ARCHIVES HISTORIQUES 
DE LA COMMISSION 
 
 
 
COLLECTION RELIEE DES 
DOCUMENTS "COM" 
 
 
 
 
COM (84) 6 92 
 
 
 
Vol. 1984/0253 
  
 
Disclaimer  
Conformém ent au règlement (CEE, Euratom) n° 354/83 du Conseil du 1er février 1983 
concernant l'ouverture au public des archives historiques de la Communauté économique 
européenne et de la Communauté européenne de l'énergie atomique (JO L 43 du 15.2.1983, 
p. 1), tel que modifié par le règlement (CE, Euratom) n° 1700/2003 du 22 septembre 2003 
(JO L 243 du 27.9.2003, p. 1), ce dossier est ouvert au public. Le cas échéant, les documents 
classifiés présents dans ce dossier ont été déclassifiés conformément à l'article 5 dudit 
règlem ent. 
In accordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No 354/83 of 1 February 1983 
concerning the opening to the public of the historical archives of the European Econom ic 
Communit y and the European Atom ic Energy Communit y (OJ L 43, 15.2.1983, p. 1), as 
amended by Regulation (EC, Euratom) No 1700/2003 of 22 September 2003 (OJ L 243, 
27.9.2003, p. 1), t his file is open to the public. Where necessary, classified documents in this 
file have been declassified in conformity with Article 5 of the aforementioned regulation.  
In Übereinstimmung mit der Verordnung (EWG, Euratom) Nr. 354/83 des Rates vom  1. 
Februa r 1983 über die Freigabe der historischen Archive der Europäischen  
Wirtschaftsgemeinschaft und der Europäischen Atomgem einschaft (ABI. L 43 vom  15.2.1983,  
S. 1), geändert durch die Verordnung (EG, Euratom) Nr. 1700/2003 vom 22. Septem ber 2003  
(ABI. L 243 v om 27.9.2003, S. 1), ist diese Datei der Öffentlichkeit zugänglich. Soweit  
erforderlich, wurden die Verschlusssachen in dieser Datei in Übereinstimmung mit Artikel 5  
der genannten Verordnung freigegeben.  
COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN
COM(84) 692 def.
Brussel, 12 december 1984
Memorandum van de Commissie
DE CONSUMENT EN ZIJN VERHAALSMOGELIJKHEDEN
COM(84) 692 def.

In dit document wordt een schets gegeven van  
de problemen waarmede de consumenten bij het  
zoeken van verhaal worden geconfronteerd.
Het behelst een beschrijving van de  
situatie in de Lid-Staten en van die op het  
niveau van de Gemeenschap, er wordt in  
aangegeven waar in de toekomst acties op  
dit gebied mogelijk zijn en het bevat voor  
degenen die in de daarin aan de orde  
gestelde problemen belang stellen, een  
uitnodigning commentaar te leveren.

I
DE CONSUMENT EN ZIJN VERHAALSMOGELIJKHEDEN  
I INLEIDING
De Europese Gemeenschap werd opgericht voor het welzijn van haar burgers.
Deze gedachte werd neergelegd in de preambule van het EEG-Verdrag, waarin als  
wezenlijk doel van de Gemeenschap de voortdurende verbetering van de omstandig­
heden waaronder de volkeren van de Gemeenschap leven en werken wordt genoemd.
Eén van de aspecten van het door de Gemeenschap op dit gebied te voeren beleid  
is het belang dat alle burgers bij rechtsbescherming hebben, in het bijzonder bij  
het recht op een rechtvaardige en eerlijke beslechting van geschillen waartoe  
gewone consumententransacties aanleiding kunnen geven.
De EEG is gebaseerd op de gedachte van één gemeenschappelijke markt, dat wil  
zeggen een markt zonder slagbomen of handelsbelemmeringen. Op een onverdeelde  
markt ontplooit de handel zich vrij over de nationale grenzen heen die voorheen  
als het ware als natuurlijke hinderpalen fungeerden. Deze onverdeelde markt zou  
een voordeel voor de consument moeten betekenen, maar dit kan in zijn tegendeel  
verkeren wanneer hij van een buitenlandse firma goederen of diensten heeft  
betrokken en zou blijken dat de daarop betrekking hebbende overeenkomst aan de  
wetgeving van een andere Lid-Staat is onderworpen of zelfs dat de rechter van een  
andere Lid-Staat ter zake bevoegd is. Met deze mogelijkheden werd rekening  
gehouden in twee verdragen waarover tussen de Lid-Staten overeenstemming werd  
bereikt :  het Executieverdrag (1) en het Verdrag betreffende het op verbintenissen  
uit overeenkomst toepasselijk recht (2). Deze bevatten gemeenschappelijke regels  
betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de tenuitvoerlegging van gerechtelijke  
beslissingen alsmede co11isieregeIs.  Kort samengevat komen deze regels erop neer  
dat de partijen bij een overeenkomst kunnen kiezen welke rechter in geval van  
een geschil bevoegd zal zijn en welk recht door deze zal worden toegepast. Voor  
het geval zij geen keuze hebben gemaakt bevatten de verdragen algemeen geldende  
regels terzake. Bijzondere aandacht wordt daarbij besteed aan de positie van de  
consument; indien hij de overeenkomst heeft gesloten met een firma die :
- aanbiedt met hem zaken te doen of adverteert in het land waar de consument
zijn gewone verblijfplaats heeft, of
- de bestelling van de consument rechtstreeks of via een vertegenwoordiger in  
diens land heeft ontvangen, of
- voor de consument met het oog op een aankoop diens reis naar een ander
land heeft georganiseerd, ^
(1) Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van
beslissingen in burgerlijke en handelszaken van 27 september 1968, zoals gewij­
zigd bij het Verdrag van 9 oktober 1978 -PB L 304 van 30.10.1978, blz. 77
(2) Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeen­
komst - PB L 266 van 9.10.1980, blz. 1

II
kan de consument beslissen voor welke rechter de zaak zal dienen en welk recht  
van toepassing zal zijn.
Deze oplossing werd gekozen omdat het toch onbillijk zou zijn wanneer een  
consument genoodzaakt zou zijn zich tot de rechter van een vreemd land te wenden  
of zich voor deze te moeten verweren en hij aan wetten zou zijn onderworpen die  
hem niet de rechten verlenen die de wetgeving van zijn gewone verblijfplaats hem  
onder deze omstandigheden zou verlenen.
De meeste gevallen waarin een consument rechtsbescherming zoekt hebben echter  
niet betrekking op transacties waarop de genoemde verdragen van toepassing zijn,  
en de omstandigheden waaronder in dergelijke gevallen rechtsbescherming kan worden  
verkegen zullen van Lid-Staat tot Lid-Staat zeker aanzienlijk verschillen. Om deze  
reden vermeldt het door de Raad op 19 mei 1981 vastgestelde Tweede programma van  
de Europese Economische Gemeenschap voor een beleid inzake voorlichting en bescherm­
ing van de consument (1) - evenals het Eerste programma - onder de vijf rechten
waarop dit is gebaseerd^het recht op verhaal van schade. Onder de titel "Advies,  
bijstand en vertegenwoordiging in rechte" noemt het programma de volgende beginselen :
"de consument moet raadgevingen en bijstand ontvangen in verband met klachten  
met betrekking tot schade die hij ondervindt ten gevolge van de aankoop of  
het gebruik van goederen met gebreken of onbevredigende diensten"
"voorts heeft hij recht op een billijke vergoeding van deze schade door middel  
van een snelle, afdoende en goedkope procedure” (2).
Deze beginselen vormen een integrerend bestanddeel van het programma en hangen  
nauw met het aan de economische belangen van de consument gewijde onderdeel van  
het programma samen. Wanneer in de positie van de consument verbetering komt  
doordat hem via EEG-richtlijnen nieuwe rechten worden toegekend (zoals deze met  
betrekking tot de misleidende reclame en deze door de Commissie voorgesteld inzake  
produktaansprakelijkheid en consumentenkrediet (3)),
komt het er ook op aan dat die rechten door de consument kunnen worden uitgeoefend  
en dat deze daarvoor kan opkomen.
Dit document geeft een korte schets van de problemen waarmede een consument
wordt geconfronteerd wanneer hij verhaal van rechten zoekt en daarin wordt aangegeven
waar in de toekomst op het niveau van de Gemeenschap acties mogelijk zijn. In vier
bijlagen die het grootste deel van dit document beslaan, wordt een beschrijving van
de huidige situatie in de Lid-Staten gegeven onder de titels :
________________  ./.
(1
) Resolutie van de Raad van 19 mei 1981 betreffende een Tweede programma van  
de Europese Gemeenschap inzake bescherming en voorlichting van de consument;
PB C 133 van 3.6.1981, blz. 1
(2) Idem, blz. 9
(3) Misleidende reclame: richtlijn van 10.09.1984, PB L 250, 19.09.1984;  
Consumentenkrediet: PB C 80 van 27-03.1979  
Produktenaansprakelijkheid :  PB C 241 van 14.10.1976.

III
- vereenvoudigde gerechtelijke procedures;
- verdediging in rechte van collectieve belangen;
- minnelijke schikking en arbitrage;
- voorlichtingscentra.
Voor zover mogelijk wordt in de bijlagen de situatie beschreven zoals deze  
op 31.12.1982 bestond.
11 problematiek
Over het algemeen stuit de consument die via een beroep op de rechter verhaal  
tracht te vinden, op diverse hinderpalen. Eerst en vooral dienen in dat verband  
de aan rechtskundig advies en aan de vertegenwoordiging in rechte verbonden kosten  
te worden genoemd, welke het geldelijk belang van de zaak zelfs kunnen overtreffen;  
daarbij komt in een aantal Lid-Staten het niet weg te cijferen risico dat de partij  
die het proces heeft verloren ook de door diens wederpartij gemaakte kosten voor  
zijn rekening moet nemen. Voorts kan een procesgang een aangelegenheid van lange  
adem zijn; er kan al veel tijd mee gemoeid zijn alvorens een geschil zo ver is  
dat dit op de rol van het betrokken gerecht wordt geplaatst en dan kan het nog worden  
verdaagd; bovendien wordt van de gelaedeerde consument enige malen diens aanwezig­
heid ter zitting verlangd, hetgeen dan binnen zijn werktijd valt.
Nog afgezien van deze materiële factoren doen er zich ook hinderpalen van  
psychologische aard voor :  van de atmosfeer in een gerecht of in een rechtszaal  
kan een intimiderende werking uitgaan, waartoe ook de plechtstatigheid,het  
procesgebeuren, de rechtstaal en niet te vergeten de ambtsgewaden van  
rechters en advocaten, het hunne toe bijdragen.
Een proces in rechte is niet altijd de beste weg voor de bescherming van de  
consument, met name wanneer langs deze weg slechts voor de individuele  
gelaedeerde verhaal openstaat.
Aangezien bijvoorbeeld misleidende reclame een groot aantal personen raakt,
kan daarvoor in plaats van een individuele, een collectieve
rechtsvordering aangewezen zijn. In sommige Lid-Staten heeft men dit onderkend  
en wordt aan consumentenbonden toegestaan om, handelend namens de consumenten  
als groep, ter beperking van misbruiken een rechtsvordering in te stellen.
In gevallen waar het meer om financiële genoegdoening dan om preventief optreden  
gaat, kan een mogelijke oplossing ook worden gevonden in een zogeheten "class  
action" (algemeen belang-actie) waarin één of meer namens een groter aantal  
optredende personen schadevergoeding eisen. Deze benadering heeft niet  
ieders instemming, omdat in de Verenigde Staten de ervaring heeft aangetoond  
dat het ertoe kan leiden dat op de tegenpartij een bovenmatig zware druk wordt

IV
uitgeoefend vooral in die gevallen van groepsvorderingen waarin advocaten  
optreden die op basis van een aan de uitslag van het proces gerelateerd  
honorarium (een "contingency fee") de belangen van hun cliënten  
behartigen (1).
In enkele Lid-Staten zijn inmiddels initiatieven ondernomen om de  
hinderpalen op te heffen waarmee de consument wordt geconfronteerd, wanneer  
hij verhaal tracht te vinden; de rechtsgang voor diens vordering is daartoe  
vereenvoudigd. De in Engeland en Wales bij de "County Courts" ingevoerde  
speciale procedure bijvoorbeeld vormt een niet geringe stap in die richting.
Ook in Noordierland is de procedure voor de "County Courts" verbeterd,  
terwijl in Schotland, dat over een eigen rechtssysteem beschi kt, van 1979  
tot 1981 een proefprojet liep om tot invoering van nieuwe procedures te komen.  
Dit project werd gedeeltelijk door de Gemeenschap medegefinancierd.
In andere Lid-Staten wordt naar nog andere oplossingen gezocht :  in  
Denemarken bijvoorbeeld is een "consumentenklachtenraad" ingesteld om  
schadevergoedingsvorderingen van consumenten af te wikkelen. Deze  
"klachtenraad" doet zulks langs de weg van minnelijke schikking en arbitrage,  
een benadering welke uiteraard ook in andere Lid-Staten kan worden aangetroffen,  
veelal in de vorm van een minnelijke schikking of arbitrage die binnen de  
sfeer van het particuliere initiatief blijven. In die sfeer kan men ook  
projecten aantreffen, die het uitvloeisel zijn van een initiatief van een  
overheidsinstantie. Zo bestrijken de gedragscodes, waarover het "Office  
of Fair Trading" overeenstemming heeft bereikt met organisaties van het  
Britse bedrijfsleven, over het algemeen de afwikkeling van consumenten­
klachten.
________________  ./.
(1
) Het honorarium wordt hierbij voldaan door een zeker percentage af te  
houden van de toegewezen schadevergoeding, hetgeen in sommige gevallen  
wel tot 30 è 40 % van dat bedrag kan oplopen. De in de Gemeenschap  
werkzame advocaten achten dit systeem niet aanvaardbaar.

V
Aan het merendeel van de procedures voor minnelijke schikking en arbitrage  
kleeft het nadeel dat deze op vrijwilligheid berusten, zodat de betrokken  
partijen het eerst erover eens moeten zijn geworden het geschil pp die wijze  
te beslechten en zich bij de uitspraak van een verzoeningsinstantie of  
van een arbiter te zullen neerleggen, want anders hebben die procedures  
geen nut.
Adequate adviesverlening en voorlichting zijn prealabele voorwaarden  
voor het welslagen van elk project, waarmee wordt beoogd de consument  
betere verhaaIsmogelijkheden te bieden. Zolang een consument ervan  
onkundig is dat hij het recht heeft schadevergoeding te eisen of zich  
tegen een vordering van een leverancier te verweren, zijn dergelijke  
projecten weinig zinvol. Daarin is wellicht een van de redenen gelegen  
waarom in de Lid-Staten initiatieven waarmee een betere rechtsbescherming  
wordt beoogd (aan deze laatste term wordt de voorkeur gegeven om ook  
buitengerechtelijke procedures er onder te kunnen vatten) tot op zekere  
hoogte niet het succes hebben gekend dat ze verdienen. Het is echter  
tot op zekere hoogte ook waar dat er van de zijde van de consumenten  
van deze procedures geen optimaal gebruik is gemaakt, omdat deze eigenlijk  
niet aan hun behoeften beantwoorden. Tenslotte heeft in sommige gevallen  
ook het gebrek aan financiën ertoe geleid, dat een aantal consumenten­
adviescentra moesten worden gesloten en projecten op het gebied van  
arbitrage geen doorgang konden vinden (1).
III DE COMMUNAUTAIRE DIMENSIE
De laatste jaren wordt op brede schaal aandacht geschonken aan het feit  
dat de traditionele rechtssytemen bij de afwikkeling van vorderingen van  
gering geldelijk belang tekortschieten. Op zichzelf beschouwd zijn die  
rechtszaken niet zo belangrijk,maar collectief gezien kan het feit dat er  
zeer veel mensen zijn die niet in de gelegenheid verkeren om hun rechten  
uit te oefenen of daarvoor op te komen, slechts ontevredenheid en een gebrek  
aan eerbied voor het gerecht meebrengen.
De bewustwording van dit verschijnsel heeft tot een aantal initiatieven
geleid, waarbij de Europese Gemeenschap een voorname rol heeft vervuld.  
_____________  ./.
(1
) Voor verdere bijzonderheden over de procedures die een betere rechtsbe­
scherming in de Gemeenschap mogelijk moeten maken, zie de bijlage bij  
dit document.

VI
In 1975 is door de Commissie te Montpellier een colloquium georganiseerd  
over de gerechtelijke en bui tengerechte Lijke bescherming van de consument.  
Daarbij ging de aandacht uit naar de problemen waarop de consument pleegt te  
stuiten wanneer hij recht zoekt en naar de diverse mogelijkheden die beproefd  
zijn voor een billijke afwikkeling van geschillen die op het terrein van de  
consumentenbescherming liggen (1).
Vele later ondernomen initiatieven vonden hun oorsprong in tijdens het  
colloquium te Montpellier gedane voorstellen; zo is in 1977 een door de  
heer Brégégère aan het Europees Parlement uitgebracht advies (2) gevolgd,  
dat in een resolutie is uitgemond, waarin wordt verzocht om :
a) een spoedige communautaire regeling voor de verbetering, vereen­
voudiging en harmonisatie van de rechtsprocedures bij geschillen  
over consumentenaangelegenheden, waarbij tevens in de mogelijkheid  
wordt voorzien van instelling van collectieve rechtsvorderingen  
door de consumentenorganisaties ten behoeve van hun leden;
b) een voorstel voor een richtlijn met betrekking tot projecten op het  
gebied van de minnelijke schikking en arbitrage.
In de resolutie met betrekking tot het Tweede consumentenprogramma  
wordt eveneens op verbetering van de rechtsbescherming van de consument  
aangedrongen (3).
In 1979 heeft het Economisch en Sociaal Comité zijn goedkeuring gehecht  
aan een door de heer HiLkens opgesteld verslag (4), waarin de Commissie  
werd verzocht initiatieven te ontplooien en in dat verband :
a) de voorlichting en vorming van de consument te verbeteren;
b) de creëring van consumentenadviescentra en de totstandkoming van  
projecten met betrekking tot minnelijke schikking en arbitrage  
aan te moedigen;
c) een richtlijn voor te bereiden met betrekking tot procedures voor  
geschillen van gering geldelijk belang;
d) een richtlijn voor te stellen welke de mogelijkheid opent consumenten­
bonden het recht te verlenen vorderingen in het algemene belang in te  
stellen (met andere woorden vorderingen waarmee de behartiging van de  
belangen van de consument als groep) wordt beoogd, ook at is er geen  
rechtstreeks nadeel geleden.
__________ _______ ./.
(1
) De Commissie heeft in 1976 een verslag van het colloquium gepubliceerd.
(2) Doe. PE 47.778 def.
(3) Doe. PE 65.917 def.
(4) Doe. CES/93/79 def.

VII
In 1980 is het Laatste deel verschenen van een over deze materie  
handelend standaardwerk van professor Capelletti van het Europees Universftaif  
Instituut te Florence (1). Daarin wordt deze materie uitputtend behandeld  
en voor allen die op dit gebied werkzaam zijn, vormt het een rijke bron  
van gegevens.
Ook buiten het communautaire verband hebben zich belangrijke ontwikkelingen  
voorgedaan. Een resolutie over rechtshulp en -advies werd door de Raad  
van Europa op 2 maart 1978 aangenomen. In de resolutie is als grondbeginsel  
vooropgesteld dat het tot de taak van de staat behoort ervoor zorg te dragen  
dat rechtskundig advies ook voor diegenen openstaat die het geld daarvoor  
niet kunnen opbrengen (2). Op 14 mei 1981 is door de Raad van Europa  
vervolgens een resolutie over de rechtsbedeling aangenomen, waarin een  
aantal beginselen voorkomen, die onder meer betrekking hebben op de kosten  
en de duur van processen (3).
Deze resoluties zijn ingekleed in de vorm van een aanbeveling die  
tot de Lid-Staten van de Raad van Europa is gericht, waarbij alle EEG-landen  
zijn aangesloten. Aan de voorbereiding van deze resoluties heeft ook de  
Gemeenschap deelgenomen. Met betrekking tot de rechtsbijstand komen er  
echter in zaken op consumentengebied, waarbij de kosten van de traditionele  
rechtsgang vaak die van het met het geschil gemoeide geldelijke belang  
overtreffen, nog bijzondere punten van overweging bij. Het is in dat verband  
de vraag of nog wel rechtsbijstand geboden kan worden of dat het vooral in  
het huidige ongunstigeeconomische klimaat eer als een niet gerechtvaardigde  
besteding van overheidsgelden moet worden beschouwd.
___________  ./.
(1
) "Access to Justice", onder auspiciën van professor M. Capelletti,  
uitgever Giuffré-Sijthoff.
(2) Resolutie nr. 78(8) van het Comité van Ministers
(3) Aanbeveling nr. R(81)7 van het Comité van Ministers aan de Lid-Staten,  
("Recommendation on measures facilitating access to justice")

v i n
IV HET COLLOQUIUM TE GENT
In 1982 werd - ditmaal te Gent - ten behoeve van de Commissie een tweede  
colloquium over de rechtsbescherming van de consumenten georganiseerd.
Ongeveer zestig deskundigen, zowel op academisch niveau als in de praktijk  
werkzame juristen uit alle Lid-Staten van de Gemeenschap discussieerden over  
mogelijkheden om de gerechtelijke procedures voor de consumenten toe­
gankelijker te maken.
De waarde van het colloquium te Gent is vooral hierin gelegen dat het  
op een groot aantal punten klaarheid schiep met betrekking tot de invoering  
van nieuwe of de verbetering van bestaande procedures ter bescherming van  
de rechten van de consument. De discussie ging over onderwerpen zoals :
- aard van de procedures;
- structuur van het rechtsprekende orgaan;
- de mogelijkheid van beperking van nieuwe procedures tot uitsluitend  
consumentenaangelegenheden;
- wijze waarop het proces wordt gevoerd;
- vorm van de procedures;
- rol van de rechter;
- vertegenwoordiging van partijen;
- rechtsmiddelen;
- minnelijke schikking;
- toegang tot (je rechter.
Hierna wordt een beknopt overzicht gegeven van de vraagstukken waarop  
een antwoord moet worden gegeven wanneer men de rechtsbescherming van de  
consumenten verbeterd zou willen zien,zonder dat er daarbij gestreefd zal  
worden naar een volledige analyse van al deze aspecten. In het algemeen  
hebben deze vraagstukken betrekking op gerechtelijke procedures, maar men  
dient daarbij voor ogen te houden dat zij eveneens betrekking hebben op  
administratieve procedures.
1. Aard van de procedures
Dienen deze van gerechtelijke of administratieve aard te zijn ? Indien  
zij van gerechtelijke aard zijn, zou hiervoor dan een bijzondere rechter­
lijke instantie moeten worden geschapen of moet worden voorzien in een  
nieuwe procesgang bij een bestaande rechterlijke instantie ?
Het antwoord op deze vragen hangt van verscheidene factoren af. Een bijzondere  
rechterlijke instantie die recht moet spreken in consumentenzaken,zou een  
zeer kostbare aangelegenheid zijn en problematisch wat de financiering betreft  
(hetgeen ook het geval zou zijn,indien nieuwe administratie rechterlijke  
instanties worden geschapen). Daarom lijkt het de voorkeur te verdienen  
te voorzien in nieuwe vereenvoudigde procedures bij de bestaande rechterlijke

IX
instanties. Anderzijds zou rekening moeten worden gehouden met de psycho­
logische weerstand die consumenten vaak moeten overwinnen alvorens zij zich  
tot de gewone rechter wenden :  het valt moeilijk te voorspellen of alleen een  
vereenvoudigde procedure wel voldoende is om deze weerstand te overwinnen.
2. Structuur van het rechtsprekende orgaan
Dient de rechter te worden bijgestaan door leken-bijzitters ?
Dit zou het voordeel hebben dat de kosten aanzienlijk worden gedrukt aange­
zien het dan niet meer nodig zou zijn in grote omvang gebruik te maken van  
de diensten van getuigen-deskundigen :  als bijzitters zouden personen  
kunnen worden gekozen die zelf op het betrokken gebied deskundig zijn.
Een rechtsprekend orgaan met leken-bijzitters zou evenwel waarschijnlijk  
een gecentraliseerd lichaam moeten zijn (het zou immers buitengewoon  
moeilijk of te duur blijken om bij een groot aantal van dergelijke  
rechterlijke organen bijzitters te benoemen). Een dergelijk rechterlijk  
orgaan zou dan ook op grote schaal op basis van schriftelijke stukken  
moeten werken, waardoor tekort zou kunnen worden gedaan aan het vereiste  
van een snelle behandeling en een eenvoudig procesver loop,hergeen ook een  
probleem voor niet vertegenwoordigde partijen zou kunnen opleveren. De  
ervaring leert dat het velen moeilijk valt zich duidelijk schriftelijk  
uit te drukken, zelfs in de gevallen waarin de voor de rechter te  
gebruiken formulieren reeds zijn vereenvoudigd, ofschoon dit wel tot  
verbetering heeft geleid.
3. Beperking van de bevoegdheid van de rechter
a) Dient alleen in consumentenaangelegenheden in de strikte zin van het  
woord of bij alle kleine geldvorderingen gebruik te kunnen worden  
gemaakt van een bijzondere en vereenvoudigde procedure ?
Het kan bijzonder moeilijk blijken een nauwkeurige scheidslijn te  
trekken tussen consumentenzaken en zaken van geringe geldelijke  
waarde. Bovendien lijken er geen gronden aanwezig om de voordelen  
van een vereenvoudigde procedure in het algemeen te onthouden aan  
personen die vorderingen van geringe geldelijke waarde geldend willen  
maken. Het zou echter toch wel aangewezen zijn de bevoegdheid van de  
rechter op bepaalde punten te beperken :  bv. door vorderingen uit te  
sluiten wegens belediging of smaad, zaken op het gebied van het  
huwelijksrecht en geschillen betreffende rechten op onroerende goederen.
b) Dienen deze procedures open te staan voor alle categorieën reclamanten ?
De ervaring in de Lid-Staten toont aan dat vooral leveranciers van de  
procedure voor kleine geldvorderingen gebruik maken voor het innen van hun  
vorderingen op consumenten.

X
Aangezien deze procedures zijn bedoeld om particuliere reclamanten te  
helpen, werd wel eens voorgesteld om leveranciers van de mogelijkheid om  
via deze procedure rechtsvorderingen aanhangig te maken uit te sluiten  
of hen door hogere gerechtskosten dan die welke door particulieren zötrdeh  
moeten worden betaald,af te schrikken, omdat anders de verbeterde proce­
dure niets meer zou zijn dan een verbeterde vorm voor het innen van  
schuldvorderingen. Tegen de uitsluiting van leveranciers van deze  
procedure zijn twee argumenten aangevoerd, namelijk dat de uitsluiting
van een bijzondere categorie van eisers op principiële gronden onjuist/gang naar de
lijkt, aangezien de rechter voor eenieder open dient te staan en aan  
leveranciers niet het voordeel van een vereenvoudigde procedure voor de  
inning van een wettige vordering zou mogen worden ontzegd, en dat de  
leveranciers,indien zij van deze procedure zouden worden uitgesloten,  
hun schuldvorderingen op consumenten via de gebruikelijke procedures  
zouden instellen; in feite zou daarmede aan de consument het voordeel  
van de vereenvoudigde procedure worden ontnomen.
c) Dient het bedrag van de vorderingen die volgens de bijzondere procedure  
mogen worden ingesteld,aan een maximum te worden gebonden ?
Een procedure voor vorderingen van gering geldelijk belang zal op grond  
van haar karakter waarschijnlijk reeds tot een dergelijk maximum moeten  
leiden. Zelfs wanneer een procedure tot consumentenzaken in de strikte  
zin van het woord zou worden beperkt, lijkt een maximum raadzaam :  
waar grote bedragen in het geding zijn,zijn partijen waarschijnlijk eerder  
bereid een behoorlijke som geld te besteden voor de verdediging van  
hun belangen (of kunnen in aanmerking komen voor rechtsbijstand).
4. Wijze waarop het proces wordt gevoerd
a) Dienen de regels voor de rechtsvordering en de procestaal te worden  
vereenvoudigd ?
Men is het algemeen erover eens dat ingewikkelde procedurele voorschrif­
ten menige potentiële reclamant kunnen ontmoedigen, meer in het bijzonder  
personen met schuldvorderingen van gering geldelijk belang die niet  
wettelijk zijn vertegenwoordigd. Ook blijft voor menige leek de in de  
rechtstaal gebruikte terminologie een gesloten boek. Het lijkt dan ook  
gewenst tot een zekere vereenvoudiging te komen.
Gezien het feit dat met de procedurele voorschriften wordt beoogd te  
verzekeren dat het proces eerlijk wordt gevoerd en^ertrecbhte°n9Cvan  beide 
partijen te vrijwaren,zou vereenvoudiging echter neerkomen op een tweede  
klas-reehtsbedeling.  Is tweede klas-rechtsbedeling dan beter dan in het  
geheel geen rechtsbedeling ? In de traditionele procedures worden  
rechtstermen gebruikt,omdat zij voor rechters en advokaten een preciese

XI
inhoud hebben en er bestaat dan ook geen twijfel over de wenselijkehid  
dat rechtsvorderingen in ondubbelzinnige termen worden geformuleerd.
Men kan zieh dan ook maar moeilijk voorstellen hoe het gebruik van  
dergelijke termen volledig zou kunnen worden uitgebannen.
b) In hoeverre is het mogelijk of gewenst procedures sneller te doen verlopen
Het antwoord op deze vraag en op de vorige houden nauw verband met elkaar.  
De trage procesgang is in een aantal gevallen onvermijdelijk :  het is  
ongetwijfeld van essentieel belang dat ter wille van een billijke  
procesvoering voldoende tijd beschikbaar moet zijn voor de betekening  
van de vordering aan de gedaagde en voor de gedaagde om zieh hiertegen te  
verdedigen of een tegenvordering in te dienen.
c) Dient de procedure mondeling of schriftelijk of in een combinatie van  
beide te worden gevoerd ?
Een volledig mondelinge procedure zou zowel de met de terechtzitting  
gemoeide tijd kunnen verhogen en de vaststelling van de in het geding  
zijnde punten bemoei lijken. Een volledig schriftelijke procedure zou  
partijen bevrijden van de noodzaak een zitting bij te wonen, waarvoor  
zij anders eventueel van hun arbeid zouden moeten verzuimen. Aan de andere  
kant zal het voor de rechter de moeilijkheid vergroten een keuze tussen  
de strijdige vorderingen te maken. Een procedure met zowel een  
mondelinge als een sehriftelijke fase lijkt dan ook de beste. Het juiste  
evenwicht tussen de mondelinge en de schriftelijke fase van de procedure  
zal bijvoorbeeld afhangen van de vraag of de bijzondere procedures zijn  
gecentraliseerd of gespreid over een aantal plaatselijke rechtsprekende  
Organen (zie vraag 2 hierboven).
d) Welke rol zou de rechter dienen te vervullen ?
Een lijdelijke rol is niet altijd de meest aangewezen> in geval van  
procedures over vorderingen van gering geldelijk belang, met name niet  
wanneer partijen niet wettelijk zijn vertegenwoordigd. Indien gebruik  
zou kunnen worden gemaakt van vereenvoudigde procedures,zou het beter  
zijn wanneer de rechter in de procedure een actieve rol vervult en de  
procesgang kan beinvloeden.
e) Dient het advokaten te worden toegestaan partijen te vertegenwoordigen ?
Aangezien de advokatenhonoraria een groot deel van de kosten van een  
procedure uitmaken, zou het een manier om de kosten te beperken zijn  
partijen ervan af te brengen zieh wettelijk te laten vertegenwoordigen,  
bijvoorbeeld door te bepalen dat dergelijke honoraria niet kunnen  
worden verhaald.

XII
Het Lijkt evenwel niet gewenst advokaten van een vertegenwoordiging van par­
tijen uit te sLui ten aangezien zuLks voor de consument een discriminatie zou  
betekenen :  een groot aantaL handelsondernemingen zouden zich in hun  
procedures met consumenten ook verder Laten vertegenwoordigen maar nu doof  
speciaListen die,zonder zich advokaat te noemen,toch in eLk opzicht als  
zodanig optreden.
f) Dient er tegen rechterlijke beslissingen voorziening open te staan bij een  
hogere rechter ?
Het zou niet in het belang van de rechtsbedeling zijn de mogelijkheid van  
voorziening bij een hogere rechter volledig uit te sluiten, bijvoorbeeld in  
het geval dat de rechter het recht verkeerd heeft toegepast. De gronden  
waarop in een zaak hogere voorziening openstaat,zouden in het belang van een  
snelle procesgang en proceseconomie tot een minimum moeten worden beperkt.
De beslissing of in een bepaalde zaak al dan niet hogere voorziening openstaat,  
zou door de hogere rechter moeten worden genomen.
5. Minnelijke schikking
Dient in een bijzondere procedure voor minnelijke schikkingen te worden voorzien ?  
Door wie zou de poging tot een minnelijke schikking moeten worden ondernomen en  
in welk stadium ?
Een aan het proces voorafgaande verzoeningsprocedure is op zijn plaats indien  
daarmede tijd en geld kan worden gespaard doordat partijen dan de gelegenheid  
hebben over een billijke oplossing van het geschil overeenstemming te bereiken  
zonder dit aan de rechter te moeten voorleggen.
Indien evenwel de bijzondere procedure voor de behandeling van vorderingen van  
gering geldelijk belang een informeel karakter draagt en de rechter daarin een  
actieve rol kan spelen, lijken er geen gronden aanwezig om pogingen tot  
verzoening niet gewoon als een normaal onderdeel van de procedure te beschouwen ;  
een van de voordelen van een preliminaire zitting is dat daarin blijkt of al dan  
niet een minnelijke schikking mogelijk is.
6. Toegang tot de rechter
Gezien het feit dat terechtzittingen gewoonlijk gedurende de werktijd plaats­
hebben, zodat de meeste procespartijen om deze te kunnen bijwonen vrij moeten  
nemen en als gevolg daarvan inkomsten kunnen derven, zouden dan bijzondere  
maatregelen moeten worden genomen om hetzij de terechtzittingen 's avonds of  
in het weekeinde te laten houden of partijen een recht op vergoeding van gederfde  
inkomsten te geven ?
Het verplaatsen van de terechtzittingen naar de avond of de weekeindenzou waar­
schijnlijk een oplossing van het probleem betekenen^maar ook tot een aanzien­
lijke verhoging leiden van de aan de justitie verbonden lopende kosten. Andere

XIII
eventuele oplossingen zouden kunnen zijn voor te schrijven dat aan werknemers  
voor het bijwonen van terechtzittingen betaald verlof moet worden gegeven, een  
maatregel die bij de werkgevers wel niet in goede aarde zal vallen, öf de  
mogelijkheid te openen de gederfde inkomsten aan te merken als een uitgave die  
de winnende partij op de verliezende kan verhalen.
7. Collectieve rechtsvorderingen
Dienen er regelingen te worden getroffen voor het instellen van een actie namens  
een groep of een algemeen belang-actie (dass action) door bv. consumenten-  
organisaties ? (Dit vraagstuk werd te Gent niet besproken,maar wordt hier aan de  
orde gesteld gezien het grote belang daarvan bij discussies over de toekomstige  
ontwikkeling van de verhaalsmogelijkheden voor de consument.)
Collectieve rechtsvorderingen kunnen worden ingesteld door een individueel persoon,  
een groep van individuele personen of een organisatie namens een collectiviteit  
van personen die door het gedrag van de gedaagde werden benadeeld. Zij zijn  
derhalve bijzonder geschikt als middel om verhaal te zoeken in gevallen waarin  
een groot aantal individuele personen schade heeft geleden als gevolg van een  
enkele gebeurtenis, of een reeks identieke gebeurtenissen, maar waarin het  
bedrag van de schade, die door elk lid van de collectiviteit afzonderlijk werd  
geleden, te gering is om de instelling van een individuele rechtsvordering te  
rechtvaardigen. Indien een tour operator bv. eenzijdig en onder schending van  
zijn met zijn klanten gesloten overeenkomst een volledig verzorgde reis een dag  
eerder beeindigt, zal het bedrag van de schade die door iedere klant afzonderlijk  
zou kunnen worden verhaald,zeer gering zijn. De schade die door de collectiviteit  
in zijn geheel werd geleden,is daarentegen aanzienlijk. Het traditionele systeem  
van individuele rechtsvorderingen is in dergelijke gevallen van weinig nut,  
aangezien maar weinig mensen bereid zijn zieh voor de verdediging van hun rechten  
tot de rechter te wenden, tenzij de schade aanzienlijk groter is dan de uitgaven  
die moeten worden gedaan om deze vergoed te krijgen. Een en ander leidt onge-  
twijfeld tot onrechtvaardigheden. In dergelijke gevallen loont het in een  
systeem van collective rechtsvorderingen de moeite een actie in te stellen omdat  
de kosten kunnen worden gespreid :  de ervaring in de Verenigde Staten van Amerika  
heeft aangetoond dat collectieve vorderingen economisch verantwoord zijn, zelfs  
wanneer het door de individuele leden van de groep gevorderde bedrag zeer gering  
is (ook wanneer het maar 10 USD bedraagt). In zekere omvang is dit het gevolg  
van het systeem van "contingency fees",honoraria waarvan de hoogte van het welslagen  
afhangt en het is dan ook de vraag of collectieve rechtsvorderingen zonder een  
dergelijk systeem wel doenlijk zijn.
Een groot aantal andere onderwerpen dient eveneens te worden bestudeerd, zo bv.  
de vraag of voor het geval dat het systeem van collectieve rechtsvorderingen  
wordt ingevoerd,regels noodzakelijk zouden zijn om te kunnen vaststellen wanneer  
sprake is van het lidmaatschap van een collectiviteit (zulks om zeer ruime,

XIV
amorphe collectiviteiten uit te sluiten zoals bv. "alle automobilisten") en de  
schadevaststelling te vereenvoudigen in gevallen waarin de handelingen van de  
gedaagde tot een groot aantal vorderingen aanleiding heeft gegeven. Ook dient  
nog een bezwaar van principiële aard te worden onderzocht :  nl. dat het ongewenst  
is en misbruik van de eigenlijke functie van de rechter zou betekenen wanneer  
personen bij wijze van meevallertje worden schadeloos gesteld die niet voldoende  
gemotiveerd zijn om zelf een individuele rechtsvordering in te stellen. Dit  
bezwaar zou kunnen worden ondervangen door als eis te stellen dat de betrokkene  
zich als belanghebbende bij het proces kenbaar maakt, hetgeen uiteraard alleen  
doenlijk is indien de collectiviteit zo wordt gedefinieerd dat degenen die  
daartoe moeten worden gerekend,gemakkelijk kunnen worden geïdentificeerd.
V MOGELIJKHEDEN VOOR INITIATIEVEN
Uit het voorgaande volgt dat de rol die de Gemeenschap op het gebied van de  
rechtsbescherming kan vervullen, uiteenlopende vormen kan aannemen. Zowel vanuit  
het Europese Parlement als vanuit het Economisch en Sociaal Comité is erop aan­
gedrongen dat de Gemeenschap met voorstellen komt aan de hand waarvan in de  
Lid-Staten veranderingen in de rechtsgang zouden moeten worden aangebracht.
De ervaring toont aan dat deze aanpak veel moeilijkheden met zich brengt, veel  
tijd vergt, en gedurende de looptijd van het Tweede programma wel niet tot  
resultaten zal leiden.
Een andere mogelijkheid voor initiatief van de Commissie kan eruit bestaan dat  
zij een aanbeveling tot de Lid-Staten richt, hetgeen waarschijnlijk tot her­
haling zal leiden tot van de reeds in de Raad van Europa aangenomen beginselen.
Het is bijgevolg voor de Commissie niet aangewezen om diezelfde weg met de  
nationale deskundigen nog eens af te leggen. Zou zij wel daartoe overgaan, dan  
is het zeer de vraag of zij tot andere bevindingen zouden komen, temeer, wanneer  
men bedenkt dat de Gemeenschap zelf aan de voorbereidingen voor de aanbeveling  
van de Raad van Europa heeft deelgenomen, waarin zij de daarin vervatte  
beginselen ten volle kan onderschrijven.
Een andere mogelijkheid voor de Gemeenschap bestaat uit een pragmatische  
benadering. Een betere rechtsbescherming heeft in talrijke discussies in allerlei  
kringen centraal gestaan. Er is een reeks van boekwerken met theorieën die een  
bijdrage zouden moeten leveren tot verhelping van de tekortkomingen, waarover  
men in het algemeen wel eens is dat zij bestaan. De daaraan ten grondslag  
te leggen beginselen zijn onderkend. Het komt er nu op aan, en dat is thans  
het echte probleem, hoe deze beginselen en de theorie in de praktijk moeten  
worden gebracht. Dat kan alleen langs experimentele weg geschieden en daarom  
wordt dan ook in het Tweede consumentenactieprogramma voorgesteld om hetzij op  
nationale, hetzij op lokale schaal, proefprojecten aan te moedigen, waarmee de  
doeltreffendheid van nieuwe procedures aan de praktijk kan worden getoetst.

XV
De voorstellen voor dergelijke projecten zullen dusdanig moeten zijn dat deze  
aan de specifieke omstandigheden van de respectieve landen beantwoorden. Er zal  
beslist geen in de gehele Gemeenschap gelijke procedure voor kleine rechts­
vorderingen worden voorgesteld. Beginselen welke aan een betere rechtsbe­
scherming ten grondslag liggen zijn internationaal, zoals uit de aanbeveling  
van de Raad van Europa reeds blijkt. Men kan die beginselen zien als zaad dat  
eenmaal in de bodem van de Lid-Staten beland, voor verdere ontwikkeling sterk van  
de plaatselijke grondsoort en van het daar heersende klimaat afhankelijk is.
Er bestaan tal van mogelijkheden voor de Gemeenschap om activiteiten waarmee  
een betere rechtsbescherming wordt beoogd,te stimuleren. Financiële steun is  
daarbij, zelfs wanneer deze van bescheiden omvang is, van primordiaal belang.
Een aantal projecten die de moeite waard waren,zijn als gevolg van geldgebrek spaak  
gelopen. Ook steun van technische aard kan zinvol zijn; zo kunnen bv. des­
kundige adviseurs worden aangesteld om voorstellen voor nieuwe projecten te  
formuleren, methodes uit te werken voor toetsing van de doeltreffendheid daarvan  
of om de daarmee behaalde resultaten te onderzoeken, waar mogelijk door deze  
met die van reeds bestaande procedures te vergelijken.
Zoals hiervoor reeds is opgemerkt, kan het belang van de voorlichting niet  
hoog genoeg worden aangeslagen. Daarbij hebben de consumentenbonden een  
bijzondere rol te vervullen.
- Wanneer nieuwe procedures ter beslechting van geschillen zijn gecreëerd,
moet daaraan over het algemeen bekendheid worden gegeven, zodat de consumenten  
van het bestaan ervan op de hoogte zijn en daaruit hun voordeel kunnen trekken.
In dat verband zou de uitgave van een eenvoudig gidsje nuttig kunnen zijn  
waarin de procedures worden beschreven die ter beslechting van geschillen in  
consumentenaangelegenheden kunnen worden gevolgd; een beter begrip van deze  
procedure zal drempelvrees" bij de consument helpen wegnemen en hem wellicht  
ertoe brengen voor zijn eigen zaak op te komen.
- Nieuwe,in computers opgeslagen informatiesystemen kunnen zorgen voor een  
gemakkelijke toegang tot een grote hoeveelheid referentiemateriaal op het  
gebied van de rechtsbescherming van de consument. Hier en daar wordt begonnen  
met experimentele systemen en de Gemeenschap zou voor de ontwikkeling daarvan  
eventueel financiële steun kunnen verlenen.
- Uitwisseling van informatie over ontwikkelingen op het gebied van de rechts­
bescherming van de consument binnen de Gemeenschap en ook daarbuiten kan niet  
alleen voor de consumentenbonden en voor organisaties van het bedrijfsleven,  
maar ook voor de regeringen van de Lid-Staten van nut zijn. De Commissie zou  
daarbij als centraal punt voor de verspreiding van die informatie kunnen op­
treden; ook kan zij die taak aan een universiteit of aan een daarvoor

XVI
geëigend orgaan van de consumentenboden of van het bedrijfsleven toevertrouwen.
De informatie zou ook de bevindingen van studies kunnen omvatten en verslagen  
van rechtszaken op het gebied van consumentenaangelegenheden, voor zover deze  
althans voor de materie van de rechtsbescherming verhelderend zijn.
Bij de tenuitvoerlegging van deze voorstellen zou de Commissie regelmatig  
een groep van juristen-deskundigen kunnen raadplegen.
De hierboven weergegeven maatregelen dienen als een geheel te worden beschouwd.  
Informatie van en advies voor consumenten over hun rechten en de wegen waarlangs  
zij daarvan gebruik kunnen maken of deze rechten kunnen inroepen, zijn  
complementair of zouden dat moeten zijn. Een combinatie van deze maatregelen  
zal een ruimer effect hebben dan alleen bewerkstelliging van verbeteringen voor  
consumenten, ook al worden deze maatregelen hier in het raam van het consumenten­
beleid voorgesteld. De verbetering van de rechtsbescherming voor de consument  
kan ook leiden tot een verbetering in de adviesverlening en in de behandeling  
van geschillen buiten dat gebied.
De voorgestelde acties zullen voor velen onmiddellijk merkbaar zijn en een  
nuttige bijdrage vormen tot de verbetering van het welzijn in de Gemeenschap.
VI SAMENVATTING
Met dit document wordt beoogd zowel informatie te verschaffen over de stand  
van zaken op het niveau van de Gemeenschap en van de Lid-Staten als de aandacht  
op het probleem van de rechtsbescherming te vestigen op een wijze dat op dit  
gebied in het belang van de consument ontwikkelingen op gang zullen worden  
gebracht.
Het hoofddoel moet volgens de Commissie daarbij duidelijk voorop blijven  
staan namelijk dat de consumenten overal in de Gemeenschap een grotendeels gelijk  
niveau van rechtsbescherming genieten. De Commissie acht het voor het ogenblik  
belangrijker op dit gebied de aandacht te concentreren op de bevordering van  
passende maatregelen op nationaal niveau, zonder daarmee de mogelijkheid uit te  
sluiten dat op lange termijn een oplossing wordt gevonden in een gemeenschappelijke  
rechtsregeling. Hiertoe wenst zij voort te gaan met het verlenen van steun aan  
proefprojecten, om te kunnen vaststellen op welke wijze de problemen moeten  
worden opgelost die rechtzoekenden in de praktijk ondervinden, en op basis  
van de aldus verkregen informatie concrete oplossingen voorstellen. Dit kan  
gebeuren in de vorm van wijzigingen in het rechtssysteem zelf, de invoering  
van administratieve of buitengerechtelijke procedures, of procedures voor  
arbitrage of minnelijke schikking, regelingen ter verbetering van de

XVII
verlening van advies aan en informatie van de consument op dit gebied, of een  
combinatie van alle of sommige van deze mogelijkheden.
Hierbij wil de Commissie waar haar dit dienstig voorkomt samenwerken  
met nationale en plaatselijke autoriteiten en consumenten- en beroeps­
organisaties en verzoekt zij belanghebbenden opmerkingen te maken over de in  
dit document aan de orde gestelde problemen zulks met het oog op de  
voorbereiding van het werk dat zij in de toekomst op dit gebied van  
rechtsbescherming van de consument op het niveau van de Gemeenschap wil  
verrichten.

BIJLAGE 1
VEREENVOUDIGDE GERECHTELIJKE PROCEDURES

-  1 -
1.01. In sommige landen van de nieuwe wereld (Australië, Canada, VSA) 
is een aantal jaren geleden reeds voor geschillen in de burger­
rechtelijke sfeer een vereenvoudigd procesrecht ontworpen en ver­
volgens in de praktijk gebracht. Daarmee beoogde men voor die 
categorie geschillen tot een zodanige opzet te komen, dat zij 
snel zonder formalisme en voor zo gering mogelijke kosten kunnen 
worden afgehandeld.
Aan die veranderingen in de rechtsgang ligt de gedachte ten grond­
slag dat het in een aantal geschillen - waaronder die tussen con­
sument en leverancier - om te geringe geldelijke belangen of to 
eenvoudige problemen gaat om de betrokken partijen (of een ervan) 
de kosten te laten dragen, die met een proces volgens de tradi­
tionele opzet plegen te zijn gemoeid, nog afgezien van de daarmee 
gepaard gaande moeilijkheden en tijdverlies.
Momenteel kan men in vijf EEG-Lid-Staten,  namelijk in de Bonds­
republiek Duitsland, Nederland, Frankrijk, Italië en het Verenigd 
Koninkrijk, vormen van een eenvoudiger rechtsgang aantreffen.
1.02. In de BONDSREPUBLIEK DUITSLAND is een bijzondere rechtsgang voor 
de consument als zodanig onbekend en evenmin bestaat er een spe­
ciaal op hem als rechtzoekende afgestemde procedure, die hem de 
toegang tot het recht en tot de rechter moet vergemakkelijken.
De regels die de voorwaarden behelzen om zich tot de rechter te 
wenden en zijn rechten te doen gelden, zijn in beginsel voor 
iedereen, natuurlijke of rechtspersoon, gelijk, ongeacht of men 
daarbij nu als eisende of verwerende partij optreedt; ook speelt 
geen rol of men al dan niet tot de categorie van de consumenten 
behoort.
Wel zijn in de afgelopen twaalf jaar een groot aantal specifieke 
wetten en bepalingen in het procesrecht op gén omen, waarmee juin I ,  
wel consumentenbescherming wordt beoogd, al moet onmiddellijk 
worden aangetekend dat er geen eensluidende omschrijving van het 
begrip consument is. Dat begrip komt in het Duitse procesrecht 
zelfs niet voor. Wel treft men vaak daarin andere aanknopings­
punten aan, zoals de begrippen "verkoop op afbetaling", "koper" 
(zie artikel 6 a),  "Gesetz betreffend die Abzahlungsgeschäfte" 
(Wet op de afbetalingsverkoop), "deelnemer" (zie artikel 26, Wet

- 2 -
op het schriftelijk onderwijs) of in huurzaken'öe kantonrechter binnen 
wiens ressort zich de woonruimte bevindt": zie artikel 29 a) ,  Zivil­
prozessordnung (ZPO) (Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering) .
Deze
bepalingen zijn over het algemeen erop gericht de economisch zwakste 
partij bescherming te bieden (b.v. de koper bij verkoop op afbetaling, 
de deelnemer aan een leergang van het schriftelijk onderwijs, de huur­
der) .  In sommige gevallen bereikt de wetgever dat doel ook door de­
gene die over het algemeen geacht wordt in economisch opzicht de 
sterkste positie in te nemen, van sommige bepalingen niet te laten 
profiteren (b.v. de in het handelsregister ingeschreven handelaar vol­
gens artikel 8, Wet op de afbetalingsverkoop of de handelaar die in de 
uitoefening van zijn beroep binnen het raam van een overeenkomst han­
delt, zoals in artikel 21, eerste volzin, onder 1) "Gesetz zur Rege­
lung des Rechts der Allgemeine Geschäftsbedingungen" (Wet inzake de 
Algemene Verkoopvoorwaarden) of door de wilsautonomie op bepaalde 
gebieden slechts tussen gewoonlijk als economisch sterk beschouwde 
partijen volledig tot haar recht te laten komen (hetgeen bijvoorbeeld 
in artikel 38, ZPO, geschiedt bij bedingen tot aanwijzing van de be­
voegde rechter (de zogen. "GerichtsStandsvereinbarung").
Daarnaast maken ook nog andere bepalingen het voor de economisch zwakke­
ren eenvoudiger om hun rechten te doen gelden en zich daartoe tot de 
rechter te wenden. Zij genieten dan als eisende of als verwerende par­
tij van volledige vrijstelling van de aan de gerechtelijke stappen ver­
bonden kosten. Ook wel worden die kosten slechts naar draagkracht aan­
gerekend (zie "Gesetz über Rechtsberatung und Vertretung für Bürger 
mit geringem Einkommen (Beratungshilfegesetz) (Wet inzake rechtskundige 
advisering en vertegenwoordiging in rechte van personen met een gering 
inkomen). Ook in die bepalingen komt het begrip consument niet voor, 
maar is slechts sprake van de persoonlijke en economische omstandig­
heden van de rechtzoekende.
In de loop van de laatste jaren heeft de wetgever met bescherming be­
ogende bepalingen ook op procesrechtelijk gebied zich in sterkere mate 
het lot van de economisch zwakkeren of onervarenen aangetrokken. Daar­
mee is een sterker accent komen te liggen op de verplichtingen van de 
rechterlijke instanties ten opzichte van de rechtzoekenden,  met name 
ten aanzien van de verstrekking van informatie en hulp en zijn er voor­
schriften ter vereenvoudiging en bespoediging van de rechtsgang gekomen. 
Alhoewel die bepalingen vooral op de belangen van de economisch zwakke­
ren en onervarenen zijn afgestemd, komen zij ook aan de overige rechts- 
zoekenden ten goede.

- 3 -
1.03· De Zivilprozessordnung (ZPO) bevat een aantal onderdelen die betrekking 
hebben op vereenvoudigde procedures, waarmee snel en tegen betrekkelijk 
weinig kosten recht kan worden verkregen. Ook hier geldt weer dat deze 
mogelijkheden voor een vereenvoudige rechtsgang niet speciaal ten be­
hoeve van de consument in het leven zijn geroepen, maar door iedere 
natuurlijke of rechtspersoon kunnen worden benut :
1. in de eertijds geldende, in een "^chiedsurteil" uitmondende proce­
dure,  kon de rechterlijke instantie bij geschillen op vermogens­
rechtelijk gebied volledig naar eigen goeddunken de te volgen rechts­
gang vaststellen, mits het geldelijk belang van het geschil op het 
moment van de indiening van de eis maar niet meer bedroeg dan 50 DM. 
Bij de Wet van 3 december 1976 inzake de vereenvoudiging en bespoe- 
ding van de gerechtelijke procedures (de zogeheten "Vereinfachungs- 
novelle") (BGBL I, blz. 3281) zijn evenwel de desbetreffende bepa­
lingen met ingang van 1  juli 1977 komen te vervallen.
Bij die herzieningswet werd in de ZPO een bepaling opgenomen, waar­
door bij een betrekkelijk gering geldelijk belang van het geschil 
enige vereenvoudiging van de rechtsgang wordt toegestaan :  luidens 
artikel 128, lid 3» ZPO, kan thans de bevoegde rechterlijke instan­
tie bij een vermogensrechtelijk geschil ambtshalve gelasten dat
de procedure volledig schriftelijk zal worden afgehandeld op voor­
waarde dat er geen bijstand van een advocaat nodig is, het geldelijk 
belang van het geschil op het moment van de indiening van de eis 
500 DM niet overschrijdt en wegens de daartoe af te leggen afstand 
of een ander geldig motief persoonlijke verschijning in rechte rede­
lijkerwijze niet van een der partijen kan worden gevergd.
2. Het rechterlijke betalingsbevel ("Mahnverfahren", artikel 688 e.v.,
ZPO) is een typisch voorbeeld van een vereenvoudigde procedure :  
daarmee kan snel en tegen geringe kosten betaling van geldvorderin­
gen worden verkregen, zodat een crediteur van een geldvordering, 
waarvan het weinig waarschijnlijk is dat deze zal worden aangevoch­
ten, over een middel beschikt om eenvoudig en tegen geringe kosten 
zich een executoriale titel te verwerven en tijd en geld te bespa­
ren, die met een gewoon proces op tegenspraak zijn gemoeid. Op de 
loutere verklaring van de crediteur-eiser,  waarvan de juistheid 
zelfs niet behoeft te worden nagetrokken, verstrekt een speciaal 
daartoe opgeleide ambtenaar van het Amtsgericht (de zogeheten "Rechts 
pfleger"))een rechterlijk betalingsbevel waarop de wederpartij twee 
weken heeft om te reageren; gebeurt dat niet, dan wordt op verzoek 
van de schuldeiser een executoriale titel opgesteld (het 
"Vollstreckungsbescheid",  art. 699» ZPO), dat overeenkomt met een 
voorlopig uitvoerbaar ver stek vonnis.  waartegen des.-±.ot betaling ____ —

- k  -
gemaande - ook hier weer binnen twee weken - verzet kan aantekenen. De 
gemaande partij kan dus hetzij door verweer te voeren, hetzij langs de 
weg van verzet verkrijgen dat de schuldvordering waarvan de crediteur- 
eiser betaling verlangt, alsnog door het Amtsgericht wordt behandeld.
Het is dus voldoende dat een der beide partijen het verzoek daartoe 
doet om de normale procesgang zijn loop te laten hernemen. Vanaf dat 
moment is de procedure van het rechterlijke betalingsbevel slechts als 
een bijzondere vorm van rechtsingangverlening,  van dagvaarding te 
beschouwen.
In de praktijk is de procedure van het rechterlijke betalingsbevel van 
zeer grote betekenis geworden :  in 1980 zijn er wel 1,6 miljoen van die 
procedures geregistreerd en daarvan liep slechts 11,6 % uit op een pro­
cedure op tegenspraak. Krachtens de ZPO is mechanische of computer­
verwerking van deze categorie procedures toegestaan. In de loop van 
1982 zou dat voor een deel van Duitsland zijn beslag moeten hebben ge­
kregen.
Deze procedure van het rechterlijke betalingsbevel staat voor alle 
rechtzoekenden open en het is logisch dat deze dan ook wordt aangewend 
om vorderingen op consumenten te kunnen innen. Daarom is dan ook bij 
de bovenvermelde "Vereinfachungsnovelle" en bij aanvullende besluiten 
een hele reeks bepalingen ingevoerd, die vooral de partij tegen wie de 
eis is gericht en die veelal economisch zwakste partij is, bescherming 
moeten bieden.
Tot dat doel zijn standaardformulieren opgesteld, waarin de aangesproken 
partij wordt geïnformeerd over diens rechten en de eventuele gevolgen 
van de bewuste rechtsgang. Het beroep op de gewone rechter wordt haar 
nog vergemakkelijkt door het feit dat aan het rechterlijke betalings­
bevel zelf een formulier is gehecht, waarop de verzetaantekening mag 
worden geplaatst. Bescherming ook nog in die zin dat in geval van ver­
zet het daarop volgende geding van rechtswege voor de rechterlijke ins­
tantie van de woonplaats van de verweerder dient.
3. In de ZPO worden ook nog diverse andere, eenvoudiger, snellere en min­
der dure procedures dan de normale rechtsgang geboden. In dit verband 
denke men aan :
- de vereenvoudigde procedure voor de voor alimentatieherziening (ar­
tikel 64-1 »  letter 1 e.v., ZPO) welke mogelijkheid werd ingevoerd bij 
de Wet van 29 juli 1976 inzake de vereenvoudige herziening van alimen- 
tatieuitkeringen "Gesetz zur vereinfachten Abänderung von Unterhalts­
renten", BGBL I, blz. 2029); deze bestaat eruit dat de modaliteiten 
voor de aanpassing aan gewijzigde economische omstandigheden bij ali- 
mentatieuitkeringen ten behoeve van minderjarigen, die bij rechterlijk

- 5 -
vonnis of andere executoriale titel zijn vastgesteld, zijn vereen­
voudigd (zie ook art. 1612 a, BGB (Burgerlijk Wetboek));
- de procedure tot vaststelling van de gewone alimentatieuitkefing 
(art. 64.2 ,  e.v., ZPO); deze werd ingevoerd bij de Wet van 19 au­
gustus 1969 betreffende de rechtspositie van buitenechtelijke kin­
deren ("Gesetz iïber die rechtliche Stellung der nichteheliche Kin­
der", BGBL I, blz. 1243) en opent de weg voor een vereenvoudigde 
invordering van een alimentatieuitkering bij de vader van een 
buitenechtelijk kind, wanneer deze tot debiteur van de gewone uit­
kering tot onderhoud werd verklaard.
Ook die gevallen zijn geen procedures die op specifieke consumenten­
belangen zijn afgestemd, maar, zoals reeds gezegd, wenste men een 
eenvoudige, snelle en weinig kosten meebrengende rechtsgang om de 
aanpassing te vergemakkelijken van de onderhoudsuitkeringen van minder­
jarigen of van buitenechtelijke kinderen aan een gewijzigde economische 
situatie.
/,ö4· Tenslotte zijn er nog de procedures voor voorlopige maatregelen
(beslaglegging en bevel tot voorlopige maatregelen, zie de artikelen 
916 e.v., ZPO;"Arrest und einstweilige Verfügung"). Met deze sum­
miere procedures wordt beoogd de rechten van de crediteur veilig te 
stellen.  In deze gevallen gaat het geding niet om de vordering in 
eigenlijke zin, maar om de rechtmatigheid van de maatregelen die tot 
veiligstelling van die vordering moeten dienen. Dergelijke proce­
dures kan men ook in het procesrecht van andere landen aantreffen.'
.05 In FRANKRIJK is voor de consument naast de snelle, eenvoudige en x^einig 
kostbare rechtsgang voor een "tribunal d'instance" ook de betalingsbevel- 
procedure niet zonder belang.
Deze laatste is een voornamelijk schriftelijke procedure welke werd inge­
voerd bij de Wet van 25 augustus 1937, die aanvankelijk uitsluitend 
handelsschulden van een beperkt bedrag bestreek, maar die bij Wet van 
4 juli 1957 ook op kleine schulden in de burgerrechtelijke sfeer (van 
minder dan 2.500 FF/maand of minder dan 5.000 FF) van toepassing werd 
verklaard. Sedert het decreet van 28 augustus 1972 geldt deze proce­
dure thans voor alle schulden van contractuele aard zonder enig plafond.

-  6 -
De crediteuren moeten, om toestemming voor de betekening van een beta- 
lingsbevel aan de debiteur te verkrijgen, zich voor een burgerrechter­
lijke schuld tot de gewone rechter ("juge d’instance") en voor een handels­
schuld tot de de President van de handelsrechtbank wenden.
Daartoe is een van bewijsstukken vergezelde aangetekende brief voldoende 
en tussenkomst van een advocaat onnodig.
Indien de rechter het verzoek ongegrond oordeelt, mag de crediteur niet 
van die afwijzende rechterlijke beschikking in beroep gaan, maar moet hij 
de normale procedure volgen.
Wanneer het verzoek wel gegrond wordt geoordeeld,  neemt de rechter een 
beschikking houdende betalingsbevel en doet deze gelijktijdig met het ver­
zoek van de crediteur door een deurwaarder aan de debiteur betekenen, die 
binnen één maand tegen het betalingsbevel verzet kan aantekenen. Zoniet, 
dan wordt het betalingsbevel uitvoerbaar verklaard, waarmee hetzelfde 
rechtsgevolgen heeft als een op tegenspraak gewezen vonnis.
De debiteur tekent verzet aan bij een aan de griffie van de rechterlijke 
instantie die het betalingsbevel heeft gegeven, gericht aangetekend schrij­
ven met ontvangstbevestiging, De zaak komt dan voor de rechtbank en de 
partijen worden bij gewone aangetekende brief voor de zitting opgeroepen.
Voor de daarop door de rechter gedane uitspraak staat slechts beroep 
open, indien het bedrag van de schuld meer dan 7.000 FF beloopt.

- 7 -
1.06 In ITALIË kunnen de rechters in eerste instantie, namelijk de
"giudice conciliatore1 1  (verzoeningsrechter) en de "pretore" (kanton­
rechter) een procesgang volgen die het, in theorie althans, toelaat 
kleine geschillen (tot een beloop van 50.000 LIT voor de "giudice 
conciliatore" en tot een beloop van 750.000 LIT voor de "pretore") 
snel en tegen geringe kosten af te handelen.
De hoofdtrekken van de deze rechtsgang beheersende bepalingen kunnen 
in vier punten xworden samengevat :
- de rechterlijke instantie is een alleenrichtende rechter die de 
zaak volledig volgt;
- de termijnen voor het pleiten door de partijen zelf zijn hier 
korter (3 dagen voor een binnen het ambtsgebied van de betrokken 
rechterlijke instantie woonachtige partij en anders een termijn 
welke de helft is van de normaal daarvoor geldende termijn);
- de rechter kan de pleiters op leemten en onregelmatigheden in hun 
conclusies attenderen en ambtshalve getuigen oproepen, wanneer 
partijen personen hebben genoemd die van de feiten op de hoogte 
schijnen te zijn;
- de partijen kunnen tenslotte in eigen persoon voor de rechter 
verschijnen, dus niet vertegenwoordigd door een advocaat, (met 
dien verstande dat daartoe aan de "pretore" eerst toestemming 
moet worden verzocht, hetgeen niet voor de "giudice conciliatore"
behoeft te gebeuren).

-  8 -
1.07. De vereenvoudigde procedure omvat ook nog twee andere belangrijke 
vormen waarvan dikwijls door de Italiaanse rechter gebruik wordt 
gemaakt :  die van het rechterlijk bevel en de procedure van artikel 
700 van het Italiaanse Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering 
("Codice di procedura civile").
In de eerstbedoelde procedure kan de crediteur van een geldsom, van 
een bepaalde hoeveelheid van verbruikbare zaken of van een vordering 
tot levering van een bepaalde lichamelijke zaak, indien zijn vorde­
ring maar uit een schriftelijk stuk blijkt, aan de "pretore" of de 
rechtbank (al naar gelang de hoogte van het verschuldigde bedrag of 
de waarde van de te leveren zaak) verzoeken om een rechterlijk beta- 
lingsbevel jegens de debiteur of, in voorkomend geval, een tot de 
leveringsplichtige gericht bevel tot aflevering van de verschuldigde 
zaak te verstrekken.
Het is tevens mogelijk daarbij onmiddellijke uitvoerbaarheid van het 
bevel te vragen, waarop de betrokken rechter moet beoordelen of hij 
daaraan al dan niet gevolg zal geven.
Met de procedure van artikel 700 van het Italiaanse Wetboek van 
Burgerlijke Rechtsvordering kan iedereen die dringend een rechter­
lijke uitspraak behoeft, omdat zijn recht ernstig en rechtstreeks 
wordt bedreigd, gewoonlijk aan de "pretore" een dringende voorlopige 
maatregel verzoeken, die van kracht blijft, zolang de "pretore" of 
de rechtbank (ook hier al naar gelang het met het geschil gemoeide 
geldelijke belang) nog geen einduitspraak in die zaak heeft gedaan.
Eigenlijk zijn dus noch de procedure van het rechterlijke bevel, 
noch die van artikel 700 van het Italiaanse Wetboek van Burgelijke 
Rechtsvordering speciaal ten behoeve van de consument gecreëerde 
procedures.
I'O9 Op 29 november 1979 heeft de Italiaanse regering een wetsontwerp
ingediend tot wijziging van de bevoegdheden van zowel de "pretore" 
als de "giudice conciliatore". Volgens dat ontwerp wordt de

- 9 -
"protorc" bevoogd voor geschillen waarvan het geldelijk belang'
/ +  miljoen LIT niet overschrijft en de "giudice conciliatore" voor 
geschillen tot 1  miljoen LIT (en tot 2 miljoen LIT bij schade- 
vergoedingsgeschillen in verband met verkeersongevallen).
De Italiaanse regering heeft voorts op 27 mei 1981 een gecompliceerd 
wetsontwerp neergelegd houdende delegatie van bevoegdheid voor de 
opstelling van een nieuw Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, 
dat een radicale vereenvoudiging van de gehele burgerrechtelijke 
rechtsgang zal teweeg brengen.
1.09. In IERLAND kunnen dit soort geschillen, wanneer het met de rechts­
vordering gemoeide geldelijk belang 2.500 IRL niet overschrijdt, 
door een van de rond 200 districtsrechtbanken van het land worden 
behandeld.
De partijen hebben daartoe de keuze tussen twee procedures :  voor de 
ene moet het litigieuse bedrag reeds vaststaan en voor de andere, 
welke iets ingewikkelder is, moet het in te vorderen bedrag nog door 
de rechter worden vastgesteld.
Wanneer het gevorderde bedrag reeds vaststaat, wordt door de credi­
teur een "Summary Judgement Civil Process" (een summiere dagvaarding) 
opgesteld, waarin de aard van de vordering en het geëiste bedrag wor­
den vermeld; vervolgens voorziet de crediteur dat stuk van zegels 
voor de gerechtskosten, waarop hij dan het origineel bij de bevoegde 
rechterlijke instantie deponeert onder gelijktijdige toezending van 
een kopie aan zijn debiteur, die daarmee gedagvaard is. Indien deze 
laatste het van hem gevorderde bedrag, vermeerderd met de kosten, 
binnen 10 dagen na ontvangst van de dagvaarding betaalt, is daarmee 
de zaak afgedaan, doch indien hij binnen die termijn de rechter laat 
weten dat hij die eis wenst te betwisten, wordt de zaak op de rol 
geplaatst. Mocht de debiteur tenslotte verkiezen niets te doen, dan 
wordt hij geacht de schuldvordering niet te willen betwisten, waarop

-  i u  -
de crediteur onder ede ter griffie een verklaring aflegt ter hand­
having van zijn eis en met het verzoek om vonnis te wijzen. De dis- 
trictsreohter tekent dan voor het gevorderde bedrag zonder meer een 
rechterlijk betalingsbevel.
Wanneer de schuldvordering nog niet in een bepaald bedrag kan worden 
uitgedrukt, moet de schuldeiser de normale gerechtelijke weg volgen.
Deze vertoont ten aanzien van het aspect van de dagvaarding van de 
debiteur trekken van overeenkomst met de summiere procedure, welke 
hiervoor werd beschreven :  indien de debiteur namelijk binnen vier 
dagen na diens dagvaarding de van hem verlangde som, vermeerderd met 
de kosten betaalt, is de zaak daarmee afgehandeld; indien hij de 
rechter echter niet van zijn voornemen tot betwisting van de eis in 
kennis stelt, kan het rechterlijke betalingsbevel slechts na een ge­
wone rechtbankzitting worden verstrekt; indien daarentegen de debiteur- 
verweercler zijn voornemen tot betwisting wel aan de rechter ter kennis 
brengt, kan hij terzelfdertijd een bedrag ter griffie deponeren (tin b  
over het algemeen geringer zal zijn dan de van hem geëiste som), dat 
naar zijn oordeel voldoende is om de eiser genoegdoening te schenken. 
Deze kan vóèr de datum die voor de rechtbankzitting werd vastgesteld, 
dat aangeboden bedrag aanvaarden, waarmee de raak dan is
opgelost; indien hij dat van de hand wijst en de rechter hem geen 
hoger bedrag toekent, komen de kosten, welke na het depot van be­
doelde som ten laste van de debiteur-verweerder zijn gekomen, voor 
rekening van de schuldeiser.
De districtsrechter spreekt recht in openbare zitting. Elk der par­
tijen kan zich laten vertegenwoordigen, zijn eigen getuigen meebrengen 
en die van de wederpartij aan verhoor onderwerpen; de getuigen leggen 
hun verklaringen onder ede af en voor een en ander gelden de gewone 
bewijsregels.  De districtsrechter oordeelt over de toewijzing van 
de eis, waarmee al dan niet met een veroordeling tot de kosten ge­
paard gaat.
1.10. In NEDERLAND is bij geschillen tot HF1 3000,- de kantonrechter bevoegd. 
Bij deze rechter kan zonder tussenkomst van een advocaat worden gepro­
cedeerd. Verweer kan desgewenst ook mondeling worden gevoerd. Is het 
bedrag lager dan Hfl 1500,-, dan kan geen hoger beroep worden inge­
steld .
Daarnaast kan, indien men terzake van de nakoming van een overeenkomst 
een opeisbare geldsom van ten hoogste HF1 1500,- te vorderen heeft, 
aan de kantonrechter de uitvaardiging van een rechterlijk bevel tot 
betaling worden verzocht (artikel 125 k - Wetboek van Burgerlijke

Rechtsvordering). Dit bevel wordt alleen uitgevaardigd indien tegen 
het verzoek geen verweer wordt gevoerd. Het verzoek wordt rechtstreeks 
aan het kantongerecht gedaan zonder tussenkomst, van een deurwaarder.
Deze "incasso-procedure" staat vooral ten dienste van leveranciers). 
Immers zodra de aangesproken partij (in het algemeen de consument) 
verweer voert^wordt de zaak naar de gewone zitting verwezen.
In alle gevallen waarin men een onmiddellijke rechterlijke uitspraak 
verlangt, kan, ongeacht het. bedrag van de vordering, een kort geding 
worden aangespannen bij de president van de arrondissementsrechtbank 
(artikel 289 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering).  Deze procedure 
heeft een zeer informeel karakter. Wel heeft de eiser een advocaat 
nodig. Formeel is de uitspraak van de president slechts voorlopig, 
maar in de praktijk heeft zij meestal een definitief karakter.
Geen van de drie hierboven genoemde procedures zijn uitsluitend voor 
consumentengeschillen bestemd. Zij zijn ook niet met dat doel inge­
voerd. Wel kunnen zij in voorkomende gevallen ook aan consumenten 
soulaas bieden.
11. Wat het VERENIGD KONINKRIJK betreft moet een onderscheid worden ge­
maakt tussen het Engelse landsdeel, Schotland en Noordierland.
Aan de hand van herzieningen waarmee in 1972 en in 1973 een aanvang 
werd gema.akt, zijn in het Engelse landsdeel vereenvoudigde procedures 
ingevoerd. Reeds was in 1976 in een rapport van de "National Consu- 
mers Council", dat tot titel had "Justice out of reach", de aandacht 
gevestigd op het feit dat de "County Courts" maar zelden zaken behan­
delen, waarin een gewone particulier eisende partij was (maar 9 % van 
de rechtsvorderingen), maar wel zeer vaak zaken die door handelaren 
werden aangebracht. In 1979 is door genoemde "Consumers Council" 
onder de titel "Simple Justice" een rapport gepubliceerd, waarin de 
procedures voor kleine geschillen worden behandeld en waarin men tot. 
de slotsom kwam dat die categorie geschillen ook voortaan nog bij de 
"County Courts" moeten blijven, al dienen dan wel enkele hervormingen 
te worden doorgevoerd. Hierbij zij eraan herinnerd dat "County Courts" 
voor burgerlijke zaken algemene bevoegdheden hebben (zij het met enkele 
uitzonderingen, zoals laster) en in eerste aanleg recht spreken.
Het Engelse landsdeel, met inbegrip van Wales, is verdeeld in 310 dis­
tricten met in elk district een "County Court"; deze districten zijn 
in 18 "circuits" gegroepeerd en per "circuit" telt men een of meer 
rechters. Elk "County Court" heeft zijn administratieve staf en zijn 
"Registrar". Het accent van deze herzieningen ligt ongetwijfeld bij 
de taak van de "Registrar", een soort as sistent-rechter ("deputy- 
judge"), die door de Lord-Chancelor (Minister van Justitie) wordt be­
noemd uit "solicitors" (advocaten die ten minste zeven jaar praktijk­
ervaring· moeten hebben.

. -  1 2  -
De "Registrar" heeft altijd zowel administratieve als rechterlijke func­
ties vervuld (zoals voor interlocutoire zaken, inning van gerechtskosten). 
De rechter kan hem rechterlijke bevoegdheden delegeren in zaken waarin 
de gedaagde niet ter zitting verschijnt of het voorwerp van de vordering 
niet wordt betwist. Hij kan ook zelf een zaak  beslechten, tenzij par­
tijen daartegen bezwaar opperen, wanneer het geldelijk belang van het 
geschil 200 ÜKL niet overschrijdt en steeds, wanneer de partijen het 
erover eens zijn hun geschil aan hem voor te leggen. Spreekt de "Regis­
trar" recht, dan kan van zijn uitspraken bij de gewone rechter in beroep 
worden gegaan en vervolgens staat beroep open bij het "Court of Appeal".
In het raam van de vereenvoudigde procedure tracht de eiser gewoonlijk 
herzij rechtstreeks, hetzij via bemiddeling van informatiebureaus zoals 
het "Citizens Advice Bureau" en de "Consumers Advice Centers", tot, oen 
schikking te komen.
Los daarvan of wanneer het niet tot een schikking komt, moet hij een 
dagvaardingsformulier invullen dat dan door de rechtbank aan de schulde­
naar wordt toegezonden. Indien het om een bepaalde geldsom gaat, wordt 
een rechterlijk betalingsbevel ("default summons") afgegeven. In de ove­
rige gevallen is een gewone dagvaarding vereist ("ordinary summons").
De eiser kiest dus tussen deze beide mogelijkheden en die keuze ligt 
niet altijd voor de hand.
1.12. In geval van een rechterlijk betalingsbevel moet de betrokken debiteur
binnen 14.  dagen na ontvangst ervan de rechtbank meedelen of hij zelf zijn 
verweer zal voeren, verwijzing verlangt of een tegeneis wenst in te stel­
len. Laat hij dit binnen die termijn na, dan kan de eiser een formulier 
invullen op grond waarvan hij een normaal, onmiddellijk uitvoerbaar von­
nis kan verkrijgen. Indien de debiteur de eis weliswaar erkent, maar 
bezwaren heeft m.b.t. de betalingsvoorwaarden, wordt door de "Registrar" 
een dag vastgesteld waarop betrokken partijen elkaar ontmoeten om tot 
vaststelling van die betalingsvoorwaarden te kunnen komen. Indien de 
debiteur het rechterlijk betalingsbevel wenst aan te vechten of indien 
het om een gewone dagvaarding gaat, worden partijen eerst vooraf ge­
hoord, waarbij de "Registrar" zal pogen partijen met elkaar te verzoenen 
of anders besluit het geschil scheidsrechterlijk te beslechten. Scheids­
rechterlijke uitspraken zijn einduitspraken en hebben gezag van gewijsde. 
Zo nodig kunnen deze uitspraken als grondslag voor maatregelen van ge­
dwongen tenuitvoerlegging dienen. Tot een scheidsrechterlijke behande­
ling van de zaak kan thans, wanneer een der partijen daarom verzoekt, 
door de "Registrar" zelf worden beslist, op voorwaarde dat met het 
geschil geen geldelijk belang is gemoeid van meer dan 500 ÜKL (met dien 
verstande dat bij hogere bedragen de instemming van beide partijen is 
vereist). De gewone bewijsregels zijn daarbij niet van toepassing.

- 13 ~
De scheidsman kan zonder zitting uitspraak doen, uitsluitend aan de hand 
van door partijen met hun instemming overgelegde stukken. In geval er 
wel een zitting wordt gehouden, is deze geheel informeel en zij behoeft 
ook niet openbaar te zijn. De daarbij te volgen procedure wordt door 
de scheidsman zelf vastgesteld. Indien een der partijen niet ter zitting 
mocht verschijnen, kan de scheidsman toch in de zaak uitspraak doen. De 
scheidsman kan op eigen initiatief ook beroep doen op een deskundige. In 
de praktijk is de scheidsman vrijwel steeds tevens "Registrar" van een 
"County Court". Bij zaken waar het geldelijk belang minder bedraagt dan 
500 UKL, wordt het advocatenhonorarium gewoonlijk niet ten laste van de 
verliezende partij gebracht ("no cost"-regel).
De indruk bestaat dat frequentie en motieven voor inschakeling van een 
scheidsman van de ene tot de andere "Registrar" sterk uiteen kunnen lopen. 
Zelfs in zaken, waar het daarmee gemoeide geldelijke belang bene-den 500 
UKL blijft en waar, wanneer een der partijen om een scheidsrechterlijke 
behandeling van het geschil verzoekt, aan dat verzoek automatisch gevolg 
zou moeten worden gegeven, kan de "Registrar" toch arbitrage afwijzen 
(met dien verstande dat voor zaken waar het geldelijke belang 500 UKL 
overschrijdt een der partijen, maar niet de "Registrar" zelf, bij de 
rechter daartegen bezwaar kan aantekenen). Over het algemeen, indien 
men op de statistieken mag afgaan, wordt van de scheidsrechterlijke behan­
deling voor de beslechting van kleine geschillen tussen consumenten en 
handelaren een steeds veelvuldiger gebruik gemaakt. Het aantal door een 
scheidsrechterlijke uitspraak beslechte geschillen zou namelijk van 8.24-5 
in 1976 zijn gestegen tot 10.017 in 1977 waarvan 9.897 door de "Registrar" 
zijn afgehandeld. In 1979 werden op de laatstbedoelde manier 13.222 zaken 
afgehandeld.
Wel dient daarbij te worden aangetekend dat maar zelden consumenten het 
initiatief tot die procedure nemen.
Van de behandelde geschillen hebben 63,4- % betrekking op levering van 
goederen of op de verrichting van diensten; in 52 % van de behandelde 
geschillen behoort de eisende partij tot het bedrijfsleven.
Anderzijds zijn zij die zich voor de bescherming van de consumenten­
belangen inzetten, van oordeel dat de partijen bij geschillen in een 
groot percentage gevallen nog steeds beroep blijven doen op advocaten 
(vandaar blijvend hoge kosten).

- u  -
1  .13- In Schotland heeft de "Sheriff Courts (Scotland) Act" de weg vrij­
gemaakt voor de "Sheriff Court Rules Council" om een regeling voor 
een nieuwe snelle procedure voor te bereiden welke met ingang van 
1981 openstaat voor zaken, waarmee een geldelijk belang van ten 
hoogste 1.000 UKL is gemoeid.
Deze rechtsgang, de "Summary cause procedure", toont het volgende 
verloop :  een rechtsvordering tot betaling wordt ingeleid met een 
dagvaarding waarin de eiser schriftelijk het voorwerp van zijn eis 
moet beschrijven. De dagvaarding wordt dan aan de debiteur betekend, 
die daarop moet reageren met gebruikmaking van een van de twee vragen­
lijsten die, al naar gelang de situatie bestemd zijn voor resp. het 
geval dat de debiteur de gegrondheid van de vordering wenst te be­
twisten en het geval dat de debiteur de gegrondheid ervan erkent en 
een betalingsregeling voorstelt.
De zaak komt voor het "Court", indien een van deze formulieren wordt 
teruggezonden of de voorgestelde betalingsregeling wordt verworpen.
Is de betalingsregeling verworpen, dan doet het "Court" onmiddellijk 
uitspraak, maar wanneer de gedaagde de gegrondheid van de eis heeft 
aangevochten, vindt een rechtszitting plaats, waarvoor ook getuigen 
moeten worden opgeroepen, schriftelijke bewijsstukken overgelegd en 
de gewone bewijsregels en die van een op tegenspraak gevoerd geding 
moeten worden toegepast. Toch is deze procedure in zoverre eenvou­
diger, dat het niet meer nodig is schriftelijk de middelen ter ver­
dediging aan te voeren, daar er geen termijn is voorzien voor de 
voorbereiding en het nemen van schriftelijke conclusies. Evenmin 
worden er vóór de zitting die voor het onderzoek van de bewijsmidde­
len is vastgesteld, mondelinge debatten gehouden en is over het alge­
meen niet in een termijn tussen deze zitting en het moment waarop de 
"sheriff" zijn schriftelijk vonnis wijst, voorzien, want gewoonlijk 
doet de "sheriff" aan het einde van de zitting mondeling uitspraak. 
Instelling van beroep bij de hoofdsheriff kan alleen voor rechtsvra­
gen. Daarop is dan nogmaals beroep mogelijk en wel bij het "Court 
of Session", maar alleen indien de hoofdsheriff daarmee heeft inge­
stemd.
De Schotse Consumentenraad had dan ook voorgesteld om een werkgroep 
in te stellen die weliswaar geen wijzigingen behoefde voor te bereiden 
voor deze nog maar kort in de praktijk gebrachte wijziging in de pro­
cesvoering, maar wel een verder vereenvoudigde procedure naast de boven­
beschreven procedure zou moeten bestuderen... De bevindingen van deze 
werkgroep hebben in januari 1979 tot een plaatselijk proefproject

- 15 -
geleid, het "Dundee Voluntary Pilot Seheme", dat door de Commissie 
van de Europese Gemeenschappen wordt gefinancierd.
1.H. De Dundee-procedure kon worden toegepast bij geschillen waarvan het 
geldelijke belang 500 UKL niet mag overschreed.
De eiser kon de dagvaarding zelf opstellen of haar door de adminis­
tratieve staf van het bureau van de "sheriff" doen invullen, waartoe 
een eenvoudig formulier werd gebruikt, waarbij informatie werd ge­
voegd die op het geschil betrekking had. De gerechtskosten die 
bij de inlevering van dit formulier moesten worden voldaan, variërcien 
al naar gelang het beloop van de eis van 1,50 UKL tot 7,50 UKL, met 
dien verstande dat geen der partijen meer dan 4-, 25 UKL van de kosten 
van de wederpartij behoefde te betalen.
Het formulier w rd de debiteur door de administratieve staf van de 
"sheriff" per post toegezonden. Indien de debiteur bereidwas, zich 
aan de vereenvoudige procedure te onderwerpen, moest hij het formu­
lier, vergezeld van zijn opmerkingen, binnen veertien dagen na ont­
vangst terugzenden, waarop de administratieve staf van de "sheriff" 
het vervolgens aan de eiser doorzond..
Indien de debiteur niet tot terugzending binnen de genoemde termijn 
overging of niet inging op de uitnodiging om zijn visie op de zaak 
te geven, kon het geschil alleen in het raam van de traditionele 
rechtsgang worden beslecht, op voorwaarde dat de eiser die proce­
dure opnieuw, doch nu met een normale dagvaarding inleiddc. Gebruik­
making van de Dundee-procedure geschieddadus op zuiver vrijwillige 
basis.
Van deze procedure kon alleen door particulieren of kleine handelaren 
gebruik worden gemaakt. Een partij bij het geschil kon zich, mits 
betaling van het daarvoor verschuldigde honorarium, door een 
advocaat laten vertegenwoordigen en met toestemming van de scheids­
man zelfs door een niet-jurist.
De twee scheidsmannen die bij dit proefprojeet waren betrokken,  Waren 
de beide "sheriffs" van Dundee. De scheidsman poogde de partijen tot 
een schikking te bewegen, maar wanneer hij daarin niet slaagde, moest 
hij het geschil beslechten en in dat geval stond tegen diens uit­
spraak geen beroep open. De zittingen wanen niet openbaar en werden 
zo informeel mogelijk gehouden.
Aan deze proef werd in de media de nodige aandacht geschonken, waar­
voor ook door de perschef van de Schotse Consumentenraad werd gezorgd; 
ook droegen daartoe de nodige folders en aanplakbiljetten bij. Er 
voorts een plaatselijk comité opgericht en alle gewenste inlichtingen

-  1 6  -
over die procedure koncüen bij het "Citizen Advice Bureau" en het 
"Legal advice center" ter plaatse en voorts ook bij het informn I .  i  o- 
centrum, de administratieve staf van de "Sheriff" en bij enkele 
"solicitors" worden verkregen.
Het proefproject liep van 1 januari 1977 tot 31 december 1981. De Schotse 
bevoegde autoriteiten zijn bezig de resultaten ervan te evalueren.
1.15. In Noordierland is bij de "Judicature (N.I.) Act 1978" een bijzondere 
procedure in het leven geroepen voor de afhandeling van kleine rechts­
vorderingen (d.w.z. vorderingen, waarvan het in geld uitgedrukte be­
lang 300 IRL niet overschrijdt, met uitzondering van enkele rechts­
gebieden). Noordierland is in vier "circuits" ingedeeld, die elk 
over een "Registrar" beschikken (zie ook hierboven m.b.t. het 
Engelse landsdeel). Het betreft hier een vereenvoudigde procedure, 
waarbij de gewone bewijsregels niet van toepassing zijn; alhoewel
het vrij staat zich door een rechtsgeleerde te doen vertegenwoordigen, 
kunnen diens honoraria niet ten laste van de veroordeelde partij wor­
den gebracht (op enkele uitzonderingen na). De uitspraken van de 
"Reglstrars" zijn steeds einduitspraken en hebben kracht van gewijsde.
Met deze procedure zijn in 1981 rond 7.000 geschillen beslecht.
1.16. In Griekenland bestaat bij één van de 300 "kantonrechters" de mogelijk­
heid van een bijzondere rechtsgang gebruik te maken, wanneer het rechts­
vorderingen van gering belang betreft, in die zin dat het voorwerp van 
de rechtsvordering een roerende zaak moet zijn, waarvan de waarde 
12.000 DR niet mag overschrijden. In deze procedure worden de par­
tijen niet door een advocaat vertegenwoordigd, doch het is de rechter 
zelf die hen in de rechtsgang begeleidt, waarbij hij niet verplicht
is zich aan de x^ettelijk voorgeschreven regels te houden.

- 17 -
BIJLAGE 2
VERDEDIGING IN RECHTE VAN  
COLLECTIEVE BELANGEN

- 18 -
2.01. In de rechtstraditie welke de Lid-Staten van de Gemeenschap - zowel 
landen met een in wetboeken vastgelegd, m.a.w. met een gecodificeerd 
recht, als de "common law"-landen - gemeen hebben, kan een natuur­
lijk of rechtspersoon slechts een proces aanspannen indien hij een 
persoonlijk en rechtstreeks belang kan aantonen, d.w.z. hij moet 
daartoe over een bepaalde "hoedanigheid" beschikken om in rechte 
te kunnen optreden.
Dat belang kan bij enkele consumenten of zelfs bij de consumenten 
in hun totaliteit, dus als categorie in de samenleving, in verband 
met een handelspraktijk of wegens een potentieel of daadwerkelijk 
gevaarlijk produkt zeker reëel zijn. Gegeven het adagium, dat luidt: 
"nul ne plaide par procureur", aan wie de behartiging van dit "collec­
tieve", "diffuse" of "verspreide" belang dan toe te vertrouwen ?
In sommige gevallen wordt die taak toevertrouwd aan het Openbaar 
Ministerie (O.M.), waarvan de taak overigens meer omvattend is :  
bescherming van de belangen van de samenleving. (A)
Ook komt het voor dat de bescherming van de consumentenbelangen in 
rechte meer specifiek wordt toevertrouwd aan een overheidsinstantie 
die op het gebied van de markt- en consumentenproblematiek als een 
soort van "gespecialiseerd O.M." optreedt.(B)
Op de derde plaats zijn er gevallen, waarbij men ervan uitgaat, dat 
een gelaedeerde individuele consument in één proces zowel voor zijn 
eigen als voor de belangen van alle overige, in dezelfde positie als 
hijzelf verkerende consumenten kan opkomen. (C)
Tenslotte is er de categorie van gevallen, waarin de verdediging van 
het collectieve belang van de consumenten aan verenigingen wordt toe­
vertrouw, die dan een zeker aantal garanties moeten bieden.(D)
2.02. A) Vervolging door het Openbaar Ministerie
In de meeste Lid-Staten van de Gemeenschap gelden voor bepalingen 
van consumentenrecht met een strafrechtelijke inslag de klassieke 
strafrechtelijke procedureregels. De inbreuken worden opgespoord 
door de gewone of door een op economisch gebied gespecialiseerde 
politie en de inbreukplegers worden dan door het OM vervolgd, dat 
als hoeder van het "algemeen belang", m.a.w. van "de samenleving"

- 19 -
optreedt en vervolgens voor de bevoegde strafrechtelijke instantie 
gebracht.
2.03. In FRANKRIJK,  waar door het OM het opportuniteitsbeginsel wordt aan­
gehangen, doet de mogelijkheid om zich "burgerlijke partij" te stel­
len, de gelaedeerde individuele consument of de consumentenbond een 
middel aan de hand om in weerwil van een zich passief opstellend OM 
toch een proces aan te spannen. Zich burgerlijke partij stellen is 
niet van elk risico ontbloot (men denke bijvoorbeeld aan artikel 373» 
Code pénal inzake "lasterlijke aantijging") en ook zijn er kosten 
mee gemoeid (minimaal 1.000 FF welke in de "consignatiekas" moeten 
worden gestort). Hier valt ook te wijzen op het feit dat de indi­
viduele consument of de consumentenbond, die zich burgerlijke partij 
stelt, slechts schadevergoeding kan eisen voor zelf geleden schade 
en dus niet voor schade, welke door een bepaald aantal consumenten 
of zelfs door de consument als maatschappelijke categorie word gele­
den, in welk geval de schadevergoeding bovendien nog "pro rata" zou 
moeten worden verdeeld.
2.01. In ENGELAND kan elke consument of consumentenbelangen behartigende
vereniging een strafvervolging uitlokken, wanneer de "Trade descrip- 
tions Acté* 1  968 en die van 1  972 zijn geschonden en de overheid (met 
name in het Engelse landsdeel de "Trading Standard Departments" van 
de lagere territoriale overheden en in Noordierland het "Department 
of Commerce") niet zelf daartoe overgaat.
In SCHOTLAND,  daarentegen, kan uitsluitend de "Procurator Fiscal" 
tot strafvervolging overgaan.
Ook moet nog worden opgemerkt dat de overheid vooral op het gebied 
van het economisch strafrecht vrij is tot schikking over te gaan, 
waardoor zonder inmenging van de rechter wordt bereikt dat schade- 
toebrengende handelingen of praktijken worden gestaakt.
2.05. In BELGIE rust in het raam van de Wet op de Handelspraktijken van
11 juli 1971 op het OM de taak om handelingen of praktijken als een 
inbreuk op de wet te beschouwen en deze te vervolgen.

-  20  -
2.06. B) Het optreden van een gespecialiseerd lichaam
1. In twee landen van de Gemeenschap, namelijk in Denemarken en in 
het Verenigd Koninkrijk, functioneren administratieve lichamen 
die tot taak hebben de belangen van de consument als zodanig te 
behartigen om hem tegen handelspraktijken te beschermen die hem 
schade zouden kunnen berokkenen.
2. In het Verenigd Koninkrijk is bij de "Fair Trading Act 1973" een 
administratief apparaat gecreeerd, dat hoewel eenvoudig van op­
zet, toch veelzijdig is. De bij deze wet aangestelde "Director 
General of Fair Trading" (hierna "DGFT" te noemen) heeft tot taak 
het economisch leven in het Verenigd Koninkrijk nauwlettend te 
volgen om er oneerlijke handelspraktijken en monopoliesituaties
te kunnen bespeuren en de bevoegde bewindsman de daarvoor geëigende 
aanbevelingen, informatie en bijstand te verstrekken.
3. De "DGFT", de bevoegde bewindsman of elk andere betrokken minis­
ter kan zich tot het "Consumer Frotection Advisory Committee" 
wenden om dit te vragen na te gaan of een bepaalde handels­
praktijk die hem ter kennis is gekomen, ook voor de economische 
belangen van de consument schadelijk is. De "DGFT" verstrekt 
aan het genoemde Comité alle daartoe dienstige gegevens en hulp.
Op advies van dat Comité kan de bevoegde bewindsman maatregelen 
treffen om die kwestie te regelen. In de praktijk wordt het 
Comité slechts zelden geraadpleegd en zijn er maar weinig ge­
vallen waarin de volgens die procedure tot stand gekomen wette­
lijke maatregelen tot een rechterlijk optreden hebben geleid.
U. De "DGFT" is eveneens bevoegd kennis te nemen van bewijzen van 
aanhoudende oneerlijke handelspraktijken ten opzichte van de 
consumenten van dien aard dat zij een inbreuk op het burger­
lijke of het strafrecht vormen en de belangen van de consumenten 
schaden. Wanneer het bewijs van een dergelijke handelspraktijk 
is geleverd, tracht de "DGFT" van degenen die er dergelijke 
praktijken op nahouden, te verkrijgen dat zij zich schriftelijk 
ertoe verbinden om zich voortaan van de bewuste of dergelijke 
praktijk te onthouden. Indien hij die verbintenis niet kan 
verkrijgen of aan de schriftelijke toezegging geen gevolg wordt 
gegeven kan de "DGFT" de overtreder voor het "Restrictive Prac- 
tices Court" of voor het bevoegde "County Court" dagen, die dan 
bij rechterlijk bevel de overtreder kunnen gelasten zich van 
die praktijken te onthouden.

-2 1 -
Rlij konc hel, jaarverslag van de "DGFT” konden in de loop van 1980 
voor zeer uiteenlopende sectoren van het bedrijfsleven 60 schrifte- 
lijke verbintenissen worden verkregen. Sedert de in werking treditig 
van de wet zijn door het "Office of Fair Trading" in totaal 288 toe­
zeggingen, verbintenissen, e.d. verkregen.
5. De "DGFT" heeft voorts tot taak om het georganiseerde bedrijfsleven 
aan te sporen tot opstelling en propagering van gedragscodes waarmee 
ook bescherming van de consumentenbelangen wordt beoogd. Sommige 
van die gedragscodes openen de mogelijkheid tot arbitrage of tot een 
verzoeningsprooedure,  zoals reeds eerder is opgemerkt. Inmiddels 
zijn reeds 20 verschillende gedragscodes op aansparing van het 
"Office of Fair Trading" tot stand gekomen.
6. Wanneer de "DGFT" redenen heeft om aan te nemen dat er een monopolie­
situatie bestaat, kan hij, mits hij daartoe de toestemming van de 
bevoegde bewindsman verkrijgt, de "Monopolies and Morgers C u i i i i n . i . ; ;  s i  en"  
inschakelen. Hij dient eveneens informatie te vergaren over concen­
traties, hetgeen nog een nader onderzoek kan vergen, en de bevoegde 
bewindsman passende maatregelen aan te bevelen.
7. Overeenkomstig de "Competition Act 1980" kan de "DGFT" ook een onder­
zoek instellen naar praktijken van bedrijven die de mededingsvoor- 
waarden vervalsen; daartoe kan zij zonodig de "Monopolies and Mergers 
Commission" inschakelen.
Op last van de bevoegde bewindsman stelt de "DGFT" ook onderzoek in 
naar prijsontwikkelingen die onder de bevolking tot heftige reacties 
teweeg hebben gebracht, waarover hij vervolger verslag dient uit te 
brengen.
8. Hij houdt bovendien een register bij van beperkende commerciële af­
spraken en is verplicht deze afspraken aan het oordeel van het "Res- 
trictive Practices Court" voor te leggen, behoudens wanneer de afspra­
ken van niet zwaarwegend genoeg zijn om een gerechtelijk onderzoek
te rechtvaardigen, in welk geval de bevoegde bewindsman hem daarvan 
kan vrijstellen.
9. De "DGFT" is voorts bevoegd om de consumenten via publikaties voor­
lichting en raad te verstrekken.
10. Krachtens de "Consumer Credit Act 1  974-" beheert hij ook het vergun­
ningenstelsel voor het consumptief krediet en volgt hij in verband

-  22  -
met het consumptief krediet en de koop en verkoop of afbetaling de 
sociale en economische ontwikkelingen en ziet toe op de toepassing 
en naleving van de desbetreffende wet en de bijbehorende uitvoe- 
ringsbesluiten.
11. Krachtens de "Estate Agents Act 1979"» tenslotte, oefent de "DGFT" 
toezicht uit op de makelaardij in onroerend goed, waartoe hij ook de 
sociale en economische ontwikkeling in de onroerend goed-sector 
moet volgen en op de toepassing en naleving van de genoemde wet 
moet toezien.
2.07.In DENEMARKEN is bij de Wet van H  juni 1974- inzake de handelspraktijken 
(Markedfëringslov")  welke met ingang van 1  mei 1975 in werking is ge­
treden, een bijzondere administratieve instelling gecreëerd voor de 
bescherming van de consument, t.w. de Consumentenombudsman ("Forbruger- 
ombudsman"). Deze ziet toe op de handelspraktijken van het bedrijfs­
leven en meer in het algemeen op de naleving van de genoemde wet. Hij 
kan hetzij uit eigen beweging, hetzij op klacht van particulieren, langs 
de weg van overleg degenen die deze wettelijke voorschriften niet na­
leven ervan trachten te overtuigen dat zij hun met de wet strijdige 
handelspraktijken dienen te staken en zich aan de Wet van 14- juni 1  974- 
moeten houden. Indien de ombudsman met deze benadering geen succes 
heeft, kan hij aan de te Kopenhagen gevestigde Rechtbank voor Mari­
tieme Zaken en Koophandel vragen om bij rechterlijk bevel de bewuste 
onwettige handelspraktijk te verbieden.
De handelaar die een dergelijk verbod schendt, kan tot betaling van 
een boete resp. tot gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden wor­
den veroordeeld en eenieder die de ombudsman de door deze verlangde 
gegevens onthoudt of hem onjuiste gegevens verstrekt, loopt kans op 
een boete. Deze strafrechtelijke vervolgingen worden eveneens door 
de genoemde Kopenbaagse rechtbank behandeld. Uit het jaarverslag van 
de Consumentenombudsman blijkt, dat zijn diensten op een breed terrein 
van het consumentenbelangen strijdige handelspraktijken opereren en 
dat die praktijken zich zowel in het handelsstadium als in de sfeer 
van de openbare of particuliere dienstverlening voordoen, waarbij 
het met name gaat om contractuele bedingen, misleidende en vergelij­
kende reclame, prijsaanduidingen, garantievoorwaarden,  premies, kor­
tingen en wedstrijden waaraan prijzen zijn verbonden.

- 23 -
2.08. In IERLAND werd bij de "Consumer Information Act 1  978" de functie 
van "Director of Consumer Affairs" in het leven geroepen. Deze 
volgens de genoemde wet volledig onafhankelijk optredende ambtenaar 
is bevoegd op het gebied van valse of misleidende commerciële aan­
duidingen, bedriegelijke reclame en prijsaanduidingen, enz. Hij 
kan als eerste stap de inbreukplegers schriftelijk uitnodigen oin hun 
met de wet strijdige handelingen te staken of zich ervan te ont­
houden; vervolgens kan hij een rechtelijk bevel tot staking van die 
praktijken trachten te verkrijgen en tenslotte is zij bevoegd om 
wetsovertreders te vervolgen. Sedert 1979, in welk jaar deze wet 
in werking is getreden, zijn diverse door hem ondernomen stappen 
met succes bekroond.
De "Director of Consumer Affairs" is eveneens belast met'de taak 
om de opstelling van gedragscodes te bevorderen. In dat verband 
heeft hij bijvoorbeeld nog onlangs in belangrijke mate kunnen bij­
dragen tot de totstandkoming van een nieuwe code op het gebied van de 
reclame-ethiek.
2.09. C) Door een particulier in het algemeen belang ingestelde rechts­
vorderingen
1. In de "common law"-landen kent men drie wegen waarlangs een 
particulier in rechte ten behoeve van het algemeen belang kan 
optreden :
a) De "relator action" ;  een rechtsvordering, welke een parti­
culier die niet de hoedanigheden in zich verenigt om zelf 
in rechte op te treden, als lid van een vereniging of zelfs 
als lid van de samenleving als zodanig de mogelijkheid 
biedt zich wel tot de rechter te wenden en wel via bemidde­
ling van de "Attorney-General" die daartoe voorafgaand zijn 
toestemming moet geven, hetgeen geheel aan diens vrije be­
oordeling wordt overgelaten.
b) De "class action", welke in het Engelse landsdeel en in 
Wales ook "representative action" wordt genoemd, berust op 
de fictie dat alle bij het geding belanghebbende particu­
lieren voor zichzelf optreden en door diegene die het proces 
daadwerkelijk heeft aangespannen, worden vertegenwoordigd. 
Voor rechtsgeldige vertegenwoordiging in bovenbedoelde zin 
moet aan de volgende voorwaarden voldaan zijn :
- de klacht of rechtsvordering van de procesvoerende parti­
culier moet kenmerkend zijn voor die van de leden van de 
groep waartoe de procesvoerende behoort en die door hem 
worden vertegenwoordigd;

-  24  -
- de leden van die groep moeten te talrijk zijn om een andere weg te 
kunnen volgen;
- de individuele leden van die groep moeten ervan in kennis zijn 
gesteld dat een proces wordt aangespannen.
c) De ’ ’ public interest action" :  een rechtsvordering, die rechtstreeks 
door een particulier zonder daartoe eerst een beroep op de "Attorney- 
General" te behoeven doen, kan worden aangewend om de eerbiediging 
en de bescherming van een aan de samenleving of onderdeel ervan, 
resp. een aan een vereniging toebehorend recht af te kunnen dwingen. 
Degene die van deze "action" gebruik maakt, moet ook zelf dat recht 
bezitten, waarvan hij naleving wenst, of moet als gevolg van de schen­
ding van het aan de samenleving, groep of vereniging toekomende recht 
ook persoonlijk in zijn belangen geschaad zijn.
2. Ook in Australië', Canada en de Verenigde Staten bestaan zowel de "rela- 
tor" als de "class action", waarvan in theorie in het Verenigd Konink­
rijk (m.u.v. Schotland) en in Ierland gebruik kan worden gemaakt.
3. Hierbij dient evenwel te worden opgemerkt dat van de "relator action" 
noch in het Engelse landsdeel, noch in Wales, gebruik wordt gemaakt voor 
de bescherming van de consumentenbelangen, waarbij de consumenten als 
een categorie of groep ("class") zijn aangemerkt. Hoofdzakelijk is het 
gebruik dat ervan wordt gemaakt, tot de bewoners van een gemeente of 
andere lagere territoriale eenheid beperkt, die ermee kunnen beletten 
dat door die lagere overheid onrechtmatige handelingen worden gepleegd 
op het gebied van de milieubescherming (vooral wanneer het om uitbrei­
dingsplannen, stedebouwkundige projecten, e.d. gaat) en om inzicht in 
het beheer van een "trust" te verkrijgen.
4.  De "class action", welke in het Engelse landsdeel en in Wales omschre­
ven worden als "representative proceedings of one or more persons on 
behalf of a larger number" wordt beheerst door bijzondere procesregels 
(zie Order 1$, Rule 12^van de "Rules of Supreme Court" en Order 5,
Rule 8j van de "County Court Rules").
5. De gebruikmaking van "representative proceedings" hebben tot gevolg dat 
alle vertegenwoordigde personen daadwerkelijk partij in dat proces zijn 
en dat de rechtelijke uitspraak, waarmee het geding wordt afgesloten voor 
hen allen geldt en bindend is (m.a.w. "erga omnes" geldt). Evenwel zijn 
de voorwaarden waaraan moet zijn voldaan om deze weg te kunnen bewandelen 
van dien aard dat die mogelijkheid vooral op het gebied van de consumen­
tenbescherming niet bepaald een grote vlucht heeft genomen. De vertegen­
woordigde personen moeten immers hetzelfde belang en dezelfde grieven 
hebben en ook moet de gevorderde vergoeding van dien aard zijn dat deze 
aan alle leden van de vertegenwoordigde groep ten deel valt.

-  25  -
6. Zowel de daadwerkelijk in rechte optredende partij als degenen die door 
haar worden vertegenwoordigd moeten hetzelfde belang hebben om in rechte 
op te treden. Het volstaat niet dat zij met elkaar een schade hebben 
geleden, waarvan zij thans vergoeding verlangen. Zo oordeelde een 
rechterlijke instantie in de zaak Markttegen Knight (1910) 2 KB 1021), 
waarin cargadoors gebruik maakten van een "representative action", omdat 
de door hen verscheepte goederen wegens schipbreuk verloren waren gegaan, 
dat een algemeen belang in dit geval in onvoldoende mate aanwezig was
en wel omdat niet alle cargadoors de goederen naar dezelfde bestemming 
hadden verscheept.
7. De consumenten zullen bijgevolg maar zelden in de gelegenheid verkeren 
om d.m.v. een "class action" bijvoorbeeld een verkoper contractueel 
aansprakelijk te stellen. Het is echter niet ondenkbaar dat een door 
dezelfde illegale praktijken van een handelaar benadeelde groep van 
consumenten om een rechtelijke uitspraak verzoekt, maar blijkens de 
naar aanleiding van de kleine geschillen reeds genoemde studie van de 
"Law Society" kan in de jurisprudentie nog geen enkel voorbeeld van 
een dergelijke uitspraak worden aangetroffen.
8. In de landen met een Romeins-germaanse rechtstraditie komen twee 
rechtsinstellingen voor die de individuele consument onrechtstreeks 
de mogelijkheid bieden om voor een groep in rechte op te treden. De 
eerste mogelijkheid daartoe is zich burgerlijke partij te stellen, 
waardoor de individuele consument een strafproces kan uitlokken, zonder 
daarbij van het O.M. afhankelijk te zijn en de tweede mogelijkheid is 
die van een vordering tot staking welke in België een gelaedeerd con­
sument krachtens artikel 55 van de Wet van 14- juli 1971 betreffende
de handelspraktijken (zie hierboven) kan instellen.
9. In Schotland kan van een procedure worden gebruik gemaakt die trekken 
van overeenkomst vertoont met de "representative action1 1  :  daar kunnen 
de belanghebben particulieren, elk voor zich, een proces aanspannen, 
waarop dan, na een desbetreffende tussen alle partijen gemaakte af­
spraak, alle aangespannen procedures, op één na, worden geschorst.
De overblijvende zaak strekt tot maatstaf, volgens welk voorbeeld 
tegelegenertijd alle overige procedures zullen worden afgewikkeld.
10. In de "common law"-landen en met name in het Ëngelso 1 andruk;uI <i j i  in 
Wales kan eenieder, alsmede elke vereniging een strafvervolging doen 
instellen, tenzij het recht daartoe uitdrukkelijk aan anderen is voor­
behouden. Dit beginsel wordt vooral toegepast bij inbreuken op de 
"Trade descriptions Acts" van 1968 en 1972. Daarbij staat het de 
individuele consument of de consumentenbelangen behartigende vereni­
gingen vrij te procederen.in geval van niet-handelen door overheids-

-  26  -
instanties (met name de "Trading Standards Departments" van de 
plaatselijke overheden).
11. Hier dient nog wel te worden opgemerkt dat de consument eerder 
geneigd zal zijn zich tot de rechter te wenden, wanneer hij in 
het raam van een strafvervolging ook zijn schadevergoedingsclaim 
(de zogeheten "compensation order") geldend kan maken. In het 
Verenigd Koninkrijk kan de strafrechter in het raam van een 
veroordeling op grond van de "Trade Description Acts" een "compen­
sation order" geven, waarbij de beklaagde tot vergoeding wordt 
veroordeeld van elk nadeel, verlies of lichamelijk letsel als 
gevolg van het delict of van enig ander door die rechtelijke 
instantie mede in haar uitspraak betrokken delict.
2.10 D) Het optreden in rechte door de consumentenbonden
In drie Lid-Staten is aan de consumentenbonden uitdrukkelijk het recht 
toegekend om ter behartiging van de collectieve of individuele belan­
gen, welke die bonden vertegenwoordigen, in rechte op te treden.
Evenwel komen er van land tot land aanzienlijke verschillen voor ten 
aanzien van de aard van de in te stellen rechtsvordering en het 
rechtsgevolg van de daarop verkregen rechtelijke uitspraak en ten 
aanzien van de voorwaarden, waaraan een consumentenbond moet voldoen 
om in rechte te kunnen optreden.
2.11 BONDSREPUBLIEK DUITSLAND
In twee welbepaalde gevallen kunnen in de Bondsrepubliek consumenten­
bonden in rechte optreden :  sedert 1965 kunnen de consumentenbonden 
op grond van het "Gesetz gegen den unlauteren Wettbewerb (UWG)" (Web 
inzake de oneerlijke mededinging) van 1909 met gebruikmaking van een 
snellere procedure staking vorderen van oneerlijke handelspraktijken 
waarvan de consumenten schade ondervinden (bijvoorbeeld misleidende 
reclame). Tot op heden is het de consumentenbonden niet mogelijk 
voor gelaedeerde consumenten een schadevergoeding te verkrijgen.
De Bondsregering heeft evenwel onlangs een voorstel tot wijziging 
van de wet van 1909 ingediend op grond waarvan het voor de indivi­
duele consument of handelaar mogelijk zou moeten worden zijn recht 
op schadevergoeding geldend te maken. Die nieuwe bepalingen zullen 
de consument in de gelegenheid stellen om zijn eigen rechten op schade­
vergoeding aan de consumentenbond over te dragen, waardoor deze een 
proces kan aanspannen tegen de verkoper of de verantwoordelijke fa­
brikant. Indien die gerechtelijke stap met succes wordt bekroond, 
kan het langs die weg verkregen bedrag, nadat daarop de rechtskosten 
in mindering zijn gebracht, over de consumenten die hun rechten 
hebben overgedragen, worden verdeeld.

-  27/29
In die nieuwe opzet is het optreden in rechte van de consumenten­
bonden dus niet erop gericht vergoeding te verkrijgen van een air. 
groep geleden schade.,maar vergoeding van individuele schade, welke 
als het ware werd gegroepeerd.
Op grond van de Wet van 1976 inzake de algemene verkoopvóorwaarden 
(het "AGB-Gesetz") kunnen de consumentenbonden in rechte eisen dat 
een handelaar de opneming van onereuze bedingen achterwege laat.
Zij kunnen daartoe een sneller rechtsgang volgen. Indien zo'n 
proces met succes wordt bekroond, kan elke consument zich in zijn 
contractuele verhouding ten opzichte van de handelaar, die van de 
bewuste onereuze bedingen gebruik heeft gemaakt, op het in dat pro­
ces uitgesproken rechterlijke verbod beroepen. (De rechterlijke 
uitspraken welke in het voordeel van de consumentenbonden uitvallen, 
worden in het officiële blad gepubliceerd, hetgeen ook, doch dan op 
verzoek en voor rekening van de bonden zelf, in plaatselijke bladen 
kan geschieden).
De consumentenbonden welke krachtens de beide boven geciteerde wetten 
in rechte kunnen optreden, moeten aan wettelijk voorgeschreven ve­
reisten voldoen.
2.12. Zowel statutair als in de praktijk moet een consumentenbond zich op 
het terrein van voorlichting en advies -in het raam van de consumen­
tenbescherming bewegen. Bovendien moeten bonden die in rechte tegen 
onereuze bedingen in overeenkomsten willen ageren ofwel uit andere 
verenigingen of bonden bestaan welke zich eveneens voor de bescher­
ming van de consument inzetten, ofwel over een ledenbestand van ten 
minste 75 natuurlijke personen beschikken. In het wetsontwerp van 
de Bondsregering tot wijziging van de Wet inzake oneerlijke mede­
dinging (het "UWG") zijn voor vorderingen tot staking van de praktij­
ken, die door consumentenbonden worden ingesteld, ook dergelijke 
eisen opgenomen. Theoretisch kunnen dus alle aan die voorwaarden 
beantwoordende consumentenverenigingen in rechte optreden, m.a.w. 
de "Verbraucherzentralen" van de 11 Lander, de "Arbeitsgemeinschaft 
der Verbraucher (AgV)", de "Stiftung Warentest" en de "Verbraucher- 
schutzverein (VSV)". In feite neemt de laatstgenoemde organisatie, 
de VSV, het leeuwedeel van de rechtsvorderingen op het gebied van 
de oneerlijke mededinging en onereuze bedingen in overeenkomsten 
voor haar rekening. Deze vereniging werd door de "Verbraucher­
zentralen" van de Lander uitdrukkelijk gemachtigd om namens die 
centrales rechtsvorderingen tot staking van praktijken van oneer­
lijke mededinging in te stellen.

- 29 -
2.13. In het GROOTHERTOGDOM LUXEMBURG kunnen krachtens het Groothertogelijk 
reglement van 23 december 1974· betreffende oneerlijke mededinging, 
zoals gewijzigd bij het Groothertogelijk reglement van 17 december 
1976 de in de "Commission des prix" (Prijzencommissie)  vertegenwoor­
digde consumentenbonden, i.c. de "Union Luxembourgeoise des Consom- 
mateurs" langs twee wegen in het collectieve belang van de consu­
menten in rechte optreden :
- Zij kan een vordering tot staking van de oneerlijke mededingings- 
praktijk instellen of een vordering wegens niet-naleving van de 
artikelen 5 t/m 10 van het Groothertogelijk reglement van 23 de­
cember 1  974- die betrekking hebben op de bijzondere en opruimings- 
verkopen. Het aanspannen van het geding alsmede het verloop van 
de verdere rechtsgang geschiedt op dezelfde wijze als een kort 
geding, in dit geval ten overstaan van de President van de Recht­
bank van Koophandel ("Tribunal de Commerce"). Deze kan ook aan­
plakking van de uitspraak gelasten, met name aan de voorgevel van 
de verkooppunten van de veroordeelde partij,  voorts publikatie van 
het vonnis, hetzij in extenso, hetzij uittreksel in de dagbladen 
of met gebruikmaking van een ander medium, een en ander voor reke­
ning van de veroordeelde partij.
- Zij kan zich in strafrechtelijke procedures ook burgerlijke par­
tij stellen. De "Union Luxembourgeoise des Consommateurs" heeft 
van elk van beide mogelijkheden reeds herhaaldelijk gebruik ge­
maakt.
2.14·. In BELGIE kunnen de consumentenbonden op grond van de Wet betreffende 
de handelspraktijken van 14· juli 1971 langs gerechtelijke weg staking 
eisen van handelingen welke op deze wet een inbreuk vormen. In die 
wet wordt zowel het bedrijfsleven als de consument bescherming ge­
boden, o.a. op het gebied van de oorsprongsbenamingen, handelsreclame, 
verkoop met verlies, opruimingsverkoop,  uitverkopen, kettingverkoop,  
premieverkoop,  openbare verkoop, afgedwongen aankoop en de zogeheten 
reizende verkoop. De procedure heeft de vorm van een kort geding 
voor de Voorzitter van de Rechtbank van Koophandel (.Tribunal de Com­
merce). Deze kan staking van de aangeklaagde handeling gelasten, als 
ook publikatie van zijn uitspraak op kosten van de veroordeelde partij 
in dagbladen of met gebruikmaking van een ander medium. Deze publi­
katie kan slechts worden gelast, indien deze ertoe kan bijdragen dat

- 30 -
de bewuste aangeklaagde handeling in verband met de gevolgen ervan zo 
spoedig mogelijk wordt gestaakt en die publikatie mag eerst geschieden 
nadat de uitspraak kracht van gewijsde heeft gekregen (en bijgevolg 
niet meer voor beroep vatbaar is). Vorderingen tot vergoeding van
geleden schade en strafvervolgingen worden ingesteld voor de burger-
ilijke, resp. strafrechter overeenkomstig daarvoor geldende voor­
schriften van het gemene recht.
Om een vordering tot staking te kunnen instellen, moeten de consumen­
tenbonden aan een aantal voorwaarden voldoen :  hun statutaire doel 
moet consumentenbescherming zijn; zij moeten rechtspersoonlijkheid 
bezitten en in de Raad van Verbruik (Conseil de la Consommation) 
vertegenwoordigd zijn. De Belgische rechter schijnt aan de twee 
eerstgenoemde voorwaarden een interpretatie te geven, waardoor de 
mogelijkheden tot ontvankelijkheid van door consumentenbonden inge­
stelde rechtsvorderingen worden beperkt.
De Rechtbank van Koophandel te Turnhout heeft namelijk in een op 
1  oktober 1976 gewezen arrest (JT 2/4/1977, blz. 2/1) een vordering 
niet-ontvankelijk verklaard, welke was ingesteld door consumenten­
bonden waarvan de oprichtingsformaliteiten niet beantwoordden aan de 
Wet van 27 juni 1921 betreffende de verenigingen zonder winstoogmerk 
(openbaarmaking van de statuten en neerlegging van een ledenlijst), 
waarmee deze rechtbank zich aan een formele opvatting van rechts­
persoonlijkheid hield.
Bovendien oordeelde deze rechtbank in dezelfde zaak dat een uit 
coöperatieve verenigingen bestaande bond niet kan stellen dat zij de 
belangen van de consument vertegenwoordigt. Dit betekent dus een 
strikte uitlegging van het criterium dat het statutaire doel van de 
vereniging die een vordering tot staking instelt, behartiging van de 
consumentenbelangen moet zijn.
2.15. In FRANKRIJK dient onderscheid te worden gemaakt tussen twee soorten 
van vereniging :
De zogeheten "associations déclarées" in de zin van de Wet van 1  juli 
1901,  die zowel voor civiel- als voor administratiefrechtelijke zaken 
in rechte kunnen optreden. Zij kunnen ook een klacht indienen bij 
het Parket (het OM). Dit geldt evenzeer voor de "associations décla­
rées" met als statutair doel bescherming van bepaalde sociale groepen, 
milieubescherming, bevordering van artistieke of sportieve activitei­
ten, vrijetijdsbesteding, enz.
In de Wet-Royer van 27 december 1973 wordt specifiek aan consumenten­
bonden die opgericht zijn als vereniging in de zin van de Wet van 
1901, de bevoegdheid toegekend om zich bij elke rechterlijke instantie 
burgerlijke partij te stellen ter verkrijging van vergoeding van

- 31 -
rechtstreeks of onrechtstreeks aan het collectieve belang van de 
consumenten toegebrachte schade (derhalve niet uitsluitend voor do 
inbreuken welke in die wet zelf worden genoemd :  bedriegelijke re­
clame en verbod van discriminerende voordelen).
De Wet-Royer staat de consumentenbonden evenwel niet toe om voor 
inbreuken op voorschriften die de vrije mededinging moeten waar­
borgen, een civiele rechtsvordering in te stellen. Hierin kan men 
een overblijfsel zien van het klassieke beginsel volgens hetwelk 
uitsluitend het OM zich als hoeder van het algemeen belang kan op­
werpen, waartoe het strafvervolging instelt.
Los van de veroordeling in de strafzaak kan de rechter bij wie men 
zich burgerlijke partij heeft gesteld, staking van een handeling 
gelasten, zonder oplegging van een dwangsom en voorts publikatie 
van het vonnis alsmede aankondigingen in dagbladen ter rechtzetting 
(in gevallen van misleidende reclame).
In dat geval profiteren dus onrechtstreeks alle consumenten van een 
uitspraak in een proces waarin zij zelf niet partij zijn geweest.
Daartegenover staat dat het voor de gelaedeerde consumenten niet 
mogelijk is elk voor zich een deel van de schadevergoeding te ver­
krijgen, die door een voor hen in rechte optredende consumenten­
organisatie wordt geeist. Geleden schade kan slechts worden vergoed, 
wanneer iedere gelaedeerde consument daartoe zelf een proces heeft 
aangespannen.
Een consumentenvereniging moet in dit verband aan de volgende cri­
teria voldoen :
- meer dan één jaar voordien zijn opgericht (het anciënniteits- 
criterium);
- representatief zijn (minstens 10.000 leden voor een landelijke 
vereniging, geen specifiek aantal genoemd voor regionale of plaatse­
lijke verenigingen);
- ten behoeve van de consumenten publikaties verzorgen en verspreiden, 
consultatiebureaus met wachtdiensten in stand houden en voorlich­
tingsbijeenkomsten beleggen.
De aan de hand van deze criteria verstrekte erkenning heeft een admi­
nistratief karakter en is ingekleed in de vorm van een ministerieel 
besluit voor landelijke verenigingen en in die van een prefectoraal 
besluit (thans een besluit van de Commissaris der Republiek) voor 
plaatselijke of regionale verenigingen.

- 32 -
Bij ministerieel besluit zijn inmiddels tien landelijke verenigingen 
erkend en bij prefectoraal besluit 4-7 regionale en plaatselijke vere­
nigingen. Men beschikt in Frankrijk niet over recente officiële cij­
fers over het aantal gevallen waarin consumentenbonden een burgef- 
rechtelijke rechtsvordering hebben ingesteld.
In dit verband valt op te merken dat sommige consumentenverenigingen 
de gewoonte hebben aangenomen om van de rechterlijke uitspraken pu- 
blikatie te vragen in twee maandbladen die voor het grote publiek 
bestemd zijn namelijk in "50 millions de consommateurs" en in "Que 
choi sir".
2.16. In ENGELAND bestaat geen enkel lichaam, noch vereniging met bevoegd­
heid om rechtsvorderingen ter bescherming van de collectieve belangen 
van de consumenten in te stellen. De "DGFT" en de lagere territo­
riale overheden (de "local authorities" :  gemeenten, e.d.) moeten 
uiteraard binnen de sfeer van hun respectieve bevoegdheden handelen.
In het Engelse landsdeel en in Wales liggen de bevoegdheden van de 
"Attorney-General" in "common law" verankerd, m.a.w. in het recht dat 
door precedentscheppende rechterlijke uitspraken wordt gevormd. Zo
is bijvoorbeeld onlangs een uitspraak gedaan dat de "Attorney-General" 
niet gedwongen kan worden zijn toestemming tot procesvoering te geven 
aan iemand die uitsluitend met het oogmerk een collectief recht gel­
dend te maken, een proces wenst aan te spannen.
Een "representative proceeding" kan worden ingesteld door of jegens 
een persoon "uit vele anderen" die een gezamenlijk belang bij de 
zaak hebben. Om als "velen" te worden aangemerkt, moeten er meer 
dan 5 personen zijn, tenzij het gevorderde bedrag zeer gering is of 
wanneer alle betrokkenen vertegenwoordigd wensen te worden.
2.17. In NEDERLAND kunnen sinds 1980, naast de individuele consument, o.a. 
ook consumentenorganisaties ingeval van misleidende reclame een ver­
bodsactie en een vordering tot rectificatie instellen bij de burger­
lijke rechter (artikel 14-16 c, Burgerlijk Wetboek).
In 1981 is er een wetsontwerp ingediend betreffende de bestrijding 
van onredelijk bezwarende algemene voorwaarden. In dit ontwerp 
wordt voorgesteld dat belangenorganisaties bij het gerechtshof te

- 33 -
's Gravenhage zullen kunnen vorderen dat bepaalde bedingen in bepaalde 
algemene voorwaarden onredelijk bezwarend worden verklaard.
2.18. In DENEMARKEN zijn in artikel 13 van de Handelswet bepalingen opge­
nomen over het aanspannen van burgerrechterlijke procedures in de 
gevallen waarop die wet doelt. Niet alleen kunnen die gedingen door 
de Ombudsman worden ingesteld, maar ook door anderen die daarbij een 
wettig belang hebben, bv. de consument, een zakenman of een vereni­
ging van zakenlieden of van consumenten. Overeenkomstig de algemene 
bepalingen van de Wet inzake Burgerlijke Rechtsvordering (artikel 253) 
kan men ieder die een wettig belang erbij heeft dat een procespartij 
door de rechter in het gelijk wordt gesteld, zich in het geding voe­
gen om die procespartij bij te staan. Het algemeen belang van vere­
nigingen om voor hun doeleinden te ijveren, kan een gerechtvaardigd 
motief zijn om die gerechtelijke stap van de voeging te ondernemen, 
ook al behoort de bewuste procespartij niet tot haar leden. Ook 
overheidsinstanties kunnen zich in een proces mengen, wanneer de uit­
spraak van de rechter over een rechtsvraag voor die overheidsinstanties 
uit beleidsoogpunt van groot gewicht is in identieke of aanverwante 
aangelegenheden.
2.19. In ITALIË zijn de consumentenverenigingen niet bevoegd om zich ter
bescherming van de belangen van de consument als groep tot de rechter 
te wenden.
In zover artikel 2601 van het Italiaanse Burgerlijk Wetboek de moge­
lijkheid inhoudt dat door het georganiseerde bedrijfsleven bij oneer­
lijke mededinging vorderingen tot staking worden ingesteld, wordt 
door sommige schrijvers, zoals de hoogleraren Santaga en Ghidini, 
geopperd die mogelijkheid ook consumentenverenigingen te bieden.
Wat de voorwaarden betreft waaraan die consumentenverenigingen dan 
zouden moeten voldoen om vorderingen tot stakingen of andere "collec­
tieve" vorderingen in te stellen, komen de ideeen van prof. Ghidini, 
welke hij in 1975 te Montpellier heeft toegelicht en die hij in zijn 
boek "Per i consumatori" heeft uiteengezet, origineel en belangwekkend 
voor.
Prof. Ghidini is namelijk van oordeel dat het consumentenbelang een 
mengsel is van individueel en groepsbelang; individueel belang waar 
het bescherming van specifieke belangen op speciale gebieden (gezond­
heid, hygiëne, economische voordelen, enz.) betreft en groepsbelang

-  3 U  -
voor zover dat belang voor ieder identiek is.
Groepsbelang moet echter voor allen op dezelfde wijze en los van elk 
toebehoren van een individu tot een speciale categorie of groep er­
kenning en bescherming verkrijgen. Ook indien groepsbelang wordt 
bedreigd, wordt die bedreiging gewoonlijk individueel ervaren, al­
hoewel zij in werkelijkheid de groep in haar geheel raakt. Indivi­
dueel verweer tegen die bedreiging komt de groep in haar geheel ten 
goede. Overigens worden de consumentenbelangen volgens prof. Ghidini 
voortdurend bedreigd, namelijk voor zover deze rechtstreeks en "tech­
nologisch" van het produktiesysteem afhankelijk zijn en potentieel 
met die van de producenten in conflict zijn.
Uit deze analyse leidt prof. Ghidini logisch een aantal gevolg­
trekkingen af ten aanzien van de mogelijkheden voor de co’ nsument 
tot optreden in rechte.
In de eerste plaats is hij van oordeel dat de bescherming van ieders- 
belang moet worden gewaarborgd, indien de betrokkene kan aantonen dat 
er een objectieve schending van een belang heeft plaatsgevonden,  ook 
wordt hij door die schending niet persoonlijk geschaad. Daaruit 
leidt hij af dat elke ge- of verbruiker of elke groep van ge- of 
verbruikers, ongeacht de wijze waarop die groep is georganiseerd en 
ongeacht het aantal harer leden, in rechte moet kunnen optreden om 
een belang te beschermen, zodra maar kan worden aangetoond dat dat 
belang werd geschonden.
In de tweede plaats is hij van oordeel dat, aangezien het consumenten­
belang een mengsel is van individueel en groepsbelang, de vereniging 
of groep dezelfde rechten dient te hebben als de betrokken individuen 
en dat ook hier aan de bescherming van de consumentenbelangen in 
rechte geen enkele voorwaarde of beperking dient te worden gesteld 
die verband houdt met ledental en representativiteit van de organi­
satie. Naar het ordeel van prof. Ghidini houden dergelijke voor­
waarden - ten onrechte - nog verband met een corporatieve visie op 
het belang van de consument.

- 35 -
BIJLAGE 3
-  ■  '  ·  ■  - ' * f) · : ,
VERZOENING E N  ARBITRAGE

-  3 6  -
3.01. VERZOENINGS- EN ARBITRAGECENTRA
Daar de klassieke procedures voor de rechter te moeizaam, te traag 
en te kostbaar uitvallen om geschillen over geringe bedragen Op te 
lossen, zijn in bepaalde landen andere formules uitgewerkt, die 
minder duur zijn en gemakkelijker door de consument kunnen worden 
gebezigd. In dat verband hebben verzoenings- en arbitragelichamen 
vaak bevredigende resultaten opgeleverd. In zes Lid-Staten van de 
Gemeenschap (Belgie’,  Denemarken, de Bondsrepubliek Duitsland, Frank­
rijk, Nederland en het Verenigd Koninkrijk) functioneren verzoenings- 
en arbitragecentra,  waarvan thans een beschrijving volgt.
Van deze landen hebben alleen Denemarken en Frankrijk overheids­
lichamen voor arbitrage ingesteld, die echter sterk van elkaar ver­
schillen. In Denemarken bestaat naast de talrijke particuliere 
instellingen een overheidsklachtencommissie die in beginsel alle 
geschillen betreffende goederen en dienstverlening behandelt. In 
Frankrijk is de dienst "Boite postale (of "B.P." = postbus) 5000" 
ingesteld om consumentenproblemen inzake aankoop en dienstverlening 
te helpen oplossen. Aan de "juge conciliateur" (verzoeningsrechter) 
die ten gemeentehui ze zitting houdt, kunnen daarentegen alle geschil­
len worden voorgelegd, behoudens die welke betrekking hebben op de 
staat van personen en die tussen particulieren en de overheids­
administratie.
In de Bondsrepubliek Duitsland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk 
hebben de arbitrage-instanties een louter particulier karakter; ze 
functioneren in de sfeer van de beroepsethiek.
Op te merken valt dat uitspraken van de diverse arbitrage-instanties 
wel in meerdere of mindere mate bindend, doch nooit uitvoerbaar zijn, 
zodat de rechtzoekende toch nog verplicht is zich tot de rechter te 
wenden, indien de wederpartij aan de arbitrale uitspraak geen gevolg 
geeft.
Aangestipt zij nog dat er in Italië geen arbitrage-instanties bestaan. 
Artikel 102, lid 2, van de Italiaanse Grondwet verbiedt uitdrukkelijk 
aanstelling van buitengewone of bijzondere rechters, doch staat wel 
toe dat bij de gewone rechterlijke instanties gespecialiseerde diens­
ten worden ingesteld, waarvoor zelfs beroep op kundige particulieren 
kan worden gedaan. Tot dusver heeft er de wetgever van die mogelijk­
heid nog geen gebruik gemaakt.
*  #
■ - ; « ·

- 37 -
3.02. Daar het doorgaans in de Lid-Staten niet eenvoudig is een grens te 
trekken tussen verzoening en arbitrage, zullen beide aspecten samen 
in één hoofdstuk worden behandeld. Eerst volgt een beschrijving van 
de hoofdkenmerken van elk punt.
Verzoeningslichamen functioneren in principe op drieërlei wijze :
1) Preventief :  zij kunnen met bepaalde categorieën ondernemingen 
overeenkomsten van deontologische aard sluiten, ten einde moge­
lijke geschillen met consumenten tot een oplossing te brengen, 
althans de ernst ervan te beperken.
2) Een in der minne geregelde staking van laakbare praktijken :  
wanneer een verzoeningslichaam klachten van consumenten moet 
behandelen in verband met dubieuze handelspraktijken van bepaalde 
handelaars, kan zij deze laatsten erop wijzen dat over hun acti­
viteiten wordt geklaagdjhen daarbij verzoeken hun laakbare prak­
tijken te staken. Dergelijke stappen leveren doorgaans resul­
taat op, vooral wanneer ze uitgaan van verzoeningsinstanties die 
voldoende representatief zijn en een onmiskenbaar moreel gezag 
hebben.
3) Regeling in der minne van geschillen :  het verzoeningslichaam 
waarbij een consument een klacht heeft ingediend, kan de tegen­
partij vrij gemakkelijk een regeling in der minne voorleggen, 
waarin op billijke wijze met de respectieve belangen van de 
betrokken partijen rekening wordt gehouden. Ook in dit geval 
zal de kwaliteit van de regeling goeddeels afhangen van de repu­
tatie van het verzoeningslichaam; dit geldt eveneens voor de
uitvoeringsvoorwaarden van de regeling, die de instemming van 
de partijen heeft gekregen.
De arbitragelichamen
Arbitragelichamen laten toe de gewone rechter te ontlasten van 
zaken waarmee geringe bedragen zijn gemoeid en van geschillen van 
bescheiden belang. De door deze arbitragelichamen gevolgde proce­
dures verlopen daarenboven sneller en zijn minder formeel. Ook 
zijn zij soms minder kostbaar dan de gebruikelijke rechtsgang. 
Verder zijn de arbitragelichamen doorgaans per bedrijfstak/beroep 
ingesteld, waardoor de vraagstukken veel eenvoudiger op te lossen 
zijn. De bevoegdheden van die lichamen lopen van land tot land 
uiteen en hun scheidsrechterlijke uitspraken zijn naar gelang van 
het land in meerdere of mindere mate bindend.

- 38 -
Thans volgt een beschrijving van de diverse verz oening.s - en 
arbitragemogelijkheden in de Lid-Staten van de Gemeenschap.
3.03. BELGIË
Niet lang geleden werd door de President van de Rechtbank van Koop­
handel (Tribunal de Commerce) te Brussel een interessant initiatief 
genomen. Met ingang van 1  mei 1977 is daar een bijzondere dienst 
gecreëerd om problemen en klachten in verband met handelspraktijken 
te helpen oplossen. Daarmee kunnen zich thans zowel consumenten 
als kleine en middelgrote ondernemingen voor alle op bedoeld ter­
rein liggende klachten en geschillen (verkoopmethoden, etikette­
ring, prijs- en kwaliteitsaanduidingen, reclame, bestelbonnen, enz.) 
tot die dienst wenden. De geschillen kunnen dan met toepassing van 
de verzoeningsprocedure worden verholpen, in welke mogelijkheid wel 
reeds in de wet was voorzien, maar waarvan tot op het genoemde tijd­
stip slechts weinig gebruik was gemaakt.
Hierbij valt ook te wijzen op de procedure welke in het Belgische 
Gerechtelijk Wetboek is te vinden en die de mogelijkheid opent om 
op verzoek van een of van beide partijen het geschil aan een ver- 
zoeningsrechter voor te leggen die dan de partijen tot overeen­
stemming poogt te brengen. Bij mislukking van zijn poging kunnen 
de partijen nog dezelfde dag hun geschil aan de rechter voorleggen 
om daarover vonnis te laten wijzen.
Er bestaan ook in sommige specifieke sectoren semi-gerechtelijke 
verzoeningsprocedures welke met medewerking van bedrijfs- of 
beroepsorganisaties functioneren zoals de "Vertrouwenscommissie 
van de Verbruikers en Textielreinigers", welke in de branche van 
de stomerijen-ververijen werkzaam is.

- 39 -
3.04. DENEMARKEN
In Denemarken kunnen de consumenten bij drie types arbitrage- of 
verzoeningslichamen terecht.
In de eerste plaats is er de Ombudsman voor consumentenbescherming, 
welke functie bij wet van 1  mei 1975 werd ingesteld.
Vervolgens is er de op 1  juni 1975 in het leven geroepen Klachten­
commissie voor de consumenten.
In de derde plaats kunnen de consumenten nog terecht bij de door de 
bovenbedoelde klachtencommissie erkende geschillencommissies, die 
in de particuliere sfeer werkzaam zijn.
A.  De Ombudsman voor consumentenbescherming
De Ombudsman voor consumentenbescherming moet?om als zodanig te 
kunnen worden aangesteld^aan dezelfde eisen voldoen als die waar­
aan een lid van de rechterlijke macht moet voldoen. De wet kent 
hem nochtans niet de status van rechter toe, noch een die verge­
lijkbaar is met die van een door het Parlement aangestelde Ombuds­
man die van de overheidsadministratie volledig onafhankelijk is.
De Ombudsman voor consumentenbescherming is gewoon een hoge ambte­
naar, die voor zijn eigen dienst verantwoordelijk is. Naast de 
Ombudsman zelf omvat deze dienst een hoofd van de dienst, die een 
juridische vooropleiding heeft genoten en acht medewerkers, ju­
risten of louter administratieve krachten. De uitspraken van de 
Ombudsman kunnen aan geen enkele andere overheidsadministratie 
worden voorgelegd, doch voor de uitoefening van zijn ambt in het 
algemeen valt de ombudsman onder de bevoegdheid van het Ministerie 
van Handel.
De Ombudsman is met diverse taken belast, waarvan de voornaamste 
wel is dat hij ervoor moet waken dat de normale handelsgebruiken, 
alsmede de wet in acht worden genomen. Nergens is bepaald hoe 
dat toezicht moet worden uitgeoefend. Uit de dagelijkse praktijk 
is evenwel gebleken dat dit toezicht wordt vergemakkelijkt door 
de medewerking van de consumenten, de handelaars, het georgani­
seerde bedrijfsleven, de pers en diverse instellingen, dio zich 
met hun verzoeken of klachten tot de Ombudsman wenden.
De Ombudsman moet ervoor zorgdragen dat de verkopers in overeen­
stemming met de wet handelen. Daartoe past hij vooral overleg 
toe om de instemming van het bedrijfsleven te verkrijgen. Het 
overleg is er zowel op gericht algemene regels vastgesteld te 
krijgen, als om tot concrete maatregelen te komen.

-  K O  -
Doel ervan is de Ombudsman in staat te stellen zijn invloed aan te 
wenden, bijvoorbeeld wanneer beginselen betreffende de strekking van 
modelcontracten of op reclamegebied moeten worden vastgesteld, waarin 
voortaan met de gewettigde consumentenbelangen rekening wordt gehou­
den, Ook bij wetsovertreding zal de Ombudsman eerst overleg plegen 
om tot een regeling in der minne te komen. Een dergelijke werkwijze 
is doeltreffender dan een langdurig en kostbaar proces. Op het niet 
in acht nemen van tussen ombudsman en bedrijfsleven gemaakte af­
spraken staat geen gerechtelijke sanctie. Op het eerste gezicht 
lijkt dit een zwak punt, doch uit de praktijk blijkt dat vrijwel 
het gehele bedrijfsleven de afspraken naleeft.
Wanneer de ombudsman van oordeel is dat een verkoper de bepalingen 
in de artikelen 1 - 5  van de Wet betreffende de handelspraktijken 
heeft overtreden en de onderhandelingen geen resultaat opleveren, 
kan hij een civiel proces aanspannen om de aangeklaagde praktijk 
in een rechterlijk vonnis te laten verbieden.
In afwachting van de rechterlijke uitspraak kan de ombudsman bij 
wijze van voorlopige maatregel die praktijk ook zelf verbieden.
De rechtsvordering ter verkrijging van de bevestiging van zijn voor­
lopige verbod moet uiterlijk de eerstvolgende werkdag worden in­
gesteld.
Niet alleen de ombudsman kan zich tot de rechter wenden om een defi­
nitief verbod, maar ook eenieder die een gewettigd belang daarbij 
heeft.
3.05.B. De klachtencommissie voor de consumenten
De Wet tot instelling van de Klachtencommissie voor de consumenten 
is per 1  juli 1975 in werking getreden.
Zoals ook bij de Wet inzake de handelspraktijken het geval is ge­
weest, liggen de werkzaamheden van het Studiecomité betreffende 
consumentenvraagstukken aan de Wet tot oprichting van de klachten­
commissie voor de consumenten ten grondslag. Genoemd studiecomité 
had onder meer tot taak de mogelijkheden te bestuderen voor een 
spoedprocedure voor het onderzoek van klachten, welke zowel de 
consumenten als het bedrijfsleven bevrediging kon schenken. Het 
studiecomité kan desgevallend daartoe ook een wetsontwerp indienen.
De overwegingen van het studiecomité zijn neergelegd in een verslag,

- 41 -
waarin werd voorgesteld om resp. een Wet betreffende de handels­
praktijken in te dienen, een Ombudsman voor consumentenbescherming 
te benoemen en een Klachtencommissie voor de consumenten in te 
stellen. De voorstellen van het studiecomité werden goeddeels 
overgenomen in het door de regering in de lente van 1974 ingediende 
wetsontwerp dat vervolgens door het "Folketing" (Parlement) in 
juni 1974- werd aangenomen.
Uit de algemene overwegingen van het genoemde studiecomité, die 
ook aan de wet ten grondslag liggen, worden thans de volgende pas­
sages geciteerd :
"Het comité is van oordeel dat de praktijk, zowel in Denemarken als 
in het buitenland, heeft aangetoond dat er kennelijk behoefte be­
staat aan betere mogelijkheden voor de consument ter oplossing van 
geschillen wegens aankoop van consumptiegoederen of verband hou­
dend met contracten die het gebied van het ge- en verbruik 
bestrijken".
3.06. Bovendien is het studiecomité de mening toegedaan dat de procedure
in die zin moeten worden gewijzigd, dat er voortaan een samenwerking 
tussen de rechterlijke instanties en de buitengerechtelijke klach­
teninstanties tot stand komt. Hierbij valt met name op te merken 
dat :
"Het comité samenwerking tussen de klachteninstanties en de rechter­
lijke instanties van fundamenteel belang acht". Om die reden dient 
als grondbeginsel te worden aanvaard dat indiening van een klacht 
bij een buitengerechtelijke instantie instelling van een rechtsvor­
dering bij de gewone rechter niet uitsluit. Hoewel de geschillen 
waarvan sprake is, gewoonlijk onder de bevoegdheid van de gewone 
rechter vallen, moet toch worden geconstateerd dat men zich thans 
niet met een klacht tot de gewone rechter wendt, nu er naast de 
rechterlijke instanties een aantal klachtenlichamen in het leven 
zijn geroepen die een groot gezag genieten. Zelfs een ingrijpende 
herziening van de procedures binnen het raam van de burgerlijke 
rechtsvordering kan niet opwegen tegen de voordelen die dergelijke 
lichamen bieden. Naast de reeds genoemde economische en psycholo­
gische factoren beschikken die lichamen over een ruime ervaring, 
wat hen onmiskenbaar gezag verleent. Verder maakt hun optreden het 
eenvoudiger om onderscheid te maken tussen simpele onenigheden en 
echte geschillen.

-  42  -
Het studiecomité was niet de mening toegedaan dat men een bevredi­
gende buitengerechtelijke procedure zou kunnen opzetten door te vol­
staan met een loutere aanpassing en harmonisatie van de op basis van  
vrijwilligheid functionerende klachtenorganen. Ofschoon instand­
houding van bepaalde klachtenorganen met enige problemen van eco­
nomische aard zou opleveren, zou het praktisch onmogelijk zijn een  
dusdanige reorganisatie door te voeren, dat de gehele consumptie-  
sector ermee zou kunnen worden bestreken.
1. Bevoegdheid van de Klachtencommissie voor de consumenten
a) Het wettelijk uitgangspunt :
Het uitganspunt van de wet is dat de consumenten zich voor  
goederen en dienstverlening tot de klachtencommissie kunnen  
wenden.
Het begrip consument wordt in de memorie van toelichting nader  
omschreven; daarin wordt gesteld dat alleen de eindverbruiker  
zich tot de klachtencommissie kan wenden. Dit betekent even­
wel niet dat daarmee een handelaar of industrieel de mogelijk­
heid wordt ontnomen om een klacht in te dienen over goederen  
die hij in zijn bedrijf nodig heeft, mits die maar niet voor  
de produktie worden aangewend of met het oog op wederverkoop  
zijn aangeschaft.
In de wet staat niet tegen wie de klacht moet zijn gericht,  
maar uit de memorie van toelichting blijkt dat daarmee alleen  
klachten tegen handelaren zijn bedoeld. Hoewel dit niet uit­
drukkelijk in de memorie van toelichting is vermeld, geldt als  
voorwaarde dat de handelaar wel in de uitoefening van zijn be­
roep moet hebben gehandeld.
In de wet en de daarbij behorende memorie van toelichting is  
het beginsel vastgelegd dat de klachtencommissie uitspraak  
doet na een juridisch onderzoek van de zaak.
b) De uitzonderingen :
Krachtens artikel 2 van de wet kan de Minister van Handel re­
gels vaststellen op grond waarvan klachten in verband met door  
overheidsondernemingen geleverde goederen of verleende diensten  
aan de klachtencommissie kunnen worden voorgelegd. Dit geldt  
met name voor leveringen van electriciteit,  gas en verwarming  
en voor het goederen- en personenvervoer.

-  43 -
Het door de Minister van Handel genomen besluit inzake het arbeids­
terrein van de klachtencommissie houdt in dat alleen die klachten  
in verband met goederen of dienstverlening in aanmerking kunnen  
komen, waarvan de waarde begrepen is tussen 100 en 10.000 DKr.  
Bovendien is de klachtencommissie niet bevoegd op een aantal ter­
reinen, zoals bouwmaterialen, nieuwe bouwwerken, verbouwings-,  
onderhouds- en herstellingswerken aan gebouwen, verhuur van gebouwen  
of gedeelten ervan, motorvoertuigen met hun onderdelen, onderhouds-  
en herstellingswerken aan motorvoertuigen, voedingsmiddelen en sti­
mulantia, dienstverlening door vrije beroepen en het krediet- en  
verzekeringswezen.
2. Indiening van klachten bij de klachtencommissie en voorbereiding van  
de instructie
Alvorens een klacht aan de klachtencommissie te kunnen voorleggen, moet  
de consument eerst bij de betrokken handelaar stappen hebben ondernomen  
die, voor hem zonder resultaat zijn gebleven. De klacht moet worden  
ingediend op speciale, voor de klachtencommissie bestemde formulieren,  
welke verkrijgbaar zijn bij de consumentenverenigingen en de organi­
saties van het bedrijfsleven, alsook bij overheidsdiensten, zoals de  
griffie van de diverse rechterlijke instanties, waar bovendien tiet  
administratieve personeel bij het invullen van die formulieren zonodig  
hulp biedt. Bij de indiening van zijn klacht moet de klachtindiener  
een recht van 25 DKr betalen.
De klachtencommissie beschikt over een secretariaat dat thans uit een  
hoofd van de juridische dienst, 7 juristen en 12 administratieve krach­
ten bestaat. Het secretariaat heeft tot taak schriftelijke verzoeken  
en telefoontjes te beantwoorden en de door de betrokken consumenten  
in eigen persoon ondernomen stappen af te handelen. De ervaring heeft  
uitgewezen dat het secretariaat een aanzienlijk aantal verzoeken zonder  
enige formaliteit zelf kan afhandelen en wel zo, dat veel ervan zelfs  
niet meer tot instructie leiden.

“ 44 -
\
Het secretariaat heeft voorts tot taak het dossier voor te bereiden  
met het oog op de instructie van de zaak door de klachtencommissie,  
waarbij beide betrokkene partijen in de gelegenheid worden gesteld  
om naar aanleiding van eventuele onderzoeken of verzoeken om inlich­
tingen binnen een bepaalde termijn hun opmerkingen te formuleren.
Het secretariaat kan trachten het geschil in der minne te régelen  
door een voor beide partijen billijke oplossing voor te stellen.
Tevens kan het klachten afwijzen die naar zijn gevoelen niet door  
de klachtencommissie kunnen worden geïnstrueerd of die het duidelijk  
van elke grond ontbloot acht. De klachtencommissie kan aan zijn  
secretariaat toestemming geven om zelf geschillen betreffende goede­
ren, werken of dienstverlening af te handelen, waarvan de prijs bene­
den een bepaalde grens blijft (momenteel 200 Dkr).
3. Samenstelling van de klachtencommissie en de instructie van de zaken
Volgens artikel 4 van de wet is de klachtencommissie samengesteld  
uit een dagelijks bestuur en uit door de Minister van Handel daarin  
benoemde vertegenwoordigers van de consumentenbelangen en van het  
bedrijfsleven. De president van de klachtencommissie dient een  
jurist te zijn, die daartoe moet voldoen aan de algemene voorwaarden  
om in Denemarken tot rechter te worden benoemd. Naast de president  
wordt nog een vice-president benoemd, die tot de rechterlijke macht  
moet behoren. De klachtencommissie telt 52 leden die de consumenten  
en het bedrijfsleven vertegenwoordigen en die bij toerbeurt aan de  
werkzaamheden deelnemen.
In artikel 5 is bepaald dat minstens één lid van het dagelijks bestuur  
aan de instructie van een zaak door de klachtencommissie moet deel­
nemen en bovendien minstens twee door het dagelijks bestuur gekozen  
leden, die paritair de consumenten en het bedrijfsleven vertegenwoor­
digen .
De klachtencommissie beslist of de klacht ontvankelijk is en of zij  
bevoegd is uitspraak te doen (zij verwerpt de klachten waarvoor een  
verhoor van getuigen onder ede nodig is of die een in juridisch op­
zicht moeilijk onderzoek vergen).
De partijen verschijnen tijdens de instructie niet, maar de president  
kan dat wel toestaan en kan ook zonodig getuigen laten verschijnen,  
indien omstandigheden van zeer bijzondere aard daartoe nopen.

4-5
De klachtencommissie kan besluiten dat de in het ongelijk gestelde  
partij de kosten voor een deskundigenonderzoek of van de betaalde  
rechten volledig of voor een gedeelte zelf moet dragen.
In de overige gevallen draagt de klachtencommissie de kosten van het  
deskundigenonderzoek dat zij nodig heeft geoordeeld.
De Commissie besluit met meerderheid van stemmen.
Tegen de uitspraken van de klachtencommissie, die openbaar zijn, kan  
niet bij een andere administratiefrechterlijke instantie in beroep  
worden gegaan. De klachtencommissie handelt volledig onafhankelijk,  
zowel bij de instructie als bij haar uitspraken.
4 . .  Gegevens over het door de klachtencommissie verrichte werk
Tijdens de eerste vier maanden na de instelling van de klachtencom­
missie kwamen bij het secretariaat 2.850 verzoeken van consumenten  
binnen, waarvan 2.000 telefonische, ruim 100 in eigen persoon inge­
diende en ongeveer 750 schriftelijke verzoeken.
De diverse ondernomen stappen kunnen als volgt worden ingedeeld :
modelcontracten voor huis-aan-huis-verkoop van kranten en boeken :  
ongeveer 125;
aanschaffing en herstelling van fotoapparaten, uurwerken en optische  
artikelen :  125;
aanschaffing en herstelling van fietsen en motorfietsen :  50; 
meubilering, stoffering en woninginrichtingsartikelen :  250;  
kleding :  275;  
ij zerwaren :  150.
Vrij spoedig is gebleken dat bepaalde vormen van verkoop, zoals de  
huis-aan-huis-verkoop of andere vormen van verkoop buiten het ver­
kooppunt, alsmede postorderverkoop,  een zeer groot aantal klachten  
opleverden, zij het dat deze klachten maar een klein aantal onder­
nemers betroffen.

-  4-6  -
Met betrekking tot de door de klachtencommissie onderzochte ge­
vallen valt te constateren dat de haar voorgelegde klachten meestal  
gerechtvaardigd bleken. De klachtencommissie is van oordeel dat  
de consumenten geen rekening dienen te houden met overeenkomsten  
welke zij hadden gesloten, indien deze om bepaalde redenen nietig  
waren en dat zij hun contracten voor aankoop van goederen een­
zijdig mogen verbreken, omdat de bewuste goederen belangrijke “  
gebreken bleken te vertonen.
Hierbij dient nog te worden opgemerkt dat het secretariaat bevoegd  
is om klachten af te wijzen waarvan het hem voorkomt dat deze bui­
ten de bevoegdheid van de klachtencommissie vallen en voorts klach­
ten waarvan het overduidelijk is dat de klagende consument toch  
niet in het gelijk zou worden gesteld, hetgeen ertoe heeft geleid  
dat het secretariaat in feite wel 4 - 0  % van de aan de klachten­
commissie voorgelegde gevallen zelf heeft kunnen afhandelen.
07. C. Particuliere klachtenlichamen en de verhouding van deze lichamen  
tot de klachtencommissie
Bij de inwerkingtreding van de Wet tot instelling van de klachten­
commissie voor.de consumenten bestonden er een groot aantal parti­
culiere klachtenlichamen die een aanzienlijk deel van de consump­
tieve sector bestreken. Deze lichamen zijn niet opgeheven maar  
wel is er een vergunningenstelsel ingesteld voor die lichamen  
welke hun werkzaamheden wensten voort te zetten; voorts werd de  
mogelijkheid geopend na de inwerkingtreding van de wet nieuwe par­
ticuliere klachtenlichamen in te stellen. De samenwerking tussen  
de vertegenwoordigers van de consumenten en die van het bedrijfs­
leven in het raam van deze particuliere lichamen gaf namelijk vol­
ledige voldoening, zodat er geen reden bestond om de overheid daar­
mee te belasten. De klachtencommissie verstrekt zelf de vergunning  
aan particuliere klachtenlichamen. Deze vergunning brengt mee dat  
de klachtencommissie geen kennis mag nemen van klachten op terrei­
nen waarop een particulier klachtenlichaam functioneert. Daaren­
boven kan tegen beslissingen van die particuliere klachtenlichamen  
bij de klachtencommissie niet in beroep worden gegaan.
De vergunning kan slechts worden verstrekt indien de statuten van  
het klachtenlichaam aan de partijen voldoende garanties bieden  
(met name qua samenstelling van het klachtenlichaam en qua proce­
dure) .  De vergunning is slechts voor bepaalde tijd geldig en kan  
worden ingetrokken, indien de klachtencommissie van oordeel is dat  
niet meer aan de voorwaarden wordt voldaan. De klachtencommissie  
heeft ten aanzien van de voorwaarden voor de afgifte van de ver-

gunning de volgende beginselen vastgesteld :
1  .  In het klachtenlichaam moeten vertegenwoordigers van consumenten­
bonden en van ondernemersverenigingen in de handelssector paritair  
vertegenwoordigd zijn,
2. Het klachtenlichaam moet over voldoende juridische kennis be­
schikken om klachten te kunnen instrueren, waartoe het zo mogelijk  
een jurist als voorzitter moet benoemen, die alle waarborgen in­
zake onpartijdigheid kan bieden. .
3. Onbekwaamheidsregels zijn vastgesteld voor de leden van het klach­
tenlichaam en voor leden van zijn secretariaat.
4 . .  Het klachtenlichaam moet de handelsactiviteiten van een bepaalde  
branche of sector in hun totaliteit, althans grotendeels bestrij­
ken.
5. Elke partij moet de mogelijkheid hebben om binnen een bepaalde  
termijn zijn opmerkingen te maken en zich op de hoogte te stellen  
van de gegevens waarover de wederpartij beschikt en die voor de  
uitspraak van belang zijn; ook moet kennis kunnen worden genomen  
van de voor de instructie gebezigde deskundigenverslagen.
6. Het klachtenlichaam moet uitspraak doen na een rechtskundig of  
technisch onderzoek van de feiten. Het mag evenwel een zaak in  
de minne regelen, wanneer er onvoldoende grond is om zijn uit­
spraak daarop te baseren.
7. Het klachtenlichaam doet in voltallige zitting uitspraak en elk  
lid kan kennis nemen van alle op het geschil betrekking hebbende  
gegevens. Uitspraak geschiedt met gewone meerderheid van stemmen.
8. De uitspraken en de minnelijke schikkingen worden schriftelijk  
vastgelegd. De uitspraken zijn met redenen omkleed. De uitspraken  
en de minnelijke schikkingen worden door de voorzitter van het  
klachtenlichaam of door een door hem daartoe gemachtigde persoon  
ondertekend,
9. De partijen ontvangen een exemplaar van de uitspraak of krijgen de  
minnelijke schikking op schrift vastgelegd; zij moeten bovendien  
op de hoogte worden gesteld van de mogelijkheden om zich t o l. do  
rechter te wenden.
10. Gedurende de instructie van de zaak mag geen der partijen aan de  
andere partij een betaling doen.
11. Eenieder moet van de uitspraken van het klachtenlichaam kennis kun­
nen nemen.
Tegen een beslissing van de klachtencommissie met betrekking tot de
verstrekking van vergunningen aan particuliere klachtenlichamen kan

-  4-0  “
bij de Minister van Handel in beroep worden gegaan.
Tot 1  januari 1976 heeft de klachtencommissie voor de volgende  
branches aan particuliere klachtenlichamen vergunning verstrekt :  
makelaars in roerende goederen, verzekeringen, tweede woningen,  
huishoudelijke apparaten op gas of elektriciteit, rijscholen, bouw­
sector, bontwerkerij,  radio- en tv-toesteil en,  reisagentschappen,  
stomerijen, klimatiserings- en sanitaire inrichtingen.
3.08. D.De verhouding van de rechterlijke instanties ten opzichte van de  
klachtencommissie en de particuliere klachtenlichamen
a) Yüèï®klachtencommissie  en een particulier  
klachtenlichaam
Een geschil kan niet gelijktijdig aan een rechterlijke instantie  
en aan de klachtencommissie of aan een particulier klachtenlichaam  
worden voorgelegd. In de wet is bepaald dat de partijen zich  
m.b.t. litigieuze aangelegenheden niet tot een rechter kunnen  
wenden, zolang de zaak nog bij de klachtencommissie of bij een  
particulier klachtenlichaam aanhangig is.
Wanneer een zaak daarentegen bij een rechterlijke instantie aan­
hangig is en de consument wenst de zaak evenwel aan de klachten­
commissie of aan een particulier klachtenlichaam voor te leggen, .  
wordt de behandeling van de zaak voor rechtbank door deze voor  
onbepaalde tijd opgeschort. De rechter stelt de consument in  
kennis van de mogelijkheid zijn zaak aan de klachtencommissie  
of aan een particulier klachtenlichaam voor te leggen. De con­
sument geniet daarin volledige vrijheid en het staat niet aan  
de rechter om in een beoordeling van de gegrondheid van diens  
verzoek te treden.
b) Tenuitvoerlegging van de beslissingen van de klachtencommissie  
of van een particulier klachtenlichaam
Noch de beslissingen van de klachtencommissie, noch die van de  
particuliere klachtenlichamen zijn uitvoerbaar. De wet houdt in  
dat elke partij de zaak aan de rechter kan voorleggen wanneer  
de klachtencommissie of het particuliere klachtenlichaam uit­
spraak heeft gedaan. Indien aan die uitspraak geen gevolg wordt  
gegeven, wendt het secretariaat zich op verzoek of voor rekening  
van de klagende partij tot de rechter. Een consument die door  
de Commissie of door het particuliere klachtenlichaam geheel of  
ten dele in het gelijk werd gesteld, behoeft zich dus niet om  
die gerechtelijke stap te bekommeren.
Ook is bepaald dat consumenten die aan de voorwaarden om rechts­
bijstand te verkrijgen voldoen, zijn vrijgesteld van alle kosten  
van de door hen (of het secretariaat) ondernomen gerechtelijke  
stappen voor de tenuitvoerlegging van een uitspraak van de

49
klachtencommissie, van een particulier klachtenlichaam of  
van een door bemiddeling van die instanties tot stand gekomen  
minnelijke schikking. Dit geldt ook wanneer de wederpartij
zich ten nadele van de consument tot de rechter wil wenden
om wijziging van de uitspraak of van de minnelijke schikking
te bekomen. Indien de consument aan de voorwaarden voldoet
om gratis recht te verkrijgen, behoeft hij bij verlies van  
het proces ook niet de kosten van de wederpartij te betalen,  
die dan voor rekening van de Staat komen.
Over het aantal personen die in Denemarken aan de voorwaarden  
voldoen om rechtsbijstand te verkrijgen, zijn geen nauwkeurige  
gegevens voorhanden. Gelet echter op het feit, dat die voor­
waarden niet bijzonder streng zijn, zou daarvoor wel eens  
80 % van.de bevolking in aanmerking kunnen komen.

-  $0  -
3.09. FRANKRIJK
Van de eertijds in Frankrijk door elke rechterlijke instantie ver­
plicht te volgen verzoeningsprocedure is sedert 1958 alleen die bij  
de "tribunaux d'instance" gehandhaafd, welke instantie als gewone  
rechter in geschillen van alledag gespecialiseerd is.
In november 1977 werd in alle departementen de instelling van de  
"Boites postales (of "B.P.) 5000" in het leven geroepen, waarmee  
werd beoogd om in der minne een oplossing te zoeken voor moeilijk­
heden, waarmee de consumenten bij hun aankopen van goederen en  
diensten worden geconfronteerd.
Terzelfdertijd zijn op kantonniveau "conciliateurs"  (verzoeners)  
aangesteld. Hun arbeidsterrein is ruimer dan het door de "B.P.
5000"  bestreken terrein, want zij kunnen alle geschillen helpen op­
lossen en zijn niet uitsluitend op het gebied van de consumptieve  
bestedingen gespecialiseerd.
De "B.P. 5000" maken deel uit van het werkterrein van de departemen­
tale Directies voor mededinging en verbruik en om daarvan gebruik te  
maken volstaat een gewone brief. De ambtenaren van die directie  
schiften de klachten volgens :
- geschillen n.a.v. een met een consumptieve besteding verband hou­
dende overeenkomst tussen handelaren en ambachtslieden, enerzijds  
en consumenten, anderzijds;
- door consumenten aangemelde gevallen van niet-inachtneming van  
wettelijke of administratiefrechtelijke voorschriften;
- van consumenten uitgaande verzoeken om raad en oriëntering.
Wanneer in een brief de indruk wordt gewekt dat een inbreuk op een  
reglementering kan zijn gepleegd of wanneer de consument hulp of  
raad wenst, wordt diens brief rechtstreeks aan de bevoegde overheids­
dienst toegezonden. Wanneer het geschil met een overeenkomst samen­
hangt, wordt de brief aan één of meer van de betrokken consumenten­
organisaties of organisaties van het bedrijfsleven toegezonden.
Wanneer deze gang van zaken niet tot een oplossing van het geschil  
heeft geleid, kan het dossier aan een tripartiete verzoenings­
commissie worden voorgelegd, waarin zowel vertegenwoordigers van  
overheid als van de consumenten en van het bedrijfsleven zitting  
hebben.
De "conciliateurs" vormen een instelling van geheel andere aard.

- 51 -
Zij worden volgens volledig vrije keuze van de eerste President  
van het "Cour d'Appel" (Gerechtshof) daartoe aangesteld; er geldt  
geen enkel vereiste van representativiteit voor<3ea|dus gekozenen; zij  
oordelen volgens billijkheid.
Er is geen enkele tekst waarin hun bevoegdheid of de voor hen te  
volgen procedure is vastgelegd.
;
Meestal ontvangen de "conciliateurs" de klagende partij ten gemeente-  
huize, waarna zij een oproep tot de wederpartij richten om te trach­
ten een toenadering tot stand te brengen. Meestentijds wordt van  
hun verrichtingen niets schriftelijk vastgelegd en evenmin worden  
de tenoverstaan van de "conciliateurs" tot stand gekomen schikkin­
gen schriftelijk vastgelegd.
Wanneer die fase is afgesloten, wordt het proces-verbaal daarvan  
ter griffie van het "tribunal d'instance" neergelegd en de uitspraak  
kan dan uitvoerbaar worden verklaard.
De door "conciliateurs" behandelde zaken zijn beduidend geringer in  
aantal dan die welke bij de gewone rechter aanhangig worden gemaakt.  
De instelling van de "conciliateurs" is evenwel van te recente aard  
om nu reeds over het welslagen ervan een definitieve uitspraak te  
kunnen doen.

- 52 -
3.10. NEDERLAND
In Nederland is een groot aantal verzoenings- en arbitrageinstellin-  
gen dat de gedupeerde consument de mogelijkheid biedt zijn bezwaren  
kenbaar te maken, zonder dat het hem teveel behoeft te kosten of  
anderszins bezwaarlijk voor hem behoeft te zijn. Vanuit rechtskundig  
oogpunt vertonen deze instellingen een grote verscheidenheid :  sommi­
ge doen uitspraak in de vorm van een arbitraal vonnis, andere geven  
een "bindend advies" en tenslotte zijn er die een volledig vrij­
blijvend advies verstrekken. Daarnaast bestaan nog tuchtcolleges.  
Evenzeer zijn er grote verschillen in de samenstelling van deze  
instellingen, in regionale spreiding, in hun bekendheid bij het pu­
bliek, in procedures, in kosten, enz.
De verschillende klachteninstanties fungeren meestal in branche­
organisaties. Afgezien van het voordeel dat aan de handhaving van  
een discipline binnen de branches is verbonden, bieden deze instan­
ties nog het voordeel van een minder formele en snellere procedure.  
Zij kunnen evenwel slechts doeltreffend werken dank zij een ver door­
gevoerde gestructureerdheid van het Nederlandse bedrijfsleven.
Hieronder volgt een aantal voorbeelden van de verschillende soorten  
verzoenings- en arbitrage-instanties.
3.11. Geschillencommissies
Reeds geruime tijd is in Nederland een aantal geschillencommissies  
werkzaam dat tot taak heeft klachten van consumenten met betrekking  
tot transacties met een ondernemer aan een beoordeling te onderwer­
pen en daarover een uitspraak te doen. Deze uitspraken worden meest­
al gedaan in de vorm van een "bindend advies". D±t"bindend advies"  
is een uitspraak op basis van een, vaak van te voren in het contract  
opgenomen, afspraak tussen partijen dat zij bij verschil van mening  
aan een derde zullen vragen om bindend vast te stellen hoe hun  
overeenkomst moet worden uitgelegd c.q. uitgevoerd. Het bindend  
advies is dus strikt genomen een stukje overeenkomst. De rechter  
kan dan ook gevraagd worden, net als bij andere onderdelen van een  
overeenkomst, om de juistheid (redelijkheid en billijkheid) van het  
advies te toetsen. In het kader van bepaalde branches werden dozo  
commissies opgericht hetzij door consumentenorganisaties in samen­
werking met organisaties uit het bedrijfsleven, hetzij door het

53
bedrijfsleven zelf, hetzij door onafhankelijke deskundigen. Naast de  
voordelen die dergelijke commissies hebben voor de consument (snelle  
procedure, informeel karakter, in het algemeen lage kosten, gespecia­
liseerde deskundigheid) bestaat het gevaar dat bij deze vorm van semi-  
rechtspraak onvoldoende waarborgen zijn ingebouwd voor een goede  
rechtsgang en een onpartijdige beoordeling. De overheid heeft gemeend  
dat de situatie rond de behandeling van consumentenklachten verbetering  
behoefde. Daartoe heeft zij in 1975 de Erkennings- en subsidieregeling  
klachtencommissie opgesteld teneinde de oprichting en instandhouding  
te bevorderen van commissies die per branche consumentenklachten behan­
delen en die te dien aanzien aan een aantal eisen voldoen. Onder deze  
regeling zijn sindsdien 9 geschillencommissies erkend; 8 daarvan, te  
weten de Geschillencommissies voor Reizen, Recreatie, Woninginrichting,  
Chemisch Reinigen, Natwas, Parket, Keukens en Openbare Nutsbedrijven,  
worden in stand gehouden (o.a.  met subsidie van de overheid) door de  
Stichting Consumentenklachten en 1, de Geschillencommissie Stichting  
Bontwaarborg, door de Stichting Bontwaarborg.
Een belangrijk vereiste voor erkenning is een zodanige samenstelling  
van de commissie dat haar onpartijdigheid is gewaarborgd. Dit houdt  
onder meer in dat indien personen uit het bedrijfsleven van de commissie  
deel uitmaken, een gelijk aantal personen uit consumentenorganisaties  
daarin zitting dient te hebben. Verder dient de voorzitter onafhanke­
lijk te zijn van de groeperingen, die in de commissie zijn vertegen­
woordigd, en de hoedanigheid van meester in de rechten te bezitten.
Even belangrijk is de eis dat de werkwijze van de Geschillencommissie  
aan bepaalde schriftelijk vastgelegde eisen moet voldoen ter verzeke­
ring van een behoorlijke rechtsgang. Zo moet er o.a. een regeling  
bestaan over het soort geschillen, de termijn waarbinnen en de wijze  
waarop een geschil wordt voorgelegd, het horen en wederhoren van par­
tijen, de wijze waarop de besluitvorming in de commissie plaatsvindt,  
de motivering en mededeling van het vonnis.
In ieder geval mogen geen bepalingen voorkomen die de openbaarheid  
van zittingen of publicatie van uitspraken uitsluiten.
Hoewel het een goedkope rechtsgang betreft moeten klagers toch iets  
bijdragen in de kosten. Dit bedrag varieert van Hfl. 20,- tot Hfl.
4.5,-, Krijgt de klager gelijk, dan ontvangt hij het klachtengeld  
van de leverancier terug.

54
Naast erkende geschillencommissies bestaan niet-erkende.  Een voorbeeld  
hiervan is de ANWB-BOVAG Geschillencomissie.  De ANWB vertegenwoordigt  
in deze commissie de consumenten, de BOVAG de autobranche. Deze ge­
schillencommissie doet, o.b.v. een schriftelijke klacht, gratis, uit­
spraak middels een bindend advies over klachten met betrekking tot  
auto-reparaties en garantiebewijzen voor gebruikte auto's.
3.12. Arbitragecolleges
De rechtspraak door "arbiters" of "scheidslieden" wordt i.t.t. Geschil­
lencommissies, waarover de wet niet rept, in het Wetboek van Burger­
lijke Rechtsvordering vrij uitvoerig geregeld. Er wordt een onder­
scheid gemaakt tussen het geval dat partijen zich vooraf verbinden  
hun eventuele toekomstige geschillen aan arbitrage te onderwerpen,  
en het geval dat zij daartoe pas besluiten als een geschil eenmaal  
gerezen is.
De scheidslieden moeten oordelen "naar de regelen des rechts" tenzij  
hun door partijen de bevoegdheid is toegekend om "als goede mannen  
naar billijkheid" te oordelen. Voor de tenuitvoerlegging van een ar­
bitraal vonnis is een zogenaamd^exequatur (bevelschrift) van de presi­
dent van de rechtbank nodig. De president mag geen onderzoek instel­
len naar de juistheid van de beslissing; hij mag het^exequatur^slechts  
weigeren als sprake is van niet-inachteneming van bepaalde formalitei­
ten.
De voornaamste redenen voor het kiezen van arbitrage zijn :
1. grotere deskundigheid door specialisatie;
2. minder formaliteiten, waardoor sneller kan worden geprocedeerd.
In de praktijk blijken ook deze procedures vaak een lange duur te  
hebben, terwijl de kosten zeker niet geringer zijn.
Een voorbeeld van een arbitragecollege is de Raad voor Arbitrage voor  
de Bouwbedrijven in Nederland. Deze Raad bestaat uit vele leden (des­
kundigen op het gebied van het "bouwen") die door de strijdende par­
tijen gekozen, of door de voorzitter van de Raad aangewezen, kunnen  
worden om in een arbitragecommissie zitting te nemen. Dit zijn ad  
hoe commissies.
De procedure kent allereerst een schriftelijke en in een later stadium  
een mondelinge behandeling waarbij een feitelijk onderzoek "ter plekke  
van de bouw" mogelijk is. De uitspraak is meestal een arbitraal von­
nis (zie hiervoor).
Naast bedrijfstakgewijze arbitrage bestaat voor alle geïnteresseerden  
het Nederlands Arbitrage Instituut (NAI), dat bijv. ook voor zaken van  
particulieren zijn eigen arbiters ter beschikking stelt.

-  55 -
3.13. Instanties die advies verstrekken en/of bemiddelend optreden
Een veelheid van instanties vervult de hierboven genoemde functie(s).  
Hieronder wordt volstaan met enkele voorbeelden.
Allereerst moeten hier de consumentenorganisaties genoemd worden.  
Zowel de Consumentenbond als het Konsumenten Kontakt hebben een  
advies- en bemiddelingsdienst. Schriftelijk en telefonisch kunnen  
leden zich tot deze algemene organisaties wenden om, in allerhande  
consumentenzaken, geholpen te worden bij het oplossen van problemen  
of juist om problemen te voorkomen.
Naast deze algemene consumentenorganisaties zijn er ook categorale  
organisaties zoals Vereniging Eigen Huis (op het woongebied) en de  
ANWB (op het weg- en watergebied), alwaar ook aan leden (en soms  
ook aan niet-leden) wordt geadviseerd en in voorkomende gevallen  
bemiddeld.
In dit kader moeten ook de overheidsinstanties als bijv. bureaus  
voor rechtshulp, sociale raadslieden worden genoemd. Beide instel­
lingen hebben zeer uitgebreide werkterreinen, werkterreinen die niet  
alleen consumentenzaken betreffen, maar ook sociale verzekeringen,  
echtscheiding e.v.a.
3.14·· Tuchtcolleges
Vele beroepsgroepen hebben de beschikking over een zgn. "tucht­
college", een soms op een wet gebaseerd, collegiaal instituut dat  
zich uitspreekt over collegiale en/of consumentenklachten.
Zo bestaan bijv. de Raad van Toezicht op het Schadeverzekerings­
bedrijf, het College van Toezicht van de Nederlandse Vereniging van  
Assurantie-adviseurs,  de Stichting Arbitrage-Instituut Bouwkunst  
(architecten), de Raden van Toezicht van de Nederlandse Orde van  
Advocaten (op grond van de Advocatenwet).

-  56  -
3.15. .  BONDSREPUBLIEK DUITSLAND
A.  Verzoeningslichamen bedoeld in artikel 27 a) van het "Gesetz  
gegen den unlauteren Wettbewerb (UWG)1 1
Op grond van de bevoegdheden die hen bij artikel 27 a) van het  
"Gesetz gegen den unlauteren Wettbewerb" (Wet inzake onëerlijke  
mededinging) zijn verleend, hebben de regeringen van de Lander  
samen met de Kamers van Koophandel verzoeningslichamen (Einigungs-  
stellen) in het leven geroepen, ten einde tussen partijen een minne­
lijke schikking tot stand te brengen, wanneer het geschil een aan­
gelegenheid binnen de mededingingssfeer betreft. Bij handelstrans­
acties met een consument kan door elk van de betrokken partijen  
een beroep op die verzoeningslichamen worden gedaan. Dat kan  
voor alle geschillen van burgerrechtelijke aard die onder arti­
kel 13 van genoemde wet vallen, eventueel ook zonder toestemming  
van de wederpartij. Het verzoeningslichaam kan een compromis­
voorstel doen, maar geen scheidsrechterlijk vonnis wijzen. Indien  
een geschil aan een rechtbank is voorgelegd, kan de zitting op  
verzoek van een der partijen worden verdaagd om zich eerst tot  
die verzoeningsinstantie te wenden ten einde een minnelijke schik­
king te bewerkstelligen. De bij die verzoeningslichamen te vol­
gen procedure is grotendeels in verordeningen van de Lander gere­
geld. De strekking van die verordeningen is zodanig dat zoveel  
mogelijk een minnelijk schikking wordt bevorderd. In beginsel  
zijn de zittingen van de verzoeningsinstanties niet openbaar.
3.16. B. Verzoeningsbureaus bij de Kamers van Koophandel en Industrie
Deze lichamen zijn in het leven geroepen om confrontaties tussen  
handelaren en consumenten te voorkomen, waartoe zelf een regeling  
ter oplossing van geschillen in de consumentensector tot stand  
werd gebracht om daarmee de wetgever vóór te zijn.
De rechtsgrondslag van dat lichaam is te vinden in artikel 1  van  
het "IHK-Gesetz" (Wet inzake de Kamers van Koophandel en Industrie).  
Door een werkgroep van de Vereniging van Kamers van Koophandel en  
Industrie, de "Deutscher Industrie- und Handelstag (DIHT)" is een  
vrijwel uniform model voor een procedure uitgewerkt. Deze verzoe­
ningsbureaus (Schlichtungsstellen) zijn bevoegd voor geschillen  
over levering van goederen en verlening van diensten van niet-  
ambachtelijke aard tussen particuliere eindconsumenten enerzijds  
en bedrijven die bij de Kamers als lid zijn aangesloten.

-  57 -
Eind februari 1  977 beschikten 75 % van alle KvK's (54-) over in  
totaal 62 verzoeningsbureaus ter afhandeling van klachten van  
consumenten. 36 van deze 54 KvK's beschikken over geïnstitutiona­
liseerde verzoeningsbureaus, hetgeen voor de 18 overige niet het  
geval is. Van de 19 KvK's waarbij tot op heden nog geen verzoe-  
ningsbureau bestaat, zijn er 13 die nog niet het voornemen hebben  
om in de toekomst tot instelling ervan over te gaan, hetgeen bij  
6 KvK's momenteel wel het geval is.
29 KvK's beschikken over een verzoeningscommissie. Deze bestaat  
uit een voorzitter en 2 bijzitters (die respectievelijk het be­
drijfsleven (industrie en handel) en de consumenten vertegenwoor­
digen). Bij 3 andere KvK's bestaat het voornemen om eveneens tot  
instelling van een dergelijke commissie over te gaan. Bij 25  
KvK's bestaat het verzoeningsbureau uit administratief personeel,  
adviseurs en deskundigen van de Kamer zelf. De leiding van het  
verzoeningsbureau is bij 25 KvK's aan onafhankelijke rechts­
geleerden (bij voorkeur rechters) toevertrouwd en bij 19 KvK's  
aan een deskundig staflid van de Kamer zelf.
Bij in totaal 35 KvK's worden de consumentenorganisaties bij de  
verzoeningsprocedure betrokken en bij 3 andere is men dit van  
plan te doen. De voorkeur gaat daarbij uit naar de plaatselijke  
huisvrouwenbonden en naar de consumentencentrales in de onder­
scheiden Lander. Bij in totaal 35 KvK's fungeren vertegenwoor­
digers van de consumentenorganisaties reeds als bijzitter-  
adviseur of louter als adviseur. Over het algemeen zijn de  
KvK's van oordeel dat de samenwerking met de consumentenorgani­
saties bevredigend verloopt.
De verzoeningsbureaus trachten het merendeel der zaken via gesprek·  
ken en bemiddelingspogingen te regelen, waarbij zij formalisme  
trachten te vermijden. Zij behandelen gemiddeld een twintigtal  
klachten per maand.
De KvK's aanvaarden over het algemeen slechts schriftelijke  
klachten, maar sommige ook mondelinge, meestal telefonisch aan­
gemelde klachten.

- 58 -
3.17. C. Verzoenings- en arbitragelichamen bij de diverse bedrijfstakken
Naast de verzoeningsbureaus bij de KvK1s is er nog een reeks andere  
verzoenings- en arbitragelichamen,  i.h.b. :
- de bemiddelingslichamen van de Ambachtskamers,
- de verzoeningslichamen van de garagehouders,
- de verzoeningslichamen voor de handel in tweedehandsmotorvoer-  
tuigen,
-  de verzoeningslichamen voor klachten voor stomerijen,
-  de verzoeningslichamen van radio- en t.v.-herstellers.
De betekenis van deze lichamen, het aantal door die lichamen afge­
handelde klachten, de gevolgde procedures en de percentages waarin  
de klager in het gelijk werd gesteld, zijn nog niet nader onder­
zocht geweest.
Om een indruk te geven van de aard van hun werkzaamheden wordt  
hierna de beschrijving gegeven van de verzoeningslichamen in de  
autoherstellingsbranche,  hetgeen een bekend voorbeeld is :
De "Schlichtungsstelle für das Kraftfahrzeughandwerk Hamburg" (Het  
Hamburgse verzoeningsbureau voor autoherstellingsbedrijven),  dat  
een paritaire samenstelling heeft, biedt van de verzoeningsproce-  
dure een interessant voorbeeld. Het bureau werd in mei 1970 inge­
steld door de Allgemeiner Deutscher Automobilclub (ADAC), als ver­
tegenwoordiger van belangen van de automobilist en door de "Innung  
des Kraftfabrzeughandwerks Hamburg" (het Gilde van Hamburgse auto-  
mobielherstellers)  als vertegenwoordiger van de belangen van het  
garagebedrijf. Het verzoeningsbureau heeft ten doel op onpartij­
dige, niet-bureaucratische wijze, zo goedkoop mogelijk en voor de  
betrokken partijen zelfs gratis, geschillen te beslechten tussen  
klant en reparatiebedrijf m.b.t. de noodzaak, de uitvoering en de  
berekening van herstelwerkzaamheden, ten einde in het algemeen de  
verstandhouding tussen cliënt en her garagebedrijf te verbeteren  
en om geschillen door goede voorlichting te voorkomen.

- 59 -
Van mei 1970 tot eind 1974 heeft het bevoegde bureau (d.w.z. de  
technische afdeling van ADAC Hamburg, bestaande uit twee personeels­
leden, d.w. een technicus en een secretaresse) in totaal 7.219  
klachten behandeld. Het merendeel hiervan kon in de eerste fase  
van de procedure worden afgehandeld, waarvan sommige via minnelijke  
schikking tussen cliënt en garagebedrijf. Slechts in 423 gevallen  
is een procedure bij de verzoeningscommissie aangespannen, die uit  
een als voorzitter optredend rechtsgeleerde (een rechter) en twee  
bijzitters (één voor ADAC, de ander voor het bovenbedoelde gilde)  
bestaat. In ruim 50 % van de behandelde gevallen heeft de verzoe­
ningscommissie geconstateerd dat de klacht volledig, althans ten  
dele gegrond was.
Het met het geschil gemoeide geldelijke belang was meestal nog  
geen 100 DM. De verzoeningscommissie doet uitspraak naar de rege­
len des rechts en naar billijkheid. Voor de verzoeningscommissie  
treden geen advokaten op. De kosten van deze verzoeningscommissie  
(momenteel rond 1800 DM/maand) komen voor de helft voor rekening  
van de ADAC en voor de andere helft van het autobranchegilde.
De gemiddelde duur van een procedure beloopt 2 a 3 maanden. Een  
mondelinge procedure van gemiddeld een half uur kan meestal vol­
staan. Voor zover de procedure niet tot minnelijke schikking  
tussen de partijen leidt, doet de verzoeningscommissie meestal  
meteen na de zitting uitspraak.
Anders dan het vonnis van een scheidsgerecht komt aan de uitspraken  
van de verzoeningscommissie tussen partijen niet het rechtsgevolg  
toe van een in kracht van gewijsde gegaan vonnis. Toch worden deze  
uitspraken door de betrokken garagehouders nauwgezet nageleefd.
Op grond van een beslissing van het genoemde gilde moeten alle  
daarbij aangesloten garagebedrijven (ongeveer 80 % van alle auto-  
reparatiebedrijven in Hamburg) zich naar de uitspraken van de ver-  
zoeningsinstantie schikken.
Tot op heden zijn slechts 2 garagehouders door het gilde wegens  
niet-naleving van de uitspraken van de verzoeningscommissie  
geroyeerd.

-  60  -
Het verzoeningsbureau poogt door voorlichting van het publiek  
geschillen tussen klanten en autoreparatiebedrijven zoveel moge­
lijk te voorkomen. Volgens het bureau zijn de voornaamste oor­
zaken van een geschil :
1. onvoldoende technische informatie van de cliënt door het auto­
reparatiebedri j  f;
2. onduidelijke opdrachten van de cliënt zelf;
3. met werk overbelaste autoreparatiebedrijven;
A. onduidelijke bestekken van het autoreparatiebedri j  f;
5. het feit dat de klanten de noodzaak van het uitgevoerde werk  
niet altijd kunnen beoordelen.
Inmiddels zijn in 61 andere steden in de Bondsrepubliek in na­
volging van Hamburg ook verzoeningsbureaux opgericht, veelal  
"scheidsgerechten" genoemd, die een paritair karakter hebben, zo­
dat daarin dus de autoherstellingsbedrijven zijn vertegenwoordigd.  
De ADAC is van mening dat de verzoeningsbureaux hun waarde hebben  
bewezen. De "Stiftung Warentest" (Stichting Warentest), te Ber­
lijn, heeft daarover eveneens een positief oordeel en beveelt dit  
voor andere ambachtelijke bedrijfstakken aan; zij werken kenne­
lijk met veel succes, daar is gebleken dat men zich niet vaak tot  
de reeds langer functionerende verzoeningsbureaux van het gilde  
heeft gewend.
3.18. D. Andere verzoenings- en arbitragelichamen
De diverse Ordes van Geneesheren beschikken ook over verzoenings-  
organen om vragen van medische déontologie tot een oplossing te  
brengen. Voorts hebben ook de architecten dergelijke instanties  
in het leven geroepen voor geschillen met bouwondernemers. Som­
mige bedrijfsorganisaties, zoals de Bond van Hulpverstrekkings-  
ondernemingen,  beschikken ook over verzoenings- of arbitrage-  
instanties. Over het algemeen gesproken kan men vooral de laatste  
tijd een krachtiger tendens constateren -  de aanzet daartoe was  
reeds in 1  974- waarneembaar - om voor de beslechting van geschillen  
tussen de consument en de dienstensector buiten de rechterlijke  
organisatie om de nodige instrumenten te creëren.

-  61  -
3.19. VERENIGD KONINKRIJK
Naast de nieuw ingestelde officiële arbitrageprocedures voor kleine  
geschillen waartoe de mogelijkheid bij de "County Courts" opehstaat,  
bestaat er in het Verenigd Koninkrijk een regeling voor informele  
arbitrage bij klachten van gering belang. In die regeling is bij­
stand van advocaten niet toegestaan en kunnen alleen particulieren,  
dus geen handelaren, als klagende partij optreden.
Daarnaast zijn er nog de van die procedures vrij sterk afwijkende  
arbitrageregelingen in het raam van de gedragscodes ("codes of prac-  
tice"), die op initiatief van het "Office of Fair Trading" tot stand  
zijn gekomen.
"Arbitrage in het raam van de gedragscodes"
Krachtens artikel 124-* lid 3> van de "Fair Trading Act 1  973"  heeft  
de "Director-general of Fair Trading" (DGFT) tot taak om het georga­
niseerde bedrijfsleven aan te moedigen een beroepsethiek te formu­
leren die meer op de bescherming van de consumentenbelangen is af­
gestemd. De "DGFT" acht die taak van het grootste belang, aangezien  
op een aantal gebieden de consumentenbescherming beter gediend is  
met een uit eigen beweging door het bedrijfsleven aanvaarde disci­
pline dan met toezicht van overheidswege.
Sedert 1973 werd door het georganiseerde bedrijfsleven in samenwer­
king met het "Office of Fair Trading" voor de volgende branches een  
gedragscode geformuleerd :
- verkoop van elektrische huishoudelijke apparaten en serviceverle­
ning,
- georganiseerde reizen,
- verkoop en onderhoud van motorvoertuigen,
- verkoop en reparatie van schoeisel,
- wasserijen en stomerijen,
- woninginrichting,
- begrafenisondernemingen,
- fotografie,
- postorderverkoop,
- huis-aan-huisverkoop,
- de glazenmakersbranche.
Het "Office of Fair Trading" heeft ook zijn medewerking verleend aan  
de totstandkoming van gedragscodes op door de PTT-diensten bestreken  
terreinen.

- 62 -
Al houden de gedragscodes in zeker opzicht niets anders in dan een  
herhaling van de rechtsregels die de koop en verkoop van goederen en  
de verrichting van diensten beheersen en van de rechten waarop de  
consument in ieder geval staat kan maken, leggen zij toch in een  
aantal andere belangrijke gebieden bijkomende verplichtingen op de  
handelaren en kennen zij de consument meer rechten toe.
In dat verband kunnen de reisagenten volgens de gedragscode van de  
"Association of Britisch Travel Agents (ABTA)"  geen prijsverhoging  
toepassen, wanneer binnen 30 dagen vèèr de aanvang van de reis een  
wijziging in de wisselkoers optreedt en moet de clie'nt, indien de  
reis zelf een ingrijpende verandering heeft ondergaan, in de gelegen­
heid worden gesteld zijn reservering te annuleren en moeten de door  
hem reeds betaalde bedragen hem integraal worden terugbetaald.
In diezelfde geest verlangen de gedragscodes met betrekking tot her­
stelwerkzaamheden aan elektrische apparaten een termijn waarbinnen  
herstelwerkzaamheden aan huis moeten worden uitgevoerd, alsook minimum-  
termijnen voor het in voorraad houden van vervangingsstukken,  nadat de  
fabricage van een bepaald apparaat door de fabrikant werd stopgezet.
3.20. Een van de hoofdbeginselen van het beleid van het "Office of Fair Tra­
ding" met betrekking tot deze gedragscodes bestaat eruit dat die codes  
voor de oplossing van geschillen een doeltreffende regeling moeten  
bevatten, die over het algemeen uit drie of vier étappes dienst te  
bestaan. Eerst moeten de ontevreden consument zich rechtstreeks tot  
de betrokken handelaar wenden en vervolgens indien hij daar geen  
genoegdoening krijgt, moet hij een plaatselijk advieslichaam voor  
consumenten raadplegen, zoals het "Citizens Advice Bureau"  of een  
"Trading Standard Departm'ent". De derde étappe wordt gevormd door  
een verzoeningspoging die uitgaat van de bevoegde organisatie van het  
bedrijfsleven zelf. In sommige gevallen kan die organisatie ook bij­
komende diensten verstrekken, zoals bijvoorbeeld geschiedt door de  
"Shoe and Allied Trades Research Association (SATRA)"  die verantwoor­
delijk is voor het "Footwear Testing Centre"  waar een expertise kan  
worden uitgevoerd, wanneer een klant en zijn verkoper het niet erover  
eens zijn of een gebrek aan scheoeisel aan een fabricagefout danwel  
aan een onoordeelkundig gebruik van de cliënt te wijten is.
In het merendeel van de gedragscodes wordt als vierde en laatste étappe  
de consument indien deze geen gerechtelijke stappen wenst te onder­
nemen, de mogelijkheid geboden zich ofwel tot het "County Court", of­
wel het "Sheriff Court" te wenden om een onafhankelijk arbitrage-  
lichaam te kunnen inschakelen, dat voor slechts geringe kosten door

- 63 -
het "Chartered Institute of Arbitrators1 1  wordt samengesteld. De  
aan arbitrage onderworpen geschillen mogen dan niet meer aan de  
rechter worden voorgelegd. Het met deze arbitrage gemoeide bedrag  
komt voor de consument over het algemeen neer op 10 a 15 UKL.
De door het "Chartered Institute of Arbitrators1 1  aangewezen scheids-  
men oordeelt volgens de regelen des rechts, d.w.z. hij gaat niet in  
op beweerde inbreuken op de gedragscode, maar hij onderzoekt in­
breuken op de wettelijk vastgelegde rechten. Hij oordeelt uitslui­
tend op stukken om aldus de kosten voor de handelaar te beperken,  
indien deze de verliezende partij mocht blijken. Beroep van de  
arbitrale uitspraak is niet mogelijk, tenzij het om rechtsvragen  
gaat.
Onlangs (1981) heeft het "Office of Fair Trading" de beroepsmogelijk­
heden waarover consumenten op grond van de gedragscodes beschikken,  
geïnventariseerd en het is daarbij tot de conclusie gekomen dat  
arbitrage voor de consumenten die in conflict zijn gekomen met par­
tijen die aan een gedragscode zijn gebonden, een nuttig middel vormt,  
dat naast de normale rechterlijke weg blijkt te kunnen functioneren.  
Bedoeld verslag behelst ook enkele aanbevelingen waarvan de voor­
naamste zijn :  de arbitragemechanismen die in de diverse gedrags­
codes worden aangetroffen, zouden zoveel mogelijk - voorzover de  
eigengeaardheid van de diverse bedrijfstakken dat toelaat - onder­
ling op elkaar afgestemd moeten zijn. De arbitrage zou uitsluitend  
op stukken moeten geschieden om de kosten ervan te drukken; er zou­
den termijnen moeten worden gesteld aan de afhandeling van de diverse  
verzoenings- en arbitrage-étappes; de scheidslieden zouden kosteloos  
voor de betrokken partijen expertisen moeten kunnen laten uitvoeren  
en hun uitspraken zouden altijd met redenen moeten worden omkleed.

- 64. -
BIJLAGE 4 .
VOORLICHTINGSCENTRA

-  65  -
4-·0* 1·  VOORLICHTINGSCENTRA
Om een actief, op preventieve bescherming van de burger gericht be­
leid in rechtsaangelegenheden,  vooral in de consumptieve sfeer, te  
kunnen voeren, hebben alle Lid-Staten van de Gemeenschap, gedurende  
een aantal jaren reeds, geijverd voor adviescentra, waar eenieder  
hulp kan vinden die met problemen op juridisch gebied te kampen  
heeft. De Britten hebben op dit gebied baanbrekend werk verricht  
met een zich over geheel Engeland, Wales en Schotland uitstrekkend  
net van "Law centers" en consumentenadviesbureaus.
De adviescentra vertonen van land tot land grote verschillen en zelfs  
binnen een gegeven land kunnen zich verschillen voordoen, maar in de  
regel bestrijken zij een breed gamma van vraagstukken, zoals huur-  
problemen, arbeidsgeschillen en over het algemeen ook conflicten  
tussen producenten en consumenten.
Grosso modo kan men die centra in twee categorieën onderscheiden :
1. particuliere centra die door rechtsgeleerden (advocaten en procu­
reurs, notarissen en vertegenwoordigers van de rechterlijke macht)  
of door studenten, militanten en vakbondsvertegenwoordigers wor­
den bemand.
Hoewel deze centra uit particulier initiatief zijn ontsproten,  
kunnen zij toch voor overheidssteun in aanmerking komen.
Men kan ze in alle Lid-Staten aantreffen, zij het dat zij in  
Italië slechts een zeer bescheiden plaats innemen.
2. officiële centra, die onder auspiciën van bepaalde ministeries  
functioneren of bij rechterlijke instanties in het raam van de  
rechtsbijstandsverlening en bij diensten van de gemeenteadminis­
tratie, alsmede op het niveau van de Lander in de Bondsrepubliek  
Duitsland.
Behalve in Duitsland treft men dergelijke centra ook aan in  
Frankrijk, België en Nederland.
Het is duidelijk dat het publiek op een gebied waar een onjuist advies  
soms ernstige gevolgen kan hebben, bij bevoegde juristen of bij offi­
ciële diensten kwalitatief beter aan zijn trekken komt. Alhoewel

-  66  -
"wetswinkels"  niet weinig "bagatel"-zaken behandelen die vaak op een­
zelfde probleemgebied liggen, kunnen advieszoekenden ook bij wets­
winkels met een staf van niet-juristen antwoord op hun vragen krijgen 
en wordt hen daar de nodige middelen aan de hand gedaan om zich te  
kunnen verweren. De wetswinkels beantwoorden derhalve aan de ver­
wachtingen die men daaromtrent koesterde.
Thans volgt een beschrijving van de in de diverse Lid-Staten van de  
Gemeenschap functionerende adviescentra :
.02. IERLAND
In december 1979 is in burgerrechtelijke aangelegenheden een regeling  
voor rechtsbijstand en rechtskundig advies van start gegaan. Daarmee  
wordt beoogd aan personen met een bescheiden inkomen die een werke­
lijke behoefte aan rechtskundig advies hebben, maar zich dat niet  
kunnen veroorloven, toch o p  juridisch terrein diensten te verlenen 
waaronder juridisch advies en de mogelijkheid om gerechtelijke stappen  
te ondernemen. Het terrein dat daarmee wordt bestreken is zeer ruim,  
ook al zijn bepaalde rechtsvorderingen daarvan uitgesloten. Er wordt  
geen rechtshulp geboden voor vorderingen waarvan het geldelijk belang  
te verwaarlozen is; de grens is thans bij 150 IRL getrokken. Desal­
niettemin kan ook voor problemen die onder de laatstbedoelde categorie  
vallen, juridisch advies worden verkregen.
De hiervoor verantwoordelijke organisatie is de "Legal Aid Board",  
welke onafhankelijk is, maar door de Staat wordt bekostigd, die ook  
het beheer ervan voert. Dit lichaam heeft een aantal centra voor  
rechtshulp gecreëerd en men hoopt dat het daarmee kan voortgaan.
Diegenen die rechtshulp zoeken, dienen aan te tonen dat hun financiële  
middelen beneden een bepaald plafond liggen. Volgens de regeling wordt  
de zaak waarvoor de verzoeker zich tot een rechterlijke instantie wil  
wenden, eerst grondig beoordeeld alvorens verdere stappen worden onder­
nomen, waarmee overheidsgelden gemoeid zullen zijn.
Beroepsjuristen in dienst van de "Legal Aid Board" bieden in het raam  
van die regeling in de daartoe gecreëerde centra rechtshulp en ver­
strekken er rechtskundige adviezen.

67
4.03. BELGIE
Het bureau voor consultatie en verweer van de rechtsbijstand is  
bevoegd om, zonder zich in enige gerechtelijke procedure te men­
gen, personen met bescheiden financiële middelen elke gewenste  
raad te verstrekken, mits deze maar mondeling wordt verstrekt.
Bovendien worden voor specifieke aangelegenheden door sommige  
officiële instanties ook consultatiemogelijkheden geboden, zoals  
het geval is met :
- het Ministerie van Economische Zaken dat een inlichtingendienst  
heeft voor de nieuwe huurwetgeving;
- de vakbonden;
- de Bond van Grote en Jonge Gezinnen (voor het Nederlandstalige)  
en de "Ligue des families nombreuses" voor het Franstalige lands­
deel ;
- de dienst voor gratis, telefonisch te verstrekken rechtskundige  
adviezen welke door de diensten van het Paleis van Justitie te  
Brussel wordt verzorgd;
- het te Brussel door de verbruikersvereniging "Test-Aankoop/Test-  
Achats" gevestigde verbruikersinformatiecentrum.
Ook functioneren in enkele Brusselse volksbuurten door advocaten  
bemande wetswinkels, vooral om vreemdelingen hulp te bieden.

-  68  -
4.04. DENEMARKEN
In Denemarken worden door juridsche adviesbureaus voor tal van dage­
lijkse problemen waarmee de burgers worden geconfronteerd, raad  
verstrekt. Dit kunnen gezinsproblemen zijn, vragen over testamenten  
en nalatenschappen, over niet uit overeenkomst voortvloeiende schade;  
vragen in verband met de aankoop van diverse goederen, over huur­
overeenkomsten, arbeidsvoorwaarden, e.d.
Juridisch advies wordt eveneens aan personen verstrekt die een ver­
zoek om rechtsbijstand moeten indienen, of die zich voor zaken van  
gering geldelijk belang tot de rechter moeten wenden.
Binnen het Kopenhaagse territoir wordt een door de Staat gesubsi­
dieerde particuliere instelling, waarin studenten in de rechten en  
advocaten samenwerken, gratis juridisch advies verstrekt.
Buiten Kopenhagen wordt raad gegeven door advocaten die er tevens  
een eigen praktijk op na houden. Voor elk advies wordt dan een  
gering bedrag gevraagd (25 % van de kosten van het advies komen ten  
laste van de clie’ nt en 75 % ten laste van de Staat).
Deze adviesregeling verschilt in menig opzicht van de rechtsbijstands-  
regeling, want zij is namelijk een veel groter aantal burgers toe­
gankelijk (80 % ) en om advies in het raam van die regeling te ver­
krijgen, behoeft men niet eerst een aanvraag daartoe in te dienen.
De administratieve diensten van de rechtelijke instanties publiceren  
jaarlijks de lijst van advocaten die zich voor dergelijke advisering  
beschikbaar stellen en zenden de lijst op verzoek rechtstreeks toe.

- 69 -
4.05. FRANKRIJK
Advieszoekenden kunnen bij een aantal adviescentra terecht, maar het
is niet mogelijk om daarvan een volledige lijst op te nemen, zodat
hier slechts de meest bekende worden genoemd :
1  .  In de lokalen van het merendeel van de rechterlijke instanties  
zijn inlichtingenbureaus ingericht waarin advocaten of leden van  
de rechterlijke macht over de stappen die moeten worden onder­
nomen om een proces te kunnen aanspannen en over het verdere pro­
cesverloop, alle gewenste inlichtingen verstrekken.
2. In sommige gemeentehuizen wordt door advocaten anoniem on gratis  
aan ieder die er om vraagt, advies verstrekt. De gemeentesecre­
taris maakt de dagen en uren bekend waarop de adviesdienst func­
tioneert. Bovendien worden er door het Ministerie van Justitie  
gepubliceerde folders over juridische aangelegenheden met name  
over de rechterlijke organisatie, rechtshulp, echtscheiding en  
alimentatieregelingen voor het publiek beschikbaar gesteld.
3. De adviesdienst "SOS Avocats" functioneert te Parijs op werk­
dagen; in dringende gevallen geeft een advocaat anoniem advies  
over problemen waarmee de raadzoekenden worden geconfronteerd.
Voor deze dienst wordt een bescheiden vergoeding gevraagd.
4. De "Chambre départementale des notaires de Paris" verstrekt gratis  
inlichtingen over met het notariaat verband houdende vragen.
5. De "wetswinkels" :  al sedert enkele jaren hebben advocaten, stu­
denten en gewone burgers zich verenigd om op militante basis of  
in het raam van gewone verenigingsstructuren gratis of tegen ge­
ringe vergoeding juridische informatie te verstrekken. Deze  
"wetswinkels" zijn in de volkswijken van Parijs en in die van  
sommige andere Franse steden (Rijssel, Straatsburg, Grenoble,  
Rouen, Toulouse) gevestigd. Deze groeperingen stellen zich ten  
doel de rechtzoekenden in eenvoudige en begrijpelijke taal voor  
te lichten en zonodig voor diens verweer zorg te dragen.
6. Het "Institut National de la Consommation",  te Parijs, beschikt  
over een inlichtingencentrum waar particulieren met consumenten­
problemen terecht kunnen.

- 70 -
7. De "Unions régionales d1organisations de consommateurs"  (UROC)  
verstrekken gratis inlichtingen ten behoeve van consumenten die  
daarom verzoeken, hetgeen ook wordt gedaan door de "Chambre de  
Consommation d' Alsace" in de steden Straatsburg en Mulhouse.
8. Vakbonden en politieke partijen verstrekken hun leden gratis  
advies in hun adviesbureaux.
9. De "Association juridique des travailleurs"  en de "Association  
d'Information juridique des salariés" (beide verenigingen in de  
zin van Wet 1901^ die uit beroepsjuristen bestaan, hebben met  
ondernemingsraden overeenkomsten gesloten om het personeel van  
de ondernemingen zowel op het gebied van het sociale recht  
(arbeidsrecht en sociale verzekering) als op dat van het huis-  
vestingsrecht,  het familierecht en het consumentenrecht (verze­
keringen en kredietverlening) die inlichtingen te verstrekken  
waaraan dat personeel behoefte heeft.

- 71 -
4.06. ITALIE
Buiten de gerechtelijke procedure staat in het Italiaanse gerechte­
lijk systeem geen mogelijkheid open voor een vorm van rechtshulp.
In Wil aan heeft echter onlangs een groep advocaten besloten gedurende  
enkele uren per week zich voor de leden van een consumentenbond  
beschikbaar te houden om deze in allerlei aangelegenheden gratis te  
adviseren.
Daarnaast bieden de voornaamste vakbondsorganisaties ten behoeve van  
hun leden een adviesdienst op het gebied van het arbeids- en sociale  
recht. Met betrekking tot dit laatste rechtonderdeel met name met  
betrekking tot pensioenen en uitkeringen wegens arbeidsongevallen en  
beroepsziekten zijn door de voornaamste Italiaanse vakbonden lichamen  
gecreëerd die zowel aan de deelnemers aan het arbeidsproces, als aan  
gepensioneerde werknemers adviezen verstrekken en deze in de adminis­
tratieve procedures van de sociale verzekeringsinstellingen, waarin  
zij verwikkeld zijn geraakt, bijstaan. Bedoelde, door de vakbonden  
gecreëerde lichamen, de "enti di patronato", genieten officiële er­
kenning krachtens de Italiaanse wet (vgl. Wetsdecreet CPS van  
29 juli 194-7» nr. 804·).

- 72 -
.07. LUXEMBURG
In het Groothertogdom Luxemburg geldt thans een Ministerieel  
Besluit van 16 november 1976 tot instelling van een rechtskundige  
informatiedienst onder auspiciën van het Ministerie van Justitie.  
Deze dienst wordt :
- permanent bemand door een ambtenaar van het Parket die advies-  
zoekenden opvangt en naar de bevoegde diensten doorverwijst met  
de nodige gegevens, eventueel van technische aard;
- op bepaalde dagen bemand door een commissie bestaande uit een  
advocaat-procureur of een stagelopend advocaat die in zijn/haar  
derde stagejaar is, met hulp van een tweede of eerstejaars  
advocatuursstagiaire.  Deze commissie heeft tot taak de burgers  
algemene voorlichting te verstrekken over de omvang van hun  
rechten en over de mogelijkheden deze te doen gelden, om kennis  
te nemen van de klachten over problemen, waarop zij bij de uit­
oefening van hun rechten zijn gestuit, waartoe dan door haar de  
middelen kunnen worden gesuggereerd om een oplossing te ver­
krijgen.

- 73 -
4.08. NEDERLAND
Nederland kent op het gebied van deze vorm van dienstverlening een
grote verscheidenheid, zodat in het navolgende met vermelding van
de voornaamste facetten moet worden volstaan :
1. De rechtsbijstandbureaus,  behorend tot de categorie "officiële"  
centra, kunnen in dat verband onder de normale voorwaarde een  
advocaat of procureur aanwijzen, maar kunnen ook zelf advies  
verstrekken. Deze laatste formule behoorde gedurende lange tijd  
tot uitzonderingen, maar sedert enige jaren hebben deze bureaus  
hun werkterrein verruimd. Speciale zitdagen worden in diverse  
gemeenten van het land gehouden, waarop dan adviezen worden ver­
strekt. Sommige bureaus hebben onlangs voor dit werk een of meer  
niet-praktiserende juristen aangetrokken.
2. In sommige gevallen geven ook de vakbonden aan de eigen leden ad­
vies en nemen zij de advocatenhonoraria voor hun rekening. Het­
zelfde geldt voor de grote consumenten- en automobilistenbonden.  
Ook de grootste algemene consumentenorganisatie, de Consumenten­
bond, doet dit in gevallen waarin zij een rechterlijke uitspraak  
verwacht die een principiële vraag van consumentenbelang kan  
beantwoorden.
3. Bepaalde politieke partijen en andere organisaties (b.v. een  
radio- en televisieomroep, alsmede een vrouwenvereniging) bes­
chikken over een eigen "bemiddelaar" bij wie men met klachten  
terecht kan. Het televisieprogramma "de Ombudsman" van een  
radio- en televisieomroep beschikt daartoe over een grote staf  
van medewerkers. Ook hebben enkele omroepen aparte radio-  
en televisieprogramma's op consumentengebied.
4. De sociale werkers van de gemeente en andere diensten geven  
advies op bepaalde gebieden of helpen advieszoekenden om raad  
van deskundigen te verkrijgen. Bepaalde grote steden hebben,  
voor problemen met de gemeente zelf, zelfs een speciale "bemidde­
laar" of "Ombudsman" aangesteld.
$. Sinds korte tijd bestaat .tn-·· Nederland het instituut "de Nationale  
Ombudsman". Hier kan iedereen terecht met klachten over de cen­
trale overheid.

-  n  -
6. In alle meer dan 100.000 inwoners tellende agglomeraties en ook in  
sommige andere gemeenten functioneren een of meer particulieren of  
door universiteiten beheerde "wetswinkels"  die door jonge advocaten  
met een eigen praktijk en/of door tot de universitaire staf beho­
rende personen worden geleid en waarin studenten in de rechten elk  
voor tijdvakken van ongeveer acht maanden werkzaam zijn. De wets-  
winkels zijn voornamelijk 's avonds voor het publiek geopend en men  
kan er over het algemeen alleen advies krijgen. In principe wordt  
elke advieszoekende geholpen. Soms, met name wanneer een proces  
nodig lijkt, wordt de clie’ nt naar het Bureau voor Rechtsbijstand  
verwezen. Het publiek betaalt slechts een tegemoetkoming in de  
administratiekosten (10 HFL).
7. Na een vonnis houdende scheiding van tafel en bed of na een echt-  
scheidingsvonnis wijst de rechtbank zonodig een notaris aan om de  
akte van boedelscheiding op te stellen. In geval rechtsbijstand  
werd toegekend, zijn de diensten van de notaris gratis. De Presi­
dent van de rechtbank kan een notaris opdragen testamenten of  
andere akten gratis te verlijden (het Nederlandse notariaat heeft  
romeinsrechtelijke wortels), doch dergelijke beslissingen komen  
zelden voor, temeer daar het opstellen van testamenten en huwe­
lijksvoorwaarden geen al te kostbare aangelegenheid is ( _ +  100 HFL).  
In Amsterdam geven jonge notarisklerken een uur per week gratis  
advies, een initiatief dat ook in andere steden navolging heeft  
gevonden.
·? ( '
De wetswinkels worden hetzij door een universiteit,  hetzij van staats-  
of gemeentewege of door beide gesubsidieerd. De studenten of advocaten  
die daar werkzaam zijn, doen zulks, evenals de notarisklerken die een  
uur per weer gratis advies geven, op vrijwillige basis.
Degenen die door vakbonden, politieke partijen of sociale diensten voor  
adviesverstrekking zijn aangesteld, ontvangen loon voor hun werk.

-  75  -
4.09. VERENIGD KONINKRIJK
1. In het raam van het "Legal Aid Scheme" kunnen personen die over  
beperkte financiële middelen beschikken op het gebied van Engels  
of Schots recht tegen geringe vergoeding of zelfs kosteloos ad­
vies en bijstand verkrijgen.
In dit stelsel kan de "solieitor" de raadvragende op dezelfde voet  
als een betalende cliënt op alle normaliter door hen bestreken ter­
reinen hulp bieden. Die hulp kan bijvoorbeeld bestaan uit advise­
ring, opstelling van brieven en documenten, onderhandelingen over  
schikkingen, maar gerechtelijke stappen vallen daaronder niet,  
daar deze op het terrein van de rechtsbijstand liggen. Hulp wordt  
zowel in strafrechtelijke als in burgerrechtelijke zaken verleend,  
maar is beperkt tot een bepaald bedrag aan honoraria :  de "soli-  
citor" mag geen advies of hulp verstrekken waarvan de kosten meer  
dan 45 UKL belopen, indien hij daarvoor niet eerst toestemming  
heeft verkregen dan de voor rechtshulp bevoegde instanties. Is  
die toestemming eenmaal verkregen, dan geldt ook geen enkele be­
perking meer voor de diensten die dan kunnen worden verstrekt,  
voor zover deze niet uit het ondernemen van gerechtelijke stappen  
bestaan.
In deze "Legal Aid"-regeling wordt advies en bijstand verleend aan  
al diegenen, wier wekelijks inkomen (na aftrek van de inkomsten­
belasting en van de bijdrage voor de volksverzekeringen en na af­
trek van de bedragen voor personen ten laste) 85 UKL niet over­
schrijdt of die sociale uitkeringen ontvangen en (zowel in het  
ene als in het andere geval) wier beschikbaar kapitaal - d.w.z.  
besparingen die gemakkelijk in liquide middelen kunnen worden om­
gezet, nadat daarop aftrek is toegepast (voor personen ten laste) ·  
niet meer dan 600 UKL bedraagt. De cliënt moet een deel van de  
honoraria van de "solieitor" zelf betalen, indien zijn netto-  
inkomen meer dan 40 UKL per week bedraagt. Deze bijdrage in de  
kosten worden berekend volgens een glijdende schaal vanaf 5 UKL  
voor een beschikbaar inkomen van 40-50 UKL, oplopend tot 49 UKL  
bij een beschikbaar inkomen van 85 UKL.
Deze zelfde regeling functioneert sedert november 1979 ook in  
Noordierland.
Het "Legal Aid Scheme" wordt beheerd door de "Law Society""(de  
beroepsvereniging van de "solicitors") maar de voorwaarden voor  
adviesaanvragen liggen vast in een wettelijke regeling.

-  76 -
In het Engelse landsdeel en in Wales zijn inmiddels reeds 37  
centra met gesalarieerd personeel operationeel, in plaatsen waar  
is geconstateerd dat er een behoefte aan dergelijke rechtshulp-  
verlening bestaat. De juristen van die centra zijn gespeciali­
seerd op het gebied van het sociale recht waar de juristen uit  
de particuliere sector zich meestal minder mee plegen bezig te  
houden en zij geven aan raadzoekenden hulp en advies en zij  
vertegenwoordigen ze zo nodig.
2. Naast deze regeling bestaat een onafhankelijk net van centra  
voor juridisch advies, waarin gedurende enkele uren per week  
gratis advies wordt verstrekt. Doorgaans zijn daar juristen op  
vrijwillige basis werkzaam.
Hierbij valt op te merken dat deze centra tamelijk sterk van  
elkaar verschillen, zowel qua organisatie als qua belangrijk­
heid .
3. De consumentenadviesbureaus zijn gevestigd in de winkelwijken  
van grote steden en de consument kan er inlichtingen en advies  
in verband met zijn aankopen verkrijgen; ook kan hij er met  
klachten terecht.
Sommige van deze centra zijn mobiel (en bestrijken ook platte­
landsgemeenten) .  Er zijn ongeveer 60 van deze bureaus en zij  
worden gefinancierd met subsidies, zowel van de centrale als  
van de lagere overheid.
4 · .  De Adviescentra voor Huisvestingsvraagstukken hebben ten doel  
advies op dit specifieke gebied te verstrekken. Er zijn er 150  
waarvan 2/3 door de plaatselijke overheden worden beheerd.
De overige centra zijn onafhankelijk en worden door de Katholieke  
Vereniging voor Hulp inzake Huisvesting gefinancierd.

- 77 -
4.10. BONDSREPUBLIEK DUITSLAND
Krachtens de Wet van 18 juni 1  980 inzake rechtskundige adv Lee ring,  
enz. van minvermogenden ("Beratungshilfegesetz", BGBL I, blz. 689)  
kunnen economisch zwakkeren aanspraak maken op rechtshulp in buiten­
gerechtelijke aangelegenheden. De rechtshulp biedt de mogelijkheid  
inlichtingen over de wetgeving te verkrijgen en zo nodig om zich door  
een advocaat te doen vertegenwoordigen. De rechtshulp wordt door een  
advocaat verstrekt en de keuze van die advocaat staat de consument  
vrij. De consument kan rechtstreeks met de advocaat contact opnemen  
en in dat geval ontvangt deze slechts een honorarium van 20 DM, welk  
bedrag de consument zelfs niet behoeft te betalen indien hij er in  
financieel opzicht bijzonder slecht voor mocht staan. Het resterende  
honorarium voor de door de advocaat verleende dienst wordt door de  
Staat betaald. De consument kan zich ook tot de rechtbank wenden  
alvorens naar een advocaat op zoek te gaan. De rechtbank is bevoegd  
om in eenvoudige gevallen, m.a.w. wanneer op de vraag van de consu­
ment onmiddellijk kan worden geantwoord, rechtshulp te verlenen  
welke eruit bestaat hem te attenderen op andere mogelijkheden van  
hulpverlening of uit de notering van een verzoek of verklaring.
Indien zulks niet het geval is, bestaat de hulp van de rechtbank  
eruit dat deze de consument een tegoed-bon verstrekt waarmee hij de  
advocaat van zijn keuze kan raadplegen. De wet inzake rechtshulp  
behelst een aantal voorwaarden die aan de hulpverleningen wordt  
gesteld om misbruik ervan te voorkomen. In de "Lander" Hamburg en  
Bremen bestaat er reeds lang een regeling voor rechtskundige advie­
zen, welke door de overheidsdiensten wordt verzorgd. In deze "Lander"  
komt de regeling van die Lander in plaats van die welke voor de  
rechtshulp in de wet is voorzien. In Berlijn kan de consument kie­
zen tussen de dienst voor juridisch advies welke daar reeds lang func­
tioneert of tussen de mogelijkheden die hem door het rechtshulp-  
regime worden geboden.
Organisaties met een corporatieve grondslag of beroepsverenigingen  
(zoals vakbonden, ondernemersverenigingen en beroepsorganisaties)  
kunnen binnen het raam van hun bevoegdheden ook op juridisch gebied  
aan hun leden hulp bieden en raad geven (artikel 1, lid 7, van het  
Beratungshilfegesetz).  Ook mogen de consumentencentrales ("Ver-  
braucherzentralen")  van de Lander, die gesubsidieerd worden, consu­
menten buitengerechtelijk juridisch advies geven (artikel 7, lid 3»  
onder 8, Beratungshilfegesetz).