TOELICHTING

1.ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

Om door het auteursrecht beschermde werken in een online digitale bibliotheek of archief ter beschikking te stellen van het publiek is voorafgaande goedkeuring vereist. Indien de betrokken auteursrechthebbende niet kan worden geïdentificeerd of gevonden, worden de werken in kwestie verweesde werken genoemd. De goedkeuring die vereist is om werken online beschikbaar te maken kan dan ook niet worden verkregen. Bibliotheken of andere instellingen die werken online ter beschikking stellen van het publiek zonder voorafgaande goedkeuring lopen het risico dat zij het auteursrecht schenden.

De voornaamste doelstelling van dit voorstel is het creëren van een rechtskader om de wettige en grensoverschrijdende onlinetoegang te verzekeren tot verweesde werken die opgenomen zijn in online digitale bibliotheken of in door diverse in het voorstel gespecificeerde instellingen beheerde archieven wanneer dergelijke verweesde werken uit hoofde van taken van openbaar belang van dergelijke instellingen worden gebruikt. Dergelijke werken omvatten werken die in de vorm van een boek, dagblad, krant, tijdschrift of ander geschrift zijn gepubliceerd, met inbegrip van daarin opgenomen werken, alsook audiovisuele en cinematografische werken in de verzamelingen van instituten voor cinematografisch erfgoed en audio-, audiovisuele en cinematografische werken die opgenomen zijn in de archieven van publieke omroeporganisaties en door hen zijn geproduceerd. Uitgaande van de archieven van publieke omroeporganisaties en de speciale positie van publieke omroeporganisaties als producenten is er nood aan het aan banden leggen van het fenomeen van verweesde werken door een einddatum te bepalen voor werken die onder het toepassingsgebied van het voorstel vallen.

Dit doel dient te worden bereikt door middel van een stelsel van wederzijdse erkenning van de status van verweesd werk. Om de status van verweesd werk te kunnen vaststellen, dienen bibliotheken, onderwijsinstellingen, musea of archieven, instituten voor cinematografisch erfgoed en publieke omroeporganisaties voorafgaandelijk zorgvuldig te zoeken in de lidstaat waar het werk voor het eerst is gepubliceerd, overeenkomstig de in de voorgestelde richtlijn gespecificeerde vereisten. Wanneer door zorgvuldig zoeken de status van verweesd werk eenmaal kan worden vastgesteld, zal het werk in kwestie in de hele EU als een verweesd werk worden beschouwd, waardoor er geen nood meer is aan veelvuldig zorgvuldig zoeken. Op grond hiervan zal het mogelijk zijn verweesde werken online en zonder voorafgaande goedkeuring beschikbaar te stellen voor culturele en onderwijsdoeleinden tenzij de eigenaar van het werk een einde stelt aan de status van verweesd werk.

Dit initiatief bouwt voort op de aanbeveling van de Commissie van 2006 betreffende de digitalisering en online-toegankelijkheid van cultureel materiaal en digitale bewaring. Ondanks het bestaan van deze aanbeveling hebben slechts enkele lidstaten wetgeving inzake verweesde werken geïmplementeerd. De weinige bestaande nationale oplossingen zijn beperkt door het feit dat de onlinetoegang alleen geldt voor burgers die op hun nationale grondgebied verblijven.

De invoering van een rechtskader om de grensoverschrijdende digitalisering en verspreiding van verweesde werken op de interne markt te bevorderen, is tevens een van de voornaamste actiepunten zoals vermeld in de digitale agenda voor Europa, een onderdeel van de Europa 2020-strategie.

2.RESULTATEN VAN HET OVERLEG MET BELANGHEBBENDE PARTIJEN EN EFFECTBEOORDELING

·Raadpleging van belanghebbende partijen

In 2006 werd een deskundigengroep op hoog niveau voor digitale bibliotheken ingesteld, samengesteld uit belanghebbenden die betrokken zijn bij de digitalisering en onlinetoegankelijkheid van cultureel materiaal, waaronder verweesde werken. De groep heeft een "Eindverslag over digitale bewaring, verweesde werken en uitverkochte werken" aangenomen. Een "Akkoord over de richtsnoeren inzake het zorgvuldig zoeken naar rechthebbenden van verweesde werken" werd ondertekend door vertegenwoordigers van bibliotheken, archieven en rechthebbenden.

In het groenboek van de Commissie van 2008 betreffende auteursrecht in de kenniseconomie werd de mening van de belanghebbenden gevraagd over, onder meer, de nood aan verdere maatregelen met betrekking tot verweesde werken. Op 19 oktober 2009 nam de Commissie de vervolgmededeling inzake auteursrecht in de kenniseconomie aan, waarin werd aangekondigd dat de Commissie een effectbeoordeling zou uitvoeren over de aanpak van verweesde werken in de EU.

Op 26 oktober 2009 organiseerde de Commissie een openbare hoorzitting waarbij alle belanghebbenden hun mening gaven over verweesde werken. Op 10 november 2009 organiseerden het Zweedse voorzitterschap en het Europees Parlement een gezamenlijke hoorzitting inzake verweesde werken en toegang tot werken voor slechtzienden.

In de periode 2009-2010 kwamen de diensten van de Commissie op bilaterale basis met diverse belanghebbenden bijeen om de desbetreffende kwesties uitvoeriger te bespreken.

·Effectbeoordeling

In de effectbeoordeling worden zes opties onderzocht: (1) geen maatregelen nemen, (2) een wettelijke uitzondering op auteursrecht, (3) verruimde collectieve licenties, (4) een specifieke licentie voor verweesde werken die door maatschappijen voor collectief auteursrechtenbeheer wordt verleend, (5) een specifieke licentie voor verweesde werken die door een overheidsinstantie wordt verleend, en (6) de wederzijdse erkenning van nationale oplossingen op het vlak van verweesde werken.

Bij alle beleidsopties (behalve optie 1) werd uitgegaan van de goedkeuring van een richtlijn waarbij alle lidstaten verplicht zijn binnen een bepaalde termijn specifieke wetgeving inzake verweesde werken vast te stellen. Bij alle beleidsopties, behalve optie 3, werd ervan uitgegaan dat zorgvuldig zoeken vereist is voordat een verweesd werk in een online digitale bibliotheek ter beschikking kan worden gesteld.

Bij de wettelijke uitzondering (optie 2) zou de last van het aanvragen van een auteursrechtlicentie worden vermeden maar zou de vereiste van het voorafgaand zorgvuldig zoeken worden behouden. Deze optie verschaft echter minder rechtszekerheid aangezien er geen certificering van het zorgvuldig zoeken door een onafhankelijke instantie plaatsvindt.

Bij optie 3, het model van "verruimde collectieve licenties", wordt ervan uitgegaan dat, wanneer een maatschappij voor collectief auteursrechtenbeheer een bibliotheek eenmaal de toestemming verleent om boeken ter beschikking te stellen op een website, deze licentie op grond van een wettelijke verruiming voor alle werken in deze categorie zal gelden, met inbegrip van verweesde werken (d.w.z. boeken, films). De maatschappij voor collectief auteursrechtenbeheer wordt beschouwd als de vertegenwoordiger van dergelijke "buitenstaanders", ongeacht of zij zorgvuldig gezocht heeft om de auteur te identificeren of op te sporen. Het gebrek aan zorgvuldig zoeken verhindert een aanpak die op wederzijdse erkenning van de status van verweesd werk is gebaseerd. Normalerwijze is een verruimde collectieve licentie ook maar geldig op het nationale grondgebied waar het wettelijk vermoeden van toepassing is.

De specifieke licentie voor verweesde werken (optie 4) verschaft bibliotheken en andere begunstigden een hoge mate van rechtszekerheid tegen schadeclaims van weer opgedoken eigenaars. Deze optie veronderstelt zowel zorgvuldig zoeken om voorafgaand aan het verlenen van de licentie de status van verweesd werk te kunnen bepalen, als een specifieke licentieregeling met betrekking tot verweesde werken.