De nieuwe verordening werd op 11 juni 2021 bekendgemaakt en is op 9 september 2021 in werking getreden.

·vereenvoudiging en harmonisatie van de vergunningsprocedures en de mogelijkheid voor de Commissie om – via een “vereenvoudigde” procedure, met gebruikmaking van gedelegeerde handelingen – de lijst van producten of bestemmingen waarvoor specifieke vormen van controle gelden, te wijzigen, waardoor het uitvoercontrolesysteem flexibeler wordt, kan evolueren en aan de omstandigheden worden aangepast;

Het jaar 2020 was cruciaal voor de modernisering van de EU-uitvoercontroles, aangezien de Raad en het Europees Parlement in november 2020 een politiek akkoord hebben bereikt over een nieuwe verordening inzake uitvoercontrole. Zij werden het eens over een uitgebreide “systeemupgrade”, waardoor het EU-systeem voor uitvoercontrole doeltreffender zal worden door:

Met het oog op een grondigere tenuitvoerlegging van de EU-handelswetgeving, met inbegrip van de EU-wetgeving betreffende de controle op de uitvoer van producten voor tweeërlei gebruik, heeft de Commissie in 2019 een nieuwe functie van hoofd handhaving voor de handel (Chief Trade Enforcement Officer, CTEO) in het leven geroepen. Ter ondersteuning van het hoofd handhaving voor de handel bij de uitvoering van zijn handhavingstaken, heeft de Commissie de organisatie van DG TRADE geherstructureerd. Zo zijn onder meer de uitvoercontrole en de screening van buitenlandse directe investeringen (BDI) in één eenheid bij DG TRADE samengevoegd, onder toezicht van het hoofd handhaving voor de handel. Bijgevolg, en omdat uitvoercontrole en BDI-screening beide instrumenten zijn voor strategische handels- en investeringscontroles ter waarborging van de veiligheid in de Europese Unie, wordt dit verslag tegelijk aangenomen met het eerste jaarverslag over BDI-screening.

Dit verslag, dat is opgesteld door de Commissie met inbreng van de lidstaten in de coördinatiegroep tweeërlei gebruik, verstrekt informatie over de uitvoering van de EU-wetgeving betreffende de controle op de uitvoer van producten voor tweeërlei gebruik in 2020 en bevat geaggregeerde uitvoercontrolegegevens voor 2019.

De Commissie publiceert sinds 2013 jaarlijkse verslagen over de controle op de uitvoer, zoals bepaald in Verordening (EG) nr. 428/2009 (“de verordening”). De verordening is op 9 september 2021 ingetrokken bij Verordening (EU) 2021/821 (“de nieuwe verordening”).

De controlelijst van de EU in bijlage I bij de verordening bevat een lijst van producten voor tweeërlei gebruik, met inbegrip van programmatuur en technologie, die zowel een civiele als een militaire bestemming kunnen hebben, met inbegrip van alle goederen die voor niet-explosieve doeleinden gebruikt kunnen worden en die op enige manier kunnen bijdragen in de vervaardiging van nucleaire wapens of andere nucleaire explosiemiddelen. De lijst is in 2020 eenmaal gewijzigd . In deze wijziging zijn de besluiten verwerkt die in 2019 en tot eind februari 2020 zijn overeengekomen in het kader van de multilaterale uitvoercontroleregelingen (met name in het kader van het akkoord van Wassenaar en de Australiëgroep). Ook de bijlagen II en IV bij de verordening werden bijgewerkt overeenkomstig de wijzigingen in bijlage I.

In het kader van een permanente voorlichtingsinspanning heeft de Commissie in de loop van 2020 een reeks gerichte raadplegingen gehouden met de belangrijkste belanghebbenden uit de sector en het maatschappelijk middenveld. Met name werd op 11 december 2020 een virtueel forum voor uitvoercontrole georganiseerd, zoals hieronder nader wordt beschreven.

Er gelden specifieke regelingen krachtens het protocol inzake Noord-Ierland (NI), waarin is bepaald dat de verordening van toepassing is op en in het Verenigd Koninkrijk ten aanzien van Noord-Ierland, waarbij het Verenigd Koninkrijk optreedt als bevoegde autoriteit uit hoofde van de verordening. De Commissie heeft een speciaal beveiligd elektronisch instrument ontwikkeld ter ondersteuning van de informatie-uitwisseling met de bevoegde autoriteit van het Verenigd Koninkrijk die belast is met de toepassing van de verordening in en vanuit Noord-Ierland. Hierdoor krijgt de bevoegde autoriteit van het VK toegang tot informatie ter ondersteuning van een doeltreffende uitvoering en handhaving van de controles op de uitvoer van producten voor tweeërlei gebruik uit Noord-Ierland overeenkomstig de bepalingen van de verordening. Daarom kunnen de bevoegde autoriteiten van het VK informatie over relevante weigeringen in het Dual-use e‑System (DUeS) invoeren, de reeds in DUeS opgeslagen weigeringen van het VK raadplegen, beheren en doorbladeren, en informatie over weigeringen ontvangen die relevant is voor een specifieke aanvraag voor de uitvoer van producten voor tweeërlei gebruik uit Noord-Ierland.

Met het oog op een uniforme toepassing van de controles in de hele Unie, en om onnodige administratieve lasten te vermijden en tegelijkertijd de veiligheid van de Unie en de internationale veiligheid te beschermen, heeft de EU Verordening (EU) 2020/2171 van 16 december 2020 aangenomen, waarbij bijlage IIa bij de verordening werd gewijzigd. Met de toevoeging van het Verenigd Koninkrijk aan de lijst van bestemmingen die onder de uniale algemene uitvoervergunning nr. EU001 vallen, voorziet Verordening (EU) 2020/2171 in een vereenvoudiging van de controles op de uitvoer van de meeste producten voor tweeërlei gebruik naar het Verenigd Koninkrijk.

In september 2020 heeft de Commissie een mededeling aan belanghebbenden gepubliceerd om exporteurs in te lichten over de toepasselijke regels met het oog op het einde van de overgangsperiode en de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk uit de EU.

De bijgewerkte en geconsolideerde controlelijst van de EU is op 15 december 2020 in werking getreden, waardoor de EU aan haar internationale verplichtingen voldoet. Zij ondersteunt EU-exporteurs ook door de controleparameters tijdig aan technologische ontwikkelingen aan te passen. Er werd een richtsnoer gepubliceerd in de vorm van een “uitvoerige wijzigingsmededeling” waarin een overzicht wordt geboden van alle wijzigingen van de EU-controlelijst tweeërlei gebruik van 2020 .

De coördinatiegroep tweeërlei gebruik heeft in 2019 informatie uitgewisseld over de toepassing van controles op technologieën voor cybertoezicht.

De coördinatiegroep tweeërlei gebruik heeft vergunningsgegevens verzameld over 2019 ter verbetering van de informatie-uitwisseling tussen de lidstaten – in het bijzonder met betrekking tot het verzamelen van gegevens in het kader van internationale en algemene uitvoervergunningen – en ter verhoging van de publieke transparantie over uitvoercontroles van de EU op producten voor tweeërlei gebruik (bij het opstellen van dit jaarverslag zijn geaggregeerde EU-gegevens voor 2019 gebruikt).

Wat de Brexit betreft, heeft de coördinatiegroep tweeërlei gebruik niet alleen bijgedragen tot de ontwikkeling van het IT-instrument ter ondersteuning van de informatie-uitwisseling voor de toepassing van controles uit hoofde van het protocol inzake Noord-Ierland, maar ook de wijzigingen in de vergunningsvoorschriften geëvalueerd en bijgedragen tot de opstelling van een bijgewerkte “gereedheidsmelding” over tweeërlei gebruik ter attentie van de exporteurs.

De coördinatiegroep tweeërlei gebruik heeft informatie uitgewisseld over de nationale uitvoeringsmaatregelen en de officiële informatienota over nationale maatregelen bijgewerkt .

De coördinatiegroep tweeërlei gebruik heeft algemene informatie uitgewisseld over kwesties in verband met uitvoercontrole, onder meer ter ondersteuning van de hierboven toegelichte wetgevingsmodernisering van de EU-uitvoercontroles.

In 2020 kwam de coördinatiegroep tweeërlei gebruik zevenmaal – grotendeels virtueel – bijeen en fungeerde zij zodoende als platform voor raadplegingen over een aantal actuele kwesties die hier worden beschreven.

De coördinatiegroep tweeërlei gebruik brengt deskundigen van de Commissie en uit de lidstaten samen om elk vraagstuk in verband met de toepassing van uitvoercontroles te onderzoeken met het oog op verbetering van de praktische consistentie en de doeltreffendheid ervan binnen de gehele EU. Krachtens de verordening moet de Commissie jaarlijks aan het Europees Parlement een verslag voorleggen over de activiteiten, onderzoeken en raadplegingen van de coördinatiegroep tweeërlei gebruik.

Volgens de aan de Commissie ter beschikking gestelde informatie zijn er in 2020 geen nieuwe ontwikkelingen geweest. De lijst van nationale handhavingsmaatregelen die gelijk met het jaarlijkse uitvoercontroleverslag van 2019 is gepubliceerd, blijft derhalve geldig.

De verordening is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in elke lidstaat. In de verordening wordt echter voorzien dat de lidstaten bepaalde maatregelen moeten nemen met het oog op de uitvoering van specifieke bepalingen en dat de informatie over die nationale maatregelen in het Publicatieblad van de Europese Unie moet worden bekendgemaakt. Dienovereenkomstig heeft de Commissie op 17 januari 2020 een informatienota gepubliceerd die een geactualiseerd overzicht biedt van de maatregelen die door de lidstaten zijn vastgesteld, waaronder de uitbreiding van de controles op de tussenhandel en doorvoer, de uitbreiding van controles tot producten die niet op de lijst staan om redenen van openbare veiligheid en uit mensenrechtenoverwegingen, de invoering van nationale algemene uitvoervergunningen, de toepassing van controles voor de overbrenging binnen de EU van producten die niet op de lijst staan, en informatie met betrekking tot de bevoegde autoriteiten. Zo wordt ervoor gezorgd dat exporteurs toegang hebben tot uitgebreide informatie over de toepasselijke wettelijke bepalingen, en wordt de consequente en doeltreffende uitvoering van controles in de hele EU ondersteund.

De Commissie, ondersteund door de coördinatiegroep tweeërlei gebruik, heeft het e‑systeem voor producten voor tweeërlei gebruik verder ontwikkeld. In de loop van 2020 is de coördinatiegroep tweeërlei gebruik specifieke verbeteringen van het DUeS overeengekomen:

De groep van technische deskundigen voor de ontwikkeling van richtsnoeren voor onderzoek inzake tweeërlei gebruik (TEG‑DUR) is in 2020 zes keer bijeengekomen en heeft een ontwerprichtsnoer opgesteld voor onderzoek met producten voor tweeërlei gebruik. In oktober-november 2020 is een openbare raadpleging gehouden, waarop 54 reacties zijn binnengekomen. De TEG-DUR heeft het ontwerp van het definitieve richtsnoer begin 2021 ter overweging aan de coördinatiegroep tweeërlei gebruik voorgelegd. Het richtsnoer is in september 2021 als aanbeveling van de Commissie goedgekeurd.

De coördinatiegroep tweeërlei gebruik heeft steun verleend bij het voorbereiden van de bijwerkingen van de EU-controlelijst en heeft besprekingen gevoerd over een aantal specifieke uitvoeringskwesties, zoals de verbetering van de informatie-uitwisseling in het kader van de algemene uitvoervergunningen van de EU (EUGEA’s), de informatie-uitwisseling in het kader van globale vergunningen en de ontwikkeling van een mechanisme voor overleg tussen de bevoegde autoriteiten met betrekking tot informatie over exporteurs die gebruikmaken van globale vergunningen.

De coördinatiegroep tweeërlei gebruik besloot zich te blijven inspannen om de uitvoering van de controles te monitoren en is begonnen met de uitwisseling van informatie over de toepassing van de controles in 2019. De deskundigengroep inzake bewakingstechnologie (“STEG”) ging door met het uitwisselen van ad-hocinformatie.

Uit de bij de lidstaten verzamelde gegevens blijkt een daling van het aantal vergunningen (zie tabel 1) met een totaal van 44 vergunningen voor in de lijst opgenomen producten voor cybertoezicht die in 2019 zijn afgegeven. In diezelfde periode werden 81 weigeringen afgegeven voor producten voor cybertoezicht.

• de lijst van producten in het DUeS werd geactualiseerd om rekening te houden met de bijwerking van de EU-controlelijst in 2020;

• een nieuwe functionaliteit ter ondersteuning van de informatie-uitwisseling met de bevoegde autoriteit van het Verenigd Koninkrijk in het kader van het protocol inzake Noord-Ierland na de overgangsperiode.

De coördinatiegroep tweeërlei gebruik is via een specifieke technische deskundigengroep steun blijven verlenen aan de ontwikkeling van een “platform voor elektronische vergunningverlening”, dat door bevoegde autoriteiten kan worden gebruikt. De groep van technische deskundigen inzake e-vergunningen heeft voortdurend contact onderhouden met deskundigen uit de lidstaten en steun verleend aan het “proefproject inzake elektronische vergunningverlening”, in het kader waarvan het instrument voor elektronische vergunningen in de loop van 2021 zal worden ingevoerd in Letland, Roemenië, Italië, Griekenland en het Waalse Gewest van België. Met de invoering van dit elektronische systeem kunnen de nationale bevoegde autoriteiten het gehele vergunningsproces beheren in een volledig papierloze vorm en met de doeltreffendheid en efficiëntie die kenmerkend is voor moderne elektronische systemen. De marktdeelnemers en de bevoegde autoriteiten kunnen zo ook de administratieve lasten in verband met de vergunning voor producten voor tweeërlei gebruik tot een minimum beperken.

De coördinatiegroep tweeërlei gebruik is ook besprekingen aangegaan over de integratie van elektronische vergunningssystemen voor tweeërlei gebruik met het initiatief “éénloketsysteem voor de douane” van de Commissie in het kader van het “CERTEX”-project. Dankzij deze integratie kan de vergunning voor de uitvoer van producten voor tweeërlei gebruik automatisch worden gecontroleerd zodra een exporteur aangeeft dat voor de uit te voeren goederen voor tweeërlei gebruik een uitvoervergunning is afgegeven door een bevoegde autoriteit van de EU.

3.5. EU-pool van deskundigen op het gebied van producten voor tweeërlei gebruik

In 2020 is de EU-pool van deskundigen op het gebied van producten voor tweeërlei gebruik, die wordt geleid door het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (JRC) van de Commissie en door lidstaten beschikbaar gestelde deskundigen, ondersteuning blijven bieden aan bevoegde autoriteiten die om technisch advies verzochten in verband met het beoordelen van specifieke vergunningaanvragen. In totaal is gedurende de verslagperiode bij negen gelegenheden technisch advies over de indeling van goederen verstrekt aan zes bevoegde autoriteiten.

3.6. Uitvoering en handhaving

De coördinatiegroep tweeërlei gebruik heeft informatie uitgewisseld over de uitvoering en handhaving van controles. Volgens de beschikbare gegevens telde het EU-uitvoercontrolenetwerk – dat personeel van de voor vergunningsverlening bevoegde autoriteiten van de lidstaten en de Commissie omvat – meer dan 360 personeelsleden. Wat handhaving betreft, werden in 2019 144 inbreuken op de regelgeving inzake uitvoercontrole geregistreerd, terwijl nationale rechtshandhavingsinstanties acht administratieve sancties en 16 strafrechtelijke sancties hebben opgelegd.

3.7. Capaciteitsopbouw

In 2020 heeft de coördinatiegroep tweeërlei gebruik steun verleend aan de organisatie, door het JRC van de Commissie in samenwerking met het Amerikaanse ministerie van Energie, van het 13e virtuele technische seminar van de JRC-National Nuclear Security Agency (NNSA) op 15 september en 5 oktober 2020.

3.8. Transparantie en dialoog met de industrie en wetenschappelijke instellingen

Samen met het Duitse voorzitterschap van de Raad van de EU werd op 11 december 2020, met steun van de coördinatiegroep tweeërlei gebruik, een virtueel forum over uitvoercontrole georganiseerd. Dit bood de gelegenheid om met meer dan 800 belanghebbenden uit de sector en het maatschappelijk middenveld, afkomstig van brancheorganisaties, bedrijven die producten voor tweeërlei gebruik produceren, de academische wereld en maatschappelijke organisaties, van gedachten te wisselen over de uitvoering van de EU-uitvoercontroles en het wetgevingsproces voor een modernisering van de EU-uitvoercontroles, in het licht van het akkoord van de medewetgever over een nieuwe verordening. Dankzij het virtuele formaat was een veel bredere deelname mogelijk dan in het verleden in een fysieke omgeving mogelijk was.

Naast ondersteuning van de voorlichtingsactiviteiten van de Commissie heeft de coördinatiegroep tweeërlei gebruik ook documentatie opgesteld ter ondersteuning van de praktische toepassing van de verordeningen door exporteurs. Met name wordt in een “samenvatting van de uitvoerige wijzigingsmededeling 2020” een overzicht gegeven van de wijzigingen die zijn aangebracht in bijlage I bij de verordening om de wijzigingen in de controlelijsten van de verschillende internationale fora inzake non-proliferatieregelingen door te voeren.

4. EU-uitvoercontroles — Belangrijke gegevens

Het is moeilijk betrouwbare gegevens over de totale uitvoer van producten voor tweeërlei gebruik (met inbegrip van niet in de lijst opgenomen producten voor tweeërlei gebruik) te verkrijgen, omdat aan die categorie producten geen welomschreven economische sector beantwoordt. De Commissie en de lidstaten verzamelen echter gegevens waarmee ramingen van de uitvoer van producten voor tweeërlei gebruik mogelijk zijn op basis van enerzijds specifieke gegevens over vergunningen, zoals die door de bevoegde autoriteiten zijn verzameld, en anderzijds statistische gegevens voor douanegoederen, waaronder ook goederen voor tweeërlei gebruik vallen. De ramingen van de uitvoer voor 2019 worden hieronder gepresenteerd. In dit verband moet worden opgemerkt dat de representeerde ramingen geen rekening houden met diensten of de immateriële overbrenging van technologie die samenhangen met de handel in producten voor tweeërlei gebruik.

4.1. EU-handel in producten voor tweeërlei gebruik: producten en bestemmingen