NL Publicatieblad van de Europese Unie C 120/51

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het thema „Impact van het territoriale karakter van de belastingwetgeving op de industriële reconversie”

(2008/C 120/14)

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft op 16 februari 2007 besloten om overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een advies op te stellen over het thema:

„Impact van het territoriale karakter van de belastingwetgeving op de industriële reconversie”.

De adviescommissie Industriële reconversie, die met de voorbereidende werkzaamheden terzake was belast, heeft haar advies op 13 november 2007 goedgekeurd. Rapporteur was de heer SCHADECK; corapporteur was de heer GAY.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 12 en 13 december 2007 gehouden 440e zitting (vergadering van 13 december 2007) onderstaand advies uitgebracht, dat met 102 stemmen voor en 7 stemmen tegen, bij 6 onthoudingen, is goedgekeurd.

Deel 1 — Conclusies en aanbevelingen

A. De Europese economie is sterk verweven met de wereldeconomie. De mate van verwevenheid varieert per sector. Zij is met name sterk bij de industriële activiteiten die het meest zijn blootgesteld aan de globalisering. Daarom moet bij de vaststelling van het economisch en fiscaal beleid van de Europese Unie rekening worden gehouden met de mondiale ontwikkelingen. Hoewel dit advies over de impact van het territoriale karakter van de belastingwetgeving op de industriële reconversie in de EU gaat, mag de EU daarbij niet geïsoleerd van de rest van de wereld worden beschouwd.

B. De EU en haar lidstaten zijn ieder verantwoordelijk voor het beheer van economisch, financieel, sociaal en milieubeleid dat niet alleen aan de marktdynamiek mag worden overgelaten. Er moet dan ook voor worden gezorgd dat het territoriale karakter van de belastingwetgeving een positieve impact heeft op de industriële reconversie in Europa, die zeker de marktwerking moet volgen, maar die er tevens baat bij heeft om in bovengenoemde beleidsterreinen te worden geïntegreerd, dus om in een bredere context te worden geplaatst. Het proces van Lissabon berust van nature op het evenwicht tussen de verschillende onderdelen (concurrentievermogen, sociale dimensie, milieubescherming). Dit evenwicht moet worden gekoesterd, ook met het oog op de belastingconcurrentie tussen de lidstaten (1).

C. Het EESC stelt vast dat belastingconcurrentie een factor op de interne markt is die kan leiden tot scheeftrekking van de concurrentie. Daarom zijn voorschriften inzake transparantie en de opsporing van eventuele misbruiken en schadelijke praktijken noodzakelijk (2). Bovendien moeten indicatoren worden vastgesteld die een goede houvast zijn om de stand van zaken op het gebied van belastingconcurrentie op te maken. Het EESC merkt wel op dat het belastingregime geen beslissende factor is als moet worden besloten om al dan niet te investeren in het MKB. Het belastingregime weegt veel zwaarder door bij multinationals, die immers mobieler zijn.

D. Belastingconcurrentie heeft niet alleen betrekking op de vennootschapsbelasting. Met de toenemende mobiliteit van financiële activa, treft deze concurrentie tevens de belasting op kapitaalinkomsten en de vermogensbelasting voor personen.

E. Het EESC is van mening dat de coördinatie van de verschillende fiscale regelingen de werking van de interne markt kan helpen verbeteren, omdat problemen bij de werking van de belastingstelsels en de kosten voor de naleving van de belastingwetgeving, met name in grensregio's, komen te vervallen. Het EESC herhaalt zijn aanbevelingen uit zijn advies over Fiscalis 2013 (3).

F. Het gebrek aan coördinatie tussen de nationale directebelastingstelsels leidt volgens het EESC tot de vaststelling van situaties waarin geen belasting wordt geheven (4), van misbruik of van distorsies van de werking van de interne markt. Dit leidt in de hele EU tot destabilisatie of zelfs tot uitholling van de belastinginkomsten.

G. Onbeteugelde intracommunautaire belastingconcurrentie dreigt enerzijds de heffingsgrondslag van de minst mobiele belastingplichtigen — zoals kleine ondernemingen of niet-verplaatsbare diensten — te verzwaren, en anderzijds de verdeling van de belastingdruk tussen belastingbetalers en consumenten te wijzigen, om de openbare uitgaven en sociale uitkeringen te kunnen bekostigen. Dit laatste punt zou de sociale samenhang aantasten.

H. Het MKB en dienstverlenende ondernemingen zijn het minst goed toegerust om voordeel te trekken van de belastingconcurrentie. Om deze ondernemingen te helpen bij hun toetreding tot de internationale markt zou er volgens het EESC een vorm van begeleiding moeten komen, alsook opleidingsprogramma's voor leidinggevenden (net als voor ambtenaren) en zouden er, met name in de grens- en perifere regio's van de EU, adequate databanken moeten worden opgericht.

I. Het EESC is van oordeel dat de bestrijding van belastingfraude een prioriteit moet zijn, en herinnert aan de conclusies van zijn recente advies over dit onderwerp (5).

J. De verschuiving van de belastingdruk naar de minst mobiele productiefactoren kan de concurrentiepositie van de betrokken ondernemingen en hun arbeidsplaatsen ten opzichte van hun buitenlandse concurrenten parten spelen. Het groeipercentage van het nationale BBP zal te lijden hebben onder deze verschuiving van de belastingdruk, wat weer kan leiden tot een daling van de openbare investeringscapaciteit, wegens gebrek aan nieuwe begrotingsmiddelen.

K. Belastingconcurrentie dwingt iedere lidstaat ertoe zijn overheidsuitgaven beter te beheersen. Het EESC dringt erop aan dat dit niet ten koste gaat van het aanbod of de kwaliteit van de openbare dienstverlening. Die overheidsuitgaven zijn van kapitaal belang voor het instandhouden en aantrekken van productieactiviteiten die rijkdom en werkgelegenheid en — uiteindelijk — belastinggrondslag genereren. De financiering van de collectieve sociale bescherming en de daardoor geboden dekking mogen niet in gevaar worden gebracht door de concurrentie tussen belastingstelsels.

L. Het EESC steunt de inspanningen van de lidstaten om een eind te maken aan schadelijke concurrentie op belastinggebied en is ingenomen met hun toezegging om uiterlijk in 2010 een reeks schadelijke belastingregelingen (welke zijn opgenomen in de gedragscode uit 1997 (6)) te schrappen. Bovendien vraagt het de Commissie haar inspanningen op dit gebied, waarmee het dat jaar een begin heeft gemaakt, voort te zetten.

M. Het EESC steunt tevens het beleid van de Commissie om ervoor te zorgen dat overheidssteun, met inbegrip van fiscale voordelen voor speciaal geselecteerde bedrijven, ten goede komt aan de verwezenlijking van duurzame doelstellingen op het gebied van industriële reconversie en territoriale ontwikkeling, en compatibel is met het mededingingsbeleid van de EU.

N. Het EESC dringt aan op de invoering van een gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting (CCCTB) (7), met het oog op de vereenvoudiging, billijkheid en transparantie van de fiscale transacties tussen lidstaten. Zo zou het potentieel van de interne markt maximaal kunnen worden benut, terwijl de lidstaten hun soevereiniteit op het gebied van begroting en belastingen behouden en niet het risico lopen om de Verdragsbepalingen te overtreden. Aangezien de CCCTB waarschijnlijk op grond van een versterkte samenwerking gestalte zal krijgen, hoopt het EESC dat zoveel mogelijk lidstaten deze zullen overnemen.

O. Het EESC vraagt meer informatie over de inhoud, modaliteiten en evolutie van het CCCTB-project, alvorens een nieuw advies te formuleren over dit complexe en strategische dossier. Vooralsnog verwijst het dan ook naar zijn verkennend advies uit 2006 dat op verzoek van commissaris KOVÁCS is uitgebracht (8).

P. Desalniettemin plaatst het EESC een aantal kanttekeningen en vraagtekens bij de CCCTB. Het zou willen dat dit facultatieve project door zo veel mogelijk lidstaten wordt overgenomen (desnoods met een overgangsperiode) en dat de lidstaten uiteindelijk één heffingsgrondslag toepassen op alle belastingplichtigen. Bovendien moet worden bekeken of de gemeenschappelijke grondslag voor ondernemingen die op buitenlandse markten actief zijn, aan een transnationale instantie zal worden toevertrouwd. Ten slotte moet worden gekeken naar de gevolgen van zo'n grondslag voor de hoogte van de tarieven, die steeds meer uiteen dreigen te lopen. Er zou een plafond kunnen worden vastgesteld, dat net boven het huidige gemiddelde tarief van de nieuwe lidstaten ligt.

Q. Het EESC dringt erop aan dat de Commissie het toezicht versterkt op de fiscale praktijken van bepaalde „toevluchtsoorden” die belastbare middelen van de nationale belastingstelsels naar zich toe proberen te trekken.

Deel 2 — Motivering

1. Bereik van het advies

1.1 De fiscaliteit (het niveau van de belastingdruk en de hoogte van de belastingen) wordt dikwijls genoemd als één van de criteria waaraan de aantrekkelijkheid van een gebied voor industriële, financiële of commerciële activiteiten kan worden getoetst. Toch is men het er niet over eens hoe zwaar dit criterium doorweegt in vergelijking met andere criteria, zoals de nabijheid van commercieel potentieel, de productiekosten, de beschikbaarheid van gekwalificeerde arbeidskrachten, openbare voorzieningen en infrastructuur, overheidssteun, enz.

1.2 Belastingsystemen zijn complex en het is niet eenvoudig om ze onderling te vergelijken. Het is echter van fundamenteel belang te kunnen beoordelen of de fiscale prikkels van de verschillende overheden helpen om de daarmee nagestreefde doelstellingen te bereiken, en in te schatten welke impact beslissingen ter bevordering van positieve industriële reconversie in hun gebied zullen hebben en welk prijskaartje daaraan hangt.

1.3 In het onderhavige advies zullen richtsnoeren worden gegeven voor de manier waarop de industriële reconversie kan worden voorspeld en in goede banen kan worden geleid en waarop het Europese concurrentievermogen in het kader van de Lissabondoelstellingen kan worden verbeterd zodat een echte interne markt ontstaat met gezonde, niet-scheefgetrokken concurrentieverhoudingen of concurrentieverhoudingen die in ieder geval „aanvaardbaar” zijn (d.w.z. verenigbaar met de regels van de interne markt).

2. Belastingconcurrentie en mobiliteit van de economische factoren

2.1 De mobiliteit van de economische factoren binnen de EU neemt toe om de volgende redenen: — grote ondernemingen beschouwen de Europese interne markt als één markt, hun thuismarkt; — de elektronische handel kent geen nationale grenzen; — de productie- en distributiefactoren vormen steeds gesegmenteerdere waardeketens, terwijl de verschillende schakels ervan steeds mobieler worden (9); — de verbeteringen van de vervoersinfrastructuur en de kostendaling als gevolg van de hergroepering van het goederenvervoer stimuleren de geografische spreiding van ondernemingen en hun filialen; — er zijn steeds meer acquisities en fusies van multinationals; — ook de uitbreiding van de EU draagt bij tot de mobiliteit van economische investeringen, personen en kapitaal; — de verbetering van de (talen)kennis en het taalonderricht draagt bij tot een grotere mobiliteit van personen.

2.2 De lidstaten gebruiken alle specifieke en structurele aspecten van hun belastingstelsels om op hun grondgebied investeringen en activiteiten aan te trekken, en zo het werkgelegenheidspotentieel en de belastinggrondslag te vergroten. De belastingplichtigen (ondernemingen en personen) kijken of zij hun economische situatie wellicht in het buitenland kunnen optimaliseren. De hoogte van de belastingafdrachten die zij volgens verschillende nationale belastingstelsels moeten betalen, vormt ongetwijfeld een strategische variabele.

2.3 Deze belastingconcurrentie die dient om investeringen aan te trekken, bestaat ook binnen iedere lidstaat.

2.4 De omvang hiervan en de reële impact op de mobiliteit van de productiefactoren en het kapitaal is niet makkelijk te meten. Er bestaan veel studies over dit onderwerp, maar de conclusies lopen uiteen, behalve dan dat de belastingen slechts één van de bepalende factoren zijn voor de plaats van mobiele investeringen. Dit punt zal verderop nader worden uitgewerkt.

2.5 Met de uitbreiding van 15 naar 27 lidstaten heeft de Unie ontegenzeglijk aan diversiteit gewonnen. Iedere nieuwe lidstaat wordt gekenmerkt door zijn specifieke geografische, historische, culturele, sociale, politieke en economische context. Zij beschikken allen over een specifiek industrieel weefsel, evenals over een specifieke belastingwetgeving.

3. Impact van de belastingen op de industriële reconversie

a) Belastingen op arbeid en geïnvesteerd kapitaal

3.1 Voor de Europese Unie als geheel bedragen de belastinginkomsten en de sociale premies gemiddeld 39 % van het Europese BBP. Het totaal kan als volgt worden uitgesplitst (10): Belasting op bedrijfswinst 10 % Inkomstenbelasting natuurlijke personen 25 % Socialezekerheidsbijdragen 26 % Indirecte belastingen 30 % Overige belastingen 9 % TOTAAL van de fiscale en sociale heffingen 100 %

3.2 De indirecte belastingen bestaan hoofdzakelijk uit algemene verbruiksbelastingen, met name de belasting op de toegevoegde waarde (BTW), die in de EU is geharmoniseerd, naast belastingen en heffingen op enkele welbepaalde goederen en diensten, zoals accijnzen, die in de EU gedeeltelijk zijn geharmoniseerd. Aangezien indirecte belastingen slechts een secundaire rol spelen bij de keuze van de locatie van ondernemingen, gaat dit advies alleen over belastingen op arbeid (§ 3.2.1) en op door ondernemingen geïnvesteerd kapitaal (§ 3.2.2).

3.2.1 De geïnde inkomstenbelasting van werknemers vormen samen met alle socialezekerheidsbijdragen ongeveer de helft van alle fiscale en parafiscale heffingen. Aangezien deze heffingen rechtstreeks zijn gebaseerd op arbeid, doen zij de loonkosten uiteraard stijgen. Aangezien de arbeidskosten een fundamentele financiële factor zijn voor de industrie, mogen we vaststellen dat de fiscale en parafiscale heffingen — incl. socialezekerheidsbijdragen — op het inkomen van werknemers een rechtstreekse en onrechtstreekse impact kunnen hebben op het concurrentievermogen van de Europese industrie. Deze impact is rechtstreeks wanneer de overheid de fiscale heffingen of sociale werkgeversbijdragen int bij de bedrijven. Fiscale en sociale heffingen die door de werknemers worden afgedragen, verlagen niet alleen het netto-inkomen van de werknemers, maar kunnen tevens onrechtstreeks van invloed zijn op de onderhandelingen over hun bruto-inkomen, of een uittocht naar andere regio's tot gevolg hebben en de ontwikkeling van andere dan productie-activiteiten met lage loonkosten ontmoedigen.

3.2.1.1 Hogere arbeidskosten zetten de ondernemingen er natuurlijk toe aan de arbeidsproductiviteit te verhogen door de kapitaalintensiteit op te voeren. Dit is met name het geval in lidstaten waar de kosten van de factor arbeid het hoogst zijn. Omgekeerd behoren de relatieve kosten van de factor arbeid tot de variabelen die ondernemingen ertoe bewegen hun arbeidsintensieve investeringen te doen in de lidstaten waar de arbeidskosten het laagst zijn. Aangezien fiscale heffingen en socialezekerheidsbijdragen gewoonlijk hoger zijn in de lidstaten waar het inkomensniveau (m.i.v. de werkgeversbijdragen en de belastingen) boven het Europese gemiddelde ligt, draagt de hoogte van de belasting op arbeid bij tot de verschillen in hoogte van de arbeidskosten, zodat vooral werkgelegenheid wordt geschapen in lidstaten met een meer concurrerende kostenstructuur.

3.2.1.2 Vanuit het oogpunt van de consument wordt de uiteindelijke prijs van industriële producten uiteraard beïnvloed door al deze kostenfactoren, dus ook door de belastingen. Indirecte belastingen worden geheven bij de verkoop van het product aan de consument, en zijn dus geheel neutraal. In de lidstaat waar de consument woont wordt altijd hetzelfde BTW-tarief toegepast, ongeacht de vraag of het product in die lidstaat is vervaardigd of in een andere lidstaat of buiten de EU. Daarentegen zijn de belastingen die in de loop van het productieproces worden geheven, met name de belasting op arbeid, louter nationale belastingen die alleen in het land van productie op de producten worden geheven. Hieruit volgt dat de consument de keuze heeft tussen producten die meer of minder zwaar worden belast, afhankelijk van de lidstaat waar zij zijn geproduceerd. Zelfs als de sociale lasten en de belasting op arbeid op het niveau van de Unie zouden zijn geharmoniseerd, dan zou de consument nog altijd de keuze hebben tussen producten die in de EU zijn vervaardigd, die meer of minder zwaar worden belast, en producten van buiten de EU, die anders en soms zelfs veel minder worden belast. Het is dus niet alleen zaak dat de structuur van de fiscale en sociale heffingen op arbeid binnen de Unie wordt geharmoniseerd, maar ook dat de handel tussen de EU en de rest van de wereld in de analyse wordt meegenomen.

3.2.1.3 Het EESC dringt erop aan dat de Commissie het toezicht versterkt op de fiscale praktijken van bepaalde „toevluchtsoorden” die belastbare middelen van de nationale belastingstelsels naar zich toe proberen te trekken.

3.2.2 De belasting op geïnvesteerd kapitaal wordt eerst op het niveau van de onderneming geanalyseerd, en vervolgens op het niveau van de investeerder, die meestal aandeelhouder is.

3.2.2.1 De nominale vennootschapsbelasting (11) varieert aanzienlijk van lidstaat tot lidstaat (zie tabel in bijlage 2). In België, Duitsland, Spanje en Malta ligt het percentage tussen de 34 en 38 %, terwijl dit in Cyprus, Ierland, Litouwen en Letland tussen de 10 en 15 % ligt. Over het algemeen is de vennootschapsbelasting in de nieuwe lidstaten duidelijk lager dan in de oude lidstaten: het gemiddelde is 29,5 % in de EU-15 en 20,3 % in de EU-10 (12).

3.2.2.2 De nominale belastingpercentages zijn echter een onvolledige indicator van de belastingdruk. Voor de bepaling van de effectieve belastingdruk moet rekening worden gehouden met de wijze waarop het belastbare inkomen wordt vastgesteld en met de verschillende technische operaties tijdens de vaststelling van het belastingtarief. Het is dan ook nuttig om tevens te kijken naar de impliciete belasting op kapitaal, waarbij de door ondernemingen betaalde belastingen worden vergeleken met het bruto-exploitatieoverschot van de ondernemingen (13) (zie tabel in bijlage 3).

3.2.2.3 De discrepantie tussen de twee meetinstrumenten is opmerkelijk: — Sommige lidstaten hebben een zeer hoog nominaal belastingtarief, maar leggen in werkelijkheid tamelijk weinig belastingen op aan hun ondernemingen. — Andere lidstaten hebben een „aantrekkelijk” (zeer laag) nominaal belastingtarief, maar heffen in werkelijkheid relatief veel belastingen op de inkomsten van hun ondernemingen. — Hieruit komt duidelijk naar voren dat sommige lidstaten een hoog tarief toepassen op een smalle belastinggrondslag, terwijl andere een lager tarief toepassen op een bredere belastinggrondslag. De effectieve belastingdruk kan uiteraard worden opgemaakt uit deze twee variabelen, zodat het niet mogelijk is de analyse te beperken tot de bestudering van de nominale belastingtarieven. Deze theorie wordt o.m. bevestigd door het cijfermateriaal m.b.t. Ierland en Duitsland (14).

3.2.2.4 Alleen al deze statistieken illustreren de complexiteit van de belastingproblematiek (15). In plaats van hieruit overhaaste conclusies te trekken, beperken wij ons tot de vaststelling dat er verschillen bestaan tussen de lidstaten, verschillen die er in concrete situaties toe kunnen leiden dat de activiteiten van een bepaalde onderneming die actief is op de Europese markt, in de ene lidstaat heel anders worden belast — met inbegrip van de socialezekerheidsbijdragen — dan in de andere lidstaat.

b) De waardeketen van de onderneming

3.3 Kleine en middelgrote bedrijven (het MKB) worden steeds meer blootgesteld aan de mondialisering van de markten — zij het actief of passief — met name in grensstreken en perifeer gelegen regio's van de EU. Deze bedrijven, die vaak zijn opgebouwd met persoonlijk en/of familiekapitaal, profiteren niet evenveel van de belastingconcurrentie als grote multinationals. Zij beschikken noch over de organisatie, noch over het management, noch over de middelen, noch over de kennis om maximaal te profiteren van deze concurrentie. De naleving van de belastingwetgeving die van land tot land verschilt, evenals de verschillen in belastinggrondslagen, tarieven, vrijstellingen, afschrijvingen, enz. vormen voor het MKB juist een extra kostenfactor en belemmeren hun de toegang tot buitenlandse markten. Desondanks zijn geïnternationaliseerde (of te internationaliseren) kleine en middelgrote bedrijven een van de grootste troeven voor een groei die rijkdom, toegevoegde waarde, innovatie en werkgelegenheid genereert, overeenkomstig de strategie van Lissabon. Er is begeleiding nodig om de ondernemingen hierbij te helpen. Daarvoor is het zaak dat er opleidingsprogramma's komen voor leidinggevenden in de ondernemingen, net zo goed als voor het overheidspersoneel, om hen klaar te stomen voor de verandering.

3.4 Veel bedrijven die een significante rol in de intracommunautaire handel spelen — vooral bedrijven die actief zijn op de internationale markt, buiten de EU — opereren in het algemeen volgens een ander economisch model, namelijk: — zij hebben de vorm van een kapitaalvennootschap, en de aandeelhouders wonen niet noodzakelijkerwijs in de regio of lidstaat waar de hoofdzetel is gevestigd; — zij zijn meestal georganiseerd in moeder- en dochterbedrijven, en vormen een min of meer geïntegreerde groep van ondernemingen; — de verschillende bedrijven die deel uitmaken van de groep opereren in meerdere lidstaten, waarbij: — ieder bedrijf een specifieke functie heeft en bijdraagt tot de waardeschepping, en de waardeketen duidelijk is opgesplitst tussen de verschillende bedrijven, waarbij ieder bedrijf een bijzondere functie heeft binnen het grotere geheel.

3.5 De moderne industriële groepen (concerns) vervullen een waaier van nauw verbonden economische functies (beheer van de waarde- en aanbodketens, organisatie van de verschillende fasen van het productieproces, exploitatie van immateriële activa zoals knowhow, octrooien en merken, enz.), ten einde hun producten op de markt te brengen met behulp van een strategie die is gebaseerd op een stelselmatige marktanalyse. De plaats waar deze verschillende economische functies worden uitgeoefend hangt af van een samenspel van factoren, waarvan de belastingen er één zijn.

3.6 In een dergelijke groepsstructuur moeten zowel iedere juridische entiteit apart als de groep in haar geheel worden geanalyseerd. De groep wijst iedere entiteit een economische functie toe, afhankelijk van de economische marktomstandigheden, met als doel de efficiency en rentabiliteit van de groep als geheel te optimaliseren. Het is legitiem dat de lidstaten hun belastingstelsel finetunen om de economische bedrijvigheid te stimuleren. Het is ook legitiem dat ondernemingen de belastingdruk net zo behandelen als de andere kosten waarmee zij te maken krijgen.

3.7 Iedere juridische entiteit valt onder het fiscaal recht van haar plaats van vestiging, en de fiscale aspecten wegen even zwaar als alle andere variabelen die van invloed zijn op de besluitvorming door het management van de groep als geheel.

3.8 De situatie van industriële groepen die op de verschillende markten van de Unie opereren, is dus zeer complex. In plaats van te kijken naar de plaats van vestiging of de verplaatsing of hervestiging van een groep zou dan ook beter een functionele analyse kunnen worden gemaakt van het industriële weefsel, en kan beter worden onderzocht welke factoren van invloed zijn op de plaats waar de verschillende economische functies worden uitgeoefend, zij het binnen een bepaalde lidstaat, binnen de EU of zelfs daarbuiten. Sommige economische functies zijn mobieler dan andere, en voor sommige mobiele functies zijn de belastingen een belangrijker criterium voor de plaats van uitoefening dan voor andere. Hoewel de belastingen vanzelfsprekend onderdeel zijn van de variabelen bij de besluitvorming, moet het belang hiervan bij de keuze voor de locatie ook weer niet worden overschat.

4. Het raamwerk voor de concurrentie tussen de lidstaten op het gebied van de vennootschapsbelasting

4.1 De belastingconcurrentie binnen de EU wordt momenteel beheerst door drie reeksen van maatregelen: — de gedragscode en het systeem om veranderingen in fiscale wetgeving mee te delen (beide uit 1997) hebben een actieve dialoog op het niveau van de ministeries van financiën op gang gebracht, met als doel te waarborgen dat de nationale wetgevingen geen schadelijke belastingconcurrentie in de hand werken (§§ 4.2 t/m 4.4); — het Europese mededingingsrecht en de wetgeving inzake staatssteun in het bijzonder moeten voorkomen dat de invoering van bepaalde fiscale regelingen of de toepassing van fiscaal recht op concrete situaties ertoe leidt dat sommige ondernemingen staatssteun ontvangen die strijdig is met de goede werking van de interne markt (§§ 4.5 à 4.7); — de meeste lidstaten hebben wetgeving uitgevaardigd om te voorkomen dat artificiële of abusieve structuren in het leven worden roepen om ondernemingen te laten profiteren van gunstige fiscale regelingen (§ 4.8).

4.2 De gedragscode, die juridisch niet-bindend is, spoort de lidstaten ertoe aan de beginselen van een gezonde belastingconcurrentie na te leven. Naar aanleiding hiervan is een aantal belastingmaatregelen aangewezen, van wetgevende, regelgevende en administratieve aard, die een aanzienlijke impact (kunnen) hebben op de keuze van de locatie voor economische activiteiten van ondernemingen binnen de EU. De betrokken lidstaten hebben ermee ingestemd en concrete toezeggingen gedaan om die maatregelen aan te passen door daaruit ten laatste in 2010 de elementen te halen die leiden tot schadelijke belastingconcurrentie, uitzonderingen daargelaten (16).

4.3 Het EESC is ingenomen met de resultaten van deze gedragscode, omdat de lidstaten met het afschaffen van schadelijke belastingmaatregelen (17) zorgen voor meer gezonde belastingconcurrentie binnen de EU en zo bijdragen aan de voltooiing van de interne markt. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan dit initiatief voort te zetten door de reikwijdte van de gedragscode uit te breiden en onderzoek te doen naar bepaalde bijzondere belastingregelingen die de afgelopen jaren zijn geïntroduceerd.

4.4 Tegelijkertijd is er een communicatiesysteem in het leven geroepen tussen de lidstaten en de Commissie, om na te gaan of veranderingen in het fiscaal recht coherent zijn met het EU-beleid. De lidstaten hebben toegezegd geen nieuwe fiscale maatregelen in te zullen voeren die de belangen van de Unie schaden.

4.5 Het Verdrag van Rome bevatte reeds een verbod voor de lidstaten om ondernemingen steun te verlenen — met inbegrip van fiscale voordelen — die de mededinging op de gemeenschappelijke markt vervalsen of dreigen te vervalsen. De Commissie is daarbij verantwoordelijk gesteld voor het toezicht en de follow-up. In 1997, toen een begin werd gemaakt met de opstelling van de gedragscode, hebben de ministers van financiën, bijeen in het kader van de Raad Ecofin, de Commissie expliciet gemandateerd om haar actie op het gebied van staatssteun voort te zetten en fiscale wetgeving van lidstaten die strijdig is met bovengenoemde bepalingen van het Verdrag, aan te vechten.

4.6 De afgelopen tien jaar heeft de Commissie haar optreden op dit gebied geleidelijk aan uitgebreid. Niet alleen heeft zij — in overleg met de lidstaten — meer duidelijkheid proberen te scheppen inzake de criteria die zij op een hele reeks gebieden hanteert, maar tevens heeft zij specifieke acties ondernomen tegen bepaalde nationale fiscale maatregelen van sommige lidstaten.

4.7 In tegenstelling tot de gedragscode, die een niet-bindend, politiek karakter heeft, is de wetgeving inzake staatssteun juridisch bindend van aard. De Commissie heeft veel gezag op dit gebied en is bevoegd om een onverenigbare steunmaatregel te verbieden of te laten wijzigen, en kan de betrokken lidstaat zelfs verplichten om steun die onverenigbaar is met de interne markt terug te vorderen indien deze niet vooraf is aangemeld. De steunontvangende ondernemingen zijn in dat geval verplicht de fiscale voordelen terug te betalen.

4.8 De meeste lidstaten hebben fiscale bepalingen vastgesteld om belastingontduiking en de verplaatsing van activiteiten naar belastingparadijzen te bestrijden. Alle lidstaten wensen economische activiteiten aan te trekken, daaruit belastinginkomsten te genereren en te voorkomen dat belastbare activiteiten naar het buitenland worden doorgesluisd.

4.8.1 Hoewel de fiscale wetgeving per lidstaat verschilt, dringt de vraag zich soms op of belastingmaatregelen compatibel zijn met de interne markt en het vrij verkeer binnen de Unie als ervan uit wordt gegaan dat het fiscaal recht van alle lidstaten moet overeenstemmen met het EU-recht. Het standpunt ten gronde van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschap komt erop neer dat dergelijke maatregelen ter bestrijding van belastingontduiking en verplaatsing van inkomsten naar belastingparadijzen in principe onverenigbaar zijn met het beginsel van vrij verkeer binnen de EU; dergelijke maatregelen kunnen alleen gerechtvaardigd worden indien zij beperkt blijven tot een proportionele bestrijding van artificiële en abusieve structuren.

4.9 Het EESC is van oordeel dat de bestrijding van belastingfraude een prioriteit moet zijn, en herinnert aan de conclusies van zijn recente advies over dit onderwerp (18).

4.10 Artikel 93 van het Verdrag van Rome schrijft voor dat de Raad met eenparigheid van stemmen de bepalingen vaststelt „die betrekking hebben op de harmonisatie van de wetgevingen inzake de omzetbelasting (…) voorzover deze harmonisatie noodzakelijk is om de instelling en de werking van de interne markt (…) te verzekeren”.

4.11 De Commissie heeft verscheidene interessante initiatieven ontplooid, die erop zijn gericht de interne markt te voltooien met behulp van maatregelen op het gebied van de vennootschapsbelasting. Zo heeft de Commissie op 3 mei 2007 bevestigd dat zij haar werkzaamheden m.b.t. de invoering van een gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting (CCCTB) zal voortzetten. De commissaris voor belastingen zal in de loop van het eerste halfjaar van 2008 een voorstel voor een richtlijn presenteren inzake de toepassing van de CCCTB vanaf het jaar 2010. Het EESC deelt de mening van de Commissie dat de CCCTB aanzienlijk kan bijdragen tot het succes van de interne markt, zelfs als dit meer transparantie en dus een actievere belastingconcurrentie inhoudt. Het EESC dringt er bij de Commissie op aan te volharden in haar werkzaamheden, hoe complex deze materie ook is. In het huidige stadium lijkt het echter nog te vroeg om de details van dit project te bespreken, aangezien de Commissie zelf nog geen gedetailleerd model heeft gepresenteerd voor de vaststelling van een gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag en de invoering van een geconsolideerd heffingssysteem voor de 27 lidstaten van de Unie. Desalniettemin plaatst het EESC nu al een aantal kanttekeningen en vraagtekens bij het CCCTB-project voor de vennootschapsbelasting in de toekomst.

5. Kanttekeningen en vragen m.b.t. de geplande gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting (CCCTB)

5.1 Aangezien de toepassing van de CCCTB door de lidstaten wellicht facultatief wordt (waarschijnlijk op grond van een versterkte samenwerking), hoopt het EESC dat zoveel mogelijk lidstaten deze zullen overnemen, desnoods met een overgangsperiode.

5.2 Als de geplande CCCTB facultatief wordt voor de ondernemingen, zal dit tot gevolg hebben dat de lidstaten die voor die mogelijkheid kiezen, twee systemen voor belastingaangifte en heffing moeten gaan toepassen. Is dat houdbaar nu de meeste lidstaten juist een grotere productiviteit van hun dienstverlening nastreven?

5.3 Als door multinationals voor de CCCTB wordt gekozen, bestaat er dan geen gevaar van verschil in behandeling (formaliteiten, boekhoudkundige en fiscale regelingen) tussen ondernemingen van één en dezelfde lidstaat die voor de CCCTB kiezen?

5.4 Met betrekking tot de twee voorgaande punten: zouden we niet beter kunnen streven naar de geleidelijke toepassing van één systeem op alle belastingplichtigen in één en dezelfde lidstaat?

5.5 Als de CCCTB voor meer transparantie moet zorgen, moet de belastingaangifte voor de gemeenschappelijke heffingsgrondslag dan bij een transnationale instantie worden gedaan?

5.6 Met de CCTB zullen de verschillen in belastingheffing die verborgen zitten in de berekening van de belastinggrondslagen worden afgewenteld op de tarieven van de lidstaten die voor de CCCTB hebben geopteerd. Zal de gemeenschappelijke heffingsgrondslag niet leiden tot een grotere spreiding van de tarieven (in ieder geval van de nominale tarieven)? De belastingconcurrentie dreigt heviger te worden doordat de tarieven zichtbaar worden gemaakt. Een studie van de Commissie uit 2001 heeft laten zien dat de spreiding van nominale tarieven de belangrijkste oorzaak was van de economische distorsies als gevolg van de belastingconcurrentie!

5.7 Als de kloof tussen de belastingtarieven blijft bestaan (in tegenstelling tot de recente tendens tot toenadering) of zelfs groter wordt voor lidstaten die voor de CCCTB hebben geopteerd, zou dan niet kunnen worden overwogen om voor die lidstaten een minimumtarief in te voeren? Dit tarief zou net onder het door de nieuwe lidstaten goedgekeurde tarief kunnen liggen. Voor deze landen zou er dan niets veranderen wat de invoer van buitenlands kapitaal betreft. De andere lidstaten zouden dan een hoger belastingtarief kunnen invoeren, zonder te hoeven vrezen voor een te agressief buitenlands fiscaal beleid t.a.v. hun economisch kapitaal.

Brussel, 13 december 2007. De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité D. DIMITRIADIS

(1) Er is sprake van belastingconcurrentie wanneer de besluiten van een bepaalde overheid (nationaal, regionaal of lokaal) rechtstreeks van invloed zijn op wat de andere overheden kunnen doen, en wanneer de marktmechanismen niet in staat zijn deze interactie te reguleren (bron: OESO); voor meer details, zie bijlage 1.

(2) Schadelijke belastingmaatregelen worden in de Gedragscode inzake de belastingregeling voor ondernemingen omschreven als „maatregelen die de locatie van economische activiteiten in de Gemeenschap in aanzienlijke mate beïnvloeden of kunnen beïnvloeden”. „Potentieel schadelijk” zijn volgens diezelfde gedragscode „belastingmaatregelen die een daadwerkelijk belastingniveau opleveren dat beduidend lager is, inclusief belasting tegen nultarief, dan die welke normaal gesproken in de betrokken lidstaat van toepassing zijn”

(zie http://ec.europa.eu/taxation_customs/taxation/company_tax/harmful_tax_practices/index_en.htm).

(3) PB C 93 van 27.4.2007.

(4) Dubbele niet-heffing kan het gevolg zijn van een gebrek aan coördinatie tussen de nationale belastingstelsels van de lidstaten. „Er kunnen zich ook incongruenties voordoen in de wijze waarop de lidstaten schuld en aandelen definiëren. Een lening kan door sommige lidstaten als een inbreng van aandelen worden beschouwd, wat betekent dat zij de inkomsten uit dit kapitaal niet in de belastingheffing betrekken, terwijl diezelfde lening door andere lidstaten als een schuld kan worden aangemerkt, in welk geval zij toestaan dat de vennootschap die de rente betaalt, deze in mindering brengt. Dit kan resulteren in aftrek in een lidstaat zonder overeenkomstige belastingheffing in een andere lidstaat. Een ander knelpunt zijn de zogenaamde hybride lichamen, dat wil zeggen de lichamen die door sommige lidstaten als een vennootschap worden beschouwd (niet-transparant), terwijl ze door andere juist niet als een vennootschap worden beschouwd (transparant). Deze verschillende kwalificatie kan tot dubbele vrijstelling of dubbele aftrek leiden (Bron: Mededeling van de Commissie „Coördinatie van de directebelastingstelsels van de lidstaten op de interne markt”, COM(2006) 823 final, par. 3)”.

(5) Advies over de Mededeling van de Commissie over „de noodzaak om een gecoördineerde strategie te ontwikkelen ter verbetering van de bestrijding van belastingfraude” (PB C 161 van 13.7.2007, blz. 8).

(6) http://ec.europa.eu/taxation_customs/taxation/company_tax/harmful_tax_practices/index_en.htm#code_conduct. Zie ook bijlage 4.

(7) Zie de recente mededeling van de Commissie „Tenuitvoerlegging van het communautaire programma voor grotere groei en werkgelegenheid en voor een sterker concurrentievermogen van de Europese bedrijven — Vorderingen in 2006 en verdere stappen naar een voorstel voor een gemeenschappelijke geconsolideerde heffingsgrondslag voor de vennootschapsbelasting (CCCTB)”, COM(2007) 223 final van 2 mei 2007.

(8) ECO/165 — CESE 241/2006, PB C 88 van 11.4.2006.

(9) Zie het EESC-advies „Waarde- en aanbodketens in Europa en wereldwijd” (CCMI/037 — PB C 168 van 20.7.2007, blz. 1).

(10) Bron: OESO „Revenue Statistics 1965-2005, 2006 Edition”. De cijfers hebben betrekking op de EU-15.

(11) Het wettelijk belastingtarief is het tarief dat door de wet wordt voorgeschreven.

Het effectieve belastingtarief is de belasting die een individu of onderneming betaalt inclusief alle aftrekmogelijkheden of uitkeringen door de overheid, gedeeld door het totale inkomen of belastbare inkomen van het individu of de onderneming.

De impliciete belastingtarieven worden vastgesteld voor iedere economische functie. Zij worden berekend als het aandeel van de totale belastinginkomsten van de categorie (consumptie, arbeid of kapitaal) ten opzichte van de geschatte potentiële belastinggrondslag die is vastgesteld m.b.v. de nationale productie- en batenrekeningen.

De totale impliciete belasting op kapitaal wordt berekend als de verhouding tussen de inkomsten uit alle vermogensbelastingen en al het (in principe) belastbare kapitaal en de bedrijfsinkomsten in de economie. Hiermee wordt de gemiddelde belastingdruk op kapitaalopbrengsten weergegeven.

(Bron: Europese Commissie, DG TAXUD, Structures of the taxation systems in the European Union: 1995-2004).

Zie de tabellen in bijlage 2 en 3 voor een vergelijking van de nominale en impliciete belastingdruk op kapitaal in de EU. Wegens verschillen in de wijze waarop de effectieve belasting wordt berekend kan hiervoor geen tabel worden gegeven.

(12) Bron: Europese Commissie, Structures of the taxation systems in the European Union: 1995-2004, blz. 83 (doc. TAXUD E4/2006/DOC/3201). De gegevens voor Bulgarije en Roemenië ontbreken nog.

(13) Voor een meer gedetailleerde analyse en presentatie van de gegevens, zie op.cit., blz. 84-87.

(14) Met betrekking tot Duitsland en Ierland is er nog een andere indicator die deze paradox lijkt te bevestigen. De belasting op kapitaal vertegenwoordigt 15 % van de totale belastingdruk in Duitsland, terwijl dit percentage in Ierland 28 % bedraagt (bron: Structures of the taxation systems in the EU, 1995-2004, European Commission., table C.3_T).

(15) In het kader van dit advies is het onmogelijk om voor iedere lidstaat de gegevens apart te analyseren en een gedetailleerde uitleg te geven, of om de statistische indicatoren te vergelijken met andere gegevens.

(16) Voor een aantal regelingen loopt de uiterste termijn af in 2016.

(17) Zie de definitie in voetnoot 2.

(18) Advies over de Mededeling van de Commissie over „de noodzaak om een gecoördineerde strategie te ontwikkelen ter verbetering van de bestrijding van belastingfraude” (ECO/187 — PB C 161 van 13.7.2007, blz. 8).