C 80/92 NL 30.3.2004 Publicatieblad van de Europese Unie
Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Mededeling van de Commissie
aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité
van de Regio’s over immigratie, integratie en werkgelegenheid”
(COM(2003) 336 def.)
(2004/C 80/25)
De Commissie heeft op 3 juni 2003 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig
artikel 262 van het EG-Verdrag te raadplegen over de voornoemde mededeling.
De gespecialiseerde afdeling „Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap”, die met de voorbereiding
van de werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 25 november 2003 goedgekeurd. Rapporteur
was de heer Pariza Castaños.
Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 10 en 11 december 2003 gehouden
404e zitting (vergadering van 10 december) het volgende advies uitgebracht, dat met 117 stemmen vóór
en 6 onthoudingen, is goedgekeurd.
1. Samenvatting en conclusies
1.1. Gezien het huidige gebrek aan coördinatie tussen de
lidstaten op het gebied van immigratie, is de mededeling
van de Commissie een noodzakelijke stap. De alomvattendeaanpak, waarbij alle vraagstukken i.v.m. immigratie en integra-
tie aan de orde komen, is adequaat. Positief is verder dat
de Commissie integratie centraal plaatst in het Europeesimmigratiebeleid, iets waar het Comité al in diverse adviezen
en ook tijdens de conferentie van september 2002 op heeft
aangedrongen. Zonder integratie geen economische efficiëntieen sociale samenhang.
1.2. Het Comité stelt met tevredenheid vast dat de Commis-
siemededeling tijdens de Raad Werkgelegenheid en SocialeZaken van 20 oktober door alle delegaties werd aanvaard als
een solide basis voor toekomstige acties, en dat het Comité
van Permanente Vertegenwoordigers is verzocht conclusies uitte werken die tijdens de bijeenkomst van de Raad in decemberzullen worden voorgelegd. Onderhavig advies is de bijdrage
van het Comité aan deze werkzaamheden van de Raad.
1.3. Integratie is een vorm van tweerichtingsverkeer, geba-
seerd op de rechten en plichten van de immigranten en het
gastland; integratie komt neer op de geleidelijke gelijkstellingvan de immigranten met de rest van de bevolking op hetgebied van rechten en plichten, gelijke toegang tot goederen,
diensten en kanalen voor burgerparticipatie, en gelijke behan-
deling. Met het oog op subsidiariteit en samenwerking is hetzaak dat álle autoriteiten — de Europese, nationale, regionale
en gemeentelijke — een integratiebeleid uitstippelen.
1.4. Mits in goede banen geleid, kan immigratie de EU
dichter bij de in Lissabon overeengekomen doelstellingen vaneconomische groei, toename van de werkgelegenheid enversterking van het concurrentievermogen brengen. De Com-missie doet er goed aan het verband te leggen tussen het
immigratiebeleid en het proces van Lissabon, de Europesewerkgelegenheidsstrategie en de plannen voor sociale inte-gratie.
1.5. Werkgelegenheid is van kapitaal belang voor de inte-
gratie van immigranten. De doelstellingen van Lissabon en de
Europese werkgelegenheidsstrategie, d.w.z. het streven naarmeer en betere banen, moeten ook gericht zijn op immigran-
ten. De sociale partners en de overheid moeten er samen op
toezien dat immigranten niet worden gediscrimineerd oploongebied, en dezelfde arbeidsvoorwaarden genieten.
1.6. De sociale partners en alle maatschappelijke organi-
saties moeten klaar staan om nieuwe verbintenissen aan te
gaan en samen met de overheid (op Europees, nationaal,regionaal en plaatselijk niveau) te ijveren voor integratie en
gelijke behandeling.
1.7. Tijdens de Europese Raad van Thessaloniki zijn de
ministers tot een evenwichtig standpunt gekomen, dat strooktmet de besluiten van Tampere: om de integratie van immigran-ten te verbeteren zijn dringend nieuwe communautaire be-
leidsmaatregelen en een betere coördinatie met het nationale
beleid nodig. Toch zijn tijdens de Top van Brussel geenconcrete initiatieven goedgekeurd.
1.8. De Raad moet meer vaart zetten achter de goedkeuring
van de wetgevingsmaatregelen op immigratiegebied, daarbij
rekening houdend met de adviezen van het Parlement en hetEuropees Economisch en Sociaal Comité. Dit impliceert dat de
lidstaten zich flexibeler moeten opstellen en niet langer mogen
eisen dat slechts minimale voorschriften worden opgelegd, dieniet ver genoeg gaan om een gemeenschappelijk Europees
immigratiebeleid van de grond te krijgen. De onlangs goed-
gekeurde Richtlijn inzake het recht op gezinshereniging (2003/86/EG) is vanuit de optiek van integratie ontoereikend. De
Raad heeft het advies van het Comité (
1) naast zich neergelegd.
(1) Zie het advies van het EESC in PB C 241 van 7.10.2002.
30.3.2004 NL C 80/93 Publicatieblad van de Europese Unie
1.9. De lidstaten van hun kant moeten meer haast maken
met de integrale omzetting van de twee richtlijnen tegen
discriminatie (Richtlijnen 2000/43/EG en 2000/78/EG) in hun
nationale wetgeving. De Raad en de Commissie moeten er bijde lidstaten op aandringen dat zij hun wetgeving aanpassen;indien een lidstaat in gebreke blijft, moet de Commissie de
zaak aanhangig maken bij het Hof van Justitie van de Europese
Gemeenschappen.
1.10. In het kader van de coördinatie van de nationale
beleidsmaatregelen stelt het Comité voor dat de Commissie
een Europees programma voor integratie met een voldoende
ruim budget uitwerkt. Het is van groot belang dat de Raad deCommissie de nodige politieke, wetgevende en budgettaire
middelen verschaft om de integratie van immigranten te
bevorderen. Verder moeten in samenwerking met de maat-schappelijke organisaties positieve en efficiënte programma’svoor het onthaal van immigranten worden opgezet.
1.11. Een pre is dat de ministers er tijdens de Raad van
Thessaloniki op voorstel van de Commissie mee ingestemd
hebben om de coördinatie van de nationale beleidsmaatregeleninzake immigratie te verbeteren. Wel hoopt het Comité dat
met deze verbintenissen ook de poort wordt opengezet naar
de invoering van de open coördinatiemethode. De Commissieheeft overigens al een voorstel in die zin ingediend, dat doorhet Comité werd ondersteund (
1).
1.12. Het Comité kan zich vinden in de vier door de
Commissie afgebakende gebieden waarop het eerst naar coör-
dinatie moet worden gestreefd:
— de integratie van immigranten op de arbeidsmarkt (in het
kader van de Europese werkgelegenheidsstrategie), metinbegrip van opleiding;
— programma’s voor pas aangekomen immigranten;— taalcursussen;— de deelname van immigranten aan het culturele en
politieke leven en aan de civiele samenleving.
1.13. De Commissie zal jaarlijks verslag uitbrengen over
immigratie en integratie, daarbij rekening houdend met de
nationale verslagen. Het Comité zou over deze verslagen advieswillen uitbrengen, om zo bij te dragen aan een beterecoördinatie op Europees niveau en de verspreiding van goede
praktijkvoorbeelden. Net als in het verleden zullen de maat-
schappelijke organisaties worden betrokken bij de opstellingvan deze adviezen.
2. Inleiding
2.1. In september 2002 heeft het Europees Economisch en
Sociaal Comité in samenwerking met de Commissie (JAI) eenconferentie op touw gezet, waaraan werd deelgenomen door
de sociale partners en de belangrijkste NGO’s uit de 15 huidige
(1) Zie het advies van het EESC over de open coördinatiemethode in
PB C 221 van 17.9.2002.en de 10 toekomstige lidstaten. Bedoeling van de conferentie
was integratie tot het middelpunt van het Europees immigratie-
beleid te maken. Het advies over „De rol van de georganiseerde
civiele samenleving bij immigratie en maatschappelijke integra-tie” (
2) lag ten grondslag aan de werkzaamheden van de
conferentie.
2.2. In de conclusies van de conferentie staat o.m. te
lezen dat een Europees programma voor de integratie van
immigranten en vluchtelingen zou moeten worden opgesteld.In zijn slottoespraak schaarde commissaris Vitorino zich achter
het pleidooi van het Comité om integratie de komende jaren
tot centrale doelstelling van het gemeenschappelijk immigratie-en asielbeleid te maken. Ook kondigde hij aan dat een aantal
voorbereidende acties ter bevordering van integratie voor de
periode 2003-2005 zal worden uitgewerkt.
2.3. In de mededeling van de Commissie over immigratie,
integratie en werkgelegenheid zijn tal van voorstellen enstandpunten uit adviezen van het Comité overgenomen, en is
ook rekening gehouden met de conclusies van bovenvermelde
conferentie, waarmee nog maar eens is gebleken dat desamenwerking tussen de Commissie en het Comité in dit soort
aangelegenheden niets te wensen overlaat.
2.4. Het Comité is ingenomen met de publicatie van deze
mededeling, die een goede uitvalsbasis vormt voor de verdereontwikkeling van het beleid inzake sociale integratie van
immigranten in de EU. Zo kan de mededeling er ongetwijfeld
toe bijdragen dat een gerichter immigratiebeleid wordt uitge-stippeld, waar ook het Comité zich ten volle in kan vinden.
2.5. Door het immigratiebeleid tegen de achtergrond van
de strategie van Lissabon en het Europees beleid inzake
werkgelegenheid en sociale samenhang te plaatsen, en de
aandacht te vestigen op de integratie van de immigranten, zoude Raad ertoe kunnen worden bewogen meer vaart te zetten
achter het wetgevingsproces en het beheer van de migratie-
bewegingen, die in de toekomst nog zullen toenemen, positie-ver te bekijken.
3. Immigratie, werkgelegenheid en sociale samenhang
in het licht van de demografische ontwikkelingen en
de doelstellingen van Lissabon
3.1. Migratie is altijd al een typerend onderdeel geweest van
de geschiedenis van de mensheid. De vooruitgang van de
menselijke leefgemeenschappen en beschavingen kan dan ookniet worden begrepen als geen studie wordt gemaakt van de
migratiestromen. De grootschalige migratiestromen van deze
tijd zijn van zeer gunstige invloed op de economische, socialeen culturele vooruitgang van zowel het land van herkomst als
het gastland.
(2) PB C 125 van 27.5.2002.
C 80/94 NL 30.3.2004 Publicatieblad van de Europese Unie
3.2. Immigratie is niet alleen het gevolg van de Europese
behoeften op economisch en werkgelegenheidsgebied, maar
hangt ook samen met de demografische situatie, de economi-
sche en sociale ongelijkheid en de onstabiele politieke situatiein de derde landen waar de immigranten en vluchtelingenvandaan komen. Voor een beter beheer van de migratiestromen
in het kader van het extern beleid van de EU is versterking van
de samenwerking met de landen van herkomst dan ookonontbeerlijk (
1).
3.3. De Europese bevolking vergrijst (2), en het ziet er niet
naar uit dat het tij op korte termijn zal keren. Recentestatistieken tonen aan dat de beroepsbevolking in de EU sterk
zal afnemen. Hoewel het aantal werkenden in bepaalde
lidstaten nog wat kan groeien, staat vast dat de bevolking oparbeidsleeftijd in alle huidige en toekomstige lidstaten de
komende jaren plotseling zal gaan dalen (
3). Eurostat heeft
bij deze voorspellingen rekening gehouden met een laagimmigratiepeil (circa 630 000 personen per jaar voor de hele
EU).
3.4. Deze daling van de beroepsbevolking zal ongetwijfeld
negatieve gevolgen hebben voor de beroepsactiviteit en de
economische groei, tenzij de arbeidsproductiviteit veel sterkergaat stijgen dan nu het geval is (op dit moment rond 1,2 %) (
4).
We dienen er dus vanuit te gaan dat de demografische situatie
in de EU voor nieuwe, grote uitdagingen zal zorgen in het
kader van de doelstellingen van Lissabon. Zo kunnen deeconomische groei en de Europese concurrentiepositie erop
achteruit gaan (
5). Vergelijken we de stijging van de potentiële
beroepsbevolking in Europa en in de VS, waar de immigratieveel hoger ligt (
6), dan zien we dat Europa ook hier een
achterstand heeft (7). De Commissie zou daarom nieuwe
verslagen moeten opstellen over de te verwachten ontwikke-ling van de immigratie en de macro-economische gevolgen
daarvan.
(1) Zie het advies van het EESC over het „Voorstel voor een
verordening van het Europees Parlement en van de Raad totinstelling van een programma voor financiële en technischebijstand aan derde landen op het gebied van migratie en asiel”, PB
C 32 van 5.2.2004.
(
2) Zie het informatief rapport over „De demografische ontwikkeling
in de Europese Unie” (930/99 fin).
(3) Volgens Eurostat zal de bevolking op arbeidsleeftijd in het Europa
van de 25 tegen 2020 zakken van 303 tot 297 miljoen, en in2030 niet meer dan 280 miljoen personen bedragen.
(
4) Gegevens van de Commissie; zie par. 2.3 van de mededeling.
(5) Annual Economic Review 2002 van de Commissie.
(6) Tussen 1990 en 2000 is de bevolking in de VS met 33 miljoen
toegenomen. In de periode 1995 en 2000 is de bevolkingsgroeivoor 40% toe te schrijven aan immigratie.
(
7) Rapport van de Commissie over gegevens van de VN, Ameco en
Eurostat.3.5. De vergrijzing heeft ook een negatieve invloed op het
voortbestaan van de socialezekerheidsstelsels (8). Immigratie
— mits goed geregeld — kan niet alleen vermindering van
werkgelegenheid voorkomen, maar kan ook bijdragen tothet behoud van de pensioenregelingen, daarover zijn deCommissie en het Comité het eens. Dit alles is van belang
met het oog op een efficiënt werkgelegenheidsbeleid en de
doelstellingen en hervormingen van Lissabon.
3.6. In bepaalde landen en sectoren, en in bepaalde beroeps-
groepen (zowel van hoog- als laaggeschoolden) doet het gebrek
aan personeel op de arbeidsmarkt zich al gevoelen (hoewel de
werkloosheidsgraad voor bepaalde andere activiteiten noghoog blijft). Er wordt dan ook nu al gebruik gemaakt van
arbeidsmigratie om het gebrek aan arbeidskrachten op te
vangen.
3.7. Als deze ontwikkeling zich de volgende jaren voortzet,
dan zullen de lidstaten en het bedrijfsleven het evenwicht
op de arbeidsmarkt alleen kunnen herstellen door nieuwe
immigranten aan te trekken en aan te stellen, waarbij vanzelf-sprekend rekening dient te worden gehouden met de vereiste
beroepskwalificaties. Op die manier krijgt Europa de kans om
een van de doelstellingen van Lissabon, te weten de verbeteringvan de economische groei, te verwezenlijken via een betereopvulling van de arbeidsplaatsen.
3.8. Op de Europese Top van Lissabon en andere voorjaar-
stops hebben de ministers zich ertoe verbonden nieuwearbeidsplaatsen te creëren, de arbeidsparticipatie van mannen,
vrouwen en ouderen (
9) te bevorderen en op de arbeidsmarkt
en in de socialezekerheidsstelsels de nodige aanpassingen doorte voeren om deze doelstelling te kunnen verwezenlijken. Het
Comité is van mening dat de strategie van Lissabon nog moet
worden aangescherpt (
10). Zo zouden bepaalde lidstaten hun
economische groei kunnen verbeteren door meer vrouwen
ertoe aan te zetten een baan te zoeken; ook openbare en
particuliere investeringen in voortgezette opleiding (11) kunnen
ertoe bijdragen dat werknemers zich vlotter kunnen aanpassen
aan nieuwe beroepsvereisten. Het openstellen van de arbeids-
markt voor nieuwe immigranten mag door de regeringen nietworden aangegrepen als voorwendsel om de uit de strategievan Lissabon voortvloeiende hervormingen op de lange baan
te schuiven.
(8) Zie de adviezen van het Comité over de „mededeling van de
Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Europees
Economisch en Sociaal Comité: Ondersteuning van de veilige
en betaalbare pensioenen door middel van een geïntegreerdebenadering”, in PB C 48 van 21.2.2002, en over de „Opties voorde hervorming van de pensioenstelsels”, in PB C 221 van17.9.2002.
(
9) Zie het initiatiefadvies van het EESC over „Oudere werknemers”
in PB C 14 van 16.1.2001.
(10) Zie het verkennend advies van het EESC over de strategie van
Lissabon en het advies van het EESC over de mededeling van deCommissie „De sociale dimensie van de strategie van Lissabonversterken” (COM(2003) 261 def.).
(
11) Zie het advies van het EESC over voortgezette opleiding in PB
C 311 van 7.11.2001.
30.3.2004 NL C 80/95 Publicatieblad van de Europese Unie
3.9. Het Comité heeft er al in verscheidene adviezen op
gewezen dat vaart moet worden gezet achter een gemeenschap-
pelijke immigratiewetgeving, en dringt er nu nogmaals bij de
Raad op aan dat met name werk wordt gemaakt van derichtlijn inzake de voorwaarden voor de toegang en het verblijfvan arbeidsmigranten, dit op basis van het Commissievoorstel
en rekening houdend met de adviezen van het Comité (
1).
3.10. De uitbreiding van de EU met tien nieuwe lidstaten
zal de demografische piramide van Europa de komende jarenniet ingrijpend beïnvloeden.
3.11. Commissie en Comité huldigen dezelfde opvatting:
als we niet met meer openheid tegen legale immigratie
gaan aankijken, rekening houdend met de te verwachten
ontwikkelingen inzake werkgelegenheid en op de arbeids-markt, dan zal de illegale immigratie in de EU nog toenemen,
met alle gevolgen op economisch, sociaal en arbeidsvlak
vandien.
3.12. Arbeidsimmigratie die in goede banen wordt geleid
kan de flexibiliteit van het arbeidsaanbod verbeteren, opvoorwaarde dat rekening wordt gehouden met beroepskwalifi-
caties en persoonlijke kwaliteiten. De overheid moet de sociale
partners raadplegen teneinde de arbeidsimmigratie conformde nationale sociale en arbeidsregelingen te doen verlopen, ditin het kader van de coördinatie van het EU-beleid inzake
werkgelegenheid en immigratie.
3.13. Immigratie is een van de antwoorden op de vergrij-
zing op de arbeidsmarkt. Om het geboortecijfer te doengroeien zijn maatregelen nodig op andere vlakken: gezinshulp,
beter op elkaar afstemmen van gezinsleven en carrière, kin-
deropvang, enz. Dergelijke maatregelen zullen de demografi-sche ontwikkeling echter pas op lange termijn beïnvloeden.Een sterke stijging van de immigratie blijft de volgende
decennia dus noodzakelijk om tegemoet te kunnen komen
aan de huidige en toekomstige behoeften van de Europesearbeidsmarkten.
3.14. Sommige politici zijn de mening toegedaan dat
arbeidsimmigratie van tijdelijke aard is. Voor een gedeelte
klopt dat ongetwijfeld ook, zoals immigratie ook voor een
deel seizoensgebonden is, maar de ervaring met vroegeremigratiegolven en de demografische ontwikkeling leert dat het
gros van de immigranten voor een langere periode of definitief
in de EU zal verblijven. Integratie moet daarom centraalstaan in het Europees migratiebeleid. Zowel de economische
efficiëntie als de sociale samenhang in Europa zijn afhankelijk
van de mate waarin integratie een succes wordt.
(1) Zie m.n. het advies van het EESC in PB C 80 van 3.4.2002.4. De Europese Raden van Thessaloniki en Brussel
4.1. De mededeling van de Commissie werd voorgelegd
aan de Europese Raad van Thessaloniki die plaats vond op 19
en 20 juni 2003. In de conclusies van de bijeenkomst achttende ministers het noodzakelijk een „beleid tot stand te brengenvoor de integratie van derdelanders die legaal op het grondge-
bied van de Unie verblijven”. Het is voor het eerst sinds de Top
van Tampere dat in de Raadsconclusies inzake immigratieevenveel aandacht wordt besteed aan het integratiebeleid als
aan andere aspecten (zoals grenscontrole en extern beleid).
Hoewel integratie al tijdens de Top van Tampere in oktober1999 werd beschouwd als één van de pijlers van het immigra-
tiebeleid, werd dit thema sindsdien inhoudelijk niet verder
uitgediept, aangezien de Raad voorrang gaf aan kwesties dieverband houden met grenscontroles en de bestrijding van
illegale immigratie.
4.2. Het Comité is dan ook ingenomen met het feit dat
zowel de Commissie als de Raad sociale integratie nu als eenbelangrijk onderdeel van het gemeenschappelijk immigratiebe-
leid lijken te beschouwen. Niettemin zijn de conclusies van de
Europese Raad van Thessaloniki nog mijlenver verwijderd vande essentiële punten uit het Commissievoorstel.
4.3. Een aantal belangrijke punten wordt door de Raad
overgenomen, zoals de uitwerking van bepaalde aspectendie essentieel zijn voor het integratiebeleid, de verbintenis
gemeenschappelijke basisbeginselen vast te stellen, de nood-
zaak coördinatie te bevorderen en de uitwisseling van informa-tie. Ook wordt de Commissie verzocht om een jaarverslag overimmigratie en integratie in Europa te presenteren, en toont de
Raad zich voorstander van deelname van de maatschappelijke
organisaties aan de uitstippeling van integratiemaatregelen.
4.4. Er wordt evenwel niet gerept van andere aspecten, die
inhoudelijk van grote waarde zijn, zoals het voorstel van de
Commissie over civiel burgerschap. Evenmin is er sprake vanEuropese beleidsmaatregelen, aangezien de Raad van mening
is dat het integratiebeleid tot de bevoegdheden van de lidstaten
behoort. Hoewel de Raad het door het Comité ondersteunde (
2)
Commissievoorstel om de open coördinatiemethode ook toete passen op het immigratiebeleid niet heeft goedgekeurd, wijst
hij er wel op dat het integratiebeleid dient „te worden
ontwikkeld binnen een samenhangend kader van de EuropeseUnie”. Het Comité zou graag zien dat de Raad in de toekomst
een echte open coördinatiemethode ontwikkelt voor immigra-
tie en integratie aan de hand van deze ideeën.
4.5. De Raad moet ervoor zorgen dat de Commissie
beschikt over de nodige politieke, wetgevende en financiële
middelen om integratie te bevorderen. In vorige adviezen enook tijdens de conferentie van september 2002 heeft het
Comité al gepleit voor de invoering van een Europees program-
ma voor de sociale integratie van immigranten en vluch-telingen.
(2) Zie het advies in PB C 221 van 17.9.2002.
C 80/96 NL 30.3.2004 Publicatieblad van de Europese Unie
4.6. De Raad wijst erop dat het welslagen van het integratie-
beleid afhankelijk is van de daadwerkelijke medewerking van
alle betrokkenen. Zo stelt de Raad dat „de bevoegde organi-
saties van de Europese Unie, de nationale en plaatselijkeautoriteiten, vakbonden, werkgeversorganisaties, niet-gouver-nementele organisaties, migrantenorganisaties, en organisaties
met culturele, sociale en sportieve oogmerken moeten worden
aangemoedigd tot deelname aan de gemeenschappelijke in-spanning op zowel EU- als nationaal niveau”, een zienswijze
die door het Comité wordt gedeeld. Het Comité is ervan
overtuigd dat meer toezeggingen van de Europese Raadop politiek, wetgevend en financieel vlak, ook de andere
betrokkenen zullen aanzetten tot grotere inspanningen.
4.7. Tijdens de Europese Raad van Brussel zijn de ministers
nieuwe verbintenissen aangegaan om de grenzen beter tecontroleren en illegale immigratie af te remmen; in dat verband
behoort ook repatriëring tot de mogelijkheden. Initiatieven ter
bevordering van de integratie van immigranten zijn echteruitgebleven.
5. Opmerkingen
5.1. Het begrip integratie
5.1.1. De Commissie beschouwt integratie als een tweerich-
tingsproces dat gebaseerd is op wederzijdse rechten en plichten
van burgers uit een derde land en het gastland, en waarbij deimmigrant ten volle wordt betrokken. Zoals mag blijken uit
een eerder advies (
1), schaart het Comité zich achter deze
zienswijze: integratie komt neer op „de geleidelijke gelijkstel-ling van de immigranten met de rest van de bevolking. Dit
impliceert gelijke kansen en gelijke behandeling; iedereen heeft
dezelfde rechten en plichten en gelijke toegang tot goederen,diensten en kanalen voor burgerparticipatie”.
5.1.2. In artikel 2 van de ontwerpgrondwet voor Europa
worden „De waarden van de Unie” als volgt omschreven:„eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie,
gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrech-
ten.” Het zijn deze waarden uit het Handvest van de grondrech-ten die ook ten grondslag moeten liggen aan het integratie-beleid.
5.1.3. Deze kijk op integratie moet in de plaats komen van
andere benaderingen, die gebaseerd zijn op culturele elementen
en doorgaans een discriminerende inslag hebben. Er moetworden afgerekend met de wijd verspreide opvatting datintegratie neerkomt op aanpassing aan de cultuur van het
gastland. Culturele diversiteit is in de ogen van het Comité
(1) Zie par. 1.4 van het initiatiefadvies van het EESC over „De rol
van de georganiseerde civiele samenleving bij immigratie en
maatschappelijke integratie”, PB C 125 van 27.5.2002.een kenmerk van een pluralistisch en democratisch Europa.
Immigratie uit derde landen kan onze maatschappelijke diversi-
teit sociaal en cultureel verrijken. De cultuur van samenlevin-
gen is geen vaststaand feit, maar een proces dat zich voortdu-rend ontwikkelt en door de meest uiteenlopende bijdragen kanworden verrijkt.
5.1.4. De Commissie geeft hier blijk van een bijzonder
ruime visie, waarbij niet alleen de economische en socialeaspecten van integratie, maar ook de culturele en religieuze
diversiteit, burgerschap, participatie en politieke rechten een
rol spelen. Het Comité schaart zich achter dit uitgangspunt,dat het integratiebeleid een algemeen karakter geeft.
5.2. Gelijke rechten en plichten als uitgangspunt voor integratie
5.2.1. Iedereen die zich definitief of langdurig in een lidstaat
vestigt moet dezelfde rechten krijgen als de andere burgers van
de EU. In zijn advies over „Toegang tot het burgerschap van de
Europese Unie” (
2) dringt het Comité er bij de Conventie op
aan „dat het burgerschap van de Unie niet alleen op grond van
de nationaliteit van een EU-lidstaat, maar ook op basis van een
duurzaam verblijf in de Europese Unie wordt toegekend” (3).
Aan de Conventie zou daarom moeten worden voorgesteld„om het burgerschap van de Unie toe te kennen aan onderda-
nen van derde landen die duurzaam in de Unie verblijven.
Gezien het belang van het Europese burgerschap en de hieraanverbonden rechten en plichten voor de integratie, zou het
hierdoor voor deze mensen gemakkelijker worden te integre-
ren en politieke rechten uit te oefenen” (
4).
5.2.2. De Commissie stelt in haar mededeling dat de
wettelijke mogelijkheid om de nationaliteit van de lidstaat van
verblijf te verkrijgen bevorderlijk is voor integratie. Zij wijst er
dan ook op dat naturalisatie snel, veilig en zonder willekeurzou moeten verlopen. Het Comité heeft zich hier in tal van
adviezen bij aangesloten, en heeft er al herhaaldelijk op
aangedrongen dat de wetgevingen inzake toegang tot denationaliteit op elkaar zouden worden afgestemd — metinachtneming van het subsidiariteitsbeginsel —, zodat discri-
minatie uit de wereld wordt geholpen en naturalisatie in alle
lidstaten gemakkelijker wordt, en wel onder gelijke voor-waarden.
(2) Zie het advies van het EESC in PB C 208 van 3.9.2003.
(3) Idem, par. 6.4.
(4) Idem, par. 1.7.
30.3.2004 NL C 80/97 Publicatieblad van de Europese Unie
5.2.3. Met het oog op vlottere integratie zou de Commissie
graag zien dat het burgerschap wordt toegekend aan immigran-
ten die al een tijdlang in het gastland verblijven. Dit voorstel
sluit aan bij het voorstel van het Comité om onderdanen uitderde landen die langdurig of definitief in de Unie verblijvenhet burgerschap van de Unie toe te kennen, zodat zij dezelfde
rechten en plichten krijgen als de onderdanen van de lidstaten,
d.w.z., de Europese burgers.
5.2.4. Een pluralistisch, solidair en participatiegericht Euro-
pees burgerschap (met inbegrip van het recht op deelname aanhet politieke leven: actief en passief stemrecht bij lokale en EP-
verkiezingen), zoals voorgesteld door het Comité (
1), zal de
integratie van immigranten op alle vlakken aanzienlijk vlotterdoen verlopen. „Vanuit het standpunt van de integratie is het
duidelijk dat lokaal stemrecht zou moeten afhangen van
permanent verblijf, en niet van het staatsburgerschap” (
2), aldus
de Commissie in haar mededeling. Het Comité, dat zelf al heeftvoorgesteld om definitief of langdurig ingezetenen stemrecht
te geven bij lokale en Europese verkiezingen (
3), steunt dit
Commissievoorstel dan ook ten volle.
5.2.5. Ten slotte wijst de Commissie er nog op dat het
Verdrag hiervoor een rechtsgrond moet bieden. In zijn initia-tiefadvies over „Toegang tot het burgerschap van de Europese
Unie” dringt het Comité erop aan dat onderdanen van derde
landen die definitief of langdurig in een lidstaat verblijven, hetburgerschap van de Unie krijgen. Het verzoekt de Intergouver-nementele Conferentie, die zich aan de hand van het voorstel
van de Conventie bezig houdt met de opstelling van een
grondwettelijk verdrag, deze mogelijkheid op te nemen in hetnieuwe verdrag.
5.2.6. In verband hiermee verzoekt het Comité de Raad om
de overeenkomst (
4) inzake de status van langdurig ingezetenen
te herzien, en het voorstel van de Commissie, het EP en hetEuropees Economisch en Sociaal Comité (
5) in de richtlijn op
te nemen, zodat al wie over de status van langdurig ingezetene
beschikt ook actief en passief stemrecht krijgt bij de lokale enEuropese verkiezingen. Mocht een dergelijke bepaling niet inde definitieve richtlijn terug te vinden zijn, dan zouden de
Commissie en de Raad er bij de lidstaten op moeten aandringen
dat zij er bij de omzetting in hun nationale wetgeving optoezien dat langdurig ingezetenen vlotter stemrecht krijgen bij
de lokale en Europese verkiezingen.
(1) Idem, par. 4.
(2) Zie par. 3.3.6 van de mededeling.
(3) Zie par. 5.7 van het advies over „De rol van de georganiseerde
civiele samenleving bij immigratie en maatschappelijke integratie”en het advies over „Toegang tot het burgerschap van de EuropeseUnie”.
(
4) Politieke overeenkomst van de Raad van ministers van justitie en
binnenlandse zaken van 5 juni 2003.
(5) Zie het EESC-advies over de status van langdurig ingezetenen in
PB C 36 van 8.2.2002.5.3. De strijd tegen discriminatie
5.3.1. De sociale integratie van immigranten, gezien als een
proces van gelijktrekking van rechten en plichten, kan niet
worden losgekoppeld van de strijd tegen discriminatie. Discri-minatie komt er immers op neer dat de betrokkene zijn rechten
geheel of gedeeltelijk worden ontzegd.
5.3.2. De Commissie wijst erop dat in de gastlanden
bewustmakingscampagnes tegen discriminatie moeten worden
opgezet, dat sociale partners en bedrijven hun verantwoorde-
lijkheid moeten opnemen bij het tegengaan van discriminatie,dat de lokale en regionale autoriteiten bepaalde verbintenissen
moeten aangaan en dat moet worden toegezien op de uitwisse-
ling van ervaringen en goede praktijken. Het Comité dringterop aan dat de lidstaten en alle overheidsinstellingen en
maatschappelijke organisaties daadkrachtigere beleidsmaatre-
gelen ter bestrijding van discriminatie uitwerken. Aangeziendiscriminatie op arbeidsgebied haaks staat op integratie, hoopt
het Comité dat het bedrijfsleven een aantal goede praktijkvoor-
beelden zal overnemen om zo een eind te maken aandiscriminatie van immigranten, vluchtelingen en etnische of
culturele minderheden, dit in het kader van de werkzaamheden
aangaande de sociale verantwoordelijkheid van het bedrijfs-leven.
5.3.3. In de mededeling worden de lidstaten opgeroepen de
twee antidiscriminatierichtlijnen om te zetten in nationalewetgeving (
6). Het Comité wijst erop dat verschillende lidstaten
hun verplichtingen terzake nog steeds niet zijn nagekomen,
hoewel de termijn voor de omzetting al verstreken is. De Raaden de Commissie moeten de lidstaten in kwestie tot groterespoed aanmanen. Het Comité verzoekt de lidstaten verder ook
ervoor te zorgen dat onderdanen uit derde landen kunnen
deelnemen aan vakbonds- en sociale verkiezingen, en elkspoor van discriminatie op dit gebied uit hun wetgevingen te
wissen.
5.4. Het Europees Waarnemingscentrum voor racisme en vreem-
delingenhaat (
7)
5.4.1. In november 2002 heeft het Waarnemingscentrum
een uitstekend verslag uitgebracht over de situatie van immi-granten in de EU (
8). Hierin wordt de vinger gelegd op de ernst
van de discriminerende praktijken waarmee veel immigranten
worden geconfronteerd op het gebied van arbeid en arbeids-
voorwaarden. Veel van dit soort vormen van discriminatieblijven almaar voortwoekeren, en treffen ook nog de immi-
granten van de tweede en derde generatie, die het burgerschap
van de EU hebben.
(6) Richtlijnen 2000/43/EG en 2000/78/EG.
(7) Zie het advies van het EESC over het voorstel van de Commissie
over de herschikking van de desbetreffende verordening, dat tergoedkeuring op de agenda van de zitting van 10 en 11 december2003 staat.
(
8) „Diversiteit en gelijkheid voor Europa”, Jaarverslag 2001.
C 80/98 NL 30.3.2004 Publicatieblad van de Europese Unie
5.4.2. In het jaarverslag 2003 zal de situatie van immigran-
ten en etnische minderheden op het gebied van werkgelegen-
heid, huisvesting, onderwijs en racistisch geweld onder de loep
worden genomen.
5.4.3. Het Comité zou in de toekomst nauwer willen
samenwerken met het Waarnemingscentrum in Wenen. Het
denkt daarbij aan de organisatie van ontmoetingen, hoorzittin-gen en conferenties, en aan gemeenschappelijke documentenover thema’s waarvoor beide bevoegd zijn.
5.5. Integratie op de arbeidsmarkt
5.5.1. Toegang tot de arbeidsmarkt en gelijke behandeling
zijn fundamenteel voor de sociale integratie van immigrantenen vluchtelingen. Dit is niet alleen een kwestie van economi-
sche onafhankelijkheid, maar ook van versterking van de
persoonlijke waardigheid en sociale participatie. Allestructurele en institutionele obstakels die de vrije toegang tot
de arbeidsmarkt in de weg staan, moeten uit de wereld worden
geholpen.
5.5.2. De werkloosheid onder immigranten ligt in de EU
gemiddeld hoger dan de werkloosheid onder EU-burgers (
1), en
ook de tweede en derde generatie wordt nog zwaar getroffendoor werkloosheid. Daarnaast krijgen immigranten meer dangemiddeld te maken met andere specifieke problemen, zoals
het gebrek aan erkenning van hun universitaire diploma’s en
beroepskwalificaties, en de lange termijnen voor de toekenningvan arbeidsvergunningen.
5.5.3. De strijd tegen discriminatie ligt in de lijn van de
strategie van Lissabon: bedoeling is het potentieel van de
immigranten zo veel mogelijk te benutten, wat inhoudt dat zij
gebruik moeten kunnen maken van hun vroegere ervaring enkwalificaties. Het CEDEFOP kan bijdragen aan de bestrijding
van discriminatie door ervoor te zorgen dat de beroepskwalifi-
caties van immigranten worden erkend.
5.5.4. Het beschikken over de juiste kwalificatie is een
conditio sine qua non voor integratie op de arbeidsmarkt.Om de toegang van immigranten tot de arbeidsmarkt tevergemakkelijken en de werkloosheid terug te dringen moet
de overheid van het gastland een opleiding verschaffen die is
aangepast aan de arbeidsomgeving. De terzake bevoegdeoverheidsinstellingen moeten de betrokkenen inlichten over
de mogelijkheden op de arbeidsmarkt en de vereiste opleiding.
(1) Volgens de Mededeling van de Commissie aan de Raad, aan het
Europees Parlement, aan het Europees Economisch en SociaalComité en aan het Comité van de Regio’s — Tussentijdse evaluatievan de agenda voor het sociaal beleid (COM(2003) 312 def.)bedraagt het werkloosheidscijfer 16 % voor immigranten, tegen-
over 7 % voor EU-burgers.5.6. De Stichting van Dublin
5.6.1. In haar verslag over de arbeidsverhoudingen in
Europa in 2002 (2) wijdt de Commissie een uitgebreid hoofd-
stuk aan immigratie. Zij verstrekt daarin essentiële informatieover de specifieke problemen van immigranten op het vlak
van arbeidsvoorwaarden. Zo stelt de Commissie vast dat
immigranten vaker in een onzekere situatie verkeren, minderbetaald worden, meer gezondheids- en veiligheidsrisico’s lopen
en dat de collectieve onderhandelingen hen minder bescher-
ming bieden.
5.6.2. Het Comité zou graag zien dat de sociale partners op
de verschillende niveaus (Europees, sectoraal en nationaal)
gelijke behandeling en verbetering van de arbeidsvoorwaardenvan de immigranten in Europa op de agenda van de sociale
dialoog zetten.
5.6.3. Het Comité en de Stichting van Dublin moeten —
elk op hun eigen bevoegdheidsterrein — nauwer samenwerken
op het gebied van arbeidsimmigratie.
5.7. De Europese werkgelegenheidsstrategie (EWS)
5.7.1. Het Comité is ingenomen met het feit dat de
Commissie in haar mededeling over de Europese werkgelegen-
heidsstrategie (
3) opmerkt dat deze strategie in de toekomst
meer moet worden toegespitst op immigratie. Zo wordt in
de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid (4) rekening
gehouden met de demografische ontwikkelingen, immigratie,en discriminatie van minderheden.
5.7.2. Het Comité heeft in vroegere adviezen een aantal
opmerkingen geformuleerd die volgens de Commissie moetenworden verweven in de toekomstige werkgelegenheidsstra-
tegie. Het gaat o.m. om de volgende punten:
— immigranten moeten toegang krijgen tot opleiding en
werkgelegenheid;
— de verschillen tussen burgers uit de EU en uit derde
landen op het gebied van werkgelegenheid moeten tegen
het jaar 2010 zijn teruggedrongen;
— de werkloosheid onder immigranten moet naar beneden;
— de informele economie en zwartwerk moeten worden
bestreden;
— er moet worden nagegaan welke de behoeften zijn op de
arbeidsmarkt in de EU, en hoe immigratie ertoe kan
bijdragen dat het tekort aan arbeidskrachten wordt aange-
vuld;
(2) Industrial Relations Developments in Europe 2002, Europese
Commissie en Europese Stichting ter verbetering van de levens-en werkomstandigheden.
(
3) COM(2003) 6 def. „De toekomst van de Europese werkgelegen-
heidsstrategie”.
(4) Besluit van de Raad betreffende de richtsnoeren voor het werkgele-
genheidsbeleid van de lidstaten, PB L 197 van 5.8.2003.
30.3.2004 NL C 80/99 Publicatieblad van de Europese Unie
— er moet worden gewerkt aan de ontwikkeling van het
EURES-netwerk, om zo de toegang van arbeidsimmigran-
ten te vergemakkelijken en de arbeidsmobiliteit tussen de
lidstaten te bevorderen;
— in het kader van het programma ter bevordering van
werkgelegenheid moeten ervaringen en goede praktijk-
voorbeelden worden uitgewisseld;
— arbeidsdiscriminatie moet de wereld uit.
5.7.3. In de derde prioriteit van de richtsnoeren voor het
werkgelegenheidsbeleid (1) (aanpassingsvermogen en mobili-
teit) merkt de Raad op dat rekening moet worden gehouden
met „de arbeidsmarktaspecten van de immigratie”. In de vijfdeprioriteit (vergroting van het arbeidsaanbod) wijst hij erop dat
de lidstaten ten volle rekening moeten houden „met de door
de immigratie geboden aanvullende arbeidskrachten”, en in dezevende prioriteit wordt de lidstaten verzocht de integratie van
immigranten en etnische minderheden op de arbeidsmarkt te
bevorderen en discriminatie tegen te gaan, zodat vóór 2010„een significante verlaging in elke lidstaat van de verschillenin werkloosheid tussen niet-EU- en EU-onderdanen (wordt
bereikt), volgens de nationale streefcijfers”. In de negende
prioriteit ten slotte dringt de Raad er bij de lidstaten op aandat zij zwartwerk omzetten in reguliere arbeid.
5.7.4. In zijn advies terzake (
2) merkt het Comité op „dat er
geen specifieke of afzonderlijke prioriteit m.b.t. immigratie isuitgewerkt, noch wordt verwezen naar aspecten hiervan in het
kader van andere prioriteiten”.
5.7.5. In aanmerking nemend dat werkgelegenheid van
cruciaal belang is voor reële integratie, heeft het Comité
voorgesteld (
3) dat de Europese sociale partners zich ertoe
zouden verbinden te ijveren voor gelijke toegang van immi-granten tot de arbeidsmarkt en het uitbannen van discriminatie
op het werk. Het schaart zich achter de opmerking van de
Commissie (
4) dat op dit gebied een belangrijke rol is weggelegd
voor de Europese sociale partners.
5.8. Sociale integratie
5.8.1. De doelstellingen van Nice inzake bestrijding van
armoede en sociale uitsluiting zijn tijdens de Europese Raadvan Kopenhagen bevestigd. Het Comité dringt erop aan dat
hier nog een andere doelstelling aan wordt toegevoegd, nl. de
bestrijding van het risico op armoede dat het gevolg is vanimmigratie.
(1) Idem.
(2) Zie het advies over het „Voorstel voor een besluit van de Raad
betreffende de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid vande lidstaten”, in PB C 208 van 3.9.2003.
(
3) Conferentie van het EESC over „Immigratie: de rol van het
maatschappelijk middenveld bij het bevorderen van integratie”.op9 en 10 september 2002.
(
4) COM(2003) 336 def., par. 3.3.1.5.8.2. Het Comité wijst erop dat de lidstaten in hun
nationale plannen voor sociale integratie ook moeten aangeven
welke maatregelen worden genomen met het oog op de sociale
integratie van immigranten.
5.8.3. Het is van groot belang dat de lidstaten onderzoek
verrichten naar het inkomen, de kwaliteit van de huisvestingen de levensomstandigheden van immigranten en etnische
minderheden, zodat zij het risico op sociale uitsluiting van
deze groepen kunnen inschatten.
5.9. Economische en sociale samenhang
5.9.1. Tijdens de komende maanden zal de toekomst van
de economische en sociale samenhang worden besproken aande hand van het derde verslag van de Commissie. De ervaring
die is opgedaan met het Europees Sociaal Fonds en initiatieven
als EQUAL vormt een goed uitgangspunt voor het nieuwebeleid.
5.9.2. Aangezien de immigratie in Europa de komende
jaren nog zal toenemen, dient rekening te worden gehouden
met de behoeften op het vlak van sociale integratie, bestrijdingvan discriminatie, beroepsopleiding, renovatie van vervallen
stadswijken, enz. Het toekomstige cohesiebeleid zal zich
immers meer moeten toespitsten op dit soort problemen, datsamenhangt met immigratie.
5.10. Opvang
5.10.1. De sociale integratie van immigranten begint al bij
de manier waarop zij worden opgevangen. Het beleid van de
plaatselijke en regionale instellingen is van groot belang, maarde verwachte stijging van de immigratie maakt dat ook
de nationale autoriteiten met gepaste programma’s moeten
komen. De maatschappelijke organisaties en migrantenvereni-gingen moeten steeds worden betrokken bij de programma’svoor de opvang van immigranten.
5.10.2. Opvangprogramma’s kunnen pas vruchten afwer-
pen als ook wordt voorzien in de nodige instrumenten
en middelen, die voldoende bekendheid moeten krijgen:
opvangcentra voor pas aangekomen immigranten en vluch-telingen, voorlichtingsprogramma’s, programma’s en het no-
dige personeel voor individuele opvang en begeleiding, een
voldoende groot aanbod aan taal- en inburgeringcursussen(om kennis te maken met de samenleving en de arbeidsmarkt)
voor alle pas aangekomen immigranten, enz. Van bijzonder
belang is dat NGO’s en overheid samenwerken bij de uitvoeringvan deze programma’s.
5.10.3. In de mededeling wordt onvoldoende aandacht
besteed aan de eerste opvang. De stellingname van de Commis-
sie dat de integratiemaatregelen van toepassing moeten zijn opburgers uit derde landen „zodra hun verblijf een zeker per-
manent of stabiel karakter krijgt” (
5) kan bovendien verwarring
scheppen. Een restrictieve interpretatie hiervan komt er immersop neer dat de integratiemaatregelen enkel bedoeld zijn voorwie gedurende een bepaalde periode en legaal in de Unie
verblijft, of voor wie een vaste verblijfplaats heeft. Het Comité
is daarentegen van mening dat het integratiebeleid begint metde opvang van al wie pas is aangekomen.
(5) Zie par. 3.1 van de mededeling.
C 80/100 NL 30.3.2004 Publicatieblad van de Europese Unie
5.11. Taalonderwijs
5.11.1. De Commissie wijst er in haar mededeling op dat
kennis van de taal van kapitaal belang is voor integratie.Immigranten die de taal van het gastland beheersen krijgen
gemakkelijker toegang tot de arbeidsmarkt en alle facetten van
het maatschappelijke leven; zonder taalbarrières verloopt hetsamenleven vlotter.
5.11.2. Taalonderwijs moet actief worden gestimuleerd,
maar het heeft geen zin sancties op te leggen. Hier en daar
gaan stemmen op om immigranten er bij wet toe te verplichtende taal aan te leren, als voorwaarde voor het verkrijgen van
een verblijfsvergunning. Het Comité is evenwel van oordeel
dat het belangrijker is dat de overheid, in samenwerking met demaatschappelijke organisaties, een pakket gratis taalcursussenaanbiedt die zijn afgestemd op de behoeften van de immigran-
ten, en de nodige menselijke en financiële middelen ter
beschikking stelt.
5.11.3. Het Comité dringt erop aan dat de plaatselijke,
regionale en nationale overheden voldoende programma’s
voor taalonderwijs opzetten. De maatschappelijke organisaties
en immigrantenverenigingen kunnen de overheid bijstaan bijhet opstellen ervan. Van groot belang is dat iedereen, mannen,
vrouwen en minderjarigen, de kans krijgt een cursus te volgen
in de buurt van zijn of haar woonplaats en dat de voorwaardenen het tijdstip waarop de cursussen plaatsvinden flexibel zijn
en verenigbaar met het beroepsleven.
5.11.4. Het taalonderricht moet worden aangevuld met
cursussen over de samenleving van het gastland, de wetten engewoonten, enz. De lidstaten zouden de naturalisatieprocedure
aan vorderingen op taalgebied kunnen koppelen, op voorwaar-
de dat de betrokkenen alle mogelijke kansen hebben gekregenom een taalcursus te volgen. In bepaalde lidstaten kunnen
werk- en verblijfsvergunningen worden ingetrokken of niet
worden vernieuwd omdat de betrokkene de taal van het landniet machtig is. Dergelijke drastische maatregelen zijn in deogen van het Comité buiten alle verhouding en strijdig met de
in het Handvest van de grondrechten en de ontwerpgrondwet
vastgelegde waarden van de Unie.
5.12. Onderwijs
5.12.1. Toegang van jongens en meisjes uit immigranten-
gezinnen tot onderwijs is volgens het Comité een universeelrecht en van enorm belang voor integratie. Op dit momentechter hebben minderjarige immigranten, of zij nu al dan niet
wettelijk in het land verblijven, niet in alle lidstaten gelijke
toegang tot hetzelfde kwaliteitsonderwijs als de minderjarigenationale onderdanen.5.12.2. In veel gevallen heeft de lakse houding van de
autoriteiten ertoe geleid dat het gros van de minderjarigen uit
immigrantengezinnen of etnische minderheden in onderwijs-
instellingen van mindere kwaliteit terecht komt. Het vermijdenvan dit soort gettovorming in het onderwijs moet een van dehoofddoelstellingen van het integratiebeleid zijn, wat betekent
dat de autoriteiten het onderwijssysteem moeten aanpassen,
meer middelen ter beschikking moeten stellen, en positieveacties op touw moeten zetten.
5.12.3. Teksten die gebruikt worden in het onderwijs
bevatten soms xenofobe elementen en geven een negatiefbeeld van etnische minderheden en afwijkende culturen en
religies. Een dergelijke situatie impliceert een ernstige
schending van de rechten van een groot aantal personen enstaat haaks op integratie. In het kader van hun integratiebeleid
zouden bepaalde lidstaten dit soort teksten dan ook moeten
herzien, en eventueel moeten vervangen door andere tekstenmet een pluralistische inslag. In het onderwijs moet wordenuitgegaan van een interculturele benadering, die strookt met
het gegeven dat integratie een vorm van tweerichtingsverkeer
is.
5.12.4. Maar al te vaak hebben immigranten geen toegang
tot voortgezette opleiding, wat hun carrièremogelijkheden in
de weg staat. Ook moeten de autoriteiten meer middelen terbeschikking stellen van het volwassenenonderwijs, met name
voor vrouwen. De ervaring leert dat vrouwen in bepaalde
omstandigheden het risico lopen sociaal gezien extreem geïso-leerd te raken.
5.12.5. Opleiding is bevorderlijk voor gelijkheid; het onder-
wijsbeleid van de lidstaten moet er dus op gericht zijn alle
vormen van discriminatie tegenover bepaalde immigranten enetnische minderheden weg te werken.
5.13. Problemen in steden en op het gebied van huisvesting
5.13.1. De Commissie stelt in haar mededeling dat de
grootste problemen op het gebied van integratie zich voordoen
in achtergebleven en etnisch gemengde stedelijke en industrie-
gebieden, waar racisme en vreemdelingenhaat welig tieren. HetComité pleit voor de uitwerking van programma’s voorstadsplanning, waarmee een eind kan worden gemaakt aan
gettovorming in verloederde stadswijken. Deze doelstelling
zou moeten worden opgenomen in het Urban II-programma(2002-2006), wat ook inhoudt dat het desbetreffende budget
moet worden opgetrokken.
5.13.2. Maar al te vaak kunnen immigranten en vluchtelin-
gen alleen terecht in bouwvallige woningen, waar zij in grote
aantallen moeten samenwonen. Om dit soort situaties aan tepakken zijn specifieke beleidsmaatregelen nodig. Omdat deprijzen op de woningmarkt blijven stijgen en immigratie blijft
toenemen, dringt het Comité erop aan dat de plaatselijke,
regionale en nationale autoriteiten ervoor zorgen dat er meersociale woningen van betere kwaliteit komen.
30.3.2004 NL C 80/101 Publicatieblad van de Europese Unie
5.14. Sociale en gezondheidsdiensten
5.14.1. Er moeten meer beleidsmaatregelen worden getrof-
fen om de toegang van immigranten tot de gezondheidszorg
en de sociale diensten te verbeteren. De lidstaten moeten eroptoezien dat immigranten en vluchtelingen gebruik kunnen
maken van kwalitatief goede dienstverlening op sociaal en
gezondheidsgebied, en dat deze diensten zijn aangepast aanhun culturele, sociale en linguïstische specificiteit.
5.14.2. Het Comité hamert op het belang van interculturele
openstelling van sociale en gezondheidsdiensten. Daartoe zijneen aantal structurele veranderingen in de desbetreffende
instellingen nodig, zoals aanpassing van de diensten aan de
nieuwe culturele realiteit en bijkomende opleiding voor hetpersoneel. Op die manier kan een aantal specifieke problemen
i.v.m. de toegang van immigranten en vluchtelingen tot sociale
en gezondheidsdiensten worden aangepakt.
5.15. Het probleem van illegale immigranten
5.15.1. Al in vorige adviezen (
1) heeft het Comité verklaard
dat „de illegale immigrant (...) geen delinquent (is)”. Hoewel het
gaat om personen die zich vanuit administratief oogpunt in
een onwettige situatie bevinden, worden hun grondrechtenbeschermd door de overeenkomsten van het internationaal
humanitair recht en het Handvest van de grondrechten.
Misdadig zijn wel de personen en netwerken die zich bezighouden met mensenhandel en illegale immigranten uitbuiten.
Het is de taak van de EU (
2) om de strijd tegen deze handel, die
mensenlevens in gevaar brengt, op te voeren, en dit insamenwerking met de desbetreffende landen van herkomst en
de transitlanden.
5.15.2. Mensen zonder papieren zijn daarom nog geen
mensen zonder rechten. „Het is nodig dat deze groep mensen
zowel uit het oogpunt van hun effect op de arbeidsmarkt alsten aanzien van de doelstelling van integratie (...) wordt
bekeken”, aldus de Commissie. Het Comité heeft er al eerder
op gewezen dat illegale immigratie een voedingsbodem isvoor zwartwerk, en vice versa. De overheid moet dan ook
krachtdadig optreden om arbeidspraktijken waarbij illegale
immigranten aan het werk worden gezet aan het licht tebrengen. Het integratiebeleid kan pas vruchten afwerpen als desituatie van de betrokkenen wordt geregulariseerd.
5.15.3. Tijdens de Raad van ministers van werkgelegenheid
en sociaal beleid van 20 oktober (
3) is een resolutie over
zwartwerk aangenomen, waarin wordt ingegaan op de richt-
(1) Zie het advies over het „Groenboek over een communautair
terugkeerbeleid ten aanzien van personen die illegaal in deEuropese Unie verblijven” in PB C 61 van 14.3.2003 en het adviesover de mededeling van de Commissie over hetzelfde thema in PBC 85 van 8.4.2003.
(
2) Zie het advies van het EESC over het „Voorstel voor een
verordening van het Europees Parlement en van de Raad totinstelling van een programma voor financiële en technischebijstand aan derde landen op het gebied van migratie en asiel”,goedgekeurd tijdens de zitting van 29 oktober 2003.
(
3) Zie de resolutie in de conclusies van de Raad.snoeren voor werkgelegenheid en de mededeling over immi-
gratie. Het Comité is bijzonder ingenomen met deze resolutie,
waarin de Raad de lidstaten verzoekt om samen met de sociale
partners de strijd aan te binden tegen zwartwerk.
6. Optrekken van de financiële bijdrage van de EU aan
integratie
6.1. De Commissie blijft in haar mededeling ook staan bij
de financiële kant van de zaak. Zo verwijst zij naar albestaande programma’s die verband houden met integratie
(het programma ter bestrijding van sociale uitsluiting, het
EQUAL-initiatief, het Europees Sociaal Fonds, het EuropeesVluchtelingenfonds, enz.), en merkt zij op dat deze meer
moeten worden toegespitst op de integratie van immigranten.
6.2. Voorts heeft de Commissie een nieuw programma
opgezet voor proefprojecten op het gebied van de integratievan immigranten, waarvoor 12 miljoen EUR wordt uitgetrok-
ken voor een periode van 3 jaar. Bedoeling is dat in het
kader van dit programma netwerken voor informatie en deuitwisseling van goede praktijkvoorbeelden worden opgestart.
6.3. Het Comité is van oordeel dat te weinig middelen
worden uitgetrokken voor het integratiebeleid van de EU. Het
programma van de Commissie is een stap in de goede richting,maar het blijft te kleinschalig. De EU moet ervoor zorgen dat
in de toekomst voldoende middelen voor het integratiebeleid
op de begroting komen te staan. Ook de lidstaten en deplaatselijke en regionale overheden moeten meer middelen
vrijmaken voor de financiering van integratieprogramma’s.
7. De open coördinatiemethode voor het immigratiebe-
leid
7.1. De Commissie heeft in 2001 een open coördinatie-
methode voor het immigratiebeleid voorgesteld, daarin ge-
steund door het Comité (
4). De Raad heeft tot nog toe echter
geen werk gemaakt van dit voorstel.
7.2. Tijdens de Top van Thessaloniki (5) zijn de ministers
het erover eens geworden dat het integratiebeleid „in de eerste
plaats een zaak van de lidstaten blijft, (maar) wel (dient) teworden ontwikkeld binnen een samenhangend kader van de
Europese Unie”. De coördinatie en de uitwisseling van informa-
tie worden toevertrouwd aan de contactgroep voor integratie,terwijl de Commissie jaarlijks een verslag zal voorleggen over
immigratie en integratie in Europa. Voorts staat de Raad achter
de oprichting door de Commissie van een Europees netwerkvoor migratie, dat de immigratiestromen in het oog zal
houden.
(4) Zie het advies van het EESC in PB C 221 van 17.9.2002.
(5) Zie par. 31 van de conclusies van het voorzitterschap.
C 80/102 NL 30.3.2004 Publicatieblad van de Europese Unie
7.3. Het Comité hoopt dat deze maatregelen het startsein
zullen geven voor de uitvoering van een efficiënte open
coördinatiemethode voor immigratie en integratie. De lidstaten
moeten deel gaan uitmaken van de contactgroep en deCommissie bijstaan bij de uitwerking van het jaarverslag.Het zou nuttig zijn mochten ook de lidstaten binnen de
contactgroep jaarverslagen voorleggen over hun activiteiten
op het gebied van integratie, die moeten worden ontwikkeld„binnen een samenhangend kader van de EU”, conform de
mededeling van de Commissie en de conclusies van de Raad
van Thessaloniki.
7.4. Een goede coördinatie van de beleidsmaatregelen inza-
ke immigratie en integratie en een uitwisseling van goede
praktijkvoorbeelden zijn onontbeerlijk voor de ontwikkelingvan een gedegen gemeenschappelijk Europees immigratiebe-leid. Daarbij kan lering worden getrokken uit de ervaring met
Brussel, 10 december 2003.
De voorzitter
van het Europees Economisch en Sociaal Comité
R. BRIESCHde Europese werkgelegenheidsstrategie en de plannen voor
sociale integratie.
7.5. Zowel de sociale partners als de maatschappelijke
organisaties en de immigrantenverenigingen moeten nauw
worden betrokken bij de coördinatie en de uitwisseling vanervaringen. Het Comité is een instelling die de maatschappelij-
ke organisaties onderdak kan bieden en op het gebied van
immigratie en integratie kan samenwerken met de Commissie,het Parlement en de Raad. De werkzaamheden van de conferen-
tie van september 2002 vormen een goede uitvalsbasis voor
de toekomstige samenwerking tussen het Comité, de socialepartners en de maatschappelijke organisaties. In het kader van
zijn samenwerking met de Commissie, het Europees netwerk
voor migratie, het Waarnemingscentrum van Wenen en deStichting van Dublin kan het Comité nieuwe conferenties enhoorzittingen op touw zetten en initiatiefadviezen opstellen.