Het gebrek aan een doeltreffende bescherming van klokkenluiders in de EU belemmert de doeltreffende handhaving van het Unierecht. Hoewel de toezichtmechanismen en handhavingsinstanties van de EU en van de lidstaten worden versterkt door specifieke EU-maatregelen (zoals oprichting van EU-agentschappen en ondersteuning van de nationale rechtsstelsels), vormen doeltreffende opsporing, onderzoek en vervolging van inbreuken op het Unierecht nog steeds een uitdaging. Op bepaalde gebieden is het lastig om inbreuken op het EU-recht die het algemeen belang kunnen schaden, aan het licht te brengen, doordat bewijsmateriaal moeilijk te verzamelen is. Meldingen van klokkenluiders die bij uitstek toegang hebben tot dergelijke informatie kunnen in deze gevallen een essentiële rol spelen. Als ervoor wordt gezorgd dat klokkenluiders zich beschermd weten tegen represailles en daardoor bereid zijn inbreuken te melden, kan dat derhalve nuttig zijn als basis voor handhavingsmaatregelen en de effectiviteit daarvan vergroten. De Uniewetgever heeft de afgelopen jaren onderkend dat bescherming van klokkenluiders noodzakelijk is in het kader van de handhaving van het Unierecht en daarom in een aantal sectorspecifieke rechtshandelingen van de Unie bepalingen opgenomen over klokkenluiders en meldingskanalen. De geboden bescherming is evenwel nog zeer beperkt en alleen beschikbaar in een aantal sectoren. Niet alle essentiële gebieden worden bestreken waar onvoldoende bescherming van klokkenluiders ertoe leidt dat te veel inbreuken niet worden gemeld, met als gevolg dat het algemeen belang ernstig kan worden geschaad. Evenzo bieden de meeste lidstaten slechts mondjesmaat bescherming en verschilt het beschermingsniveau per lidstaat. Het ontbreken van toereikende en consistente bescherming van klokkenluiders op EU- en nationaal niveau leidt tot onvoldoende meldingen, hetgeen op zijn beurt leidt tot „gemiste kansen” wat betreft het opsporen en voorkomen van inbreuken op Unierecht. Dat ondermijnt de effectiviteit van de handhaving daarvan.

Optreden door de EU is nodig om te voorzien in de bescherming van klokkenluiders op gebieden waar i) er behoefte is aan betere handhaving, ii) onvoldoende melding door klokkenluiders een belangrijke negatieve factor voor de handhaving is, en iii) inbreuken op het Unierecht het algemeen belang ernstig kunnen schaden. Op basis van deze criteria is bescherming van klokkenluiders nodig ter versterking van de handhaving van de voorschriften inzake: i) overheidsopdrachten, ii) financiële diensten en voorkoming van witwassen en terrorismefinanciering, iii) productveiligheid, iv) veiligheid van het vervoer, v) milieubescherming, vi) nucleaire veiligheid, vii) veiligheid van levensmiddelen en diervoeders, diergezondheid en dierenwelzijn, viii) volksgezondheid, ix) bescherming van de consument en x) bescherming van de persoonlijke levenssfeer en persoonsgegevens en beveiliging van netwerk- en informatiesystemen. De richtlijn is ook van toepassing op inbreuken op de mededingingsregels van de Unie, op inbreuken die de financiële belangen van de EU schaden, gezien hun negatieve gevolgen voor de goede werking van de interne markt, en op ontwijking van vennootschapsbelasting. Onvoldoende bescherming van klokkenluiders in een bepaalde lidstaat kan niet alleen negatieve gevolgen hebben voor de werking van het EU-beleid in die lidstaat, maar heeft ook haar weerslag op andere lidstaten en de EU in haar geheel. Ongelijke bescherming van klokkenluiders in de EU verstoort het gelijke speelveld dat vereist is voor de correcte werking van de interne markt en voor een gezond mededingingsklimaat voor alle ondernemingen. Met name leiden corruptie en fraude in het kader van overheidsopdrachten, indien die onopgemerkt blijven, tot hogere kosten voor het bedrijfsleven, verstoring van de mededinging en verminderde aantrekkelijkheid voor investeringen. Als bedrijven onopgemerkt agressieve fiscale planningconstructies toepassen en daardoor hun verplichting ontlopen om een billijke bijdrage aan de belastingen te leveren, wordt het gelijke speelveld tussen de lidstaten verstoord en derven de lidstaten en de EU in haar geheel belastinginkomsten (denk aan het LuxLeaks-schandaal). Andere grensoverschrijdende effecten zijn de risico’s die voortvloeien uit concurrentieverstorende gedragingen, onveilige producten, levensmiddelen en diervoeders die op de eengemaakte markt worden gebracht, verontreiniging van het milieu, risico’s voor nucleaire veiligheid, volksgezondheid, diergezondheid en dierenwelzijn, consumentenbescherming, bescherming van de persoonlijke levenssfeer en persoonsgegevens, beveiliging van netwerk- en informatiesystemen en de veiligheid van het vervoer, die naar andere lidstaten overslaan, maar ook leemten in de bescherming van klokkenluiders die zich in grensoverschrijdende situaties bevinden en daardoor tussen wal en schip dreigen te vallen. Alleen maatregelen op EU-niveau kunnen een einde maken aan de verschillen in beschermingsniveau en zorgen voor een consistent hoog niveau van bescherming in de hele EU, door te voorzien in minimumnormen voor harmonisatie. Bovendien kunnen alleen door optreden van de EU de bestaande regels inzake de bescherming van klokkenluiders in sectorspecifieke wetgevingshandelingen van de Unie op één lijn worden gebracht.