COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 16.04.1997 
COM(97) 157 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD, AAN HET EUROPEES PARLEMENT, 
AAN HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITE 
EN AAN HET COMITE VAN DE REGIO'S 

INHOUDSOPGAVE 
INLEIDING 
HOOFDSTUK 1: DE ELEKTRONISCHE HANDELSREVOLUTIE, 
ELEKTRONISCHE HANDEL: DE INTERNET-REVOLUTIE 3 
DE MARKTEN VAN DE VOLGENDE GENERATIE 4 
KANSEN VOOR EUROPA _ 5 
ELEKTRONISCHE HANDEL: VERGELIJKINGEN MET HET BUITENLAND 6 
DE STERKE PUNTEN VAN EUROPA BENUTTEN 7 
DE NOODZAAK VAN EEN WERELDWIJDE CONSENSUS 8 
HOOFDSTUK 2: TOEGANG TOT DE WERELDMARKT: INFRASTRUCTUUR, 
TECHNOLOGIE EN DIENSTEN 9 
MAXIMALISERING VAN HET NUTTIG EFFECT VAN DE LIBERALISERING OP TELECOMMUNICATIEGEBIED 9 
MAXIMALISERING VAN HET NUTTIG EFFECT VAN EEN LIBERALISERING OP DE MARKTEN VOOR 
INFORMATIETECHNOLOGIE : 10 
DE OPHEFFING VAN CAPACITEITSKNELPUNTEN 11 
INTEROPERABILITEIT OP EEN MARKT MET CONCURRENTIE.. 12 
GEBRUIKSVRIENDELIJKE ELEKTRONISCHE HANDELSDIENSTEN VOOR IEDEREEN: EUROPEES O&O 13 
INTERNATIONALE INDUSTRIËLE SAMENWERKING MET BETREKKING TOT INFRASTRUCTUUR, TECHNOLOGIEËN 
EN DIENSTVERLENING 14 
HOOFDSTUK 3: HET CREËREN VAN EEN GUNSTIG WETTELIJK KADER 15 
HET KWEKEN VAN VERTROUWEN 15 
VRIJE TOEGANG TOT DE INTERNE MARKT 16 
DE BEGINSELEN VAN EEN WETTELIJK KADER VOOR ELEKTRONISCHE HANDEL 17 
DE HOOFDZAKEN VAN EEN AANPAK MET WETTEN EN VOORSCHRIFTEN 18 
EEN REGELGEVING DIE TOT PASSENDE HORIZONTALE BELEIDSMAATREGELEN LEIDT 21 
OP WEG NAAR EEN COHERENT WERELDOMVATTEND WETTELIJK KADER 23 
HOOFDSTUK 4: EEN GUNSTIG BEDRIJFSKLIMAAT BEVORDEREN 24 
BEWUSTMAKING EN GERUSTSTELLING VAN DE CONSUMENT 24 
BEDRIJVEN: BEWUSTMAKING EN AANMOEDIGING VAN HET GEBRUIK VAN GOEDE PRAKTIJKEN 25 
OVERHEIDSDIENSTEN: EEN MEER PRO-ACTIEVE OVERHEIDSSECTOR BEVORDEREN 26 
ELEKTRONISCHE HANDEL TEN DIENSTE VAN DE BURGER 28 
CONCLUSIES 29 
VOORWOORD 
Deze mededeling en hiermee samenhangende initiatieven, alsmede komende wetgeving 
liggen elektronisch ter inzage op http://www.ispo.cet.be/Ecommerce. 
TOELICHTING 
Doel van dit Europese initiatief is het stimuleren van de reeds krachtige groei van dé 
elektronische handel in Europa. Het gaat hier om een zich dynamisch ontwikkelende 
sector die van grote invloed op het concurrentievermogen van Europa op de 
internationale markten zal zijn. Met dit initiatief, dat voortbouwt op het reeds door de 
Commissie verrichte werk, wordt een coherent beleidskader voor toekomstige 
maatregelen van de Gemeenschap verschaft en wordt een gemeenschappelijk Europees 
standpunt nagestreefd om via internationale onderhandelingen tot een wereldwijde 
consensus te kunnen geraken. 
1. DE ELEKTRONISCHE HANDELSREVOLUTIE: KANSEN EN UITDAGINGEN 
Met zijn van nature wereldwijde oriëntatie omvat elektronische handel een breed gamma 
aan zowel oudere als zeer nieuwe activiteiten. Met als drijvende kracht de 
Internet-revolutie maakt de elektronische handel een dramatische ontwikkeling en 
radicale veranderingen door. Het gaat hierbij om indirecte elektronische handel (het 
elektronisch bestellen van materiële goederen), alsook om directe elektronische handel 
(online- leverantie van immateriële goederen). In de dynamische wereld van de 
elektronische handel zien een groot aantal innoverende bedrijven, markten en 
handelsgemeenschappen, met alle daaruit voortvloeiende nieuwe functies en nieuwe 
inkomstenstromen het licht. 
Elektronische handel biedt enorme potentiële mogelijkheden voor consumenten en 
bedrijven in Europa, en in het bijzonder voor het MKB. Een snelle tenuitvoerlegging van 
de elektronische handel is een uitdaging waarop handel, bedrijfsleven en regeringen in 
Europa dringend moeten ingaan. Dankzij elektronische handel is het mogelijk tegen lage 
kosten tussen verschillende regio's en over de landsgrenzen heen handel te drijven. Om 
volledig van deze mogelijkheden te kunnen profiteren dienen er efficiënte 
distributiekanalen en een Trans-Europees netwerk te worden ontwikkeld, dit om de 
aflevering van de elektronisch bestelde producten mogelijk te maken: tevens moet hierbij 
aan een efficiënte postbezorgingsdienst worden gedacht. 
Met zijn stimulerende werking op de concurrentie binnen de interne markt brengt 
elektronische handel reeds diepgaande structurele wijzigingen teweeg. Er zullen nieuwe 
vaardigheden vereist zijn om nieuwe banen in Europa te scheppen en te handhaven. De 
voornaamste concurrenten in Europa hebben de door de elektronische handel geboden 
kansen al resoluut aangegrepen, waarbij de VS een grote voorsprong hebben opgebouwd. 
De Internet-handel begint de achterstand in een aantal Lid-Staten echter in te lopen. Wat 
dit betreft, heeft Europa een aantal specifieke sterke punten op het vlak van technologie, 
creatie van informatie en andere mediadiensten ("inhoud"), en haar diversiteit van talen 
en culturen. Evenzo zou het gebruik van één enkele munteenheid op de grootste markt 
van de wereld een krachtige stimulans zijn voor het op gang brengen van elektronische 
handel in Europa. Voor het op gang brengen van elektronische handel in Europa, terwijl 
elektronische handel op zijn beurt weer tot de aanvaardbaarheid van de Euro zal 
bijdragen. 
Daarom is er dringend behoefte aan een vroegtijdige politiek debat met het doel 
elektronische handel een stimulans te geven en een versnippering van deze veelbelovende 
markt te voorkomen. 
II. TOEGANG TOT DE WERELDMARKT: INFRASTRUCTUREN, TECHNOLOGIEËN EN 
DIENSTEN 
Hoge telecommunicatietarieven zijn lange tijd een belangrijk struikelblok voor de 
elektronische handel in Europa geweest. De implementatie van het pakket 
liberaliseringsmaatregelen op telecommunicatiegebied leidt nu tot lagere prijzen en meer 
flexibele prijsregelingen. Op die markten waar de concurrentie het felst is, is reeds een 
beduidend krachtigere groei van elektronische handel te bespeuren. De 
WTO-overeenkomst inzake basistelecommunicatie zal rechtstreeks tot de opkomst van 
een elektronische wereldmarkt bijdragen. Tevens zouden met recente internationale 
overeenkomsten om tarifaire (ITA) en niet-tarifaire belemmeringen (MRA) uit de weg te 
ruimen de kosten van essentiële informatietechnologieproducten snel omlaag moeten 
worden gebracht, zou de groei van de elektronische handel moeten worden bevorderd en 
zou het Europese concurrentievermogen moeten worden vergroot. Het opheffen van 
capaciteitsknelpunten en het verschaffen van een breedbandstructuur is ook een uitdaging 
voor Europa - een uitdaging waarop noch de particuliere sector, noch de Gemeenschap 
aarzelen in te gaan. 
Nog een krachtige stimulans is het tot stand brengen van interoperabiliteit in een 
concurrentiële omgeving. De Gemeenschap bevordert actief wereldwijde 
interoperabiliteit op essentiële terreinen als veilige technologieën en betalingssystemen, 
waarbij in het kader van een aantal O&O-programma's speciale aandacht aan 
elektronische handel wordt besteed, om te bereiken dat een en ander in ruime mate 
beschikbaar is.en dat de essentiële technologieën en systemen gemakkelijk in het gebruik 
zijn. 
III. EEN GUNSTIG WETTELIJK KADER BEVORDEREN 
De interne marktstructuur heeft als voedingsbodem voor traditionele bedrijfsvormen haar 
sporen reeds verdiend. Nu moet zij ook voor elektronische handel haar waarde bewijzen. 
Om het vertrouwen van bedrijven en consumenten te kunnen winnen dient men over 
veilige technologieën (zoals digitale handtekeningen, digitale certificaten en veilige 
elektronische betalingsmechanismen) te beschikken, alsmede over een betrouwbaar, 
wettelijk en institutioneel kader om deze technologieën te ondersteunen. Willen 
elektronische handelsexploitanten volledig profijt van de interne markt kunnen trekken, 
dan is het van wezenlijk belang dat inconsistenties in de regelgeving worden vermeden 
en dat het op EU-niveau tot een coherent geheel van wetten en voorschriften voor de 
elektronische handel komt. Een en ander zou op de toepassing van essentiële interne 
marktprincipes moeten worden gebaseerd. 
In ieder stadium van het bedrijfsproces, vanaf de oprichting van een onderneming, tot de 
promotie en verschaffing van elektronische handelsmogelijkheden, vanaf het sluiten van 
contracten tot het elektronisch verrichten van betalingen, moet de bestaande regelgeving 
steeds naar passende antwoorden zoeken. Tegelijkertijd dient een aantal essentiële 
"horizontale" kwesties die voor de elektronische handelsactiviteiten als geheel van 
belang zijn, de nodige aandacht te krijgen. Hieronder vallen beveiliging van gegevens, 
bescherming van intellectuele-eigendomsrechten en abonneediensten, privacy, alsmede 
een duidelijk en neutraal belastingklimaat. 
Gezien het in wezen transnationale karakter van elektronische handel, dient er in 
wereldverband consensus worden nagestreefd. De Commissie zal actief naar een in 
hiertoe geschikte multilaterale gespreksforums te houden internationale dialoog met 
regeringen en bedrijfsleven streven, en ook proberen dienaangaande tot bilaterale 
akkoorden met haar voornaamste handelspartners te komen. Hierbij moet ook worden 
gedacht aan internationale samenwerking ter bestrijding van georganiseerde misdaad op 
nieuwe communicatienetwerken (b.v. P8). 
IV. EEN GUNSTIG BEDRIJFSKLIMAAT BEVORDEREN 
Wil men een gunstig bedrijfsklimaat kunnen bevorderen, dan zal de consument van de 
mogelijkheden van elektronische handel bewust moeten worden gemaakt en hierin een 
zeker vertrouwen moeten krijgen, terwijl het ook nodig zal zijn het gebruik van goede 
praktijken bij Europese bedrijven (voornamelijk via MKB-programma's, 
ondersteuningsmaatregelen en O&O- en G7-proefprojecten) aan te moedigen; Parallel 
hieraan zal er een fundamentele rol zijn weggelegd voor allerlei overheidsdiensten, die 
met hun aanschaffingsbeleid en een vroegtijdige implementatie van essentiële 
elektronische handelstechnologieën een voorttrekkersfunctie kunnen vervullen. In de 
toekomst zal men actief moeten proberen een hoge mate van synergie te stimuleren 
tussen "elektronische handel" en "elektronisch bestuur", hetgeen alle betrokkenen ten 
goede zou komen. 
Kort samengevat, wordt in dit initiatief een geheel van gerichte maatregelen voorgesteld 
op het gebied van de elektronische handel, een terrein dat voor het concurrentievermogen 
van Europa op de wereldmarkten van cruciale betekenis is. Deze specifieke maatregelen 
moeten in het ruimere verband worden gezien van de informatiemaatschappij-initiatieven 
en zullen in het doorlopende actieplan voor de informatiemaatschappij worden 
geïntegreerd. 
De politieke doelstelling van de Commissie is dit coherente geheel van technologische, 
wettelijke en ondersteuningsmaatregelen uiterlijk in 2000 te implementeren. Zij ziet dit 
als een dringende noodzaak. 
INLEIDING 
1. Doel van dit initiatief is om de reeds krachtige groei van de elektronische handel 
in Europa verder te stimuleren. In haar mededeling "Werk maken van diensten1" 
benadrukte de Commissie de fundamentele betekenis van elektronische handel, alsmede 
haar engagement om Europa tot het centrum van de elektronische handel te maken. 
2. Deze mededeling bouwt voort op het tot dusver door de Commissie~op het vlak 
van de informatiemaatschappij verrichtte werk2, en in het bijzonder op het doorlopende 
actieplan3. In de mededeling wordt een coherent beleidskader verschaft voor toekomstige 
maatregelen van de Commissie op het gebied van elektronische handel en wordt 
geprobeerd de betrokkenen op alle niveaus meer bewust te maken van hetgeen er gaande 
is en een dialoog tussen hen te stimuleren. 
3. De expansie van de elektronische handel is een "marktgedreven" verschijnsel. 
Europa heeft een uitstekende uitgangspositie om van de thans ontstaande wereldwijde 
handelsmogelijkheden te profiteren. Dankzij de voltooiing van de interne markt, de 
ontwikkeling van Europa's knowhow en vaardigheden, alsmede de invoering van de 
Euro, hebben de Europese economie en het Europese bedrijfsleven nu de kracht om bij de 
opkomende elektronische wereldmarkt het voortouw te nemen. De uitdaging is nu om te 
bevorderen dat elektronische handel als integrerend onderdeel van de manier waarop 
Europa zaken doet ingang gaat vinden. 
4. Dit initiatief bouwt voort op de bijzondere kenmerken van handel en bedrijfsleven 
in Europa en op diens sociale en culturele verscheidenheid om zo tot een typisch 
Europese en coherent aanpak te komen van de ontwikkeling van de elektronische handel 
op de wereldmarkt. De hoofdpunten van dit initiatief kunnen als volgt worden 
samengevat: 
O Bevorderen van de technologie en infrastructuur die vereist zijn om de Europese 
elektronische handelsindustrie een goede concurrentiepositie te geven en om 
structuren te creëren die efficiënte toegangssystemen voor bestaande en potentiële 
gebruikers zullen verschaffen. Een en ander moet worden bereikt via effectieve 
tenuitvoerlegging van een volledig op concurreren berekende 
telecommunicatiemarkt en door de inspanningen op O&O-gebied (weer) in de 
juiste banen te leiden, zodat de grote wetenschappelijke en technologische 
CSE(96) 6 def. van 27.11.1996. 
2 In het bijzonder de mededelingen "Normalisatie en de wereldwijde informatiemaatschappij" 
(COM(96) 359 def. van 24 juli 1996); "Leren in de informatiemaatschappij - actieplan voor een 
Europees initiatief in het onderwijs" (COM(96) 471 van 2 oktober 1996); "Illegale en schadelijke 
inhoud op het Internet" (COM(96) 487 van 16 oktober 1996; "Cohesie en de informatiemaatschappij" 
(COM(97) 7 van 22 januari 1997 en de Groenboeken "Leven en werken in de 
Informatiemaatschappij" (COM(96) 389 van 24 juli 1996) en "De bescherming van minderjarigen en 
de menselijke waardigheid in de context van de audiovisuele en informatiediensten" (COM(96) 483 
van 16 oktober 1996). 
3 Europa in de voorhoede van de Wereldwijde Informatiemaatschappij: een permanent 
actieprogramma" (COM(96) 607 van 27 november 1996). 
1 
vaardigheden van Europa met meer succes in verhandelbare producten en 
diensten kunnen worden omgezet. Ook zal men hiertoe het nodige doen om een 
brede consensus inzake normen en de interoperabiliteit van elektronische 
marktsystemen aan te moedigen. 
• Profiteren van de interne markt door een coherent wettelijke kader voor 
elektronische handel in Europa en op de wereldmarkten tot stand te brengen. Met 
dit kader moet het vertrouwen van het bedrijfsleven in mogelijke investeringen en 
dat van de consument in elektronische handel worden aangewakkerd, hetgeen 
moet gebeuren door het opruimen van nog in de weg staande wetten en 
voorschriften en door te voorkomen dat er nieuwe obstakels bijkomen. 
G Een gunstig bedrijfsklimaat voor elektronische handel creëren door de 
betrokkenen ertoe aan te zetten de juiste vaardigheden te verwerven en consument 
en bedrijfsleven bewust te maken van de mogelijkheden die elektronische handel 
hun te bieden heeft. Dit zou dan worden gerealiseerd via opleiding, voorlichting 
en demonstratieprojecten; verder zouden synergie-effecten tussen overheid en 
bedrijfsleven worden benut en zouden specifieke sterke punten van Europa, in 
termen van technologie, markten, talen en culturen, ten volle worden benut. 
O Vanuit een gemeenschappelijk Europees standpunt toewerken naar een 
wereldwijde consensus, om een doeltreffende deelneming aan lopende 
internationale samenwerkingsprojecten en onderhandelingen te verzekeren. 
Europa zal haar eigen sterke punten en belangen op een rijtje moeten zetten en 
deze zo goed mogelijk in de hiertoe meest geschikte internationale 
gespreksforums moeten behartigen. 
Dit initiatief verschaft een coherent kader voor deze wederzijds versterkende 
technologische, wetgevings- en ondersteuningsmaatregelen, teneinde'de ontwikkeling 
van de elektronische handelsmarkt te vergemakkelijken en tegelijkertijd in voldoende 
mate met de doelstellingen van openbaar belang rekening te houden. Het politieke doel 
dat de Commissie nastreeft, is om dit coherente wettelijk kader tegen het jaar 2000 te 
kunnen implementeren; zij ziet dit als een dringende noodzaak. 
HOOFDSTUK 1 : DE ELEKTRONISCHE HANDELSREVOLUTIE 
5. Bij elektronische handel worden elektronisch zaken gedaan. Dit proces is 
gebaseerd op het elektronisch verwerken en verzenden van gegevens, m.i.v. tekst, geluid 
en video. Het gaat hierbij om tal van verschillende activiteiten, waaronder de 
elektronische handel in goederen en diensten, online leverantie van digitale informatie en 
mediadiensten, elektronisch overmaken van geldbedragen, elektronische handel in 
aandelen, elektronische vrachtbrieven, veilingen, gezamenlijk ontwerpen, online inkopen 
van onderdelen, overheidsaankopen, verkoop rechtstreeks aan de consument, en service 
na verkoop. Het betreft hier zowel producten (bijvoorbeeld verbruiksgoederen, speciale 
medische apparatuur) en diensten (bijvoorbeeld voorlichting, financiële en juridische 
diensten); traditionele activiteiten (bijvoorbeeld gezondheidszorg, onderwijs) en nieuwe 
activiteiten (bijvoorbeeld virtuele winkelcentra). 
Elektronische handel: de Internet-revolutie 
6. Elektronische handel is niet een nieuw verschijnsel. Al jarenlang hebben 
ondernemingen over een veelheid van communicatienetwerken bedrijfsgegevens 
uitgewisseld. Maar thans is de exponentiële groei van het Internet de drijvende kracht 
achter een versnelde expansie en radicale veranderingen geworden. Tot voor kort werd 
elektronische handel alleen door bedrijven onderling op besloten, eigen netwerken 
bedreven, maar nu ontwikkelt zij zich snel tot een complex, wereldomspannend web van 
handelsactiviteiten die plaats vinden tussen een steeds groter wordend aantal deelnemers, 
zowel bedrijven als individuen, die elkaar al dan niet kennen, op wereldwijde open 
netwerken, zoals het Internet. 
Tabel 1: Voor traditionele elektronische handel is het netwerk een middel om gegevens te 
versturen of op te vragen: bij elektronische handel over het Internet, is het netwerk de 
markt zelf. 
TRADITIONELE E-HANDEL I INTERNET E-HANDEL 
alleen tussen bedrijven tussen bedrijven en consumenten 
tussen bedrijven onderling 
tussen bedrijven en overheid 
tussen individuele gebruikers 
besloten "clubs", vaak specifiek per bedrijfstak open markt op wereldschaal 
beperkt aantal deelnemende bedrijven onbeperkt aantalpartners 
besloten eigen netwerken open, onbeschermde netwerken 
bekende en vertrouwde partners bekende en onbekende partners 
veiligheid in netwerkontwerp ingebouwd beveiliging en authenticate vereist 
DE MARKT IS EEN CLUB | HET NETWERK IS DE MARKT 
7. Bij elektronische handel gaat het voornamelijk om de volgende twee typen 
activiteiten: indirecte elektronische handel - het elektronisch bestellen van materiële 
goederen, die echter nog steeds via de traditionele kanalen als de post of particuliere 
koeriersbedrijven moeten worden afgeleverd; en directe elektronische handel - het online 
bestellen, betalen en afleveren van immateriële goederen en diensten, zoals 
computersoftware, ontspanningsproducten of informatiediensten op wereldschaal. 
Directe en indirecte elektronische handel hebben allebei hun eigen specifieke 
mogelijkheden te bieden. Vaak worden beide vormen van elektronische handel gebruikt 
door één en hetzelfde bedrijf, dat bijvoorbeeld zowel programmatuur online als op 
informatiedrager verkoopt. Bij indirecte elektronische handel is men echter afhankelijk 
van een aantal externe factoren, zoals de efficiëntie van het transportsysteem. 
Rechtstreekse elektronische handel - waarmee naadloos en grensoverschrijdend 
elektronische transacties tussen leverancier en consument mogelijk zijn - benut ten volle 
het potentieel van de elektronische wereldmarkt4. 
Uit de met Minitel in Frankrijk opgedane ervaringen bhjkt dat leveranciers van "immateriële" 
goederen en diensten aanvankelijk het meeste voordeel van de zich ontwikkelende online-handel 
zullen hebben. 
De markten van de volgende generatie 
8. Elektronische handel blijft natuurlijk niet tot het Internet beperkt. Deze vorm van 
handel omvat een groot aantal toepassingen op de smalle band (videotex), de oproepband 
(telewinkelen) en in de off line-omgeving (catalogusverkoop op CD-ROM), alsmede 
eigen bedrijfsnetwerken (bankwezen). Het Internet trekt met zijn robuuste en 
netwerkonafhankelijke protocollen echter snel de verschillende vormen van elektronische 
handel, naar zich toe. Bedrijfsnetwerken worden intranetten. Terzelfder tijd genereert het 
Internet tal van innoverende hybridevormen van elektronische handel -waarmee, 
bijvoorbeeld, digitale-televisie-"infomercials" worden gecombineerd met 
Internet-responsmechanismen (voor onmiddellijk bestellen), CD-ROM-catalogi 
gecombineerd worden met Internet-aansluitingen (voor de laatste informatie over 
"inhoud" of prijzen) en commerciële Web-sites met plaatselijke CD-ROM-uitbreidingen 
(voor geheugenintensieve multimediademonstraties). 
9. Elektronische handel is een markt in opkomst. In deze dynamische en aan snelle 
veranderingen onderhevige omgeving zien wij de ontwikkeling van een grote 
verscheidenheid van innoverende virtuele bedrijven, markten en 
handelsgemeenschappen. Bedrijven besteden thans routinematig allerlei functies uit via 
het Internet; het betreft hier zaken als het uitvoeren van orders en de verzending naar 
distribuanten die zich in dergelijke diensten specialiseren. De distribuanten gaan zelf ook 
"op de virtuele toer" en besteden de eigenlijke opslag en het vervoer van de goederen uit 
aan logistieke specialisten, zoals commerciële koeriersbedrijven5. Kopers, verkopers en 
tussenpersonen vormen bedrij fstakspecifieke Internet-markten op een verscheidenheid 
van terreinen als onroerend goed, auto-onderdelen en bouwmaterieel. Evenzo integreren 
internationaal opererende industrieën, zoals automobiel-, computer en lucht- en 
ruimtevaartbedrijven, hun distributiekanalen via het Internet. 
10. Er komen thans allerlei nieuwe functies bij. Innovatieve virtuele tussenpersonen 
verschaffen diensten met toegevoegde waarde -zoals bemiddeling, zoekwerk en 
doorverwijzing- voor bedrijven en consumenten. Samenstellers van catalogi bieden de 
koper centrale inkoopmogelijkheden (one-stop shops) voor de beste aanbiedingen van 
vele gespecialiseerde handelaars. Via "supersites" voor rubriekadvertenties krijgt men 
centraal toegang tot tientallen andere advertentiepagina's. Van overheidswege 
gesponsorde gateways, zoals de United Kingdom's Department of Trade and Industry's 
Trade UK Web-site6, leiden rechtstreeks naar grote aantallen geselecteerde bedrijven op 
het Internet. Netwerkexploitanten, banken en computerbedrijven genereren nieuwe 
inkomsten met het ter beschikking stellen van gebruiksklare elektronische bedrijfsruimte 
(virtuele winkelpuien en winkelcentra). 
11. Gratis "rondsurfen" op het net zal er niet lang meer bij zijn. Nieuwe vormen van 
handel tussen individuele gebruikers doen hun intrede, nu de gebruikers zelf kleine 
bedragen voor hun publicaties op het Web in rekening kunnen brengen. Evenzo kunnen 
De meest succesvolle boek- en muziekwinkels op het Internet in Europa en de VS zijn dus echt 
"virtuele bedrijven": bestellingen en verzendingen lopen rechtstreeks via de magazijnen van de 
uitgevers en de databases van de leveranciers zijn volledig met die van de transportbedrijven 
geïntegreerd. 
Zie http://www.tradeuk.com. 
commerciële uitgevers hun informatie op het Web thans "mondjesmaat", pagina vóór 
pagina, per artikel of foto verkopen, terwijl deze informatie vroeger ad libitum 
voorhanden was. Met de zeer geringe bedragen die voor dergelijke diensten in rekening 
worden gebracht worden nieuwe inkomstenstromen gegenereerd, wordt het gebruik van 
archieven gemaximaliseerd en wordt de ontwikkeling van informatie en mediadiensten 
("inhoud") op grote schaal aangemoedigd. 
Kansen voor Europa 
12. Elektronische handel biedt enorme kansen voor Europa. Geschat wordt dat de 
inkomsten uit elektronische handel op het Internet tegen het jaar 2000 tot meer dan 
200 miljard ecu zullen zijn opgelopen7. Deze revolutionaire groei zal ingrijpende 
structurele veranderingen met zich mee brengen. Sectoren als detailhandel en distributie, 
met 20 miljoen werknemers, en toerisme, met 6 miljoen werknemers, zullen zich moeten 
aanpassen om deze kansen te kunnen benutten, bestaande bedrijven uit te breiden en 
nieuwe ondernemingen te lanceren. Er zullen wel diensten verloren gaan, maar daar 
komen weer andere voor in de plaats. De efficiëntie zal er krachtig op vooruit gaan. 
13. Als resultaat hiervan zal de elektronische handel een aanzienlijk effect hebben op 
structuur en werking van de arbeidsmarkt. Verdere analyse is nodig om deze 
veranderingen volledig in beeld te kunnen brengen. In dit stadium is echter reeds 
duidelijk dat het nieuwe werkgelegenheidspotentieel voornamelijk in op informatie 
gebaseerde hoogwaardige diensten te vinden zal zijn. De nieuwe vaardigheden zullen 
speciale opleidings- en onderwijsvoorzieningen vereisen. Gezien de felle wereldwijde 
concurrentie in een digitale omgeving zonder grenzen, moeten wij erop toezien dat de 
nieuw gecreëerde arbeidsplaatsen op de interne markt van Europa gecreëerd en 
gehandhaafd worden. 
14. In Europa gaan er van de elektronische handel reeds krachtige stimulansen uit 
voor zowel reeds gevestigde als nieuwe marktdeelnemers. Kleine en middelgrote 
ondernemingen maken dankbaar gebruik van de ongeëvenaarde mogelijkheden die ze 
hebben om zich via het World Wide Web toegang tot de wereldmarkten te verschaffen. 
Evenzo zijn grote economische sectoren, zoals het postorderbedrijf in Europa, actief 
bezig het Internet tot integrerend onderdeel van hun strategie op het vlak van marketing 
en de uitvoering van orders te maken. Met elektronische handel wordt het 
transactiebeheer verbeterd en kan men efficiënter zaken doen. Dankzij elektronische 
handel kunnen bedrijven sneller aan bestellingen voldoen en zijn zij gemakkelijker 
aansprakelijk te stellen, terwijl ook de kosten omlaag gaan. De toegangsdrempel wordt 
verlaagd, bestaande markten worden vergroot en er ontstaan geheel nieuwe afzetgebieden 
voor op informatie gebaseerde immateriële producten, potentieel één van Europa's 
sterkste punten. 
15. Ook de consument kan hier wel bij varen. Elektronische handel geeft een geheel 
nieuwe inhoud aan de betrekking tussen consument en aanbieder. De consument krijgt 
betere keuzemogelijkheden doordat hij kan vergelijken en uit een groot aantal producten 
onmiddellijk de beste aanbiedingen kan kiezen. Tevens komen gespecialiseerde 
7 Bron: Activ Media, Romtec, in de waarnemingspost Europese informatietechnologie 97 (European 
Information Technology Observatory 97). 
producten meer binnen het bereik van de consument. De prijzen blijven laag doordat 
vaste lasten, en de kosten in verband met huur of aankoop van bedrijfspanden omlaag 
gaan en de efficiëntie toeneemt. Persoonlijke betrekkingen komen in de plaats van de 
traditionele grootschalige marketingtechnieken en massadistributie, waarmee beter op de 
behoeften van de klant wordt ingespeeld. 
16. Elektronische handel is intrinsiek van transnationale aard en noodt tot bestelling 
en leverantie van goederen en diensten in het buitenland. De concurrentie op de interne 
markt wordt hier rechtstreeks door gestimuleerd. Op zijn beurt biedt de interne markt 
elektronische handel het vooruitzicht van een kritieke massa van bedrijven en afnemers 
in het buitenland. Bovendien komen perifere regio's dankzij elektronische handel aan 
nieuwe kansen om op de belangrijkste markten door te dringen. De economische handel 
vormt derhalve potentieel een factor van levensbelang voor cohesie en integratie in 
Europa. 
Elektronische handel: vergelijkingen met het buitenland 
17. De voornaamste concurrenten van Europa maken maar al te frequent dankbaar 
gebruik van de door elektronische handel geboden mogelijkheden. In de VS is het 
Internet een vruchtbare voedingsbodem voor een gezonde economische kern, waarin 
nieuwe bedrijven het levenslicht zien, nieuwe inkomstenstromen op gang komen en, wat 
nog belangrijker is, nieuwe arbeidsplaatsen geschapen worden. Traditionele economische 
sectoren, zoals de reisindustrie of het catalogusbedrij f, gaan met hun handelsactiviteiten 
voor een groot deel online. 
Tabel 2: Nieuwe bedrijven op het Internet: initiatief en innovatie 
• De Internet-handel in de VS bouwt voort op een specifieke structureel sterke ondergrond: innovatieve 
micro-ondernemingen. De VS maken reeds aanspraak op meer dan 250.000 van deze "cyber-bedrijven", die het 
Internet commercieel op een aantal manieren gebruiken. 
• In de VS kennen reisagentschappen en bedrijven die bloemen bezorgen een bijzonder succes. Reisagentschappen 
maken momenteel meer dan 50% van de elektronische handel uit. De grootste marktdeelnemer, die in 
oktober 1996 van start is gegaan zegt reeds zo'n 250.000 gebruikers in 1996 te hebben. Er zijn bijna 1.000 
bloemenbezorgers op het World Wide Web, waarvan de grootste reeds een omzet van 30 miljoen dollar zou 
hebben gehad. 
• In Europa maakt de direct-marketing-industrie, met 37 miljard ecu aan inkomsten in 1995 dankbaar gebruik van 
het Internet. Zo maakte één van de grootste postorderbedrijven in Europa aanspraak op een elektronische 
handelsomzet van 400 miljoen DM in 1996. Evenzo biedt de grootste supermarktondernemer in Nederland een 
innoverende "Internet telewinkel"-dienst. 
• In Europa zien steeds meer nieuwe bedrijven het levenslicht op strategische gebieden als software tools en 
technologieën voor elektronische handel. Grote successen zijn bijvoorbeeld geboekt door de wereldleider op het 
vlak van betaalkaarttechnologie, een pionier op het gebied van veilig elektronisch betalen en een Duits bedrijf dat 
op de markt voor veilige "virtuele winkelpuien " op het Internet voorop loopt. 
18. Dit is een uiterst belangrijk gebied voor de toekomstige groei en 
concurrentiepositie van het bedrijfsleven. Met het Amerikaanse bedrijfsleven als 
drijvende kracht put de Internet-handel in de VS ook kracht uit een dicht netwerk van 
microbedrijven. Sommige van deze starters, die bij uitstek geschikt zijn om in de 
Internet-omgeving te functioneren en in wezen dezelfde mate van toegang tot de 
wereldmarkten nebben als multinationale ondernemingen, maken melding van 
indrukwekkende groeicijfers en winstmarges8. In dit stadium hebben de VS een 
Een onlangs gehouden marktenquête onder 11.000 firma's op het Web suggereert dat meer dan 30% 
van de bedrijven na één jaar winst maakten en dat nog eens 30% verwacht binnen twee jaar winst te 
6 
aanzienlijke oorsprong op Europa opgebouwd. Hetzelfde is aan het gebeuren in de 
strategische sector van software tools, -producten en technologieën die de grondslag 
vormen voor de toekomstige ontwikkeling van de elektronische handel. Japan en de 
landen in Azië en het Stille-Oceaangebied beginnen hun achterstand snel in te lopen. 
Aangespoord door industrie en overheid maken deze landen met hun 
Internet-aansluitingen en elektronische handel een enorme groei door. Uitgaande van de 
huidige groeicijfers en investeringen zouden zij tegen het jaar 2000, wat hun 
elektronische handelsinkomsten betreft, langszij Europa kunnen komen9. 
De sterke punten van Europa benutten 
19. Uit recente cijfers blijkt dat de Internet-handel in sommige Lid-Staten op 
hetzelfde niveau ligt als in de VS en soms nog hoger is komen te liggen. Finland en 
Nederland behoren nu tot de meest dynamische online-markten in de wereld10. Gezien de 
in deze omgeving ondervonden felle concurrentie, moet Europa zijn specifieke sterke 
punten tot het uiterste benutten. 
Europa heeft een sterke technologische en infrastructurele ondergrond. Het heeft 
krachtige telecommunicatie-exploitanten (zowel oude als nieuwe), een uiterst 
betrouwbare basisinfrastructuur en heeft al in een vroeg stadium geavanceerde digitale 
netwerken gelanceerd. Nog een belangrijke troef van Europa is zijn consequente streven 
naar normalisering, met als grote successen op instigatie van het bedrijfsleven ingevoerde 
normen als GSM en DVB. Hetzelfde geldt voor de Europese vorderingen op het gebied 
van essentiële elektronische handelstechnologieën, zoals de ontwikkeling van 
betaalkaarten en intelligente organen. De ontwikkeling van immateriële producten is nog 
zo'n sterk punt van Europa. Deze immateriële producten - computerprogrammatuur, 
bedrij fs- en handelsinformatie, videoamusement ("inhoud", naar het Engelse "content") -
vormen de hoeksteen van de immateriële elektronische handel. Europese bedrijven, en in 
het bijzonder uitgeverijen en multimediaproducten, maken een juist gebruik van al 
hetgeen zij aan kennis en ervaring op de wereldwijde elektronische informatiemarkten te 
bieden hebben. Tegelijkertijd zijn uiterst innovatieve KMO's (kleine en middelgrote 
ondernemingen) zeer succesvol op gespecialiseerde markten als multimediaproductie en 
meertalig opzoekwerk. Europa heeft ook een sterk concurrerende kleinhandelssector, met 
aangepaste productassortimenten en een diepgaande kennis van de verschillende 
consumentenvoorkeuren op het continent, een sterk punt dat nog verder kan worden 
ontwikkeld. 
Bovendien krijgt het Europese bedrijfsleven door het vermogen om elektronisch op de 
grootste eenheidsmarkt in de wereld met één enkele munteenheid - de Euro - handel te 
zullen maken. Er wordt regelmatig melding gemaakt van winstmarges van 20% of meer. (Van Activ 
Media, gepubliceerd in Business Week, 23.9.1996). 
9 Bron: Gartner Group. 
10 Nederland is thans één van de meest ontwikkelde elektronische handelsmarkten in de wereld met een 
hoge PC-penetratiegraad (38% van alle huishoudens), een hoge internet-gebruiksgraad (22% van alle 
PC-gebruikers hebben toegang tot het Internet, tegen 16% in de VS en 12% in Duitsland) en een hoge 
elektronische-handelsgebruiksgraad (33% van de Internetgebruikers kopen online in, tegen 22% in de 
VS). Bron: International Data Corporation/Link. 
drijven, belangrijke concurrentievoordelen in handen. Dankzij de grensoverschrijdende 
prijstransparantie die het gebruik van de Euro met zich zal meebrengen, zullen meer en 
meer mensen van de elektronische handelsmogelijkheden gebruik gaan maken; 
omgekeerd is het ook zo dat elektronische handel de overstap naar de Euro zal 
vergemakkelijken. 
20. Europa moet de enorme kracht van bedrijfsleven en marktkrachten volledig 
benutten. Het vermogen van de Gemeenschap en haar Lid-Staten om aan ontwikkelingen 
richting te geven, is hier bijzonder belangrijk: willen onze bedrijven een kans van slagen 
hebben op de moderne elektronische handelsmarkt met zijn zware concurrentie, dan 
hebben zij een optimale omgeving nodig om in te kunnen functioneren. 
Dit houdt in dat zij de beschikking moeten hebben over concurrentiekrachtige 
telecommunicatiefaciliteiten, alsmede over normen en interoperabiliteitsoplossingen en, 
last but not least, aan doelgericht O&O moeten kunnen doen. Een gezond en flexibel 
geheel van wetten en voorschriften waarmee bedrijfsleven en consument vertrouwen 
wordt ingeboezemd en waardoor een volledige en onbeperkt toegang tot de interne markt 
mogelijk wordt, is dé sleutel tot Europa's succes. Een dergelijk wettelijk kader is op 
zichzelf reeds een zeer belangrijk concurrentievoordeel. 
Tevens moeten de nodige stappen worden genomen om het bedrijfsklimaat te verbeteren: 
hiertoe moeten goede praktijken worden uitgewisseld, moet de toegang tot risicodragend 
kapitaal worden vergemakkelijkt en moeten de opleidingsmogelijkheden worden 
verbeterd. Uiteindelijk dienen er wereldomvattende oplossingen te worden gevonden. De 
Gemeenschap zal bij het toetsen en vervolgens aanbieden van oplossingen op 
internationaal niveau voorop moeten lopen. De hier beschreven veranderingen en te 
ontplooien activiteiten worden in het volgende hoofdstuk nader uitgewerkt. Er wordt 
hierbij hoog gemikt. En er zullen grote inspanningen en veel politieke wil vereist zijn om 
deze tot een goed einde te brengen. Maar als zij succes hebben, dan zal Europa in een 
uitstekende uitgangspositie verkeren om het centrum van de elektronische handel te 
worden. 
De noodzaak van een wereldwijde consensus 
21. Elektronische handel is van nature een wereldomspannend verschijnsel. Een 
betere toegang tot de wereldmarkten gaat hand in hand met de uitdagingen die ons vanuit 
andere delen van de wereld bereiken. Multilaterale dialogen, waarbij regeringen en 
bedrijfsleven betrokken zijn, vinden momenteel in tal van gespreksforums plaats. De 
particuliere sector speelt hierbij een wegbereidersrol, bijvoorbeeld bij het proces dat 
toonaangevende internationale overeenkomsten oplevert als de Information Technology 
Agreement (ITA) en de wederzijdse erkenningsovereenkomsten betreffende 
conformiteitsbeoordeling (MRA). Met de succesvolle afsluiting van de onderhandelingen 
in het kader van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) inzake diensten (1993) en 
telecommunicatie (1997) heeft de Gemeenschap zich, samen met de Lid-Staten, 
vastgelegd op het openstellen van de meeste elektronische handelsactiviteiten. Alle 
Europese maatregelen inzake elektronische handel moeten daarom met deze WTO-
verplichtingen te verenigen zijn. 
Tegelijkertijd zal de Gemeenschap tegen handelsbarrières blijven optreden, teneinde de 
toegang tot infrastructuren en diensten in andere landen te verzekeren. Dit wil zij 
bereiken door te verlangen dat de multilaterale verplichtingen die de partners van de 
Europese Unie in WTO-verband zijn aangegaan daadwerkelijk worden nagekomen. Tal 
van handelskwesties die voor de elektronische handel specifiek zijn, zullen ook op 
bilateraal niveau aan de orde moeten worden gesteld, in het bijzonder met de VS. In dit 
verband zullen de nieuwe Transatlantische Agenda, cle informatiemaatschappij dialoog en 
de Transatlantische Ondernemersdialoog een belangrijke rol blijven vervullen. 
22. Steeds zorgwekkender wordt het probleem van de opkomende 
computercriminaliteit, zoals het elektronisch witwassen van geld, gokkenjnet illegaal 
geld, het met kwade opzet inbreken in computersystemen, of inbreuken op het 
auteursrecht. De internationale samenwerking is op een aantal essentiële gebieden, zoals 
bij de bestrijding van georganiseerde transnationale misdaad op nieuwe 
communicatienetwerken, reeds goed van de grond gekomen. Er wordt van regeringswege 
krachtig opgetreden tegen nieuwe vormen van technologisch geavanceerde misdaad en 
computerfraude op wereldwijde netwerken11 (ieder jaar verdubbelt het aantal meldingen 
van computerinbraak). 
Zowel in Europa (Europol) als in ruimer internationaal verband (P8) zijn gespecialiseerde 
task forces gevormd en is de grensoverschrijdende operationele samenwerking 
geïntensiveerd op belangrijke terreinen als het in "real-time" betrappen en opsporen van 
online-misdadigers en het in beslag nemen van digitaal bewijsmateriaal. Tevens worden 
pogingen in het werk gesteld om de criminalisering van computerovertredingen te 
harmoniseren en digitale vrijhavens uit te bannen. Een in het kielzog van de Raad van 
Dublin gevormde groep op hoog niveau legt thans de laatste hand aan een actieplan om 
computermisdaad te bestrijden. Deze inspanningen zijn van kapitaal belang om het 
vertrouwen in de transnationale elektronische handel te vergroten. 
HOOFDSTUK 2: TOEGANG TOT DE WERELDMARKT: INFRA­
STRUCTUUR, TECHNOLOGIE EN DIENSTEN 
Nu elektronische handel op zo'n grote schaal ingang vindt, ontstaat er behoefte aan 
efficiënte, betaalbare en algemeen beschikbare telecommunicatie-infrastructuren, 
technologieën en diensten. Europa moet qua kosten, capaciteit, toegangs- en 
keuzemogelijkheden, veiligheid en gebruiksvriendelijkheid hetzelfde te bieden hebben 
als elders in de wereld bij dergelijke faciliteiten het geval is. 
Maximalisering van het nuttig effect van de liberalisering op 
telecommunicatiegebied 
23. Een door middel van een effectieve liberalisatie in de telecommunicatiesector te 
realiseren Europese telecommunicatiemarkt die de concurrentie volledig aankan, zal de 
telecommunicatietarieven omlaag brengen en een belangrijke drijfveer voor de 
ontwikkeling van elektronische handel in Europa zijn. De Lid-Staten leggen thans een 
omvangrijk pakket wetten en voorschriften ten uitvoer waarmee met ingang van 
11 De US Federal Trade Commission en de Gendarmerie Royale du Canada hebben elk een Web-pagina 
om gebruikers over de verschillende soorten illegale praktijken en misbruiken op het Internet te 
informeren, zie http://www.ftc.gov en http://www.rmc-grc.gc.ca/html/scams-f.htm. 
1 januari 1998 een volstrekt vrije concurrentie in alle takken van bedrijvigheid moet 
worden verzekerd. Door meer concurrentie tussen gevestigde exploitanten en nieuwe 
marktdeelnemers te bevorderen, leidt de vrijmaking van de telecommunicatiesector reeds 
tot over het geheel genomen lagere telecommunicatieprijzen en de invoering van meer 
flexibele prijsregelingen voor bedrijven en particuliere online-gebruikers. Als resultaat 
hiervan scoort het Internet-gebruik al aanzienlijk hoger op de felst concurrerende markten 
en wint elektronische handel veel meer terrein. 
24. In ruimer internationaal verband moet de onlangs gesloten WTO-overeenkomst 
inzake basistelecommunicatie als een zeer belangrijke mijlpaal worden genoemd. Deze 
overeenkomst draagt in belangrijke mate tot de opkomst van een wereldmarkt bij, omdat 
zij verplichtingen van 69 landen betreffende markttoegang en nationale behandeling 
inhoudt. Hieronder vallen alle telecommunicatiediensten, ongeacht welke technologische 
middelen worden gebruikt om deze diensten bij de klant af te leveren. De meeste landen 
hebben dergelijke verbintenissen ook met regelgevingsmaatregelen onderbouwd. De 
Commissie zal met de Lid-Staten en met haar handelspartners toewerken naar een 
volledige en tijdige implementatie van deze overeenkomst, die op 1 januari 1998 in 
werking zal treden. 
25. Regionale verschillen in kosten, kwaliteit en toegankelijkheid van de 
elektronische handelsinfrastructuur en -diensten, moeten worden verminderd om te 
bereiken dat afgelegen gebieden volledig aansluiting krijgen op de wereldmarkten en hun 
regionale isolatie te boven kunnen komen. Elektronische handel is een belangrijke 
stimulans om regio's nieuw leven in te blazen en plaatselijke diensten te vernieuwen en 
te handhaven; Elektronische handelsinfrastructuren moeten op grote schaal tegen 
aantrekkelijke prijzen beschikbaar zijn, willen de KMO's de hierdoor geboden 
mogelijkheden volledig kunnen benutten. Toch kunnen er in Europa aanzienlijke 
regionale verschillen blijven bestaan. Het vrije spel van vraag en aanbod alleen is 
misschien niet genoeg om deze discrepanties weg te werken. De ontwikkelingen op dit 
gebied zullen in de context van de evoluerende informatiemaatschappij op de voet 
moeten worden gevolgd. De Commissie stelt dit vraagstuk in de orde in haar mededeling 
"Cohesie en de informatiemaatschappij"12 en zal erop blijven toezien dat het 
bedrijfsleven met het oog op het vinden van doeltreffende oplossingen wordt 
geraadpleegd.. 
Maximalisering van het nuttig effect van een liberalisering op de markten voor 
informatietechnologie 
26. Met de onlangs gesloten internationale overeenkomsten tot opheffing van tarifaire 
en niet-tarifaire belemmeringen voor de handel in producten op het vlak van informatie-
en communicatietechnologie zouden de kosten, vooral van de basiselementen 
(computers, programmatuur, netwerkvoorzieningen, CD-ROMs) snel omlaag moeten 
komen en zou de ontwikkeling van elektronische handel rechtstreeks moeten worden 
gestimuleerd. 
De van december 1996 daterende ministeriële verklaring inzake de handel in 
informatietechnologieproducten voorziet in een uitbreiding van de wereldhandel in 
12 COM(97) 7 van 22 januari 1997. 
10 
informatietechnologie. Als gevolg hiervan voorziet de recentelijk goedgekeurde 
informatietechnologieovereenkomst (ITA), die meer dan 90% van de wereldhandel in 
IT-producten omvat, in de geleidelijke afschaffing van de tarieven op deze voor de 
elektronische handel zo belangrijke producten, met als streefdatum het jaar 2000. 
Evenzo zullen de wederzijdse erkenningsovereenkomsten inzake 
conformiteitsbeoordeling (MRA) aanzienlijk bijdragen tot de opruiming van niet-tarifaire 
belemmeringen voor de handel in IT-producten. Doordat het interne-marktbeginsel van 
wederzijdse erkenning tot de internationale sfeer wordt uitgebreid, waarborgt de MRA de 
erkenning van in het exportland gevolgde certificatieprocedures, hetgeen in een 
aanzienlijke verlaging van de kosten zou moeten resulteren. Beide overeenkomsten die 
met open armen worden ontvangen door de Europese IT- en ITC-industrie, welke de 
gehele economische handelssector komen versterken, hetgeen bedrijfsleven en 
consument in Europa rechtstreeks ten goede komt. De Commissie zal naar een volledige 
tenuitvoerlegging van deze overeenkomsten streven en erop toezien dat de betrokkenen 
de door hen gedane toezeggingen, in het bijzonder tariefafspraken, ook echt nakomen. 
De opheffing van capaciteitsknelpunten 
27. Europa moet nu de nodige stappen ondernemen om te bereiken dat er een hoge-
bandbreedte-infrastructuur wordt geïnstalleerd, om te bereiken dat consument en 
bedrijfsleven volledig profiteren, van de zich voltrekkende technologische 
ontwikkelingen, die onvermijdelijk tot een steeds grotere behoefte aan 
transmissiecapaciteit leiden. De particuliere sector is reeds bezig capaciteitsknelpunten in 
sommige Lid-Staten te verwijderen13. Telecommunicatie-exploitanten investeren zwaar 
in Internet-infrastructuren en -diensten. 
De Commissie zal bij de verwijdering van de capaciteitsknelpunten van een 
gecoördineerde Europese benadering uitgaan, en wel via de O&O-programma's van de 
Europese Unie op het gebied van informatie- en communicatietechnologie en de Trans-
Europese netwerken. Hiertoe zal een operationeel hogesnelheidsnetwerk voor 
onderzoekers moeten worden opgezet, aan te vullen met faciliteiten om technologieën en 
toepassingen te testen. De Commissie zal ook het nodige doen om een actieve 
deelneming van bedrijfsleven en overheid in Europa bij het wereldwijde 
besluitvormingsproces inzake de evolutie van het Internet te vergemakkelijken. Parallel 
hieraan zullen ten behoeve van MKB, scholen en plaatselijke autoriteiten, onderwijs- en 
opleidingsinitiatieven worden ontplooid om een snelle invoering van de nieuwe 
breedbanddiensten te bevorderen. 
28. De toekomstige concurrentiepositie van het Europese bedrijfsleven is afhankelijk 
van een continue ontwikkeling van hoogwaardige informatie- en telecommunicatie-
infrastructuren. Onmiddellijke maatregelen voor een vroegtijdige ontwikkeling en 
13 Een voorbeeld is Finland, waar dankzij zware investeringen in de Internet-infrastructuur door telecom-
exploitanten (in het bijzonder een dicht netwerk van ATM-netwerken) zo goed als alle knelpunten zijn 
opgeheven. 
11 
implementatie van een, op grond- en satellietnetwerken14 gebaseerde geavanceerde, 
hogecapaciteitsinfrastructuur voor het Internet is daarom van essentieel belang15. 
Interoperabiliteit op een markt met concurrentie 
29. Mocht de huidige trend, het ontwikkelen van incompatibele normen16, doorzetten, 
dan zouden zowel bedrijfsleven als consument hierdoor aanzienlijk benadeeld worden17. 
Het gevaar bestaat dat de gebruikers zo in bepaalde specifieke oplossingen "opgesloten" 
raken. Ook kan het moeilijk zijn transacties tussen onderling incompatibele systemen uit 
te voeren. Zonder interoperabiliteit zal de vereiste kritieke massa wellicht moeilijk 
haalbaar blijken. Bovendien zijn veilige technologieën ook nodig om vertrouwen in de 
veiligheid van informatie te wekken. Deze technologieën zijn grotendeels beschikbaar, 
maar er is nog een aantal belangrijke commerciële of technische 
interoperabiliteitskwesties waarvoor geen oplossing is gevonden. Om interoperabiliteit 
tussen verschillende elektronische handelsdiensten te vergemakkelijken, zal de 
Commissie in juni 1997 specifieke acties lanceren betreffende normaliseringsprojecten 
voor elektronische handel. 
30. Nieuwe vormen van industriële samenwerking bij de normalisering op het vlak 
van de elektronische handel hebben hun intrede gedaan. Bij het bedrijfsleven worden 
reeds pogingen in het werk gesteld (bijvoorbeeld Financial Services Technology 
Consortium; World Wide Web Consortium18) om een feitelijke interoperabiliteit op het 
wereldtoneel te verzekeren voor een grote verscheidenheid van essentiële elektronische 
handelstechnologieën, zoals elektronische betalingssystemen19. Evenzo moedigt de 
Commissie consensus aan via het Memorandum of Understanding inzake vrije toegang 
tot de elektronische handel voor Europese KMO's20. Het zal gemakkelijker worden 
14 COM(97)..., EU-actieplan inzake satellietcommunicatie in de Informatiemaatschappij. 
15 De Amerikaanse regering heeft 10 miljoen dollar toegewezen aan het "Next Generation Internet 
Initiative" voor hogebandbreedtetoepassingen. 
16 De term "norm" wordt hier gebezigd in de betekenis van alle formeel of informeel aanvaarde 
technische specificaties, zonder dat hier noodzakelijkerwijze alleen door een erkend 
normaliseringsorgaan goedgekeurde documenten bedoeld worden. 
17 In Europa, bijvoorbeeld, zijn er meer dan 20 onderling onverenigbare normen voor "oplaadkaarten", 
betaalpassen waarin het tegoed van de houder elektronisch wordt geregistreerd (dus vergelijkbaar met 
telefoonkaarten). 
18 Het World Wide Web (WWW) is uitgevonden bij het Europees laboratorium voor deeltjesfysica 
(CERN). 
19 Het WWW, een consortium van 160 computer-telecommunicatie- en "inhoud"-bedrijven - waarvan de 
helft van Europese oorsprong - werkt momenteel aan een serie initiatieven om een feitelijke 
interoperabiliteit tot stand te brengen tussen bestaande technologieën op het gebied van elektronische 
betalingssystemen (Joint Electronic Payment Initiative), digitale handtekeningen (Digital Signature 
Project). Ook werkt het consortium aan innoverende oplossingen op het vlak van inhoudfiltrering 
(Platform for Internet Content Selection, of PICS) en van de bescherming van persoonsgegevens 
(Privacy and Demographics Project). Zie http://www.w3.org. 
20 Zie http://www.eto. org. uk/ttrade/mou/ op het World Wide Web. 
12 
bedrijfsleven en gebruikers in Europa bij het normaliserings- en specificatiewerk te 
betrekken, door gebruikmaking van een systeem van flexibele, specifieke open 
workshops op Europees niveau, bij voorkeur in het kader van of in samenwerking met de 
Europese normaliseringsinstanties CEN, CENELEC en ETSI. Aldus worden de 
deelnemers in staat gesteld om snel op ontwikkelingen in de dynamische wereldarena te 
reageren of deze zelfs voor te zijn. Bovendien zal het nodige worden gedaan om beter op 
de normaliseringsbehoeften van de gebruikers, in het bijzonder van het MKB, in te 
spelen. 
31. De Commissie is voornemens om een mededeling betreffende een Europees 
normaliseringsinitiatief voor elektronische handel aan de Raad voor te leggen. In deze 
mededeling zullen de technische belemmeringen die het opgang komen van elektronische 
handel in de weg staan worden aangegeven en zullen concrete stappen worden 
voorgesteld om deze met de actieve deelneming van het Europese bedrijfsleven, uit de 
weg te ruimen. Voorts bekijkt de Commissie voorstellen voor wetgeving, teneinde een 
procedure vast te stellen waarmee openbaar beschikbare specificaties ter ondersteuning 
van het Gemeenschapsbeleid kunnen worden geïdentificeerd en geselecteerd. 
32. Wij zullen alleen voordeel van elektronische handel hebben, indien er op 
wereldniveau voor de nodige interoperabiliteit wordt gezorgd. De Europese 
Gemeenschap en haar Lid-Staten hebben zich consequent aan internationale normen 
gehouden en verwachten hetzelfde van hun voornaamste handelspartners. 
Teneinde de internationale normalisering verder te bevorderen, zal de Commissie als 
gastvrouw optreden voor de in oktober 1997 te houden internationale 
normaliseringsconferentie rond het thema "Het opbouwen van een wereldwijde 
informatiemaatschappij de in de 21e eeuw", waarbij interoperabiliteit en normalisering 
voor de informatiemaatschappij centraal zullen staan. Hierbij zal bijzondere nadruk op 
elektronische handel worden gelegd. 
Gebruiksvriendelijke elektronische handelsdiensten voor iedereen: Europees O&O 
33. Om de gebruikersvriendelijkheid te verbeteren en mogelijkheden voor 
bedrijfsinnovatie te creëren, zijn verdere inspanningen vereist, waarbij ook de gebruiker 
actief moet worden betrokken. Doel is hierbij eenvoudige gebruikersvriendelijke 
oplossingen te bieden om ieder stadium in het transactieproces elektronisch te kunnen 
afhandelen. Hierdoor wordt bevorderd dat elektronische handel in brede kring, en vooral 
bij het MKB, ingang vindt, zodat de bedrijven in kwestie met de elektronische-
handelstechnologieën aan de slag kunnen en hiermee steeds up-to-date blijven. De 
Commissie draagt tot het overwinnen van de technologische barrières bij door in haar 
desbetreffende O&O-programma's een speciale plaats in te ruimen voor elektronische 
handel en onderling samenhangende werkzaamheden te bundelen21. De eerste stappen 
zijn reeds gezet met de publicatie van een uitnodiging tot het indienen van voorstellen op 
het gebied van elektronische handel in het kader van het ESPRJT-programma 
(informatietechnologie). Hierbij gaat het erom een onderling complementair geheel van 
onderzoek, technologie, ontwikkelings- en promotiemaatregelen te implementeren, om te 
21 Een overzicht van het in kader van de programma's ESPRIT (informatietechnologie) en ACTS 
(communicatietechnologie) het verrichte werk op elektronisch handelsgebied is te vinden op het 
World Wide Web, op http://www.cordis.lu/esprit/src/ecomprqj.htm. 
13 
bereiken dat het bedrijfsinnovatieproces van alle kanten steun krijgt. De door O&O op 
het sociaal-economische vlak geboden mogelijkheden moeten ook worden benut. 
Elektronische handel vormt een van de meest essentiële beleidsterreinen in het als 
onderdeel van het komende vijfde kaderprogramma22 voorgestelde programma voor de 
totstandbrenging van een gebruikersvriendelijke informatiemaatschappij.. Bij 
technologische ontwikkelingen en promotieprojecten van O&O-programma's zou de 
Europese Unie zich moeten concentreren op het verschaffen van een verscheidenheid van 
onderling verwisselbare, compatibele bouwstenen voor het bedrijven van elektronische 
handel. Hierbij valt te denken aan diensten als betalingsverkeer, beheer van intellectuele 
eigendomsrechten, enz. een en ander ter ondersteuning van de verschillende stadia in de 
transactieketen. Hierbij zouden tevens geïntegreerde oplossingen - bijvoorbeeld met hel 
oog op een betere integratie van betaalkaarttechnologie, mobiele communicatie en 
informatievoorzieningen - in aanmerking kunnen worden genomen. De voorkeur zou 
moeten uitgaan naar technologieën waarmee de behoefte aan persoonsgegevens tot een 
minimum wordt beperkt en het recht op privacy van de consument dus beter wordt 
beschermd (privacy verbeterende technologieën). Ook moet voor een 
gebruikersvriendelijke toegang tot informatie worden gezorgd (in het bijzonder met het 
oog op een overaanbod van informatie). Meertaligheid, waaronder het online vertalen van 
informatie is ook een vereiste. Er dient volledig gebruik te worden gemaakt van 
multimedia- en kennissystemen teneinde de gebruikersinterface te vereenvoudigen en 
beter aan de behoeften van gebruikers met uiteenlopende kenmerken tegemoet te kunnen 
komen. Zoals in het innovatieactieplan wordt aangegeven23, zijn er naast O&O nog 
andere factoren die in aanmerking moeten worden genomen om een omgeving te kunnen 
creëren waarin innovatie ten volle wordt benut. 
Internationale industriële samenwerking met betrekking tot infrastructuur, 
technologieën en dienstverlening 
34. De wereldwijde infrastructuur moet concreet gestalte krijgen via internationale 
industriële en technologische samenwerking, in het bijzonder op gebieden als veilige 
elektronische handel, internationale elektronische betalingen, meertalige ondersteuning, 
enz. De Europese Commissie heeft reeds verscheidene internationale activiteiten op het 
vlak van industriële samenwerking ontplooid. In de loop van 1997 zullen als onderdeel 
van het actieplan van Praag, met de deelneming van Midden- en Oost-Europese landen, 
en in samenwerking met niet tot de Unie behorende Middellandse-Zeelanden, een aantal 
projecten worden gelanceerd. In het bijzonder zijn dergelijke projecten de Midden- en 
Oost-Europese landen behulpzaam bij de voorbereiding van hun toetreding tot de EU. De 
internationale industriële samenwerking op het gebied van elektronische handel met 
belangrijke handelspartners als de VS, Canada, Australië, de Europese Economische 
Ruimte, Israël en Japan vormt onderdeel van de bilaterale dialoog en de wetenschaps- en 
technologieovereenkomsten. De Commissie zal verder haar aan de gang zijnde 
internationale samenwerking op elektronisch-handelsvlak intensiveren door het 
bevorderen van wereldwijde proefprojecten in G7-verband (wereldmarkt en MKB). 
22 COM(97) 142. 
23 Innovatieactieplan COM(96) 589 van 20 november 1996. 
14 
HOOFDSTUK 3: HET CREËREN VAN EEN GUNSTIG WETTELIJK 
KADER 
De mate waarin de Gemeenschap van elektronische handel profijt zal trekken, hangt voor 
een groot deel af van de vraag in hoeverre zij kan beschikken over een moderne 
wetgeving waarmee volledig aan de behoeften van bedrijfsleven en consument tegemoet 
wordt gekomen. De Commissie stelt zich tot doel het hiertoe vereiste wettelijke kader 
tegen het jaar 2000 gereed te hebben. Het wettelijk kader van de bestaande interne markt 
heeft, wat de traditionele bedrijfsvormen betreft, zijn waarde bewezen. Nu moet het ook 
kunnen worden toegepast op elektronische handel; hiertoe moeten eerst twee onderling 
aanvullende doelstellingen worden gerealiseerd: enerzijds het kweken van het nodige 
vertrouwen en anderzijds volledige toegang tot de interne markt. 
Het kweken van vertrouwen 
35. Het eerste doel is om bij bedrijf en consument het nodige vertrouwen te kweken. 
Wil de elektronische handel van de grond komen, dan zullen zowel consument als 
bedrijfsleven er vertrouwen in moeten hebben dat hun transacties niet worden 
onderschept of gewijzigd, dat de identiteit van de verkoper en koper buiten kijf staan en 
dat de benodigde transactiemechanismen voorhanden, wettig en veilig zijn. Om 
bedrijfsleven en consument voor elektronische handel warm te laten lopen, is dit 
vertrouwen een eerste voorwaarde. Toch zijn er nog velen die niet gerust zijn over de 
identiteit en de solvabiliteit van hun leveranciers, hun geografische locatie, de 
betrouwbaarheid van de geleverde informatie, de bescherming van de persoonlijke 
levenssfeer (privacy) en persoonsgegevens24, de afdwingbaarheid van op afstand gesloten 
contracten, de betrouwbaarheid van betalingen, de verhaalmogelijkheden bij fouten of 
fraude, mogelijke misbruiken van een dominante marktpositie25 - allemaal overwegingen 
die bij grensoverschrijdend handelsverkeer des te zwaarder gaan wegen. 
36. Met beveiligingstechnologieën, zoals digitale handtekeningen en digitale 
certificaten, is men tot op zekere hoogte in staat om deze problemen te verhelpen. Met 
behulp van een digitale handtekening kunnen de identiteit van de leverancier en de 
authenticiteit en integriteit van elektronische documenten met absolute zekerheid worden 
geverifieerd. De voor iedere afzender en ieder verstuurd bericht unieke digitale 
handtekening is als zodanig verifieerbaar en mag niet worden geweigerd. Evenzo 
verschaft een uitwisseling van digitale certificaten ("Internet-legitimatie") via een 
automatische aansluitingsbevestiging tussen computers (handshake) over en weer 
24 Privacy is een zaak die de consument na aan het hart ligt. Volgens de enquête "informatietechnologie 
en gegevensbescherming", Eurobarometer 46.1, januari 1997, waren tweederde van de ondervraagden 
ongerust over het feit dat bij gebruik van digitale informatienetwerken persoonsgegevens voor 
iedereen zichtbaar op het netwerk blijven hangen. 
25 Hier komt nog bij dat grensoverschrijdend functionerende virtuele winkelcentra vanaf een bepaalde 
minimumomvang zeer dominant kunnen worden. Het kan daarom nodig zijn de wetgeving op het 
gebied van de detailhandel aan te passen. 
15 
zekerheid omtrent de identiteit van de betrokken partijen en kan mede aan de hand 
hiervan worden beoordeeld of de verstrekte goederen en/of diensten authentiek zijn. 
Dankzij mechanismen ter bescherming van auteursrechten, welke eveneens op 
beveiligingstechnologieén als versleuteling en chipkaarten gebaseerd zijn, wordt de 
bescherming van digitaal materiaal gewaarborgd; deze mechanismen zijn ook van vitaal 
belang voor de opkomst van een grootschalige markt van elektronische immateriële 
producten. Veilige elektronische betalingsmechanismen, die eveneens op cryptografische 
methodes berusten, vormen de laatste belangrijke voorwaarde voor vertrouwen bij 
consument en bedrijf, nl. het vertrouwen in de mogelijkheid om te betalen en betaald te 
worden. Dergelijke beveiligingstechnologieén zijn grotendeels volledig operationeel en 
in de handel verkrijgbaar. Het hiertoe vereiste wettelijke en institutionele kader ter 
ondersteuning van dergelijke technologieën is echter nog niet voltooid, waarbij vooral 
aan gebieden als interoperabiliteit en grensoverschrijdende wederzijdse erkenning moet 
worden gedacht. 
Vrije toegang tot de interne markt 
37. Het tweede doel is om voor een volledig vrije toegang van elektronische handel 
tot de interne markt te zorgen. Gezien zijn omvang heeft de interne markt het 
bedrijfsleven potentieel een "kritieke massa" van consumenten te bieden, voordat er van 
verdere wereldmarkten sprake is.26 Met het oog op de nieuwe uitdagingen waarvoor zij 
door de elektronische handel worden gesteld, reageren de Lid-Staten echter op 
verschillende manieren. Wanneer-de wetten en voorschriften qua aard en draagwijdte te 
zeer uiteenlopen is dit, gezien het grensoverschrijdende karakter van elektronische 
handel, niet alleen ondoeltreffend, maar krijgen wij ook te maken met het gevaar van een 
versnipperde interne markt, waardoor de ontwikkeling van de elektronische handel in 
Europa geremd zou worden. De voorgestelde richtlijn inzake het 
doorzichtigheidsmechanisme is nu juist bedoeld om het risico te verminderen dat nieuwe, 
van Lid-Staat tot Lid-Staat verschillende maatregelen, tot een beperking van het vrij 
verkeer van informatiemaatschappijdiensten kunnen leiden. 
38. Hoewel het zeer belangrijk is inconsistenties op wetgevingsgebied te voorkomen 
door onderling uiteenlopende maatregelen op nationaal niveau tegen te gaan, moet de 
Unie er ook zorg voor dragen dat er een coherent wettelijk kader voor elektronische 
handel op Europees niveau wordt gecreëerd. Het is niet te vermijden dat een dergelijk 
wettelijk kader wordt geënt op de bestaande interne-marktwetgeving, waarbij de juiste 
voorwaarden voor online-bedrijven voor een groot deel reeds zijn geschapen. Als 
onderdeel van dat kader zijn reeds specifieke maatregelen getroffen om op nieuwe 
ontwikkelingen in te spelen. Hieronder vallen de onlangs goedgekeurde richtlijnen inzake 
gegevensbescherming27, de wettelijke bescherming van databases28 en inzake op afstand 
26 Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad voor een derde wijziging van 
Richtlijn 83/189/EEG betreffende een informatieprocedure op het gebied van normen en technische 
voorschriften COM(96) 392 def. van 30.8.1996. 
27 Richtlijn 95/46/EEG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de bescherming van 
natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije 
verkeer van die gegevens, PB nr. L281 van 23.11.1995, blz. 31. 
16 
gesloten contracten29, terwijl in dit verband ook de voorgestelde herziening van de 
richtlijn "Televisie zonder grenzen" moet worden genoemd30. Bovendien is een aantal 
advies- of beleidsdocumenten uitgegeven met het doel een discussie op gang te brengen 
over verscheidene beleidsterreinen, waaronder de wettelijke bescherming van 
versleutelde diensten31, auteurs- en verwante rechten32, industriële eigendom33, 
commerciële communicatie34, o verheidsaankopen35 en de bescherming van minderjarigen 
en de menselijke waardigheid bij audiovisuele en informatiediensten36. 
De beginselen van een wettelijk kader voor elektronische handel 
39. Aan de hand van vier beginselen kan de Unie een flexibel en passend wettelijk 
kader verschaffen. 
Geen regelgeving omwille van de regelgeving: In vele gevallen kan een vrij verkeer van 
elektronische handelsdiensten doeltreffend tot stand worden gebracht via de wederzijdse 
erkenning van nationale voorschriften en geschikte zelfregulerende codes. Dit betekent 
dat bedrijven die binnen en buiten de landsgrenzen handel drijven hierbij onder de wet 
van het land van herkomst vallen. Alleen daar waar wederzijdse erkenning niet 
voldoende is om de belemmeringen op de markt uit de weg te ruimen of om de 
verwezenlijking van doelstellingen van algemeen belang veilig te stellen, zal de 
Gemeenschap handelend moeten optreden. Eventuele wettelijke maatregelen zouden een 
zo gering mogelijke belasting voor de markt moeten veroorzaken en gelijke tred met de 
marktontwikkelingen moeten houden. 
28 Richtlijn 96/9/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende de rechtsbescherming van 
databanken, PB nr. L 77 van 27.3.1996, blz. 20. 
29 Richtlijn97/7/EG van het Europees Parlement en de Raad van 17 februari 1997 betreffende de 
bescherming van consumenten in verband met op afstand gesloten contracten (verschijnt binnenkort in 
het Publikatieblad). 
30 Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van 
Richtlijn 89/5 52/EEG van de Raad betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en 
bestuursrechtelijke bepalingen in de Lid-Staten inzake de uitoefening van televisie­
omroepactiviteiten, COM(95) 86 def. van 31.5.1995, PB nr. C 185 van 19.7.1995, blz. 4 
31 Groenboek van de Commissie "De rechtsbescherming van geëncrypteerde diensten op de interne 
markt",COM(96) 76 def., 6.3.1996. 
32 Mededeling van de Commissie "Vervolg op het Groenboek inzake het auteursrecht en de naburige 
rechten in de informatiemaatschappij", COM(96) 568 def., 20.11.1996. 
33 Vragenlijst betreffende industriële-eigendomsrechten in de informatiemaatschappij, versie 5.0, 
september 1996, DG XV/E/3. 
34 Groenboek "Commerciële communicatie in de interne markt", COM(96) 192 def., 8.5.1995. 
35 Groenboek "De overheidsopdrachten in de Europese Unie: beschouwingen over een toekomstig 
beleid", COM(96) 583 def., 27.11.1996. 
36 Groenboek "De bescherming van minderjarigen en de menselijke waardigheid in de context van de 
audiovisuele en informatiediensten", COM(96) 483 def., 16.10.1996. 
17 
Alle regelgeving moet op het geheel van interne-marktvrijheden zijn gebaseerd: 
Elektronische handel bestrijkt een veelheid van grensoverschrijdende activiteiten. Of 
firma's die elektronisch handel drijven nu één of meerdere goederen en/of diensten 
leveren, de vrijheid om dit - gemakkelijk en doeltreffend - te doen moet hoog in het 
vaandel van de toekomstige beleidsbepalers worden geschreven. De vrijheden van de 
interne markt dienen hierbij alle even zwaar te wegen: de totstandbrenging van een vrij 
verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal, tezamen met de vrijheid van 
vestiging. Alleen op deze manier zijn de zo cruciale doelstellingen van-samenhang, 
betrouwbaarheid en operationele eenvoud te realiseren. 
Bij alle regelgeving moet met de zaken- en handelsrealiteiten rekening worden 
gehouden: Bij alle elektronische handelsactiviteiten dient een handelaar zijn bedrijf op te 
zetten, zijn producten of diensten te promoten, te verkopen, af te leveren en te 
financieren. Zo verloopt nu eenmaal het normale handelsproces. In veel gevallen zal 
wetgeving om bepaalde bestaande of potentiële problemen aan te pakken niet nodig zijn. 
Mocht dit wel zo zijn, dan gaat het erom het handelsproces van begin tot eind vlotter te 
doen verlopen; het heeft immers geen zin om in een bepaald deel van dat proces 
belemmeringen uit de weg te ruimen en andere onaangeroerd te laten. 
Alle regelgeving dient doeltreffend en efficiënt op de doelstellingen van algemeen belang 
aan te sluiten: Een interne markt voor elektronische handel komt niet van de grond als 
men niet tegelijkertijd behoorlijk rekening houdt met erkende doelstellingen van 
algemeen belang als de bescherming van privacy en de consument, en andere openbare 
belangen, zoals een algemene toegankelijkheid van de netwerken. Zonder een dergelijke 
bescherming is er een reëel gevaar dat de Ljd-Staten, rekening houdend met de legitieme 
bezorgdheid van hun burgers, hun nationale voorschriften in stand zullen houden. 
De hoofdzaken van een aanpak met wetten en voorschriften 
Uitgaande van deze vier beginselen moet er nu een geschikt wettelijk kader worden 
uitgewerkt. In sommige gevallen zijn reeds oplossingen gevonden, maar in andere 
gevallen bestaat hieraan dringend behoefte. Om te verzekeren dat de elektronische 
handelsstromen de grenzen tussen de Lid-Staten vrijelijk kunnen overschrijden, zullen er 
in ieder stadium van het zaken doen weer andere regelgevingskwesties in beschouwing 
moeten worden genomen. 
De vestiging van het bedrijf ... 
40. Een veelvoud van wetten en voorschriften op nationaal niveau zou de vestiging 
van binnen en buiten de landsgrenzen opererende dienstenleveranciers in de weg kunnen 
staan. Hierbij moet worden gedacht aan uiteenlopende vereisten voor de uitoefening van 
het beroep, verschillende systemen voor bedrijfseconomisch toezicht en verschillen in 
aanmeldings- of vergunningsvereisten (bijvoorbeeld voor gereglementeerde beroepen of 
financiële diensten). De Commissie bekijkt daarom hoe dergelijke obstakels het beste 
kunnen worden opgeruimd, zonder dat de doelstellingen van algemeen belang hiervan te 
lijden hebben, en zal hiertoe de nodige beleidsvoorstellen naar voren brengen. 
41. Door de nieuwe virtuele omgeving wordt het ook moeilijker te bepalen wie de 
contractpartners zijn, waar een elektronische handelsexploitant gevestigd is en of deze 
exploitant aan alle terzake geldende wettelijke voorwaarden voldoet. Een en ander kan 
aanleiding zijn tot onzekerheid over de vraag welke Lid-Staat bevoegd is en welke 
18 
wetgeving bij geschillen van toepassing is. Tevens wordt het hierdoor moeilijker de 
interne marktbeginselen toe te passen, vooral in het geval van het beginsel op grond 
waarvan de Lid-Staat van herkomst toezicht uitoefent. De Commissie zal deze en 
aanverwante kwesties in onderzoek nemen om zodoende eventuele twijfels of 
inconsistenties - waaronder de toepassing van het Verdrag van Rome37 en het Verdrag 
van Brussel38 in de nieuwe elektronische context- weg te nemen en de juridische 
verhaalmogelijkheden van de consument te verbeteren. 
De promotie en verlening van elektronische handelsdiensten ... 
42. Iedere online-dienstenleverander en ieder bedrijf met een Web-pagina heeft zich 
weer aan andere nationale voorschriften te houden, met inbegrip van die inzake 
commerciële communicatie (waaronder regels inzake adverteren, direct marketing, 
zelfpromotie, sponsorship en public relations). Dit heeft een remmend effect op het 
gebruik van efficiënte en creatieve grensoverschrijdende strategieën voor commerciële 
communicatie en veroorzaakt ook onzekerheid ten aanzien van de van toepassing zijnde 
wetten en voorschriften. In aansluiting op het Groenbroek inzake commerciële 
communicatie zal de Commissie gedetailleerde voorstellen naar voren brengen om 
bestaande of potentiële moeilijkheden te verhelpen. 
43. Momenteel hanteren de Lid-Staten, ter bescherming van het algemeen belang, een 
aantal restricties bij de marketing van bepaalde financiële diensten. Het effect van 
dergelijke restricties is dat de interne markt voor financiële diensten, m.i.v. langs 
elektronische weg verleende diensten, gefragmenteerd raakt. Vôôr het einde van het jaar 
zal de Commissie een voorstel presenteren voor een richtlijn inzake op afstand gesloten 
contracten voor financiële dienstverlening, waarmee beoogd wordt belemmeringen voor 
grensoverschrijdende transacties uit de weg te ruimen en tegelijkertijd de bescherming 
van de consument te waarborgen. 
Het onderhandelen over en het sluiten van contracten ... 
44. Een richtlijn inzake op afstand gesloten contracten, waaronder ook elektronische 
transacties vallen, en een aantal horizontale richtlijnen (betreffende oneerlijke bepalingen 
in consumentencontracten en misleidende reclame) alsmede sectorrichtlijnen (inzake 
consumentenkrediet, reispakketten en time share) zijn goedgekeurd. Verder kan er nog 
een voorstel betreffende de verkoop van verbruiksgoederen en de daarmee 
samenhangende garanties tegemoet worden gezien. Deze richtlijnen waarborgen de 
consument een minimum aan bescherming (ook ten aanzien van elektronische 
handelstransacties binnen de EU). 
45. Van een aantal Lid-Staten zijn de voorschriften inzake de totstandbrenging en de 
draagwijdte van contracten niet voor een elektronische-handelsomgeving geschikt, 
waardoor er onzekerheden ontstaan t.a.v. de geldigheid en afdwingbaarheid van 
elektronische contracten (bijvoorbeeld de vereisten met betrekking tot schriftelijke 
37 Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op contractuele verplichtingen, Rome 1980, PB 
nr.L266,9.10.l980,blz. 1. 
38 Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in 
burgerlijke en handelszaken, Brussel 1968, PB nr. C 97, 11.4.1983, blz. 16. 
19 
documenten, met de hand gezette handtekeningen of de bewijsvoeringsregels, waarbij 
elektronische documenten niet in aanmerking worden genomen). De Commissie zal 
concrete stappen nemen om iets te kunnen doen aan de belemmeringen die de wettelijke 
erkenning van elektronisch gesloten contracten in de weg staan. Bovendien zal dit punt, 
wat de bescherming van de consument ten aanzien van elektronische handel betreft, in de 
mededeling over de consument en de informatiemaatschappij aan de orde worden 
gesteld. 
46. Voorschriften inzake boekhouding en accountancy zullen ook aan de 
elektronische-handelsomgeving moeten worden aangepast en zullen bijvoorbeeld ruimte 
moeten laten voor elektronische verificaties zonder papieren afschriften en voor 
elektronische facturen. Onderling afwijkende nationale voorschriften zouden een 
bedreiging voor de interne markt kunnen gaan vormen. De Commissie zal met het oog op 
de voorbereiding van passende maatregelen besprekingen met de Lid-Staten gaan voeren. 
... en het verrichten en ontvangen van elektronische betalingen 
47. Elektronische handel zal nooit echt een vlucht nemen zonder degelijke, 
gebruikersvriendelijke, efficiënte en veilige elektronische betalingssystemen. De 
Commissie, het Europees Monetair Instituut en de Lid-Staten zijn momenteel verwikkeld 
in besprekingen over een geschikte controlestructuur voor het toezicht op de uitgifte van 
elektronisch geld. In het licht van deze discussie is de Commissie voornemens eind 1997 
(d.w.z. de streefdatum voor de voltooiing van de werkzaamheden) een voorstel voor een 
richtlijn betreffende de uitgifte van elektronisch geld bij de Raad te deponeren, waarmee 
de stabiliteit en solvabiliteit van instanties die dergelijke betalingsproducten uitgeven 
moet worden verzekerd. De consument zal mede hierdoor meer vertrouwen in het nieuwe 
betaalmiddel krijgen. In elk geval is de Commissie van plan de aanbeveling van 1988 
betreffende betalingssystemen39 voor medio 1997 te moderniseren en bij te werken om zo 
de nodige richtsnoeren te kunnen verschaffen voor de relatie tussen de gebruikers van 
alle nieuwe betalingsmiddelen en de uitgevende instellingen (bijvoorbeeld inzake 
aansprakelijkheid, transparantie, rechtsmiddelen en verhaalprocedures). 
48. Willen de elektronische betalingssystemen onderling compatibel zijn, hetgeen in 
het belang van zowel bedrijfsleven als consument is, dat zullen de exploitanten hiertoe de 
nodige overeenkomsten moeten sluiten. Dergelijke overeenkomsten moeten met de 
mededingingsregels van de Gemeenschap in overeenstemming zijn. Om bovengenoemde 
richtsnoeren te kunnen verschaffen, zal de Commissie in de loop van 1998 een 
concurrentienota publiceren waarin de toepassing van de mededingingsregels op de 
nieuwe betalingsmiddelen nader wordt toegelicht. 
49. Fraude en vervalsing, welke voor elektronische betalingsmiddelen een ernstig 
probleem kunnen opleveren, zijn slechts in een minderheid van de Lid-Staten strafbaar. 
Bankwezen en gebruikers hebben de Commissie verzocht initiatieven te nemen met 
betrekking tot alle "non-cash"-betalingsmiddelen, om de nieuwe betalingssystemen 
veiliger te maken. De Commissie overweegt momenteel naar aanleiding van de tot haar 
gerichte verzoeken een aantal voorschriften vast te stellen. 
39 Aanbeveling van de Commissie van 17 november 1988 inzake betalingssystemen en met name inzake 
de betrekkingen tussen de kaarthouder en de verstrekker van de kaart, PB nr. L 317 van 24 november 
1988, blz. 55. 
20 
Een regelgeving die tot passende horizontale beleidsmaatregelen leidt 
Gegevensbeveiliging en de persoonlijke levenssfeer 
50. Het gebruik van geavanceerde versleutelingstechnieken waardoor de 
vertrouwelijkheid van zowel gevoelige commerciële als persoonsgegevens wordt 
verzekerd, is één van de hoekstenen van elektronische handel. Sterk uiteenlopende 
nationale wetten waardoor gebruik, uitvoer, invoer en aanbod van encryptietechnologieën 
en -producten worden beperkt, vormen even zovele extra belemmeringen voor de 
ontwikkeling van elektronische handel in Europa. Voor de tenuitvoerlegging van de 
interne markt op het gebied van elektronische handel is het van kapitaal belang dat 
dergelijke grensoverschrijdende obstakels worden verwijderd. De Commissie wil een 
beleid trachten uit te stippelen waarmee een vrij verkeer van encryptietechnologieën en 
-producten en derhalve de veiligheid van gegevens moet worden gegarandeerd. De 
Gemeenschap gaat op internationaal niveau toewerken naar een verwijdering van alle 
handelsbarrières voor versleutelingsproducten. De onlangs in OESO-verband 
goedgekeurde cryptografische richtsnoeren vormen een eerste poging om in deze 
aangelegenheid internationale consensus te bereiken. 
51. Een specifiekere kwestie is die van de digitale handtekeningen, waaraan de 
Commissie een initiatief zal wijden. Met dit initiatief wordt gestreefd naar de 
totstandbrenging van een gemeenschappelijk wettelijk kader, met het oog op de 
wettelijke erkenning van digitale handtekeningen op de interne markt en de vaststelling 
van een aantal door de certificatieautoriteiten te hanteren minimumcriteria. Tevens zal er 
in internationaal verband overeenstemming over digitale handtekeningen moeten worden 
bereikt. 
52. Wat bij de vertrouwenwekkende maatregelen voorop komt, is de noodzaak om 
het recht van personen en bedrijven op privacy te vrijwaren en tegelijkertijd 
belemmeringen voor de grensoverschrijdende verstrekking van elektronische 
handelsdiensten te vermijden. De EU-kaderrichtlijn betreffende de bescherming van 
persoonsgegevens voldoet aan deze twee vereisten. Het valt nog te bezien of er verdere 
wettelijke maatregelen moeten komen om iets te kunnen doen aan een aantal specifieke 
kwesties, zoals deze uit de ontwikkelingen rond elektronische handel naar voren komen. 
In het bijzonder moet de persoonlijke levenssfeer worden ontzien op het vlak van 
elektronische betalingssystemen, belastingen en systemen voor het beheer van 
auteursrechten. De Commissie zal streven naar een initiatief in WTO-verband voor de 
totstandbrenging van een multilaterale overeenkomst inzake de handelsaspecten van 
wereldomspannende informatiestromen en zich tegelijkertijd blijven beijveren voor de 
bescherming van het recht op privacy en de vertrouwelijklieid van persoonsgegevens. 
Een adequate bescherming van intellectuele-eigendomsrechten en abonneediensten 
53. De bescherming van auteurs- en aanverwante rechten is voor de ontwikkeling van 
elektronische handel van wezenlijk belang. De Commissie gaat een wetgevingsinitiatief 
ontplooien waarmee voor bepaalde aspecten van auteurs- en aanverwante rechten een 
oplossing moet worden gevonden40 zij zal zich hierbij concentreren op 
40 Zie voor verdere bijzonderheden de mededeling van de Commissie "Vervolg op Groenboek inzake het 
auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij", COM(96) 568 def., 20.11.1996. 
21 
online-communicatie, reproductie en distributie van beschermd materiaal. Dit initiatief 
moet vergezeld gaan van een adequate wettelijke bescherming tegen het "omzeilen" van 
anti-kopieervoorzieningen en elektronische beheerssystemen. 
De twee in december 1996 onder auspiciën van de Wereldorganisatie voor de 
intellectuele eigendom (WIPO) goedgekeurde internationale verdragen41 zijn van 
essentieel belang voor een stimulering en vergemakkelijking van de elektronische handel 
in internationaal verband. De Gemeenschap zal proberen te bereiken dat deze 
overeenkomsten vroegtijdig in werking treden. Bovendien zal een succesvolle afsluiting 
van de lopende WIPO-onderhandelingen over de wettelijke bescherming van de grote 
bedragen die in databases zijn geïnvesteerd eveneens een mijlpaal zijn op de weg naar 
een wereldwijd gemakkelijker functionerende elektronische handel. Het werk op dit 
terrein zal in WIPO-verband tijdens de tweede helft van 1997 worden voortgezet en de 
Commissie acht het van belang dat er in de nabije toekomst een internationale 
overeenkomst op dit gebied wordt goedgekeurd. 
54. Handelsmerken zijn belangrijke handelsinstrumenten, die een grote rol op de 
wereldmarkt zullen spelen. In een open netwerkomgeving blijkt het voor de eigenaar van 
het handelsmerk zeer moeilijk te zijn aan een legitiem gebruik van> zijn handelsmerk de 
hand te houden. De Commissie voert momenteel met de betrokken kringen besprekingen 
over dit probleem en hiermee samenhangende kwesties en zal passende stappen nemen 
om conflicten tussen de toewijzing van Internet-domeinnamen en handelsmerken te 
verhelpen. De Commissie zal trachten te verzekeren dat er bij de herorganisatie van het 
Internet-domeinriamensysteem (DNS) terdege met de Europese belangen rekening wordt 
gehouden. Waar het de werkzaamheden van de WIPO-adviesgroep inzake handelsmerken 
en Internet-domeinnamen betreft, levert de Commissie aan actieve bijdrage tot de 
vaststelling van internationaal aanvaardbare oplossingen, zoals online-arbitrage en 
bemiddeling en challenge-panels. 
55. Voor een in alle veiligheid verlopende distributie van diensten is een adequate 
wettelijke bescherming van abonneediensten op de gehele interne markt vereist. Tal van 
diensten zullen van de een of andere vorm van versleuteling of andere voorwaardelijke-
toegangssysternen gebruik maken om te bereiken dat zij behoorlijk voor hun 
dienstverlening worden betaald. Dienstenleveranciers moeten beschermd worden tegen 
de onrechtmatige toegang tot hun diensten via illegale decoders, chipkaarten of andere 
middelen waarvan piraten zich bedienen. De Commissie gaat een richtlijn voorstellen 
waarmee alle dienstenleveranciers in Europa dezelfde mate van bescherming wordt 
geboden. 
Een transparant en neutraal belastingklimaat 
56. Wil elektronische handel zich kunnen ontwikkelen, dan is het van het grootste 
belang dat de belastingstelsels wettelijke zekerheid (zodat de belastingverplichtingen 
duidelijk transparant en onveranderlijk zijn) en belastingneutraliteit (zodat deze nieuwe 
activiteiten in vergelijking met de meer traditionele handel niet extra worden belast) 
kunnen bieden. Doordat elektronische transacties zeer snel kunnen verlopen, geen sporen 
nalaten en anoniem zijn, kunnen zij ook nieuwe mogelijkheden voor belastingontwijking 
en -ontduiking doen ontstaan! Dit probleem zou de nodige aandacht moeten krijgen, wil 
4 ' "WIPO Copyright Treaty" en "WIPO Performances and Phonograms Treaty". 
22 
men voorkomen dat de belastinginkomsten van de regeringen worden aangetast en er 
marktdistorsies zouden optreden. 
57. Indirecte belastingen, en in het bijzonder BTW, vormen het gebied waarop de 
Gemeenschap het verst met de harmonisatie van haar voorschriften gevorderd is. 
Duidelijk is dat elektronisch verhandelde goederen en diensten ook, evenals meer 
traditionele vormen van handel, aan BTW onderworpen zijn. Wat wij nodig hebben, is 
een grondige analyse van de mogelijke uitwerking van elektronische handel op de 
huidige BTW-wetgeving (ten aanzien van vraagstukken als vaststelling, toezicht en 
afdwingbaarheid), waarbij ook beoordeeld moet worden indien en zo ja, in welke mate de 
huidige wetgeving moet worden aangepast. Bij deze aanpassingen zou moeten worden 
vermeden dat kleine bedrijven met buitensporig zware lasten te maken krijgen, terwijl 
sommige commentatoren gesuggereerd hebben dat er misschien eens naar alternatieve 
belastingen, zoals een "bitheffing"42 gekeken zal moeten worden, is de Commissie van 
oordeel dat dit niet juist zou zijn, aangezien op deze transacties reeds BTW wordt 
geheven. 
58. De aan directe belastingsystemen ten grondslag liggende territoriale concepten 
("woon- of verblijfplaats" en de "bron" van de inkomsten) dienen ook in het licht van de 
handels- en technologische ontwikkelingen te worden onderzocht. Evenals in het geval 
van indirecte belastingen, wordt hierbij een drieledig doel nagestreefd: wettelijke 
zekerheid, voorkomen van onrechtmatig veroorzaakte inkomensdervingen van de 
overheid en verzekeren van belastingneutraliteit. 
59. Commissie en Lid-Staten hebben onlangs besloten een begin te maken met een 
analyse van de gevolgen van elektronische handel voor douanewezen en indirecte 
belastingen. De Commissie zal de Groep belastingbeleid gebruiken om deze kwesties op 
EU-niveau met de Lid-Staten verder uit te diepen. In het kader van het OESO-comité 
voor fiscale zaken zal verder internationaal werk worden verricht. 
Op weg naar een coherent wereldomvattend wettelijk kader 
60. Niettegenstaande het feit dat een aantal aspecten van elektronische handel reeds 
onder internationale overeenkomsten vallen als WTO/GATS (Algemene overeenkomst 
inzake de handel in diensten) en WIPO, moeten de wegbereiders van de elektronische 
handel het momenteel nog zonder een coherent wettelijk kader stellen. Evenals in het 
geval van de interne markt kunnen door bestaande en nieuwe wetgeving op verschillende 
terreinen (bijvoorbeeld encryptie, digitale handtekeningen, gegevensbescherming en 
privacy, verbintenissenrecht, nieuwe elektronische betalingsmiddelen) 
handelsbelemmeringen worden opgeworpen waardoor de ontwikkeling van elektronische 
handel op wereldniveau wordt gehinderd. Er bestaat hier dus behoefte aan een coherent 
internationaal wettelijk kader voor elektronische handel. 
Er zijn reeds belangrijke stappen gezet in een aantal verschillende internationale 
gespreksforums als WIPO, WTO, OESO, de Werelddouane-organisatie, UNCTAD, 
UNCITRAL (Commissie van de VN voor internationaal handelsrecht), de 
Exportkredietenregeling en de Raad van Europa. 
42 Interimverslag van de High Level Group van deskundigen betreffende de sociale aspecten van de 
informatiemaatschappij, httpJ/www. ispo.cec. be/hleg/hleg. html. 
23 
Hierop voortbouwend, zou de Gemeenschap via de juiste internationale overlegstructuren 
en bilateraal met haar voornaamste handelspartners verdere stappen ondernemen om een 
coherent wereldwijd wettelijk kader tot stand te brengen. 
61. De Commissie zal samen met de Duitse regering de internationale ministeriële 
conferentie over wereldwijde informatienetwerken ("Global Information Networks: 
Realising the Potential") organiseren (Bonn, 6-8 juli 1997), waarbij onder andere van 
gedachten zal worden gewisseld over het internationale beleid inzake elektronische 
handel, met het doel hierover een ministeriële verklaring aan te nemen. 
HOOFDSTUK 4: EEN GUNSTIG BEDRIJFSKLIMAAT BEVORDEREN 
Nog een uitdaging waarvoor de Europese Unie zich gesteld ziet, is om elektronische 
handel op grote schaal bij consumenten, bedrijven en overheidsinstellingen te doen 
aanslaan. Consument en bedrijfsleven moeten zich meer van de mogelijkheden van 
elektronische handel bewust worden en hier meer vertrouwen in krijgen, terwijl er steun 
moet worden verleend voor de ontwikkeling van relevante computer- en 
netwerkvaardigheden. Vooral KMO's (kleine en middelgrote ondernemingen) moeten 
worden aangemoedigd om de nieuwe handelsmethodes, -technieken en andere innovaties 
op dit gebied over te nemen. Overheidsinstellingen kunnen een belangrijke rol spelen 
door een gunstige houding ten aanzien van elektronische handel aan te nemen. 
Bewustmaking en geruststelling van de consument 
62. Elektronische handel heeft de "thuiskoper" veel te bieden: een ruimere keuze, 
completere productinformatie en potentieel lagere prijzen. De Commissie heeft in haar 
driejarenactieplan inzake de prioriteiten voor het consumentenbeleid (1996-1998) reeds 
gewezen op de potentiële voordelen die de ontwikkeling van de informatiemaatschappij 
voor de consument met zich zal meebrengen. 
De Commissie gaat nu een mededeling voorbereiden betreffende consument en 
informatiemaatschappij, met als doel een betere integratie van de consument in de 
informatiemaatschappij, waartoe de consument door middel van speciale onderwijs- en 
opleidingsinitiatieven nieuwe vaardigheden moeten worden bijgebracht. 
63. De consument moet vertrouwen krijgen in het elektronische handelsproces zelf. 
De overtuiging dat elektronische handel, dankzij het gebruik van speciale technologieën, 
veilig is, moet met een stuk psychologisch vertrouwen worden aangevuld. Bedrijfsleven, 
handels- en consumentenorganisaties moeten samenwerken om dit vertrouwen te 
versterken door, bijvoorbeeld het gebruik van kwaliteitsaanduidingen, door middel van 
vergelijkende testrapporten43, of door het feit dat de nieuwe diensten door vertrouwde 
43 Het onlangs gelanceerde Europese Consumer Net Project is een voorbeeld van zo'n dienst. Zie 
http://www.ispo.cec.be/isp/call.quacii. htm op het World Wide Web. 
24 
instellingen als banken, creditcardbedrijven of netwerkexploitanten worden 
onderschreven44. 
Dit vertrouwen kan ook worden aangemoedigd door de transacties doorzichtiger te 
maken (bijvoorbeeld op het stuk van identiteit, herkomst en aansprakelijkheid van de 
leverancier), de van de consument verlangde persoonsgegevens tot een minimum te 
beperken, en door duidelijk te maken welke wettelijke status aan de verschafte informatie 
wordt toegekend. Het bedrijfsleven kan de consument ook meer vertrouwen jnboezemen 
door gedragscodes in te voeren en zich hier daadwerkelijk aan te houden. Idealiter zou 
het gebruik van "etiketten" en gedragscodes op Europees of internationaal niveau moeten 
plaatsvinden om consumenten en bedrijven in groten getale over de drempel te trekken en 
te voorkomen dat er nieuwe handelsbarrières bijkomen. De Commissie stimuleert de 
invoering van in brede kring aanvaarde kwaliteitsmerken en gedragscodes om het 
vertrouwen in elektronische handel te vergroten. 
64. Voor de consument zouden de transactiekosten door het gebruik van de Euro en 
het elektronische handelsmedium structureel vereenvoudigd en verlaagd moeten worden. 
De Commissie zal derhalve het nodige doen om proefprojecten met 
kwaliteitsaanduidingen voor elektronische betalingen in de toekomst aan te moedigen. 
Aldus zou kunnen worden gegarandeerd dat de elektronische betalingsdienst aan een 
serie minimale kwaliteitseisen voldoet (bijvoorbeeld prijzen in beide valuta's, plus 
automatische omrekening tussen Euro en nationale valuta zonder toeslag). Deze 
kwaliteitscriteria zouden dan door bankwezen, consumentenvertegenwoordigers en 
overheidsdiensten in onderlinge samenwerking moeten worden vastgesteld. 
Kwaliteitsmerken zouden eveneens bij kleingeld, betaalpassen en andere bestaande 
betalingsinstrumenten als debet- en betaalkaarten, toepassing kunnen vinden. 
bedrijven: bewustmaking en aanmoediging van het gebruik van goede praktijken 
65. Kleine bedrijven moeten doordrongen raken van de potentiële voordelen van 
elektronische handel in termen van kostenbesparingen, het openstellen van nieuwe 
markten en het creëren van mogelijkheden voor nieuwe producten en diensten. 
Bij de bewustmakingsacties zal worden voortgebouwd op de door de Commissie in het 
kader van het programma Handel 2000, bij het overleg over het Groenboek inzake handel 
en de in G7-verband verkregen inzichten en zal rekening worden gehouden met de 
beperkte middelen die KMO's voor de opleiding van hun personeel beschikbaar hebben. 
Deze maatregelen zijn bedoeld om industriële organisaties en verenigingen ertoe aan te 
moedigen studies van praktijkgevallen openbaar te maken, opleidingsmateriaal te 
verspreiden en zelf van elektronische handel gebruik te maken. In dit verband kan 
worden gedacht aan kamers van koophandel, industriële groeperingen op plaatselijk, 
nationaal en Europees niveau, verenigingen ter bevordering van technologie en groepen 
KMO's, alsmede aan partnerschapsprogramma's (zoals Europartnerschap en Interprise). 
Het netwerk van EU-adviescentra zal, in het kader van het meerjarenprogramma voor hel 
MKB45, specifieke initiatieven ontplooien om de elektronische handelstechnieken bij het 
44 Handelsverenigingen en Better Business Bureaus verlenen reeds "keurmerken" en "erkenningen", als 
elektronische certificering van nieuwe virtuele bedrijven. 
45 COM(96) 98 def. 
25 
bedrijfsleven, en in het bijzonder bij het MKB, te introduceren. Na voltooiing van het 
overleg over het Groenboek inzake handel en distributie46 zal er eind 1997 een 
programma worden opgestart, met inbegrip van elektronische handelsmaatregelen voor 
de kleinhandels- en distributiesector, om aan de behoeften van de gebruiker tegemoet te 
komen. Het bewustmakingsproces zal bovendien worden voortgezet via het G7-project 
betreffende een wereldmarkt voor het MKB, waarbij onder andere wordt 
voortgeborduurd de eerste, in april 1997 gehouden jaarlijkse conferentie over dit project, 
waarbij gesproken is over tal van zaken die rechtstreeks voor het MKB en de 
beleidsbepalers op het vlak van internationale elektronische handel van rechtstreeks 
belang zijn. Het gebruik en de ontwikkeling van normen om de benodigde producten 
gemakkelijker overal in de wereld te kunnen aanschaffen, zullen ook bevorderd worden. 
66. Proefprojecten voor het gebruik van goede praktijken spelen eveneens een 
belangrijke rol bij het bewustmakingsproces. Proefprojecten kunnen bijvoorbeeld worden 
ontworpen om bedrij fsinnovaties te testen en om deze op hun verenigbaarheid met het 
gegeven wettelijke en fiscale klimaat te toetsen. Deze projecten kunnen ook bijdragen tot 
de analyse van structurele veranderingen in en tussen sectoren en van de 
werkgelegenheidseffecten. KMO's hebben veelal niet de middelen om nieuwe 
toepassingen stuk voor stuk uit te proberen. Bij proefprojecten worden gewoonlijk 
bedrijfsmodellen ontwikkeld die volledig recht doen aan het meertalige en multiculturele 
karakter van Europa en de bijzondere voorkeuren van Europese consumenten en 
ondernemingen. 
De Commissie zal meer steun gaan verlenen aan proefprojecten voor de verspreiding van 
goede praktijken en zal grootschalige bewustmakings- en promotieacties gaan uitvoeren 
ter bevordering van bedrijfsinnovatie over een groot aantal marktsectoren, zoals 
detailhandel, levensmiddelen en agro-industrie, elektrotechniek, schoeisel en textiel, 
uitgeverijen en toerisme. Relevante programma's voor deze acties, zoals O&O-
programma's op het vlak van informatietechnologie en structuurfondsen zullen ten volle 
worden benut. Waar wenselijk en mogelijk, zullen Europese coördinatiestructuren 
worden opgezet. De Commissie bevordert initiatieven vanuit de privésector tot 
stimulering van "just in time"-markten voor boekhouding, facturering en 
betalingsafhandeling, om zo de introductie van geïntegreerde financiële 
beheersprogrammatuur te vergemakkelijken en het grensoverschrijdende betalingsverkeer 
bij handelstransacties sneller te laten verlopen47. 
Overheidsdiensten: een meer pro-actieve overheidssector bevorderen » 
67. De overheidssector speelt een belangrijke rol bij de invoering en bevordering van 
elektronische handel. Bij het zaken doen maakt iedereen gebruik van de door de overheid 
geboden diensten en krijgt iedereen met de hierbij behorende administratieve 
formaliteiten en vereisten te maken. 70% van de door overheidsdiensten verwerkte 
gegevens vindt zijn oorsprong in het bedrijfsleven. Elektronische hulpmiddelen zouden 
46 COM(96)5def. 
47 De kostenbesparingen die mogelijk zijn met de invoering van een financieel beheer op basis van het 
"just in time"-concept wordt op 2-3% van de bedrijfsomzet geschat. Tevens zou het mogelijk moeten 
zijn de betalingsperiodes bij grensoverschrijdende transacties aanzienlijk te verkorten (momenteel 
gemiddeld twee weken). 
26 
toepassing kunnen vinden bij o.a. douane en belastingen, sociale zekerheid, 
werkgelegenheidsdiensten, openbare registers en overheidsopdrachten. Er zullen wellicht 
organisatorische aanpassingen (en mogelijk veranderingen in de regelgeving) nodig zijn 
om elektronische handel doeltreffend op het raakvlak tussen overheid en bedrijfsleven te 
kunnen invoeren. De Commissie zal de nodige benchmarking-initiatieven (studies, 
proefprojecten) ontplooien om van de praktijkervaring van overheidsinstanties te kunnen 
leren en een beeld te krijgen van de in Europa bestaande specifieke behoeften, waaronder 
de vereisten voor interoperabiliteit op Europees niveau. 
68. In het kader van het lopende IDA-programma worden Trans-Europese netwerken 
voor overheidsdiensten ingevoerd. Hierbij wordt met in de handel verkrijgbare technische 
oplossingen gewerkt, terwijl de interoperabiliteitsvraagstukken door zowel overheid als 
particulier bedrijfsleven in beschouwing moeten worden genomen. De Commissie zal, 
met het oog op het vinden van projecten van gemeenschappelijk belang, een aantal 
richtsnoeren vaststellen en maatregelen treffen om de interoperabiliteit van de netwerken 
te verzekeren. 
69. De Lid-Staten zouden van hun eigen vertrouwen blijk kunnen geven door hun 
overheidsdiensten op de verschillende niveaus zelf van elektronische handel gebruik te 
laten maken. Aldus zouden zij op de markt als geheel een voortrekkersfunctie vervullen. 
Het beste voorbeeld zou worden gegeven indien overheidsdiensten voor hun eigen 
aankopen elektronische handel gingen gebruiken. Overheidsaankopen maken een groot 
deel van de economie uit (zo'n 12% van het EU-BBP). Overheidsdiensten zouden zo niet 
alleen veel geld voor hun belastingbetalers kunnen besparen, maar hun daden zouden ook 
veel luider spreken dan woorden48. 
Met een bundeling van de bij het SIMAP-project inzake overheidsaankopen opgedane 
ervaringen, de resultaten van hiermee samenhangende, in het kader van onderzoeks- en 
ontwikkelingsprogramma's gefinancierde projecten en de reacties op het Groenboek 
inzake overheidsopdrachten, zal de Commissie later dit jaar een strategisch document 
publiceren, samen met een actieplan om de ontwikkeling van elektronisch inkopen te 
stimuleren. In dit document zullen maatregelen worden aangegeven die nodig zijn om te 
bereiken dat elektronische handel de doorzichtigheid vergroot, niet tot discriminatie leidt 
en geen nieuwe belemmeringen voor de openheid van de markten voor 
overheidsopdrachten met zich mee brengt. De Commissie zal nagaan in hoeverre de 
bestaande richtlijnen op het gebied van overheidsopdrachten aan herziening toe zijn, om 
zo het gebruik van elektronische handel te kunnen vergemakkelijken en eventuele 
administratieve voorschriften of procedures die in de nieuwe elektronische handelssfeer 
overbodig zouden zijn, te vereenvoudigen of in strekking te beperken. 
70. De Commissie zal zich nog meer inspannen om zelf op grote schaal van 
elektronische handel gebruik te maken. Wat dit betreft, heeft zij reeds het voortouw 
genomen met de elektronische indiening van voorstellen in het kader van de 
O&O-programma's ACTS en Esprit, en heeft zij gebruik gemaakt van een Internet-forum 
ter aanmoediging van interactieve reacties en commentaren op het Groenboek inzake 
overheidsopdrachten. De Commissie zal op grotere schaal gebruik gaan maken van 
48 De Zweedse vereniging van plaatselijke overheden schat dat door het gebruik van elektronische 
handel een besparing van 3% op het budget voor overheidsaankopen zou kunnen worden gemaakt. 
27 
virtuele discussies om het openbare debat over het Gemeenschapsbeleid te stimuleren49. 
Tevens zullen de contacten met haar vertegenwoordigingen, de overheidsinstanties van 
de Lid-Staten én het publiek verder worden uitgebouwd. De Commissie zal tegen eind 
1997 een actieplan voor haar gebruik van elektronische handel presenteren 
Elektronische handel ten dienste van de burger 
71. Elektronische handel is de informatiemaatschappij in de praktijk. In zijn eerste 
jaarverslag50 wijst het informatiemaatschappij forum er echter op dat bevolking, 
instellingen noch bedrijfsleven echt klaar zijn om met de nieuwe technologieën aan de 
slag te gaan. Het Forum benadrukt de noodzaak van beter onderwijs in het gebruik van de 
nieuwe technologieën, en noemt ook bewustmakingsacties en de bereidheid van 
regeringen en overheidsinstanties om hun verantwoordelijkheden op zich te nemen als 
zaken die van het grootste belang zijn. Voor het bedrijven van elektronische handel 
moeten nieuwe netwerkvaardigheden worden aangeleerd. De consument zal met de 
informatietechnologie voor communicatie en het elektronisch bestellen van goederen en 
diensten vertrouwd moeten raken. De basis voor dergelijke vaardigheden zal reeds in het 
primair en secundair onderwijs moeten worden gelegd. Werknemers en hun managers 
zullen wellicht, vooral in het MKB, moeten wennen aan het feit dat er nu niet meer op de 
nationale of regionale markt, maar internationaal zaken worden gedaan, en zullen hiertoe 
moeten worden gevormd. Zoals het Forum duidelijk stelt, draait bij de 
informatiemaatschappij alles om "Een leven lang leren". 
De Commissie zal het beleid op regionaal en nationaal niveau aanvullen om te 
verzekeren dat betere vaardigheden worden onderwezen. Wat de consument aangaat, zal 
dit vraagstuk worden aangepakt in de eerder genoemde mededeling betreffende 
consument en informatiemaatschappij. Wat de vereiste nieuwe vaardigheden van de 
werknemer betreft, wordt er in de nodige her- en bijscholing voorzien, bijvoorbeeld in het 
kader van de programma's Socrates en Leonardo en van het actieplan "Leren in de 
informatiemaatschappij" als voorbereiding op het leven in de kennismaatschappij, 
alsmede uit hoofde van het ADAPT-B IS-pro gramma en de activiteiten van Doelstelling 4 
van het Europees Sociaal Fonds. Bovendien zal er een Euromanagement-programma 
worden gelanceerd om managers in het MKB een beter inzicht in elektronische handel te 
geven. 
72. Tenslotte onderstrepen het Informatiemaatschappij forum en de deskundigengroep 
op hoog niveau voor de sociale aspecten van de informatiemaatschappij de noodzaak om 
zoveel mogelijk mensen bij de zich ontwikkelende informatiemaatschappij te betrekken, 
om zo de vorming van een klasse van "informatieparia's" binnen deze maatschappij te 
voorkomen. Hoewel de Commissie verwacht dat elektronische handel een groot effect op 
bedrijfsleven, instellingen en het leven van consumenten en werknemers zal hebben, is 
het toch niet zonder meer duidelijk op welke manier elektronische handel in Europa zal, 
en zou moeten evolueren. Een brede en continue maatschappelijke discussie over deze 
vraagstukken is onontbeerlijk om de obstakels te kunnen overwinnen en de vruchten van 
49 Onlangs heeft er nog met commissaris Oreja een succesvol openbaar debat op het Internet 
plaatsgevonden over de intergouvernementele conferentie. 
50 Eerste jaarverslag van het informatiemaatschappijforum aan de Europese Commissie, "netwerken voor 
mensen en hun gemeenschappen", juni 1996. 
28 
de nieuwe technologische mogelijkheden te kunnen plukken. In dit verband is de 
Commissie bijzonder ingenomen met een samenwerking op Europees niveau tussen 
bedrijfsleven en consumentengroeperingen en hun leden, om de vereiste dialoog tussen 
bedrijfsleven en overheid te stimuleren en de tenuitvoerlegging van de met dit initiatief 
beoogde maatregelen te ondersteunen. Als onderdeel van dit initiatief zal de Commissie 
de openbare discussie over elektronische handel in Europa actief stimuleren. 
CONCLUSIES 
I. In deze mededeling wordt het elektronische-handelsinitiatief van de 
Gemeenschap gepresenteerd als een geheel van praktijkgerichte voorstellen om het 
gebruik van elektronische handel in Europa op weg te helpen. Deze voorstellen betreffen 
de toegang tot de wereldmarkt, wettelijke en regelgevingskwesties en zijn bedoeld om 
een gunstig bedrijfsklimaat te helpen bevorderen. Sommige hiervan maken reeds deel uit 
van het doorlopende actieplan voor de informatiemaatschappij en moeten worden 
geactualiseerd, terwijl andere nieuw zijn. Bij de implementatie van deze voorstellen zal 
steeds met de betrokken bedrijfstakken overleg worden gepleegd en zullen alle relevante 
beleidsterreinen in aanmerking worden genomen. Een behoorlijke samenhang tussen 
technologische, wettelijke en ondersteuningsmaatregelen vormt een wezenlijk onderdeel 
van de in dit initiatief bepleite benadering. Met dit initiatief nodigt de Commissie tevens 
alle betrokken partijen uit tot deelneming aan een openbare dialoog over de ontwikkeling 
en promotie van elektronische handel in Europa. 
II. Om dit Europese Initiatief op het gebied van elektronische handel te kunnen 
implementeren, is de Commissie voornemens de volgende essentiële maatregelen te 
nemen, die tegen het jaar 2000 met een tussentijdse zouden moeten worden afgerond 
(nieuwe maatregelen die nog geen deel uitmaken van het lopende actieplan voor de 
informatiemaatschappij worden met een * aangeduid): 
TOEGANG TOT DE WERELDMARKT VERZEKEREN: INFRASTRUCTUUR, TECHNOLOGIE EN 
DIENSTEN 
• Ervoor zorgen dat de Lid-Staten het pakket tegen 1.1.1998 
liberaliseringsmaatregelen op telecommunicatiegebied volledig 
implementeren 
• Een volledige tenuitvoerlegging nastreven van de tegen 1.1.1998 
WTO-overeenkomst inzake basistelecommunicatie 
• De ITA- en MRA-overeenkomsten implementeren voor de geen vaste datum* 
opheffing van tarifaire en niet-tarifaire belemmeringen voor 
IT-producten 
• Bevorderen dat bedrijfsleven en overheidsdiensten in Europa 1997* 
actief worden betrokken bij de ontwikkeling van het Internet en 
de opzet van een hoge-bandbreedteinfrastructuur via de O&O-
en TEN-TELECOM-programma's 
• Thematische uitnodiging tot het indienen van voorstellen inzake 15 maart 1997 -
elektronische handel in het kader van het Esprit-programma; eind 1998* 
meer nadruk op geschikte O&O-programma's 
29 
Het vijfde kaderprogramma lanceren met elektronische handel 
als prioriteit voor technologische ontwikkeling en promotie 
Een mededeling goedkeuren betreffende een Europees 
normaliseringsinitiatief voor elektronische handel (met 
actieplan) geen vaste datum 
juli 1997 
Een specifieke actie lanceren inzake normaliseringsprojecten 
voor elektronische handel juni 1997' 
• Organiseren van een conferentie over 
normalisering, Brussel, 1-3 oktober 1997 wereldwijde oktober 1997 
Specifieke maatregelen treffen voor internationale samenwerking 
in de context van LMOE, MED, Gemeenschap7 (Wereldmarkt 
voor KMO's), in het kader van de communautaire 
O&O-programma' s 1997* 
EEN GUNSTIG WETTELIJK KADER CREËREN 
• Uitzoeken welke belemmeringen en wettelijke onzekerheden de geen vaste datum 
elektronische handel op de interne markt in de weg staan 
• Wetgevingsinitiatieven ontplooien op het gebied van eind 1997* 
elektronische betalingen*, op afstand gesloten financiële 
dienstencontracten*, auteurs- en aanverwante rechten, wettelijke 
bescherming van abonneediensten en digitale handtekeningen 
• De noodzaak nagaan van verdere initiatieven m.b.t. interne geen vaste datum* 
marktaspecten als horizontale vraagstukken, gereglementeerde 
beroepen, commerciële communicatie, verbintenissenrecht, 
accountancy, frauduleus gebruik van elektronische betalingen, 
gegevensbeveiliging, gegevensbescherming, industriële 
eigendom, directe en indirecte belastingen en 
overheidsopdrachten 
• De internationale dialoog intensiveren bij de juiste multilaterale geen vaste datum 
en bilaterale overlegstructuren, teneinde een behoorlijk 
wereldwijd wettelijk kader voor elektronische handel te creëren, 
in het bijzonder t.a.v. aanzien van gegevensbeveiliging, 
gegevensbescherming, intellectuele-eigendomsrechten en 
belastingen 
• Met de Duitse regering de ministeriële conferentie inzake juli 1997* 
wereldwijde informatienetwerken (Bonn, 6-8 juli 1997) 
organiseren 
BEVORDEREN VAN EEN GUNSTIG BEDRIJFSKLIMAAT 
• Een mededeling goedkeuren inzake consument en juni 1997 
informatiemaatschappij, met aandacht voor de toegang van de 
consument tot elektronische handel 
• De mensen meer bewust maken van de mogelijkheden van eind 1997* 
elektronische handel en het gebruik van goede praktijken 
bevorderen, d.m.v. een specifiek initiatief van de 
EU-adviescentra, d.m.v. een Euromanagement-programma en 
30 
het opzetten van een Europese coördinatiestructuur voor het 
gebruik van elektronische handel in de toeristische sector, 
alsmede via promotie van de Euro voor KMO's 
• Meer steun voor en lanceren van nieuwe proefprojecten voor september 1997* 
goede praktijken, grootschalige bewustmakingsactiviteiten, 
promotieacties met behulp van ICT-O&O, innovatie- en 
normaliseringsprogramma's en Structuurfondsen 
• Een actieplan presenteren met maatregelen ter stimulering van eind 1997* 
het elektronisch verrichten van aankopen 
• Richtsnoeren en maatregelen voorstellen m.b.t. september 1997* 
interoperabiliteitskwesties bij de gegevensuitwisseling tussen 
overheidsdiensten (IDA) 
• Een actieplan voorstellen om de Commissie bij het gebruik van eind 1997* 
elektronische handel het voortouw te laten nemen • 
• Studie-en opleidingsinitiatieven voor elektronische handel in het 1997 
kader van programma's als Leonardo en Socrates 
• De openbare dialoog over elektronische handel in Europa april 1997* 
stimuleren, waartoe ook een speciale Web-pagina zal worden 
samengesteld 
III. De Commissie verzoekt het Europees Parlement, de Raad, het 
Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio's om over 
bovengenoemde vraagstukken van gedachten te wisselen en dit 
Europese initiatief op het gebied van de elektronische handel hun 
politieke steun te geven. 
Dit document is beschikbaar op het volgende Internet-adres: 
http://www.ispo.cec.be/Ecommerce 
31 
ISSN 0254-1513 
COM(97) 157 def. 
DOCUMENTEN 
NL 10 15 16 
Catalogusnummer : CB-C0-97-155-NL-C 
ISBN 92-78-18685-6 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg