commaE VAN DE EUROPESE GE»«EENSCHAPPEN 
Brussel, 18.06.1996 
COM(96) 284 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD 
NAAR EEN INTERNATIONAAL STELSEL 
VAN MEDEDINGINGSREGELS 

MEDEDELING AAN DE RAAD 
NAAR EEN INTERNATIONAAL STELSEL 
VAN MEDEDINGINGSREGELS 
INHOUD 
I. INLEPING 
a) Wereldwijde aspecten van de mededingingsregels : waarom internationale regels 
noodzakelijk zijn 
b) Het mededingingsaspect 
c) Het handelsaspect 
d) Problemen in verband met de jurisdictie : het vermijden van unilaterale 
maatregelen 
e) Historisch overzicht en recente ontwikkelingen 
II. WELKE ORGANISATIE ? 
IILINTERNATI0NAL3E MEDEDINGINGSREGELS - PUNTEN YAM 
OVERWEGING 
a) Vaststelling van interne mededingingsregelingen 
b) Vaststelling van gemeenschappelijke regels 
c) Totstandbrenging van een instrument voor samenwerking tussen de voor het 
toezicht op de mededingingsvoorwaarden bevoegde autoriteiten 
d) Geschillenbeslechting 
IV. AANVERWANTE ONDERWERPEN 
a) Partyen bij een eventuele overeenkomst 
b) De belangen van de ontwikkelingslanden 
c) Relatie tot de instrumenten van de handelsbescherming 
d) Relatie tot de rechtsorde van de Gemeenschap en van de Lid-Staten 
V. CONCLUSIES 
BIJLAGE 
a) Vaststelling van binnenlandse mededingingsregels 
b) Overeenkomst betreffende gemeenschappelyke regels 
c) Instrumenten voor de samenwerking tussen de mededingingsautoriteiten 
d) Geschillenbeslechting : 
MEDEDELING AAN DE RAAD 
NAAR EEN INTERNATIONAAL STELSEL 
VAN MEDEDINGINGSREGELS 
Deze mededeling gaat over de internationale aspecten van de mededingingswetgeving en 
tracht een antwoord te geven op de vraag of de internationale wettelijke bepalingen 
terzake, en dan vooral die van de WTO, dienen te worden aangevuld met een stelsel van 
specifieke voorschriften die de handhaving van de mededingingsregels 
vergemakkelijken.1 
De in dit document naar voren gebrachte ideeën en voorstellen zijn gebaseerd op het 
verslag van de groep van deskundigen die in juni 1994 door de heer Van Miert werd 
ingesteld. Dit rapport betreffende het mededingingsbeleid in de nieuwe handelsorde en de 
versterking van de internationale samenwerking en regels, werd in juli 1995 
gepubliceerd. 
Het rapport van de deskundigen behandelt zowel de bilaterale als de multilaterale 
samenwerking omdat ervan uitgegaan werd dat deze complementair waren en elkaar 
aanvulden. Dit betekent derhalve dat, hoewel in deze mededeling de nadruk ligt op de 
multilaterale aspecten, de verdere ontwikkeling van de bilaterale 
samenwerkingsovereenkomsten even belangrijk is en een positief effect heeft op de 
werkzaamheden op multilateraal niveau. 
I. INLEPING 
a) Wereldwijde aspecten van de mededingingsregels : waarom internationale regels 
noodzakelijk zjjn 
De voorbije decennia werd de internationale economische activiteit gekenmerkt door 
twee ontwikkelingen, namelijk de liberalisering en de mondialisering van het 
handelsverkeer. Sedert in 1947 de GATT werd opgericht hebbén acht 
onderhandelingsronden plaatsgevonden waarbij de invoerrechten tot een ongekend laag 
niveau werden teruggebracht, namelijk van 35% naar minder dan 4%2. 
Deze mededeling heeft uitsluitend betrekking op de concurrentiebeperkende praktijken van 
ondernemingen. Talrijke overheidsmaatregelen zoals subsidies hebben eveneens gevolgen voor de 
mededingingsverhoudingen. Deze worden tesamen met de concurrentiebeperkende praktijken van 
ondernemingen behandeld in het hoofdstuk betreffende de mededingingsvoorwaarden van het EG-
Verdrag en zijn reeds grotendeels in de overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie 
(WTO) behandeld. 
Dit is het handelsgewogen gemiddelde van de tarieven voor industrieprodukten die in de 
geïndustrialiseerde landen zullen worden toegepast zodra de in het kader van de Uruguay-Ronde 
aangegane verbintenissen volledig ten uitvoer zijn gelegd. 40% van alle invoer in Europa zal zelfs met 
vrijstelling van rechten kunnen plaatsvinden. De ontwikkelingslanden hebben zich in de Uruguay-
Ronde voor het eerst ertoe verbonden hun rechten in het algemeen horizontaal te consolideren op een 
maximum niveau van 20 à 35%. De resterende kwantitatieve beperkingen op de invoer in specifieke 
sectoren zoals de landbouw en de textielsector, evenals bepaalde algemeen voorkomende praktijken 
Dit heeft geleid tot een zeer sterke toename van de handel in goederen en diensten, die 
om de zeven of acht jaar een verdubbeling te zien gaf en is toegenomen van 200 miljard 
dollar aan het begin van de jaren zestig tot meer dan 5.000 miljard dollar in 1994. De 
directe buitenlandse investeringen zijn nog sneller gegroeid, namelijk met een factor 
dertig in minder dan vijfentwintig jaar. De nationale markten zijn thans meer dan ooit 
toegankelijk voor buitenlandse produkten. 
Op micro-economisch niveau heeft het bedrijfsleven wereldwijde strategieën ontwikkeld. 
Liberalisering en technologische vooruitgang hebben ondernemingen ertoe genoodzaakt 
nieuwe produktiemethoden toe te passen, de comparatieve voordelen van hun land te 
benutten, hun mobiliteit te vergroten, produktiefactoren te verplaatsen, nieuwe markten te 
veroveren, enz. Om concurrerend te blijven dienen ondernemingen hun produkten 
dikwijls terzelfder tijd op verschillende markten aan te bieden. De landen zijn hierdoor 
interdependent geworden en de markten van talrijke goederen hebben een regionaal of 
zelfs wereldwijd karakter gekregen. 
Transnationale ondernemingen zijn in aantal en omvang toegenomen. Meer en meer 
handelspraktijken hebben een internationale dimensie. Dit kan tot meer 
grensoverschrijdende concurrentiebeperkende praktijken leiden kartels met 
internationale invloed, overeenkomsten waarbij bepaalde buitenlandse concurrenten op 
oneerlijke wijze worden uitgesloten, internationale misbruiken van machtsposities of 
internationale fusies die de concurrentie beperken. Dergelijke praktijken kunnen de 
mededingingsverhoudingen verstoren en de voordelen van de liberalisering ondermijnen. 
Deze ontwikkelingen doen vragen rijzen omtrent het nut van binnenlandse 
mededingingsregels en het ontbreken van bindende regels op internationaal niveau. 
Talrijke landen of regio's beschikken over verreikende mededingingsregels maar niet 
over passende instrumenten om hun binnenlandse mededingingsregels toe te passen op 
concurrentiebeperkende praktijken met een internationale dimensie. Evenmin zijn zij 
ertoe in staat relevante informatie in te winnen buiten hun rechtsgebied. Er is derhalve 
behoefte aan een juridisch instrument om de handhaving van de mededingingsregels te 
waarborgen. 
Binnen de Gemeenschap worden concurrentiebeperkende praktijken in alle Lid-Staten op 
dezelfde niet-discriminerende wijze afgehandeld. Het mededingingsbeleid is één van de 
hoekstenen van de communautaire rechtsorde. Op mondiaal niveau bestaan er evenwel 
geen mededingingsregels en op talrijke buitenlandse markten kan niet hard genoeg 
worden opgetreden tegen concurrentiebeperkende praktijken die de inspanningen van 
onze ondernemingen teniet doen. 
Internationale mededingingsregels zijn noodzakelijk om vier belangrijke redenen : 
• als onderdeel van de marktoegangsstrategie van de Gemeenschap : 
concurrentiebeperkende praktijken beletten onze ondernemingen de toegang tot de 
zoals vrijwillige exportbeperkingen dienen door alle leden van de WTO geleidelijk te worden 
afgeschaft. 
markten van derde landen en deze praktijken kunnen bij gebrek aan passende 
dwangmaatregelen in deze derde landen niet doeltreffend worden aangepakt zonder 
internationale regels op dit gebied. Bovendien worden Europese ondernemingen 
benadeeld wanneer zij op de wereldmarkt moeten concurreren tegen buitenlandse 
producenten die op hun binnenlandse markt aan minder strenge mededingingsregels 
onderworpen zijn. Multilaterale regels zouden ervoor zorgen dat over de gehele 
wereld vergelijkbare mededingingsvoorwaarden gelden; 
• teneinde problemen op juridisch gebied en op het gebied van de jurisdictie tussen 
landen te voorkomen en de geleidelijke harmonisatie van de mededingingsregels te 
bevorderen. Het is absoluut noodzakelijk de conflicten op het gebied van de 
jurisdictie en de daaruit voortvloeiende handelsconflicten die het gevolg zijn van de 
extraterritoriale toepassing van bepaalde mededingingsregels en van de toepassing 
van de mededingingswetgeving op concurrentiebeperkende praktijken die hun 
oorsprong vinden in het buitenland maar binnen het eigen rechtsgebied effect 
sorteren, tot een minimum te beperken. 
Harmonisatie en conflictbeheersing zouden bovendien meer rechtszekerheid bieden 
aan ondernemingen die in verschillende rechtsgebieden actief zijn en de kosten 
verminderen die deze ondernemingen moeten maken om aan de mededingingsregels 
te voldoen; 
• het verhogen van de doeltreffendheid en de samenhang van het eigen 
mededingingsbeleid van de Gemeenschap. Evenals in talrijke landen is het 
mededingingsbeleid van cruciale betekenis voor de concurrentiepositie van de 
Europese industrie, omdat het de goede werking van onze markteconomie garandeert 
en de consument maximale voordelen biedt. Er is derhalve behoefte aan 
samenwerking om de gevolgen van de mondialisering op te vangen. 
• een betere handhaving van de mededingingswetgeving zou het handelssysteem 
versterken en dit meer in overeenstemming brengen met onze eigen rechtsorde en 
markteconomie, waarvan de mededingingsregels een belangrijk element zijn. 
Een en ander wordt hierna verder toegelicht. 
b) Het mededingingsaspect 
Binnen de Gemeenschap zijn de afschaffing van de handelsbelemmeringen en de 
toepassing van de mededingingsregels hand in hand gegaan. Deze benaderingswijze is 
uniek in de gehele wereld. Het mededingingsbeleid van de Gemeenschap is de voorbije 
35 jaar geleidelijk tot volle ontwikkeling gekomen en wordt thans streng en neutraal 
toegepast3. De Gemeenschap is zodoende een sterk geïntegreerde markt geworden waar 
de mededingingsbepalingen van het Verdrag de integriteit van de gemeenschappelijke 
markt beschermen. Het mededingingsbeleid en de instrumenten van de Gemeenschap op 
dit gebied hebben in wezen evenwel nog steeds een intern karakter en zijn uitsluitend van 
toepassing op handelingen die binnen de gemeenschappelijke markt worden verricht en 
die gevolgen hebben voor de handel tussen onze Lid-Staten. 
De Lid-Staten die voor de oprichting van de Gemeenschap niet beschikten over een instantie die 
toezicht hield op de naleving van de mededingingsvoorwaarden hebben terzelfder tijd de nodige 
wetgeving en toepassingsinstrumenten uitgewerkt op nationaal niveau. 
Het ontbreken van een instrument ter bestrijding van grensoverschrijdende prakhjken 
Talrijke landen of gebieden met een goed functionerend mededingingsbeleid beschikken 
niettemin niet over de noodzakelijke instrumenten om hun binnenlandse 
mededingingsregels toe te passen op praktijken met een internationale dimensie. Zo kan 
het bijvoorbeeld gebeuren dat voor het onderzoek belangrijke informatie zich buiten een 
rechtsgebied bevindt en zodoende voor hen onbereikbaar is. Indien zij niet over het 
nodige bewijs van concurrentieverstorend gedrag beschikken, kunnen de met het toezicht 
op de mededingingsverhoudingen belaste autoriteiten geen maatregelen nemen. 
Het verrmjden van juridische conflictsituaties en mogelijke oplossingen 
In de jaren 80 en 90 is het aantal internationale fusies," strategische 
samenwerkingsvormen, joint ventures, octrooiovereenkomsten, enz. aanzienlijk 
toegenomen. Dergelijke akkoorden worden soms terzelfder tijd door verschillende 
autoriteiten onderzocht, hetgeen ertoe kan leiden dat jurdische conflictsituaties ontstaan 
of in vergelijkbare gevallen uiteenlopende maatregelen worden toegepast. In het uiterste 
geval kan dit tot gevolg hebben dat de toepassing van verschillende wettelijke bepalingen 
op dezelfde feiten tegenstrijdige conclusies ten aanzien van de rechtmatigheid van de 
onderzochte praktijken oplevert. Zelfs wanneer de meningen niet verdeeld zijn over het 
concurrentiebeperkende karakter van een bepaalde praktijk kunnen de in elk 
rechtssysteem toegepaste maatregelen sterk van elkaar verschillen. 
Een betere harmonisatie van de rechtsvoorschriften en een meer intensieve samenwerking 
tussen de met het toezicht op de mededinging belaste autoriteiten zou het gevaar voor 
dergelijke conflicten verminderen en het bedrijfsleven meer rechtszekerheid verschaffen. 
Het vernujden van overbodig werk en onnodige kosten 
Het onderzoek van handelspraktijken is zeer bewerkelijk en gaat met aanzienlijke kosten 
gepaard, zowel voor de ter zake bevoegde instanties als voor de bedrijven waarop het 
onderzoek betrekking heeft. Wanneer een bepaalde handelspraktijk meerdere 
rechtsgebieden bestrijkt, nemen de kosten naar verhouding toe. Een betere samenwerking 
die voorkomt dat bepaalde werkzaamheden tweemaal moeten worden verricht, kan 
kostenverlagend werken, zowel voor de autoriteiten als voor het bedrijfsleven. 
Exportkartels 
Bepaalde praktijken zijn met het huidige instrumentarium door elke instantie moeilijk 
tegen te gaan. Exportkartels4 bijvoorbeeld zijn tot op heden in de exporterende landen om 
handelsredenen (elk land tracht zijn handelspositie te beschermen) niet aan de 
mededingingswetgeving onderworpen. Ook om juridische en praktische redenen wordt de 
mededingingswetgeving niet toegepast. Wanneer een exportkartel geen invloed heeft op 
de markt van het exporterende land zelf, zijn de met de toezicht op de mededinging 
belaste autoriteiten niet bevoegd. Voor het importerende land heeft dit exportkartel echter 
Exportkartels vormen een specifiek probleem in die zin dat de gevolgen ervan uitsluitend merkbaar 
zijn op de markt van het importerende land, terwijl de relevante inforamtie zich in het exporterende 
land bevindt. Dit laatste heeft uitereaard geen belang bij het nemen van maatregelen, noch de 
rechtsbevoegdheid daartoe. 
wel gevolgen voor de situatie op de markt en is er dus derhalve sprake van 
rechtsbevoegdheid. Het probleem is evenwel dat het bewijsmateriaal waarmee het 
bestaan van het kartel kan worden aangetoond zich buiten het rechtsgebied van het 
importerende land bevindt. 
In al deze gevallen zijn de instrumenten waarover de Gemeenschap en haar Lid-Staten 
beschikken ontoereikend. 
Meer in het algemeen zij opgemerkt dat in de huidige geliberaliseerde wereldeconomie 
het mededingingsbeleid van de Gemeenschap ook een externe dimensie dient te hebben. 
De Gemeenschap heeft er belang bij van haar partners te verlangen dat deze de 
mededingingsregels op hun markt op dezelfde wijze toepassen als de Gemeenschap dit 
op haar markt doet, ongeacht de plaats waar de betrokken handelaren gevestigd zijn. 
c) Het handelsaspect 
Gelijke markttoegang 
Concurrentiebeperkende praktijken verstoren het beginsel van de gelijke markttoegang 
zoals dat door de leden van de WTO was overeengekomen. Zij zijn de nieuwe 
handelsbelemmeringen van het geliberaliseerde wereldhandelssysteem. De toepassing 
van de mededingingsvoorschriften verbetert de markttoegang en garandeert in het 
algemeen een open en stabiel handelssysteem. De Gemeenschap dient van haar partners 
te verlangen dat zij op dit gebied dezelfde inspanningen leveren. Het mededingingsbeleid 
is thans duidelijk op het handelsverkeer gericht en de toepassing van de beginselen van 
het mededingingsbeleid op de exportmarkten zal ertoe bijdragen dat onze bedrijven op de 
internationale markten onder gelijke mededingingsvoorwaarden kunnen concurreren. 
Hoewel de overheden thans, wat hun regelgeving en maatregelen betreft, aan een zeer 
strikte internationale discipline onderworpen zijn, bestaan er op internationaal niveau 
geen regels die het mogelijk maken toezicht te houden op concurrentiebeperkende 
handelspraktijken. Dergelijke praktijken vervangen dikwijls de formele door de overheid 
ingestelde belemmeringen voor het handelsverkeer die werden beperkt of afgeschaft. Het 
is duidelijk dat naarmate de tarieven en ander handelsbelemmeringen verder worden 
verlaagd, het bedrijfsleven in toenemende mate zijn toevlucht zal zoeken tot 
concurrentiebeperkende praktijken die de toegang tot de markt belemmeren (zoals kartels 
in combinatie met boycots, uitsluiting door misbruik van machtspositie, uitsluiting door 
verticale handelsbeperking). Daar komt nog bij dat naarmate de industriële structuren in 
de opkomende economieën verder tot ontwikkeling worden gebracht, de ondernemingen 
in deze landen steeds meer verfijnde instrumenten zullen gebruiken om hun markt te 
beschermen tegen concurrentie van buitenaf. Tenslotte zij opgemerkt dat overheden die 
door internationale regels worden beperkt in hun mogelijkheden om hun binnenlandse 
industrie te steunen door middel van administratieve maatregelen, in de verleiding 
kunnen komen hun mededingingsvoorschriften op zeer soepele wijze toe te passen of 
uitzonderingen toe te staan om specifieke sectoren van de industrie te beschermen. 
Hoewel op talrijke van onze exportmarkten mededingingsvoorschriften bestaan, zijn 
concurrentiebeperkende praktijken toch dikwijls alleen maar te bestrijden door een actief 
optreden van de plaatselijke autoriteiten. Bij gebrek aan internationale bepalingen terzake 
zijn onze bedrijven volkomen afhankelijk van de goede wil en de vastberadenheid van de 
instanties in derde landen5. Recente ontwikkelingen hebben aangetoond dat werkelijke of 
vermeende concurrentiebeperkende praktijken tot handelsgeschillen kunnen leiden en dat 
het handelssysteem deze geschillen niet kan oplossen zonder6 gedragsregels die in 
onderling overleg zijn overeengekomen. 
Handelsinstmmenten 
De ontoereikende handhaving van de mededingingsregels op verschillende markten kan 
nog andere gevolgen hebben voor het handelsverkeer. Kartelvorming en dergelijke 
handelsbeperkende praktijken in een derde land stellen bepaalde ondernemingen soms in 
staat zeer grote winsten te boeken op hun eigen markt en vervolgens hun produkten 
beneden de kostprijs te verkopen op buitenlandse markten. Dit kan ertoe leiden dat het 
invoerende land zijn toevlucht moet zoeken tot legitieme handelsinstrumenten zoals anti­
dumpingrechten. Het gebruik van handelsinstrumenten heeft echter geen invloed op de 
situatie in het exporterende land en kan bovendien ongewenste neveneffecten hebben. Uit 
economisch oogpunt zijn dergelijke instrumenten derhalve minder doeltreffend dan 
maatregelen die de praktijken op de binnenlandse markt van het exporterende land 
beïnvloeden. 
Zelfs wanneer er geen bewijs is van dumping, kan de bescherming die ondernemingen op 
hun binnenlandse markt genieten door de niet-correcte toepassing van de 
mededingingsbepalingen, hun concurrentiepositie op buitenlandse markten positief 
beïnvloeden. 
d) Problemen in verband met de jurisdictie : het vermijden van unilaterale 
maatregelen 
Sommige voor de toepassing van de mededingingsregels bevoegde autoriteiten trachten 
problemen in verband met de markttoegang die het gevolg zijn van 
concurrentiebeperkende praktijken op buitenlandse markten aan te pakken door de 
territoriale reikwijdte van hun nationale mededingingsvoorschriften uit te breiden. Dit 
doet vragen rijzen met betrekking tot de jurisdictie7 en de soevereiniteit en kan aanleiding 
Hierbij moet evenwel worden opgemerkt dat in de Verenigde Staten deze wetgeving wordt 
gehandhaafd door middel van particuliere initiatieven bij burgerlijke rechtbanken : particulieren 
worden actief aangemoedigd zelf zaken bij de rechtbank aanhangig te maken met het vooruitzicht op 
een soms zeer hoge schadevergoeding. De mededingingsbepalingen van het EG-Verdrag en de 
nationale wettelijke bepalingen kunnen door particulieren eveneens voor de nationale rechtbanken 
worden ingeroepen. De binnenlandse rechtbanken van derde landen zijn dikwijls echter niet zonder 
meer toegankelijk voor buitenlanders. 
In mei 1995 heeft Kodak overeenkomstig Section 301 van de US Trade Act bij de overheid van de 
Verenigde Staten (USTR) klacht ingediend tegen concurrentiebeperkende praktijken op de Japanse 
markt in verband met fotografische film en papier voor de consumentenmarkt. 
Zie de in 1995 door de Verenigde Staten uitgevaardigde richtlijnen betreffende de handhaving van de 
internationale anti-trustbepalingen. Pogingen van de Verenigde Staten om haar wetgeving buiten haar 
rechtsgebied te doen gelden, waren voor Canada, Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, 
geven tot conflicten tussen landen. Een dergelijke aanpak heeft bovendien zijn 
beperkingen door de wettelijke en praktische problemen die het verzamelen van 
informatie buiten het eigen rechtsgebied doet rijzen. 
Indien de internationale samenwerking zou worden verbeterd, dan zouden de voor de 
mededinging bevoegde autoriteiten minder dikwijls extraterritoriale actie moeten 
ondernemen. Aan het oplossen van problemen door middel van samenwerking zijn grote 
voordelen verbonden, vooral indien deze samenwerking de kans op eliminatie van de 
concurrentiebeperkende praktijken vergroot. 
e) Historisch overzicht en recente ontwikkelingen 
In het verleden werden reeds talrijke initiatieven genomen om regels vast te stellen voor 
het bestrijden van concurrentiebeperkend gedrag. Aan het handvest van Havana lag het 
beginsel te grondslag van een allesomvattend stel regels die zowel op de overheidssector 
als op de particuliere sector van toepassing zouden zijn. Een volledig hoofdstuk van dit 
handvest was aan de handelsbeperkende praktijken gewijd8. Dit handvest van Havana 
werd evenwel niet geratificeerd en werd opgevolgd door de minder ver reikende GATT-
overeenkomst. In het kader van deze overeenkomst werd in de loop van de jaren 50 en 60 
een aantal malen van gedachten gewisseld over de mededingingsvoorwaarden in het 
handelsverkeer doch er werden geen concrete resultaten bereikt9. In de jaren 70 tenslotte, 
werd in het kader van de UNCTAD10 op verzoek van de ontwikkelingslanden een 
volledige code op het gebied van de mededinging vastgesteld. De bepalingen daarvan zijn 
evenwel niet bindend. 
De OESO verricht al jaren belangrijk werk op het gebied van de internationale 
mededinging. Deze organisatie heeft een aanbeveling aangenomen die ondermeer 
voorziet in een niet bindende maar niettemin goed functionerende kennisgevingsregeling 
tussen de betrokken instanties, die reeds een aantal malen werd herzien11. 
Nederland en Zwitserland aanleiding voor het nemen van tegenmaatregelen. Section 301 van de Trade 
Act van 1974 maakt het mogelijk maatregelen te nemen tegen derde landen die 
concurrentiebeperkende praktijken tolereren. 
Zie Hoofdstuk V van het Handvest. Het Handvest van 1947 voorzag in de oprichting van een 
internationale handelsorganisatie die toezicht had moeten houden op het wereldhandelsverkeer. De 
organisatie beschikte over bevoegdheden om op te treden tegen concurrentiebeperkende praktijken : zij 
kon een onderzoek instellen en aanbevelingen doen voor tegenmaatregelen. Het Handvest, dat ook 
maatregelen op het gebied van de investeringen bevatte, werd evenwel niet goedgekeurd en een aantal 
bepalingen ervan werd overgenomen in de minder verstrekkende GATT-Overeenkomst, die op 
1 januari 1995 door de WTO-Overeenkomst werd vervangen. 
Zie GATT BISD 7S/29, 9S/28, 170. 
De "Set of Multilaterally Agreed Equitable Principles and Rules for the Control of Restrictive Business 
Practices" werd in december 1980 door de Algemene Vergadering van de VN aangenomen (VN Doe. 
A/35/48 (1980)). 
Gewijzigd in 1995. Deze Aanbeveling voorziet in een vrijwillige geschillenbeslechtingsprocedure, die 
evenwel nooit toepassing heeft gevonden (C(95) 130/def). 9 
10 
In elk van de drie basisovereenkomsten12 van de WTO zijn specifieke bepalingen 
betreffende de mededinging opgenomen. De Algemene Overeenkomst betreffende de 
Handel in Goederen (GATT) heeft als bijlage een overeenkomst betreffende de 
handelsgerelateerde investeringsmaatregelen (TRIM's) waarin is bepaald dat binnen vijf 
jaar na de inwerkingtreding ervan moet worden onderzocht of het dienstig is de 
overeenkomst aan te vullen met bepalingen betreffende het mededingingsbeleid13. De 
overeenkomst betreffende de handelsgerelateerde aspecten van de intellectuele 
eigendomsrechten (TRIP's) bevat bepalingen betreffende het toezicht op 
concurrentiebeperkende praktijken of de in licentie-overeenkomsten opgenomen 
voorwaarden in verband met de overdracht van technologische kennis of andere 
geoctrooieerde informatie. Deze overeenkomst geeft de betrokken landen bovendien het 
recht zelf wettelijke bepalingen vast te stellen om dergelijke praktijken tegen te gaan en 
voorziet in overleg en uitwisseling van informatie tussen overheidsinstanties ingeval er 
redenen zijn om aan te nemen dat bepaalde octrooien tot misbruiken aanleiding geven en 
nadelige gevolgen hebben voor de concurrentieverhoudingen op de betrokken markt. De 
algemene overeenkomst betreffende de handel in diensten (GATS) bevat bepalingen 
betreffende overleg en uitwisseling van informatie die vergelijkbaar zijn met die van de 
TRIPS-Overeenkomst en legt de landen de verplichting op ervoor te zorgen dat 
dienstverleners die een monopoliepositie hebben, daarvan geen misbruik maken door 
activiteiten te verrichten die buiten hun monopolie vallen. 
Deze bepalingen zijn door hun beperkte draagwijdte echter zeer weinig doeltreffend voor 
het bestrijden van concurrentiebeperkende praktijken op internationaal niveau. 
Bovendien, en dit is nog belangrijker, zou het gebrek aan gedegen multilaterale 
beginselen en normen voor de toepassing en de handhaving van het mededingingsbeleid 
de pogingen tot liberalisatie van het internationale handelsverkeer die nu en in de 
toekomst worden ondernomen, kunnen ondermijnen. 
Naast de bovengenoemde overeenkomsten heeft een toenemend aantal landen 
onderhandeld over bilaterale samenwerkingsovereenkomsten tussen de autoriteiten die in 
hun respectieve landen bevoegd zijn voor de mededinging. Dergelijke overeenkomsten 
zijn in de Euroepse Unie zowel op het niveau van de Gemeenschap als op nationaal 
niveau gesloten. Op communautair niveau bijvoorbeeld werd een 
12 
13 De WTO omvat drie belangrijke overeenkomsten die respectievelijk betrekking hebben op de handel 
in goederen (GATS), de handel in diensten (GATS) en de handelsgerelateerde aspecten van de 
intellectuele eigendomsrechten (TRIP's). De WTO-Overeenkomst zelf en de geïntegreerde 
gèschillenbeslechtingsregeling overkoepelen de drie afzonderlijke overeenkomsten. De WTO bevat 
bovendien een aantal plurilaterale overeenkomsten die uitsluitend de ondertekenaars zelf binden. 
De GATT-Overeenkomst betreffende de handel in goederen bevat een bepaling die ondernemingen 
waaraan bijzondere of exclusieve rechten werden toegekend de verplichting oplegt zich door 
commerciële overwegingen te laten leiden (artikel XVII GATT - dat echter niet volledig het gewenste 
effect sorteert). Van bepaalde zijden is het argument aangevoerd dat concurrentiebeperkende 
praktijken dienen te worden tegengegaan door middel van een zogenaamde "non-violation" complaint. 
Over de multilaterale regels voor investeringen wordt momenteel in de OESO onderhandeld en de 
WTO zal wellicht eerlang een aanvang maken met de werkzaamheden op dit gebied. 
Mededingingsregels kunnen ertoe bijdragen dat (buitenlandse) investeringen uitsluitend onder eerlijke 
mededingingsvoorwaarden geschieden. 
10 
samenwerkingsovereenkomst met de Verenigde Staten ondertekend. In deze 
overeenkomst is ondermeer bepaald dat wanneer een partij maatregelen neemt voor de 
handhaving van haar wetgeving ter zake en deze maatregelen de vitale belangen van de 
andere partij zouden kunnen schaden, zij daarvan kennis geeft aan deze andere partij. 
Voorts voorziet zij in de uitwisseling van informatie in bepaalde omstandigheden, 
alsmede in overleg, samenwerking en conflictbeheersing wanneer maatregelen worden 
genomen om de wetgeving te handhaven. Een belangrijk element hiervan is het 
zogenaamde instrument van de positieve internationale courtoisie14. Dit instrument geeft 
een partij waarvan de vitale belangen worden geschaad door concurrentiebeperkende 
praktijken op het grondgebied van de andere partij de mogelijkheid deze laatste te vragen 
een onderzoek in te stellen en passende maatregelen te nemen. Deze overeenkomsten 
hebben een geleidelijke ontwikkeling doorgemaakt en zijn thans inhoudelijk beter dan 
voorheen het geval was. 
Niettegenstaande de brede consensus over de wenselijkheid van een meer intensieve 
bilaterale samenwerking tussen de met het toezicht op de mededinging belaste 
autoriteiten, blijven de bilaterale samenwerkingsovereenkomsten, evenals de initiatieven 
van de OESO op dit gebied, beperkt van draagwijdte en wat betreft het effect dat zij 
sorteren. Wat de draagwijdte betreft, die weliswaar toeneemt, zij opgemerkt dat enkel de 
EU en een beperkt aantal landen die een zeer actief mededingingsbeleid voeren, 
dergelijke overeenkomsten hebben gesloten. Deze overeenkomsten sorteren bovendien 
slechts een beperkt effect omdat zij geen concrete regels en beginselen bevatten. 
Een andere vraag die rijst in het licht van het bovenstaande is of het mogelijk zal zijn 
enige samenhang te bewaren tussen de talrijke voor de verschillende sectoren gesloten 
handelsovereenkomsten die elk hun eigen mededingingsbepalingen bevatten. Dit element 
wordt des te belangrijker naarmate de koppeling tussen de handel in goederen, diensten 
en buitenlandse investeringen sterker wordt en de respectieve geografische markten 
elkaar overlappen. In het beste geval zal het bedrijfsleven er bij de overheid op 
aandringen een harmonische en consistent beleid te voeren. In het slechtste geval zullen 
ondernemingen misbruik maken van de situatie en trachten te bewerkstelligen dat van 
elke overeenkomst de voor hen meest voordelige bepalingen worden toegepast. 
Er is derhalve behoefte aan een meer gecoördineerd beleid waarbij meerdere landen 
betrokken zijn en dat alle sectoren van de economie omvat. 
IL WELKE ORGANISATIE? 
Er zijn vier alternatieve organisaties die in aanmerking komen voor het opzetten van een 
internationaal beleidsinstrument voor het beheer van de mededingingsregels, namelijk de 
OESO, de UNCTAD, een afzonderlijke op zich staande overeenkomst en de WTO. 
De OESO houdt zich reeds geruimte tijd bezig met de internationale mededingingsregels 
en beschikt over een onafhankelijke secretariaat. Hij is organisatorisch in staat de 
onderhandelingen over een overeenkomst betreffende de internationale 
14 Zie artikel V 
11 
mededingingsregels tot een goede einde te brengen. De OESO heeft echter drie nadelen. 
Deze organisatie heeft geen ervaring met de handhaving van bindende overeenkomsten 
en geschillenbeslechting, kan geen disciplines vaststellen voor de handhaving van 
handelsmaatregelen op het gebied van de mededinging (dergelijke disciplines worden in 
het kader van de WTO vastgesteld) en - het belangrijkste - heeft een beperkt aantal leden. 
De UNCTAD heeft in de loop van de jaren 70 een volledige code op het gebied van de 
mededinging uitgewerkt die op gezette tijden is herzien. Talrijke bezwaren die gelden 
voor de OESO zijn echter ook op de UNCTAD van toepassing, namelijk het gebrek aan 
ervaring met bindende overeenkomsten en met handelsdisciplines op het gebied van de 
mededinging (die in de WTO worden geregeld). 
Voor een afzonderlijke, op zich staande overeenkomst zal in de verschillende landen 
wellicht weinig politieke steun te vinden zijn en bovendien zou de toepassing ervan met 
hogere vaste kosten gepaard gaan. 
De WTO tenslotte waarvan bijna alle landen ter wereld lid zijn, is de meest geschikte 
organisatie voor de totstandbrenging van een dergelijke instrumentarium van 
mededingingsregels15. In het kader van de WTO kan een evenwichtige regeling worden 
uitgewerkt die rekening houdt met de uiteenlopende belangen van zowel de 
ontwikkelingslanden als de geïndustrialiseerde landen. 
De WTO is een gezaghebbende instantie op het gebied van de handelsgerelateerde 
internationale economische regelingen. Talrijke van de bestaande regelingen houden 
nauw verband met concurrentiekwesties (in het bijzonder die betreffende subsidies, 
overheidsondernemingen en intellectuele eigendom). Sommige in het kader van de WTO 
gesloten overeenkomsten bevatten reeds een aantal specifieke bepalingen om 
concurrentiebeperkende praktijken tegen te gaan (zie Le). 
De institutionele infrastructuur van de WTO is transparant en garandeert de nodige 
controle door middel van bepalingen inzake kennisgeving en toezicht. Deze bepalingen 
komen in veel WTO/GATT-overeenkomsten voor. De WTO is bovendien een forum 
voor continu overleg en onderhandeling waar de leden van deze organisatie hun met de 
mededingingsbepalingen verband houdende problemen kunnen bespreken. Bovendien 
beschikt de WTO over een verbeterd, op wettelijke bepalingen gebaseerd systeem van 
geschillenbeslechting tussen overheidsinstanties. Dit dient ter ondersteuning van de 
overeengekomen regelingen en maakt het mogelijk conflicten tot een oplossing te 
brengen. 
De WTO voorziet bovendien in de mogelijkheid een overeenkomst met specifieke 
disciplines te sluiten tussen een beperkt aantal partijen (een zogenoemde plurilaterale 
overeenkomst uit hoofde van artikel IV bij de WTO-Overeenkomst). 
15 Meer dan 25 voormalige landen met staatshandel, waaronder China en Rusland, onderhandelen 
momenteel over toetreding tot de WTO. 
12 
III.INTERNATIONALE MEDEDINGINGSREGELS • PUNTEN VAN 
OVERWEGING 
In deze mededeling wordt ervan uitgegaan dat de oprichting van een internationale 
mededingingsautoriteit met eigen bevoegdheden voor onderzoek en handhaving van de 
bepalingen geen haalbare doelstelling is op de middellange termijn. De betrokken landen 
zouden in dit stadium niet bereid zijn de beperking van hun nationale soevereiniteit en de 
beleidsmaatregelen te aanvaarden die aan een dergelijke structuur verbonden zijn. De 
hiernavolgende en in de bijlage naar voren gebrachte voorstellen gaan derhalve minder 
ver en zijn gebaseerd op verbintenissen van regeringen en intergoevernementele 
procedures. Dit is bovendien het model waarop het internationale handelssysteem sedert 
de tweede Wereldoorlog gebaseerd is. 
De werkzaamheden in verband met de totstandbrenging van internationale 
mededingingsregels maken( het meeste kans op succes indien zij geleidelijk worden 
aangepakt. Het streven zou erop gericht zijn het mededingingsbeleid van de verschillende 
landen stapsgewijs te coördineren. Hiertoe zou een werkgroep in de WTO kunnen 
worden opgericht die zijn werkzaamheden in een eerste stadium zou beperken tot die 
gebieden waar op korte termijn een concensus kan worden bereikt. De meer ambitieuze 
doelstellingen zouden dan tot later worden uitgesteld. De belangrijkste stadia van deze 
gefaseerde benadering zijn : 
a) Vaststelling van interne mededingingsregelingen 
Een eerste stap zou erin kunnen bestaan dat de leden van de WTO zich individueel ertoe 
verbinden interne structuren op het gebied van de mededinging uit te werken. De 
belangrijkste elementen van een dergelijke structuur zouden bestaan in : 
- fundamentele mededingingsregels in de binnenlandse wetgeving voor het tegengaan 
van concurrentiebeperkende praktijken zoals concurrentiebeperkende 
overeenkomsten tussen ondernemingen, misbruik van machtsposities en fusies; 
- de instandhouding of de totstandbrenging van interne regelingen voor de handhaving 
van deze bepalingen om te garanderen dat deze daadwerkelijk worden toegepast, met 
inbegrip van de nodige instrumenten voor onderzoek en passende sancties; 
toegankelijkheid, voor particuliere personen of organisaties, tot de met de handhaving 
van de mededingingsbepalingen belaste binnenlandse autoriteiten, met inbegrip van 
de nationale rechtbanken, op een billijke, transparante en niet-discriminatoire 
grondslag. 
b) Vaststelling van gemeenschappelijke regels 
Terzelfder tijd zouden de leden van de WTO moeten trachten een aantal 
gemeenschappelijke beginselen vast te stellen en deze op internationaal niveau te doen 
aanvaarden. Dit zou : 
13 
- bevorderlijk zijn voor een wereldwijde uniformering van de 
mededingingsvoorwaarden; 
- een nauwere samenwerking tussen de met het toezicht op de mededingingsregels 
belaste autoriteiten vergemakkelijken en de weg effenen voor de coördinatie van de 
internationale handhaving van deze bepalingen; 
- een geleidelijke harmonisering van de mededingingswetgevingen in de hand werken. 
Gemeenschappelijke beginselen of regels kunnen geleidelijk en stapsgewijze worden 
uitgewerkt, m een eerste stadium kan het wenselijk zijn de aandacht vooral te richten op 
horizontale beperkingen, (horizontale prijsbinding of produktie-afspraken, afspraken over 
het verdelen van de markt, offertevervalsing, collectieve boycots en exportkartels). Met 
de bestrijding van de andere praktijken, zoals misbruik van machtsposities, bepaalde 
verticale beperkingen, bv. exclusieve distributie- of leverantie-overeenkomsten) zou 
tezelfdertijd kunnen worden begonnen, maar dit zal wellicht meer tijd in beslag nemen. 
c) Totstandbrenging van een instrument voor samenwerking tussen de voor het 
toezicht PP de mededingingsvoorwaarden bevoegde autoriteiten 
Transparantie is een essentieel element van de mededingingswetgeving. Er zouden 
bepalingen kunnen worden vastgesteld in verband met de kennisgeving, de uitwisseling 
van informatie en samenwerking tussen de bevoegde autoriteiten. Deze zouden 
ondermeer in samenwerkingsprocedures kunnen voorzien, bijvoorbeeld wanneer de 
instanties in de betrokken landen gelijktijdig een onderzoek instellen naar een bepaalde 
concurrentiebeperkende praktijk. De negatieve en positieve instrumenten van de 
internationale courtoisie zouden eveneens verder tot ontwikkeling kunnen worden 
gebracht16. 
d) Geschillenbeslechting 
Naast zijn natuurlijke rol als permanent forum voor onderhandelingen ter aanpassing of 
versterking van overeengekomen regels en verplichtingen vervult de WTO bovendien de 
functie van geschillenbeslechtingsmechanisme wanneer een land van mening is dat de 
overeengekomen WTO-regels door een andere partij werden overtreden. Particuliere 
personen of organisaties hebben geen toegang tot de geschillenbeslechtingsprocedure van 
de WTO. Het WTO-mechanisme zou bijvoorbeeld kunnen worden toegepast wanneer 
een land nalaat binnenlandse mededingingsregels vast te stellen of in een specifiek geval 
niet ingaat op een door een ander lid van de WTO ingediend verzoek tot handhaving van 
16 Deze kunnen zowel op de bepalingen van de OESO als op die van bilaterale overeenkomsten 
gebaseerd zijn. Het beginsel van de negatieve internationale courtoisie houdt in dat een partij bij de 
maatregelen die zij neemt rekening houdt met de vitale belangen van de andere partij. Het instrument 
van de positieve internationale courtoisie (zie eveneens bovenaan bladzijde 7) biedt een partij de 
mogelijkheid een ander partij te vragen op basis van haar eigen bevoegdheden een onderzoek in te 
stellen naar activiteiten die de vitale belangen van de eerstgenoemde partij schaden. 
14 
bepaalde mededingingsbepaling. De desbetreffende bepalingen zouden indien nodig 
kunnen worden aangepast aan de specifieke kenmerken van de mededingingswetgeving 
en van het mededingingsbeleid en zouden geleidelijk ten uitvoer kunnen worden gelegd. 
Het bovenstaande wordt nader toegelicht in de bijlage. 
IV. AANVERWANTE ONDERWERPEN 
a) Partijen bjj een eventuele overeenkomst 
Een internationale overeenkomst betreffende de mededingingsregels zou voordeel bieden 
aan alle landen van de internationale handelsgemeenschap. Alle landen zouden partij 
kunnen worden bij een overeenkomst waarin zij zich ertoe verbinden de 
mededingingsbepalingen in hun binnenlandse wetgeving op te nemen. 
Terzelfder tijd zou de toepassing van de bepalingen betreffende de samenwerking en de 
handhaving van de overeenkomst de deelnemende landen ertoe verplichten een goed 
functionerende administratie te voeren die gevoelige informatie kan verwerken en 
handelspraktijken in een dynamische context kan beoordelen. Talrijke 
ontwikkelingslanden beschikken nog niet over een dergelijke administratie. 
Derhalve mag redelijkerwijze worden aangenomen dat, indien zij worden aangenomen, 
de samenwerkingsvoorschriften van een mededingingsovereenkomst in een eerste 
stadium uitsluitend van toepassing zouden zijn tussen een beperkt aantal partijen die over 
goed functionerende anti-trustinstanties beschikken. De geïndustrialiseerde landen en de 
rijke ontwikkelingslanden zouden een aanvang kunnen maken met een dergelijk 
samenwerkingssysteem en daar geleidelijk meer en meer landen bij betrekken. Elk land 
dat in staat is de uit de overeenkomst voortvloeiende verplichtingen na te komen zou in 
aanmerking komen voor deelneming. 
De intensiteit van de samenwerking tussen de betrokken landen, bijvoorbeeld op het 
gebied van de informatie-uitwisseling, kan verschillend zijn. 
b) De belangen van de ontwikkelingslanden 
Concurrentiebeperkende praktijken van particuliere bedrijven vormen reeds lang een 
probleem voor de ontwikkelingslanden. De omzet van talrijke multinationals overtreft het 
BBP van het gemiddelde ontwikkelingsland en het wordt dan ook steeds meer 
noodzakelijk dat het particuliere bedrijfsleven een minimum aan discipline in acht neemt 
op de markten van deze landen. Met het oog hierop heeft de UNCTAD in 1980 zijn code 
op het gebied van de mededinging vastgesteld. De ontwikkelingslanden hebben er dan 
ook alle belang bij een verdere versterking van de internationale regels na te streven, 
zeker indien deze van toepassing worden op praktijken als exportkartels, die momenteel 
aan elke doeltreffende controle ontsnappen17. 
Opgemerkt zij evenwel dat een mededingingsinstrument geen wondermiddel is dat alle moeilijkheden 
oplost waarmee de ontwikkelingslanden worden geconfronteerd als gevolg van hun beperkte 
15 
Ook indien de ontwikkelingslanden in een eerste stadium geen partij zijn bij de 
samenwerkingsbepalingen tussen de voor de mededingingsverhoudingen bevoegde 
autoriteiten (zie punt Hl a) zouden zij toch voordeel hebben bij een beter toezicht op de 
concurrentiebeperkende praktijken met een internationaal karakter. Deze landen zouden 
bovendien, evenals de andere landen van de WTO, toegang hebben tot de 
geschillenbeslechtingsprocedure wanneer overeengekomen basisregels en 
handhavingsinstrumenten door de andere landen niet naar behoren worden toegepast. 
Voorts zouden zij de voordelen genieten die verbonden zijn aan de aanvaarding van de 
meestbegunstigingsclausule door de geïndustrialiseerde landen en de nieuw 
geïndustrialiseerde landen, ook indien zij zelf minder zware verplichtingen (bv. wat de 
overgangsperioden betreft) zouden hebben. 
Ten slotte zouden alle leden van de WTO, met inbegrip van de ontwikkelingslanden, 
profijt trekken van eventuele uitspraken in het kader van de 
geschillenbeslechtingsprocedure die nieuwe afzetmogelijkheden kunnen scheppen. 
Aangezien mededingingsregels ervoor kunnen zorgen dat de investeringen onder normale 
en eerlijke voorwaarden geschieden, is een doeltreffende mededingingsregeling 
bevorderlijk voor liberale investeringsregelingen. 
De totstandbrenging van een passend mededingingsinstrument is een complexe taak die 
omvangrijke middelen en een intensieve opleiding vereist. Het mededingingsinstrument 
dient derhalve bepalingen te bevatten betreffende technische bijstand aan landen die 
daarom verzoeken. 
c) Relatie tot de instrumenten van de handelshescherming 
De relatie tussen het mededingingsinstrument en de werking van de bestaande 
handelsinstrumenten is een belangrijk element van het debat handel/mededinging. Het is 
juist dat de opneming van mededingingsbepalingen in de handelswetgeving en/of een 
verderreikende en effectievere handhaving van de mededingingsvoorschriften door 
nauwere internationale samenwerking het beroep op instrumenten van 
handelsbescherming minder dikwijls noodzakelijk zou maken. 
Mededingingsinstrumenten kunnen echter nooit in de plaats treden van 
handelsinstrumenten. Deze laatste verliezen hun bestaansgrond uitsluitend in het kader 
van een volledig geïntegreerde markt. Een stelsel van mededingingsregels zou derhalve 
een aanvulling vormen op de bestaande handelswetgeving en, zodoende, een nieuw 
instrument beschikbaar stellen voor het bestrijden van concurrentiebeperkend gedrag op 
niet-geïntegreerde markten. De nieuwe instrumenten treden derhalve niet in de plaats van 
de huidige instrumenten maar vullen deze aan. 
De gang van zaken binnen de EG zelf is illustratief voor het bovenstaande punt. In het 
intracommunautaire handelsverkeer worden geen anti-dumpingmaatregelen genomen 
binnenlandse instrumenten en onderzoekscapaciteit. De noodzaak van technische bijstand aan de 
ontwikkelingslanden wordt hiermee nogmaals onderstreept. 
16 
aangezien dit een volledig geïntegreerde markt is18. Deze integratie betekende voor de 
Lid-Staten : afschaffing van alle douanerechten, opheffing van de maatregelen van gelijke 
werking als douanerechten (wat een ingrijpender concept is dan de verplichting tot het 
verlenen van de nationale behandeling waarin de GATT voorziet) en de toepassing van 
de vier vrijheden (goederen, diensten - met inbegrip van de vestiging, kapitaal - met 
inbegrip van investeringen, en arbeid). Dit heeft de totstandkoming van de interne markt 
mogelijk gemaakt en heeft gezorgd voor een relatieve monetaire stabiliteit. De 
mededingingswetgeving werd efficiënt toegepast, ondermeer met het uitdrukkelijke doel 
de markten van de Lid-Staten te integreren, door een autoriteit met autonome 
bevoegdheden op het gebied van onderzoek en handhaving. Al deze elementen 
ontbreken momenteel in het wereldhandelssysteem. Het onder II uiteengezette stelsel 
reikt veel minder ver dan de mededingingsregelingen van de EG en zal zijn waarde 
moeten bewijzen. 
d) Relatie tot de rechtsorde van de Gemeenschap en van de Lid-Staten 
In deze mededeling wordt ervan uitgegaan dat een stelsel van mededingingsregels dat 
door onderhandelingen in de WTO tot stand komt, verenigbaar zal zijn met de 
mededingingsbepalngen van de EG, in het bijzonder die van het EG-Verdrag. Het WTO-
instrument zelf zou, zoals in de GATT/WTO-context gebruikelijk is, zich richten tot 
overheden en zou niet rechtstreeks toepasselijk zijn, noch direct effect sorteren. Het zou 
bovendien een veel algemener karakter hebben dan de overeenkomstige bepalingen van 
de EG-wetgeving en de nadruk zou in de eerste stadia liggen op procedurele 
verplichtingen. Om deze redenen alleen al is het hoogst onwaarschijnlijk dat een verslag 
van een WTO-panel over de in de WTO overeengekomen regelingen ooit in strijd zal zijn 
met de jurisprudentie van het Hvj van de EG in verband met de artikelen 85 en 86 en 
aanverwante wetgeving19. 
Bovendien is het bedrijfsleven ook binnen de Gemeenschap reeds aan verschillende 
mededingingsregelingen onderworpen en het doel van een internationaal stelsel zou er 
juist in bestaan de uniforme en rationele toepassing van de mededingingsbeginselen op de 
verschillende markten te bevorderen. 
Een tweede element houdt verband met de deelname aan een internationaal stelsel. 
Aangezien de mededinging niet tot de exclusieve bevoegdheid van de Gemeenschap 
19 De EER-Overeenkomst tussen de EG en de EVA is op dezelfde beginselen gebaseerd : anti­
dumpingrechten kunnen niet worden toegepast op gebieden waar het acquis communautaire werd 
overgenomen. In de handel tussen de Gemeenschap en de landen van Midden- en Oost-Europa 
daarentegen zijn nog wel anti-dumpingmaatregelen mogelijk evenals tussen de Verenigde Staten , 
Canada en Mexico in het kader van het NAFTA-Verdrag. Tussen de EU en Turkije zijn 
niettegenstaande de totstandbrenging van een douane-unie niettemin anti-dumpingmaatregelen 
mogelijk. 
Een gebied waar een WTO-instrument en een overeenkomstige EG-Verordening nog dichter bij elkaar 
liggen dan op het gebied van de mededinging, is dat van de anti-dumping. De EG-Verordening bevat 
in dit geval de uitvoeringsbepalingen van het WTO-instrument. De op het WTO-instrument 
gebaseerde panelrapporten en de op de EG-Verordening gebaseerde uitspraken van het Hvj EG zijn tot 
nog toe niet met elkaar in strijd geweest. 
17 
behoort, zou bij internationale zaken zowel de Gemeenschap als zodanig (indien de 
handel tussen de Lid-Staten in het geding is) als één enkele Lid-Staat (indien alleen deze 
Lid-Staat problemen ondervindt) kunnen betrokken zijn. De regelgeving zou rekening 
moeten houden met beide mogelijkheden, zonder de eenheid van de Gemeenschap op 
handelsgebied in het gedrang te brengen. 
V. CONCLUSIES 
De Commissie verzoekt de Raad kennis te nemen van deze mededeling. 
Constaterende dat een grotere multilaterale inspanning wereldwijd tot beter op elkaar 
afgestemde beleidsmaatregelen, betere mededingingsregels en een meer doeltreffende 
handhaving van deze regels zou leiden; 
Overwegende dat een internationaal stelsel van mededingingsregels kan bijdragen aan 
een gelijke behandeling van alle betrokkenen en zodoende de kosten, verstoringen van 
het handelsverkeer en conflicten in de internationale handel kan verminderen die het 
gevolg zijn van uiteenlopende binnenlandse mededingingsregels; 
Erkennende dat, naast de voortdurende bilaterale samenwerking met belangrijke partners, 
een nauwere multilaterale samenwerking op het gebied van de mededinging op dit 
ogenblik wenselijk en mogelijk is en aanzienlijk zou bijdragen tot een efficiëntere, 
stabielere en betere geïntegreerde wereldeconomie, waar zowel de Gemeenschap als haar 
Lid-Staten en alle leden van de WTO voordeel bij zouden hebben; 
Erkennende dat, de eventuele totstandbrenging van een internationaal stelsel van 
mededingingsregels in het belang is van alle handeldrijvende landen, ongeacht hun 
ontwikkelingsniveau; 
Overwegende dat de Gemeenschap een ruime ervaring heeft met de uniforme toepassing 
van mededingingsbepalingen in verschillende landen. 
Stelt de Commissie de Raad voor het hiernavolgende standpunt in te nemen : 
• De Commissie krijgt de opdracht een standpunt voor te bereiden voor de vergadering 
van ministers van de WTO die in december 1996 te Singapore wordt gehouden. De 
leden van de WTO zal worden voorgesteld dat deze organisatie een werkgroep 
opricht die vanaf 1997 oriënterend onderzoek doet naar de totstandbrenging van een 
internationaal stelsel van mededingingsregels. 
• In het kader hiervan dienen alle landen zich ertoe te verbinden binnenlandse 
mededingingsregels en bepalingen voor de handhaving daarvan vast te stellen. Een 
beperkt aantal landen zou de verbintenis moeten aangaan een instrument voor de 
uitwisseling van gegevens tussen de voor de mededinging bevoegde autoriteiten vast 
te stellen, een instrument in het boven te roepen dat het mogelijk maakt om 
18 
maatregelen op buitenlandse markten te verzoeken en een intergouvernementeel 
geschillenbeslechtingsmechanisme uit te werken. 
Het Europese bedrijfsleven dient te worden geraadpleegd en nauw bij de 
ontwikkelingen op dit gebied te worden betrokken; 
de Gemeenschap dient het inititatief te nemen op dit gebied en haar streven dient erop 
gericht te zijn een internationale consensus tot stand te brengen en andere leden van 
de WTO ertoe te bewegen de multilaterale werkzaamheden op dit gebied te steunen. 
de OESO en de UNCTAD dient te worden gevraagd hun werkzaamheden op het 
gebied van het handelsverkeer en de mededinging voort te zetten, rekening houdend 
met de ontwikkelingen in de WTO. 
19 
BIJLAGE 
In deze bijlage worden de in deel ut van de Mededeling naar voren gebrachte ideeën 
nader toegelicht. Talrijke van deze voorstellen zijn afkomstig uit OESO-documenten en 
andere bronnen en zijn ter oriëntatie opgenomen : 
a) Vaststelling van binnenlandse mededingingsregels 
Een internationaal stelsel van mededingingsregels kan het best geleidelijk tot stand 
worden gebracht. Een eerste stap zou erin kunnen bestaan ervoor te zorgen dat elk land in 
zijn nationale wetgeving bepalingen op het gebied van de mededinging opneemt die van 
toepassing zijn op concurrentiebeperkende overeenkomsten, misbruik van machtspositie 
en fusies. Met het oog hierop dient te worden voorzien in passende procedures die een 
efficiënte toepassing van de regels mogelijk maken, zoals onderzoeksinstrumenten en 
doeltreffende straffen, evenals in toegang tot het rechtssysteem, transparantie en non-
discriminatie. 
Hoewel een toenemend aantal landen over een geavanceerde wetgeving beschikt die een 
doeltreffende controle op consumentenbeperkende handelspraktijken mogelijk maakt, 
beschikken sommige ontwikkelingslanden nog niet over dergelijke bepalingen. Een door 
alle landen ondertekende overeenkomst betreffende de toepassing van 
mededingingsbepalingen biedt bovendien het voordeel dat de binnenlandse rechtbanken 
een integraal onderdeel gaan vormen van de handhavingsprocedures, zoals in de meeste 
geïndustrialiseerde landen reeds het geval is20. Bedrijven konden niet worden verplicht 
overeenkomsten na te leven die verboden waren omdat de handhaving daarvan niet bij de 
nationale rechtbanken kon worden afgedwongen. 
Een ander belangrijke element is de sectoriële reikwijdte. Een recent onderzoek van de 
OESO heeft aangetoond dat zelfs in de OESO-landen de mededingingswetgeving niet 
alle mogelijke gevallen bestrijkt. De meeste landen passen hun mededingingswetgeving 
niet toe op bepaalde sectoren van de economie21. Een eerste stap naar de oplossing van dit 
probleem zou erin kunnen bestaan een lijst op te stellen van deze sectoren en alle landen 
te verzoeken zich tot een "standstill" en een geleidelijke vermindering te verbinden22. 
De mededingingsregels dienen op dezelfde wijze van toepassing te zijn voor alle 
deelnemers aan het economisch verkeer. Deze regels dienen eveneens te gelden voor 
overheidsondernemingen en ondernemingen met bijzondere of exclusieve rechten, 
behalve voor dat, deel van hun activiteiten waarbij hun taak als overheidsinstantie 
belangrijker is dan de toepassing van de mededingingswetgeving. 
b) Overeenkomst betreffende gemeenschappelijke regels 
20 Bij de onderhandelingen in de Uruguay-Ronde over de eerbiediging van de intellectuele 
eigendomsrechten (TRIP's) werd dezelfde werkwijze toegepast. 
21 "Overview on Coverage of Competition Laws and Policies" door Prof. B. Hawk. 
22 Zie de werkzaamheden van de OESO op dit gebied. 
X.O 
Er bestaat een algemene consensus over de negatieve gevolgen van horizontale 
beperkende praktijken, zoals kartels, marktverdelingsovereenkomsten, boycot van 
buitenlandse ondernemingen, verticale prijsbinding, offertevervalsing en exclusieve 
collectieve handel, voor de mededingingsverhoudingen. Het zou mogelijk moeten zijn in 
een vroeg stadium internationale bepalingen vast te stellen om deze praktijken tegen te 
gaan. De desbetreffende bepalingen dienen eveneens te gelden voor de exportkartels. 
Deze zijn in de exporterende landen niet aan de mededingingswetgeving onderworpen. 
Hoewel de wetgeving van de meeste invoerende landen wel op dergelijke kartels van 
toepassing is23, zijn deze toch moeilijk te bestrijden omdat het invoerende land over te 
weinig informatie beschikt. Een internationale overeenkomst die de exportkartels 
verbiedt, zou een einde maken aan deze afhankelijkheid van andere landen. 
Voor de verticale beperkingen, zoals exclusieve distributie- of leveringsovereenkomsten, 
dient eveneens een oplossing te worden gevonden, hoewel hieromtrent minder snel een 
consensus zal worden bereikt en de landen wellicht meer bewegingsvrijheid zullen willen 
hebben bij het beoordelen van de gevolgen van verticale beperkingen voor de 
mededinging24. 
Een gemeenschappelijke benadering van de verticale beperkingen zou vooral kunnen 
gericht zijn op die welke de markttoegang verhinderen. De werkgroep zou kunnen nagaan 
in welke mate de voor de mededinging bevoegde autoriteiten rekening kunnen houden 
met de internationale dimensie en met de gevolgen van beperkingen van de markttoegang 
voor de mededinging op de binnenlandse markt wanneer een klacht wordt ingediend 
overeenkomstig de bepalingen van het internationale stelsel (zie verder). 
Een dergelijk onderzoek door een voor de mededinging bevoegde autoriteit illustreert het 
feit dat een correcte beoordeling van concurrentiezaken niet mogelijk is zonder een 
diepgaand onderzoek van de internationale context : het mededingingsbeleid van 
verschillende landen kan niet identiek zijn en elke markt dient op haar eigen merites dient 
te worden beoordeeld met inachtneming van de economische omstandigheden en 
structuren die van invloed zijn op de toegankelijkheid van en de 
mededingingsverhoudingen binnen deze markt. Bij een onderzoek van de betrokken 
praktijken zouden de voor de mededinging bevoegde autoriteiten - zoals velen overigens 
thans reeds doen - rekening houden met factoren zoals het effect van 
handelsbelemmeringen (tarifaire en non-tarifaire), belemmeringen op het gebied van de 
regelgeving (bijvoorbeeld afwijkende normen, beperkingen op de distributie of de 
ondersteunende diensten), belemmeringen voor buitenlandse investeringen, de 
verhouding tussen invoer en buitenlandse investeringen en de structuur van de 
samenwerkingsverbanden tussen ondernemingen. Aan de besluitvorming van de voor de 
mededinging bevoegde autoriteiten zou echter nog steeds het beginsel van de 
23 
24 Bijvoorbeeld "houtstof ' - uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen van 27 
september 1988,1988 Jurisprudentie 5193. 
Ten dele als gevolg van verschillen in de doelstellingen en beginselen hebben de Gemeenschap en 
sommige van haar handelspartners een verschillende aanpak : de Gemeenschap is vrij streng wat de 
verticale beperkingen betreft die de marktintegratie belemmeren - uitvoerverboden en bepaalde 
territoriale beperkingen, terwijl de Verenigde Staten wat dit betreft een meer tolerante visie hebben. 
Een uitzondering hierop is de verticale prijsbinding die in de meeste rechtssystemen verboden is. 
21 
doeltreffendheid ten grondslag liggen, aangezien dit een fundamenteel element is van het 
mededingingsbeleid. Het beginsel dat in grensoverschrijdende gevallen rekening dient 
worden gehouden met de internationale dimensie zou evenwel worden opgenomen in 
gemeenschappelijke regels die op alle concurrentiebeperkende praktijken van toepassing 
zijn25. Naarmate een markt als minder toegankelijk wordt beoordeeld, zou ter 
compensatie van deze slechte toegankelijkheid meer belang worden gehecht aan 
buitenlandse concurrentie. 
Deze redenering zou ook kunnen worden toegepast bij de voorbereiding van een 
overeenkomst betreffende misbruik van machtsposities. In het algemeen wordt 
aangenomen dat uitsluitingspraktijken, belemmering van de toegang tot essentiële 
voorzieningen en praktijken die een concurrentiebeperkend effect kunnen hebben, zoals 
getrouwheidspremies of bindende overeenkomsten en produktiebeperkingen, tot een 
misbruik van machtspositie kunnen leiden. Zoals bij de handhaving van de Europese 
mededingingswetgeving is gebleken, kunnen deze praktijken het handelsverkeer nadelig 
beïnvloeden en de markttoegang belemmeren. Andere praktijken zoals de toepassing van 
buitensporig hoge prijzen, woekerprijzen en bepaalde verticale regelingen, dienen nog 
nader te worden onderzocht. 
Het aantal internationale fusies is sterk toegenomen. Het zou voorbarig zijn nu reeds 
internationale, concrete regels voor te stellen op dit gebied. Op dit ogenblik dienen 
ondernemingen eenzelfde fusie terzelfder tijd aan verschillende mededingingsautoriteiten 
mede te delen. Door een harmonisatie van de procedures zou kunnen worden voorkomen 
dat ondernemingen en overheidsinstanties meermaals dezelfde formaliteiten moeten 
vervullen en een betere samenwerking zou het gevaar voor tegenstrijdige beslissingen 
verminderen26. Een eerste stap zou erin kunnen bestaan de kennisgevingsformulieren en 
termijnen te harmoniseren27. 
c) Instrumenten voor de samenwerking tussen de mededingingsautoriteiten 
25 
26 
27 Deze benaderingswijze is vergelijkbaar met die van het Handvest van Havana (artikel 46) waarin is 
bepaald dat het niet nemen van maatregelen door een bepaalde overheid om beperkingen van de 
markttoegang te voorkomen, als een schending van de overeenkomst wordt beschouwd. De 
Jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschap past hetzelfde beginsel toe, 
namelijk dat een bepaalde praktijk dient te worden beoordeeld in zijn economische en juridische 
context en dat rekening moet worden gehouden met het belang dat van oudsher wordt gehecht aan het 
vrijwaren van de markttoegang, hoewel enkel tussen Lid-Staten. Zie Henninger (Delimitis) - uitspraak 
van het Hof van Justitite van 28 februari 1991. 
De Fusieverordening van 1990 sorteert ook effect buiten het rechtsgebied : zij geeft de Commissie de 
bevoegdheid een onderzoek in te stellen naar fusies van buiten de EG gevestigde ondernemingen 
indien deze een omzet van 5 miljard ecu of meer hebben en wanneer twee van de betrokken 
ondernemingen binnen de EG een omzet van ten minste 250 miljoen ecu hebben. Wanneer een fusie 
door meer dan een overheidsinstantie wordt onderzocht, kan het gebeuren dat één instantie deze 
verbiedt terwijl een andere slechts de verplichting oplegt bepaalde delen af te stoten of zelfs helemaal 
geen bezwaar heeft tegen de fusie. 
Het Whish/Wood "Merger Process Convergence Report" van de OESO van 1993 bevat een aantal 
voorstellen voor de harmonisatie van de internationale procedures voor de kennisgeving van fusies. 
%t 
Uitwisseling van relevante informatie is een belangrijk element van de samenwerking 
tussen de voor de mededinging bevoegde autoriteiten. Bedrijfsgegevens genieten echter 
in alle rechtssystemen zware juridische bescherming en het is nauwelijks voorstelbaar dat 
vertrouwelijke documenten routinematig tussen de met het toezicht op de mededinging 
belaste autoriteiten worden uitgewisseld28. 
De uitwisseling van informatie dient met de nodige zorgvuldigheid te worden 
georganiseerd. In het algemeen mag er worden van uitgegaan dat de bereidheid tot 
samenwerking van overheidsinstanties het grootst zal zijn wanneer zij bij het onderzoek 
van eenzelfde geval dezelfde criteria hanteren. De uitwisseling van informatie is 
moeilijker wanneer verschillende oplossingen worden overwogen. In het uiterste geval 
zou het kunnen gebeuren dat een overheidsinstantie duidelijke maatregelen nastreeft 
terwijl haar pendant geen enkele maatregel overweegt. Dit laatste voorbeeld is het 
moeilijkste en in dit geval is de behoe/te aan nauwkeurige informatie dan ook het grootst. 
Een belangrijke eerste stap bij de totstandbrenging van bepalingen betreffende de 
uitwisseling van gegevens zou erin kunnen bestaan een overzicht op te stellen van de 
soorten informatie die in de onderscheidene landen als vertrouwelijk worden beschouwd 
en van de wettelijke bescherming die deze informatie geniet. 
Een internationale regeling zou in een eerste stadium kunnen voorzien in de uitwisseling 
van niet vertrouwelijke zakelijke informatie tussen een kerngroep van deelnemende 
landen. De volgende stap zou erin kunnen bestaan, indien dit mechanisme goed blijkt te 
functioneren, te onderzoeken of bepaalde autoriteiten bereid zijn bilateraal meer 
gedetailleerde gegevens uit te wisselen op basis van een consensus. Aan een dergelijke 
uitwisseling van vertrouwelijke informatie dienen uiteraard bepaalde criteria en garanties 
te worden verbonden. De betrokken overheidsinstanties zullen aan de uitwisseling van 
deze gegevens vermoedelijk bepaalde voorwaarden willen verbinden (bijvoorbeeld 
garanties ten aanzien van de vertrouwelijkheid of beperkingen op het gebruik van 
verstrekte informatie) : vooral de ontvangende autoriteit zal zich ertoe moeten verbinden 
geen extraterritoriale maatregelen te nemen op basis van deze informatie. Een volledige 
verplichte uitwisseling van informatie is echter slechts op langere termijn realiseerbaar. 
Het Europese bedrijfsleven dient uiteraard te worden geraadpleegd en nauw te worden 
betrokken bij het onderzoek naar de mogelijkheden en voorwaarden voor de uitwisseling 
van vertrouwelijke informatie. 
28 Er zij aan herinnerd dat in bepaalde sectoren uitgebreide mogelijkheden tot uitwisseling van informatie 
op internationaal niveau bestaan, bijvoorbeeld tussen de autoriteiten die toezicht houden op de 
effectenhandel. Op het gebied van de mededinging werden reeds verschillende niveaus van informatie­
uitwisseling overeengekomen. De EER-Overeenkomst bijvoorbeeld voorziet in de uitwisseling van 
informatie tussen de Commissie en de toezichthoudende autoriteit van de EVA. Hoewel de 
samenwerkingsovereenkomst EG/US niet in de uitwisseling van vertrouwelijke informatie voorziet, 
heeft het Congres van de Verenigde Staten in 1994 nieuwe wetgeving goedgekeurd die de 
mogelijkheid biedt overeenkomsten op basis van wederkerigheid te sluiten voor de uitwisseling van 
vertrouwelijke informatie, zelfs wanneer de sancties die kunnen worden getroffen niet dezelfde zijn als 
die waarin de wetgeving van de Verenigde Staten voorziet. 
*Ll 
Bij een anti-dumpingonderzoek kunnen de bevoegde ambenaren informatie verzamelen 
buiten hun rechtsgebied. Zij hebben meestal directe toegang tot de administratie van de 
onderzochte ondernemingen in derde landen. Een dergelijke mogelijkheid zou ook bij het 
onderzoek op het gebied van de mededinging kunnen worden ingevoerd, door de 
betrokken ambtenaren in staat te stellen hun collega's in derde landen te assisteren 
wanneer aldaar een dergelijk onderzoek wordt ingesteld. De samenwerking tussen DG VI 
en de autoriteiten van de Lid-Staten in intracommunautaire gevallen is een voorbeeld van 
een dergelijke procedure. 
Een ander belangrijk element van de samenwerking tussen autoriteiten is het instrument 
van de positieve internationale courtoisie dat reeds in bepaalde recente bilaterale 
mededingingsovereenkomsten werd ingevoerd29. Er dient te worden nagegaan of dit 
concept verder tot ontwikkeling kan worden gebracht en of daarin bepalingen kunnen 
worden opgenomen die handhaving door overheidsinstanties van derde landen mogelijk 
maken, met dien verstande dat de souvereiniteit van elk land wordt geëerbiedigd. In het 
bijzonder dient te worden nagegaan of en onder welke voorwaarden de voor de 
mededingingsbepalingen bevoegde autoriteiten binnen redelijke grenzen ertoe kunnen 
worden verplicht namens elkaar een onderzoek in te stellen en een verzoekende partij 
binnen een overeengekomen termijn mede te delen of maatregelen zullen worden 
genomen30. De beslissing om geen maatregelen te nemen zou moeten worden 
gemotiveerd en met bewijsmateriaal moeten worden gestaafd. 
d) Geschillenbeslechting : 
De voordelen van internationale samenwerking zijn reeds eerder in dit document 
uiteengezet. Het is evenwel duidelijk dat de voordelen het grootst zullen zijn indien de 
betrokken landen zich ertoe verbinden bepaalde overeengekomen regels te eerbiedigen 
en, zodoende, de mededingingsvoorschriften te handhaven. Het stelsel dient derhalve een 
bindend karakter te hebben. 
Een belangrijk probleem bij de totstandbrenging van een geschillenbeslechtingssysteem 
dat tussen de overheden van de verschillende landen van toepassing is, houdt verband 
met de criteria voor de toetsing door een internationaal panel. In een eerste stadium zou 
deze toetsing beperkt kunnen blijven tot de procedurele aspecten, met ander woorden het 
panel zou nagaan, hetzij of een bepaald land zich heeft gehouden aan zijn verbintenis een 
binnenlandse mededingingsregeling vast te stellen, hetzij of een land dat verplicht is 
informatie uit te wisselen deze verplichting is nagekomen en, indien een land op dit 
gebied verbintenissen is aangegaan, of in een specifiek geval de transparantie en het 
tijdschema van de positieve internationale courtoisie zijn nageleefd. In het kader van het 
geschillenbeslechtingssysteem zou bovendien kunnen worden nagegaan of de voor het 
29 
30 Zie voetnoot 15. 
Dit geeft gevolgen voor de toewijzing van de middelen van de anti-trustinstanties. Het zou 
noodzakelijk kunnen zijn in een eerste stadium een maximum vast te stellen voor het aantal klachten 
dat een instantie binnen een stelsel per jaar bij een andere instantie aanhangig kan maken of een 
drempel (bijvoorbeeld omzet van het betrokken produkt) vast te stellen beneden dewelke het 
mechanisme niet van toepassing is. 
e> 
nationale besluit opgegeven redenen voldoende waren onderbouwd, of de feiten correct 
werden weergegeven, of er flagrante beoordelingsfouten zijn gemaakt dan wel of 
misbruik van bevoegdheden heeft plaatsgevonden. 
Een belangrijk element zijn bovendien de termijnen voor het oplossen van internationale 
geschillen. Ondernemingen die met concurrentiebeperkende praktijken worden 
geconfronteerd, hebben namelijk in talrijke gevallen de mogelijkheid om toepassing van 
beschermende handelsmaatregelen te verzoeken. Deze kunnen op korte termijn worden 
uitgevaardigd. Het is derhalve duidelijk dat elk instrument dat ten doel heeft 
concurrentiebeperkende praktijken te bestrijden door middel van een 
mededingingsinstrument, met korte termijnen zal moeten werken omdat het anders geen 
geloofwaardig alternatief vormt. 
Een ander belangrijk element houdt verband met de maatregelen die kunnen worden 
genomen wanneer een land door een onafhankelijk panel schuldig wordt bevonden. 
Wanneer dit land zelf geen corrigerende maatregelen neemt, zouden andere landen onder 
bepaalde voorwaarden kunnen worden gemachtigd maatregelen buiten hun eigen 
rechtsgebied te nemen uit hoofde van hun binnenlandse mededingingswetgeving. 
Wanneer dit niet mogelijk is (bijvoorbeeld indien de onderneming waartegen de 
maatregelen gericht zijn geen dochterondernemingen heeft binnen het eigen rechtsgebied) 
zijn handelsmaatregelen zoals het intrekken van tariefconcessies31 wellicht 
aanvaardbaarder dan mededingingsmaatregelen, met andere woorden internationale 
boetes, die de volgende stap zouden vormen32. 
Wanneer een mededingingsovereenkomst bindende elementen bevat, kan in bepaalde 
gevallen een afwijkingsclausule noodzakelijk worden geacht. Dit zou bijvoorbeeld het 
geval zijn wanneer de vitale belangen van een partij zwaarder wegen dan de belangen van 
een handelspartner die om maatregelen verzoekt, bijvoorbeeld wanneer de 
laatstgenoemde om toepassing van het instrument van positieve internationale courtoisie 
heeft verzocht. Een dergelijke uitzonderlijke situatie kan ontstaan wanneer een 
overheidsinstantie herstructureringsovereenkomsten met handelsbeperkende gevolgen 
toestaat. Dergelijke problemen werden in het verleden opgelost door de leden van de 
GATT/WTO in uitzonderlijke gevallen toe te staan tijdelijk af te wijken van de door hen 
32 Het WTO-systeem heeft in de eerste plaats ten doel conflicten op te lossen en het intrekken van 
handelsconcessies wordt slechts als laatst mogelijke maatregel toegepast. De geschillenbeslechting in 
het kader van de WTO geschiedt volgens een gefaseerd schema beginnend met 1) overeenstemming 
tussen de partijen door middel van overleg in enig stadium van de procedure; 2) nadat een panel heeft 
vastgesteld dat de WTO-regels zijn overtreden een verzoek de betrokken maatregel of praktijk in 
overeenstemming te brengen met de WTO-bepalingen; 3) indien dit niet mogelijk is het aanbieden van 
compensaties (door middel van nieuwe of verbeterde markttoegang, bijvoorbeeld door 
tariefverlagingen of andere liberaliserende concessies) en, tenslotte, indien noch 1) noch 2) noch 3) 
enig resultaat opleveren; 4) machtiging tot intrekking van gelijkwaardige concessies. 
Uit het oogpunt van de mededinging lijkt het intrekken van handelsconcessies strijdig te zijn met de 
doelstelling de concurrentie te bevorderen aangezien deze intrekking de toegang tot de markt beperkt. 
In het kader van de GATT/WTO heeft deze mogelijkheid tot intrekking van handelsconcessies echter 
een liberaliserend effect gehad omdat landen hierdoor werden gedwongen hun praktijken in 
overeenstemming te brengen met de GATT-bepalingen. Slechts éénmaal werden tegenmaatregelen 
toegestaan. 
*LÏ 
aangegane verbintenissen en vrijwaringsmaatregelen te nemen om hun binnenlandse 
industrie te beschermen. Ook op het gebied van de mededinging zou een dergelijke 
aanpak wenselijk kunnen zijn, op voorwaarde dat de genomen maatregelen beperkt zijn 
in de tijd en dat zij gerechtvaardigd, niet discriminatoir en transparant zijn. 
xc 
ISSN 0254-1513 
COM(96) 284 def. 
DOCUMENTEN 
NL 08 
Catalogusnummer : CB-CO-96-304-NL-C 
ISBN 92-78-05724-X 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg