it™ it it it 
it it 
it it 
it^it COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 07.01.1998 
COM(97) 729 def. 
Verslag van de werkzaamheden 
van het Permanent Orgaan voor de veiligheid en 
de gezondheidsvoorwaarden in de 
steenkolenmijnen en andere winningsindustrieën 
-1996 -
Goedgekeurd op 5.5.1997 
(door de Commissie ingediend) 
INHOUD 
1. BESCHRIJVING VAN HET PERMANENT ORGAAN 3 
1.1 Ontstaan, bevoegdheden, mandaat 3 
1.2 Structuur, werkwijze 3 
1.3 Secretariaat 4 
1.4 Jaarverslag 1996 4 
2. WERKZAAMHEDEN VAN HET PO IN 1996 -, 4 
2.1 Vergaderingen, workshops 4 
2.2 Uitwisseling van ervaringen over bijzondere gebeurtenissen 4 
2.3 Voorstellen en aanbevelingen 5 
2.4 Rapporten 6 
2.5 Organisatie van workshops 6 
2.6 Communautaire richtlijnen 7 
2.7 Samenwerking met andere organen 8 
2.8 Verbetering van de organisatie, de werkwijze en het image 9 
2.9 Werkprogramma 1997 10 
3. WERKZAAMHEDEN VAN DE COMITÉS 10 
3.1 Comité Ondergrondse Winning 10 
3.2 Comité Winning in Dagbouw 11 
3.3 Comité Winning met behulp van boringen 12 
3.4 Comité Bescherming van de gezondheid van de werknemers 14 
3.5 Comité Menselijke Factoren—— 15 
4. BIJLAGEN 16 
A 
B 
C Excerpten van de Besluiten van de Raad van 27.6.1974 en 9.7.1957 
Belangrijke documenten van het PO in verband met het jaarverslag 
Lijst van hoofden van delegaties en voorzitters van Comités; Secretariaat 
1. BESCHRIJVING VAN HET PERMANENT ORGAAN 
1.1 Ontstaan, bevoegdheden, mandaat 
De geïnstitutionaliseerde samenwerking van de winningsindustrieën binnen de 
Europese Unie op het gebied van de veiligheid kwam tot stand na de zware 
mijnbrand van 8.8.1956 in de steenkolenmijn Bois du Cazier te Marcinelle 
(België), waarbij 262 mijnwerkers uit verschillende Europese landen de dood 
vonden. De omvang van deze ramp was voor de Hoge Autoriteit van de 
Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal aanleiding om een conferentie 
over het thema veiligheid in de steenkolenmijnen te organiseren, waaraan 
vertegenwoordigers van de regeringen, de werkgevers en de werknemers 
deelnamen. De positieve ervaringen met deze conferentie leidden tot de 
besluiten van de Raad van 6.9.1956 en 10.5.1957 om de inspanningen ter 
verbetering van de veiligheid gezamenlijk voort te zetten en een Permanent 
Orgaan voor de veiligheid in de steenkolenmijnen op te richten, waarvan het 
mandaat en het huishoudelijk reglement op 9.7.1957 werden goedgekeurd. 
Door besluiten van de Raad van 11.3.1965 en 27.6.1974 werden de taken 
aangevuld met gezondheidsbescherming en de bevoegdheden uitgebreid tot 
alle winningsindustrieën (zie Bijlage A). Sindsdien luidt de officiële benaming: 
Permanent Orgaan voor de veiligheid en de gezondheidsvoorwaarden in de 
steenkolenmijnen en andere winningsindustrieën. De taak van het PO is 
vooral de ontwikkelingen inzake veiligheid en de gezondheidsvoorwaarden in 
de winningsindustrieën te volgen, de regeringen van de Lid-Staten praktische 
voorstellen voor te leggen voor de verbetering van de situatie op de 
arbeidsplaats, en de uitwisseling van desbetreffende informatie te bevorderen 
(zie Bijlage A). 
1.2 Structuur, werkwijze 
Iedere Lid-Staat kan vier vertegenwoordigers afvaardigen: twee namens de 
regering, een van de werkgevers en een van de werknemers. Daarmee is het 
Permanent Orgaan het eerste Europese gremium waarin niet alleen 
vertegenwoordigers van de regeringen een zetel hebben. Ook kan een beperkt 
aantal adviseurs benoemd worden. 
Binnen het PO is er een Klein Comité, bestaande uit de 
regeringsvertegenwoordigers, met de taak een permanent contact tussen de 
regeringen onderling en met het PO te verzekeren en de werkzaamheden van 
het PO voor te bereiden. Dit Klein Comité is ook verantwoordelijk voor de 
aanpassing van de bijlagen van Richtlijn 82/130/EEG aan de technische 
vooruitgang. 
De behandeling van technische kwesties wordt in principe overgelaten aan 
tripartiete werkgroepen. In het verleden bestonden er tot 20 van dergelijke 
groepen, maar in verband met administratieve en financiële overwegingen en 
met het oog op een efficiënte werkwijze is dat aantal nu gereduceerd tot vijf 
comités: ondergrondse winning, winning in dagbouw, winning met behulp 
van boringen, bescherming van de gezondheid van de werknemers, menselijke 
factoren. De voorzitters van deze comités zijn lid van het Klein Comité. Voor 
de behandeling van specialistische problemen zijn kleine werkgroepen van 
deskundigen dienstig gebleken. 
1.3 Secretariaat 
De Commissie verzorgt het secretariaat van het Permanent Orgaan, het 
kleinere comité, de comités en de ad hoe-groepen. Het Secretariaat maakt 
deel uit van Directoraat-generaal V (eenheid V7F/4). 
1.4 Jaarverslag 1996 
Nu de werkwijze van het PO en de verhoudingen binnen het Secretariaat zich 
gestabiliseerd hebben, is het weer mogelijk een jaarverslag te presenteren, 
hetgeen een aantal jaren niet mogelijk is geweest. De activiteiten van het PO 
waren in deze periode gericht op het formuleren van conclusies naar 
aanleiding van mijnrampen (b.v. in de Simon-mijn, Doe. Nr. 5147/89) en het 
ondersteunen van de Commissie bij het voorbereiden van wetgeving (met 
name de Richtlijnen 92/91/EEG en 92/104/EEG) 
Het Permanent Orgaan heeft dit jaarverslag tijdens zijn vergadering op 
5.5.1997 goedgekeurd. 
2. WERKZAAMHEDEN VAN HET PO IN 1996 
2.1 Vergaderingen, workshops 
Het Permanent Orgaan heeft in de onderhavige periode tweemaal vergaderd 
(8.3 en 6.11.1996). Deze vergaderingen werden direct voorafgegaan door 
vergaderingen van het Klein Comité. De comités vergaderden in totaal zeven 
maal. Voor zover mogelijk kwamen de ad hoe-groepen bijeen om de 
werkzaamheden van de comités voor te bereiden. Er zijn twee workshops 
georganiseerd over actuele thema's in verband met winning ondergronds en in 
dagbouw; aan beide namen ongeveer 150 belangstellenden deel. 
2.2 Uitwisseling van ervaringen over bijzondere gebeurtenissen 
Een bedrijfsongeval in de steenkolenmijn Thoresby Colliery in het Verenigd 
Koninkrijk werd uitgebreid besproken. Daar kwam het op 12.10.1995 in een 
galerij tot een uitbarsting van gas, water, olie en puin, waarbij een mijnwerker 
de dood vond. De uitbarsting vond plaats toen men bij het drijven van de 
galerij op een tectonische storing binnen een gebroken zone in de 
onmiddellijke nabijheid van een olieveld stootte. 
Een uitvoerige bespreking in het PO in aansluiting op het rapport van een 
vertegenwoordiger van de bevoegde nationale instantie (weergegeven in 
document nr. 5630/96) leidde tot de conclusie dat gezien de ervaringen tot nu 
toe de uitbarsting niet te voorzien was. Aangezien de Britse wetgeving 
voorziet in preventieve maatregelen tegen uitbarstingen en er een begin 
gemaakt is met specifiek onderzoek, en vooral ook omdat het maar zelden 
voorkomt dat steenkool wordt gewonnen in de onmiddellijke nabijheid van 
olievelden, zal het Comité Ondergrondse Winning zich niet met het gehele 
ongeval bezighouden, maar alleen met bepaalde punten. 
2.3 Voorstellen en aanbevelingen 
Het Permanent Orgaan heeft in de loop van het verslagjaar meerdere tot de 
Lid-Staten gerichte voorstellen en aanbevelingen ter verbetering van de 
veiligheid en de gezondheidsbescherming van de werknemers goedgekeurd. 
Deze hebben betrekking op verschillende thema's en zijn in de betreffende 
comités voorbereid. 
2.3.1 Principes van gesteentedrukbeheersing en ondersteuningen in 
ondergrondse werken van de winningsindustrieën 
Naar aanleiding van twee ongevallen met een aantal doden in 
ondergrondse werken heeft het Permanent Orgaan dit thema 
uitvoerig behandeld. Nadat het jaar tevoren document nr. 486/95 was 
goedgekeurd, dat naast principiële overwegingen ook een aantal 
specifieke aanbevelingen bevat met betrekking tot 
gesteentedrukbeheersing en ondersteuningen in ondergrondse werken 
waar steenkool of andere gelaagde delfstoffen gewonnen worden, 
werd dit in het verslagjaar aangevuld met document Nr. 1189/1/95, 
waarin voorstellen en aanbevelingen betreffende de ondergrondse 
winning van andere minerale delfstoffen bijeengebracht zijn. 
2.3.2 Ongevallenstatistieken in de Europese offshore olie- en gasindustrie 
Het op concrete aanbevelingen gerichte verslag in document nr. 
5908/4/94 geeft de verrichte inspanningen en problemen weer bij het 
opstellen van vergelijkbare statistieken binnen de Europese Unie over 
ongevallen en beroepsziekten. Voor de offshore olie- en gasindustrie 
heeft men zeven categorieën oorzaken van ongevallen en tien 
categorieën verwondingen uitgewerkt. De Lid-Staten wordt verzocht 
de in het bovengenoemde document gegeven aanwijzingen op te 
volgen bij het melden van ongevallen aan het PO. 
2.3.3 Menselijke betrouwbaarheidsfactoren bij de preventie van risico's 
In document nr. 5324/4/96 wordt de invloed van menselijke factoren 
onderzocht in het kader van de evaluatie en preventie van gevaren en 
risico's en worden voorstellen geformuleerd ter verbetering van de 
veiligheid en de gezondheidsbescherming op het werk. 
Uitgangspunten van deze overwegingen en aanbevelingen zijn 
enerzijds Kaderrichtlijn 89/391/EEG en de twee bijzondere richtlijnen 
voor de winningsindustrieën, 92/91/EEG en 92/104/EEG, en 
anderzijds de resultaten van Europees onderzoek inzake het 
sociotechnische mens - machinesysteem en het begrip 
betrouwbaarheid in die context. De voorstellen in het document zijn 
bedoeld om aanwijzingen te geven hoe aan de eisen van 
bovengenoemde richtlijnen kan worden voldaan en hoe het ontstaan 
van een echte veiligheids- en gezondheidsbeschermingscultuur in de 
ondernemingen bevorderd kan worden. 
2.4 Rapporten 
Het Permanent Orgaan heeft twee door de bevoegde comités opgestelde 
rapporten betreffende veiligheidskwesties in verband met de preventie van 
explosies en brand in de offshore-sector en bij de ondergrondse winning 
goedgekeurd. 
2.4.1 Ramp met de Piper Alpha 
Document nr. 302/3/95 geeft allereerst een beschrijving van het 
verloop van de ramp op het olieplatform Piper Alpha. Verder worden 
de resultaten en aanbevelingen van de onderzoeken in het Verenigd 
Koninkrijk, de reacties van de offshore-industrie, en de 
beraadslagingen van het Permanent» Orgaan en van andere 
internationale organen samengevat. De getrokken conclusies hebben 
geleid tot verdere ontwikkeling van de veiligheidsvoorschriften in de 
offshore-sector. 
2.4.2 Workshop explosiebestrijding 
In document nr. 1184/95 zijn de voordrachten, discussiebijdragen en 
conclusies van de workshop van 27.11.1995 te vinden. Het doel van 
deze workshop was na te gaan of de uit recente explosie-ongevallen 
gewonnen kennis en ervaringen aanleiding waren om document nr. 
5147/89 betreffende maatregelen ter vermindering van het risico van 
explosies en brand op winplaatsen met hulpventilatie en ter 
verbetering van de bescherming van het personeel bij explosies en 
brand in steenkolenmijnen (Simon-rapport) te herzien. Tijdens de 
workshop werd vastgesteld dat de tekst inderdaad op bepaalde 
punten herzien en aangevuld zou moeten worden. 
2.5 Organisatie van workshops 
Er konden twee workshops georganiseerd worden. Deze betroffen actuele 
thema's in verband met winning in dagbouw en ondergronds. De organisatie 
was met name in handen van de voor de betreffende terreinen bevoegde 
comités. 
2.5.1 Veiligheid in steengroeven - risico-evaluatie 
Deze workshop, die tijdens het voorzitterschap van Italië op 21 en 
22.6.1996 te Gubbio plaatsvond, was vooral bedoeld om ervaringen 
uit te wisselen over de inventarisatie en evaluatie van risico's in 
steengroeven overeenkomstig de Richtlijnen 89/39l/EEG en 
92/104/EEG. Een aantal delegaties legde uit hoe zij aan de Europese 
eisen voldeden of wilden voldoen. Daarbij werd met name aandacht 
besteed aan de situatie in kleine en middelgrote ondernemingen. In de 
discussie werd een ongecompliceerde omzetting aanbevolen. Aan de 
workshop waren ook enkele bezoeken aan ondernemingen 
verbonden. 
2.5.2 Beheersing van risico's door schadelijke stoffen bij het gebruik van 
dieselmotoren en bij ondergronds schietwerk 
In deze workshop, die op 25 en 26.9.1996 te Luxemburg plaatsvond, 
stond de gezondheidsbescherming van de werknemers in 
ondergrondse werken in het middelpunt. De gevaren van de uitstoot 
van dieselmotoren en bij springwerk werden vanuit juridisch, 
arbeidsgeneeskundig en technisch oogpunt behandeld. Onder andere 
werd voorgesteld een communautaire richtlijn betreffende het 
gebruik van dieselmotoren in andere mobiele machines en apparaten 
dan motorvoertuigen in te voeren. De bijdragen van de kant van de 
ondergrondse winningsindustrie werden aangevuld met ervaringen en 
nieuwe ontwikkelingen in de tunnelbouw. De voordrachten en 
discussiebijdragen gaven de indruk dat de huidige juridische en 
technische mogelijkheden tot een aanmerkelijke vermindering van de 
schadelijk stoffen in ondergrondse werken en bij tunnelbouw leiden. 
De huidige en te verwachten ontwikkelingen zullen naar verwachting 
verdere verbeteringen van de arbeidsomstandigheden mogelijk 
maken. 
2.6 Communautaire richtlijnen 
Het Permanent Orgaan heeft zich ook in 1996 bezig gehouden met het 
adviseren betreffende en de verdere voorbereiding van (ontwerp)richtlijnen en 
met het toezicht op de omzetting daarvan. De betreffende wetteksten hadden 
ofwel specifiek op de winningsindustrieën betrekking, ofwel waren van 
belang voor deze industrieën. 
2.6. J Omzetting 
De omzetting van de richtlijnen 92/91/EEG en 92/104/EEG ter 
verbetering van de bescherming van de veiligheid en de gezondheid 
van werknemers in de winningsindustrieën in dagbouw of 
ondergrond werd op de voet gevolgd. Door de gedachtenwisseling 
tussen de delegaties konden vragen opgehelderd en moeilijkheden 
opgelost worden. Aan het einde van het verslagjaar had de 
Commissie meldingen ontvangen dat beide richtlijnen grotendeels in 
nationaal recht omgezet waren. Voor beide richtlijnen ontbraken 
echter nog meldingen van vier Lid-Staten. Ook in deze landen zijn de 
werkzaamheden echter intussen zo ver gevorderd dat 
overeenkomstige nationale voorschriften binnenkort te verwachten 
zijn. 
2.6.2 Voorbereiding 
In het kader van het Permanent Orgaan is begonnen met het opstellen 
van een ontwerp van een richtlijn van de Commissie tot aanpassing 
van Richtlijn 82/13O/EEG van de Raad inzake de onderlinge 
aanpassing van de wetgevingen van de Lid-Staten betreffende 
elektrisch materieel, bestemd voor gebruik in explosieve omgevingen 
van mijngashoudende mijnen, aan de technische vooruitgang. Gezien 
de technische ontwikkelingen is een inhoudelijke aanpassing van de 
geharmoniseerde technische normen noodzakelijk. Hiervoor is het 
Klein Comité verantwoordelijk. 
2.6.3 Stellingname 
In het verslagjaar heeft het Permanent Orgaan zich met name bezig 
gehouden met de door Directoraat-generaal XI opgestelde 
ontwerprichtlijn betreffende de onderlinge aanpassing van de 
wetgevingen van de Lid-Staten inzake maatregelen tegen de uitstoot 
van verontreinigende gassen en deeltjes van inwendige 
verbrandingsmotoren die worden gemonteerd in niet voor de weg 
bestemde mobiele machines, en het desbetreffende voorstel aan de 
Raad (COM(95) 350 def). Deze richtlijn zal ook gelden voor 
winningsbedrijven in dagbouw en ondefgronds. De vrees binnen het 
Permanent Orgaan dat door EU-voorschriften betreffende de 
constructie van motoren in de toekomst geen eisen betreffende de 
bescherming van de werknemers bij het gebruik meer gesteld zouden 
kunnen worden, kon worden weggenomen. Dankzij de 
samenwerking tussen de delegaties kon het voorstel worden 
aangevuld. Een nieuwe bepaling verzekert dat de richtlijn de Lid-
Staten niet zal beletten om overeenkomstig het Verdrag voor de 
bescherming van de werknemers noodzakelijk geachte eisen te stellen 
betreffende het gebruik van mobiele machines en apparaten. 
Belangrijk is ook dat nu duidelijk is aangegeven dat de richtlijn alleen 
voor nieuwe dieselmotoren zal gelden. 
2.7 Samenwerking met andere organen 
Het Permanent Orgaan werkt samen met een reeks andere organisaties op 
Europees en internationaal niveau of onderhoudt daarmee contacten. Dit 
geldt met name voor de hieronder genoemde instellingen. 
2.7.1 Europese normalisatie-instellingen 
De werkzaamheden van het Permanent Orgaan, die hoofdzakelijk van 
technische aard zijn, maken samenwerking met de Europese 
normalisatie-organen noodzakelijk. Wat machines en apparatuur voor 
de winningsindustrieën betreft, onderhoudt het PO contacten met het 
C.E.N. Daar zullen ook de door het Permanent Orgaan opgestelde 
eisen aan moeilijk ontvlambare hydraulische vloeistoffen voor 
kinetische krachtoverbrenging in een Europese norm vastgelegd 
moeten worden. Bij de voorbereiding van de norm 
"Explosiepreventie en -bestrijding in de mijnbouw" wordt een 
intensieve uitwisseling van informatie met het PO noodzakelijk 
geacht, of afwijkingen van de relevante richtlijnen te voorkomen. 
Nauwe contacten met het CENELEC zijn ook noodzakelijk omdat 
het Klein Comité de taak heeft de bijlagen van Richtlijn 82/130/EEG 
betreffende elektrisch materieel, bestemd voor gebruik in explosieve 
omgevingen van mijngashoudende mijnen, aan de technische 
vooruitgang aan te passen. 
2.7.2 Internationale Arbeidsorganisatie 
Tussen de LAO en het Permanent Orgaan bestaan al sinds lang enge 
contacten. Dit blijkt al uit het feit dat regelmatig een 
vertegenwoordiger van de LAO als waarnemer aan de vergaderingen 
van het Permanent Orgaan deelneemt. Momenteel betreffen de 
contacten vooral Overeenkomst 176 over arbeidsbescherming in 
mijnen en de bijbehorende Aanbeveling 183. Beide werden door de 
Algemene Vergadering van de Internationale Arbeidsorganisatie op 
22.6.1995 goedgekeurd. Een groot aantal eisen in deze 
overeenkomst zijn ontleend aan Richtlijn 92/104/EEG. Het 
Permanent Orgaan begeleidt de ratificatie van deze overeenkomst, 
die momenteel in de Lid-Staten wordt voorbereid. 
2.7.3 Raadgevend Comité 
Sinds enige tijd nemen vertegenwoordigers van het Permanent 
Orgaan als waarnemers deel aan de vergaderingen van het 
Raadgevend Comité voor de veiligheid, de hygiëne en de 
gezondheidsbescherming op de arbeidsplaats. Omgekeerd worden 
ook vertegenwoordigers van het Comité uitgenodigd voor 
vergaderingen van het PO. Het doel hiervan is een betere 
informatiestroom tussen deze twee organen. De ervaring tot nu toe 
wijst uit dat er weliswaar punten van overeenkomst zijn, maar dat 
beide organen verschillend van aard zijn. Het Permanent Orgaan is 
voornamelijk een comité van deskundigen, dat zich bezig houdt met 
specifieke problemen op het terrein van de veiligheid en de 
gezondheidsbescherming in de winningsindustrieën. Hierbij gaat het 
vooral om concrete technische aspecten. Het Raadgevend Comité 
daarentegen moet veeleer beschouwd worden als een forum voor het 
bespreken van principiële kwesties - maar ook van technische details 
met betrekking tot veiligheid op het werk en 
gezondheidsbescherming. 
2.8 Verbetering van de organisatie, de werkwijze en het image 
Om zijn activiteiten binnen het kader van de administratieve en financiële 
mogelijkheden nog doelmatiger te organiseren, streeft het Permanent Orgaan 
sinds enige tijd bewust naar verbetering van organisatie en werkwijze en in 
samenhang daarmee ook van het image van het PO. De desbetreffende 
voorstellen houden in dat het Klein Comité de werkzaamheden van de vijf 
comités zou moeten sturen en coördineren, dat de comités zich op prioritaire 
thema's dienen te concentreren en grotendeels zonder ondersteuning van het 
Secretariaat moeten kunnen werken, en dat de samenstelling van de ad hoe-
groepen gebaseerd dient te zijn op de hoofdtaak, waarbij het aantal 
deelnemers aan een maximum gebonden dient te zijn. Een andere suggestie is 
korte communiqués te verspreiden over de vergaderingen van het PO en over 
bijzondere evenementen (document nr. 1173/2/95). 
2.9 Werkprogramma 1997 
Voor het jaar 1997 is er een werkprogramma opgesteld en hebben de comités 
dienovereenkomstige taken toegewezen gekregen. Enerzijds wordt verder 
gewerkt aan bepaalde belangrijke thema's, anderzijds zullen ook nieuwe 
actuele kwesties in verband met de verbetering van veiligheid en 
gezondheidsbescherming op de arbeidsplaats behandeld worden. Enkele 
hoofdpunten van het werkprogramma: inventarisatie van risico's in het kader 
van het veiligheids- en gezondheidsdocument in kleine en middelgrote 
ondernemingen, vluchten uit ondergrondse werken, kwesties met betrekking 
tot de wederzijdse erkenning van diploma's en het verband 
opleiding/veiligheid. Er zijn twee workshops gepland met bijdragen 
betreffende de thema's winning met behulp van boringen en de risico's bij het 
gebruik van niet aan rails gebonden voertuigen onder en boven de grond. 
3. WERKZAAMHEDEN VAN DE COMITÉS 
3.1 Comité Ondergrondse Winning 
3.1.1 Vergaderingen 
Het comité "Ondergrondse Winning" heeft in 1996 tweemaal 
vergaderd, op 18 april en 5 juni. Verder waren er een aantal ad hoe-
vergaderingen van deskundigen op de gebieden reddingswerk en 
mijnventilatie. 
3.1.2 Document over gesteentedrukbeheersing en ondersteuningen 
Het comité heeft verder gewerkt aan de herziening van het nog 
ontbrekende deel van de voorstellen en aanbevelingen aan de Lid-
Staten betreffende de principes van gesteentedrukbeheersing en 
ondersteuningen in ondergrondse werken van de winningsindustrieën. 
In dit deel (Deel IV) gaat het om andere mijnen dan die waar 
steenkool of andere gelaagde delfstoffen worden gewonnen. De 
formulering werd ingrijpend gewijzigd en door het comité 
goedgekeurd. De definitieve goedkeuring door het Permanent 
Orgaan volgde op de vergadering van 6.11.1996. 
3.1.3 Workshop Explosiebestrijding 
In aansluiting op de door het Permanent Orgaan in november 1995 
georganiseerde workshop over het thema explosiebestrijding werd 
document nr. 1184/95 opgesteld, waarin de ingediende 
werkdocumenten, de discussies en de conclusies van de voorzitter 
worden weergegeven. Het document werd in het Comité 
Ondergrondse winning behandeld en op 6.11.1996 door het 
Permanent Orgaan goedgekeurd. 
3.1.4 Aanvulling van document nr. 5147/89 
In aansluiting op de workshop explosiebestrijding werden een aantal 
voorstellen tot wijziging van document nr. 5147/89 ingediend 
10 
(Maatregelen ter vermindering van het risico van explosie en brand 
op winplaatsen met hulpventilatie en ter verbetering van de 
bescherming van het personeel bij explosies en brand in 
steenkolenmijnen - door het Permanent Orgaan opgesteld na de 
mijngas- en stofexplosie in de Simon-mijn in Frankrijk in 1985, 
waarbij 22 mijnwerkers om het leven kwamen). Deze voorstellen 
werden besproken, en men besloot het Permanent Orgaan een 
aanvulling op document nr. 5147/89 voor te stellen, met 
inachtneming van de in het kader van de workshop geïdentificeerde 
probleemgebieden. Hiertoe hebben deskundigen op het gebied van 
mijnventilatie document nr. 5346/96 opgesteld; in dit document 
wordt de mijngascontrole bij "deep/extended cut"-winning en in holle 
ruimten in ontoegankelijke zones behandeld, alsmede stofafzettingen 
in luchtkokers, het gevaar van ontbranding door "steen op steen"-
wrijving en om ventilatieproblemen bij de overgang van pijler naar 
galerij. 
3.1.5 Reddingsmaskers en overlevingsruimten 
Op 25.6.1996 kwamen deskundigen op het terrein van reddingswerk 
in mijnen bijeen om ervaringen uit te wisselen en de actuele stand van 
de kennis in verband met het gebruik van reddingsmaskers en 
overlevingsruimten te bepalen. Ook werd gesproken over de 
reddingstechnische aspecten in verband met de uitbarsting van olie, 
gas en water in oktober 1995 in de Thoresby-mijn in het Verenigd 
Koninkrijk. Op deze vergadering werd een begin gemaakt met het 
opstellen van een informatiedocument over het vluchten uit mijnen in 
noodgevallen. Een door de Britse delegatie opgesteld eerste ontwerp 
wordt momenteel besproken. 
3.1.6 Gebruik van stikstof voor de bestrijding van mijnbranden 
De Franse delegatie informeerde het Comité uitvoerig over twee 
mijnbranden door zelfontbranding, die zich in de oude man van een 
langfrontdwarspijler in Lotharingen hadden voorgedaan, en over de 
brandbestrijdingsmaatregelen met behulp van stikstof. Bij een 
mijngasontvlamming als gevolg van de tweede van deze branden 
liepen twee mijnwerkers verbrandingen op. 
3.2 Comité Winning in Dagbouw 
3.2.1 Bijeenkomsten 
Het Comité "Winning in Dagbouw" was verantwoordelijk voor de 
organisatie van de workshop "Veiligheid in steengroeven - risico­
evaluatie" op 21 en 22.6.1996 te Gubbio (Italië). Het Comité heeft 
op 5.12.1996 een plenaire vergadering gehouden, waar o.a. het 
ontwerpverslag van de workshop (doe. nr. 5619/96) in eerste lezing 
werd behandeld. 
u 
3.2.2 Belangrijkste thema 
Het Comité heeft zich in het verslagjaar hoofdzakelijk 
geconcentreerd op het thema inventarisatie en evaluatie van risico's in 
steengroeven, vooral in kleine en middelgrote ondernemingen. De 
overwegingen zijn gebaseerd op Kaderrichtlijn 89/39l/EEG en de 
bijzondere richtlijn voor winningsindustrieën in dagbouw of 
ondergronds 92/104/EEG. De eerstgenoemde richtlijn stelt een 
evaluatie van risico's op de arbeidsplaats verplicht, de tweede in het 
kader van het veiligheids- en gezondheidsdocument een inventarisatie 
en beoordeling van de risico's, alsmede een beschrijving van de 
maatregelen ter bescherming van de werknemers. Algemeen wordt 
erkend dat de communautaire richtlijnen bijdragen tot de verbetering 
van de veiligheid en de bescherming van de gezondheid van de 
werknemers. De toepassing in de praktijk van de voorschriften levert 
echter in bepaalde gevallen nog problemen op. 
3.2.3 Workshop 
De workshop, die plaatsvond tijdens het Italiaanse voorzitterschap, 
was bedoeld om een uitwisseling van ervaringen over de 
inventarisatie en beoordeling van risico's in steengroeven, 
overeenkomstig de communautaire richtlijnen, mogelijk te maken. 
Met name de Duitse en Italiaanse delegaties legden uit hoe zij aan de 
Europese eisen voldeden of wilden voldoen. De kaderrichtlijn 
89/391/EEG en de bijzondere richtlijnen 92/91/EEG en 92/104/EEG 
zijn in het Duitse mijnrecht verwerkt door de Rechtsverordnung 
(algemene maatregel van bestuur) van 23.10.1996. Het door de 
Duitse Steinbruchs-Berufsgenossenschaft aangeboden 
"UnternehmermodeU" helpt de ondernemers om aan hun 
verplichtingen te voldoen. 
In Italië wordt op verschillende fronten gewerkt aan de omzetting in 
de praktijk van Richtlijn 92/104/EEG. Van belang zijn nieuwe 
richtsnoeren voor de beoordeling van risico's voor de veiligheid en 
gezondheid van de werknemers. De Spaanse delegatie berichtte over 
de situatie over de Spaanse steengroeven en de daar bestaande 
risico's. In de discussie werd een ongecompliceerde omzetting 
aanbevolen. 
Aan de workshop was ook een aantal bezoeken aan ondernemingen 
verbonden. 
3.3 Comité Winning met behulp van boringen 
3.3.1 Vergaderingen, behandelde thema's 
Het Comité "Winning met behulp van boringen" is begin 1996 
tweemaal bijeengekomen om het verslag over de ramp op Piper 
Alpha (document nr. 302/3/95) en het verslag en de voorstellen 
betreffende de ongevallenstatistieken van de Europese offshore olie-
en gasindustrie (document nr. 5908/4/94) af te ronden. 
12 
3.3.2 Piper Alpha 
Ingevolge zijn mandaat dient het Permanent Orgaan ernstige 
ongevallen in mijnen en andere winningsindustrieën te bestuderen en 
er verslag over uit te brengen. Aangezien het PO bijzonder actief was 
geweest in de nasleep van de Piper Alpha-ramp, met name door een 
richtlijn voor de winningsindustrie uit te werken, werd besloten het 
verslag breder op te zetten dan gebruikelijk. Het omvat enerzijds een 
schildering van het verloop van de gebeurtenissen en anderzijds de 
resultaten en aanbevelingen van de onderzoeken van het Britse 
ministerie van energie en van de "Public Inquiry" van Lord Cullen. 
Verder worden ook de reacties van de offshore-industrie op de ramp, 
de werkzaamheden van het Permanent Orgaan en van andere 
internationale commissie beschreven, evenals de verdere 
ontwikkelingen, naar aanleiding van Piper Alpha, van de 
veiligheidsvoorschriften voor de offshore-industrie in het Verenigd 
Koninkrijk en in andere Lid-Staten. 
3.3.3 Ongevallenstatistieken 
Het mandaat van het Permanent Orgaan omvat ook het ondersteunen 
van de Commissie bij het ontwikkelen van een methode voor het 
opstellen van vergelijkbare statistieken over ongevallen en 
gezondheidsschade. De bijdrage van het Comité bestaat uit het 
verzamelen en evalueren van ongevallenstatistieken en andere 
relevante informatie over ernstige ongevallen in de olie- en 
gasindustrie. In 1983 heeft het Permanent Orgaan twee 
aanbevelingen betreffende de offshore- en de onshore-sector tot de 
Lid-Staten gericht. Het Comité moest echter vaststellen dat de 
verzameling en evaluatie van ongevallenstatistieken een aantal jaren 
heeft stilgelegen en dat de aanbeveling van 1983 betreffende de vorm 
van de publicatie van ongevallenstatistieken niet door alle Lid-Staten 
werd opgevolgd. 
Daarom verzocht het Comité de Lid-Staten hun beschikbare 
statistieken voor de jaren 1991-1994 in om het even welke vorm 
door te geven. Het Comité kon zeven categorieën oorzaken van 
ongevallen en tien categorieën verwondingen vaststellen. Aangezien 
de door de Lid-Staten gebruikte criteria uiteenlopende waren, kon de 
frequentiegraad alleen per individueel land beoordeeld worden. Het 
bleek dat de frequentie van de eerste drie categorieën -
uitglijden/vallen van personen, vallende objecten/geraakt worden 
door objecten, hanteren van objecten, gereedschap, machines enz. -
het hoogste is. 
Het Comité heeft de volgende aanbevelingen geformuleerd: 
• De Lid-Staten dienen voorlopig de offshore­
ongevallenstatistieken niet meer in de in 1983 in document nr. 
2897/6/81 vastgelegde vorm in te dienen. 
13 
.. • Voorlopig dient document nr. 5908/4/94 als model voor de 
ongevallenmeldingen aan het Permanent Orgaan. 
• De samenwerking met Eurostat en de IAO dient geïntensiveerd te 
worden. 
• Het bestaande systeem dient verbeterd te worden door de 
ontwikkeling van een gemeenschappelijke basis voor het melden 
van ongevallencijfers (bij voorkeur per 100.000 arbeidsuren). 
Het Permanent Orgaan heeft deze aanbevelingen overgenomen. 
Volgens het werkprogramma voor 1997 zal het Comité zich behalve 
met de ongevallenstatistieken ook bezighouden met de problemen bij 
de wederzijdse erkenning van kwalificaties (in de context van de 
wisseling van personeel op olieplatforms in de Noordzee). 
3.4 Comité Bescherming van de gezondheid van de werknemers 
3.4.1 Bijeenkomst, belangrijkste thema 
Het Comité Bescherming van de gezondheid van de werknemers 
heeft in een workshop op 25 en 26.9.1996 te Luxemburg een aantal 
actuele thema's op zijn werkterrein behandeld. De werkzaamheden 
hadden vooral betrekking op het voorkomen of verminderen van 
risico's voor de gezondheid in ondergrondse werken van de 
winningsindustrieën. 
3.4.2 Workshop 
In de workshop over het thema beheersing van de gevaren door 
schadelijke stoffen bij het gebruik van dieselmotoren en bij het 
schieten ondergronds zijn de volgende thema's behandeld: 
• Wettelijke kader voor het gebruik ondergronds van dieselmotoren 
en de uitstoot van schadelijke stoffen; 
• Meting van de uitstoot van dieselmotoren en medische aspecten; 
• Maatregelen ter vermindering van de belasting. 
Twee voordrachten betroffen juridische kwesties vanuit het oogpunt 
van de Europese Commissie. De belasting met schadelijke stoffen 
door dieselmotoren werd in het bredere kader van de Europese 
milieubescherming behandeld. Daarbij werd ook ingegaan op het 
voorstel voor een communautaire richtlijn over de bestrijding van 
schadelijke stoffen en deeltjes uit dieselmotoren in andere mobiele 
apparaten en machines dan motorvoertuigen. De inspanningen op het 
terrein van de arbeidsgeneeskunde werden toegelicht aan de hand van 
het communautaire actieprogramma 1996-2000. Een andere 
voordracht betrof de vaststelling van grenswaarden ter bescherming 
van de werknemers in Zweden. 
14 
In het tweede deel werden ervaringen en onderzoeksresultaten uit 
Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Zweden besproken. 
Voor monstername en analyse van de uitstoot van dieselmotoren 
onder de grond zijn speciale methoden vereist. Er is veel onderzoek 
gedaan naar de gevaren voor de gezondheid van diesel- en explosie­
emissies. Ook arbeidsgeneeskundige problemen in verband met 
schadelijke gassen en deeltjes kwamen aan de orde. Ook de 
resultaten van epidemiologisch onderzoek in de mijnbouw in een Lid­
staat werden gepresenteerd. 
In het derde deel werd gelegenheid geboden om de in de praktijk en 
in onderzoeksinstituten opgedane ervaringen met de vermindering 
van schadelijke stoffen bij het ondergronds gebruik van 
dieselmotoren en de desbetreffende ontwikkelingen door te geven en 
te bespreken. Deze ervaringen werden aangevuld met informatie over 
de stand van zaken en de te verwachten ontwikkelingen in de 
tunnelbouw. De bijdragen kwamen uit Duitsland, Zwitserland, 
Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. De voordrachten en de 
gedachtewisselingen gaven de indruk dat de huidige stand van de 
techniek een aanzienlijke vermindering van de uitstoot van 
schadelijke stoffen in de ondergrondse werken van de 
winningsindustrieën en bij de tunnelbouw mogelijk maakt. De huidige 
en te verwachten ontwikkelingen zullen waarschijnlijk tot verdere 
verbeteringen van de arbeidsomstandigheden leiden. 
Het verslag van deze workshop is in voorbereiding (doe. nr. 
5980/96). 
3.5 Comité Menselijke Factoren 
3.5.1 Vergaderingen 
Het Comité Menselijke Factoren heeft op 14.5. en 24.9.1996 plenaire 
vergaderingen gehouden. Een ad hoe-groep vergaderde op 27.6. en 
3.9.1996. 
3.5.2 Belangrijkste thema 
In de loop van het verslagjaar heeft het Comité vooral het vraagstuk 
van de invloed van menselijke factoren in het kader van de analyse en 
de preventie van gevaren/risico's onderzocht, met het doel 
voorstellen ter verbetering van de veiligheid en de bescherming van 
de gezondheid van op de arbeidsplaats, met name in de 
winningsindustrieën, te formuleren. De resultaten zijn weergegeven 
in document nr. 5324/4/96. 
3.5.3 Verslag en voorstellen betreffende de rol van menselijke factoren bij 
de preventie van risico's 
het Comité is bij zijn overwegingen en voorstellen uitgegaan van 
Kaderrichtlijn 89/39 l/EEG en de twee bijzondere richtlijnen voor de 
winningsindustrieën 92/91/EEG en 92/104/EEG. Daarin wordt het 
15 
4. BIJLAGEN belang van de menselijke factoren voor verdere vooruitgang op het 
gebeid van veiligheid en gezondheid op het werk benadrukt. Het 
Comité legt verbanden tussen de doelstellingen van deze richtlijnen 
en de verworven kennis en ervaringen met betrekking tot de 
menselijke factoren en zet zich in voor een globale benadering. 
In dit document wordt uitgelegd hoe bij de vaststelling en 
beoordeling van risico's rekening kan worden gehouden met de 
menselijke factoren. Voor de diagnose kunnen verschillende 
methoden gebruikt worden, b.v. de analyse van geplande of 
bestaande werksituaties, de analyse van incidenten en ongevallen en 
de analyse van fouten. De principes van de systematische analyse ter 
beoordeling van de betrouwbaarheid worden toegelicht en in een 
bijlage overzichtelijk gepresenteerd, oricler vermelding van de voor-
en nadelen van verschillende methoden. 
De bedoeling van het document is met name te laten zien wat bij 
preventiemaatregelen de betekenis is van de menselijke factoren en 
hoe daarmee in de praktijk van de onderneming rekening kan worden 
gehouden. Hierbij spelen ook de ergonomie van de arbeidsplaats en 
van de productiesystemen, de professionele bekwaamheden en de 
loopbaanontwikkeling, de informatie en opleiding van de 
werknemers, hun raadpleging en participatie, alsmede het 
management een rol. 
Het Comité is van mening dat het in de richtlijnen 92/91/EEG en 
92/104/EEG verplicht gestelde veiligheids- en gezondheidsdocument 
een goede basis vormt voor het rekening houden met de menselijke 
factoren. Het in deze richtlijnen verankerde veiligeheids- en 
gezondheidsmanagementsysteem bevordert de betrokkenheid van alle 
managementniveaus en de actieve deelname van de werknemers. Bij 
elkaar zullen de beschreven en voorgestelde maatregelen het onstaan 
van een echte veiligheids- en gzondheidscultuur in de ondernemingen 
bevorderen. 
Document nr. 5324/4/96 is op 6.11.1996 goedgekeurd door het 
Permanent Orgaan. 
A: Excerpten van de Besluiten van de Raad van 27.6.1974 en 
9.7.1957 
B: Belangrijke documenten van het Permanent Orgaan in verband 
met het jaarverslag 
C: Lijst van hoofden van delegaties en voorzitters van comités; 
Secretariaat 
16 
BESLUIT VAN DE RAAD 
van 27 juni 1974 
houdende uitbreiding van de bevoegdheden van het Permanent Orgaan voor de veiligheid en de gezondheidsvoorwaarden in 
de steenkolenmijnen tot alle winningsindustrieën 
( 74/326/EEG ) 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. BESLUIT: 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese 
Economische Gemeenschap , inzonderheid op artikel 145, Artikel 1 
Overwegende dat de vertegenwoordigers van de Regeringen der 
Lid-Staten , in het kader van de Bijzondere Raad van Ministers 
bijeen, bij besluit van 9 en 10 mei 1957 , een Permanent Orgaan 
voor de veiligheid en de gezondheidsvoorwaarden in de 
steenkolenmijnen hebben ingesteld, waarvan het mandaat, 
omschreven bij besluit van de vertegenwoordigers der Lid-
Staten, in het kader van de Bijzondere Raad van Ministers 
bijeen, van 9 juli 1957, gewijzigd bij besluit van 11 maart 
1965, bestaat in het volgen van de ontwikkeling van de 
veiligheid en het voorkomen van de risico's van de 
arbeidsatmosfeer , die een bedreiging vormen voor de 
gezondheid van de werknemers in de steenkolenmijnen , 
alsmede het uitwerken van voorstellen ter verbetering van de 
veiligheid en de gezondheidsvoorwaarden in de 
steenkolenmijnen; 1 . De preventieve activiteiten tegen ongevallenrisico's en tegen 
de gevaren in het arbeidsmilieu, die de veiligheid en de 
gezondheid bedreigen van de werknemers in alle 
winningsindustrieën, met uitzondering van eenvoudige 
graafwerkzaamheden, en met uitzondering van de 
gezondheidsbescherming van de werknemers tegen de aan 
ioniserende straling verbonden gevaren, waarvoor krachtens het 
Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor 
Atoomenergie specifieke voorschriften van toepassing zijn, 
worden toevertrouwd aan het Permanent Orgaan voor de 
veiligheid en de gezondheidsvoorwaarden in de 
steenkolenmijnen, in het kader van zijn mandaat , zoals 
vastgesteld bij het besluit van 11 maart 1965 van de 
vertegenwoordigers van de Regeringen der Lid-Staten , in het 
kader van de Bijzondere Raad van Ministers bijeen . 
BESLUIT 
van9juli 1957 
betreffende het mandaat en het reglement van orde vanhet Permanent Orgaan 
voor de veiligheid en de gezondheidsvoorwaarden in de steenkolenmijnen en andere winningsindustrieën 
1. Het Permanent Orgaan volgt op de voet de ontwikkeling van 
de veiligheid in de steenkolenmijnen , met inbegrip van de 
ambtelijke veiligheidsvoorschriften , en wint de nodige 
inlichtingen in over de vooruitgang en de praktische resultaten 
die, met name bij de verhoeding van arbeidsongevallen, bereikt 
zijn. 
- Ter verkrijging van de nodige inlichtingen richt het Permanent 
Orgaan zich tot de betrokken Regeringen 
- Het Permanent Orgaan maakt gebruik van de beschikbare 
gegevens en doet de Regeringen voorstellen voor de verhoging 
van de veiligheid in de steenkolenmijnen. 
2. Het Permanent Orgaan ondersteunt de Hoge Autoriteit bij het 
zoeken naar een methode voor het opmaken van 
ongevallenstatistieken. 
3. Het Permanent Orgaan zorgt voor een snel doorgeven van de 
ingewonnen en geschikt geachte gegevens aan de betrokken 
instanties (met name overheidsinstanties van het mijnwezen, 
werkgevers - en werknemersorganisaties). 5. Het Permanent Orgaan doet voorstellen voor studiën en 
onderzoekingen die dit Orgaan het meest geschikt voorkomen 
ter verhoging van de veiligheid in de steenkolenmijnen alsook 
betreffende de beste wijze waarop deze dienen te geschieden. 
6. Het Permanent Orgaan vergemakkelijkt de uitwisseling van 
inlichtingen en ervaringen tussen de met het toezicht op de 
bedrijfsveiligheid belaste personen en doet voorstellen 
aangaande de daartoe geschikte maatregelen (bijvoorbeeld 
organisatie van studiedagen en documentatiediensten). 
7. Het Permanent Orgaan stelt passende maatregelen voor , met 
het oog op het leggen van de nodige verbindingen tussen de 
reddingsdiensten van de landen der Gemeenschap. 
8. Het Permanent Orgaan brengt ieder jaar zowel aan de in de 
Raad verenigde Regeringen als aan de Hoge Autoriteit verslag 
uit over zijn werkzaamheden en over de ontwikkeling op het 
gebied van de veiligheid in de steenkolenmijnen der 
afzonderlijke Lid-Staten . In dit verslag wordt in het bijzonder 
gebruik gemaakt van de statistieken betreffende 
bedrijfsongevallen en voorvallen in de steenkolenmijnen. 
4. Het Permanent Orgaan houdt zich, door voortdurend contact 
met de Regeringen, op de hoogte van de maatregelen die 
getroffen worden ter uitvoering zowel van de door de 
Conferentie met betrekking tot de veiligheid in de 
steenkolenmijnen als van de door het Orgaan zelf gedane 
voorstellen. 
2 PB nr 28 van 31.8.1957, blz 487/57. 
3 PB nr 46 van 22.3.1965, blz 698/65 
i> 
Bijlage B 
Belangrijke documenten van het Permanent Orgaan in verband met 
het jaarverslag 
Titel van het document 
Thoresby Colliery : Dodelijk ongeval van A. Fielding 
na een uitbarsting van puin en grote hoeveelheden 
gas, water en olie op 12 oktober 1995 
Voorstellen en aanbevelingen aan de Lid-Staten 
betreffende de principes van gesteentedrukbeheersing 
en ondersteuningen in de ondergrondse werken 
van de winningsindustrieën 
- Deel I tot en met Hl 
- Deel IV 
Verslag en voorstellen betreffende de ongevallenstatistieken 
in de Europese offshore olie- en gasindustrie 
Veiligheid en gezondheid op het werk: de menselijke 
betrouwbaarheidsfactoren bij de preventie van risico's 
Verslag over de ramp op Piper Alpha 
Verslag van de Workshop "Explosiebestrijding" 
van 27 november 1995 
Maatregelen ter vermindering van het risico van 
explosies en brand op winplaatsen met 
hulpventilatie en ter verbetering van de 
bescherming van het personeel bij explosies 
en brand in steenkolenmijnen 
Voorstellen ter verbetering van organisatie, 
werkwijze en image van het Permanent Orgaan document nr. 
5630/96 
486/95 
1189/1/95 
5908/3/94 
5324/4/96 
302/3/95 
1184/95 
5147/89 
1173/2/95 
1% 
Bijlage C 
Hoofden van de delegaties 
Lidstaat 
België 
Denemarken 
Duitsland 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Nederland 
Oostenrijk 
Portugal 
Finland 
Zweden 
Verenigd Koninkrijk Hoofd van de delegatie 
Rzonzef (tot 01.11.96), Mainjot 
Noergaard 
Keusgen (tot 30.4.96), Mager 
Paitas 
Ortiz Garces de Los Fayos 
(tot 11.11.96), de Molina 
Bonneviale 
Walsh -
Retacchi 
Weber 
Van der Tuin 
Maier 
da Silva Daniel 
Reinikka 
Andersson 
Mitchell 
Voorzitters van de Comités 
Comité Voorzitter Lid-Staat 
Ondergrondse winning 
Winning in dagbouw 
Winning met behulp van boringen 
Gezondheidsbescherming 
Menselijke factoren Mitchell 
Retacchi 
Noergaard 
deRetana(tot5.11.96) 
Cocude 
Keusgen (tot 5.11.96) 
Andersson Verenigd Koninkrijk 
Italië 
Denemarken 
Spanje 
Frankrijk 
Duitsland 
Zweden 
Secretariaat 
Europese Commissie 
Directoraat-generaal V, Werkgelegenheid, arbeidsverhoudingen en sociale zaken 
Administratieve eenheid V/F/4 
Tel. Fax : E-mail : 
Biosca de Sagastuy 4301.34988 4301.34259 
(secretaris) 
Rother 4301.32268 4301.34259 
(Secretariaat) 
Esterbet 4301.37157 4301.34259 claire.esterbet@lux.dg5.cec.be 
(Secretariaat) 
\°j 
ISSN 0254-1513 
COM(97) 729 def. 
DOCUMENTEN 
NL 05 14 
Catalogusnummer : CB-CO-97-749-NL-C 
ISBN 92-78-29880-8 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
2D