Migratie is van alle tijden. Mensen proberen om verschillende redenen en via verschillende kanalen Europa te bereiken. Zij zoeken naar legale mogelijkheden of zetten zelfs hun leven op het spel om politieke onderdrukking, oorlog en armoede te ontvluchten, om zich met hun familie te herenigen, of om gebruik te maken van de mogelijkheden op het gebied van ondernemerschap, kennis en onderwijs. Elke migrant heeft zijn eigen verhaal. Het misleidende en stereotiepe discours gaat vaak enkel over bepaalde soorten migratie. Daarbij wordt geen rekening gehouden met de inherente complexiteit van het fenomeen, dat een heel diverse invloed heeft op de maatschappij en een gedifferentieerd antwoord vereist. In deze agenda zijn de verschillende stappen gebundeld die de Europese Unie nu en in de komende jaren moet nemen om een coherente en brede aanpak te ontwikkelen waarmee enerzijds de voordelen van migratie worden benut en anderzijds de uitdagingen ervan worden aangepakt.

Dwingende noodzaak op dit moment is de plicht om mensen in nood te beschermen. Het lot van duizenden migranten die hun leven in gevaar brengen om de Middellandse Zee over te steken, heeft ons allen geschokt. Als initiële en directe reactie heeft de Commissie een tienpuntenplan gepresenteerd met onmiddellijke maatregelen. Het Europees Parlement en de Europese Raad hebben hun steun uitgesproken voor het plan en de lidstaten hebben toegezegd concrete stappen te zullen nemen, met name om verder verlies van mensenlevens te voorkomen.

Deze snelle reactie is echter ontoereikend en het mag niet louter bij een reactie blijven. De noodmaatregelen waren nodig omdat het collectieve Europese beleid ter zake tekortschoot. De meeste Europeanen trekken zich het lot van de migranten aan, maar in heel Europa wordt de vraag gesteld of ons migratiebeleid wel berekend is op de druk van duizenden migranten, op de noodzaak migranten in onze maatschappij te integreren of op de economische behoeften door de bevolkingsafname in Europa.

Om een einde te maken aan het menselijk leed van uitgebuite migranten, moeten de onderliggende oorzaken van migratie worden aangepakt. We moeten daarvoor gebruikmaken van de rol van de EU in de wereld en de talrijke instrumenten waarover zij beschikt. Sommige oorzaken zijn diepgeworteld, maar moeten niettemin worden aangepakt. De mondialisering en de communicatierevolutie hebben nieuwe mogelijkheden gecreëerd en tot hogere verwachtingen geleid. Verder zijn er de oorlogen en crises in Oekraïne, het Midden-Oosten, Azië en Noord-Afrika. Armoede en conflicten stoppen niet bij de landsgrenzen.

Europa moet een veilige haven blijven voor mensen die op de vlucht zijn voor vervolging, en een aantrekkelijke bestemming blijven voor talentvolle en ondernemende studenten, onderzoekers en werknemers. We moeten onze internationale verplichtingen nakomen en onze waarden hooghouden en tegelijkertijd onze grenzen beveiligen en goede omstandigheden creëren voor economische welvaart en maatschappelijke cohesie in Europa. Dit is een moeilijke evenwichtsoefening, die gecoördineerde actie op Europees niveau vereist.

Daarom moeten een reeks kernmaatregelen en een duidelijk en consistent gemeenschappelijk beleid worden ontwikkeld. We moeten zorgen voor nieuw vertrouwen in onze capaciteit om de Europese en nationale inspanningen inzake migratie te verenigen, aan onze internationale en ethische verplichtingen te voldoen en op doeltreffende wijze samen te werken, overeenkomstig de beginselen van solidariteit en gedeelde verantwoordelijkheid. Geen enkele lidstaat kan migratie op eigen kracht doeltreffend aanpakken. Er is een duidelijke behoefte aan een nieuwe, meer Europese aanpak. We moeten daarvoor alle beleidsmaatregelen en alle instrumenten die ons ter beschikking staan, inzetten, en intern en extern beleid zo goed mogelijk op elkaar afstemmen. Voor de verwezenlijking van het gemeenschappelijk Europees migratiebeleid is samenwerking nodig tussen alle actoren: de lidstaten, de EU-instellingen, internationale organisaties, het maatschappelijk middenveld, lokale autoriteiten en derde landen.

II. Onmiddellijke maatregelen

Het eerste deel van deze migratieagenda komt tegemoet aan de noodzaak snel en vastberaden actie te ondernemen tegen de menselijke tragedies in het hele Middellandse Zeegebied. Uit de verklaring van de Europese Raad van 23 april 2015 en de resolutie van het Europees Parlement enkele dagen later spreekt de algemene bereidheid snel tot actie over te gaan om levens te redden en het optreden van de EU te versterken.

De onmiddellijke maatregelen moeten ook de blauwdruk vormen voor de reactie van de EU op toekomstige crises waarbij de gemeenschappelijke buitengrenzen onder druk komen te staan, ongeacht waar deze druk zich voordoet.

Levens redden op zee

Europa mag zich niet afzijdig houden terwijl mensen om het leven komen. De opsporings- en reddingsacties zullen worden opgevoerd tot het niveau van de vroegere Italiaanse operatie Mare Nostrum. De Commissie heeft al een begrotingswijziging voor 2015 ingediend om het budget voor de gezamenlijke Frontex-operaties Triton en Poseidon te verdrievoudigen. Eind mei zal zij hetzelfde doen voor 2016. De operaties zullen hierdoor zowel wat betreft capaciteit als geografische toepassing kunnen worden uitgebreid. Frontex zal zo zijn dubbele rol kunnen uitoefenen, die erin bestaat enerzijds de operationele steun te coördineren voor grensbeheer van lidstaten die onder druk staan en anderzijds migranten te redden op zee . Naast deze verhoging van de EU-financiering zullen verschillende lidstaten materieel beschikbaar stellen (schepen en vliegtuigen). Dit welkome gebaar van solidariteit zal nodig blijven totdat de migratiedruk daalt. Het nieuwe operationele plan voor Triton zal tegen eind mei worden gepresenteerd.

Criminele netwerken van mensensmokkelaars bestrijden

De criminele netwerken die kwetsbare migranten uitbuiten, moeten worden aangepakt. De hoge vertegenwoordiger/vicevoorzitter (HV/VV) heeft al mogelijkheden voorgesteld voor eventuele operaties in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid om boten van smokkelaars systematisch te identificeren, te onderscheppen en te vernietigen. De uitvoering van dergelijke operaties overeenkomstig het internationaal recht zal duidelijk tonen dat het de EU ernst is.

Er zal ook meer worden gedaan om de informatie waarmee smokkelaars kunnen worden geïdentificeerd en bestreden, te bundelen en beter te gebruiken. Europol zal onmiddellijk het recentelijk opgerichte gezamenlijk operationeel team voor maritieme informatie (JOT Mare) versterken, evenals zijn contactpunt voor migrantensmokkel. Het resultaat zal een centraal punt zijn voor samenwerking tussen agentschappen op het gebied van mensensmokkel. Europol zal ook samen met Frontex profielen opstellen van vaartuigen die wellicht worden gebruikt door mensensmokkelaars. Zij zullen verdachte vaartuigen identificeren aan de hand van patronen en hun bewegingen volgen. Tot slot zal Europol illegale internetcontent waarmee smokkelaars migranten en vluchtelingen proberen aan te trekken, opsporen, en verzoeken om de verwijdering van deze content.

Het hoofd bieden aan een grote toestroom in de EU: herplaatsing