Advies van het Comité van de Regio's over de "Mededeling van de Commissie 'Het leren van talen en de taalverscheidenheid bevorderen: actieplan 2004-2006'"

(2004/C 73/06)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien de mededeling van de Commissie "Het leren van talen en de taalverscheidenheid bevorderen: actieplan 2004-2006" (COM(2003) 449 def.);

gezien het op 24 juli 2003 genomen besluit van de Europese Commissie om het Comité, overeenkomstig de eerste alinea van art. 265 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, over dit onderwerp te raadplegen;

gezien het besluit van het bureau van 1 juli 2003 om de commissie "Cultuur en opleiding" met het opstellen van een advies over dit onderwerp te belasten;

gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie "Het leren van talen en de taalverscheidenheid bevorderen - Raadpleging" (SEC(2002) 1234);

gezien het verslag van de Commissie aan de Raad "De concrete doelstellingen van de onderwijsstelsels" (COM(2001) 59 def.) en het gedetailleerde werkprogramma voor de follow-up van de doelstellingen van de onderwijs- en opleidingsstelsels in Europa;

gezien zijn advies over het verslag van de Commissie aan de Raad over de concrete doelstellingen van de onderwijsstelsels (CDR 89/2001 fin)(1);

gezien zijn advies over "Bevordering en bescherming van regionale en minderheidstalen" (CDR 86/2001 fin)(2);

gezien zijn advies over het "Europees Jaar van de talen - 2001" (CDR 465/1999 fin)(3);

gezien de resolutie van de Raad Onderwijs, Jeugdzaken en Cultuur van 14 februari 2002 betreffende de bevordering van taaldiversiteit en het leren van talen in het kader van de verwezenlijking van de doelstellingen van het Europees Jaar van de talen - 2001;

gezien het ontwerpadvies (CdR 248/2003 rev.) dat de commissie "Cultuur en opleiding" op 2 oktober 2003 heeft goedgekeurd (rapporteur: mevrouw McNamara, lid van de graafschapsraad van Cork en de South West Regional Authority - IE/EA);

overwegende dat

1) een echte Europese Unie van burgers en volkeren begint bij wederzijds begrip, in ruime zin, hetgeen ook de mogelijkheid tot communicatie met de buren inhoudt;

2) de lidstaten in het kader van hun werkzaamheden betreffende de concrete doelstellingen van onderwijs- en opleidingsstelsels gemeenschappelijke doelstellingen zijn overeengekomen en de verbetering van taalvaardigheden prioriteit hebben gegeven;

3) talenkennis een voorwaarde is voor mobiliteit op beroeps-, onderwijs-, cultureel en persoonlijk vlak en dat een goed concurrerende Europese economie werknemers met een aantal taalvaardigheden vereist;

4) een op ervaring gebaseerde en innovatieve opleiding van taalleraren en een nieuwe pedagogische methode noodzakelijk zijn om het leren van talen te bevorderen en te vergemakkelijken,

heeft tijdens zijn 52e zitting van 19 en 20 november 2003 (vergadering van 20 november) het volgende advies met algemene stemmen goedgekeurd.

1. Standpunt van het Comité van de Regio's

Algemene opmerkingen

1.1. Het Comité van de Regio's vindt dat het actieplan een bijzonder positieve bijdrage levert tot het bevorderen van het leren van talen en van taalverscheidenheid; het onderschrijft dan ook de doelstellingen ervan die erop gericht zijn (1) het levenslang leren van talen vanaf jonge leeftijd voor alle burgers te bevorderen, (2) de kwaliteit van het taalonderwijs te verbeteren, en (3) een taalvriendelijkere omgeving binnen de Europese Unie te creëren.

1.2. Het is ook ingenomen met de wijze waarop de Commissie tewerk is gegaan bij het opstellen van dit actieplan; zij heeft immers voortgebouwd op de ervaring met en de evaluatie van het Europees Jaar van de talen - 2001, en heeft tevens ruim overleg gepleegd met het oog op de voorbereiding van het plan.

1.3. Het Comité is van mening dat de doelstellingen van het actieplan ambitieus maar noodzakelijk zijn en dat hun verwezenlijking de volledige inzet van alle betrokkenen en met name de lidstaten zal vergen.

1.4. Het stemt ermee in dat dit actieplan een aanvulling vormt op maatregelen van de lidstaten en de lokale en regionale overheden en dat het zal worden uitgevoerd met middelen die via bestaande Europese programma's beschikbaar zijn. Het is evenwel van mening dat er voor een dermate belangrijke doelstelling onvoldoende middelen zijn uitgetrokken.

1.5. Het Comité zou graag zien dat de termen "meertalig" en "multicultureel" die in het actieplan worden gebruikt, worden vervangen door "veeltalig" en "pluricultureel" omdat deze de doelstellingen van het actieplan beter weergeven en er aldus wordt verwezen naar een accumulatie van communicatieve vaardigheden waartoe alle talenkennis en ervaring op taalgebied bijdragen en in het kader waarvan een interrelatie en interactie van talen tot stand komt.

1.6. Het CvdR pleit voor het leren van een groot aantal talen en waarschuwt ervoor het gebruik van een feitelijke lingua franca niet te bevorderen.

1.7. Het verheugt zich erover dat de extra voordelen die het leren van talen oplevert en die ook cognitieve vaardigheden en een betere kennis van de moedertaal omvatten, in het actieplan worden erkend. Er dient echter ook aandacht te worden geschonken aan overdraagbare vaardigheden op het gebied van bv. communicatie, presentatie, verslaggeving, analyse en probleemoplossing, die kunnen worden ontwikkeld. Deze vaardigheden zijn van belang voor het ontwikkelen van ondernemerszin, die kan bijdragen tot de verwezenlijking van de Lissabon-agenda die erop gericht is van de EU "de meest concurrerende kenniseconomie ter wereld te maken".

1.8. Het Comité is ermee ingenomen dat in het actieplan het accent wordt gelegd op effectieve communicatieve vaardigheden en niet op het beheersen van een taal als een native speaker; dit komt overigens ook beter overeen met het reële leerproces. Het is evenwel van mening dat het uitgangspunt van het actieplan dat actieve vaardigheden van grotere waarde zijn dan passieve kennis, niet altijd opgaat en zou graag zien dat het belang dat in het oorspronkelijke werkdocument aan 'partiële vaardigheden' wordt gehecht, ook in het actieplan dezelfde aandacht krijgt.

1.9. Volgens het Comité wordt er in het actieplan veel nadruk gelegd op het leren van vreemde talen maar is er minder aandacht voor mensen die een tweede taal aanleren. Gelet op de toenemende migratie, zowel naar als binnen de Europese Unie, is het Comité van mening dat het leren van een tweede taal door mensen in alle leeftijdsgroepen van steeds groter belang wordt voor een doeltreffende integratie van migrantengroepen in het gastland.

Regionale verschillen in taalvaardigheden

1.10. Het Comité van de Regio's merkt op dat de Commissie in het voorgestelde actieplan aanvaardt dat niet alle doelstellingen in alle lidstaten en binnen het vastgestelde tijdschema kunnen worden verwezenlijkt. Het vreest dan ook dat dit de regionale verschillen in taalvaardigheden binnen de Europese Unie kan doen toenemen.

1.11. Het Comité betreurt daarom dat het actieplan geen voorstellen bevat om een oplossing te bieden voor de duidelijke regionale verschillen in taalvaardigheden, zoals deze in Eurobarometer 2001 zijn vastgesteld, en is van mening dat, gelet op deze verschillen in taalonderwijs en taalvaardigheid, meer aandacht moet worden geschonken aan de regionale aspecten daarvan.

1.12. Het CvdR onderschrijft bijgevolg het idee dat lidstaten een taalaudit uitvoeren teneinde de behoeften op het gebied van taal vast te stellen, beleidsmaatregelen voor het taalonderwijs uit te stippelen, en verschillen in taalvaardigheden aan te pakken.

Acties voor het leren van talen

1.13. Het Comité van de Regio's is van mening dat de "Europese taalportefeuille" een nuttig instrument is voor het leren van talen daar het (1) mensen aanmoedigt hun talenkennis, ongeacht hun vaardigheidsniveau, te documenteren en te taxeren; (2) mensen schriftelijk laat vastleggen hoeveel tijd zij in het buitenland aan het leren van een taal hebben besteed, zodat een vollediger beeld van hun vaardigheden wordt gegeven; (3) de ontwikkeling van strategieën voor het leren van talen bevordert door controlelijsten te gebruiken; (4) ervoor zorgt dat mensen die talen leren, hun resultaten aan werkgevers en organisatoren van taalcursussen kunnen voorleggen; (5) het makkelijker maakt om cursussen beter op de behoeften en doelstellingen van de leerling af te stemmen. Volgens het Comité kan de taalportefeuille het taalonderwijs in de Unie dan ook op een nieuwe leest schoeien en verdient het instrument dan ook meer aandacht in het actieplan.

1.14. Het Comité is ermee ingenomen dat aanbevolen wordt Content and Language Integrated Learning (CLIL, onderwijs waarin de overdracht van vakinhoudelijke kennis en talenkennis samengaan) uit te breiden, met name tot interdisciplinaire cursussen op universitair niveau die o.m. ook het leren van een vreemde taal omvatten, maar is er zich tevens van bewust dat dit bijkomende eisen aan de docenten stelt.

1.15. Het CvdR stemt in met het Common European Framework of Reference for Languages (CEF) van de Raad van Europa en vindt dat hieraan meer belang moet worden gehecht in het actieplan, daar aldus een kader wordt geschapen waaraan nationale examens en kwalificaties kunnen worden getoetst. Het verheugt zich in dit verband over de voorgestelde werkvergadering die tot doel heeft mechanismen te ontwikkelen om het Common European Framework te gebruiken bij het testen van taalkennis en het verlenen van taaldiploma's.

1.16. Het Comité is van mening dat klassen van leerlingen met een verschillende achtergrond de leeromgeving verrijken en mogelijkheden bieden om verdraagzaamheid, openheid en interculturele vaardigheden te ontwikkelen. Met het oog daarop zouden opleidingsprogramma's voor leraren in alle lidstaten steeds een onderdeel "interculturele studies" moeten bevatten.

1.17. Het CvdR is ervan overtuigd dat het leren van talen op jonge leeftijd een stevige grondslag vormt voor toekomstige taalvaardigheden en pleit er dan ook voor dat steun wordt verleend aan op basisscholen gerichte programma's voor het leren van talen als "The Modern Languages in Primary School Initiative" in Ierland. Dergelijke programma's moeten worden uitgebreid zodat ze een groter aantal scholen en talen bestrijken en ook van toepassing zijn op het aanleren van officiële nationale talen als tweede taal.

Bestaande Europese programma's

1.18. Het Comité van de Regio's is van mening dat de programma's Socrates en Leonardo da Vinci een enorme bijdrage leveren tot de verbetering van de lerarenopleiding en de taalvaardigheden en tot het bevorderen van het taalonderwijs. Volgens het Comité moet de bewustwording evenwel nog worden vergroot en dienen de aanvraagprocedures te worden vereenvoudigd wat veel programmaonderdelen m.b.t. het leren van talen betreft; aldus zal meer gebruik worden gemaakt van deze maatregelen voor het leren van talen, die immers tot dusver ondermaats zijn benut.

1.19. Het CvdR is voorstander van uitgebreidere contacten tussen Erasmus- en "lokale" studenten, alsmede van door gastinstellingen opgezette activiteiten om Erasmusstudenten ertoe aan te zetten conversatiecursussen en cultuuronderricht te geven in scholen en gemeenschapscentra of aan de instellingen waar zij zich hebben ingeschreven.

1.20. Het Comité juicht het voorstel toe de deelname te bevorderen van Erasmusstudenten aan cursussen in minder gebruikte en minder onderwezen talen van landen die aan het Socrates-programma deelnemen.

1.21. Het is ermee ingenomen dat in het actieplan wordt erkend dat stedenbanden kunnen bijdragen tot een beter begrip van andere culturen en het bevorderen van het leren van talen op lokaal niveau en dat bij toekomstige oproepen tot het indienen van voorstellen voor het stadsjumelageprogramma meertaligheid als thema ook in aanmerking zal worden genomen.

Taalverscheidenheid

1.22. Het Comité van de Regio's stemt ermee in dat het leren van talen en taaldiversiteit kwesties zijn die op verschillende niveaus op verschillende wijzen kunnen worden aangepakt en erkent dat lokale en regionale overheden in dit verband een belangrijke rol kunnen spelen.

1.23. Het verheugt zich erover dat het actieplan nationale en subnationale overheden aanmoedigt taalverscheidenheid te bevorderen door het onderwijzen en leren van een zo groot mogelijke waaier van talen te ondersteunen, met inbegrip van regionale en minderheidstalen, alsmede talen van migrantengemeenschappen en gebarentalen.

1.24. Het Comité merkt op dat de gewone Europese onderwijs-, opleidings- en cultuurprogramma's weliswaar toegankelijk zijn voor native speakers van alle talen maar dat dit voor sommige talengroepen misschien niet volstaat. Het is van mening dat bijzondere steun moet worden verleend om de bevordering van regionale en minderheidstalen te ondersteunen, conform het Europees handvest over regionale en minderheidstalen.

2. Aanbevelingen van het Comité van de Regio's

2.1. Het Comité van de Regio's zou graag zien dat de Commissie de termen "meertalig" en "multicultureel" die in het actieplan worden gebruikt, vervangt door "veeltalig" en "pluricultureel" omdat deze beter aansluiten bij de doelstellingen van het actieplan.

2.2. Het beveelt aan dat het actieplan zorgt voor een betere verspreiding van informatie over het feit dat overdraagbare vaardigheden ook betrekking hebben op het leren van talen.

2.3. Het stelt voor de waarde van "partiële vaardigheden" m.b.t. het leren van vreemde talen in het actieplan duidelijker te erkennen.

Regionale verschillen in taalvaardigheden

2.4. Het Comité van de Regio's roept de lidstaten op om gevolg te geven aan de aanbeveling van de Raad van Europa die zijn lidstaten ertoe aanzet een taalaudit te laten uitvoeren teneinde de behoeften op taalgebied vast te stellen en beleidsmaatregelen voor het taalonderwijs uit te stippelen.

2.5. Het zou graag zien dat in het actieplan criteria worden vastgesteld die het de lidstaten mogelijk moeten maken een audit van taalvaardigheden uit te voeren om aldus minder begunstigde regio's op te sporen; daarna zouden gerichte maatregelen kunnen worden getroffen om deze verschillen in de Europese Unie weg te werken.

Acties voor het leren van talen

2.6. Het Comité van de Regio's beveelt aan dat de lidstaten in samenwerking met lokale en regionale overheden het gebruik van de "Europese taalportefeuille" verder ontwikkelen en uitbreiden op alle niveaus, gaande van leerlingen in de basisschool tot volwassenen.

2.7. Het is van mening dat als de toepassing van CLIL wordt uitgebreid, ook moet worden voorzien in de nodige ondersteuning van de leerlingen, b.v. door het leren in kleine groepen en via teamwork in scholen.

2.8. Het Comité zou graag zien dat in de voorgestelde werkvergadering over het gebruik van het CEF (actie II.6.4) een regeling wordt overeengekomen om dit CEF systematisch in alle lidstaten te gebruiken om kwalificatienormen vast te stellen en certifiëring van taalcursussen mogelijk te maken, teneinde deze kwalificaties transparanter te maken en bijgevolg ook de mobiliteit van werknemers en studenten te vergroten.

2.9. Het CvdR bepleit het aanleren van de nationale en de officiële regionale talen als vreemde taal aan groepen migranten van alle leeftijden, teneinde een betere integratie in de gastgemeenschappen te verzekeren; het zou dan ook graag zien dat het actieplan steun verleent voor opleiding, het identificeren en verspreiden van goede praktijken, en andere acties die ervoor moeten zorgen dat in alle lidstaten mensen met de nodige kwalificaties worden gevonden om deze taalcursussen te geven.

2.10. Het verzoekt degenen die voor lerarenopleidingen in de lidstaten verantwoordelijk zijn, in al deze studieprogramma's een interculturele component op te nemen en niet alleen in de programma's voor de opleiding tot taalleraar.

Bestaande Europese programma's

2.11. Het Comité van de Regio's dringt er bij de Europese Commissie op aan de aanvraagprocedures voor ondersteuning van het leren van talen in het kader van de programma's Socrates en Leonardo da Vinci te vereenvoudigen en roept tegelijk ook de nationale instanties op om deze programma's betere bekendheid te geven en de bewustwording te vergroten, zodat meer gebruik wordt gemaakt van de programmaonderdelen m.b.t. het leren van talen.

2.12. Het zou graag zien dat goede praktijkvoorbeelden worden onderkend en verspreid die de integratie en de contacten van studenten die deelnemen aan uitwisselingsprogramma's met "lokale" studenten en hun gemeenschappen moeten bevorderen.

2.13. Het Comité roept de Commissie en de nationale instanties ook op om nauw samen te werken met lokale en regionale overheden en universiteiten op het gebied van minder gebruikte en minder onderwezen talen, en om meer Erasmus-studenten aan te moedigen cursussen in deze talen te volgen vooraleer zij hun Erasmus-uitwisseling beginnen.

2.14. Het zou graag zien dat aansluitend bij de aandacht die in de toekomst zal worden geschonken aan het aspect "meertaligheid" bij de oproepen tot het indienen van voorstellen voor stadsjumelages, ook belang wordt gehecht aan e-jumelage tussen scholen, gericht op pedagogische partnerschappen tussen scholen, bevordering van het leren van talen, interculturele dialoog en bewustwording van de veeltalige en pluriculturele aard van de samenleving.

Taalverscheidenheid

2.15. Het Comité van de Regio's stelt voor dat een meerjarig programma ter bevordering van het leren van talen en de taalverscheidenheid wordt opgezet, dat voortbouwt op het succes van het Europees Jaar van de talen - 2001 en de ervaringen die met het actieplan zijn opgedaan. Een passend deel van de beschikbare middelen moet daarbij naar de bevordering van regionale en minderheidstalen gaan. Aldus zouden acties kunnen worden ondersteund die bijdragen tot het scheppen van een klimaat van verdraagzaamheid t.o.v. veeltaligheid, tot het uitwisselen van ervaringen en meer aandacht voor de voordelen van het leren van talen.

2.16. Voorts steunt het de voorstellen die thans aan het Europees Parlement worden voorgelegd met het oog op de oprichting van een Europees agentschap voor taalverscheidenheid en het leren van talen, dat de tenuitvoerlegging van dit actieplan zou moeten monitoren, en een veeltalig Europa samen met een taalvriendelijk klimaat zou moeten bevorderen.

Follow-upacties

2.17. Het Comité van de Regio's onderschrijft het voorstel om, in afwachting van het Europees agentschap voor taalverscheidenheid en het leren van talen, een vaste groep van vertegenwoordigers op hoog niveau in te stellen die bij de monitoring van de tenuitvoerlegging van het actieplan haar medewerking zou verlenen. Deze groep op hoog niveau zou volgens het Comité ook als forum kunnen fungeren waar ontwikkelingen in het beleid inzake taalonderwijs zouden kunnen worden besproken. Het Comité zou overigens ook graag in deze groep vertegenwoordigd zijn, gezien de bijdrage die lokale en regionale overheden aan de verwezenlijking van de doelstellingen van het actieplan en de ontwikkeling van het beleid op dit gebied kunnen leveren.

Brussel, 20 november 2003.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Albert Bore

(1) PB C 19 van 22.1.2002, blz. 23.

(2) PB C 357 van 14.12.2001, blz. 33.

(3) PB C 156 van 6.6.2000, blz. 33.