van de gecoördineerde acties, overeenkomstig een door de 
Commissie  in overleg met het CGC vast te stellen procedure, wisselen de 
deelnemende  Lid-Staten en de Gemeenschap regelmatig alle  nuttige  informatie 
uit over de uitvoering van het onderzoek in het kader daarvan. 
De deelnemende Lid-Staten verstrekken de Commissie alle voor de coördinatie 
dienstige gegevens. Voorts streven zij ernaar de Commissie alle gegevens 
te verstrekken over gelijksoortige onderzoekwerkzaamheden die worden gepland 
of uitgevoerd door organen die  niet  onder hun bevoegdheid vallen. 
Deze  gegevens worden als  vertrouwelijk  behandeld indien de Lid-Staat die 
deze  verstrekt, hierom verzoekt-
Brussel Voor  de  Raad 

- 66 -
BIJLAGE 
Het programma omvat werkzaamheden in de volgende negen hoofdgebieden : 
1. Betrouwbaarheid, slijtage en beschadiging 
met inbegrip van in het bijzonder, 
(a) Methoden voor de voorspelling van de gebruiksduur en de beoordeling 
van defecten in werktuigbouwkundige materialen, componenten en 
constructies. 
(b) Weerstand tegen slijtage van materialen voor gebruik in abrasieve, 
erosieve  en corrosieve media en onder andere ongunstige omstandigheden 
en tribologische factoren die optreden bij de vormgeving en bewerking 
van materialen. 
(c) Verbeterde lager materialen en systemen met betrekking tot vermoeidheid, 
en schade veroorzaakt door vastlopen en cavitatie. 
(d) Breukmechanica in werktuigbouwkundige materialen en componenten, met 
inbegrip van onstabiele breuk, vermoeidheid, kruipen en de invloed van 
corrosie op onstabiele en door vermoeidheid gefnduceerde breuk. 
(e) Vermoeidheid van werktuigbouwkundige materialen en componenten in 
functie  van de opgelegde cyclische spanningen, de samenstelling van de 
materialen en de behandeling en  kwaliteit  van het productie proces. 
Het verband tussen materiaal karakteristieken en ontwerpvermoeidheids-
gedrag. 
(f) Corrosieweerstand en corrosiebescherming van werktuigbouwkundige 
materialen en componenten in agressieve media en onder ongunstige 
omstandigheden en waterstofverbrossing in verband met corrosie. 
(g) Microbiologische beschadiging van werktuigbouwkundige materialen. 
(h) Biocompatibiliteit van materialen die  gebruikt  worden in implantaten 
en de vervanging van organen. 
2. Oppervlaktewetenschap en -technologie 
met inbegrip van in het bijzonder, 
(a) Oppervlaktebehandeling en beschermende deklaag technologie ter 
modificatie van de physische en mechanische eigenschappen van 
materialen, componenten en constructies. 
(b) Gebruik in de  productielijn  van processen die op laboratoriumschaal 
beschikbaar  zijn. 
(c) Oppervlakte eigenschappen en grensvlakverschijnselen. 

- 67 -
3. Lasertechnologie en toepassingen daarvan en andere nieuwe methoden voor  
metaalbewerking en vormgeving 
met inbegrip van in het bijzonder, 
(a) Ontwikkeling en gebruik van lasers met hoog vermogen voor materiaal 
bewerking, inclusief de wisselwerking van laserbundels met materialen. 
(b) Veiligheid en werkwijzen bij het gebruik van lasers in de productie 
lijn. 
(c) "Near-net shape" fabricatie technologie, in het bijzonder poeder 
technologie. 
4. Verbindingstechnieken 
met inbegrip van in het bijzonder, 
(a) Nieuwe of verbeterde lastechnieken, inclusief electronen  staal-, 
diffusie-en wrijvingslassen. 
(b) Goedkoop automatisch  lassen,  inclusief sensoren en adaptieve 
regelmechani  smen. 
(c) Nieuwe of verbeterde technieken voor kleven, solderen en hardsolderen 
en hun aanpassing voor gebruik in massaproductie. Verbinding van 
nieuwe en ongelijksoortige materialen. 
5. Nieuwe beproevingsmethoden met inbegrip van niet-destructieve beproeving, 
on-line beproeving en computerondersteunde beproeving 
met inbegrip van in het bijzonder, 
(a) Functie verwante technieken voor het meten en beproeven van materiaal 
beschadigingsprocessen,  inclusief corrosie, slijtage, breuk en scheur-
initiatie  processen,  biologisch geïnduceerde beschadiging. 
(b) Niet-destructieve beproevingstechnieken voor de bestudering, opsporing 
en presentatie van defecten en spanningen in materialen, componenten 
en constructies. 
(c) Computerondersteunde beproevingstechnieken en -systemen, in het bijzonder 
met het oog op gebruik in computer geïntegreerde fabricage. 
(d) Beproevingsmethoden voor materialen, componenten en constructies onder 
bedrijfsspanningen, inclusief simulatie daarvan. 
6. CAD/CAM  en mathematische modellen 
met inbegrip van in het bijzonder, 
(a) CAD/CAM  technieken voor productieprocessen in de niet-electronische 
industrie, in het bijzonder goedkope technieken voor kleine en 
middelgrote bedrijven. 

- 68 -
(b) Mathematische modellen van productieprocessen en verschijnselen, 
inclusief modelwerkzaamheden die betrekking hebben op flexibele 
productiesystemen geschikt voor kleine en middelgrote bedrijven. 
7. Polymeren, composietmaterialen en andere nieuwe materialen 
met inbegrip van in het bijzonder, 
(a) Polymeren en composietmaterialen met speciale en verbeterde physische 
en mechanische eigenschappen en  stabiliteit  voor ruimere 
werktuigbouwkundige, medische en landbouwkundige toepassingen. 
(b) Kostenbeperkende productie? verwerkings- en verbindingstechnieken 
voor polymeren en composietmaterialen. 
(c) Verbindingsmechanismen en wisselwerkingen aan de grensvlakken van de 
bestanddelen van composietmaterialen. 
(d) Materialen met speciale electrische, magnetische en opto-electronische 
eigenschappen  voor gebruik in verscheidene werktuigbouwkundige 
toepassingen. 
N.B.:  Speciale  toepassingen van composietmaterialen in het bijzonder voor 
de transportindustrie worden opgenomen in een nader programma voor 
geavanceerde  materialen. 
8. Membraanwetenschap en -technologie en problemen in electrochemie 
met inbegrip van in het bijzonder, 
(a) Toepassing van membranen in continue scheidingsprocessen, in het 
bijzonder de toepassing van  hyperfiItratie,  ultrafiItratie,  micro-
filtratie  en dialyse voor industriéle vloeistoffen. 
(b) Industriéle toepassingen van gasscheidingen met behulp van membranen, 
inclusief zuurstoifverri j king van lucht, afscheiding van zure 
componenten in uitlaatgassen en aardgas, scheiding in aardgas en 
industriéle  procesgassen. 
(c) Scheiding van vloeistofmengsels door pervaporatie met inbegrip van 
de verwijdering  van water uit organische vloeistoffen, scheiding van 
aromatische-alifatische vloeistofmengsels en  verwijdering  van 
organische componenten uit  water. 
(d) Nieuwe membraanmaterialen inclusief keramisch materialen voor 
industriéle en medische toepassingen. 
(e) Vervuiling en preventie van vervuiling van membranen. 
(f) Irreversibele verschijnselen in anodische systemen in electrolytische 
winning van non-ferro metalen. 
(g) Technologie van gesmolten zout electrolyse voor de non-ferro metallurgische 
industrie. 

- 69 -
9. Katalyse en deeltjestechnologie 
met inbegrip van in het bijzonder, 
(a) Zeolieten als katalysatoren in de organisch chemische industrie, 
inclusief  productie, karakterisatie en vormgeving en toepassing 
in vormselectieve katalyse. 
(b) Industriéle homogene katalyse, in het bijzonder voor oxidatie 
reacties. 
(c) Katalytische zuivering van industriéle afvalproducten, inclusief 
de verwijdering  van so2 en NO . 
x 
(d) Deeltjestechnologie in het bijzonder, de fabrikatie van deeltjes, 
deeltjes verontreiniging en het ontwerpen van materieel. 

- 70 -
BIJLAGE  III 
TOEPASSING  VAN  NIEUWE  TECHNOLOGIEËN  (KLEDINGFABRICAGE) 
PROGRAMMAVOORSTEL 
I. Inleiding 
1. Of de concurrentiepositie van de industrie in de  Gemeenschap  veilig 
kan worden gesteld hangt in hoge mate af van het ontwikkelen van de in 
bijlage II beschreven basistechnologieën.  Deze  technologieën vormen een 
belangrijke  basis  voor ontwikkeling door de industrie van nieuwe produkten 
en processen,  waarvoor in de komende  tien  jaar en waarschijnlijk tot na 
2000 een  markt  zal ontstaan. Het concurrentievermogen van een industrie 
hangt ook af van het vermogen van afzonderlijke bedrijven en bedrijfstakken 
om met  succes  aan andere bedrijfstakken ontleende nieuwe technologieën toe 
te passen  voor hun eigen specifieke fabricagebehoeften op een manier die ook 
door  KMO's  effectief kan worden gebruikt. 
2. Vergeleken met andere geïndustrialiseerde landen heeft  Europa  zeker 
wat betreft  de onderlinge samenwerking tussen landen een achterstand 
waar  het gaat om het bijeen brengen van uit verschillende bedrijfstakken 
afkomstige technologieën ten behoeve van één enkele sector. Om de techno­
logische  mogelijkheden van  Europa  optimaal te kunnen benutten is dergelijke 
samenwerking echter van essentieel belang. De inspanning moet worden 
gericht op die sectoren van de verwerkende industrie in de  Gemeenschap  die 
de mogelijkheid bieden om door injectie van hoogwaardige technologie zodanig 
te veranderen dat zij zonder hulp van beschermende maatregelen in staat is 
de buitenlandse concurrentie het hoofd te bieden. 
3. Welke wegen en mogelijkheden er zijn voor het stimuleren van  samen­
werking in de onderzoek- en ontwikkelingsfase tussen bedrijfstakken en 
landen  onderling kan alleen worden bepaald door middel van een samenwerkings-
experiment dat een belangrijk model zal opleveren voor het verrichten van 
multidisciplinair en internationaal opgezet onderzoek op het gebied van 
de toepassing van nieuwe technologieën, dat zal worden gebruikt ten 

- 71 -
behoeve  van een aantal verwerkende industrieen in de Gemeenschap, 
de industrieen waar de betreffende technologieén vandaan komen (bij-
voorbeeld micro-elektronica en machinebouw) en de sectoren die daar 
gebruik van maken. 
4. De kledingindustrie (in deze tekst omvat het woord "kleding" ook de 
gebreide kleding is uitgekozen als testsector voor het programma omdat 
zij economisch belangrijk is, en er een reéle mogelijkheid bestaat om 
de algehele tendens tot aftakeling in de afgelopen jaren om te zetten in 
een positieve ontwikkeling door middel van een geweldige injectie van 
technologie,  en omdat de noodzaak tot aanwending van nieuwe technologieén 
ter versterking van het concurrentievermogen ook voor een aantal andere 
verwerkende industrieen in de Gemeenschap, geldt. 
5. De kledingindustrie verschaft momenteel in de Gemeenschap werkgele-
genheid aan meer dan 850.000 personen,  terwijl  nog eens 1,2 miljoen 
personen  werkzaam zijn in takken van de textielindustrie die voor hun 
economisch  bestaan grotendeels afhanke  lijk  zijn van de kledingindustrie. 
Gezamenlijk  hebben deze bedrijven meer dan 8% van de in de verwerkende 
industrie van de Gemeenschap werkzame arbeidskrachten in dienst,  terwijl 
ze ongeveer 6,4% van de toegevoegde waarde van de  totale  industrie in de 
Gemeenschap  voor hun rekening nemen. Hoewel de kledingindustrie dus  eco­
nomisch  gezien  zeer  belangrijk is, is de reéle omzet van deze bedrijfstak 
sinds  1975 aanzienlijk gedaald,  terwijl  het aantal arbeidsplaatsen met 
ongeveer  26% is afgenomen. Als men  niet  snel de middelen  vindt  om, 
vooral tegenover fabrikanten uit het Verre Oosten, de concurrentiepositie 
te versterken zal de afbraak van de Europese kledingindustrie van de 
afgelopen jaren in versneld tempo doorgaan  terwijl  de werkgelegenheid en 
de rechtstreekse en indirecte produktie in ernstig gevaar komt. Alleen 
een industrie die concurrerend is kan werkgelegenheid garanderen. 
6. In concurrerende landen bestaan er reeds 0 & 0-programma's op het 
gebied  van de vervaardiging van kleding. In  Japan,  bijvoorbeeId, 

- 72 -
is er een door het  MITI  gefinancierd programma van zo'n 80 miljoen ECU 
voor de ontwikkeling van voLLedig géautomatiseerde systemen voor kleding-
produktie. Ook in Zweden en de Verenigde Staten  wordt  veel op dit gebied 
gedaan. 
7. In de nu volgende hoofdstukken  wordt  een uiteenzetting gegeven van de 
technische en administratieve inhoud van het programma,  zoals  dat ontwikkeld 
is in overLeg met industriéle en andere deskundigen. 
II. De roL van de Gemeenschap 
8. Het voorgestelde programma zal een katalyserende werking hebben op 
multidisciplinaire en in samenwerkingsverband opgezette onderzoek werkzaam-
heden die gericht zijn op de toepassing van nieuwe technoLogieen waarmee 
men een radicaLe versterking van het concurrentievermogen van de kleding-
industrie in de Gemeenschap wiL bewerkstellingen. Het programma moet een 
werkmodel opleveren voor onderlinge samenwerking tussen bedrijfstakken en 
landen.  Het sluit volledig aan op de  hoofdlijn  van het kaderprogramma 
met betrekking tot de bevordering van het industrieel concurrentievermogen. 
9. Het programma is er  niet  voor subsidiering van onderzoek in de kleding-
industrie. Zulk onderzoek  komt  voornamelijk voor rekening van de industrie. 
Het is gericht op die punten waar Europa voor wat  betreft  onderlinge  samen­
werking tussen bedrijfstakken en landen een achterstand  heeft.  Doel van 
het programma is te bereiken dat de technologische mogelijkheden van Europa 
vol ledigworden benut en dat een economischer gezien meer verantwoord 
gebruik  wordt  gemaakt van de beschikbare middelen. Men wil dit bereiken 
door de hoeveelheid elkaar overlappende werkzaamheden te verminderen en 
elkaar  aanvullende maar momenteel afzonderlijk verrichte werkzaamheden bij-
een te brengen om het rendement ervan te verhogen. 
Vooral  wat dit  betreft  zal speciale aandacht worden geschonken aan de 
betrokkenheid van  KMO's  (zie V). 

- 73 -
10. Relatie met nationale programma's 
Er zijn b.v. momenteel programma's in uitvoering of in voorbereiding in 
Frankrijk, Duitsland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. 
Projecten  die reeds deel uitmaken van een programma in een Lid-Staat 
mogen  niet  nog eens worden overgedaan. Zulke projecten kunnen op basis 
van een overeenkomst evenwel,een passende plaats krijgen binnen het kader 
van de programmawerkzaamheden. 
Door  blijken van belangstelling en overleg binnen het CGC zal overlapping 
van projecten kunnen worden voorkomen. 
III. Beheer van het programma 
A> Aa£c'_vJ.n_c'j. J^ejlkjzajamjie^erj  vaji  d_e_Ge_meerj_s_ch_a_p_ 
11. De projecten in het kader van dit programma zullen worden uitgevoerd 
voor gezamenlijke rekening. 
Aangezien  dit programma toepassing van nieuwe technologieën omvat, zal 
het onderzoek in de meeste gevallen worden voortgezet tot de fase van 
proef-of demonstratieprojecten ter beproeving van de nieuwe technologieën 
in reële bedrijfsomstandigheden.  Deze  proefprojecten worden als  zeer 
belangrijk beschouwd, omdat zij ten eerste beoordeling mogelijk maken van 
de praktische uitvoerbaarheidvan de nieuwe technologieën, alsmede van 
het eventuele effect ervan op andere onderdelen van het produktieproces, en 
ten tweede de industrie en vooral de  KMO's  de gelegenheid geven te berekenen 
welke kosten en produktiviteitsvoordelen van invoering van de nieuwe 
technologieën mogen worden verwacht. 

- 74 -
Aangezien  met het programma  wordt  gemikt op een doorbraak op het stuk 
van produktiviteit,  zullen de afzonderlijke projecten in de regel groot­
schalig  en multidisciplinair worden opgezet. De afzonderlijke projecten 
moeten ook passen in een algeheel concept, omdat op zichzelf staande 
ontwikkelingen produktiviteitsverlagend kunnen werken, indien het probleem 
alleen  wordt  verschoven of indien er op een ander gebied één  wordt  geschapen. 
B. J^ajna£ejner[t_ej2 e^v^l_uat_i_e 
12. Het Raadgevend Comité voor Beheer en Coördinatie (CGC) - Industriële 
Technologieën zal de Commissie terzijde staan bij de bestudering van 
projecten en bij het controleren van de werkzaamheden tijdens de uitvoering 
van het programma; het zal programmawijzigingen voorstellen en in het alge­
meen  de Commissie in het beheer van de werkzaamheden adviseren. Aangezien 
dit programma echter sterk industriegericht is, zal de Commissie overleg 
organiseren  met de industrie, en waar dat nodig is met universitaire en 
onderzoekinstellingen,  om hun medewerking aan het programma te verkrijgen 
en van hun technische kennis, met name op het gebied van beheer en eventuele 
aanpassing  van het programma, gebruik te kunnen maken. 
De kledingindustrie en andere bedrijfstakken,  zoals  de werktuigbouw en 
computerindustrie, zullen bij het overleg worden betrokken naar gelang 
het belang van het programma voor hun bedrijfstak. 
13. Het programma zal worden geëvalueerd volgens de procedures van het 
"communautaire werkplan met betrekking tot de evaluatie van communautaire 
onderzoek-  en ontwikkelingsprogramma's" (C0M(83) 1). 

- 75 -
C. J)ee^ljne_me_r s_er^ J3roj_ecten 
14. Aan een project kan worden deelgenomen aan in de Gemeenschap geves-
tigde bedrijven, onderzoekinstellingen en universiteiten. In het algemeen 
moet een  bedrijf  met een groot belang in de te verwachten resultaten de 
belangrijkste contractant bij een project zijn of de leiding hebben van 
een samenwerkingsverband of consortium. Speciale aandacht zal worden 
besteed  aan passende betrokkenheid van  KMO's  (zie V). 
15. Er zal  prioriteit  worden verleend aan projecten waarvan de deelnemers 
uit meer dan één Lid-Staat komen. Er zijn maar enkele Lid-Staten die zelf 
over  het volledige spectrum van benodigde technologieén beschikken. 
D. Jiij2aj2ci_éjl_e_ste_un_ 
16. Algemene regel is dat de financiéle steun van de Gemeenschap niet 
meer  dan 50% bedraagt van de totale kosten van het project,  terwijl  het 
resterende gedeelte moet worden opgebracht door aan het project deelnemende 
bedrijven. Het bedrag aan communautaire financiéle steun zal voor elk 
project afzonderlijk worden bepaald aan de hand van de aard van het project, 
de mate waarin het beantwoordt aan de gesteide normen en het risico dat 
de voorstellers van het project bereid zijn te dragen. De Commissie zal 
naar  behoren rekening houden met alle andere steun die  wordt  ontvangen of 
verwacht, zodat het totale bedrag aan nationale of communautaire steun 
in het algemeen niet meer dan 50% van de totale kosten zal bedragen. Bij 
demonstratieprojecten moet in geval van commerciéle exploitatie van het 
project maximaal 50% van het beschikbaar gesteide bedrag terug worden 
betaald. 
E. ^eLe£tjecriteria 
17. De bij de selectie van afzonderlijke projecten geldende criteria 
moeten een afspiegeling zijn van de noodzaak een project op Gemeenschaps-
niveau op te zetten en garanderen dat het project is gericht op stimulering 
van onderzoekwerkzaamheden in samenwerkingsverband binnen de Gemeenschap. 
Naast  de algemene voorwaarden (zie C en D) en de technische inhoud van het 
programma gelden bij de selectie de volgende criteria : 

- 76 -
1) het voorgestelde onderzoek  bestrijkt  een terrein dat  niet  voldoende 
wordt  bestreken door andere communautaire programma1s, onderzoek door 
particuLieren of nationale programma's; 
2) het onderzoek moet multidisciplinair zijn en de werkzaamheden een 
bijdrage betekenen tot betere internationale samenwerking; 
3) het onderzoek moet duidelijk industriéle toepassingsmogelijkheden 
bieden,  maar de daaraan verbonden werkzaamheden mogen  niet  cancurrerend 
zijn,  d.w.z. zelfs na succesvolle beéindiging ervan is verder, door de 
industrie zelf gefinancierd 0 &  0-werk  nodig, voordat de resultaten kunnen 
worden omgezet in verkoopbare produkten of  processen; 
4) het onderzoek moet kunnen Leiden tot een technologische doorbraak op 
het stuk van  produktiviteit,  betrouwbaarheid, oorspronkelijkheid van 
ontwerp en algemene  kwaliteit,  elementen die stuk voor stuk de sleutel 
zijn tot een grotere concurrentiekracht; 
5) de projecten moeten passen in het kaderconcept als vermeld in de 
technische inhoud. 
F. Verspreiding van informatie, toegang tot en exploitatie van de resultaten 
19. De regels voor informatieverspreiding, aismede toegang tot en exploi­
tatie  van resultaten zullen zijn gebaseerd op de beginselen die zijn 
geformuleerd in het document met betrekking tot het Actieprogramma. 
Aangezien  het kledingprogramma een breed  scala  van technische onderwerpen 
omvat, en de uitvoering van de projecten zich  niet  altijd  uitstrekt  tot 
aan het demonstratiestadium, zullen de exacte, voor ieder project afzon-
derlijk  geldende regels moeten worden aangepast d.w.z. in de afzonderlijke 
contracten opgenomen juridische bepalingen. 

- 77 -
IV. Blijken van belangstelling en indiening van voorstellen 
19. Momenteel  wordt  onderzocht of bedrijven en onderzoekinstellingen 
belangstelling hebben. Degenen die reageren verbinden zich daardoor op 
generlei wijze, maar zij moeten wel de volgende gegevens verstrekken : 
- identiteit  van de organisatie en  informatie  over wie er bij het onderzoek 
betrokken zullen zijn; 
- een  korte  beschrijving van het voorgestelde  project,  met vermelding van 
de technische doelstellingen; 
- de verwachte duur van de werkzaamheden en benodigde financiële middelen; 
- suggesties over eventuele samenwerking met andere organisaties; 
- indien nodig een verzoek aan de Commissie om de bovenstaande gegevens door 
te geven aan anderen die interesse tonen in soortgelijk  werk  en eventueel 
aan een  project  zouden willen meewerken. 
20. De  blijken  van belangstelling zullen door de Commissie in overleg 
met het CGC worden bekeken. Aan de hand van de binnengekomen  blijken 
van belangstelling zal de Commissie vergaderingen beleggen van groepen 
potentiële deelnemers met het oog op stimulering van samenwerkingsover­
eenkomsten . 
21. Wordt het programma door de  Raad  goedgekeurd, dan zal de Commissie 
een officiële inschrijving openen. Verwacht  wordt  dat de dan binnen­
komende voorstellen voornamelijk zullen komen van groepen organisaties 
die geïnteresseerd zijn in onderlinge samenwerking en die bij eerdere 
overeenkomsten tot stand zijn gekomen. 

- 78 -
V. Kleine en middelgrote ondernemingen 
22. Aangezien een  groot  aantal van de voorgestelde projecten waarschijnlijk 
van rechtstreeks belang of voordeel zal zijn voor  KMO's,  zullen dergelijke 
bedrijven zoveel  mogelijk  bij de  feitelijke  uitvoering van het programma 
worden betrokken. De  KMO's  zullen op alle mogelijke manieren worden 
gestimuleerd om voorstellen voor onderzoek-projecten in te dienen en 
actief deel te nemen aan onderzoekwerkzaamheden en/of financieel bij te 
dragen tot elders  verricht  onderzoek dat voor hen van belang is. 
23. Zoals reeds gezegd in het hoofddocument is het vaak  moeilijk  KMO's 
bij onderzoekwerk te betrekken. Onderstaande methoden komen in aanmerking 
voor het verkrijgen van hun medewerking, hoewel alleen de ervaring kan 
uitwijzen  wat de beste aanpak is : 
- vele  KMO's  zijn aangesloten bij de samenwerkings-of collectieve organi­
saties  die er in een aantal Lid-Staat zijn; dergelijke organisaties 
kunnen zelf in het kader van het programma onderzoeken verrichten ten 
behoeve van  KMO's  of helpen vaststellen welke  KMO's  eventueel afzonderlijk 
zouden  kunnen deelnemen; 
- grotere  ondernemingen die gewoonlijk  KMO's  als onderaannemers inschakelen 
of die produkten van  KMO's  in de handel brengen kunnen het programma 
onder de aandacht van  KMO's  brengen of hen tot onderzoekpartners maken; 
- universiteiten die zich reeds bezighouden met problemen die van belang 
zijn voor  KMO's  in groepen bijeenbrengen voor gezamenlijke indiening 
van voorstellen; 
- handelsorganisaties, kamers van koophandel, regionale overheidsbureaus 
die zich met 0 & 0 bezighouden en andere plaatselijke organisaties, die 
door de overheid of  vanuit  het bedrijfsleven kunnen worden benaderd, 
kunnen kleine bedrijven uitzoeken die belang hebben bij onderzoek op 
de in het programma opgenomen gebieden. 

- 79 -
VI. 24. De blijken van belangstelLing zullen van veel nut zijn bij het 
stimuleren van de  KMO's  om mee te doen en bij het formeren van geschikte 
projectgroepen. 
. De technische inhoud van het programma 
25. Op verzoek van de Commissie heeft Kurt Salmon Associates een rapport 
samengesteld  over het huidige peil van de in de Europese kledingindustrie 
toegepaste technologie. Een van de conclusies van dit rapport, die ruim­
schoots  door het bedrijfsleven zelf  wordt  onderschreven, was dat de industrie 
behoefte heeft aan nieuwe technologieën,  niet  alleen voor het moderniseren 
van de bewerkingen (met name ontwikkeling van volledig geautomatiseerde 
produktieprocessen  maar ook voor verbetering van de bedrijfsvoering en 
coördinatie van de bewerkingen in het bijzonder ruimere toepassing van 
computers). In het rapport worden verder bepaalde onderzoekterreinen 
aanbevolen  die kunnen bijdragen tot een revolutionaire verhoging van de 
produkti  viteit. 
26. Er zijn constructieve besprekingen gevoerd door vertegenwoordigers van 
de kledingindustrie  (grote  bedrijven, middelgrote ondernemingen en belang­
enorganisaties  van kleine bedrijven) en fabrikanten van computers, mecha­
nische  (robotische) hanterings apparatuur en speciale machines voor de 
kledingindustrie,  terwijl  ook academici met bijzondere belangstelling 
voor de toepassing van nieuwe technologieën aanwezig waren. 
27. Doel van bovengenoemde besprekingen was een duidelijker beeld te 
krijgen van de situatie in en de behoeften van de kledingindustrie in 
de Gemeenschap alsmede van de specifieke soorten technologie waarmee 
aan deze behoeften tegemoet zou kunnen worden gekomen. Vooral in het 
laatste opzicht is waardevol advies op tafel gekomen,  niet  alleen van 

- 80 -
de kant van deskundigen op verschillende technologische gebieden maar 
ook van een aantal grote kledingzaken (detailhandel) die veel ervaring 
hebben met het adviseren van hun leveranciers (vaak kleine en middel­
grote bedrijven) inzake de technieken die moeten worden toegepast voor 
de verbetering van het ontwerp en de  kwaliteit  van hun produkten. 
De Commissie is derhalve van mening dat de conclusies van deze vergader™ 
mogen worden beschouwd als werkelijk deskundig advies. 
28. Uit de besprekingen is het volgende naar voren gekomen : 
- in de Gemeenschap  wordt  bij de kledingproduktie momenteel weinig 
geavanceerde  technologie toegepast - sinds de uitvinding van de naaima­
chine en daarna de elektrische naaimachine hebben zich op dit gebied 
geen  opzienbarende technische ontwikkelingen voorgedaan; 
- de fabrikanten van de bestaande apparatuur denken meer in termen van 
verbetering daarvan dan aan ontwikkeling van nieuwe soorten machines 
of produktie-methoden. Zo zijn de naaimachines en vooral de snelheden 
daarvan verbeterd, maar is er  niet  veel gedaan om de tussenliggende 
processtappen  sneller te laten verlopen; 
- in termen van efficiency van het produktieproces is één van de grootst! 
gebreken de  tijd  die  wordt  verspild met het manipuleren van stukken 
stof op en rondom werkstations, aangezien dit nog steeds voornamelijk 
met de hand gebeurt; 
- de bestaande kledingfabricerende bedrijven zijn over het algemeen 
klein en beschikken  niet  over de financiële middelen of technische 
kennis die nodig is om zelfstandig op behoorlijke schaal 0 8 0 op 
moderniserings gebied te verrichten; 
- in verband met de geringe omvang van vele bedrijven moeten de nieuwe 
technologieën die eventueel uit dit programma voortkomen kunnen worden 
aangepast  aan produktie op kleine  schaal; 

- 81 -
- het meeste  succes  is momenteel weggelegd voor die bedrijven die over 
voldoende  flexibiliteit  beschikken om hun produktie snel aan te passen 
aan de vraag en aan de veranderende mode. 
De belangrijkste onderzoekgebieden 
29. Ten einde tegemoet te komen aan de behoeften van de industrie, 
zoals  die op het door de Commissie georganiseerde overleg naar voren 
zijn gekomen, zijn drie algemene onderzoekgebieden gekozen die in het 
kader  van dit programma voor steun in aanmerking komen. Het onderzoek, 
waarover hieronder een korte uiteenzetting volgt, heeft betrekking op : 
1. materiaalhanterings technologie, 
2. naai stationtechnologie, 
3. alternatieve procédés en integratie. 
- Jjajrtering van jüaterialen 
30. Het onderzoek naar betere materiaalhanteringsmethoden is waarschijn­
lijk  het onderzoek dat voor produktiviteitsverbetering in de kleding­
industrie van de Gemeenschap het belangrijkst is. Ongeveer 90% van de 
arbeidstijd gaat momenteel zitten in het in de naai apparatuur invoeren 
van stukken stof en kledingstukken en het van daaruit overbrengen naar 
het volgende produktiestadium. 
31. Specifiek onderzoek is nodig met betrekking tot de toepassing van 
mechanische  hantering (vooral door robots) en magnetische of optische 
herkenningstechnologieën voor het identificeren, scheiden, vastpakken, 
oriënteren en in de naaimachine brengen van verschillende soorten 
weefsels,  alsmede voor het doorschuiven (en vaak binnenste buiten keren) 
van half afgewerkte delen met het oog op verdere afwerking. Een  essen­
tieel aspect van het onderzoek is uit te vinden hoe de componenttechno­
logieën moeten worden aangepast aan de specifieke eigenschappen van 
weefsel,  b.v. het gebrek aan stijfheid. 

- 82 -
Voor  dit doet moet b.v. de technoLogie van het mechanisch hanteren 
van metaalplaat drastisch worden gewijzigd. 
- Najnte£hj20lo£ie 
32. Hoofddoel van dit programma is aanzienlijke produktiviteits- en 
kwaliteits-verbeteringen te realiseren aan het naaistation. De bedrijfs­
tijd  van de naaimachines in de meeste kledingfabrieken neemt slechts 
een klein deel van de  totale  arbeidstijd in  beslag. 
33. Onderzoek is vooral nodig op het gebied van de ontwikkeling van 
multi-purpose-naaikoppen en dat van nieuwe soorten verbindingen die 
vanaf één zijde kunnen worden aangebracht, alsmede naar methoden voor 
het automatisch terugspoelen en opzetten van een nieuwe draad, het 
naaien  van stoffen in gefixeerde positie en het driedimensionale naaien. 
34. In vele gevallen is een totaal nieuw  ontwerp  voor naaistations 
gewenst, mede ter verhoging van het  comfort  van de operator en de 
regeling van de  output.  Bestaande technologie kan worden aangepast 
b.v. om operators in staat te stellen een aantal machines  tegelijk 
te bedienen. Momenteel is een verhouding van één operator op één 
machine in de kledingindustrie bijna algemeen. 
- ^ljtern£tJev^e_procédé£_en_integratie_ 
35. Dit gebied is nog  niet  duidelijk afgebakend , maar  wordt  wel 
algemeen  gezien als een  terrein  waarop onderzoekvoorstellen 
met betrekking tot eventuele alternatieve produktieprocédés gewenst 
zijn.  De voorstellen kunnen betrekking hebben op het reorganiseren 
van het gehele produktieproces 

83 
of toegespitst  zijn op bepaalde  aspecten,  b.v.  toepassing  van nieuwe 
verbindingstechnieken.  Ook van  belang  zijn in dit verband  onderzoekvoor-
stellen met betrekking  tot alternatieve  ontwerp-technieken  en daarop 
aansluitende patroonproduktie.  Een technologie  waarmee  het b.v. mogelijk 
is dat nieuwe ontwerpen  door de computer  worden  samengesteld  en recht­
streeks worden  omgezet  in patronen  voor geautomatiseerde  produktie  zou 
een aanzienlijke bijdrage  betekenen  in het  streven  naar grotere  flexibi­
liteit bij de kledingproduktie. 
36. Daarnaast  is het van  belang dat, wanneer  beginresultaten  zijn 
geboekt op bovengenoemde  onderzoekterreinen,  wordt nagegaan  hoe deze 
handling-  en naaitechnologieën  voor nieuwe  materialen  en/of alternatieve 
fabricage-procédés  kunnen  worden  ingepast  in het  kader van een  efficiën­
tere organisatie  van de  fabriek  als geheel. Wij wijzen erop dat het 
onderzoek  op dit specifieke gebied eerst zal  worden  gericht  op het één 
voor één integreren  van de  produktieprocesstappen,  terwijl  als in een 
later programmastadium  aandacht  zal worden  besteed aan volledige  systeem­
integratie,  b.v.  volledig  geautomatiseerde  produktieprocessen.  In 
verband met het  zeer grote aantal  verschillen  in produktiestructuur, 
omvang en speciale behoeften  van de  bedrijven  in de  huidige  Europese 
kledingindustrie,  bestaat  er geen universele technische  of organisato­
rische oplossing. Anderzijds  kan een  doorbraak  op een van de  onderzoek­
gebieden  of een  stap vooruit  in de  richting  van geïntegreerde  kledingpro­
duktie, die in de  buurt komt van een  volledig  geïntegreerd  systeem 
onmiddellijke  voordelen opleveren  voor de gehele  industrie  en met name 
voor de vele KMO's. 
37. De Commissie  verwacht  dat op  alle onderzoekterreinen  de nadruk  zal 
worden gelegd op toepassing  van micro-elektronica  en computergestuurde 
systemen.  Voor integratie  van produktieprocessen  en nieuwe ontwerptech­
nieken is dit natuurlijk  van groot belang,  en zeker ook voor het onder­
zoek naar verbetering  van materiaalhandling  en naaistationtechnologie. 

84 
Over het geheel genomen  kan toepassing  van computertechnologie  van nut 
zijn bij het drastisch  verhogen  van de  snelheid  waarmee  kledingfabri­
kanten kunnen  inspelen  op de  veranderende vraag, hetgeen  de sleutel  is 
voor het vergroten  van de  concurrentiekracht  en vooral  belangrijk  voor 
KMO's. 
Relatie met andere 0 & O-programma's  van de  Gemeenschap 
38. ESPRIT en BTR 
Hoewel er zowel in het  kader van het  ESPRIT-  en BTR-programma werk zal 
worden gedaan op het  gebied van CAD/CAM,  zullen de programma's  elkaar 
niet overlappen, aangezien  het kledingprogramma beperkt  zal blijven tot 
toepassing  in de  kledingindustrie. 
39. Tweede 0 & O-programma  op het  gebied van textiel en kleding 
Hoewel dit programma  andere  doelstellingen  heeft is overlapping  in op 
zichzelf  staande  gevallen  mogelijk. Aangezien beide  programma's  vallen 
onder één enkel actieprogramma  kan onnodig dubbel  werk gemakkelijk 
worden vermeden. 
VII. FINANCIERING  VAN HET  PPROGRAMMA  EN PERSONEELSBEHOEFTEN 
40. De voor dit programma  gevraagde financiële middelen  moeten worden 
beschouwd  als het minimum dat nodig is voor het bereiken  van de  resul­
taten die een duidelijk  effect  zullen hebben op het  concurrentievermogen 
van de kledingindustrie  in de Gemeenschap. 

85 
41. Voorgesteld wordt het  programma  vier jaar te laten duren,  maar 
duidelijk  is dat bepaalde onderzoekdoelen in  kortere  tijd kunnen  worden 
gerealiseerd,  terwijl  er voor andere onderzoeken  meer tijd nodig is. in 
verband hiermee is het de bedoeling dat het  programma  de vorm krijgt van 
een flexibel  vierjarenprogramma dat aan het einde van elk  jaar wordt 
herzien  en gewijzigd. 
42. De totale  kosten van het  programma  worden  geraamd  op 70 miljoen  Ecu 
waarvan  ongeveer 50 % voor rekening van de  Gemeenschap  komt (35 miljoen 
Ecu). Elk van de  vier hoofdgebieden van het  programma  zal ongeveer 25 % 
van de middelen in  beslag riemen : 
- materiaalhanteringstechnologie, 
- naaistationtechnologie, 
- alternatieve  procédés en  integratie, 
- proefprojecten. 
In dit stadium wordt nog  geen toewijzing  gedaan.  De flexibele  aanpak 
moet worden  gehandhaafd,  omdat  het in de loop van het  programma  en 
afhankelijk  van het succes van de  beginwerkzaamheden  nodig kan  zijn 
nieuwe projecten  op te zetten  of meer geld te sluizen  naar prioriteits­
gebieden of  specifieke  projecten.  Verder is de verwachting dat het in de 
latere programmafasen  nodig zal  zijn geld te bestemmen  voor het  finan­
cieren van proefprojecten. 

86 
Personeelsbehoeften  van de Commissie 
43. De Commissie  verwacht dat er minimaal 7 personen nodig  zullen  zijn 
voor een verantwoord beheer van het  programma.  Dit aantal  mag zeker als 
een minimum  beschouwd  worden,  omdat het is gebaseerd op de  veronderstel­
ling dat bepaalde  administratieve  en technische ondersteuning mag  worden 
verwacht van het personeel van het  BTR-programma.  De met het  programma 
gemoeide  contracten  zullen van korte duur  zijn en een periode  bestrijken 
van ten hoogste de duur van het  programma.  De specifieke  personeelsbe­
hoeften  zijn als volgt : 
A rang 3 {.personen  met Kennis van  respectievelijk  robotica, 
informatietechnologie,  kledingfabricage  en materiaalhan­
tering) 
B rang 1 (ondersteunend personeel in de  gebruikelijke 
getalsverhouding 
t.o.v. het personeel met een A-rang). 
C rang 2 
Totaal 7 
VIII. ALGEMEEN 
44. De centrale  doelstelling  van dit  programma  is stimulering  van 
multidisciplinair  en in  samenwerking  te verrichten  onderzoek naar de 
toepassing  van nieuwe  technologieën  ter versterking  van het  concurrentie­
vermogen  van de  kledingindustrie  in de Europese  Gemeenschap.  In de loop 
van de werkzaamheden  kan echter een  praktisch  werkmodel  worden  ontwik­
keld voor het  uitvoeren  van dit  soort onderzoek, dat op andere  bedrijfs­
takken kan  worden  toegepast  waar ook behoefte bestaat aan  nieuwe  techno­
logieën  ter versterking  van het concurrentievermogen.  Deze dubbele 
doelstelling  moet de leidraad  zijn van het gehele  programma  en bepalend 
zijn voor alle aspecten van het beheer. 

87 
45. De Commissie  heeft uitgebreide steun  van de  industrie  nodig in alle 
programmafasen,  vooral  waar het  gaat om de financiering  en de permanente 
advisering  inzake  het beheer van. het programma. De Gemeenschap kan een 
zekere mate van  financiële  steun geven en coördineren,  maar het is aan 
de industrie  om van  dit programma een  succes te maken. 

- 88 -
VOORSTEL 
voor 
BESLUIT  VAN DE  RAAD 
tot vaststelling van een meerjarenprogramma van de Europese Economische 
Gemeenschap  voor onderzoek en ontwikkeling op het gebied van de toepassing 
van nieuwe technologieën. 
DE RAAD  VAN DE  EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet  op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, 
inzonderheid op artikel 235, 
Gezien  het voorstel van de Commissie, 
Gezien  het advies van het Europese Parlement (1), 
Gezien  het advies van het Economisch en Sociaal Comité (2), 
Overwegende dat, volgens het bepaalde in artikel 2 van het Verdrag, de 
Gemeenschap  inzonderheid tot taak heeft een harmonische ontwikkeling van 
de economische activiteit, een gestadige en evenwichtige expansie, alsmede 
een toenemende verbetering van de levensstandaard binnen de gehele Gemeenschap 
te bevorderen; 
Overwegende dat onderzoek naar de mogelijkheden voor toepassing van nieuwe 
technologieën bijdraagt tot het bereiken van deze doelstellingen; 
Overwegende dat het noodzakelijk is de toepassing van nieuwe technologieën 
op ruimere schaal in de Gemeenschap aan te moedigen ten einde de volledige 
economische voordelen van de Gemeenschappelijke Markt te waarborgen; dat 
het eveneens noodzakelijk is technologieën voortkomende uit verschillende 
productietakken samen te brengen ten behoeve van specifieke industriële 
sectoren;  dat het nodig is de toepassing van nieuwe technologieën aan te 
moedigen op een wijze die vooral kleine en middlegrote ondernemingen ten 
goede komt; 
(1) 
(2) 

- 89 -
Overwegende  dat de bevordering van het concurrentievermogen van de Europese 
industrie tot de belangrijkste doelstellingen van het Kaderprogramma behoort; 
Overwegende  dat het Onderzoek Actie Programma betreffende Industriële 
Technologieën een aantal onderzoekprogramma's omvat die waardevol zijn 
voor de Europese industrie, doch nog  niet  een programma omvat dat tot doel 
heeft  technologieën van verschillende oorsprong samen te brengen ten behoeve 
van specifieke industriële sectoren; 
Overwegende  dat de kledingindustrie door haar aard en door haar huidige 
economische  toestand bijzonder geschikt isvooreen eerste experimenteel 
0&0 programma van de Gemeenschap op het gebied van de toepassing van 
nieuwe technologieën; 
Overwegende  dat het Verdrag  niet  voorziet in de daartoe vereiste specifieke 
handelingsbevoegdhei  d; 
BESLUIT  : 
Artikel 1 
1. Er  wordt  een programma van de Europese Economische Gemeenschap voor 
onderzoek  en ontwikkeling op het gebied van de toepassing van nieuwe 
technologieën vastgesteld  zoals  beschreven in the bijlage, voor een 
periode van vier jaar, ingaande op de dag van bekendmaking van dit 
besluit in het Publikatieblad. 
2. De werkzaamheden worden als contractonderzoek uitgevoerd. 
De werkzaamheden zullen worden uitgevoerd via contracten op basis 
van kostendeling die worden afgesloten met daarvoor in aanmerking 
komende industriële organisaties, onderzoeklaboratoria of universitaire 
instellingen of combinaties daarvan. 
Voorkeur  zal worden gegeven aan projecten die worden uitgevoerd door 
deelnemers  uit meer dan een lid-staat,  waarbij  tenminste één deelnemer 
een industriële organisatie is. 

- 90 -
Artikel 2 
De kredieten nodig voor de uitvoering van het programma waarvan het bedrag 
wordt  geschat op 35 miljoen ECU, met inbegrip van de uitgaven voor 7 
personeelsleden,  worden in de begroting van de Europese Gemeenschappen 
opgenomen.  De getallen zijn indicatief. 
Artikel 3 
Het programma zal gedurende het tweede jaar opnieuw worden  bezien.  Dit kan 
overeekomstig de passende procedures leiden tot een herziening van het programma 
die in de loop van het derde jaar in werking  treedt. 
Artikel 4 
De Commissie is verantwoordelijk voor de uitvoering van het programma. 
Zij besluit, in het kader van het programma, inzake de details van de 
uitvoering, met name ten aanzien van de indeling van de werkzaamheden. 
Artikel 5 
De Commissie  wordt  bij het vervullen van de in Artikel 4 genoemde taken 
bijgestaan door het Raadgevend Comité inzake Beheer en Coördinatie 
(Industriële Technologieën) (CGC) ingesteld bij Besluit van 
de Raad. 
Brussel Voor  de  Raad 

- 91 -
BIJLAGE 
GEMEENSCHAPSPROGRAMMA  IN HET  GEBIED  VAN DE  TOEPASSINGEN 
VAN NIEUWE  TECHNOLOGIEN 
(Kleding Produktie) 
Een bedrag van 35 Mio ECU  wordt  geschat nodig te zijn voor de uitvoering 
van dit programma dat werkzaamheden in de vier hierondervermelde gebieden 
omvat.  Deze  omvatten het onderzoek en de ontwikkeling van alle soorten 
kleding,  van eenvoudige onderkleding tot ingewikkelde modekleding. Alle 
soorten materiaal kunnen in aanmerking komen met inbegrip van weefsels 
en brei waar. 
1. HANTERING  VAN  MATERIALEN 
Problemen  met betrekking tot de verplaatsing van individuele weefsel of 
kledingstukken naar iedere volgende naaipost,in de  juiste  hoeveelheid en 
gepaste snelheid om een optimale produktie te verzekeren. Dit  houdt 
onderzoeks-  en ontwikkelings  werk  in voor : 
a) mechanische transportsystemen op wielen, kettingen, rails, kabels, enz. 
waarop de onderdelen apart of in bundels vervoerd worden; 
b) regelsystemen met continue terugkoppeling die de materiaalstroom langs 
dit systeem kontroleren en regelen. 
c) op afstandbediende en voorgeprogrammeerde  transport  wagentjes; 
d) verzamelsysteem die alle componenten van meer dan een  lijn  samenvoegen 
en de verkregen bundels naar de volgende produktiefase overbrengen. 
e) toestellen voor de assemblage en heroriëntatie van onderdelen  sets,  bijvoor 
beeld,door een weefselstuk om te draaien en het korcekt in een  lijn 
te leggen met het stuk waaraan het genaaid moet worden; 
f) volledige toestellen voor het oppakken en plaatsen, die de essentiële 
handelingen uitvoeren, die thans door mensen worden uitgevoerd, dwz : 

-92 -
- twee  of meer stukken of delen identificeren 
- grijpen 
- richten 
- samenleggen 
- het verzamelde  grijpen  en  uitlijnen 
- het verzamelde  korrekt  leggen voor het naaien 
- het genaaide onderdeel opnemen en naar de volgende  transport  fase 
overbrengen 
g) vereenvoudigde toestellen voor het oppakken en plaatsen bestemd voor 
één enkel soort weefsel, bijvoorbeeld voor het omdraaien en naaien van 
de zoom van een kledingstuk. 
h) verscheidene hulpstukken die essentiel of  nuttig  zijn voor de 
hierbovenvermelde toestellen : 
- aftasttoestellen om een onderdeel te herkennen 
- merktechnieken om het aftasten te vergemakkelijken 
- grijptoestellen, pennen, zuigtechniek, magneten, enz. 
- richttoestellen om  twee  of meer  stoffen  in een bepaalde  richting 
• en positie te plaatsen. 
•j) robots, geschikt om kledingonderdelen op te pakken en te plaatsen, 
maar met veel ruimere toepassingen wat  betreft  de mogelijkheid een 
bepaalde  volgorde van werkzaamheden te leren en die in staat zijn 
bewegingen in drie dimensies uit te voeren. 
2. DE  TECHNOLOGIE  VAN HET NAAISTATION 
De voorziene werkzaamheden omvatten onderzoek naar : 
a) programmeerbare naaisequenties,  uitbreiding  van de bestaande toepassingen 
b) onderzoek in het automatisch naaien van bundels onderdelen, met 
inbegrip van automatische in voertoestellen. 
c) uitwisselbare naaikóppen en naaitoestellen voor meervoudige 
werkingen. 
d) beweegbare naaikóppen. 

-93 -
e) driedimension aal naaien. 
f) stiktechnologie, nieuwe stiktechnieken om samenstikken vanaf één 
kant  mogelijk  te maken. 
g) organisatie van het naaistation met inbegrip van : 
~bediening door de operator van meerdere machines die dezelfde handeling 
verrichten op charges van onderdelen,  waarbij  de operator het 
juiste  programma voor elke machine kiest. 
- regeling door de operator van meerdere machines die ieder een reeks van 
opeenvolgende  handelingen uitvoeren. 
3. ALTERNATIEVE  PROCESSEN  EN  INTEGRATIE 
In dit brede gebied is onderzoek ontwikkeling vereist in de volgende gebieden: 
a) verv aardiging van volledige patronen met behulp van microprocessoren 
uitgaande van de tekeningen of specificaties van de ontwerper, met 
inbegrip van het maken van alle vereiste patroonvariaties die nodig 
zijn om de verschillende maten te realiseren. 
b) totale  organisatie van het fabricageprocess in het bijzonder waar 
dit ontwikkeling naar computer ondersteunde produktie  betreft; 
c) onderzoek en ontwikkeling in gebieden die hiervoor  niet  speciaal 
genoemd  zijn, voor snijden, afwerking en verpakking, waar verdere 
ontwikkelingen nodig zijn indien voortgang in het gebied van volledige 
automatisering moet worden gemaakt; processen  waarbij  het materiaal 
zolang  mogelijk  samen op de rol  blijft  tot een later stadium, zodat 
met name het snijden in een later stadium plaatsvindt. 
d) onderzoek naar de  integratie  van modules in volledig geautomatiseerde 
systemen; 
e) alternatieve samenvoegingsprocessen, dwz. verschillend van het naaiprocess. 

- Sl:'+ -
4.PROEF� EN DEMONSTRATIE PROJEKTEN
a) volle schaal van nieuwe processen met het doel de ekonomische 
uitvoerbaarheid te demonstreren in een typische 
bedrijfssituatie.
b)demonstratie van komplete systemen die verschillende graden van 
automatisering en robotisatie omvatten.