16.

Ondanks deze in de nieuwe verordening opgenomen voorstellen en maatregelen die bedoeld zijn om de EBI-procedure te verbeteren en een groot deel van de hinderpalen weg te nemen, blijft toch de indruk van een onvoldoende open en te defensieve houding van de Commissie overeind. Dit uit zich voornamelijk op het vlak van de meer politieke aspecten van het burgerinitiatief: — De participatiedemocratie is van bijzonder belang om het vertrouwen in het Europese project te herstellen of te verbeteren. Het EBI moet daarom worden gezien als een grensoverschrijdend instrument om de burgers te laten deelnemen aan de Europese democratie en hun een stem te geven in de Europese beleidsvoering: een Europese publieke ruimte voor debat tussen burgers en beleidsmakers. De nieuwe verordening biedt hiervoor geen adequate basis. — Het huidige belangenconflict op het niveau van de Commissie maakt het EBI als instrument om de participatie en het vertrouwen van de burger te vergroten aanzienlijk minder efficiënt: de Commissie moet tegelijk fungeren als centrale informatieverstrekker en ondersteunende structuur voor EBI’s, is de voornaamste „adressaat” van EBI’s, en bepaalt of een initiatief al dan niet geregistreerd kan worden en ontvankelijk is. — De nieuwe verordening biedt geen oplossing voor dit belangenconflict, met name het feit dat de Commissie fungeert als 1) centrale informatieverstrekker, 2) ondersteunende structuur voor burgerinitiatieven, 3) instantie waar organisatoren zich moeten melden en registeren, 4) instantie die bepaalt of een initiatief geregistreerd kan worden, en 5) orgaan dat verantwoordelijk is voor de follow-up van een geslaagd EBI. Het niet oplossen van dit belangenconflict blijft de doeltreffendheid en legitimiteit van het Europees burgerinitiatief schaden. In het CvdR-advies van 2015 werd daarom voorgesteld om een onpartijdige ad-hoc commissie, bestaande uit deskundigen, wetenschappers en juristen, als een soort „raad van wijzen” of „belangengroep van Europese burgers” te belasten met het onderzoek van de toelatingscriteria. — De Commissie beperkt de EBI’s tot de aangelegenheden die tot de bevoegdheden van de Commissie behoren en die aanleiding kunnen geven tot een rechtshandeling van de Unie in het kader van de Verdragen. De Commissie komt niet los van de legalistische aanpak en schept onvoldoende duidelijkheid met betrekking tot de vast te leggen criteria. Dit kan aanleiding geven tot arbitraire beoordelingen en riskeert het open en transparante politieke debat te fnuiken. — Evenmin heeft de Commissie een voorstel opgenomen dat tegemoet zou kunnen komen aan de wens om ook burgerinitiatieven te aanvaarden die een wijziging van de EU-Verdragen voorstellen. — In de toelatingscriteria hadden ook de rechten en plichten van de burger en het subsidiariteitsbeginsel moeten worden opgenomen. — Er zijn bepaalde burgerinitiatieven die met een belangrijk thema op de proppen komen, maar die er niet in slagen om de 1 miljoen handtekeningen te verzamelen of om in bepaalde landen het vereiste minimum te halen. Vandaag worden deze EBI’s geklasseerd. In de gevallen waarin een aanzienlijk aantal handtekeningen is verzameld zou de Europese Commissie echter passend moeten reageren, zodat de potentiële politieke boodschap en de daarmee gepaard gaande mobilisatie niet verloren gaan. — De Commissie zou in het officiële antwoord dat zij dient te geven op elk Europees burgerinitiatief dat meer dan één miljoen handtekeningen heeft behaald, haar politieke keuzes uitvoerig en transparant moeten toelichten voor het publiek. Een sterke politieke follow-up is noodzakelijk. — Het Europees Parlement heeft een onvervangbare rol te spelen in het aangaan van het publieke politieke debat met de burgers, o.m. door middel van de voorgeschreven hoorzittingen. Het Parlement zou bovendien garant moeten staan voor de politieke follow-up van geslaagde EBI’s en voor het ter harte nemen van de politieke boodschap van EBI’s die er niet in slaagden om het vereiste aantal handtekeningen te verzamelen. — Er moet serieus worden nagedacht over mogelijkheden voor een meer gestructureerde follow-up op de lange termijn van de hoorzittingen van het Europees Parlement; zo zouden burgers de mogelijkheid moeten krijgen om de maatregelen die naar aanleiding van een succesvol Europees burgerinitiatief zijn genomen, te evalueren en het debat over het thema in kwestie voort te zetten. Er moet worden bekeken of het mogelijk is dat het EP na de publicatie van de reactie van de Commissie een formele tweede hoorzitting organiseert waaraan ook de indieners van het EBI deelnemen, zodat het debat tussen alle betrokkenen kan worden voortgezet.