Brussel, 11.1.2005

SEC(2005) 16 definitief

Aanbeveling voor een

ADVIES VAN DE RAAD

overeenkomstig artikel 5, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Oostenrijk voor de periode 2004-2008

(door de Commissie ingediend)

TOELICHTING

In Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid[1] is bepaald dat deelnemende lidstaten, dat wil zeggen de lidstaten die de eenheidsmunt hebben aangenomen, vóór 1 maart 1999 bij de Raad en de Commissie een stabiliteitsprogramma moesten indienen. Overeenkomstig artikel 5 van deze verordening diende de Raad elk stabiliteitsprogramma te onderzoeken op basis van evaluaties door de Commissie en het bij artikel 114 van het Verdrag ingestelde comité (het Economisch en Financieel Comité). Op basis van een aanbeveling van de Commissie en na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité bracht de Raad vervolgens advies uit na zelf het programma te hebben onderzocht. Ingevolge de verordening moeten de lidstaten jaarlijks een geactualiseerd stabiliteitsprogramma indienen, dat eveneens volgens deze zelfde procedure door de Raad kan worden onderzocht.

Het eerste stabiliteitsprogramma van Oostenrijk voor de periode 1998-2002 werd op 30 november 1998 ingediend en op 18 januari 1999 door de Raad beoordeeld. Daarna is er jaarlijks een geactualiseerd programma gepresenteerd. Op 30 november 2004 heeft Oostenrijk zijn meest recente actualisering van het stabiliteitsprogramma ingediend. De diensten van de Commissie hebben een technische analyse van dit geactualiseerde programma verricht en daarbij rekening gehouden met de economische najaarsprognoses 2004 van de diensten van de Commissie, de gedragscode[2], de algemeen aanvaarde methode voor de schatting van de potentiële productie en de conjunctuurgezuiverde saldi, de aanbevelingen in de globale richtsnoeren voor het economisch beleid voor de periode 2003-2005 en de beginselen die zijn vervat in de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement van 27 november 2002 betreffende de verbetering van de coördinatie van het begrotingsbeleid[3]. Op grond hiervan zijn zij tot de volgende evaluatie gekomen:

- Op 30 november 2004 heeft de Oostenrijkse ministerraad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van dit land goedgekeurd. Het programma bestrijkt de periode van 2004 tot 2008 en voldoet in grote lijnen aan de herziene "gedragscode voor de inhoud en de vorm van de stabiliteits- en convergentieprogramma's", met uitzondering van een klein aantal geringe afwijkingen in het rapportageformat volgens de regels van het ESR. Hoewel het consolidatietraject in een nationaal stabiliteitspact wettelijk is vastgelegd, wordt in het programma slechts vaag aangegeven met welke maatregelen in de laatste twee programmajaren een beduidende begrotingsconsolidatie zou kunnen worden bereikt.

- De onderliggende macro-economische prognoses tot 2006 zijn in grote lijnen in overeenstemming met de najaarsprognoses 2004 van de Commissie. De groei, die in 2004 1,9% bedroeg, trekt gedurende de rest van de programmaperiode naar verwachting aan naar circa 2½ % en de huidige heropleving, die voornamelijk door de uitvoer wordt aangedreven, leidt geleidelijk tot een sterkere binnenlandse vraag. De opleving zal naar verwachting doorzetten, met flinke belastingverlagingen die in 2005 in werking treden en een uitbreiding van de werkgelegenheid die aan kracht wint. Verwacht wordt dat de reële BBP-groei in 2007 en 2008 ¼ procentpunt respectievelijk ½ procentpunt boven het potentiële groeipercentage zal liggen. Als gevolg hiervan zal, volgens de berekeningen van de diensten van de Commissie, het gat tussen potentiële en feitelijke productie, dat nog negatief is, worden gedicht en uiteindelijk in 2008 positief worden. De macro-economische hypothesen op de korte termijn zijn geloofwaardig, maar de hypothese dat de groei van het BBP in 2007/2008 meer dan 2% per jaar zal bedragen lijkt enigszins optimistisch, omdat in dat geval de groei gedurende vier opeenvolgende jaren zijn potentieel zou overschrijden.

- In vergelijking met het vorige programma zijn de begrotingsdoelstellingen in het geactualiseerde programma voor elk jaar van de programmaperiode met circa ½ % van het BBP naar beneden bijgesteld. De doelstelling van een begroting in evenwicht is derhalve eveneens met een jaar verschoven, naar 2008. Het tekort, dat in 2004 op 1,3 % van het BBP lag, zal in 2005 naar verwachting stijgen tot 1,9% van het BBP, waarna het eerst traag terugloopt, tot 1,7% in 2006 en vervolgens in twee even grote stappen in 2008 tot nul daalt. Dit pad weerspiegelt een begrotingsstrategie die een gestage vermindering van de belastingdruk combineert met de terugkeer, op de middellange termijn, naar een begroting in evenwicht. De overeenkomstig het ESR 95 berekende belastingdruk moet dalen van 43% in 2003 tot 40% in 2008, en aldus de laatstgenoemde waarde twee jaar eerder bereiken dan aanvankelijk door de regering was gepland.

- Meer nog dan in de vorige actualisering van het stabiliteitsprogramma worden maatregelen voor belastingverlichting vervroegd ingevoerd terwijl de dienovereenkomstige uitgavenbeperkingen naar de latere programmajaren worden verschoven. De toename van het tekort in 2005 valt hoofdzakelijk te verklaren door de aanzienlijke belastingverlagingen die op 1 januari van kracht worden. Desondanks lijken de budgettaire risico's in 2005 en 2006 elkaar in evenwicht te houden, vooral gelet op het feit dat het onderliggende macro-economische scenario realistisch is. Voor 2007 en 2008, daarentegen, zijn er duidelijke neerwaartse risico's: ten eerste wordt aangenomen dat de groei van het BBP aanhoudend boven het potentieel zal liggen en ten tweede wordt de verwachte aanzienlijke daling van de uitgavenquote in het programma niet nader aangeduid. Mogelijk zal dus de doelstelling om op middellange termijn een conjunctuurgezuiverde begroting te hebben die nagenoeg in evenwicht is, niet binnen de programmaperiode worden gehaald. Toch verschaft deze kennelijk een veiligheidsmarge die ruim genoeg is om gedurende de gehele programmaperiode te voorkomen dat het tekort bij normale macro-economische fluctuaties de drempel van 3% van het BBP overschrijdt.

- Het consolidatietraject tot 2008 is neergelegd in een nationaal stabiliteitspact tussen de territoriale autoriteiten, dat op alle overheidsniveaus door middel van een sanctiemechanisme ten uitvoer wordt gelegd. De in het programma vervatte beleidsmaatregelen die al in wetgeving zijn omgezet weerspiegelen de wil om in deze laatste twee jaren de uitgaven drastisch te beperken echter niet.

- De cijfers voor de bruto overheidsschuld zijn naar beneden bijgesteld, hetgeen ten dele het feit compenseert dat de gegevens van de voorgaande jaren fors in opwaartse zin zijn bijgesteld. Aangezien de cijfers voor het BBP terzelfder tijd ten gevolge van een wijziging van de statistische methode opwaarts werden herzien, daalde de schuldquote voor 2003 met bijna 2 procentpunt tot 64,5% van het BBP. Weliswaar wordt het hierdoor in beginsel gemakkelijker om de referentiewaarde van 60% te bereiken, maar de verwezenlijking is ten gevolge van een geringere ambitie om het tekort terug te dringen met een jaar verschoven tot 2008. Bij een scenario met hogere groeicijfers kan het proces worden versneld, terwijl een tragere groei de doelstelling met een jaar zou verschuiven. Aangezien wordt uitgegaan van tamelijk stabiele BBP-groeipercentages, zou de dynamiek van de schuld door de veranderingen in het primaire tekort overheerst worden. Een positief risico, echter, bestaat hierin dat in het geactualiseerde programma het volledige potentieel voor privatiseringen in Oostenrijk niet in aanmerking wordt genomen. Het schuldcriterium zou derhalve in 2008 kunnen worden bereikt, zelfs indien van het tekortstreefcijfer wordt afgeweken.

- De ambitieuze vermindering van de uitgavenquote zal naar wordt verwacht door aanzienlijke besnoeiingen in alle uitgavencategorieën gedurende de gehele programmaperiode worden bereikt. Verwacht wordt dat de consolidatie op de langere termijn voornamelijk zal worden bereikt door vermindering van de sociale uitkeringen. Hoewel de investeringen van de overheid in onevenredige mate dalen, zijn de besparingen vooral het resultaat van de besnoeiingen op de sociale uitkeringen. Het geactualiseerde programma is optimistisch over de kostenbesparingen die zullen voortvloeien uit toekomstige administratieve hervormingen op de lagere overheidsniveaus die al met succes op federaal niveau zijn doorgevoerd.

- Oostenrijk bevindt zich, ondanks de verwachte hoge kosten van de vergrijzing, kennelijk in een vrij gunstige positie ten aanzien van de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn. De pensioenhervormingen van 2003 en 2004 zullen de begroting op de lange termijn in aanzienlijke mate ontlasten. Niettemin wordt het consolideringseffect door de hervorming van 2004 nog verder naar de toekomst verschoven; immers, het plan om de pensioenen pas vanaf 2030 aan de inflatie aan te passen en de reële waarde op een constant niveau te houden is zeker ambitieus, maar de door de hervormingen van 2003 beoogde besparingen zijn in enige mate teruggedraaid.

- Het in het programma uiteengezette economische beleid spoort ten dele met de landenspecifieke globale richtsnoeren voor het economisch beleid wat de openbare financiën betreft. Oostenrijk zal zijn hoge belastingdruk verminderen, maar deze stap gaat niet gepaard met uitgavenbeperkingen, zodat een conjunctuurgezuiverde begrotingssituatie die in evenwicht is naar wordt verwacht pas in het laatste jaar van het programma wordt bereikt.

- Gelet op bovenstaande evaluatie wordt Oostenrijk aanbevolen het zwaartepunt van de totale begrotingsconsolidatie in sterkere mate bij de eerste programmajaren te leggen. Daarnaast dient Oostenrijk meer in detail de specifieke maatregelen aan te geven waarmee in de laatste twee jaren van het programma een aanzienlijke begrotingsconsolidatie zou kunnen worden bereikt.

Tabel: Vergelijking van de belangrijkste macro-economische en budgettaire prognoses

2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 |

Reëel BBP (Verandering in %) | SP dec. 2004 | 1,9 | 2,5 | 2,5 | 2,2 | 2,4 |

COM | 1,9 | 2,4 | 2,4 | n.b. | n.b. |

SP nov. 2003 | 1,9 | 2,5 | 2,5 | 2,4 | n.b. |

HICP-inflatie (%) | SP dec. 2004 | 2,1 | 1,8 | 1,4 | 1,5 | 1,6 |

COM | 2,1 | 1,8 | 1,4 | n.b. | n.b. |

SP nov. 2003 | 1,2 | 1,5 | 1,7 | 1,8 | n.b. |

Overheidssaldo (% van het BBP) | SP dec. 2004 | -1,3 | -1,9 | -1,7 | -0,8 | 0,0 |

COM | -1,3 | -2,0 | -1,7 | n.b. | n.b. |

SP nov. 2003 | -0,7 | -1,5 | -1,1 | -0,4 | n.b. |

Primair saldo (% van het BBP) | SP dec. 2004 | 1,9 | 1,2 | 1,3 | 2,2 | 2,9 |

COM | 1,7 | 0,9 | 1,2 | n.b. | n.b. |

SP nov. 2003 | 2,8 | 1,9 | 2,2 | 2,8 | n.b. |

Conjunctuurgezuiverd saldo (% van het BBP) | SP dec. 20041 | -0,9 | -1,7 | -1,6 | -0,8 | -0,1 |

COM | -1,0 | -1,9 | -1,7 | n.b. | n.b. |

SP nov. 20031 | -0,4 | -1,4 | -1,1 | -0,5 | n.b. |

Bruto overheidsschuld (% van het BBP) | SP dec. 2004 | 64,2 | 63,6 | 63,1 | 61,6 | 59,1 |

COM | 64,0 | 63,9 | 63,4 | n.b. | n.b. |

SP nov. 2003 | 65,8 | 64,1 | 62,3 | 59,9 | n.b. |

1 Berekeningen van de diensten van de Commissie op basis van de in het programma voorkomende informatie Bronnen: Stabiliteitsprogramma (SP); najaarsprognoses 2004 van de diensten van de Commissie (COM); berekeningen van de diensten van de Commissie. |

Op grond van deze evaluatie heeft de Commissie de aangehechte aanbeveling voor een advies van de Raad over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Oostenrijk vastgesteld. Zij zal deze aanbeveling doen toekomen aan de Raad.

Aanbeveling voor een

ADVIES VAN DE RAAD

overeenkomstig artikel 5, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Oostenrijk voor de periode 2004-2008

DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,

Gelet op Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid[4], en met name op artikel 5, lid 3,

Gezien de aanbeveling van de Commissie,

Na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité,

BRENGT HET VOLGENDE ADVIES UIT:

Op [18 januari 2005] heeft de Raad het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Oostenrijk voor de periode 2004-2008 behandeld. Dit programma voldoet in grote lijnen aan de gegevensvereisten van de "gedragscode voor de inhoud en de vorm van de stabiliteits- en convergentieprogramma's”, met uitzondering van een klein aantal geringe afwijkingen in het rapportageformat volgens de regels van het ESR.

Volgens het macro-economische scenario dat aan het programma ten grondslag ligt zal de reële BBP-groei, die in 2004 1,9% bedroeg, gedurende de rest van de programmaperiode naar verwachting aantrekken tot circa 2½ %. Op basis van de op dit ogenblik beschikbare gegevens lijkt dit scenario met de groeihypothesen voor de eerste jaren geloofwaardig maar voor de laatste jaren te optimistisch, aangezien in de prognose gedurende vier achtereenvolgende jaren een groei wordt verwacht die hoger is dan het potentieel. De in het programma vervatte prognoses voor de inflatie zijn realistisch.

Oostenrijk wil uiterlijk in 2008 een begroting in evenwicht bereiken. Het tekort, dat in 2004 op 1,3 % van het BBP lag, zal in 2005 naar verwachting stijgen tot 1,9% van het BBP, waarna het eerst traag terugloopt, tot 1,7% in 2006 en vervolgens in twee even grote stappen in 2008 tot nul daalt. Dit pad weerspiegelt een begrotingsstrategie die een gestage vermindering van de belastingdruk combineert met een terugkeer, op de middellange termijn, naar een begroting in evenwicht. De overeenkomstig het ESR 95 berekende belastingdruk moet dalen van 43% in 2003 tot 40% in 2008. Het consolidatietraject is neergelegd in een nationaal stabiliteitspact tussen de territoriale autoriteiten, dat op alle overheidsniveaus door middel van een sanctiemechanisme ten uitvoer wordt gelegd.

Het begrotingsresultaat zou minder gunstig kunnen zijn dan de ramingen in het programma. Met name worden maatregelen voor belastingverlichting vervroegd ingevoerd terwijl de dienovereenkomstige uitgavenbeperkingen naar de latere programmajaren worden verschoven. De risico's houden elkaar in evenwicht voor 2005 en 2006, aangezien de ontwikkeling van het tekort in die periode hoofdzakelijk valt te verklaren door de aanzienlijke belastingverlagingen die op 1 januari 2005 van kracht worden, terwijl het onderliggende macro-economische scenario realistisch is. Voor 2007 en 2008, daarentegen, zijn er duidelijke neerwaartse risico's: ten eerste wordt aangenomen dat de groei van het BBP aanhoudend boven het potentieel zal liggen en ten tweede wordt de verwachte aanzienlijke daling van de uitgavenquote in het programma niet nader aangeduid. Rekening houdende met deze risicobeoordeling is de in het programma uitgestippelde begrotingsstrategie mogelijk niet toereikend om de doelstelling van het stabiliteits- en groeipact om op middellange termijn een conjunctuurgezuiverde begroting te hebben die nagenoeg in evenwicht is, vóór 2008 te halen. Toch verschaft deze kennelijk een veiligheidsmarge die ruim genoeg is om gedurende de gehele programmaperiode te voorkomen dat het tekort bij normale macro-economische fluctuaties de drempel van 3% van het BBP overschrijdt.

Volgens de ramingen lag de schuldquote in 2004 met 64,2% van het BBP boven de in het Verdrag vastgelegde referentiewaarde van 60% van het BBP. Volgens het programma zal de schuldquote gedurende de programmaperiode met 5 procentpunten dalen. De ontwikkeling van de schuldquote zou niettemin minder gunstig kunnen uitvallen dan verwacht, gelet op de hogervermelde risico's voor de begrotingsdoelstellingen. Anderzijds zou Oostenrijk dit risico potentieel kunnen compenseren door middel van grootscheepse privatiseringen.

Oostenrijk bevindt zich, ondanks de verwachte hoge kosten van de vergrijzing, kennelijk in een vrij gunstige positie ten aanzien van de houdbaarheid van de openbare financiën op lange termijn. De pensioenhervormingen van 2003 en 2004 zullen de begroting op de lange termijn in aanzienlijke mate ontlasten. Niettemin wordt het consolideringseffect door de hervorming van 2004 nog verder naar de toekomst verschoven; immers, het plan om de pensioenen pas vanaf 2030 aan de inflatie aan te passen en de reële waarde op een constant niveau te houden is zeker ambitieus, maar de door de hervormingen van 2003 beoogde besparingen zijn in enige mate teruggedraaid.

Het in het programma uiteengezette economisch beleid spoort ten dele met de landenspecifieke globale richtsnoeren voor het economisch beleid wat de openbare financiën betreft. Oostenrijk zal zijn hoge belastingdruk verminderen, maar deze stap gaat niet gepaard met uitgavenbeperkingen, zodat een conjunctuurgezuiverde begrotingssituatie die vrijwel in evenwicht is naar verwachting pas in het laatste jaar van het programma wordt bereikt.

***

Gelet op bovenstaande evaluatie wordt Oostenrijk aanbevolen het zwaartepunt van de totale begrotingsconsolidatie in sterkere mate bij de eerste programmajaren te leggen. Daarnaast dient Oostenrijk meer in detail de specifieke maatregelen aan te geven waarmee in de laatste twee jaren van het programma een aanzienlijke begrotingsconsolidatie zou kunnen worden bereikt.

Voornaamste prognoses in het geactualiseerde stabiliteitsprogramma van Oostenrijk

2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 |

Reële BBP-groei (%) | 0,8 | 1,9 | 2,5 | 2,5 | 2,2 | 2,4 |

HICP inflatie (%) | 1,3 | 2,1 | 1,8 | 1,4 | 1,5 | 1,6 |

Overheidssaldo (% van het BBP) | -1,1 | -1,3 | -1,9 | -1,7 | -0,8 | 0,0 |

Primair saldo ((% van het BBP) | 2,1 | 1,9 | 1,2 | 1,3 | 2,2 | 2,9 |

Conjunctuurgezuiverd saldo (% van het BBP)1 | -0,7 | -0,9 | -1,7 | -1,6 | -0,8 | -0,1 |

Bruto overheidsschuld (% van het BBP) | 64,5 | 64,2 | 63,6 | 63,1 | 61,6 | 59,1 |

1 Berekeningen van de diensten van de Commissie waarbij de algemeen aanvaarde methode is toegepast op de in het programma voorkomende informatie. |

[1] PB L 209 van 2.8.1997. Alle documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen zijn te vinden op internet: http://europa.eu.int/comm/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm.

[2] Herzien advies van het Economisch en Financieel Comité over de inhoud en de vorm van de stabiliteits- en convergentieprogramma's, door de Raad (Ecofin) op 10.7.2001 bekrachtigd.

[3] COM(2002) 668 def. van 27.11.2002.

[4] PB L 209 van 2.8.1997. Alle documenten waarnaar in deze tekst wordt verwezen zijn te vinden op internet: http://europa.eu.int/comm/economy_finance/about/activities/sgp/main_en.htm.