COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 13.05.1998 
COM(1998)298 def. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE 
AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD 
De radiofrequentiebehoeften voor de uitvoering van het beieid van de 
Gemeenschap in de context van de 
WERELDRADIOCOMMUNICATIECONFERENTIE 1999 
(WRC-99) 

INHOUD 
SAMENVATTING I 
1. INLEIDING 1 
2. DE WERELDRADIOCOMMUNICATIECONFERENTIES EN EUROPA 3 
2.1 De evoluerende context van de WRC-onderhandelingen 3 
2.2 De resultaten van de WRC-97 5 
2.3 Evaluatie van het Europese standpunt op de WRC-97 7 
3. DE WRC-99 IN DE CONTEXT VAN HET RELEVANTE GEMEENSCHAPPELIJKE 
BELEID 8 
3.1 Terrestrische mobiele communicatie/ UMTS 9 
3.2 Satellietdiensten met inbegrip van omroepdiensten 10 
3.3 Luchtvaart- en satelliet-radionavigatiediensten/GNSS 11 
3.4 Aardobservatie 12 
4. VOORBEREIDING VAN DE WRC-99 IN DE CONTEXT VAN DE 
GEMEENSCHAP 13 
4.1 Verenigbaarheid van de Europese standpunten voor de WRC-99 met het 
relevante communautaire beleid 13 
4.2 Evenwichtige afweging van de onderscheiden radiocommunicatiebelangen 14 
4.3 Coördinatie van de standpunten met die van derde landen en regio's 15 
4.4 Een goede vertegenwoordiging van de belangen van de Gemeenschap op 
de WRC-99 15 
5. CONCLUSIE 17 
BIJLAGE Woordenlijst 
yf* 
SAMENVATTING 
Een hete reeks radiocommunicatietechnieken en -diensten is van 
levensbelang geworden voor de Europese economie en consumenten en voor 
de veiligheid van de bevolking. Zij zorgen voor essentiële verbindingen in de 
openbare en particuliere telecommunicatienetwerken, waarborgen de 
doeltreffendheid en veiligheid van het vervoer over land, over zee en in de lucht, 
maken de uitzending van informatie- en ontspanningsdiensten mogelijk, spelen een 
belangrijke rol bij de voorspelling van het weer, dragen bij tot de bestrijding van de 
vervuiling en vervullen een groot aantal andere functies die belangrijk zijn in een 
moderne samenleving. Al deze radiocommunicatiediensten concurreren met 
elkaar voor het gebruik van de schaarse hulpbron radiospectrum. 
Beslissingen over welke soorten diensten gebruik mogen maken van welke 
frequenties, en onder welke voorwaarden, worden genomen op de 
Wereldradiocommunicatieconferenties (WRC's), die worden georganiseerd onder 
de auspiciën van de Internationale telecommunicatie-unie (ITU) en waaraan alle 15 
lidstaten van de Europese Unie deelnemen. Op de jaatste WRC in 1997 zijn 
belangrijke besluiten genomen over mobiele en satellietcommunicatie, 
omroepdiensten en luchtvaart- en satelliet-radionavigatiediensten. De volgende WRC 
vindt plaats in 1999. 
De context voor dergelijke WRC's is aanmerkelijk gewijzigd. Wat oorspronkelijk 
een hoofdzakelijk technische kwestie was, is geëvolueerd tot een situatie 
waarin de economische en politieke krachten, voortgestuwd door de 
liberalisatie, concurrentie, mondialisering en technologische innovatie in de 
communicatie- en informatiesectoren, een sleutelrol zijn gaan spelen bij de 
toekenning van de benodigde frequenties. Hoewel de WRC's bepaalde delen van 
het spectrum reserveren voor het verlenen van specifieke diensten en er niet over 
beslissen welke ondernemingen welke frequenties gebruiken, heeft de grote 
lobbykracht van door nationale overheden ondersteunde consortia en 
belangengroepen de indruk doen ontstaan dat het frequentiespectrum op de WRC's 
op basis van de verschillende commerciële belangen wordt verdeeld. Van belang is 
niet alleen de toegenomen macht van de economische krachten, maar ook de 
technische complexiteit van het probleem en de potentiële gevolgen van 
frequentietoekenningsbeslissingen op de wereldwijde marktstructuur. Dit alles heeft 
ertoe geleid dat op de WRC's slechts voorlopige besluiten worden genomen, in 
afwachting van een verdere verduidelijking van de technische implicaties en van 
verder nationaal en regionaal overleg met alle betrokken partijen met het oog op 
politieke steun voor de te bereiken doelstellingen en te verdedigen standpunten. 
Wat de Gemeenschap betreft, hangt de tenuitvoerlegging van een aantal 
sectoren van het communautaire beleid af van de beschikbaarheid van 
radiofrequenties. Dit geldt met name voor mobiele en satellietcommunicatie, 
omroepdiensten, luchtvaart- en satelliet-radionavigatiediensten en 
aardobservatie. De context van de politieke besluitvorming inzake dergelijke 
beleidssectoren verschilt echter naargelang het bijvoorbeeld de problemen betreft 
van de voltooiing van de interne markt, internationale samenwerking en 
markttoegang of OTO-beleidsdoelstellingen. Als gevolg daarvan wordt het probleem 
van de toekenning van frequenties voor de genoemde communautaire 
beleidssectoren van geval tot geval op het operationele niveau aangepakt, en niet 
als onderdeel van een samenhangend Europees strategisch frequentiespectrumplan 
//& 
op lange termijn, waarover op politiek niveau wordt beslist. In afwezigheid van 
beleidsprioriteiten in verband met de beschikbaarheid van spectrum voor de 
tenuitvoerlegging van het communautaire beleid, moeten de technische 
deskundigen bij de toekenning van radiofrequenties zelf een evenwicht zoeken 
tussen commerciële en openbare belangen. 
De Europese standpunten voor WRC's worden uitgewerkt en besproken door de 
lidstaten op nationaal niveau en in het kader van de CEPT (Europese Conferentie 
van PTT-administraties). In het kader van de CEPT werken 43 Europese landen 
samen. Dit moet leiden tot geharmoniseerde frequentietoekenningen die de grenzen 
van de Gemeenschap overschrijden, wanneer althans de harmonisatiemaatregelen 
goed ten uitvoer worden gelegd. Aangezien bovendien elke ITU/WRC-lidstaat één 
stem heeft, levert een eensgezind CEPT-standpunt voor Europa een sterke 
onderhandelings- en stemmingspostie op tegenover derde landen en regio's. 
De lidstaten zijn er geen voorstander van dat de Gemeenschap namens de lidstaten 
op de WRC's onderhandelt. Gezien de ontwikkeling van de WRC-context wordt 
echter de behoefte steeds groter om de WRC-standpunten in de bredere 
politieke context te steunen, rekening houdende met het feit dat uiteenlopende 
standpunten van de op de WRC's onderhandelende partijen met betrekking tot 
frequentieharmonisatie gewoonlijk zijn gebaseerd op uiteenlopende politieke 
beoordelingen van radiocommunicatiesystemen van commercieel en algemeen 
belang. Dit wordt bijvoorbeeld duidelijk wanneer Europa vraagt om aanvullende 
frequenties voor de ontwikkeling van mobiele communicatie van de derde generatie 
(UMTS), hetgeen kan stuiten op tegenstand van andere landen die zich eerder 
richten op satellietcommunicatie (bijvoorbeeld de VS) of in verband met het afbouwen 
of "verhuizen" van bestaande systemen (bijvoorbeeld ontwikkelingslanden). Er kan 
behoefte bestaan aan spectrum voor luchtvaart- en radionavigatiediensten om te 
voldoen aan de vraag naar toepassingen, die zowel van algemeen belang als 
commercieel kunnen zijn, afhankelijk van de nationale eisen en prioriteiten en 
rekening houdende met claims die op datzelfde spectrum worden gelegd door 
commerciële mobiele satellietexploitanten. Een doeltreffende politieke 
ruggensteun van de uitgewerkte technische standpunten is derhalve van 
wezenlijk belang voor het bereiken van goede resultaten op de WRC en voor 
een goede technische en politieke vertegenwoordiging van de communautaire 
belangen in de contacten met de belangrijkste handelspartners. De 
Gemeenschap, vertegenwoordigd door de Commissie, kan in dit opzicht een 
sleutelrol spelen, op voorwaarde dat de lidstaten zelf politieke steun geven aan de 
uitgewerkte WRC-standpunten. 
De coördinatie van standpunten van de lidstaten in het kader van de CEPT voor de 
WRC's van 1995 en 1997 hebben in het algemeen geleid tot resultaten die het 
mogelijk hebben gemaakt de Europese radiocommunicatiemarkt verder te 
ontwikkelen. Voor de WRC-97 hebben de 43 CEPT-landen zo'n 300 zogeheten 
ECP's (European Common Proposals) ondertekend voor de 50 te behandelen 
agendapunten, waarvan de meeste door de conferentie werden goedgekeurd. 
Ondanks deze in het algemeen bevredigende steun van de Europese landen aan de 
op de WRC-97 ingediende gemeenschappelijke Europese standpunten, kon voor 
bijzonder controverse kwesties geen oplossing worden gevonden op basis van 
alleen de technische standpunten, zoals bijvoorbeeld voor 
satellietbreedbanddiensten en luchtvaart- en satellietradionavigatiediensten. 
Gezien de complexiteit van deze kwesties in economisch en strategisch opzicht, had 
een aantal lidstaten ofwel het relevante ECP niet ondertekend, of kreeg gedurende 
de onderhandelingen van de hoofdstad opdracht de steun daarvoor in te trekken. 
Wanneer er door de politieke instanties geen instructies a priori worden 
gegeven met betrekking door de op technisch niveau te bereiken 
doelstellingen, kan Europa's onderhandelingspositie sterk worden ondermijnd. 
Op de komende WRC-99 worden de frequentiebehoeften voor de tenuitvoerlegging 
van het communautaire beleid op het gebied van satelliet- en mobiele communicatie, 
omroepdiensten, luchtvaart- en satelliet-radionavigatiediensten en aardobservatie 
opnieuw besproken. Het communautaire beleidskader voor satelliet- en mobiele 
communicatie, dat voorziet in nauw overleg en hechte coördinatie met de industrie en 
de vertegenwoordigende organisaties, maakt het mogelijk het relevante 
communautaire beleid vrij precies te vertalen in frequentiebehoeften die op de WRC's 
moeten worden verdedigd. Voor de andere genoemde sectoren van het 
communautaire beleid is de raadpleging en coördinatie echter minder 
ontwikkeld, wat ertoe kan leiden dat bij het overleg voor de toekenning van 
frequenties de commerciële telecommunicatiesector zwaarder op de 
besluitvorming weegt. 
In overeenstemming met de conclusies van de Raad van 22 september 1997, die zijn 
vastgesteld op basis van de Mededeling van de Commissie aan het Europees 
Parlement en de Raad betreffende de WRC-97, zal de Europese Commissie het 
WRC-99-proces voorbereiden met de hierna geschetste doelstellingen voor 
ogen. 
1. Zorgen voor de verenigbaarheid van de Europese standpunten voor de WRC met 
het relevante communautaire beleid, zowel voor als tijdens de conferentie. 
2. De Europese industrie ertoe aansporen radiocommunicatie-initiatieven voor te 
stellen en de Europese industrie en andere relevante actoren en organisaties 
betrekken bij de ontwikkeling van de gemeenschappelijke Europese standpunten 
over onder andere mobiele en satellietcommunicatie, omroep, luchtvaardiensten, 
radionavigatie en aardobservatie. 
3. Contacten leggen en onderhouden met derde landen en regio's teneinde 
Europese doelstellingen te bevorderen en reeds voor de start van de conferentie 
te komen tot een bepaalde mate van harmonisatie van de voorstellen. 
4. Versterken van de onderhandelingspositie van Europa op de WRC's en resultaten 
bereiken die zowel de Europese economie als haar burgers ten goede komen. 
Er moet echter op deze doelstellingen worden ingegaan in een algemene herziening 
van het spectrumbeleid in de Gemeenschap, waarin de frequentiebehoeften van 
het communautair beleid worden behandeld als onderdeel van een 
samenhangend Europees strategisch spectrumplan voor de lange termijn, 
waarin de commerciële en algemene belangen goed met elkaar in evenwicht 
worden gebracht, dat is gebaseerd op breed overleg met alle betrokken 
partijen, dat op politiek niveau wordt gesteund en dat de totstandkoming van 
Europese standpunten voor de WRC's mogelijk maakt. 
De Commissie heeft het voornemen om een brede raadpleging van alle betrokken 
partijen te organiseren om dit probleem aan te kaarten, en zij zal het Europees 
Parlement en de Raad in kennis stellen van de doeltreffendheid van de huidige 
regelingen op het gebied van het spectrumbeleid in Europa en over de eventuele 
behoefte aan communautaire initiatieven op dit gebied, met inbegrip van een 
eventuele communautaire vertegenwoordiging op de WRC. 
Deze mededeling is opgesteld met als doel: 
• in het Europees Parlement en de Raad een politieke discussie te lanceren 
over de communautaire belangen die op de WRC's op het spel staan, met 
name met het oog op de WRC-99 en uitgaande van de resultaten van de 
WRC-97, en een goede betrokkenheid van alle partijen bij de desbetreffende 
voorbereiding te waarborgen; 
• informatie te verstrekken over het relevante communautaire beleid in van de 
toekenning van frequentiespectrum afhankelijke sectoren waarmee de 
WRC-beslissingen verenigbaar moeten zijn en waarmee derhalve bij de 
uitwerking van de standpunten voor de WRC-99 rekening moet worden 
gehouden; 
• toelichting te verstrekken over de rol van de Gemeenschap en de Europese 
Commissie in het WRC-proces; en 
• te wijzen op de noodzaak WRC-kwesties op politiek niveau en in het kader 
van de vaststelling van een strategische spectrumplanning op de lange 
termijn te behandelen. 
IV 
1. INLEIDING 
Een hele reeks van radiocommunicatietechnieken en -diensten is van levensbelang 
geworden voor de Europese economie en voor de veiligheid van de bevolking, en 
gezien de toenemende afhankelijkheid van de samenleving van draadloze informatie 
en communicatie zijn voor de Europese economie frequentiespectrumproblemen 
vanuit economisch en bestuursrechtelijk standpunt en met het oog op de 
welvaart, consumentenbelangen en veiligheid van de bevolking van kritisch 
belang geworden. 
De planning van het gebruik van frequentiebanden door diensten (zoals mobiele en 
satelliettelefonie en omroepdiensten) op nationaal, communautair en wereldwijd 
niveau hangt af van de besluiten die worden genomen op de 
Wereldradiocommunicatieconferenties (WRC's)1. Op de WRC's beslissen de 186 
lidstaten van de Internationale Telecommunicatie-unie (ITU), met inbegrip van de 15 
lidstaten van de Europese Unie, of, hoe en onder welke voorwaarden aan de 
frequentiebehoeften van bestaande en geplande radiocommunicatiesystemen kan 
worden voldaan^. 
Gezien de steeds toenemende mondialisering, liberalisatie, concurrentie en 
technologische innovatie in de communicatie- en informatiesector, krijgt het overleg 
over de frequentiebehoeften in het kader van de WRC's een steeds groter belang 
voor de bedrijfswereld en de beleidsmakers. Door de volledige liberalisatie van de 
telecommunicatiediensten en -infrastructuur met ingang van januari 1998 is de keuze 
aan diensten toegenomen. Tezelfdertijd echter neemt de vraag naar spectrum toe en 
dus moeten er politieke keuzes worden gemaakt met het oog op een eerlijke en 
evenwichtige verdeling van deze schaarse hulpbron over de verschillende, met 
elkaar concurrerende belangen. Voorts zijn frequenties en baanposities schaarse 
hulpronnen waarvan toewijzing en gebruik in bepaalde gevallen wellicht in het licht 
van de mededingingsvoorschriften moeten worden bestudeerd. In de wedren naar de 
toekomstige informatiemaatschappij kan de toegang tot en het gebruik van 
wereldwijd geharmoniseerde frequentiebanden derhalve een belangrijk 
concurrentievoordeel opleveren. 
De op vorige WRC's genomen besluiten hebben bijvoorbeeld de ontwikkeling van 
mobiele telefonie (GSM), satelliettelefonie (S-PCS) en rechtstreekse omroep per 
satelliet (DTH) mogelijk gemaakt. Recenter nog heeft de WRC-97 spectrum 
vrijgemaakt voor de levering van satelliet-breedbandmultimediadiensten. Op de WRC 
van 1999 zullen opnieuw beslissingen worden genomen over de 
spectrumbehoeften van communicatiesystemen voor de massamarkt van de 
eenentwintigste eeuw. Dergelijke systemen, bijvoorbeeld satellietbreedband (zoals 
1 Zie bijlage 1 voor een woordenlijst. 
^ Gedetailleerde achtergrondinformatie over het beheer van frequentiebanden en over de WRC's kan 
worden aangetroffen in de Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad 
over de Wereldradiocommunicatieconferentie 1997 (WRC-97), COM(97) 304 def. van 18.6.97. 
Aangestipt moet worden dat op de WRC's besluiten worden getroffen over de beschikbaarheid van 
frequentiebanden voor de levering van diensten en niet over wie de toestemming krijgt om het 
aldus vrijgemaakte spectrum te gebruiken. Besluiten daarover worden nog steeds op nationaal 
niveau getroffen. 
onder meer voorgesteld door Teledesic en SkyBridge) en terrestrische mobiele 
breedbandsystemen (UMTS - Universal Mobile Telecommunications System), 
worden de bouwstenen van de opkomende informatiemaatschappij. Afgezien van de 
bespreking van de frequentiebehoeften van dergelijke wereldomspannende diensten 
voor de massamarkt zal de WRC-99 zich buigen over de frequentiebehoeften van 
diensten die niet direct verbonden zijn met commerciële belangen, maar die 
desondanks omwille van politieke, culturele, de consumenten betreffende, 
maatschappelijk-economische, strategische of veiligheidsredenen belangrijk 
zijn, zoals satelliet-radionavigatiediensten, mobiele luchtvaart- en maritieme 
diensten en aardobservatie. 
Op de vorige radioconferentie in 1997 (WRC-97) is, zoals gebruikelijk, een resolutie 
aangenomen over de agenda voor de volgende conferentie (WRC-99)^. Deze 
agenda omvat meer dan 40 afzonderlijke punten, waaronder kwesties die van zeer 
groot belang zijn voor de Gemeenschap, zoals terrestrische mobiele communicatie, 
satelliet-radionavigatiediensten, mobiele luchtvaart- en maritieme diensten, mobiele 
en vaste satellietdiensten, omroepdiensten en aardobservatie. 
Deze mededeling is een follow-up op de conclusies die de Raad op 22 september 
1997 heeft vastgesteld op basis van de mededeling van de Commissie van 18 juni 
1997 over de Wereldradiocommunicatieconferentie van 1997^. In deze conclusies 
van de Raad wordt de Commissie verzocht erover te waken dat bij de uitwerking van 
de Europese standpunten voor de WRC's met de belangen van de Gemeenschap 
rekening wordt gehouden, de betrokken partijen worden geraadpleegd om de 
frequentiebehoeften voor het beleid van de Gemeenschap en de ontwikkeling van het 
bedrijfsleven vast te stellen, en bilaterale contacten worden gelegd met derde landen 
en regio's om zo reeds voor het begin van de conferentie de standpunten dichter bij 
elkaar te brengen. 
In deze mededeling wordt de achtergrond van de WRC's kort beschreven en worden 
de resultaten van de WRC-97 voor de Gemeenschap geëvalueerd. Voorts worden de 
op de agenda van de WRC-99 geplaatste problemen die van bijzonder communautair 
belang zijn aangegeven. Tenslotte wordt enige aandacht besteed aan de 
voorbereiding van de WRC-99, met name wat de in dat verband geplande activiteiten 
van de Europese Commissie betreft. 
Het algemene oogmerk van deze mededeling en van het communautaire 
optreden in verband met de WRC's en de WRC-99 in het bijzonder is ervoor te 
zorgen dat de WRC-besluiten verenigbaar zijn met het relevante beleid van de 
Gemeenschap, dat in de voor de WRC's uitgewerkte standpunten de 
commerciële belangen en het openbaar belang met elkaar In evenwicht worden 
gebracht en dat deze standpunten door de beleidsmakers worden 
ondersteund. 
Resolutie GTPLEN1-3 (WRC-97): Agenda voor de Wereldradiocommunicatieconferentie 1999, 
ITU, Def. Acts of de WRC-97. Genève, 1997. 
Conclusies van de Raad over de mededeling van de Commissie betreffende de WRC-97, 
september 1997. 
2. DE WERELDRADIOCOMMUNICATIECONFERENTIES EN EUROPA 
2.1 De evoluerende context van de WRC-onderhandelingen 
Het overleg ter voorbereiding van de WRC's is de afgelopen jaren steeds intensiever 
geworden, zowel wat het aantal besproken onderwerpen betreft als wat de omvang 
betreft van de hulpmiddelen die de overheidsinstellingen en het bedrijfsleven 
vrijmaken om in een internationale context aan de frequentiebehoeften te voldoen. 
Op de WRC-97, bijvoorbeeld, hebben ongeveer 1800 vertegenwoordigers van 131 
ITU-lidstaten en internationale organisaties vier weken intensieve en allesomvattende 
onderhandelingen nodig gehad om over een groot aantal problemen tot 
overeenkomst te kunnen komen. Hoewel bepaalde politieke instanties het WRC-
overleg nog steeds als een hoofdzakelijk technische kwestie beschouwen, heeft de 
ervaring uitgewezen dat commerciële en politieke invloed op het overleg van 
doorslaggevend belang kunnen zijn. 
Overwegingen van economische aard krijgen een steeds groter gewicht in de 
besluitvorming voor de toekenning van frequenties en er wordt aangenomen dat dit 
bijdraagt tot een efficiënter gebruik van de radiofrequenties. Er kunnen bij de WRC-
onderhandelingen dan ook bepaalde trends worden waargenomen die het 
vroegere technische karakter van de WRC's ombuigen en die hebben 
geresulteerd in een toegenomen aandacht voor de commerciële en politieke 
argumenten bij de toekenning van frequenties. Dergelijke trends zijn: 
• een regionalisering van de standpunten 
Teneinde op de WRC's steun te krijgen voor hun nationale standpunten, plegen 
de verschillende landen steeds vaker van te voren overleg over hun WRC-
standpunten in het kader van hun regionale telecommunicatieorganisates zoals 
CEPT (Europa), CITEL (de Amerika's), APT (de Asia-Pacific Telecommunity) en 
de Arabische en Afrikaanse instellingen^. 
• de betrokkenheid van de bedrijfswereld 
De bedrijfswereld is steeds meer betrokken bij het WRC-proces, zowel via 
internationale lobbying en marketing, voorafgaand aan en tijdens de 
conferenties, als via vertegenwoordiging in (en zelfs financiële ondersteuning 
van) de nationale afvaardigingen op de WRC's. 
• WRC-besluiten maken technologische vernieuwingen mogelijk 
Om de ontwikkeling van nieuwe systemen en het aantrekken van investeringen 
te vergemakkelijken, zijn tijdige WRC-besluiten over de beschikbaarheid van 
frequenties vereist. Hoewel bijvoorbeeld niet wordt verwacht dat reeds vóór de 
conferentie van 2002 satelliet- en mobiele breedbandsystemen in de handel 
5 Hoewel op de WRC's wordt getracht besluiten te nemen op basis van een consensus en stemming 
over de problemen wordt vermeden, moedigt het bewustzijn dat Europa over 43 stemmen beschikt 
er de andere regio's toe aan om een compromis na te streven dat voor Europa aanvaardbaar is. Op 
WRC-97 werd de trend naar een regionalisering van de standpunten erkend en werd resolutie 
PLEN-2/WRC-97 betreffende de regionale voorbereiding van de Wereldradioconferenties 
goedgekeurd. ITU, Def. Acts van de WRC-97, Genève 1997. 
zullen worden gebracht, is het noodzakelijk om nu al besluiten betreffende de 
beschikbaarheid van frequenties te nemen. Het overleg op de WRC's over de 
frequentiebehoeften voor nieuwe radiosystemen wordt steeds meer gebaseerd 
op technologische veronderstellingen en marktprognoses en dient soms als 
springplank om het technologische leiderschap van bepaalde spelers te 
versterken. 
• de effecten van WRC-besluiten op de regelgeving 
De WRC-besluiten hebben gevolgen voor de regelgeving. De hoeveelheid 
spectrum, bijvoorbeeld, die op een WRC voor een bepaald type dienst wordt 
vrijgegeven, heeft directe gevolgen voor het aantal vergunningen op nationaal 
en internationaal niveau dat voor de levering van die dienst kan worden 
verleend en heeft bijgevolg een effect op het algemene concurrentievermogen. 
Daarom moet de voorkeur worden gegeven aan oplossingen die het mogelijk 
maken om voor de desbetreffende diensten zoveel mogelijk vergunningen af te 
geven. 
• de betrokkenheid van politieke instanties 
Er is toenemende politieke druk van de overheid op hun nationale 
afvaardigingen om voor specifieke problemen bevredigende resultaten te 
boeken. Politieke instanties zetten parallel aan het WRC-overleg soms 
diplomatieke middelen in om op die conferenties steun te verwerven voor 
nationale standpunten. 
• allesomvattende onderhandelingen 
Gezien het grote aantal knelpunten dat moet worden behandeld en de beperkte 
beschikbare tijd, is het gebruikelijk geworden om compromissen en "package 
deals" te sluiten tussen de belangrijkste onderhandelende partijen en hun 
industrieën. Daarbij spelen vaak niet alleen technische maar ook politieke en 
commerciële overwegingen een grote rol. 
• de verzoening van de belangen van de ontwikkelde en de 
ontwikkelingslanden 
De behoefte aan frequentiebanden voor voornamelijk in de geïndustrialiseerde 
wereld ontwikkelde innovatieve radiocommunicatiesystemen heeft wellicht een 
grote impact op de beschikbaarheid van frequenties voor bestaande systemen 
en dit kan dan weer negatieve effecten hebben voor de ontwikkelingslanden. 
• de wisselwerking tussen nationale overheden en commerciële belangen 
Aangezien de commerciële belangen bij het WRC-proces steeds groter worden, 
kunnen er belangenconflicten ontstaan tussen de nationale overheden, die 
alomvattende resultaten willen boeken, en individuele ondernemingen en 
(internationale) organisaties die sector-specifieke doeleinden nastreven. Voorts 
worden in de commerciële radiocommunicatiesector veeleer 
wereldomspannende dan nationale oplossingen nagestreefd. 
• het WRC-overleg is een permanent proces 
Gezien het belang en de complexiteit van de behandelde problemen hebben 
talrijke WRC-besluiten een voorlopig karakter of worden beslissingen naar een 
volgende conferentie doorgeschoven. Dit kan de technische vernieuwing 
belemmeren omdat de regelgeving ernstig wordt vertraagd, maar maakt het 
mogelijk de politieke instanties op het thuisfront te raadplegen alvorens 
definitieve standpunten worden ingenomen en knopen worden doorgehakt. Het 
WRC-proces vergt dus van de betrokken overheden, bedrijfstakken en politieke 
instanties een continue betrokkenheid en een grote investering van tijd. 
De technologische ontwikkelingen, de liberalisatie van de telecommunicatiemarkten 
en de mondialisering van de economie hebben de wijze veranderd waarop de WRC-
besluiten inzake de toekenning van radiofrequenties worden genomen. Terwijl de 
WRC-besluiten in het verleden voornamelijk tot stand kwamen via onderhandelingen 
tussen nationale deskundigen die optraden namens een beperkt aantal gebruikers 
van spectrum, zoals de militaire sector, de nationale omroepen en een beperkt aantal 
openbare telecommunicatieondernemingen, wordt het WRC-overleg nu diepgaand 
beïnvloed door de commerciële belangen van een hele reeks economische spelers 
die op wereldwijde schaal optreden en permanent nieuwe diensten ontwikkelen. 
Bij het opstellen van Europese standpunten kan niet geïsoleerd te werk worden 
gegaan, maar moet rekening worden gehouden met de politieke, ecomische en 
regelgevende situatie in andere delen van de wereld. Terwijl de markt voor 
terrestrische mobiele communicatie in Europa zich snel ontwikkelt en er derhalve 
behoefte bestaat aan aanvullend spectrum, kunnen andere delen van de wereld 
verschillende behoeften hebben, bijvoorbeeld op het gebied van 
satellietcommunicatie (zoals in de VS). Verder kunnen de bestaande mechanismen 
onvoldoende zijn voor het geleidelijk afbouwen of "verhuizen" van bestaande 
systemen naar andere delen van het radiospectrum (zoals in de 
ontwikkelingslanden). Dergelijke tegenstrijdige belangen worden duidelijk op de 
WRC's op het ogenblik dat de frequenties worden opgeëist, maar kunnen ook reeds 
vroeger worden ontdekt door middel van een goede bestudering van de behoeften 
van de respectieve markten. 
Bovengenoemde trends bij het WRC-overleg hebben gevolgen voor de technische 
problemen die op de WRC's worden besproken en waarover niet langer uitsluitend 
op basis van technische argumenten kan worden beslist. Gezien de toenemende 
behoefte aan coördinatie tussen het commerciële en openbare gebruik van 
frequentiebanden en aan coördinatie binnen en tussen verschillende regio's 
met divergerende belangen, alsmede de grote gevolgen van de WRC-besluiten 
voor het beleid en de regelgeving, moeten de beleidsmakers meer belang gaat 
hechten aan de op de WRC's besproken problemen. In het huidige klimaat waarin 
het WRC-overleg plaatsvindt, kan alleen de gecombineerde kracht van de 
frequentiebeheerders en de politieke instanties ervoor zorgen dat de besluiten inzake 
de toekenning van frequenties gunstig zijn voor het openbaar belang en voor de 
Europese economie. 
2.2 De resultaten van de WRC-97 
In het algemeen wordt aangenomen dat de resultaten van de WRC-97 positief waren 
voor de verdere ontwikkeling van de radiocommunicatiesector in Europa. Voor de 
Gemeenschap zijn de belangrijkste resultaten van de WRC-97 de volgende: 
• satelliet-breedbanddiensten 
Op de WRC-97 is beslist om spectrum vrij te maken voor de levering van 
satelliet-breedbanddiensten, zoals voorgesteld door SkyBridge, Teledesic, 
Celestri en WEST. Terwijl de over dit onderwerp door de WRC-95 genomen 
beslissingen de wereldwijde concurrentie niet ten goede kwamen, volgde de 
WRC-97 een andere aanpak. Na moeizame onderhandelingen werd ten eerste 
overeenkomst bereikt over een beginsel dat om economische en politieke 
redenen wereldwijde concurrentie op basis van gelijkheid bij de levering van 
satelliet-breedbanddiensten van wezenlijk belang is, voordat de geschikte 
technische oplossingen worden uitgewerkt. De WRC-dicussies over 
satelliet-breedbanddiensten onderstrepen de behoefte aan politieke 
richtsnoeren om aanvaardbare technische compromissen te kunnen 
bereiken. 
Het resultaat is verenigbaar met het nieuwe Europese concept om de 
problemen met de coördinatie van de verschillende satelliet- en terrestrische 
systemen te overwinnen en omvat grenswaarden voor de onderlinge 
interferentie van verschillende types netwerken. Het voornaamste concept 
waarover overeenkomst is bereikt, maakt gelijke toegang tot het spectrum voor 
concurrerende systemen mogelijk, bevordert de concurrentie bij de levering van 
mondiale satelliet-breedbanddiensten en vermindert de behoefte aan 
segmentering van de frequentiebanden. Op de WRC-99 zal deze kwestie 
opnieuw worden besproken. 
• terrestrische mobiele communicatie/UMTS 
Een van de Europese hoofddoelstellingen voor de WRC-97 was ervoor te 
zorgen dat op een toekomstige conferentie het probleem van de 
frequentiebehoeften voor de ontwikkeling van toekomstige Europese mobiele 
communicatiesystemen van de derde generatie, bekend als UMTS (Universal 
Mobile Telecommunications System), zou worden behandeld. Er is 
overeengekomen deze kwestie op de agenda van de WRC-99 te plaatsen. 
• luchtvaart- en radionavigatiediensten 
Op de WRC-97 is besproken of het aan luchtvaart- en satelliet-
radionavigatiediensten toegewezen spectrum kan worden opengesteld voor 
gedeeld gebruik met andere diensten, zoals mobiele satelliettelefonie. Hoewel 
de conferentie in dat verband akkoord kon gaan voor aan mobiele 
luchtvaartdiensten toegekende frequentiebanden, kon zij dat niet voor de 
frequenties voor radionavigatiesatellieten. Er werd besloten beide problemen op 
de WRC-99 opnieuw te behandelen op basis van aanvullende technische 
studies en overleg met de marktdeelnemers in deze sector (de transport- en 
luchtvaartgemeenschap) en de politieke instanties. Op de WRC-99 zal voorts 
worden overwogen extra frequenties toe te kennen aan satelliet-
radionavigatiediensten. 
Op de WRC-97 zijn eveneens besluiten genomen in verband met de planning van 
satellietomroepdiensten (aanhangsels 30/30A van de "Radio Regulations" van de 
ITU), aardobservatie en andere kwesties. 
2.3 Evaluatie van het Europese standpunt op de WRC-97 
Drieënveertig Europese landen, met inbegrip van de 15EU-lidstaten, hebben binnen 
de "Conference Preparatory Group" (CPG) van de CEPT hun standpunten voor de 
WRC's gecoördineerd. Alle 43 CPG-leden, inclusief de EU-lidstaten, dienden hun 
handtekening te zetten onder ten minste een deel van de 300 goedgekeurde 
Europese gemeenschappelijke voorstellen (ECP's). De CPG had coördinatoren 
aangewezen om nauwlettend toe te zien op de onderhandelingen over specifieke 
agendapunten en om aan de 43 CEPT-administraties advies uit te brengen over de 
te volgen lijn. Een aantal Europeanen had ook een plaats gekregen in de 
organisatiestructuur van de conferentie als vice-(voorzitter). De coördinatie van de 
standpunten tussen 43 landen bleef echter moeilijk, met name wanneer de 
uitgewerkte technische standpunten niet konden worden behouden, om 
economische, politieke of strategische redenen. 
Voor de WRC-97 werd bijvoorbeeld een ECP goedgekeurd dat onder bepaalde 
voorwaarden het gedeeld gebruik van frequenties door mobiele satelliet- en 
luchtvaartdiensten zou mogelijk maken. Ten gevolge van onvoldoende 
overeenstemming en politieke steun op nationaal niveau hebben bepaalde lidstaten 
het voorstel niet ondertekend of moesten hun steun op de conferentie zelf intrekken. 
Deze kwestie werd uiteindelijk uitgesteld tot de WRC-99. 
De formele rol van de Europese Commissie op de WRC-97 was die van waarnemer. 
Voorts, en voorzover nuttig vanuit communautair oogpunt, verleende de Commissie 
politieke steun aan de CEPT in haar rol als adviseur. 
Het feit dat de Commissie was betrokken bij het onderhandelingsproces binnen de 
door de Raad vastgestelde beperkingen houdt echter niet in dat de op de WRC tot 
stand gekomen overeenkomsten en de door consortia gedane 
frequentietoewijzingsvoorstellen automatisch in lijn zijn met de communautaire 
belangen, bijvoorbeeld ten aanzien van de mededigingsvoorschriften, waarvoor extra 
controle nodig kan zijn. 
In overeenstemming met de conclusies van de Raad van 3 februari 1992** heeft de 
Luxemburgse voorzitter namens de Gemeenschap een gemeenschappelijke 
verklaring ingediend voor opname in de Slotakte. In deze verklaring wordt 
onderstreept dat de afvaardigingen van de lidstaten van de EU verklaren dat zij de op 
de conferentie overeengekomen herziening van de "Radio Regulations" ten uitvoer 
zullen leggen in overeenstemming met hun verplichtingen krachtens het Verdrag tot 
oprichting van de Europese Economische Gemeenschap. Dit moet het mogelijk 
maken om op communautair niveau de verenigbaarheid van deWRC-besluiten en de 
tenuitvoerlegging daarvan in de Gemeenschap met het Verdrag, met name de 
mededingingsregels, te controleren. Gezien de complexiteit van de op de WRC's 
behandelde kwesties kan echter behoefte bestaan aan een actievere en meer 
op de toekomst gerichte aanpak, waarbij de mogelijke consequenties van 
WRC-beslissingen voor communautair beleid a priori worden beoordeeld. 
Met name op het gebied van satelliet-breedbanddiensten, UMTS en luchtvaart- en 
satelliet-radionavigatiediensten bestond er duidelijk behoefte aan samenwerking 
Conclusies van de Raad over de op de Administratieve Wereldradioconferentie WARC 1992 te 
volgen procedures, 3.2.1992. 
tussen de Commissie en de CPG op politiek en technisch niveau, om resultaten te 
bereiken die aanvaardbaar zijn vanuit communautair standpunt. Deze 
krachtenbundeling moet verder worden verstevigd gezien de hierboven beschreven 
trends bij de onderhandelingen, met name om ervoor te zorgen dat Europese 
standpunten worden onderhandeld die voldoen aan de belangen van de 
Gemeenschap en die worden ondersteund door de relevante politieke 
instanties en betrokken partijen. 
Op de WRC-97 werden bijna alle door de CPG ingediende ECP's goedgekeurd, al 
moet erop worden gewezen dat bepaalde voorlopige beslissingen van de WRC-97 
moeten worden herzien op de WRC-99. De Europese regionale coördinatie in het 
kader van de CEPT wordt in het algemeen verwelkomd door de andere regio's 
binnen de WRC-structuur en heeft reeds ertoe geleid dat zij van hun kant nagaan 
hoe zij zich beter op de WRC-99 kunnen voorbereiden, met name door een vroege 
voorbereidende dialoog met de Europese relevante instanties aan te gaan. 
Europa had op de WRC-97 een vrij sterke onderhandelingspositie maar er moet 
worden nagegaan of de huidige afspraken stand zullen houden in de context 
van de zich ontwikkelende aard van de WRC-onderhandelingen waarop 
hierboven werd gewezen, met name wat betreft de behoefte aan politieke steun voor 
de te onderhandelen standpunten voor en tijdens de WRC, en wat betreft de 
behoefte om de coördinatie tussen de Europese landen en het vasthouden aan de 
overeengekomen standpunten te verzekeren. 
3. DE WRC-99 IN DE CONTEXT VAN HET RELEVANTE GEMEENSCHAPPELIJKE BELEID 
Op de agenda van de WRC-99 staan ongeveer 40 afzonderlijke punten die zijn 
gegroepeerd overeenkomstig een gedetailleerde technische indeling die uitsluitend 
voor de frequentiebeheerders doorzichtig is. Het grootste deel van deze op de WRC-
99 te bespreken, schijnbaar technische problemen bestaat in feite uit belangrijke 
operationele voorwaarden voor de tenuitvoerlegging van het communautaire beleid. 
Andere punten houden slechts op indirecte wijze verband met dit beleid, maar zijn 
dan weer belangrijk voor afzonderlijke lidstaten, ondernemingen of organisaties^. Op 
de agenda van de WRC-99 staan ook talrijke problemen waarvoor op de WRC-97 
geen definitieve oplossing kon worden gevonden. Dit is een gevolg van het feit dat de 
op de WRC's behandelde problemen op technisch gebied zo ingewikkeld zijn dat, 
alvorens definitieve besluiten kunnen worden genomen, technische studies moeten 
worden uitgevoerd en voorafgaand overleg met de relevante politieke instanties en 
betrokken marktdeelnemers vereist is. 
Onder deze omstandigheden moeten alle betrokken partijen, met inbegrip van de 
(potentiële) gebruikers van spectrum, fabrikanten van apparatuur, 
consumenten, regelgevende autoriteiten en politieke instanties in een vroeg 
stadium kennis nemen van de WRC-99-agenda, evalueren in welke mate hun 
respectieve activiteiten invloed kunnen ondergaan van de op de conferentie te 
nemen besluiten en deelnemen aan de uitwerking van gemeenschappelijke 
Europese standpunten voor de WRC-99. 
7 Bovendien is een aantal andere aspecten van het communautaire beleid, zoals OTO, mededinging 
en handel, afhankelijk van de toekenning van frequenties. Voor meer details: zie voetnoot 2. 
8 
3.1 Terrestrische mobiele communicatie/ UMTS 
De hoeveelheid spectrum die door de WRC-99 voor UMTS vrij zal worden gemaakt, 
zal rechtstreeks van invloed zijn op de groeivooruitzichten voor multimediale mobiele 
communicatie in Europa en daarbuiten, en derhalve grote gevolgen hebben voor de 
concurrentiepositie van de mobiele communicatie-industrie van Europa op de 
wereldmarkt. Er bestaan echter mogelijke conflicten met de landen die meer nadruk 
leggen op bijvoorbeeld satellietcommunicatie en die in concurrentie treden voor 
toegang tot dezelfde frequenties als die voor UMTS worden gewenst. 
Onder de ITU-noemer "IMT-2000" (Internationale Mobiele Telecommunicatie 2000) 
zullen op de WRC-99 de frequentiebehoeften voor dit type radiocommunicatie 
worden besproken en zullen de technische kenmerken worden bestudeerd die 
roaming op wereldschaal mogelijk moeten maken. Voortbouwend op het Europese 
succes op het gebied van de mobiele telefonie (GSM, DCS-1800) streeft Europa 
ernaar om voldoende frequenties te verkrijgen voor mobiele systemen van de derde 
generatie, die in Europa UMTS (Universal Mobile Telecommunications System) 
worden genoemd. 
Naar schatting kunnen de jaarinkomsten van cellulaire mobiele diensten op de 
Europese markt tegen 2005 oplopen tot meer dan 100 miljard ecu en die voor 
mobiele multimediadiensten tot ongeveer 34 miljard eafi. Het enorme economische 
potentieel van de mobiele markt vindt zijn weerslag in de financiering van de 
Gemeenschap in het kader van de RACE- en ACTS-projecten inzake mobiele 
communicatie (176 miljoen ecu voor de periode 1996-1998). 
Op het niveau van de Gemeenschap heeft de ontwikkeling van UMTS de nodige 
politieke steun gekregen en worden de gevolgen voor de regelgeving besproken op 
basis van een voorstel voor een voor een beschikking van het Europees Parlement 
en van de Raad betreffende UMTS9. Dit voorstel bouwt voort op de 
harmonisatiewerkzaamheden van het ETSI, de harmonisatie van de frequenties in 
het kader van de CEPT en de in het kader van hetUMTS-forum besproken markt- en 
regelgevingsproblemen. 
Op de WRC-99 zal Europa beklemtonen dat het belangrijk is nieuwe, wereldwijd 
geharmoniseerde frequenties vrij te maken ten behoeve van mobiele toepassingen 
van de derde generatie. Daarbij moet échter worden aangestipt dat het voor 
dergelijke toepassingen voorbestemde frequentiebereik (nl. het 2 GHz-gebied) door 
andere partijen bij het overleg wellicht wordt voorbestemd voor andere diensten, 
zoals satellietdiensten, of dat problemen kunnen rijzen bij de overplaatsing van de in 
dit frequentiegebied werkende diensten naar een ander gebied. 
8 UMTS Forum Report nr. 1 - A Regulatory Framework for UMTS, 25.6.1997. 
^ Voorstel van de Commissie voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad 
betreffende de gecoördineerde invoering van mobiele en draadloze communicatie (UMTS) in de 
Gemeenschap, COM(1998) 58 def. van 11.2.1997. 
3.2 Satellietdiensten met inbegrip van omroepdiensten 
Ontwikkelingen op het gebied van satelliettechnologie bevorderen de 
grensoverschrijdende levering van telefoon-, televisie-, radio- en multimediadiensten, 
die alle steeds meer op de internationale markten zijn gericht. Europa moet zijn 
standpunt verder verstevigen door middel van de ontwikkeling van en deelneming in 
satellietprojecten en streven naar overeenkomstige frequentietoewijzingen en 
gebruiksvoorwaarden op de WRC-99 en toekomstige conferenties. 
In het kader van verschillende agendapunten zullen op de WRC-99 de 
frequentiebehoeften voor de levering van satellietdiensten, inclusief spraaktelefonie 
en omroepdiensten, worden besproken. 
Het probleem dat het overleg op de WRC's van 1995 en 1997 heeft gedomineerd, 
was de beschikbaarheid van frequenties voor de levering van satelliet­
breedbanddiensten die wereldwijde supersnelle Internet-toegang en 
videoconferenties mogelijk moeten maken. De beperkte hoeveelheid spectrum die 
beschikbaar is voor de levering van satelliet-breedbanddiensten en de enorme 
kapitaalinvesteringen die vereist zijn voor de ontwikkeling van dergelijke 
draadloze Internet-infrastructuren, zal gevolgen hebben voor de mate van 
concurrentie op wereldschaal op dit belangrijke gebied van de tot stand 
komende informatiemaatschappij. Al is de toegang tot frequenties een belangrijke 
voorwaarde voor de verdere ontwikkeling van satelliet-breedbandcommunicatie, het 
kan op zich geen bepalende factor zijn, maar moet even goed rekening houden met 
de economische, handels- en politieke belangen die zijn verbonden met de 
wereldwijde levering van dergelijke strategisch belangrijke diensten. 
De waarde van de (geplande) persoonlijke satellietdiensten en satelliet-
breedbandsystemen zal naar verwachting oplopen tot 350 miljard ecu10. Gezien het 
grote belang van satellietcommunicatie is in het vijfde OTO-kaderprogramma voor de 
periode 1998-2002 een bedrag van 3,3 miljard ecu opgenomen voor de financiering 
van technologieën voor de informatiemaatschappij. 
De satellietcommunicatiesector komt ter sprake in verschillende maatregelen van de 
Gemeenschap, waarvan de recentste de snelle invoering beoogt van compatibele 
persoonlijke satellietcommunicatiediensten (S-PCS) in de Gemeenschap (namelijk 
via de harmonisatie van de in de vergunningen toegekende frequentiebanden en 
opgelegde gebruiksvoorwaarden11) en tevens beoogt de overblijvende 
belemmeringen voor het vrije verkeer van eindapparatuur op te heffen. Wat 
satellietbreedbanddiensten betreft, is Europa voorstander van een positieve 
herziening van de op de WRC-97 overeengekomen technische voorwaarden 
teneinde het de Europese ondernemingen mogelijk te maken om met hun 
systemen op de wereldmarkt te concurreren. 
Satellieten maken ook de invoering van digitale televisie- en radiodiensten in 
Europa mogelijk en leiden tot een toename van de vraag naar audiovisuele 
producten. Digitale televisie maakt het niet alleen mogelijk om traditionele diensten 
10 Mededeling betreffende een EU-actieplan: Satellietcommunicatie in de informatiemaatschappij, 
COM(97) 91 van 5.3.1997. 
11 Beschikking 710/97/EG van het Europees Parlement en van de Raad van 24 maart 1997 
betreffende een gecoördineerde aanpak op het gebied van persoonlijke 
satellietcommunicatiediensten in de Europese Gemeenschap, PB LI05 van 23.4.97. 
10 
op vernieuwende wijze aan te bieden, maar maakt ook nieuwe multimediadiensten 
mogelijk. Deze mogelijkheden worden in detail besproken in het Groenboek van de 
Commissie over de convergentie12. De markt voor Europese audiovisuele producten 
wordt geraamd op 54 miljard ecu in 2005 (in vergelijking met 32 miljard ecu in 
1995)13. De financiële steun van de Gemeenschap voor de ontwikkeling van 
geavanceerde televisiediensten beliep 228 miljoen ecu in de periode 1993-1997. Om 
de Europese markt voor audiovisuele producten verder te kunnen ontwikkelen, 
moet de desbetreffende industrie over voldoende frequenties kunnen 
beschikken. 
In het kader van de ITU/WRC keuren de verschillende landen plannen goed voor het 
gebruik van spectrumhulpbronnen (bijvoorbeeld baanposities, bedekkingsgebieden 
en frequenties) voor de levering van satellietomroepdiensten. De in dat verband op 
de WRC-97 genomen besluiten maken het nu mogelijk om in de overeengekomen 
frequentiebanden met digitale systemen te werken en zorgen ervoor dat er op dit 
gebied meer concurrentie komt, wat in het bijzonder belangrijk is voor de pan-
Europese systemen. Op de WRC-99 zal worden nagegaan in hoeverre de huidige 
verdeling van de frequentiebanden tussen de landen nog voldoet en of er geen 
wijzigingen in de frequentieplannen moeten worden aangebracht. 
3.3 Luchtvaart- en satelliet-radionavigatiediensten/GNSS 
De behoefte voor de politieke instanties om een goed evenwicht te vinden tussen de 
commerciële, strategische en algemene belangen is voornamelijk van belang met 
betrekking tot de luchtvaart- en radionavigatie/GNSS-diensten, waarvoor de 
frequenties ook worden opgevraagd voor commerciële telecommunicatiebelangen, 
maar die nodig zijn om de veiligheid en verdere uitbreiding van dergelijke 
toepassingen te garanderen, zowel in het commerciële domein als in de context van 
toepassingen van algemeen belang. 
Een van de belangrijkste doelstellingen van het transportbeleid van de 
Gemeenschap is de totstandbrenging van een een interne markt voor 
luchtvervoer op basis van vrije toegang tot de markt. Het luchtvervoer is de 
afgelopen jaren voortdurend sterk toegenomen, wat met zich meebrengt dat de 
luchtvaartinfrastructuur en de luchthavens van de Gemeenschap over voldoende 
interferentievrije frequenties moeten kunnen beschikken. In samenspraak met de 
ICAO (de internationale burgerluchtvaartorganisatie) ontwikkelt de Gemeenschap 
nieuwe concepten voor het beheer van het luchtvaartverkeer (Air Traffic 
Management - ATM). Het blijft echter de vraag in welke mate de bestaande 
frequenties voor de luchtvaart kunnen worden opgevraagd of gestoord door 
andere potentiële gebruikers uit de commerciële (satellietcommunicatie-
industrie. Op de WRC-99 zal de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van 
voldoende frequenties voor luchtvaartdiensten worden besproken. 
12 Groenboek over de convergentie van de sectoren telecommunicatie, media en 
informatietechnologie en de implicaties daarvan voor de regelgeving - Naar een aanpak voor de 
informatiemaatschappij COM(97) 623, Brussel, 3 december 1998 (met name de hoofdstukken 1 en 
2). 
13 Zie de studie van Norcontel - Economie implications of New Communication technologies on the 
audio-visual markets, april 1997 
11 
In de mededeling van de Commissie betreffende GNSS (GlobalNavigation Satellite 
Systems)14 wordt geschat dat de jaarlijkse markt voor GNSS-toepassingen in 2005 
ongeveer 50 miljard ecu zal bedragen. Dankzij GNSS kan de duurzame mobiliteit, de 
transportefficiëntie en de veiligheid in het algemeen worden bevorderd. GNSS-
toepassingen zijn onder meer het beheer van lucht- en zeevaart, toezicht op het 
spoorvervoer, het traceren van gevaarlijke goederen, de winning van olie en gas en 
de opsporing van visgronden. Op 17 maart 1998 heeft de Raad zijn goedkeuring 
gehecht aan de door de Commissie voorgestelde Europese strategie voor de 
ontwikkeling van een Trans-Europees positie- en navigatienetwerk, met inbegrip van 
een strategie voor de ontwikkeling van GNSS, en stelde met nadruk dat de behoeften 
aan frequenties en baanposities van GNSS in de relevante internationale fora 
moeten worden erkend. Voor de ontwikkeling van de Europese component van 
GNSS in de periode 1995-1999 is 50 miljoen ecu uitgetrokken. Op de WRC-99 zal 
worden bekeken in welke mate het voor satelliet-radionavigatiediensten 
gereserveerde spectrum kan worden gedeeld met andere diensten en zal 
worden nagegaan hoeveel spectrum nodig is voor de verdere ontwikkeling van 
GNSS-toepassingen. 
Radiocommunicatiesystemen voor de levering van luchtvaart- en GNSS-diensten 
worden ontwikkeld met het oog op de wereldmarkt en hebben zowel potentieel op het 
gebied van het algemeen belang (veiligheid) als, op de langere termijn, op 
commercieel gebied. Dit potentieel is echter minder groot dan dat van de 
massaconsumptiemarkt voor mobiele en satellietcommunicatiediensten. Dit heeft 
geleid tot een situatie waarin de luchtvaart- en GNSS-communicatiesector met 
het oog op hun strategische en veiligheidsbelangen concurreren voor 
spectrum met de commerciële telecommunicatiebelangen, die zich reeds ten 
volle bewust zijn van het belang van de WRC's, zoals blijkt uit hun actief lobbywerk in 
dat verband. Het is daarom essentieel om een Europese lange-termijnvisie te 
ontwikkelen voor luchtvaart- en satelliet-radionavigatie waarbij een veilig 
gebruik van de reeds toegekende frequentiebanden wordt gewaarborgd, en op 
een evenwichtige wijze rekening wordt gehouden met de toekomstige 
behoeften en met de behoeften van de commerciële radiocommunicatiesector. 
3.4 Aardobservatie 
Het belang van aardobservatietoepassingen in Europa moet worden besproken met 
aandacht voor sociale, economische en strategische aspecten, om ervoor te zorgen 
dat de WRC-99 terdege rekening houdt met Europa's frequentiebehoeften op dit 
gebied. 
Het potentiële maatschappelijke, economische en strategische belang van 
aardobservatie is aanzienlijk. Aardobservatie omvat toepassingen op een groot 
aantal gebieden, zoals metingen op wereldschaal, de tenuitvoerlegging van het 
milieu- en burgerbeschermingsbeleid en het landbouwbeleid. De Gemeenschap 
levert via haar OTO-programma's een aanzienlijke bijdrage aan de ontwikkeling van 
aardobservatietoepassingen en heeft in het kader van het vierde OTO-
kaderprogramma " ongeveer 275 miljoen ecu besteed aan 
aardobservatietoepassingen en OTO-projecten. Het vijfde kaderprogramma zal 
14 Mededeling van de Commissie: Ontwikkeling van een Trans-Europees netwerk voor 
positiebepaling en navigatie: een Europese strategie voor GNSS (Global Navigation Satellite 
Systems), COM(98) 29 def. van 21.1.1998. 
12 
activiteiten omvatten op het gebied van de ontwikkeling van algemene 
aardobservatietechnieken, met name satelliettechnologieën voor toezicht op het 
milieu en op natuurlijke hulpbronnen. 
De Gemeenschap en haar belangrijkste partners op dit gebied (ni. EUMETSAT, 
ESA, de nationale meteorologische diensten en de ruimteagentschappen) hechten 
er veel belang aan dat aan de frequentiebehoeften voor deze toepassingen van 
algemeen belang wordt voldaan. Aangezien op de WRC-99 de 
frequentiebehoeften voor aardobservatietoepassingen zullen worden besproken, 
moeten de relevante spelers hun behoeften aan en de operationele omstandigheden 
voor frequenties voor dergelijke toepassingen op communautair niveau omschrijven. 
4. VOORBEREIDING VAN DE WRC-99 IN DE CONTEXT VAN DE GEMEENSCHAP 
Overeenkomstig de conclusies van de Raad van 22 September 1997 inzake de 
WRC-97, die zijn vastgesteld op basis van de mededeling van de Commissie aan het 
Europees parlement en de Raad betreffende de WRC-9715, heeft de Commissie zich 
gebogen over de op de voorgaande conferenties geboekte resultaten en opgedane 
ervaringen en heeft zij een aantal acties opgezet om de belangen van de 
Gemeenschap in het WRC-proces verder te consolideren. Het algemene doel van 
dergelijke acties is ervoor te zorgen dat de WRC-besluiten verenigbaar zijn met het 
relevante beleid en de belangen van de Gemeenschap, en bij te dragen tot een goed 
evenwicht tussen de commerciële belangen en het openbaar belang bij de uitwerking 
van Europese WRC-standpunten die door de politieke instanties op het hoogst 
mogelijke niveau worden ondersteund. 
4.1 Verenigbaarheid van de Europese standpunten voor de WRC-99 met 
het relevante communautaire beleid 
De CEPT zal gemeenschappelijke Europese standpunten voor de WRC-99 
voorbereiden en vaststellen in overleg met het Europees Comité voor 
Radiocommunicatie (ERC) en het Europees Bureau voor Radiocommunicatie (ERO). 
Het werk is gespreid over een aantal projectteams die zich buigen over de 
regelgeving, omroepdiensten, satellietkwesties en maritieme/radionavigatiediensten. 
Om ervoor te zorgen dat de door de frequentie- en telecommunicatiedeskundigen 
van de CEPT uitgewerkte standpunten verenigbaar zijn met de communautaire 
belangen, zal de Gemeenschap, vertegenwoordigd door de Commissie, deelnemen 
aan de voorbereidende werkzaamheden van de CEPT/CPG, met name door 
voorstellen te doen in verband met het beleid van de Gemeenschap op het gebied 
van de frequentieafhankelijke sectoren (zie hoofdstuk 3) en daarbij het communautair 
acquis voor ogen te houden. Hoewel de Gemeenschap traditiegetrouw in de 
CEPT/CPG is vertegenwoordigd door met telecommunicatievraagstukken belaste 
vertegenwoordigers van de Commissie, en eraan moet worden herinnerd dat op de 
WRC-99-agenda ook kwesties staan die het telecommunicatiebeleid overstijgen, kan 
het noodzakelijk zijn andere bronnen bij het CEPT-proces te betrekken, met name in 
verband met het beleid van de Gemeenschap inzake omroepdiensten, luchtvaart, 
satelliet-radionavigatie en aardobservatie. 
15 COM(97) 304 def. van 18.6.1997. 
13 
Hoewel de behoefte aan een communautaire inbreng in het CEPT-proces zich 
duidelijk doet gevoelen, moet op het niveau van de Gemeenschap nog meer 
werk worden gemaakt van de omschrijving en afweging van de 
beleidsdoelstellingen die bij de toekenning van frequenties moeten worden 
nagestreefd. De Commissie is derhalve van mening dat de voorstellen voor de 
CEPT een belangrijk onderdeel vormen van een algemenere doelstelling die inhoudt 
dat de frequentiebehoeften voor de tenuitvoerlegging van frequentieafhankelijke 
communautaire beleidslijnen door de relevante marktdeelnemers en de politieke en 
technische instanties moeten worden ingevuld als onderdeel van een Europees 
strategisch spectrumplan op lange termijn, waarbinnen de Europese 
harmonisatiemaatregelen op het gebied van radiofrequenties en de uitwerking van 
geschikte standpunten voor de WRC's moeten passen. Dit probleem zal worden 
besproken in het kader van een openbare raadpleging die de Commissie in de loop 
van 1998 wil lanceren. 
4.2 Evenwichtige afweging van de onderscheiden 
radiocommunicatiebelangen 
Er is een openbare discussie nodig tussen de commerciële partijen, regelgevende 
autoriteiten, wetenschappelijke en beroepsorganisaties en consumentenorganisaties 
over de verschillende belangen die op de WRC-99 op het spel staan, zodat bij de 
uitwerking van de relevante standpunten het commerciële en het algemene belang 
goed tegen elkaar kunnen worden afgewogen. In die context zullen de Commissie en 
de CEPT/CPG vergaderingen beleggen over de op de WRC-99 besproken kwesties, 
met name in verband met UMTS, satelliet-radionavigatie, vervoer en vaste diensten 
met hoge dichtheid (met inbegrip van platforms op grote hoogte). 
Voorts overweegt de Commissie om de WRC-99-agendapunten te bespreken tijdens 
haar geregelde contacten met individuele of representatieve organisaties (inclusief 
vertegenwoordigers van het midden- en kleinbedrijf) zoals ECTEL en EITIRT 
(fabrikanten van telecommunicatieapparatuur), het UMTS-forum, ETP (European 
Telecommunications Platform), GSM MoU (exploitanten) en de satellietindustrie in 
het kader van het satellietactieplan. De Commissie moedigt de lidstaten ertoe aan om 
de door de Commissie opgezette relevante adviesorganen (op hoog niveau), zoals 
de Space Advisory Group en de Groep op hoog niveau voor het GNSS-systeem, te 
gebruiken om hun standpunten bekend te maken. In de context van de formele 
relatie van de Commissie met het Europees Bureau voor Radiocommunicatie (ERO) 
zal het ERO financiële middelen krijgen om bij te dragen aan de uitwerking van de 
Europese standpunten voor de WRC-99 via overleg en studie in verband met de 
Europese en mondiale radiocommunicatiebelangen. 
Afgezien van deze raadplegingen op telecommunicatiegebied is het ook 
noodzakelijk dat de politieke en technische autoriteiten, zoals de bevoegde 
instanties voor telecommunicatie, vervoer, defensie, OTO en cultuur- waarvan 
het beleid gedeeltelijk van de beschikbaarheid van frequenties kan afhangen­
de standpunten, prioriteiten en doelstellingen van alle betrokken partijen 
coördineren. Dit is met name belangrijk in de gevallen waarin onderling afwijkende 
belangen leiden tot concurrentie voor toegang tot dezelfde frequentiebanden, zoals 
mobiele satelliettoepassingen en satelliet-radionavigatie, omroepdiensten en satelliet-
breedbandtoepassingen, aardobservatie en vaste (satelliet)diensten. Een dergelijke 
coördinatie is noodzakelijk om te waarborgen dat op het overleg echt wordt 
vastgehouden aan de Europese standpunten en om te vermijden dat bilaterale 
14 
contacten met derde landen op sectoraal niveau de algemene Europese consensus 
ondermijnen. 
4.3 Coördinatie van de standpunten met die van derde landen en regio's 
In de onder punt 2.1 beschreven zich ontwikkelende context van de WRC's is het 
wenselijk om reeds voor de start van het WRC-overleg de voorstellen van de 
verschillende partijen dichter bij elkaar te brengen, om te vermijden dat beslissingen 
over bepaalde aangelegenheden op de conferenties zelf wegens tijdgebrek of 
omwille van onoverbrugbare tegenstellingen op de lange baan worden geschoven. 
De Commissie zal bilaterale contacten onderhouden met andere regionale 
telecommunicatie-organisaties, zoals CITEL, APT en de representatieve organisaties 
van de Arabische en Afrikaanse landen. Het is met name belangrijk dat Europa zijn 
standpunten coördineert met die van de representatieve organisaties van de 
Arabische en Afrikaanse landen, aangezien zij bij het overleg tot dezelfde regio 
binnen de ITU/WRC behoren. 
De Commissie zal ook standpunten uitwisselen met derde landen in de context van 
de geregelde bilaterale vergaderingen met de belangrijkste handelspartners van de 
Gemeenschap. In dat verband is het belangrijk om enige overeenstemming over de 
WRC-doelstellingen te bereiken met de landen van Midden- en Oost-Europa, 
inclusief de bij de toetredingsonderhandelingen betrokken landen. In dat verband 
wordt opgemerkt dat al deze landen lid zijn van de CEPT/CPG, hetgeen bijdraagt tot 
een harmonisatie van de aanpak. Ook een dialoog in een vroeg stadium met de 
Verenigd Staten en Japan is wenselijk. WRC-problemen zullen eveneens te berde 
worden gebracht in het kader van geregeld overleg met derde regio's (het 
Middellandse-Zeegebied, Azië (ASEM) en Latijns Amerika). 
In het kader van dit overleg om de verschillende standpunten dichter bij elkaar te 
brengen, moeten ook de door frequentietoewijzingsbesluiten getroffen internationale 
organisaties worden geraadpleegd, zoals de ICAO, EUROCONTROL, de IMO, 
EUMETSAT, het ESA, de omroepen en de aardobservatie-instanties. 
4.4 Een goede vertegenwoordiging van de belangen van de 
Gemeenschap op de WRC-99 
De resultaten van de WRC-onderhandelingen worden vastgelegd in 
Radioregelementen (Radio Regulations) en Aanhangsels. Deze worden vastgehecht 
aan de slotakten van de conferenties die worden ondertekend door alle 
afvaardigingen, namens en na goedkeuring van hun respectieve bevoegde 
instanties. In afwachting van bedoelde goedkeuring zijn ze van toepassing. De 
WRC's resulteren derhalve in juridisch bindende internationale afspraken. 
De 15 lidstaten van de EU onderhandelen op de WRC's in eigen naam, binnen het 
kader van de CEPT/CPG. Op basis van haar statuut als waarnemer binnen de 
ITU/WRC heeft de Gemeenschap, vertegenwoordigd door de Commissie, 
deelgenomen aan de WRC's van 1992, 1993, 1995 en 1997. Voorts neemt de 
Gemeenschap deel aan het overleg in haar rol van adviseur van de CEPT/CPG. 
Aangezien de lidstaten de Commissie geen onderhandelingsmandaat verlenen om 
de Gemeenschap op de WRC's te vertegenwoordigen en gezien het feit dat de 
juridisch bindende resultaten van de WRC's een direct effect hebben op het beleid 
van de Gemeenschap, kan het noodzakelijk zijn om, waar nodig en 
15 
overeenkomstig de normale procedures, communautaire standpunten vast te stellen. 
In de Conclusies van de Raad van 3 februari 199216 wordt in dat verband 
onderstreept dat de lidstaten en de Commissie ter plaatse vergaderen als 
afzonderlijke coördinatie van de Gemeenschap noodzakelijk blijkt. Zoals aangestipt in 
de mededeling van de Commissie inzake de WRC-97 kan dit bijvoorbeeld 
noodzakelijk blijken (a) wanneer de lidstaten het onderling niet eens zijn over op de 
conferentie ingediende voorstellen die gevolgen hebben voor de gehele 
Gemeenschap, (b) wanneer de lidstaten over dergelijke voorstellen van mening 
verschillen met andere CEPT-landen, (c) wanneer CEPT-voorstellen niet verenigbaar 
zijn met de belangen van de Gemeenschap of (d) wanneer een gemeenschappelijk 
Europees standpunt de CEPT-voorstellen in de discussies met derde landen kan 
versterken. 
Het is van wezenlijk belang dat er een politieke overeenkomst tot stand komt 
over de doelstellingen die moeten worden bereikt met de gemeenschappelijke 
Europese standpunten waarover moet worden onderhandeld, en dit kan, 
voorzover van toepassing, zowel voor als tijdens de WRC plaatsvinden door 
middel van het opstellen van gemeenschappelijke communautaire 
standpunten. Er zou minder behoefte bestaan aan afzonderlijke coördinatie van de 
Gemeenschap en binnen het CEPT-kader wanneer de CEPT-standpunten binnen de 
Gemeenschap formeel op politiek niveau worden bekrachtigd, hetgeen momenteel 
niet het geval is en wat reeds heeft geresulteerd in laattijdige politieke interventies op 
de conferentie zelf. Dit heeft dan weer geleid tot een verzwakking van de algemene 
Europese onderhandelingspositie- Naar gelang van de politieke steun van de 
lidstaten voor Europese standpunten voor WRC's zal de Commissie erop toezien dat 
naar behoren met de communautaire belangen rekening wordt gehouden. Politieke 
steun van de Gemeenschap zal de onderhandelingspositie van Europa tegenover 
derde landen en regio's aanmerkelijk versterken. 
De totstandbrenging van gemeenschappelijke Europese standpunten en de op 
de WRC te bereiken resultaten moeten ook rekening houden met de 
verplichtingen inzake markttoegang in het kader van de GATS, die in de 
context van de wereldhandelsorganisatie (WHO)17 werden aangegaan. Zoals 
aangegeven in de mededeling van de Commissie over de WRC-97, moet worden 
vermeden dat bepaalde landen de ITU of een WRC gebruiken voor het herformuleren 
of herinterpreteren van hun markttoegangsverplichtingen in het kader van de GATS. 
Op de WRC moet de Gemeenschap erop letten in welke mate WRC-beslissingen 
gevolgen kunnen hebben voor in het kader van de GATS gemaakte toezeggingen 
inzake markttoegang. Dit moet zowel van toepassing zijn op de GATS-verplichtingen 
van de Gemeenschap als op die van de belangrijkste handelspartners. Binnen de 
Gemeenschap is het Comité 113 een geschikt forum voor het bespreken van 
internationale handelsaspecten en het moet derhalve, voorzover van toepassing, 
worden gebruikt voor het bespreken en het coördineren van het communautaire 
standpunt over dergelijke kwesties in de context van de WRC's. 
16 Conclusies van de Raad betreffende de op de World Administrative Radio Conferentie te volgen 
procedures (WARC 1992), 3.2.1992. 
17 Met name in de context van de WHO/GATS-overeenkomst over de 
basistelecommunicatiediensten, die op 5.2.1998 in werking trad. Bij deze overeenkomst zijn thans 
72 landen betrokken, die samen meer dan 90% van de wereldcommunicatiemarkt 
vertegenwoordigen. 
16 
5. CONCLUSIE 
In deze mededeling wordt het politieke belang beklemtoond van het internationaal 
overleg over het geharmoniseerd gebruik van radiofrequenties en wordt onderstreept 
dat het nodig is de Gemeenschap ten volle bij het WRC-proces te betrekken. 
De Gemeenschap ontwikkelt beleid op gebieden die afhangen van de 
beschikbaarheid van radiospectrum, zoals het geval is voor de traditionele 
telecommunicatiesectoren van mobiele en satellietcommunicatie, maar ook voor de 
luchtvaart- en satelliet-radionavigatiediensten, omroepdiensten en aardobservatie. 
De voor dergelijke sectoren gereserveerde frequenties worden steeds meer in het 
gedrang gebracht door commerciële telecommunicatiebelangen, met ruggensteun 
van nationale politieke instanties. Het genoemde communautaire beleid levert echter 
een substantiële bijdrage aan de Europese economie en legt de grondvestten voor 
de ontluikende informatiemaatschappij en is dus uit het oogpunt van het openbaar 
belang van wezenlijke betekenis. Het wordt dan ook steeds belangrijker om bij het 
WRC-besluitvormingsproces rekening te houden met dergelijke overwegingen van 
algemeen belang. 
Op de WRC-99 zullen belangrijke technische kwesties worden besproken die van 
belang zijn in de bredere communautaire context, zoals: 
• zal er voldoende spectrum beschikbaar zijn voor de tenuitvoerlegging van het 
Europese beleid om de mobiele communicatie uit te bouwen tot mobiele 
multimediadiensten? 
• hoeveel spectrum zal beschikbaar zijn, en onder welke voorwaarden, voor de 
levering van wereldwijde satelliet-breedbanddiensten en 
satellietomroepdiensten, en welke invloed zullen de desbetreffende 
technische voorwaarden hebben op de concurrentie op de wereldmarkt? 
• in welke mate en op welke basis zullen frequenties beschikbaar zijn voor 
diensten die vanuit maatschappelijk-economisch, politiek en strategisch 
oogpunt van levensbelang zijn, zoals satelliet-radionavigatie en 
satellietdiensten voor de lucht- en scheepvaart en aardobservatie? 
• in welke mate zal spectrum beschikbaar zijn voor de ontwikkeling van nieuwe 
radiocommunicatiesystemen? 
De juridisch bindende afspraken waarop de WRC's uitmonden, vormen de 
grondvesten voor de toekomstige ontwikkeling van de radiocommunicatiemarkten en 
hebben een direct effect op een aantal economisch en strategisch belangrijke 
gebieden van het Gemeenschapsbeleid. Op basis van de opgedane ervaringen en in 
overeenstemming met de standpunten van de Raad over de WRC's, zal de Europese 
Commissie erover waken dat de Europese standpunten voor de WRC's verenigbaar 
zijn met de belangen van de Gemeenschap, dat dergelijke standpunten het 
commerciële en het algemene belang met elkaar in evenwicht brengen, en dat als 
onderdeel van het voorbereidingsproces de Europese standpunten en die van derde 
landen en regio's en relevante internationale organisaties dichter bij elkaar worden 
gebracht. Een goede vertegenwoordiging van de belangen van de Gemeenschap op 
de WRC's blijft een prioriteit van de Commissie. 
De voorgestelde gedragslijn zal bijdragen tot een versterking van de communautaire 
positie op de WRC's. Er moet echter verdere politieke discussie plaatsvinden om de 
prioriteiten vast te stellen die moeten worden bereikt in de context van een coherent 
17 
Europees strategisch spectrumplan op lange termijn. Hierin kan worden ingegaan op 
de behoefte aan Europese harmonisatiemaatregelen op het gebied van 
radiofrequenties en de ontwikkeling van standpunten voor de WRC's, en wel op 
alomvattende wijze en met oog voor de lange termijn. 
18 
BIJLAGE 
WOORDENLIJST 
APT 
BSS 
CEPT 
CITEL 
CPG 
DTH 
ECP 
ECTEL 
EITIRT 
ERC 
ERO 
ESA 
ETP 
ETSI 
EU 
EUMETSAT 
EUROCONTROL 
FDD 
FPLMTS 
GLONASS 
GMPCS MoU 
GNSS 
GPS 
GSM 
GSO FSS 
IALA 
ICAO Asia-Pacific Telecommunity 
Broadcast Satellite Service (satellietomroepdienst) 
Europese Conferentie van PTT-administraties 
Commission of Inter-American Telecommunications 
Administrations 
Conference Preparatory Group (van de CEPT) 
Direct-to-Home (rechtstreekse omroep per satelliet) 
European Common Proposal (voorbereid door de CEPT) 
Association of the European Telecommunications and 
Professional Electronics Industry 
European Information Technology en Telecommunications 
Industries Roundtable 
Europees comité voor radiocommunicatie (van de CEPT) 
Europees bureau voor radiocommunicatie (van de CEPT) 
European Space Agency (Europees ruimtevaartagentschap) 
European Telecommunications Platform 
European Telecommunications Standardisation Institute 
(Europees instituut voor telecommunicatienormen) 
Europese Unie 
European Meteorological Satellite 
European Organisation for Air Traffic Control 
Frequency Division Duplex, transmissietechniek die in een 
cellulaire breedbandomgeving wordt gebruikt (zie W-CDMA) 
Future Public Land Mobile Telecommunications Systems (nu 
IMT-2000 genoemd) 
Global Orbiting Navigation Satellite System (van de Russische 
Federatie) 
Global Mobile Personal Communications Services 
Memorandum of Understanding 
Global Navigation Satellite System 
Global Positioning System (van de Verenigde Staten) 
Global System for Mobile Communications 
Geostationary Orbit Fixed Satellite Service 
International Association of Lighthouse Authorities 
International Civil Aviation Organisation 
(Internationale burgerluchtvaartorganisatie) 
tq 
IMO 
IMT-2000 
ITU 
MoU 
MSS 
NON-GSO FSS 
OTO 
S-PCS 
TD-CDMA 
TDD 
TEN 
TG1 
VTMIS 
W-CDMA 
WRC 
UMTS 
UTRA International Maritime Organisation 
International Mobile Telecommunications, waarbij 2000 
betrekking heeft op de verwachte datum van invoering van de 
dienst 
Internationale Telecommunicatie-unie 
Memorandum of Understanding 
Mobile Satellite Service (mobiele satellietdienst) 
Non-Geostationary Orbit Fixed Satellite Service 
Onderzoek & technologische ontwikkeling 
Satellite Personal Communications Services (Persoonlijke 
satellietcommunicatiediensten) 
Time Division/Code Division Multiple Access 
Time Division Duplex, transmissietechniek voor toepassingen 
die TDMA-radiointerfaces gebruiken (Time Division Multiple 
Access) 
Trans-Europees netwerk 
Task Group 1 van de CEPT/ERC 
Vessel Traffic Management and Information Systems 
Wide-band Code Division Multiple Access 
Wereldradiocommunicatieconferentie 
Universal Mobile Telecommunications System 
UMTS Terrestrial Radio Access 
°l& 
ISSN 0254-1513 
COM(98) 298 def. 
DOCUMENTEN 
NL 15 16 10 11 
Catalogusnummer : CB-CO-98-337-NL-C 
ISBN 92-78-36454-1 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg