NL Publicatieblad van de Europese Unie C 9/53

Advies van het Comité van de Regio's — De bijdrage van lokale en regionale overheden aan de verwezenlijking van de doelstellingen van de Europa 2020-strategie

2012/C 9/10

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

— staat nog altijd pal achter zijn voorstel voor een „Territoriaal Pact van Regionale en Lokale Overheden met betrekking tot de Europa 2020-Strategie”, waarvan het de bedoeling is dat meerdere bestuurslagen tegelijk verantwoordelijk worden gemaakt voor de strategie via een effectief partnerschap tussen de relevante organen van de Europese Unie en nationale, regionale en lokale overheden. Dit voorstel heeft de steun van het Europees Parlement, de Europese Commissie en de Europese Raad. De Territoriale Pacten dienen zich te concentreren op een beperkt aantal specifieke prioriteiten die van bijzondere betekenis zijn voor de betrokken regio;

— wijst op de diepe kloof tussen de meest actuele onderzoeksresultaten en de dagelijkse realiteit. Op regionaal niveau zullen doortastende maatregelen moeten worden genomen om onderzoeksresultaten om te zetten in innovaties die zijn afgestemd op de plaatselijke omstandigheden en overal in Europa kunnen worden toegepast;

— acht het belangrijk dat er regionale innovatiecapaciteit wordt opgebouwd op basis van intelligente specialisatie en complementariteiten in naburige regio's;

— pleit ervoor dat pionierswerk verrichtende regio's Europese consortia met verschillende capaciteiten vormen om grensverleggende innovaties tot stand te brengen die in heel Europa gebruikt kunnen worden. Via haar verschillende actoren kan elke regio een pionier worden die uitgaat van haar eigen behoeften en sterke punten;

— moedigt de regio's aan om zich te richten op open innovatie, waarbij het individu centraal staat in publiek-private partnerschappen met een cruciale rol voor universiteiten en andere kennisinstellingen, om m.a.w. het Triple Helix-concept te moderniseren.

Rapporteur Markku MARKKULA (FI/EVP), lid van de gemeenteraad van Espoo, lid van de regioraad van Helsinki-Uusimaa Referentiedocument /

I. BELEIDSAANBEVELINGEN

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

De noodzaak van radicale veranderingen op lokaal en regionaal niveau

1. wijst erop dat de Europa 2020-strategie zowel een overkoepelend plan voor structurele hervormingen is als een manier om de crisis de baas te worden. Bovendien heeft de strategie een breed scala aan doelstellingen en onderscheidt zij zich door een meer geïntegreerde economische governance (1). Lokale en regionale overheden hebben wat dit betreft de mogelijkheden en politieke ambitie om economische, sociale en milieukwesties vanuit een territoriaal perspectief te benaderen.

2. Uit het mislukken van de Lissabonstrategie blijkt dat goede plannen en zelfs juiste analyses niet genoeg zijn om efficiënte resultaten te behalen. Er zijn grote concrete stappen nodig, waarbij alle – lokale, regionale en centrale – bestuurslagen in de lidstaten meer verantwoordelijkheid krijgen en alle andere partijen worden ingeschakeld. Regio's moeten worden aangemoedigd regionale innovatieplatforms op te richten die fungeren als door de vraag gestuurde dienstencentra en zich toeleggen op het gebruik van internationale kennis met het oog op de uitvoering van de Europa 2020-strategie, slimme specialisatie en Europese samenwerking, rekening houdend met de belangen van de regio's. Hiertoe moeten we werken met het nieuwe dynamische concept van regionale innovatie-ecosystemen, waarbij bedrijven, steden en universiteiten en andere publieke en paticuliere partijen (Triple Helix) op nieuwe creatieve manieren leren samenwerken om hun innovatieve potentieel volledig te benutten.

3. Aangezien regio's inmiddels een belangrijke inbreng hebben op tal van beleidsterreinen, waaronder sociale aangelegenheden, economie, industrie, innovatie, onderwijs en milieu, is er voor hen een cruciale rol weggelegd bij de op samenwerking gebaseerde uitvoering van de Europa 2020-strategie. Dit vereist een grootschalige, complexe, open en multidisciplinaire aanpak waarbij de vele elkaar aanvullende sterke punten van steden en regio's worden gebundeld.

4. De Commissie wijst er terecht op dat de nationale hervormingsprogramma's (NHP's) en de stabiliteits- en convergentieprogramma's (SCP's) volledig moeten worden geïntegreerd in nationale begrotingsprocedures en dat lokale en regionale overheden en andere relevante partijen bij de ontwikkeling en uitvoering van de NHP's moeten worden betrokken. (2)

5. De radicale veranderingen die pionierswerk verrichtende steden en regio's kunnen doorvoeren zouden vooral betrekking moeten hebben op: — de zich momenteel voltrekkende fundamentele verschuiving in arbeidscultuur van afzonderlijke werkzaamheden t.a.v. bedrijfsprocessen en kleine aparte projecten naar zorgvuldig georganiseerde samenwerking, kennisdeling en gezamenlijk gebruik van hulpbronnen; — nieuwe vormen van ondernemen die worden gekenmerkt door verschijnselen als de „Venture Garage Mindset”, waarbij Europa's jonge IT-generatie de kans krijgt samen te werken met publieke en particuliere investeerders van risicokapitaal en ondernemerschap de aanjager van innovatie wordt; — een Europese cultuur van open innovatie: in gemeenten en regio's komen succesvolle bedrijven op en de groei gaat sneller als bedrijven bij hun O&O-activiteiten vaker vrijelijk samenwerken met de beste universiteiten en onderzoekscentra; — mensen – het grootste goed van onze samenleving: door met name gepensioneerde ouderen en werkloze jongeren op nieuwe manieren in het arbeidsproces in te schakelen komen mensen in het middelpunt van onze strategieën te staan; zo krijgt iedereen kans op een zinvol bestaan en worden mensen in staat gesteld hun mogelijkheden te benutten.

6. Op lokaal niveau moeten mensen en hun gemeenschappen de kans krijgen om al hun mogelijkheden te benutten. Dit betekent dat lokale en regionale overheden een grotere rol moeten krijgen, niet alleen in hun traditionele functie als dienstverleners, maar ook als organen die door middel van proactieve samenwerking nieuwe bedrijfsactiviteiten mogelijk maken. Alle verschillende partijen zouden samen een regionale samenwerkingscultuur moeten creëren die ontvankelijk is voor de motieven, doelen en hulpmiddelen van lokale gemeenschappen en hun bewoners.

De rol van regionale besluitvormers en beleidsmakers als katalysators van veranderingen en aanjagers van maatschappelijke vernieuwing

7. Het CvdR is ingenomen met de bredere strategische visie, waarin ook ruimte is voor sociale aangelegenheden en het milieu als elementen die gelijkwaardig zijn aan economische groei en deze aanvullen, en zou graag zien dat in alle vlaggenschipinitiatieven het cruciale belang van maatschappelijke vernieuwing wordt onderkend voor de drie prioriteiten van de strategie: slimme, duurzame en inclusieve groei.

8. Besluitvormers bij de overheid en in het bedrijfsleven dienen onder ogen te zien dat wat leiderschap en management betreft nieuwe vaardigheden, structuren en praktijken nodig zijn om actief te kunnen zijn in internationale netwerkbedrijven.

9. Regionale besluitvormers en beleidsmakers moeten katalysators van veranderingen worden en een strategisch kader scheppen voor regionale ontwikkeling op basis van innovaties. Innovatie komt de kwaliteit namelijk ten goede, zorgt voor een efficiënter uitgavenpatroon van overheid en bedrijfsleven en kan een sterke impuls geven aan de economie en de werkgelegenheid. Met behulp van het beleid moeten de sterke punten die kenmerkend zijn voor een regio in kaart worden gebracht en als uitgangspunt worden gebruikt voor de verwezenlijking van strategische ontwikkelingsdoelen. In dit verband moeten regio's een gezond en realistisch beeld van hun economische en sociale toekomst uitwerken en een bredere, meer geïntegreerde en efficiëntere beleidsmix formuleren. Om dit te bereiken is het nodig om instrumenten van verschillende beleidsterreinen en bestuurslagen te combineren, de productie, verspreiding en exploitatie van kennis te ondersteunen en met behulp van betere parameters, toekomstgerichte begrotingsactiviteiten en op bewijzen gebaseerde experimenten, samenhangende beleidspakketten samen te stellen.

10. Om de hierboven geformuleerde doelstelling te kunnen verwezenlijken dient de Commissie in samenwerking met een aantal regio's en groepen van deskundigen van start te gaan met de hiertoe benodigde ontwikkelingsprojecten. In het kader ervan zullen methoden moeten worden ontwikkeld om op basis van algemeen statistisch materiaal specifieke statistieken en toekomstramingen op te stellen die zijn toegesneden op de analyse van afzonderlijke regio's of thema's.

11. Pionierswerk verrichtende regio's zouden Europese consortia met verschillende capaciteiten moeten vormen om grensverleggende innovaties tot stand te brengen die in heel Europa gebruikt kunnen worden. Via haar verschillende actoren kan elke regio een pionier worden die uitgaat van haar eigen behoeften en sterke punten.

12. Er is een doelgericht leerproces nodig waar diverse besluitvormingsniveaus bij betrokken zijn om het gebruik van hulpbronnen te coördineren en activiteiten meer impact te geven. Om gezamenlijke capaciteit op te bouwen zouden er voor beleidsmakers, hoge functionarissen, bedrijfsmanagers en onderzoekers Executive MBA-programma's moeten worden ontwikkeld die betrekking hebben op gelaagde strategische ontwerpprocessen. Aan dergelijke opleidingsprogramma's bestaat zowel op Europees als op regionaal niveau behoefte. Op deze wijze kan de bijdrage die de regionale besluitvormers in de verschillende landen leveren aan de tenuitvoerlegging van de Europa 2020-strategie, worden vergroot en kunnen hun onderlinge samenwerking alsmede de verbreiding van goede praktijken worden verbeterd.

II. AANBEVELINGEN INZAKE DE ROL VAN LOKALE EN REGIONALE OVERHEDEN IN VERBAND MET DE ZEVEN VLAGGENSCHIPINITIATIEVEN

De noodzaak van samenwerking op alle deelgebieden

13. Tussen de verschillende vlaggenschipinitiatieven dient sprake te zijn van gezamenlijke activiteiten en verregaande samenwerking om een efficiënte uitvoering van de Europa 2020-strategie mogelijk te maken en te bevorderen. Op deze manier kunnen lokale en regionale overheden samenwerkingsbanden aanknopen. Ze zullen met name in staat zijn om een impuls te geven aan op open platforms gebaseerde werkwijzen en om de oplossingen en structuren die zij ontwikkelen, beter herbruikbaar en meer interoperabel te maken. Hoewel de eindresultaten mogelijk een duidelijk lokaal stempel dragen, leidt actieve samenwerking wat structuren en interoperabiliteit aangaat tot schaalvoordelen en grotere markten voor lokale activiteiten.

14. Voor lokale en regionale overheden is de vraag vooral (gezien het grote aantal maatregelen dat voortvloeit uit of samenhangt met de vlaggenschipinitiatieven) hoe het uitvoeringstempo van de meest relevante activiteiten kan worden opgevoerd. Om de regionale impact van de vlaggenschipinitiatieven te vergroten dient verder naar diverse aspecten te worden gekeken: — hun impact, specialisatie en uitbreidbaarheid, en bewustmaking van het publiek; — effectief gebruik van benchmarking, uitwisseling van goede praktijken en samenwerking tussen regio's; — ontwikkeling van parameters voor waardetoevoeging, maatschappelijke vernieuwingen, concepten en methoden en platforms voor samenwerkingsverbanden tussen overheden, bedrijven en mensen; — besef van het belang van de dialoog tussen wetenschap en samenleving, de systemische aard van innovatie en voor lokale en regionale actoren ontworpen toekomstverkenningen; — de primaire noodzaak om alle vlaggenschipinitiatieven vergezeld te doen gaan van een budgettaire effectbeoordeling van de voorgestelde maatregelen.

Wat het vlaggenschipinitiatief „Innovatie-Unie” betreft ziet het CvdR in dat het met name nodig is om:

a) initiatieven als kennisregio's, „levende laboratoria” en slimme steden te ondersteunen;

b) samenwerkingsvormen aan te gaan die als platform kunnen dienen voor het verbreden van de kennisbasis van regionale besluitvormers en een impuls kunnen geven aan maatschappelijke vernieuwingen;

c) een platform voor slimme specialisatie op te zetten en regio's aan te zetten tot strategieën waarin concurrentievoordelen en eventuele samenwerking met andere regio's vooropstaan;

d) de samenwerking tussen het bedrijfsleven en de academische wereld te ondersteunen door de oprichting van „kennisallianties”, met name om lacunes in de innovatievaardigheden aan te pakken;

e) de wetenschappelijke basis voor beleidsvorming te versterken met behulp van een Europees forum inzake toekomstgerichte activiteiten, waarbij lokale en regionale overheden en andere publieke en particuliere partijen betrokken zijn, ter verbetering van de wetenschappelijke grondslag van het beleid;

f) meer belangstelling te wekken voor het gebruik van het Triple Helix-model bij het opzetten van innovatieve (sub)regionale onderzoeksclusters, het ontwikkelen van innovatieplatformen en de versterking van de activiteiten van de kennisdriehoek (synergieën tussen activiteiten op het vlak van onderzoek, onderwijs en innovatie);

g) de kloof op organisatorisch gebied tussen lokale en regionale overheden in Europa te dichten via langetermijnpartnerschappen en -projecten voor proactieve samenwerking die gericht zijn op de totstandkoming van een Innovatie-Unie en die overheden met een kleinere structuur en organisatie ertoe aanzetten om de handen ineen te slaan, zodat ze op een stabiele en gestructureerde wijze hun bevoegdheden kunnen uitoefenen.

Wat het vlaggenschipinitiatief „Jeugd in beweging” betreft ziet het CvdR in dat het met name nodig is om:

a) de nadruk te leggen op essentiële vaardigheden voor de kennismaatschappij, zoals het „leren leren”, talenkennis en cultuurkunde, ondernemers- en innovatievaardigheden, relationele vaardigheden en het vermogen om het ICT-potentieel volledig te benutten;

b) formele, informele en niet-formele onderwijs- en opleidingstrajecten aan te laten sluiten op de arbeidsmarkt om de inzetbaarheid van jongeren te vergroten en hen in staat te stellen hun potentieel ruim baan te geven, en zich persoonlijk en professioneel te ontplooien;

c) mogelijkheden te scheppen voor de mobiliteit van zoveel mogelijk jongeren, ongeacht hun achtergrond, economische situatie of de plaats/regio waar ze vandaan komen;

d) verder te werken aan de Europese instrumenten om de mobiliteit in het hele onderwijsbestel te vergemakkelijken en te bevorderen;

e) opname van de „Europass” (het model voor een Europees CV) in het toekomstige Europees vaardighedenpaspoort te ondersteunen ter bevordering van de mobiliteit.

f) samenwerkingsinitiatieven te ontplooien van overheden op basis van overeenkomsten die ervoor moeten zorgen dat de best mogelijke oplossingen worden gevonden voor een gedegen voorbereiding van leerlingen op de verantwoordelijkheden van het volwassen bestaan, om de samenwerking op te voeren tussen beroepsopleidingen, werkgevers en leerlingen bij de invoering van optimale (beroeps)onderwijstrajecten waarmee tegemoet wordt gekomen aan de verwachtingen van leerlingen en werkgevers, om werkgevers te betrekken bij het in kaart brengen van de problemen in het onderwijs en bij het formuleren van de oplossingen daarvoor, om scholen te steunen bij de totstandkoming van onderwijs- en preventieprogramma's, om jongeren stage te laten lopen en om werkgevers enthousiast te maken voor permanente educatie;

g) te benadrukken dat reeds op jonge leeftijd de basis wordt gelegd voor een goede gezondheid en lichamelijke beweging, die kunnen worden bestempeld als de voorwaarden voor een goed leven. Het verenigingsleven is een van de pijlers van de samenleving. Het Comité van de Regio's is dan ook beducht voor de consequenties die het groenboek van de Europese Commissie over „De toekomst van de btw” (COM(2010) 695) kan hebben voor verenigingen.

Wat het vlaggenschipinitiatief „Een digitale agenda voor Europa” betreft ziet het CvdR in dat het met name nodig is om:

a) lokale digitale agenda's op te stellen om via een zorgvuldig georganiseerde lokale en regionale en Europese samenwerking vaart te zetten achter een optimaal ITC-gebruik;

b) interoperabiliteit en interactieve overheidsdiensten te verbeteren door middel van nieuwe applicaties, zoals op de mens gerichte e-diensten, e-leren, e-gezondheid, e-stemmen, e-administratie, slimme vervoerssystemen en het gebruik van regionale informatie in de stedenbouw;

c) zich sterk te maken voor de digitale interne markt, die een hoeksteen is van de digitale agenda voor Europa, en steun te bieden aan grootschalige innovatieve projecten waarbij gebruik wordt gemaakt van Europese topexpertise en waarbij alle relevante actoren worden betrokken;

d) ervoor te zorgen dat er overal een gelijke en betaalbare toegang tot breedband is en proefprojecten te lanceren om de bestaande kloof op het vlak van e-toegankelijkheid te dichten;

e) gemeenschappelijke oplossingen te ontwikkelen voor kwesties op het vlak van gegevensbescherming en veiligheid bij ICT-producten en -diensten, wat een absolute voorwaarde is als men wil dat de burgers vertrouwen hierin hebben en gaan beseffen welke mogelijkheden hier worden geboden.

Wat het vlaggenschipinitiatief „Efficiënt gebruik van hulpbronnen” betreft ziet het CvdR in dat het met name nodig is om:

a) de governance in verband met de klimaatverandering te verbeteren door een rol toe te kennen aan de lokale en regionale overheden, omdat deze een sleutelrol vervullen bij het bestrijden van de klimaatverandering en het afzwakken van de gevolgen ervan en bij het bevorderen van een duurzamer gebruik van hulpmiddelen, alsmede om producenten en consumenten aan te zetten tot gedrag dat beter is voor het klimaat en waarbij hulpbronnen efficiënter worden gebruikt;

b) op gebruikers gerichte parameters voor waardetoevoeging en effectbeoordeling te creëren die door verschillende bestuurslagen gebruikt kunnen worden bij het bouwen aan een duurzame kennismaatschappij, en om in dit verband het aantal indicatoren te beperkt te houden om ervoor te zorgen dat er op efficiënte wijze een goed zichtbaar en voor het grote publiek begrijpelijk beleid kan worden ontwikkeld;

c) lokale of regionale klimaat- en energiestrategieën uit te voeren die zorgen voor meer „groene” overheidsopdrachten, incl. projecten gefinancierd met middelen van de lidstaten en de Europese Unie;

d) stappenplannen en overeenkomsten te gebruiken om politieke steun te kweken en een impuls te geven aan investeringen in klimaatvriendelijke infrastructuur, de vernieuwing van energiesystemen en ecologische openbare dienstverlening.

Wat het vlaggenschipinitiatief „Industriebeleid voor het globaliseringstijdperk” betreft ziet het CvdR in dat het met name nodig is om:

a) de modernisering van de industrie te bevorderen via strategische Europese projecten die een algehele stimulans vormen voor een effectieve uitwisseling van kennis en technologie (bijvoorbeeld wat groen vervoer of energie-efficiënt bouwen betreft);

b) te zorgen voor een kruisbestuiving van ideeën en bedrijfsmodellen via initiatieven als de „Ondernemende regio van Europa” om lokale en regionale overheden aldus aan te zetten tot nieuwe ontwikkelingen met betrekking tot het midden- en kleinbedrijf en de ondernemerscultuur;

c) voor regionale innovatie-ecosystemen te helpen zorgen en de samenwerking tussen de productiesector, universiteiten en technologiecentra te bevorderen ten behoeve van de economie en de werkgelegenheid;

d) maatregelen te nemen om de kwaliteit van openbare dienstverlening te verbeteren (bijv. voldoende dagopvangplaatsen voor kinderen) en gezinsvriendelijke arbeidsvoorwaarden te bevorderen (bijv. flexibele werktijden en werkgelegenheidsmodellen), zodat mensen werk en privéleven beter kunnen combineren.

Wat het vlaggenschipinitiatief „Een agenda voor nieuwe vaardigheden en banen” betreft ziet het CvdR in dat het met name nodig is om:

a) voorwaarden voor het creëren van banen te scheppen en met lokale maatregelen industriële en economische veranderingen in goede banen te leiden, bijvoorbeeld door na te gaan waar e-vaardigheden niet goed aansluiten op de praktijk en de hiermee samenhangende kansen voor het bedrijfsleven in kaart te brengen;

b) strategische samenwerking tussen lokale en regionale overheden, onderwijsinstellingen en bedrijven aan te moedigen om regionale innovatie-ecosystemen te verbeteren en in overeenstemming te brengen met het flexicurity-beleid;

c) lokale overheden aan te zetten tot maatregelen op het gebied van digitale geletterdheid, schooluitval, permanente educatie en zelfredzaamheid van ouderen;

d) de banden tussen bedrijven en universiteiten te verstevigen, bijvoorbeeld door in alle universitaire programma's stages in het bedrijfsleven op te nemen die studiepunten opleveren, en bij de uitwerking van programma's ook rekening te houden met de behoeften en uitdagingen van lerende werkenden, bijvoorbeeld door korte buitenlandverblijven en „Internationalisation at Home” mogelijk te maken.

Wat het vlaggenschipinitiatief „Europees platform tegen armoede” betreft ziet het CvdR in dat het met name nodig is om:

a) een lokale en regionale agenda voor sociale integratie te ontwikkelen om de lokale sociale dienstverlening efficiënter en voor iedereen toegankelijk te maken;

b) wettelijke bevoegdheden en programma's te gebruiken die toegesneden zijn op de lokale behoeften op het gebied van onderwijs, stedenbouw, sociale dienstverlening, veiligheid en culturele activiteiten, met het accent op jongeren en kinderen;

c) e-inclusie, de sociale economie, vrijwilligerswerk en maatschappelijk verantwoord ondernemen te stimuleren;

d) de doorgevoerde hervormingen te beoordelen, met name wat hun omvang en kosten en de impact van hun maatschappelijke vernieuwingen betreft, en nieuwe oplossingen die hun waarde hebben bewezen in heel Europa te verspreiden en lokaal toe te passen.

III. AANBEVELINGEN INZAKE MULTILEVEL GOVERNANCE EN FINANCIERING

Multilevel governance: territoriale pacten en politieke verantwoordelijkheid

15. Met een versterking van de regionale en lokale dimensie van de strategie wordt ernaar gestreefd om de lidstaten nauwer te betrekken bij de strategie en hiervoor een groter draagvlak in deze landen te creëren, zodat ze dichter bij de gewone burgers komt te staan en beter aansluit op hun wensen en verlangens.

16. Het CvdR staat nog altijd pal achter zijn voorstel voor een „Territoriaal Pact van Regionale en Lokale Overheden met betrekking tot de Europa 2020-Strategie”, waarvan het de bedoeling is dat meerdere bestuurslagen tegelijk verantwoordelijk worden gemaakt voor de strategie via een effectief partnerschap tussen de relevante organen van de Europese Unie en nationale, regionale en lokale overheden. Dit voorstel heeft de steun van het Europees Parlement, de Europese Commissie en de Europese Raad (3).

17. Verschillende van de uit de Europa 2020-strategie voortvloeiende nationale hervormingsprogramma's, die door de regeringen van de lidstaten in het kader van het Europees semester zijn ingediend bij de Europese Commissie, hebben melding gemaakt van de rol die de lokale en regionale overheden spelen bij het formuleren ervan. Daarentegen zijn er maar een paar NHP's waarin staat dat er is gekozen voor een op multilevel governance gebaseerde aanpak bij het implementeren van bepaalde onderdelen van de strategie. Slechts één NHP maakt expliciet gewag van het CvdR-voorstel betreffende Territoriale Pacten.

18. Het CvdR doet een dringend beroep op de lidstaten om hun regio's en steden te helpen bij de totstandbrenging van de Territoriale Pacten m.b.t. Europa 2020 (4), zodat deze samen met de centrale overheid in hun land nationale prioriteiten, verbintenissen en verslaggevingsprocedures t.a.v. de Europa 2020-doelstellingen kunnen ontwikkelen, waarbij volledig recht wordt gedaan aan het nationale wetgevingskader (5).

19. De Territoriale Pacten bieden een meerwaarde. Ze dienen zich te concentreren op een beperkt aantal specifieke prioriteiten die van bijzondere betekenis zijn voor de betrokken regio, en mogen niet verworden tot een nieuw bureaucratisch instrument. Ze moeten op natuurlijke wijze opgaan in de NHP's, zodat inachtneming van de beginselen van multilevel governance en partnerschap wordt verzekerd. Ze zouden de vorm van politieke verbintenissen kunnen aannemen, eventueel aangevuld met contracten die op basis van vrijwilligheid worden afgesloten tussen de verschillende overheidsorganen, waarbij de nadruk komt te liggen op governance en de tenuitvoerlegging van de Europa 2020-strategie. Territoriale Pacten zouden vooral kunnen worden ontwikkeld op beleidsterreinen waar de regionale en lokale overheden een sleutelrol vervullen bij het formuleren en implementeren van de kernprioriteiten en vlaggenschipinitiatieven van Europa 2020.

20. Er zijn verschillende voorbeelden bekend van overeenkomsten op basis van multilevel governance waarbij de nadruk ligt op het verwezenlijken van gemeenschappelijke doelstellingen op het gebied van territoriale ontwikkeling via een geïntegreerde en gecoördineerde beleidsaanpak. Ze onderscheiden zich sterk van elkaar, niet alleen vanwege hun onderscheiden doelstellingen, maar ook vanwege de reële verschillen die er op sociaaleconomisch, cultureel, institutioneel en milieugebied tussen de betrokken landen zijn. Enkele voorbeelden die hier kunnen worden genoemd, zijn de overeenkomsten in Oostenrijk (Territoriale Werkgelegenheidspacten), Spanje (Territoriale Pacten voor het platteland in Catalonië), België (het Vlaanderen in Actie Pact 2020 en het Plan Marshall 2. Vert voor Wallonië), het VK (het Greater Nottingham Partnership), Frankrijk (Territoriale Pacten voor Inclusie, planovereenkomsten tussen staat en regio) en Duitsland (het innovatie-initiatief „Ondernemende Regio's” van het Duitse ministerie van Onderwijs en Onderzoek). Het CvdR herbevestigt zijn vaste voornemen om zoveel mogelijk bekendheid te geven aan de opgedane ervaringen, waarmee het gezamenlijke leerprocessen wil stimuleren (6). Ook wijst het op de gemeenschappelijke activiteiten die worden ontplooid om, op basis van multi- of bilaterale samenwerkingsovereenkomsten tussen de betrokken partijen, de contacten tussen gemeenschappen en de lokale en regionale overheden van twee of meer naburige lidstaten aan te halen en verder te ontwikkelen.

21. Het CvdR herinnert aan de door zijn bureau voor de voorjaarsbijeenkomst 2011 van de Europese Raad opgestelde Verklaring, waarin wordt benadrukt dat de Territoriale Pacten ertoe zullen bijdragen dat de nieuwe strategie een territoriale dimensie krijgt en dat alle beleidsinstrumenten en financieringskanalen waarover de betrokken bestuurslagen beschikken, effectief zullen worden ingezet.

22. Omdat het voor de lokale en regionale autoriteiten nodig is om, overeenkomstig de wetgeving in de lidstaten en de Europese Unie, de Europa 2020-doelstellingen te verwezenlijken, zullen de EU-voorzitterschappen in de Conclusies van de Raad expliciet steun moeten betuigen aan het beginsel van multilevel governance, en ook aan het CvdR-voorstel aangaande Territoriale Pacten.

23. Analyse van de NHP's toont aan dat de lokale en regionale overheden in de meeste lidstaten onvoldoende zijn betrokken bij de uitwerking van deze programma's. Het CvdR roept de lidstaten dan ook op de decentrale overheden wel zo uitvoerig mogelijk te laten deelnemen aan de uitvoering van de NHP's. Een bottom-upstrategie voor die uitvoering, waarbij de bevoegde bestuursniveaus - overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel - zo nauw mogelijk worden betrokken, vergroot niet alleen de kans op succes van de NHP's, maar creëert daarvoor ook meer draagvlak. Het CvdR is bereid om in samenwerking met geïnteresseerde regio's territoriale-pactconcepten en regionale actieprogramma's te ontwikkelen, waarmee de Europa 2020-strategie in praktijk kan worden gebracht en de vlaggenschipinitiatieven op regionaal niveau kunnen worden verwezenlijkt. Het gaat hier met name om programma's als de Local Digital Agenda en de Local Innovation Agenda, met behulp waarvan een regio zich op intelligente wijze kan specialiseren, haar samenwerking in Europees verband kan opbouwen en een basis kan leggen voor haar eigen welvaart.

24. Het is belangrijk dat er regionale innovatiecapaciteit wordt opgebouwd op basis van intelligente specialisatie en complementariteiten in naburige regio's. De mogelijkheden die Europese macroregio's bieden, zullen ten volle moeten worden benut, teneinde grotere markten te creëren en te dienen als innovatieve proeftuinen ter bevordering van de groei. In dit opzicht is het duidelijk dat de Oostzeeregio kan dienen als wegbereider en toonbeeld voor heel Europa.

Multilevel governance: de cruciale rol van de implementatie

25. Er gaapt een diepe kloof tussen de meest actuele onderzoeksresultaten en de dagelijkse realiteit. Op regionaal niveau zullen doortastende maatregelen moeten worden genomen om onderzoeksresultaten om te zetten in innovaties die zijn afgestemd op de plaatselijke omstandigheden en overal in Europa kunnen worden toegepast. Lokale en regionale overheden moeten publiek-private partnerschappen in gang zetten en participatie aan de basis aanmoedigen (de zog. gebruikersgestuurde open innovatie in open samenlevingen ter realisering van waardecreatie).

26. De vlaggenschipinitiatieven „Innovatie-Unie” (7) en „Digitale Agenda” (8) spelen een cruciale overkoepelende rol als het erom gaat, gunstige voorwaarden te scheppen voor het overbruggen van de kloof tussen actuele onderzoeksresultaten en dagelijkse praktijk. Aan de hand van de meest recente onderzoeksresultaten zullen de strategische en operationele praktijken op lokaal en regionaal niveau verder moeten worden ontwikkeld of zelfs radicaal moeten worden veranderd.

27. Er zal actief moeten worden gewerkt aan het bevorderen van innovaties in de dienstverlening, zodat de procedures op een nieuwe leest kunnen worden geschoeid en het gebruik ervan komt te berusten op het principe van digitaal systeemdenken.

28. De Commissie moet snel actie ondernemen om de ontwikkeling van m.n. de digitale interne markt te onderbouwen en middelen uit te trekken voor een aantal grootschalige O&O-initiatieven, bedoeld om globale onderzoeksresultaten op een multidisciplinaire en creatieve wijze om te zetten en gestalte te geven in praktische alledaagse toepassingen. Het zal hier moeten gaan om proefprojecten waarbij de beste deskundigen en veranderingsagenten met verschillende specialisaties worden aangetrokken.

29. De Commissie wordt opgeroepen om samen met het CvdR een grootschalige voorlichtingscampagne op te zetten om de lokale en regionale besluitvormers en het grote publiek meer bewust te maken van het belang van Europa 2020. In het kader hiervan stelt het Comité voor om samen met de Commissie een „Handboek met informatie over de Europa 2020-strategie voor steden en regio's” op te stellen, waarin duidelijk wordt uitgelegd hoe deze overheden kunnen bijdragen aan de tenuitvoerlegging van de strategie en welke financieringsmogelijkheden er zijn op de verschillende niveaus (nationaal, lokaal, regionaal en Europese Unie).

30. Het CvdR zal doorgaan met zijn inspanningen om via zijn Europa 2020-monitoringplatform toezicht te houden op de uitvoering van de Europa 2020-strategie aan de basis. Het zal van zijn kant proberen de slaagkansen van de nieuwe strategie te vergroten door in het kader van het Europees semester elk jaar in december, voorafgaande aan de jaarlijkse groeianalyse van de Commissie en de voorjaarbijeenkomst van de Europese Raad, de resultaten van zijn monitoringactiviteiten te publiceren.

Financiering: de behoefte aan synergie tussen de verschillende financieringsbronnen

31. De werkelijke uitdaging waarvoor de Europese Unie, de lidstaten en de regio's zich gesteld zien, bestaat uit het realiseren van de vereiste synergie tussen de verschillende financiële instrumenten (zowel particuliere als publieke), wat het mogelijk zal maken om de Europa 2020-strategie uit te voeren. Nationale, regionale en lokale budgetten dienen beter op elkaar te worden afgestemd, zodat regio's en steden effectiever gebruik kunnen maken van de structuurfondsen en andere programma's van de Europese Unie.

32. Er zal vooral meer moeten worden gedaan om de beschikbare middelen te concentreren op de verwezenlijking van de Europa 2020-doelstellingen. Cohesiebeleid en Europa 2020-strategie dienen op elkaar aan te sluiten, waardoor het daadwerkelijk mogelijk wordt om de armere regio's in de Europese Unie ook in de toekomst te helpen met het inhalen van hun achterstand, meer coherentie tussen de verschillende beleidsonderdelen van de Europese Unie te verkrijgen en het cohesiebeleid te ontwikkelen tot een instrument dat een sleutelrol speelt bij het realiseren van groei, waarbij ook maatschappelijke uitdagingen als vergrijzing en klimaatverandering worden aangepakt. (9)

33. In dit verband zijn twee voorstellen (10) van de Commissie voor het nieuwe financiële meerjarenkader (periode na 2013) van belang. Deze hebben betrekking op 1) partnerschapscontracten voor ontwikkeling en investeringen tussen de Commissie en de lidstaat waarin de verplichtingen van de partners op nationaal, regionaal en lokaal niveau worden vastgelegd, en 2) een gemeenschappelijk strategisch kader met het oog op sterkere integratie van EU-beleidsmaatregelen ter uitvoering van de Europa 2020-strategie en de cohesiedoelstellingen, wat in de plaats zou komen van de huidige, afzonderlijke pakketten strategische beleidsrichtsnoeren.

34. Er zij nogmaals herinnerd aan de maatregelen in het kader van het cohesiebeleid om regionale innovatiesystemen en instrumenten voor territoriale samenwerking van de grond te krijgen, aan het risicokapitaal dat wordt vrijgemaakt, en aan de maatregelen die worden genomen om sneller innovatieve producten op de markt te brengen en de betrokken partijen uit het bedrijfsleven, de wetenschap en het openbaar bestuur in een gezamenlijk netwerk onder te brengen (11).

35. Ook wordt er nogmaals op gewezen dat een slechts op het ene criterium van het bbp gebaseerde aanpak niet voldoende is om zaken als klimaatverandering, efficiënt gebruik van hulpbronnen, levenskwaliteit en bestrijding van sociale uitsluiting aan te pakken. De indexen die door de autoriteiten op lokaal, regionaal en nationaal niveau en op het niveau van de Europese Unie kunnen worden gebruikt, dienen uniform te zijn en moeten de ontwikkeling en verbreiding van maatschappelijke innovaties en de samenhang in het besluitvormingsproces bevorderen (12). Deze aanvullende indicatoren moeten in aanmerking worden genomen bij de uitvoering en evaluatie van het cohesiebeleid, zodat het ontwikkelingspeil van elke afzonderlijke regio beter tot uitdrukking komt (13).

36. De Commissie wordt verzocht om het aangaan van nieuwe territoriale partnerschappen te bevorderen door het beheer van programma's voor interregionale samenwerking te vereenvoudigen en te verbeteren (14).

37. Regio's en steden moeten meer mogelijkheden krijgen om gebruik te maken van het zevende kaderprogramma, het programma voor concurrentievermogen en innovatie en vergelijkbare initiatieven. Met name de mogelijkheden van digitalisering en de nieuwe sleuteltechnologieën dienen ten volle te worden benut ter modernisering van het regionale innovatiebeleid.

Financiering: open innovatie en openbare aanbestedingen als middelen om zuinig om te gaan met hulpbronnen

38. Innovatie is het resultaat van een combinatie van verschillende factoren en multidisciplinaire benaderingen. Er moeten maatregelen worden genomen om het structurele en relationele kapitaal van regio's te vergroten, zowel intern in praktijkgemeenschappen als in samenwerking met andere regio's.

39. Ondernemingen moeten zich heroriënteren op hun strategieën en op ruime schaal gebruikmaken van de collectieve hulpbronnen waarover de eigen regio beschikt. Ze zijn voor hun succes dan ook afhankelijk van het aanwezige sociale kapitaal. Tegelijkertijd wil het CvdR de regio's aanmoedigen om zich te richten op open innovatie, waarbij het individu centraal staat in publiek-private partnerschappen met een cruciale rol voor universiteiten en andere kennisinstellingen, om m.a.w. het Triple Helix-concept te moderniseren.

40. Precommerciële overheidsaankopen zijn een goed middel om de kloof tussen maatschappelijke innovatie en technologische oplossingen te overbruggen. Via een vernieuwing van de aanbestedingsregels dient de rol van overheden te worden versterkt, zodat kan worden gekozen voor de voordeligste offertes (15). Mits de bestekken en procedures regionaal kunnen worden gecoördineerd, kunnen precommerciële overheidsaankopen ook in belangrijke mate de totstandbrenging van een interne markt in Europa naderbij brengen.

41. Precommerciële overheidsaankopen kunnen nog meer effect sorteren als ze worden gecombineerd met open-innovatiepraktijken, gericht op een versnelde ontwikkeling van de groene kennismaatschappij, m.a.w. als ze worden gebruikt om gemeenschappelijke, herbruikbare oplossingen uit te werken voor de ontwikkeling van infrastructuurvoorzieningen en diensten die de grondslag vormen voor de moderne innovatie-ecosystemen van vandaag de dag.

Brussel, 12 oktober 2011 De voorzitster van het Comité van de Regio's Mercedes BRESSO

(1) Europees semester en Jaarlijkse groeianalyse, COM(2011) 11.

(2) Europese Commissie, Europa 2020-strategie, COM(2010) 2020 definitief en de brief van de secretaris-generaal aan het CvdR van 19 juli 2010.

(3) CdR 199/2010 fin: Resolutie over „Een grotere betrokkenheid van de lokale en regionale overheden bij de Europa 2020-strategie”.

(4) CdR73/2011: Verklaring voor de voorjaarsbijeenkomst 2011 van de Europese Raad.

(5) CdR 199/2010 fin: Resolutie over „Een grotere betrokkenheid van lokale en regionale overheden bij de Europa 2020-strategie”.

(6) Hiertoe is een speciale webpagina geactiveerd op de aan het Europa 2020-monitoringplatform gewijde CvdR-website.

(7) CdR 373/2010 fin: Advies over het Europa 2020-kerninitiatief Innovatie-Unie.

(8) CdR 104/2010 fin: Advies over de Digitale Agenda voor Europa.

(9) COM(2010) 700: Evaluatie van de EU-begroting.

(10) Ibid.

(11) CdR 223-2010 fin: Advies over de Bijdrage van het cohesiebeleid aan de Europa 2020-strategie.

(12) CdR 163-2010 fin: Advies over Het bbp en verder – Meting van de vooruitgang.

(13) CdR 369/2010 fin: Advies over Het vijfde cohesieverslag.

(14) Ibid.

(15) CdR 70/2011 fin: Advies over de Modernisering van het EU-beleid inzake overheidsopdrachten.