Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de "Mededeling van de Commissie: 'Een nieuwe dynamiek in de betrekkingen tussen de Europese Unie en de ASEAN'"

(97/C 89/11)

Het Economisch en Sociaal Comité heeft op 19 december 1996 overeenkomstig artikel 23 (tweede alinea) van zijn Reglement van Orde besloten een vervolgadvies op te stellen over de voornoemde mededeling.

De Afdeling voor externe betrekkingen, handels- en ontwikkelingsbeleid, die met de voorbereiding van de werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 17 januari 1997 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Pezzini.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 342e Zitting (vergadering van 30 januari 1997) het volgende advies uitgebracht, dat met 38 stemmen vóór en 1 stem tegen bij 1 onthouding is goedgekeurd.

1. De Commissie behandelt in bovengenoemde Mededeling een thema dat zij al in 1994 in een mededeling heeft aangesneden (). Met deze nieuwe Mededeling streeft zij een ambitieuze doelstelling na, nl. de betrekkingen tussen de Unie en de ASEAN-landen () een nieuwe impuls te geven. Alvorens nader op de inhoud van de Mededeling in te gaan, wil het Comité zijn waardering uitspreken over het feit dat het directoraat "Azië" van D-G I het Comité over deze materie - een onderwerp met vele verschillende facetten en belangrijke implicaties voor de rol en de taak van onze Instelling - om advies heeft gevraagd.

Hoewel de Unie en de ASEAN al in 1980 een eerste overeenkomst hebben ondertekend, is er pas aan het begin van de jaren '90 echt schot gekomen in hun onderlinge betrekkingen. Als gevolg van de snelle groei van de ASEAN-economie was het handelsverkeer tussen beide regionale blokken er in de voorgaande jaren weliswaar enigszins op vooruit gegaan, maar op het vlak van de politieke dialoog en de interinstitutionele samenwerking daarentegen waren er tot dan toe geen noemenswaardige vorderingen gemaakt.

2. Sinds 1994 zijn beide partijen zich meer voor elkaar gaan interesseren en hebben zij een aantal toenaderingspogingen ondernomen. Deze ontwikkeling is gemakkelijk te verklaren. Sinds het einde van de Koude Oorlog zijn de machtsverhoudingen in de wereld heel anders komen te liggen en dwingt het globaliseringsproces iedere "geo-economische" regio ertoe op zoek te gaan naar nieuwe bondgenoten en nieuwe markten. Ook Europa - dat zich steeds als pleitbezorger van een open regionalisme heeft opgeworpen - moet in dit mondiale economische herstructureringsproces uitkijken naar bondgenoten en potentiële partners. Het dient de blik daarbij te richten op regionale samenwerkingsverbanden die groot belang hechten aan economische integratie en waarmee het al sinds geruime tijd nauwe contacten onderhoudt. In Latijns Amerika is dit de Mercosur en in Azië de ASEAN.

3. Voor de ASEAN-landen is de Europese Unie de op één na belangrijkste handelspartner en buitenlandse investeerder; zij komt zelfs vóór de Verenigde Staten en moet het alleen afleggen tegen Japan. De laatste tijd leggen de Verenigde Staten echter grote belangstelling aan de dag voor het gebied rond de Stille Oceaan, dat 56 % van de wereldproductie en 46 % van de wereldhandel voor zijn rekening neemt en waar de Verenigde Staten hun positie proberen te verstevigen via associatie- en samenwerkingsakkoorden. De Unie moet zich dan ook schrap zetten en proberen haar positie nog te versterken om te voorkomen dat deze regio vroeg of laat voor haar verloren gaat. Vandaar deze Mededeling, waarin een nieuwe strategie ten aanzien van de ASEAN-landen wordt uitgestippeld.

4. De Commissie wijst op de geringe concrete resultaten van de overeenkomst van 1980 en wijt dit terecht aan het ontbreken van een gemeenschappelijk project. Naast de economische en sociale problematiek wint de laatste tijd ook het culturele aspect steeds meer aan belang omdat beide partijen zijn gaan inzien dat culturele banden de basis vormen voor een beter wederzijds begrip. Het is bekend dat Europa en de ASEAN op politiek-cultureel gebied niet altijd op dezelfde golflengte zitten (eerbiediging van de mensenrechten, de fundamentele vrijheden, de democratische waarden, de rechten van minderheden en de beginselen van de rechtsstaat). Meningsverschillen en onbegrip voor elkaars opvattingen zijn er de oorzaak van dat zij er niet in slagen zich gezamenlijk achter een gemeenschappelijk project op te stellen. Dit probleem kan maar niet genoeg worden benadrukt en komt in de Mededeling helaas niet voldoende uit de verf.

5. Al in september 1994 hebben de ministers van Buitenlandse Zaken van beide partijen zich, tijdens de elfde ministeriële bijeenkomst EU-ASEAN () in Karlsruhe, achter de kort daarvoor uitgebrachte mededeling van de Commissie geschaard en besloten een "Groep van Prominenten" te belasten met het uitwerken van concrete maatregelen om de culturele dialoog en de economische betrekkingen met de ASEAN-landen nieuw leven in te blazen en verder uit te bouwen. De werkzaamheden van deze Groep zijn in juni 1995 afgerond en hebben als uitgangspunt gediend voor de onderhavige Mededeling.

6. Een belangrijke mijlpaal in het kader van dit gemeenschappelijke streven naar nauwere culturele banden was het Forum over "Cultuur, waarden en technologie ter wille van een beter wederzijds begrip", dat in januari 1996 in Venetië heeft plaatsgehad. Tijdens dit Forum hebben de diverse werkgroepen nogmaals beklemtoond dat van een echte doorbraak in de economische betrekkingen geen sprake kan zijn als er niet eerst meer schot komt in de culturele uitwisselingen tussen universiteiten, onderzoekers en prominenten uit de culturele wereld en, vooral, als niet eerst de nodige contacten worden gelegd tussen jongeren en vertegenwoordigers van de civiele samenleving. Inzicht in en respect voor elkaars tradities en levenswijze zijn essentiële voorwaarden voor verdere vruchtbare samenwerking.

7. Zonder een dergelijk netwerk van onderlinge contacten valt er niet aan een gemeenschappelijk project te denken. Bij dit alles is een belangrijke rol weggelegd voor de maatschappelijke organisaties, die, dankzij hun specifieke kennis en hun rijke ervaring op het stuk van dialoog en overleg, in staat zijn politiek en economie naadloos op elkaar te doen aansluiten. Het Comité vestigt er in dit verband nogmaals de aandacht op dat het bereid is een constructieve dialoog met zijn tegenhangers in de ASEAN op gang te brengen. Zoals de directeur-generaal van de Wereldhandelsorganisatie, de heer Ruggiero, eind vorig jaar tijdens de WTO-conferentie in Singapore heeft beklemtoond zijn "structurele aanpassingen" geen randverschijnsel, maar een zaak waar zelfs de landen in Zuidoost-Azië mee geconfronteerd worden, getuige de recente gebeurtenissen in Zuid-Korea. Als de mogelijkheden voor een verdere groei van productie en werkgelegenheid steeds geringer worden, groeit de behoefte aan een netwerk van economische subjecten (werkgeversorganisaties, vakbonden, beroepsorganisaties, enz.), die, elk vanuit hun eigen optiek, kunnen helpen de nodige keuzes te maken en een en ander in goede banen leiden. Het Comité dringt er dan ook bij de Commissie op aan gebruik te maken van de inzichten en ervaringen van de kringen waarvoor het Comité als spreekbuis optreedt, zeker nu zij concrete maatregelen wil nemen om de betrekkingen met het complexe Azië nieuw leven in te blazen. Dit kan het vrije verkeer en de economische en sociale rechtvaardigheid in de wereld alleen maar ten goede komen.

8. Het is algemeen bekend dat de Unie er maar niet in slaagt met de ASEAN-landen nieuwe en nog vèrder gaande "akkoorden van de derde generatie" te sluiten. Spelbreker zijn enerzijds de onbevredigende situatie op het vlak van de mensenrechten en anderzijds de nog steeds niet opgeloste kwestie Oost-Timor. Wat dit laatste probleem betreft lijkt in de loop van 1996 evenwel enige vooruitgang te zijn geboekt, wat o.m. heeft geleid tot de toekenning van de Nobelprijs voor de Vrede aan bisschop Ximenes Bello en aan Ramos Horta. Misschien is voor de Europese Trojka de tijd dan ook rijp om via een constructieve dialoog met Indonesië en de overige ASEAN-landen - en uitgaande van de recente resoluties van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, het enige orgaan dat gemachtigd is de onderhandelingen te voeren en in staat is deze tot een goed einde te brengen - haar steentje bij te dragen aan het zoeken naar een vreedzame oplossing voor de kwestie Oost-Timor. Ook op het vlak van de mensenrechten zijn de zaken in beweging: de ASEAN-landen zijn medeondertekenaar van de slotverklaringen van verschillende belangrijke VN-conferenties over mensenrechtenaangelegenheden, zoals de Mensenrechtenconferentie van Wenen (1993), de Sociale Top van Kopenhagen (1995) en de Vrouwenconferentie van Peking (eveneens 1995). Wil men bereiken dat de daar besproken waarden en rechten daadwerkelijk worden geëerbiedigd, dan moeten de ASEAN-landen en de Unie hun inspanningen op dit vlak nog opvoeren en vooral werk maken van de uitwisseling van inzichten en ervaringen over zaken als de organisatie van de arbeidsmarkt, de gelijke-kansenproblematiek, de andere fundamentele rechten van werknemers, de bescherming van kinderen (IAO-conventie 138 over de minimumleeftijd voor het verrichten van arbeid) en het belang voor werkgevers en werknemers elkaars rechten te eerbiedigen. Verder dienen beide partijen de handen ineen te slaan in de strijd tegen sekstoeristen die kinderen misbruiken.

Een ander probleem is het geval Myanmar (het vroegere Birma), een kandidaat-lid-staat van de ASEAN waar schendingen van de fundamentele mensenrechten schering en inslag zijn. Het Comité pleit voor een versterking van de culturele waarden en het sociale en juridische instrumentarium - zowel in de Unie als in de ASEAN - die kunnen bijdragen tot het tegengaan van kinderarbeid en -mishandeling. De rechten van het kind - o.m. het recht op een vanuit menselijk en maatschappelijk oogpunt adequate opleiding - worden echter het best nageleefd in een samenleving waarin de maatschappelijke en beroepskringen een stem in het kapittel hebben en een constructieve dialoog met elkaar kunnen aangaan omdat die dialoog, waarin ook de fundamentele aspecten van de onderwijs- en opleidingsproblematiek worden aangesneden, erop gericht is te komen tot een situatie die zo dicht mogelijk in de buurt komt van wat wordt aangeduid met de term "algemeen welzijn".

9. De Unie zou de ASEAN-landen duidelijker moeten wijzen op de voordelen van een goed uitgebouwde ambachtelijke en MKB-sector, niet alleen voor hun economische ontwikkeling, maar ook voor de verspreiding van kennis en know how, voor de participatie en culturele ontwikkeling van de diverse geledingen van de samenleving en voor de consolidering van democratische waarden. Verder dient zij de ASEAN-landen attent te maken op het belang van "overleg", d.w.z. het zoeken naar mogelijke oplossingen door een beroep te doen op de medewerking en verantwoordelijkheidszin van de maatschappelijke kringen. Overleg kan immers de sociale samenhang en de participatie van de samenleving - een belangrijke voorwaarde voor echte democratie - aanzienlijk ten goede komen. Onze Aziatische partners met hun diepgewortelde gemeenschapszin - die heel hun cultuur bepaalt - zouden op dit stuk iets meer ontvankelijk moeten zijn voor ónze opvattingen en wijzelf zouden bereid moeten zijn om bij de organisatie van onze samenleving een voorbeeld te nemen aan hún gemeenschapszin.

10. De Unie heeft eerder al te kennen gegeven dat zij bereid is de ASEAN-landen te helpen bij het omvormen van de centraal geleide economieën van nieuwe lid-staten tot markteconomieën (een probleem dat zich momenteel voordoet met Vietnam en zich binnen afzienbare tijd ook zal voordoen met Laos en Cambodja) en bij het wegwerken van de aanzienlijke ontwikkelingsachterstand in de nieuwe lid-staten van het Verbond. In dit verband wijst het Comité erop dat bij het streven naar een nieuwe dynamiek in de betrekkingen met de ASEAN terdege rekening dient te worden gehouden met de milieuproblematiek. Daarbij valt in de allereerste plaats te denken aan de invoering van adequate technologieën om de milieuvervuiling in stedelijke en industriegebieden terug te dringen, de ecosystemen te beschermen en de biodiversiteit in stand te houden. Van prioritair belang is vooral de invoering van technologieën waarmee de schade aan het milieu zoveel mogelijk kan worden beperkt. Met het oog hierop pleit het Comité o.m. voor nauwere samenwerking op het vlak van productienormen en -standaarden.

11. Mede in het licht van bovenstaande opmerkingen en van de uitvoerige en gedetailleerde economische analyse in de Mededeling van de Commissie meent het Comité zich te kunnen aansluiten bij de tweede optie die in het Commissiedocument wordt voorgesteld, nl. een actief partnerschap dat stoelt op een gemeenschappelijke verklaring en een actieprogramma met als ondertekenaars de Europese Gemeenschap, haar lid-staten en de lid-staten van de ASEAN. Een dergelijke regeling biedt ruimte voor flexibiliteit en maakt het mogelijk precies aan te geven op welke terreinen en in welke sectoren bij voorrang initiatieven moeten worden ontplooid. Bovendien komt samenwerking op voet van gelijkheid de ontwikkeling van beide regionale markten, het onderlinge handelsverkeer, de wederzijdse investeringen en de onderlinge economische samenwerking in het algemeen ten goede. Ten slotte maakt een partnerschap het mogelijk om de nog bestaande hinderpalen op elk van deze terreinen op te sporen en weg te werken en om, in een klimaat van wederzijds respect, een ernstige dialoog over de mensenrechtenproblematiek op gang te brengen.

Het Comité dringt er bij de Commissie op aan de particuliere sector steeds meer bij het uitwerken van de diverse initiatieven te betrekken en in de diverse comités ook vertegenwoordigers van het bedrijfsleven - d.w.z. vertegenwoordigers van werkgevers- en werknemersorganisaties - op te nemen. Verder is het van oordeel dat er, naast de zgn. Business Dialogue, meer en beter gestroomlijnde ontmoetingen op het niveau van ministers van Buitenlandse Zaken, van de Groep van Hoge Ambtenaren en vooral van de gemengde samenwerkingscommissie en van de sub-commissies en informele werkgroepen zouden moeten komen. Binnen deze structuren zouden ook vertegenwoordigers van de particuliere sector en van werknemers- en werkgeversorganisaties een actieve en stimulerende rol kunnen spelen.

Brussel, 30 januari 1997.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() Europese Commissie, Mededeling aan de Raad "Naar een nieuwe Azië-strategie", doc. COM(94) 314 def., Brussel, 13. 7. 1994.

() Verbond van Zuidoost-Aziatische Staten: Brunei, de Filippijnen, Indonesië, Maleisië, Singapore, Thailand en Vietnam.

() De ministeriële bijeenkomst EU-ASEAN is het hoogste niveau waarop de institutionele dialoog tussen de Unie en de ASEAN wordt gevoerd. Het gaat hier om tweejaarlijkse bijeenkomsten van de ministers van Buitenlandse Zaken van beide partijen, waarbij vooral politieke en economische aangelegenheden en de problematiek rond de onderlinge samenwerking te berde komen. De laatste bijeenkomst heeft plaatsgehad in oktober 1994 in Karlsruhe en de eerstvolgende is gepland voor februari 1997.