NL    NL  COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 10.8.2004 
COM(2004) 547 definitief 
. 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD 
betreffende het openen van overleg met Ivoorkust 
krachtens artikel 96 van de Overeenkomst van Cotonou 
 
NL 2   NL 1. Bij de op 24 januari 2003 te Marcoussis ondertek ende vredesovereenkomst is Ivoorkust een 
aantal verbintenissen aangegaa n, gericht op de ter ugkeer naar een situatie van vrede en 
stabiliteit, die uiteindelijk in het najaar van 2005 moet uitm onden in geloofwaardige, open en 
transparante verkiezingen. Deze verbintenissen hebben betrekking op verschillende gebieden 
die door de in de artikelen 9 en 96 van de  Overeenkomst van Cotonou genoemde essentiële 
elementen worden genoemd, namelijk de mensenrechten, de democratische beginselen en de rechtsstaat. 
In zijn toespraak tot de conf erentie van staatshoofden en rege ringsleiders van Parijs van 26 
januari 2003, tijdens welke de internationale gemeenschap haar goedkeuring heeft gehecht aan de overeenkomst van Marcoussis, die de Veiligheidsraad van de VN vervolgens formeel 
heeft bekrachtigd in zijn reso lutie 1464 van 4 februari 2003, be vestigde de voorzitter van de 
Europese Commissie dat “de Europese Commissie vanzelfsprekend bereid is de middelen vrij 
te maken die Ivoorkust nodig heeft om zijn stabiliteit te hervinde n en de economische 
ontwikkeling weer op gang te brengen” , maar op uitdrukkelijk e voorwaarde dat de 
verbintenissen die in Marcoussis zijn aangegaan  en die tijdens de Conferentie van Parijs 
plechtig zijn uitgesproken “daadwerkelijk in de realiteit worden  omgezet, en dat de vrede, de 
stabiliteit en de veiligheid duurzaam worden he rsteld en dat daarbij de mensenrechten strikt 
worden nageleefd” . In zijn toespraak heeft de voorzitter van de Eur opese Unie vergelijkbare 
uitspraken gedaan ten aanzien van de noodzaak voor de strijdende partijen in Ivoorkust om de in Marcoussis aangegane ve rbintenissen na te leven. 
2. De Europese Unie heeft sinds de ernstige politiek-militaire crisis die het land sinds 19 
september 2002 in haar greep houdt, verscheide ne malen haar ongerustheid geuit over de 
schendingen van de mensenrechten door de beid e partijen, met name tot aan de ondertekening 
van de overeenkomst van Marcoussis op 24 januari 2003.  
In verschillende verkla ringen die de Europese Unie sinds het begin van het conflict heeft doen 
uitgaan, laat zij weten zich ongerust te maken ov er de mensenrechtensituatie in Ivoorkust. In 
een verklaring van 21 oktober 2002 bij gelegenheid van het staakt- het-vuren, waarover de EU 
zich verheugd toonde, heeft zij tevens haar bezorgdheid geui t over de naleving van de 
mensenrechten. In een verklaring van 15 novemb er 2002, waarin zij opr iep tot ondertekening 
van een vredesovereenkomst, heeft de EU tevens de waargenomen schendingen van de 
mensenrechten veroordeeld, zoals de moord op Dr. Benoît Dacoury-Tabl ey. Vervolgens heeft 
de EU op 17 december 2002, naar aanleiding van de ontdekking van massagraven, de schendingen van de mensenrechten in Ivoorkust opnieuw veroordeeld.  
De situatie is vervolgens verbet erd, totdat de journa list Jean Hélène werd vermoord; de EU 
heeft deze moord veroordeeld in  een verklaring van 27 oktober 2003, waarin de autoriteiten 
werden gemaand hun gezag over de veiligheidstro epen te herstellen. Na enkele maanden van 
relatieve rust heeft de EU op 25 maart 2004 en  8 april 2004 verklaringen afgegeven waarin zij 
de opleving van het geweld in Ivoorkust re spectievelijk de gebe urtenissen op 25 maart 
betreurt; in laatstgenoemde verklaring spreek t de EU ook haar ongerustheid uit over verdere 
ernstige mensenrechtenschendingen in de dagen volgend op 25 maart en over de 
veiligheidssituatie voor de inwoners van Ivoorkus t en de daar verblijvende buitenlanders.  
Verder zijn de conclusies van de spec iale onderzoekscommissi e van de VN over de 
gebeurtenissen van 25 maart 2004, die op 13 mei 2004 bekend zijn gemaakt, veelzeggend: 
"Op 25 en 26 maart zijn onschuldige burgers afge slacht; tijdens die gebeurtenissen zijn de 
mensenrechten op grote schaal geschonden. De pr otestmars was een v oorwendsel voor de 
veiligheidstroepen, dat wil zeggen de politie, de gendarmerie, het leger, alsmede speciale 
eenheden en zogenaamde “parallelle troepen”  om hun, naar nu blijkt, minutieus geplande 
 
NL 3   NL actie uit te voeren, dit alles onder leiding en  verantwoordelijkheid v an de hoogste autoriteiten 
van de staat” . Het rapport meldt dat er 120 doden, 274 gewonden en 20 verdwijningen waren.  
Sindsdien hebben zich andere verontrusten de gebeurtenissen op het gebied van de 
mensenrechten voorgedaan. Op 16 april 2004 is de Frans-Canadese jo urnalist Guy-André 
Kieffer verdwenen, op 7 juni gevolgd door ee n “westerlingenjacht” door de straten van 
Abidjan; enkele tientallen westerlingen zijn  toen door extremistische “jonge patriotten” 
aangevallen. Vervolgens is een Franse soldaat van de operatie Licorne door een soldaat van het Ivoriaanse leger vermoord. En op 28 juni 20 04 is de leider van de jongerenbeweging van 
de Parti Communiste Révolutionna ire de Côte d’Ivoire (PCRCI),  de rechtenstudent Habib 
Dodo, die op 23 juni te Abidjan was ontvoer d door extremistische studenten van de 
studentenfederatie FESCI, dood aangetroffen in Abidjan langs de kant van de weg in een 
afgesloten zak en met een touw om zijn nek. 
Tot slot moet erop worden gewezen dat de tijd ens een buitengewone zitt ing van het parlement 
van april 2004 goedgekeurde wet tot oprich ting van de nationale commissie voor de 
mensenrechten, die er op grond van de overee nkomst van Marcoussis moest komen, niet in 
overeenstemming is met hetgeen daarbij is overeengekomen. In die commissie zijn namelijk niet alle drie bewegingen van de Forces N ouvelles vertegenwoordigd die de overeenkomst 
van Marcoussis hebben ondertek end; in bijlage VI, punt 1, van die overeenkomst was 
niettemin bepaald dat de betr okken commissie uit afgevaardi gden van alle partijen zou 
worden samengesteld. 
3. Wanneer het om de democratische beginselen  gaat, die een ander belangrijk onderdeel van 
de overeenkomst van Cotonou vormen, moet hel aas worden vastgesteld dat er belangrijke 
vertragingen of ontsporingen zijn  opgetreden bij de naleving va n de te Marcoussis aangegane 
verbintenissen.  
Met name is het onzeker geworden of in  2005 wel onder bevredigende omstandigheden 
verkiezingen kunnen worden georganiseerd. Door de vertragingen bij de  toepassing van de 
overeenkomst van Marcoussis kun nen de bepalingen van de b ijlagen I en II bij de 
overeenkomst ten aanzien van de identificatie en van de verkiezingslijsten niet meer worden 
nageleefd. De behandeling van de netelige kwesti e van de in bijlage III bij de overeenkomst 
bedoelde verkiesbaarstelling voor het presidentschap is ook aanzienlijk vertraagd.  
De identificatie-operatie, die door de c oncessiehouder, het bedrijf SITEL wordt gehouden, 
heeft belangrijke vertragingen opge lopen: zij is pas in juni 2 004 voortgezet, en uitsluitend in 
gebieden die door de regering worden ge controleerd. De “Com mission Nationale de 
Supervision de l’Identification” (CNSI), di e in januari 2004 op grond van de overeenkomst 
van Marcoussis in het leven is geroepen om toezicht te houden op het “Office National 
d’Identification”, dat in 2001 is opgericht en als enige instantie  bevoegd is voor de afgifte van 
identiteitsdocumenten, heeft to t nu toe nog geen financiële mi ddelen gekregen. Pas begin juli 
2004 is besloten de CNSI middelen toe te kenne n. Technisch is het dus waarschijnlijk al niet 
meer mogelijk om de identificatie-operatie te ge bruiken voor de herziening van de kieslijsten: 
de twee operaties moeten apart worden ge houden, zonder dat op dit moment bekend is 
waarop deze volkstelling, die door de huidige verkiezingscommissie is georganiseerd en die 
twee maanden gaat duren (van half januari to t half maart 2005) kan worden gebaseerd zonder 
een geslaagde identi ficatie-operatie.  
Bovendien is de ontwerpwet inzake de national iteit nog niet goedgekeurd: zij is pas in juni 
2004 bij de nationale assemblee ingediend.  
 
NL 4   NL Tot slot levert de wet van 3 mei 2004 inzake de  identificatie, die t ijdens de buitengewone 
zitting van april is goedgekeurd, een zeer erns tig probleem op, aangezien in artikel 3, lid 5, 
van die wet is bepaald dat op de nationale id entiteitskaart zal worden aangegeven of de 
nationaliteit door geboorte of naturalisatie is  verkregen. Deze vermelding, waarvan het nut 
niet lijkt aangetoond, kan bij controles tot ex cessen of pesterijen leiden. Een dergelijke 
vermelding houdt potentieel een enor m risico in, zoals tragische gebeurtenissen uit de recente 
geschiedenis in andere landen hebben laten zien. 
De wijziging van het kiesst elsel heeft op haar beurt oo k voor belangrijke vertragingen 
gezorgd. De ontwerpwet tot wijziging van de samenstelling van de “Commission Electorale 
Indépendante” (CEI), de onafhankelijke kiesco mmissie die in 2001 is opgericht en die een 
cruciale rol heeft, omdat zij verantwoordelijk is voor het or ganiseren van verkiezingen en 
referenda, is pas op de agenda van de nationale  assemblee gezet voor haar gewone zitting die 
op 28 april 2004 is geopend. Tijdens de bespreki ngen hebben de afgevaardigden die tegen 
“Marcoussis” waren, de samenstelling van de kiescommissie in twijf el getrokken, terwijl de 
tekst die door de regering was opgesteld ge heel in lijn was met de overeenkomst van 
Marcoussis en een afspiegeling was van het hele politieke spectrum van Ivoorkust. Op 24 juni 
heeft de minister van Landsbestuur er de voorke ur aan gegeven zijn te kst in te trekken, in 
plaats van te moeten aanzien hoe de wettekst zo u worden verminkt, zoals in april was gebeurd 
met bovenvermelde wet inzake de Nationale Co mmissie voor de Mensenrechten. Ten aanzien 
van de CEI was de FPI van plan  de opneming, na de ontwapeni ng, van de Forces Nouvelles in 
het centrale orgaan aan een aantal voorwaar den te binden. Deze partij wilde dat hun 
aanwezigheid in de tijd zou worden beperkt. 
De samenstelling van de Conseil Constitutionnel, de constitutionele raad, die een grote rol 
speelt bij de verkiezing en, omdat hij immers uitspraak doe t in het geval van geschillen over 
de verkiezingen, en de verkiezingsresultat en bekendmaakt, kan een probleem vormen. Het 
Secretariaat-generaal van de VN heeft in zijn rappor t van 6 januari 2004 aan de 
Veiligheidsraad zelf de kwestie van de benoe ming, in augustus 2003, van de leden van die 
raad aan de orde gesteld. De raad telt acht leden: de voormalige president van de republiek, 
drie leden die door de voorzitter van de nationale  assemblee zijn benoemd en drie leden die 
door de president van de republiek zijn benoemd ; deze laatste benoemt ook de voorzitter van 
de raad. De benoemingen van augustus 2003 vonde n plaats zonder overleg met de partijen, 
tegen de geest van de overeenkomst van Marcoussis in, ook al wordt de constitutionele raad daarin niet genoemd. De omstandigheden waaronder deze benoemingen tot stand zijn 
gekomen, doen vrezen voor de mogelijke partij digheid van de raad bi j zijn besluitvorming, 
zoals in 2000 ook het Hooggerechtshof partijdi g was, dat sindsdien vervangen is door 
verschillende instanties, waar onder de constitutionele raad. 
Verder heeft de VN de begroting voor de  verkiezingen nog niet nauwgezet kunnen 
bestuderen; ook heeft de VN vanwege de voortdurende politieke blokkades en de 
veiligheidsproblematiek de beloofde missi e die zich hiermee zou bezighouden, nog niet 
kunnen sturen.  
Ten derde, wat het uiterst gevoelige ond erwerp van de verkiesbaarheid voor het 
presidentschap betreft, heerst de grootste onzekerheid over de naleving van de precieze 
verbintenissen die in dit verband te Marcoussis zijn aangegaan. Er moet worden geconstateerd 
dat het ontwerp tot wijziging va n artikel 35 van de grondwet, da t volgens artikel 126 van die 
grondwet via een referendum moet worden goe dgekeurd, nog steeds niet aan de nationale 
assemblee is voorgelegd, die volgens artikel 125 van de gr ondwet eerst met tweederde 
 
NL 5   NL meerderheid vóór die wijziging moet stemme n voordat over de wet een referendum kan 
worden gehouden. 
4. Op het gebied van de rechtsstaat, een ande r wezenlijk onderdeel van de overeenkomst van 
Cotonou, doet zich een probleem voor: de staat be schikt niet over de juridische middelen om 
de moeilijkheden bij de uitvoering van de audit van de cacaosector te overwinnen. De regering van nationale eenheid heeft de Euro pese Unie in 2003 om financiering hiervan 
gevraagd. De eerste fase van de audit is  afgelopen herfst afgerond en  op 9 oktober 2003 is er naar 
aanleiding daarvan een voorlopig ra pport verschenen. In dit rapport zijn niet alle aspecten van 
de taakomschrijving aan bod kunnen komen, aangezi en de verzamelde gegevens onvolledig 
waren, vanwege een gebrek aan medewerking of omdat bepaalde instanties weigerden zich 
aan de eisen van de audit te onderwerpen: het rapport benadrukt dat de twee belangrijkste 
instellingen voor het verzamelen van middele n geweigerd hebben hun medewerking aan deze 
audit te verlenen. 
In dit voorlopige rapport zijn een aanta l problemen prominent aan bod gekomen: 
– de verwarring die in de bedrijfstak op institutio neel gebied bestaat, welke is ontstaan door 
de verscheidenheid aan juridische statuten di e is gekozen voor de vier instanties die in 
1999 CAISTAB hebben vervangen. Voortaan zijn  vier instanties bevoegd op het gebied 
van het beheer of de regelgeving van de s ector, namelijk de ARCC (Agence de Régulation 
du Café et du Cacao), de BCC (Bourse du Ca fé et du Cacao), de FDPCC (Fonds de 
Développement et de Promotion des Coopératives de Café et de Cacao) en de FRC (Fonds 
de Régulation du Cacao), alsmede verschille nde ministeries en een interministerieel 
comité; 
– het feit dat geen overzicht kan worden verk regen over de financië le stromen, als gevolg 
van ontoereikende en/of ontbrekende gegevens  over de heffingen die aan de FDPCC zijn 
afgedragen ten behoeve van de  reserve (deze reserve zou vo lgens het voorlopige rapport 
een saldo van meer dan 100 miljard franc CFA moeten bevatten, terwijl voor deze 
middelen nog geen bestemming is vastgesteld); 
– de afstemming tussen de geïnde middelen en  het gebruik dat ervan wordt gemaakt: de 
auditoren hebben geen antwoord kunnen geven op deze cruciale vraag, aangezien zij 
zoveel moeite hadden toegang tot de gegevens te krijgen; 
– het hoge niveau van de aan de sector opgelegde  heffingen: tijdens de besprekingen met de 
geldschieters in 2001, met name de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds, was 
overeengekomen dat de heffingen in totaal ni et meer mochten bedragen dan 30%, waarvan 
20% belastingen en 10% retrib utie: in het voorlopige rapport  wordt geconstateerd dat het 
totaal aan heffingen rond de 37% ligt. 
Naar aanleiding van het voorlopige rapport hebb en de geldschieters in november 2003 een 
nota aan de premier gestuurd, die zij in ja nuari 2004 hebben ontmoet om nogmaals de 
noodzaak van de uitvoering van de tweede fase va n de audit te benadrukken, en om reeds de 
conservatoire maatregelen te nemen die in het voorlopige rappor t werden aanbevolen. 
De regering heeft aangevoerd dat deze vier orga nen “particuliere status” genieten, zodat de 
staat hen niet kan dwingen een  audit van hun financiële stro men uit te voeren. In hun nota 
hebben de geldschieters erop gewezen dat: 
- alle heffingen zijn ingesteld bij ministerieel besluit en geen  vrijwillige bijdrage van de 
boeren zijn; 
 
NL 6   NL - in elke raad van bestuur of raad van beheer  een commissaris van de  regering zetelt die tot 
taak heeft erop toe te zien dat de teksten word en nageleefd, de partijen  worden geraadpleegd, 
en in geval van meningsverschillen de st andpunten tot elkaar worden gebracht.  
Tot op heden is het nog niet mogelijk geweest de tweede fase van de aud it te starten, vanwege 
de herhaalde weigering van de nog te auditere n organen om medewerki ng te verlenen, hoewel 
de Commissie, zowel te Abid jan als te Brussel, er bij voortduring bij de Ivoriaanse 
autoriteiten op heeft ge wezen dat de audit tot een goed ei nde moet worden gebracht. Te 
Brussel is dit punt verscheidene malen op hoo g niveau door de Commissie aan de orde 
gebracht, met name bij de ontmoetingen met de minister van Landbouw op 13 februari 2004, 
met de premier op 25 februari 2004 en met de minister van Na tionale Verzoening op 29 juni 
2004.  Het is blijkbaar niet mogelijk de weigering van de nog te auditeren organen om medewerking 
te verlenen, langs juridische weg te bestraffen. Dit ontbreken van de mogelijkheid tot juridische beroepsmogelijkheden is een geva l van niet-naleving van de rechtsstaat. 
5. Gezien het voorgaande is de Commissie van mening dat er, overeenko mstig de artikelen 9 
en 96 van de Overeenkomst van Cotonou, overl eg met Ivoorkust moet worden geopend.  
Met dat overleg wordt beoogd om: 
• eraan te herinneren dat de Europese Unie zi ch ongerust maakt over de schendingen van de 
mensenrechten, en te weten te komen welke pl annen Ivoorkust heeft om een eind te maken 
aan het klimaat van straffeloosheid dat ervoo r zorgt dat deze sche ndingen bij voortduring 
worden gepleegd, en om een duurzaam fundament  te leggen, met name op het gebied van 
wet- en regelgeving en rechterlijke macht, voor een verbetering van de situatie op dat 
gebied; 
• het enorme belang te benadrukken dat de Eur opese Unie hecht aan de organisatie van 
verkiezingen in 2005 onder bevredigende omst andigheden die herhaling van de excessen 
van 2000 uitsluiten, welke aan de basis lagen va n de opening van de vorige consultaties op 
grond van artikel 96 in februari 2001, en te weten te komen welke plannen Ivoorkust heeft 
om dat binnen de afgespr oken termijn te bereiken; 
• eraan te herinneren dat de EU en de andere  internationale geldsc hieters het dringend 
noodzakelijk vinden dat de Ivoriaanse staat de  nodige maatregelen neemt om zijn gezag 
zodanig uit te oefenen dat het juiste verl oop van de tweede fase van de audit van de 
bedrijfstak cacao die in 2003 op verzoek van Ivoorkust zelf is gestart, tot een goed einde wordt gebracht; 
• vast te stellen of er passende maatregelen in de zin van artikel 96 van de Overeenkomst 
van Cotonou dienen te worden getroffen. 
6. Derhalve stelt de Commissie de Raad voo r om Ivoorkust uit te nodigen voor overleg 
krachtens de artikelen 9 en 96 van de Overeenkomst van Cotonou, overeenkomstig de 
bijgaande ontwerpbrief. 
 
NL 7   NL BIJLAGE  
Brussel, 
 
Zijne Excellentie de heer Laurent Gbagbo 
President van de Republiek Ivoorkust, 
Ambtswoning van de president 
Abidjan 
Ivoorkust 
ONTWERP 
 
Excellentie,  
Mijnheer de President, 
 
De Europese Unie heeft bij herhaling haar on gerustheid uitgesproken over de situatie in 
Ivoorkust, met name via verklaringen van he t voorzitterschap, alsmede bij gelegenheid van 
iedere ontmoeting op hoog niveau met de Ivori aanse autoriteiten in het kader van de 
terugkerende politieke dialoog met uw land. 
De herhaaldelijk geuite  ongerustheid van de EU betreft me t name de situatie op het gebied 
van de mensenrechten, de gevolgen van de vert raging bij de uitvoering  van de overeenkomst 
van Marcoussis ten aanzien van de moge lijkheid om in 2005 onder bevredigende 
omstandigheden geloofwaardige, open en transp arante verkiezingen te organiseren, alsmede 
de onmogelijkheid, die nu reeds meer dan zes maanden aanhoudt, om de door de EU 
gefinancierde audit van de bedrijfstak ko ffie-cacao, waarmee in 2003 op verzoek van de 
Ivoriaanse regering van nationale eenheid een begin is gemaakt, voort te zetten.  
Krachtens artikel 96 van de Ov ereenkomst van Cotonou heb ik de  eer om uw land, namens de 
Gemeenschap en de lidstaten van de Europese Unie, uit te nodigen voor overleg om, zoals die 
overeenkomst bepaalt, de situatie grondig te onderzoeken en, indien mogelijk, tot een 
oplossing te komen. 
 
Ik stel voor dat dit overleg zeer binnenkort wo rdt aangeknoopt, op een in onderling overleg te 
bepalen datum, in het gebouw van de Raad van de Europese Unie. 
 
Hoogachtend, 
 
 Voor de Raad Voor de Commissie 
Kopieën: De voorzitter van het Comité van ACS-Ambassadeurs 
 De secretaris-generaal va n de Groep van ACS-staten