1.INLEIDING

De COVID-19-zomergolf, veroorzaakt door omikron BA.4 en BA.5, heeft ons zeer duidelijk gemaakt dat de pandemie nog niet voorbij is. Tussen begin juni en medio juli is het aantal COVID-19-gevallen in de EU/EER verdrievoudigd. Sindsdien is het aantal gevallen opnieuw gedaald, maar het blijft hoog bij mensen van 65 jaar en ouder, met als gevolg dat het aantal ziekenhuisopnamen en het aantal intensive care-opnamen in deze leeftijdsgroep stijgt. In totaal sterven er in de EU/EER nog steeds meer dan 2 300 mensen per week als gevolg van COVID-19.

Deze cijfers zijn zorgwekkend, met name omdat de werkelijke situatie waarschijnlijk wordt onderschat en er geen rekening is gehouden met gevolgen zoals langdurige COVID en met de gevolgen van de pandemie voor de geestelijke gezondheid. Bovendien hebben alle landen de meeste beperkingen opgeheven en er is sprake van pandemiemoeheid onder de bevolking, wat tot gedragsveranderingen kan leiden. Door deze factoren wordt het voor het virus gemakkelijker om zich snel binnen de EU te verspreiden, waardoor de deur wordt geopend voor de opkomst van nieuwe varianten die aan de immuniteit kunnen ontsnappen, zich sneller verspreiden of een ernstiger ziektebeeld veroorzaken. Op die manier kan de kostbare vooruitgang die we met onze respons op de pandemie hebben geboekt, verloren gaan als het virus niet onder controle wordt gehouden en verdere infecties niet worden voorkomen.

Sinds eind april van dit jaar is de COVID-19-vaccinatiegraad in de EU nauwelijks veranderd. Van de personen van 60 jaar en ouder is 7,5 % nog steeds niet gevaccineerd en heeft 16,3 % zijn eerste boosterinjectie niet gekregen. Als we kijken naar de vaccinatiegraad onder volwassenen, is 14,1 % van de personen van 18 jaar en ouder niet gevaccineerd en heeft 35,5 % zijn of haar eerste boosterinjectie niet gekregen. Hoewel de door vaccins geboden bescherming tegen ernstige gevolgen (ernstige ziekten, ziekenhuisopname en overlijden) hoog blijft, neemt de bescherming ook af, aangezien de meeste mensen hun laatste injectie enkele maanden geleden hebben gekregen. De wijdverbreide blootstelling aan omikron, de uiteenlopende vaccinatiegraad tussen en binnen landen en het afnemen van de bescherming die was opgebouwd door natuurlijke infecties en de vaccins zorgen voor een complex immuniteitslandschap onder de bevolking.

Uit de afgelopen twee jaar is gebleken dat de EU dit najaar en deze winter met een nieuwe COVID-19-golf te maken zou kunnen krijgen. Als mensen terugkeren van vakantie, de scholen weer opengaan en het koudere weer ervoor zorgt dat mensen weer meer binnenshuis hun sociale contacten onderhouden, zou het besmettingspercentage verder kunnen stijgen. Ook is het waarschijnlijk dat de EU een seizoen tegemoet gaat waarin andere respiratoire virussen zoals griep actief zullen rondgaan, zoals gebruikelijk in het winterseizoen. Deze prognose stelt de reeds overbelaste nationale gezondheidszorgstelsels en hun personeel in de EU voor een uitdaging.

In deze mededeling, waarin wordt voortgebouwd op de in april voorgestelde reeks acties, wordt er bij de lidstaten op aangedrongen de nodige geïntegreerde strategieën en maatregelen in te voeren om dit najaar en deze winter een nieuwe piek van COVID-19 te helpen voorkomen en de nodige structuren op te zetten waarmee wij op duurzame wijze op toekomstige uitbraken kunnen reageren. Bovendien verzoekt de Commissie de lidstaten de inspanningen op het gebied van paraatheid in de gehele EU verder te coördineren in de aanloop naar de volgende golf en de verdere uitrol van vaccinatieprogramma’s. Tot slot: door nu actie te blijven ondernemen, kunnen we de verwachte druk op onze gezondheidszorgstelsels, de ontwrichting van onze economieën en de uitdagingen voor onze samenleving beperken.

2.ONTWIKKELING EN BESCHIKBAARHEID VAN COVID-19-VACCINS VOOR HET NAJAAR EN DE WINTER

De ontwikkeling van COVID-19-vaccins kan worden beschouwd als een wetenschappelijke overwinning, en de succesvolle uitrol ervan heeft in het eerste jaar wereldwijd naar schatting ongeveer 20 miljoen levens gered. In de context van de huidige pandemie, die een opleving vertoont en wordt aangewakkerd door omikron BA.4 en BA.5, is het belangrijk om de boodschap te herhalen dat de huidige COVID-19-vaccins (monovalente vaccins tegen het oorspronkelijke SARS-CoV-2-virus) een hoog niveau van bescherming tegen ziekenhuisopname, een ernstig ziekteverloop en overlijden blijven bieden. Vaccinatie blijft de meest betrouwbare manier om ernstige ziekteverschijnselen te voorkomen en zo de sterfte als gevolg van COVID-19 terug te dringen.

Tegelijkertijd ontwikkelen vaccinproducenten aangepaste mRNA-vaccins die zullen worden gebruikt in boosterinjecties tegen omikronvarianten. Begin september zijn aangepaste versies van de vaccins Comirnaty en Spikevax tegen het oorspronkelijke SARS-CoV-2-virus en de omikron-subvariant BA.1 goedgekeurd door het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) en toegelaten in de EU, in het kader van een versnelde procedure waarin de Commissie in 2021 heeft voorzien. Het EMA is ook begonnen met een voortschrijdende evaluatie van een versie van Comirnaty die is aangepast aan het oorspronkelijke SARS-CoV-2-virus en de omikron-subvarianten BA.4 en BA.5, met het oog op een mogelijke versnelde toelating in het najaar. De aangepaste mRNA-vaccins zullen naar verwachting een betere, bredere bescherming bieden tegen huidige en toekomstige zorgwekkende varianten.

Een tweede categorie eiwitvaccins, die in de komende weken wordt verwacht, zal naar verwachting bescherming bieden tegen SARS-CoV-2-varianten en een aanvulling vormen op onze brede vaccinportefeuille en op de vaccinatiestrategieën waaruit wij kunnen kiezen. Voor de vaccins Nuvaxovid en VLA2001, die momenteel beschikbaar zijn in de EU, wordt gebruikgemaakt van veilige en doeltreffende conventionele vaccinplatforms die de acceptatie van de COVID-19-vaccinatie kunnen vergroten. Daarnaast zullen de vaccins Vidprevtyn en PHH-1V, die zijn gericht op andere stammen van zorgwekkende COVID-19-varianten, doeltreffende alternatieven bieden voor heterogene boosterinjecties. Dankzij de vaccincontracten van de EU hebben de lidstaten toegang tot de benodigde hoeveelheden van deze meest recente vaccins zodra zij beschikbaar zijn. In augustus van dit jaar is de eerste raamovereenkomst voor gezamenlijke aankopen voor een COVID-19-vaccin ondertekend met het bedrijf HIPRA.

Het is onmogelijk te voorspellen welke varianten in het najaar en de winter zullen overheersen, maar de Unie zal blijven zorgen voor toegang tot een brede en flexibele vaccinportefeuille die een zeer hoog niveau van immuniteit tegen SARS-CoV-2 biedt.

Dankzij de vaccinstrategie van de EU zijn de lidstaten toegerust om hun vaccinatiecampagnes, met inbegrip van aangepaste vaccins, vóór het najaar te plannen en te starten en zo nodig een extra boosterinjectie te bieden, in overeenstemming met de kenmerken van die vaccins en de nationale aanbevelingen. De Commissie zet haar werkzaamheden met de fabrikanten voort om ervoor te zorgen dat de lidstaten bij voorrang meer aangepaste vaccins ontvangen naarmate deze beschikbaar komen. Daarnaast blijft de Commissie nauw contact onderhouden met de leveranciers van kritieke bestanddelen die gedurende het gehele productieproces nodig zijn. Voorts heeft de gezamenlijke taskforce EU-VS COVID-19 voor de productie- en toeleveringsketen overeenstemming bereikt over een lijst van kritieke materialen die nodig zijn voor de productie van COVID-19-vaccins en waarvan monitoring de moeite waard wordt geacht. Deze monitoring zal dienen als een systeem voor vroegtijdige waarschuwing en zal helpen om mogelijke knelpunten in de toeleveringsketen in een vroeg stadium op te sporen.

Bij de planning voor de middellange termijn werkt de Commissie samen met internationale partners en ontwikkelaars van potentiële pan-coronavirusvaccins of gecombineerde vaccins die een bredere, sterkere en langer durende immuunrespons opleveren. Bovendien volgt de Commissie de ontwikkeling van vaccins met intranasale, intramusculaire en intradermale toedieningssystemen nauwlettend. Deze vaccins zullen naar verwachting gemakkelijker kunnen worden toegediend, toegankelijker zijn en de vaccinatie-acceptatie vergroten. Bovendien zorgen de vaccincontracten van de EU er ook voor dat bedrijven de lidstaten nauwgezet op de hoogte houden van de vooruitgang die is geboekt bij de ontwikkeling van deze vaccins.

In het algemeen zullen financiering voor onderzoek en ontwikkeling, aangepaste regelgevingstrajecten en de ontwikkeling van productie- en infrastructuurcapaciteiten van cruciaal belang zijn om de toegang tot veilige en doeltreffende vaccins van de volgende generatie te waarborgen.

3.DE VOLGENDE COVID-19-VACCINATIESTRATEGIEËN UITROLLEN

Aangezien de komende weken en maanden op verschillende tijdstippen verschillende vaccins beschikbaar zullen worden gesteld, moeten de lidstaten zowel rekening houden met de door aangepaste vaccins geboden potentiële bescherming als met de voordelen van het op het juiste moment vaccineren van mensen in bepaalde risicogroepen. De nationale vaccinatiestrategieën moeten worden gecoördineerd en op elkaar worden afgestemd om grote verschillen in de EU/EER te voorkomen en het publiek duidelijkheid te verschaffen en samenhangende boodschappen te brengen. Bovendien moeten zij vóór de volgende golf worden uitgerold.

Bij de nationale vaccinatiecampagnes moeten we prioriteit blijven geven aan het verbeteren van de vaccinatiegraad van de primaire vaccinatiereeks en de eerste boosterinjectie bij personen die daarvoor in aanmerking komen. Dit is met name van belang voor bevolkingsgroepen met een hoger risico op ernstige gevolgen en voor landen met een lagere vaccinatiegraad. Er bestaan nog steeds aanzienlijke verschillen en ongelijkheden tussen landen en binnen de bevolking, die moeten worden aangepakt om de bescherming te vergroten.

Het volgende deel bevat suggesties aan de lidstaten met betrekking tot hun nationale COVID-19-vaccinatiestrategieën, met inbegrip van prioriteiten en factoren die in aanmerking moet worden genomen bij de voorbereiding en uitvoering ervan.