COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 16.03.1998 
COM(1998) 167 def. 
VERSLAG AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT 
OVER DE HARMONISATIEBEHOEFTEN 
RICHTLIJN 96/92/EG BETREFFENDE GEMEENSCHAPPELIJKE REGELS 
VOOR DE INTERNE MARKT VOOR ELEKTRICITEIT 
(door de Commissie ingediend) 

VERSLAG AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT 
OVER DE HARMONISATIEBEHOEFTEN 
RICHTLIJN 96/92/EG BETREFFENDE GEMEENSCHAPPELIJKE REGELS 
VOOR DE INTERNE MARKT VOOR ELEKTRICITEIT 
INLEIDING 
Ingevolge artikel 25, lid 1, van Richtlijn 96/92/EG1 van het Europees Parlement en de Raad 
van 19 december 1996 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor 
elektriciteit "legt de Commissie voor het eind van het eerste jaar na de inwerkingtreding van 
deze richtlijn aan de Raad en aan het Europees Parlement een rapport voor over de 
harmonisatiebehoeften die niet in verband staan met de bepalingen van deze richtlijn. Zo nodig 
doet zij dat rapport vergezeld gaan van de harmonisatievoorstellen die nodig zijn voor de 
goede werking van de interne elektriciteitsmarkt". 
In deze context heeft de harmonisatie hoofdzakelijk betrekking op de belasting op 
energieproducten en op milieuvraagstukken. Het belastingprobleem wordt momenteel in het 
kader van het voorstel van de Commissie2 om "een gemeenschappelijk kader voor de belasting 
van energieproducten" op te zetten door de Raad besproken. Daarom concentreert dit rapport 
zich op milieuvraagstukken en met name op de rol van de duurzame elektriciteitsproductie in 
de interne markt. In dit verband is uit contacten tussen de diensten van de Commissie en de 
lidstaten gebleken dat de voorgestelde of al ingevoerde regelingen ter ondersteuning van de 
elektriciteitsproductie uit duurzame energiebronnen zeer uiteenlopen. Voor elektriciteit die 
wordt geproduceerd door warmte/krachtcentrales zijn de verschillen in aanpak niet zo groot en 
daarom wordt deze categorie in dit rapport niet behandeld. Doordat verschillende regelingen 
voor duurzame energiebronnen naast elkaar worden toegepast lijkt de kans groot dat deze 
situatie tot handelsdistorsies en -belemmeringen zal leiden. In het recente Witboek3 over 
duurzame energiebronnen, waarin met nadruk wordt gewezen op het belang van billijke 
condities voor de toegang van duurzame energiebronnen tot de elektriciteitsmarkt, heeft de 
Commissie toegezegd haast te zullen maken met een voorstel voor een geharmoniseerde 
richtlijn op dit gebied, zowel om met de interne markt samenhangende redenen als om de 
ontwikkeling van duurzame energiebronnen te ondersteunen. Dit rapport is de eerste stap in 
het voorbereidingsproces van die richtlijn. 
H. DUURZAME ENERGIEBRONNEN EN DE INTERNE MARKT VOOR 
ELEKTRICITEIT 
1 PB L 27 van 30.1.97, blz. 20. 
2 COM(97) 30 def., 12.3.1997, Voorstel voor een richtlijn van de Raad tot "Herstructurering van de communautaire 
regeling voor de belasting van energieproducten". 
1 COM(97) 599, 26.11.97, "Energie voor de toekomst: duurzame energiebronnen - Witboek voor een communautaire 
strategie en een actieplan". 
De "Derde Conferentie van de Partijen bij het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake 
klimaatverandering" vond plaats in december 1997 in Kyoto. Voor de Europese Unie was het 
resultaat van deze conferentie dat de Gemeenschap de doelstelling heeft onderschreven voor de 
periode van 2008 tot 2012 te streven naar een verlaging van de broeikasgasuitstoot met 8% 
ten opzichte van 1990. Er moeten belangrijke beleidsbeslissingen op energiegebied worden 
genomen, met het accent op vermindering van de energie- en koolstofintensiteit, om een 
dergelijke verlaging van de broeikasgasemissies te kunnen realiseren. De versnelde inschakeling 
van duurzame energiebronnen bij de elektriciteitsproductie wordt door de Commissie 
beschouwd als een zeer belangrijk actiemiddel dat de EU in staat moet stellen aan haar 
verplichtingen op dit gebied te voldoen. 
In het Protocol bij het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering wordt 
het belang van duurzame energie eveneens benadrukt. De landen die met het protocol hebhen 
ingestemd, wordt verzocht het gebruik van nieuwe, duurzame energiebronnen te bevorderen, 
te onderzoeken, te ontwikkelen en uit te breiden als een van de belangrijke instrumenten ter 
beperking van de broeikasgasuitstoot. 
Het beleid van de Commissie inzake duurzame energie is onlangs gepresenteerd in 
bovenvermeld Witboek4 over duurzame energiebronnen. Hierin wordt een overzicht gegeven 
van de doelstellingen van de Commissie inzake het energiebeleid van de Gemeenschap, die in 
haar Witboek "Een energiebeleid voor de Europese Unie"5 uitvoerig zijn behandeld. Er zijn 
drie hoofddoelstellingen: een groter concurrentievermogen, continuïteit van de voorziening en 
bescherming van het milieu. Bevordering van het gebruik van duurzame energiebronnen wordt 
gezien als een belangrijke factor om deze doelstellingen te halen. 
Het Witboek over duurzame energiebronnen omvat een communautaire strategie en een 
actieplan om het gebruik van duurzame energiebronnen aanzienlijk te vergroten, tot 12% in 
2010. Momenteel zijn ze goed voor ongeveer 6% van de elektriciteitsproductie in de EU. In 
deze cijfers is het gebruik van grootschalige waterkrachtcentrales opgenomen, waarvoor de 
mogelijkheden in de Europese Unie om milieutechnische redenen zeer beperkt zijn. Dit 
betekent dat het gebruik van andere duurzame energiebronnen zeer sterk moet toenemen om 
toch aan de totale doelstelling van 12% te voldoen. Aangezien elektriciteit de belangrijkste 
energiesector in de Europese Unie is, goed voor ongeveer 40% van het bruto-energieverbruik, 
zal een aanzienlijk deel van de toename van het gebruik van duurzame energiebronnen in de 
elektriciteitsproductie moeten plaatsvinden. 
Het ziet ernaar uit dat de productiekosten voor elektriciteit uit duurzame energiebronnen, ten 
minste op middellange termijn, hoger zijn dan voor elektriciteit uit concurrerende brandstoffen. 
Daarom zijn regelingen voor de bevordering van het gebruik van duurzame energiebronnen 
noodzakelijk. 
De indruk dat elektriciteit uit duurzame energiebronnen duurder is om te produceren dan 
elektriciteit uit concurrerende brandstoffen heeft te maken met het feit dat onvoldoende 
rekening wordt gehouden met het gunstige milieueffect van het gebruik van duurzame 
energiebronnen en dat voor concurrerende brandstoffen steun wordt verleend. Er moeten 
beleidsinitiatieven worden ontwikkeld waarbij deze aspecten worden meegewogen en die 
gericht zijn op het bevorderen van duurzame energie. 
4 Zie voetnoot 3. 
5 COM(95) 682 del, 13.12.1995, "Een energiebeleid voor de Europese Unie". 
De lidstaten hebben verschillende regelingen voorgesteld of ingevoerd om het gebruik van 
duurzame energie te bevorderen: garantieprijzen voor de producenten, belastingvrijstellingen, 
directe steun per geproduceerd kWh enz. Op een niet-geliberaliseerde markt, waar de 
elektriciteit wordt verkocht aan gebonden afnemers die hun leverancier niet zelf kunnen kiezen, 
veroorzaakt het ontbreken van gemeenschappelijke regels geen concurrentievervalsing in de 
handel in elektriciteit tussen de lidstaten, aangezien deze beperkt en strikt gereguleerd is. 
In een geliberaliseerde of zelfs slechts gedeeltelijk geliberaliseerde elektriciteitsmarkt is er 
echter behoefte aan een aantal geharmoniseerde regels met betrekking tot de behandeling van 
duurzame energiebronnen. Dat coördinatie op dit gebied noodzakelijk is blijkt uit de 
onderstaande twee kwesties die moeten worden aangepakt: 
In de eerste plaats zal de handel in elektriciteit uit duurzame energiebronnen worden verstoord. 
Stel bijvoorbeeld dat land X een fors bedrag aan staatssteun betaalt aan producenten die 
duurzame energiebronnen gebruiken, en dat land Y een systeem van milieucertificaten toepast. 
Indien producenten uit land X van land Y toestemming krijgen om in land Y milieucertificaten 
uit te geven en te verkopen, kunnen zij dubbele steun ontvangen. Producenten uit land Y die 
in land X verkopen krijgen daarentegen geen enkele steun. Theoretisch kunnen regelingen 
worden opgezet om deze situatie te voorkomen, maar daarbij moet er wel voor worden 
gezorgd dat het overkoepelend beheer van de steunregelingen van de verschillende lidstaten 
niet te bureaucratisch en te complex wordt omdat de kosten dan veel te hoog zouden oplopen. 
Een eenvoudiger aanpak verdient de voorkeur. 
Ten tweede kan, wanneer het steunniveau per lidstaat sterk verschilt, deze situatie eveneens in 
belangrijke distorsies van handel en concurrentie in meer algemene zin resulteren. De productie 
van elektriciteit uit duurzame energiebronnen zal althans op middellange termijn duurder zijn 
dan die van elektriciteit uit "conventionele" (fossiele/nucleaire) bronnen. Wanneer een 
belangrijk deel van de totale binnenlandse elektriciteitsproductie uit duurzame energiebronnen 
wordt gehaald, kan dit resulteren in een aanzienlijke stijging van de totale gemiddelde kosten 
van de elektriciteitsproductie in een lidstaat, in vergelijking met een buurland dat geen 
duurzame-energiebeleid heeft ontwikkeld, of met een onafhankelijke energieproducent die 
fossiele brandstoffen gebruikt. Als niet alle afnemers in een bepaalde lidstaat, zowel de wel als 
de niet in aanmerking komende, in de financiële ondersteuning van een dergelijk beleid 
deelnemen, zullen de in aanmerking komende afnemers, als zij de keus hebben, deze 
"duurzaamheidstoeslag" normaal gesproken niet willen betalen en daarom naar het buitenland 
of naar onafhankelijke producenten uitwijken. Hierdoor versmalt het afhemersdraagvlak, zodat 
de extra kosten van duurzame energie per afnemer toenemen. Dit leidt tot hogere binnenlandse 
prijzen, waardoor andere, minder prijsgevoelige in aanmerking komende afnemers hun heil ook 
elders zullen zoeken. Door deze vicieuze cirkel zouden markten verstoord raken, waardoor 
steeds meer in aanmerking komende afnemers uit het binnenlandse systeem worden 
gedwongen, niet vanwege een inefficiënte of niet-concurrerende "conventionele" 
elektriciteitsproductie, maar eenvoudigweg omdat er een echt duurzame-energiebeleid is. 
Natuurlijk is de waarschijnhjkheid en/of omvang van een dergelijk effect afhankelijk van een 
aantal factoren, zoals de extra kosten van duurzame energie, het aandeel van duurzame energie 
in het totale energieverbruik enz. 
-3. 
De vraag is dus hoe de invoering en ontwikkeling van duurzame technologieën in het kader 
van een interne markt voor elektriciteit moeten worden aangepakt. In dit verband komen als 
gevolg van de mogelijkheid voor in aanmerking komende afnemers om overal in de EU in te 
kopen twee belangrijke kwesties aan de orde. 
Het eerste heeft betrekking op de mechanismen ter waarborging van de aankoop en 
financiering van duurzame energiebronnen; het tweede, dat voortvloeit uit het eerste, op de 
mogelijkheid dat afnemers die in een bepaald deel van hun elektriciteitsbehoefte moeten 
voorzien door duurzame energie te kopen, hiervoor naar het buitenland uitwijken ("in- en 
uitvoer"). 
ffl. MECHANISMEN TER WAARBORGING VAN DE AANKOOP EN FINANCIERING 
VAN DUURZAME ENERGIEBRONNEN 
Bij het bestuderen van dergelijke regelingen moeten eerst de bepalingen van de richtlijn, 
vervolgens de op het niveau van de lidstaten genomen maatregelen en tenslotte de 
verenigbaarheid van dergelijke regelingen met de richtlijn en het Gemeenschapsrecht in 
beschouwing worden genomen 
1. De richtlijn 
De richtlijn noemt slechts één expliciet stimuleringsmechanisme voor elektriciteit uit duurzame 
energiebronnen, in artikel 8, lid 3: 
"De lidstaat kan de transmissienetbeheerder verplichten, bij het inschakelen van 
sti oomproductie-eenheden prioriteit te geven aan productie-installaties die gebruikmaken van 
hernieuwbare energiebronnen, afvalstoffen of warmtekrachtkoppeling." 
Dit is een uitzondering op de grondregel van artikel 8, lid 2, dat onder normale 
omstandigheden "de inschakeling van de stroomproductie-eenheden en het gebruik van de 
koppelnjnen (geschieden) op basis van criteria (...) (waarin) rekening (wordt) gehouden met de 
economische rangorde van de elektriciteit uit beschikbare productie-eenheden (...)". 
In feite wordt deze werkwijze voorafgaande aan de liberalisering al door de meeste lidstaten 
gevolgd: de transmissienetbeheerder koopt elektriciteit uit duurzame energiebronnen in 
(meestal tegen gunstige prijzen) en geeft deze door aan zijn gebonden afnemers, terwijl hij de 
kosten omslaat over het totale bestand van gebonden verbruikers. 
De richtlijn beperkt zich echter tot prioritaire inschakeling. Er zijn geen regelingen voor directe 
of indirecte steun voor duurzame energiebronnen opgenomen en de lidstaten mogen de 
transmissienetbeheerder niet toestaan om in aanmerking komende afnemers te verplichten 
"hun" aandeel duurzame energie te kopen, noch rechtstreeks, noch via heffingen of 
milieucertificaten. 
Bij gebrek aan begeleidende maatregelen, waarin de richtlijn niet expliciet voorziet, lijkt het 
mechanisme in de praktijk dus slechts beperkt bruikbaar wanneer het erom gaat lidstaten in 
staat te stellen een doortastend stimuleringsbeleid voor duurzame energiebronnen te 
ontwikkelen ofte handhaven. 
4-
Lidstaten die meer willen doen ter ondersteuning van duurzame energie dan prioritaire 
inschakeling moeten bijgevolg gebruikmaken van twee andere bepalingen van de richtlijn; 
artikel 3, lid 2 - openbare-dienstverplichtingen (of dienstverplichtingen op milieugebied) en 
artikel 24 - overgangsregelingen. Na kennisgeving van de desbetreffende ontwerp-regelingen 
van de lidstaten zal de Commissie deze toetsen op hun verenigbaarheid met de richtlijn. Dit 
aspect wordt in detail besproken in punt 3.2 hieronder. 
2. Regelingen op het niveau van de lidstaten 
Daarom hebben de lidstaten zelf over de aanpak van dit probleem nagedacht. Diverse 
regelingen zijn in de gehele EU ingevoerd of zijn in bepaalde lidstaten in beraad. Sommige van 
de onderstaande elementen worden gecombineerd gebruikt (of kunnen gecombineerd worden 
gebruikt). 
De regelingen, of onderdelen ervan, kunnen in twee basiscategorieën worden opgesplitst: ten 
eerste steunregelingen, bedoeld om de kosten van dit beleid te vergoeden, en ten tweede 
regelingen voor de financiering van de steun. 
2.1 Steunregelingen. 
Er is een groot aantal steunregelingen, waaronder: 
- een gegarandeerde koopverplichting tegen een gegarandeerde prijs, vaak op basis van 
vermeden kosten of van een op een regeling gebaseerde berekening van de steun die nodig 
is om de gewenste omvang van de duurzame elektriciteitsproductie te verkrijgen; 
- belastingvrijstellingen, met name van energie- en CC>2-heffingen, maar ook van niet aan 
energie gerelateerde belastingen; 
- steun per geproduceerd kWh; 
- andere steunregelingen; steun voor O&O, investeringen enz. Deze steun kan hetzij op het 
niveau van de lidstaten, hetzij op dat van de Gemeenschap worden toegekend. 
2.2 Regelingen voor de financiering of aanvulling van steunregelingen. 
Ook hier zijn, of worden, een aantal varianten ontwikkeld. 
- Een heffing voor alle elektriciteitsverbruikers in een bepaalde lidstaat, omschreven als een 
"duurzaamheidsheffing", een "groene" of "niet-fossiele-brandstoflieffing". Alle verbruikers 
moeten betalen, ongeacht of zij hun elektriciteit ook daadwerkelijk in de betrokken lidstaat 
afnemen (zie ook hieronder, in- en uitvoer). De heffing kan een vast bedrag per verbruikt 
kWh zijn, of een transparante aparte vergoeding die bij het transmissietarief wordt opgeteld. 
De heffing wordt door de lidstaat vastgesteld en is afhankelijk van de hoogte van de steun 
die volgens deze lidstaat noodzakelijk is om het vereiste niveau van duurzame 
energieproductie te bereiken. 
-5-
- Milieucertificaten 
Hierbij stelt de lidstaat eenvoudigweg de gewenste hoeveelheid te produceren (of te 
verbruiken, zie hieronder, in- en uitvoer) duurzame elektriciteit binnen zijn 
elektriciteitssysteem vast. Vervolgens verplicht de lidstaat alle verbruikers x % van hun 
elektriciteitsbehoefte uit duurzame bronnen af te nemen. Aangezien het onmogelijk is 
onderscheid te maken tussen milieuvriendelijk en conventioneel geproduceerde elektronen, 
kunnen natuurlijk niet alle verbruikers echt x % aan werkelijk uit duurzame bronnen 
afkomstige stroom geleverd krijgen. Om dit te ondervangen moeten de verbruikers 
"milieucertificaten" kopen ten belope van het gewenste percentage van hun totale behoefte. 
De miHeucertificaten worden door de producenten van duurzame elektriciteit uitgegeven 
onder toezicht van de desbetreffende instanties van de lidstaat. Voor binnenlandse 
verbruikers worden de certificaten gekocht door de distributeurs die aan hen leveren. 
In de praktijk verkopen producenten van duurzame elektriciteit hun stroom dus tegen 
normale marktprijzen aan de netbeheerder. De extra kosten van de productie van duurzame 
elektriciteit worden gedekt door de prijs die alle, in aanmerking komende en gebonden, 
eindverbruikers voor de milieucertificaten betalen. Zo ontstaat er een secundaire markt voor 
miHeucertificaten, waarvan de prijs wordt bepaald als het verschil tussen de marktprijs voor 
elektriciteit en de (gemiddelde) productiekosten van duurzame elektriciteit, dat bovenop de 
marktprijs komt. 
Compensatiebetalingen aan een dimrzaamheidsfonds 
Distributeurs worden bij de wet verplicht x % van hun energiebehoeften uit duurzame 
bronnen te dekken. Als zij hier niet aan voldoen, moeten zij in plaats daarvan compensatie 
aan een duurzaamheidsfonds betalen. Dit fonds wordt gebruikt voor de selectieve 
toekenning van investeringssteun, b.v. via een aanbesteding voor centrales die duurzaam 
produceren. 
- Koopverplichting 
Verbruikers in een lidstaat kunnen worden verplicht tot aankoop van "hun" aandeel in de 
duurzame elektriciteit die volgens de overheid door de netbeheerder moet worden 
ingekocht. Zij moeten deze stroom kopen tegen een prijs die boven de marktprijs ligt en 
waarin de extra kosten van de duurzame elektriciteitsproductie zijn verdisconteerd. Dit deel 
wordt apart in rekening gebracht, zodat de betreffende extra kosten transparant zijn. 
Andere, niet-financiële maatregelen 
Algemene mogelijkheid voor de netbeheerder om in aanmerking komende afnemers de 
toegang tot het netwerk voor TPA-/doorvoerdoeleinden te weigeren, ingeval het voor hem 
moeilijk zou worden de elektriciteit uit duurzame bronnen door te geven die hij van de 
regering aan de verbruikers moet doorverkopen. 
-6-
3. Analyse van de verschillende methoden: verenigbaarheid met het Gemeenschapsrecht 
De door de lidstaten toegepaste regelingen moeten vanuit verschillende invalshoeken worden 
getoetst: aan de wetgeving inzake staatssteun en op verenigbaarheid met de richtlijn en het 
Verdrag, met name met de milieubepalingen daarvan. Een gemeenschappelijk 
regelgevingskader voor de steunregelingen zou een belangrijke stap voorwaarts betekenen 
aangezien daardoor de manoeuvreerruimte voor de lidstaten nauwkeuriger zou worden 
afgebakend en distorsie-effecten zouden worden beperkt. Dit zou de lidstaten in staat stellen 
duurzame energiebronnen efficiënter te bevorderen. 
3.1 Overheidssteun 
Het probleem van de overheidssteun wordt los van de kwestie van de verenigbaarheid met de 
richtlijn en de verdragsartikelen waarop de richtlijn is gebaseerd, behandeld, en niet in het 
kader van deze analyse besproken. Opgemerkt dient echter te worden dat de Commissie zich 
tot dusver positief heeft opgesteld bij de toetsing, overeenkomstig punt 2.3 van de 
communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu6, van steun voor 
de productie van energie uit duurzame bronnen. Deze benadering zal worden gecontinueerd, 
rekening houdend met de noodzaak de interne markt voor elektriciteit vorm te geven en te 
consolideren. 
3.2 Verenigbaarheid met de richtlijn en de EU-wetgeving 
Ingevolge artikel 8, lid 3, heeft de richtlijn alleen betrekking op de prioritaire inschakeling van 
duurzame energie op netbeheerdersniveau. Op zich valt geen van de bovengenoemde 
regelingen onder de richtlijn. 
In deze omstandigheden kunnen twee andere bepalingen van de richtlijn van belang zijn: 
artikel 3, lid 2, (openbare-dienstverphchtingen of dienstverplichtingen op milieugebied) en, 
theoretisch gezien, artikel 24 (overgangsregelingen). Aan de hand van deze bepalingen moet, in 
het ücht van het beleid van de Gemeenschap voor de actieve bevordering van duurzame 
energiebronnen, zoals uiteengezet in haar recente Witboek, worden onderzocht of maatregelen 
met de bovengenoemde richtlijn verenigbaar zijn. 
Het ziet er evenwel naar uit dat praktisch alle in dit kader goedgekeurde regelingen aan 
artikel 3, lid 2, inzake dienstverplichtingen op milieugebied moeten worden getoetst. De in 
artikel 24 genoemde overgangsregelingen zijn tijdelijke steunregelingen die binnen afzienbare 
tijd worden opgeheven en daarom voor duurzame energie niet geschikt lijken te zijn. Deze 
regelingen voor duurzame energie zijn juist bedoeld om in de nabije toekomst operationeel te 
worden. De situatie dient echter nauwlettend te worden gevolgd 
Wanneer wordt onderzocht of de bovengenoemde regelingen verenigbaar zijn met artikel 3, 
lid 2, van de richtlijn, moet rekening worden gehouden met de beginselen die door het 
Europese Hof van Justitie zijn vastgesteld bij de uitleg van artikel 90 van het EG-Verdrag, in 
combinatie met de bepalingen van het Verdrag inzake vrij verkeer en mededinging. Hoewel een 
uitvoerige bespreking van deze jurisprudentie buiten het bestek van dit onderzoek valt, is het 
Zie de communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu (PB C 72,10.3.1994, blz. 3). 
duidelijk dat de Commissie zich bij haar analyse van dienstverplichtingen op milieugebied in 
bovengenoemde zin zal laten leiden door de volgende basisbeginselen. 
Ten eerste zal de Commissie haar onderzoek altijd beginnen met de vraag of de onderliggende 
doelstelling van de lidstaat legitiem is, d.w.z. of dit doel ontheffing van de normale regels voor 
mededinging of vrij verkeer rechtvaardigt. In dit verband moet worden opgemerkt dat de 
Commissie en het Hof van Justitie nnüeubescherming hebben erkend als een dwingende eis 
waardoor de toepassing van artikel 30 van het Verdrag kan worden ingeperkt en als een 
doelstelling die eventueel, overeenkomstig artikel 85, lid 3, vrijstelling toelaat voor een 
concurrentiebeperkende overeenkomst7. Hieruit volgt dus in het algemeen de conclusie dat 
dergelijk regelingen de eerste test doorstaan. 
Ten tweede zal de Commissie onderzoeken of de betrokken maatregelen redelijk zijn en in een 
juiste verhouding staan tot de doelstellingen van de lidstaten. Iedere regeling moet natuurlijk 
op zijn eigen merites worden beoordeeld. Het is echter duidelijk dat het in dit kader van 
fundamenteel belang is alle vergelijkbare regelingen die dezelfde doelstellingen nastreven, 
gelijktijdig te bestuderen. Wanneer beoordeeld wordt of een regeling in een juiste verhouding 
tot de doelstellingen staat, moet worden onderzocht of er alternatieven bestaan die de 
concurrentie en handel tussen de lidstaten minder verstoren, maar niettemin even goed aan de 
desbetreffende doelstellingen beantwoorden. 
Momenteel is dit aspect van de analyse natuurlijk minder belangrijk: de verschillende 
regelingen staan nog in de kinderschoenen of worden nu pas uitgedacht. In de toekomst, als zij 
eenmaal in werking zijn getreden, wordt dit aspect steeds belangrijker. 
Tenslotte moet met betrekking tot de uit een heffing gefinancierde regelingen nauwkeurig 
worden bekeken op welk niveau de heffing moet worden toegepast. Een heffing kan worden 
opgelegd op productie-, op transmissie- o£ het meest gebruikelijk, op verbruiksniveau. Hoewel 
de Commissie nog niet tot een definitieve conclusie over de relatieve voordelen van de 
verschillende methoden is gekomen, lijkt een heffing op verbruikersniveau een aantal 
belangrijke voordelen te bieden. Een dergelijke heffing houdt rechtstreeks verband met de 
verbruikte hoeveelheid elektriciteit en is uitermate transparant. Als op transmissieniveau een 
heffing wordt opgelegd, krijgt men echter te maken met een aantal problemen. Ten eerste 
bestaat er geen rechtstreeks verband tussen de betaling en de hoeveelheid verbruikte 
elektriciteit (de verhouding tussen de afstand die de stroom aflegt en de verbruikte hoeveelheid 
is geen constante) Dit geldt met name voor zelfopwekking, waarbij de stroom met via het net 
loopt. Ten tweede zou dit onvermijdelijk een belemmering voor de communautaire handel in 
elektriciteit vormen. Deze belemmering wordt nog groter bij grensoverschrijdende handel in 
elektriciteit, aangezien dan twee "transportheffingen" zouden worden opgelegd. Bij doorvoer is 
de situatie nog ernstiger. 
Deze moeilijkheden zijn ook onderkend in het voorstel van de Commissie voor een richtlijn tot 
herstructurering van de communautaire regeling voor de belasting van energieproducten 
(vermeld in hoofdstuk I), waarin wordt aanbevolen het verbruik en niet de productie van 
elektriciteit te belasten. Dit voorstel voorziet ook in steun voor de productie van elektriciteit 
uit duurzame grondstoffen. 
1 Zie het 22e verslag over het mededingingsbeleid, eerste deel, punt 77. 
-8-
Bovendien kunnen verschillen in de hoogte of wijze van toepassing van een heffing ook tot 
concurrentievervalsing leiden. 
Ook dient te worden vermeld dat nationale regelingen ter ondersteuning van elektriciteit uit 
duurzame bronnen een concurrentievervalsend effect hebben. De Commissie kan bijgevolg 
dergelijke regelingen alleen als een tijdelijke oplossing accepteren en behoudt zich het recht 
voor deze regelingen later opnieuw te bekijken, onder andere in het licht van eventuele 
wijzigingen in de marktsituatie. 
In dit verband dient nog een laatste kwestie aan de orde te worden gesteld. Nu al kan worden 
opgemerkt dat regelingen die tot concurrentie tussen producenten van duurzame energie 
leiden, waarschijnlijk minder steun nodig hebben en eerder volledig met "conventioneel" 
geproduceerde energie zullen concurreren. Er zijn twee manieren om concurrentie te 
bevorderen. Ten eerste kan een regulerende of andere instantie periodiek de omvang van de 
steun in ogenschouw nemen, met de bedoeling druk uit te oefenen om deze steun te verlagen 
naarmate de techniek beter wordt. De omvang van de steun zou dan regelmatig automatisch 
worden aangepast op basis van een formule waarin rekening wordt gehouden met de 
verminderde productiekosten van duurzame elektriciteit. Ten tweede leidt het systeem van 
müieucertificaten door zijn aard tot concurrentie bij de productie van duurzame elektriciteit. 
Op de secundaire markt voor milieucertificaten komt het prijsniveau van duurzame energie tot 
stand. Nieuwe, efficiëntere en goedkopere producenten zullen op de markt verschijnen, 
wanneer zij onder de "marktprijs" van milieucertificaten kunnen produceren. 
Zoals reeds gezegd bieden regelingen waarbij producenten van duurzame energiebronnen 
onderling moeten concurreren de beste kansen om tot een maximale kostenefficiëntie te komen 
en moeten deze bijgevolg worden gestimuleerd. Het is uiteraard nog te vroeg om te bepalen of 
periodieke herziening van de steunregelingen, dan wel een systeem van müieucertificaten het 
snelst tot verlaging van de kosten van duurzame energie zal leiden. Wel ziet het er op dit 
ogenblik naar uit dat, als het systeem van müieucertificaten in de praktijk doeltreffend werkt, 
het de prijs van duurzame energie voortdurend onder druk zal zetten. 
Hoewel het ook nog te vroeg is om uit te maken of de invoering van een regeling zonder een 
mechanisme om doeltreffendheid en prijsverlagingen te stimuleren met de elektriciteitsrichtlijn 
verenigbaar is, lijkt het in dit stadium redelijk aan te nemen dat de invoering van een dergelijk 
mechanisme waarschijnlijk eerder verenigbaarheid met de desbetreffende EU-regels zou 
garanderen. 
IV. IN- EN UITVOER 
In aüe bovengenoemde regelingen speelt het vraagstuk van de in- en uitvoer van elektriciteit 
uit duurzame bronnen een rol. Müieucertificaten kunnen bijvoorbeeld door producenten van 
duurzame elektriciteit buiten het desbetreffende grondgebied worden uitgegeven. Binnenlandse 
bedrijven die een heffing moeten betalen of een koopverplichting hebben, zouden van deze 
heffing kunnen worden vrijgesteld als zij aantonen dat hun invoer afkomstig is van producenten 
die ten minste hetzelfde minimumpercentage duurzame elektriciteit produceren als op grond 
van de binnenlandse wetgeving vereist is. Hoewel administratieve maatregelen noodzakelijk 
zijn om ontwijking van de koopverplichting van duurzame elektriciteit te voorkomen, is het 
• 9-
mogelijk afnemers toe te staan om desgewenst via invoer aan hun koopverplichtingen te 
voldoen. 
Het is echter niet eenvoudig te beslissen of deze rol door de invoer mag worden vervuld. De 
kosten van de duurzame elektriciteitsproductie variëren naar gelang het geografische gebied 
waar wordt geproduceerd; dit geldt met name voor grote waterkrachtcentrales, waar de 
marginale kosten tijdens de zomermaanden erg laag zijn. Onder zulke omstandigheden zal, ten 
minste voor een aantal landen, gedurende enige tijd een nog onbekende hoeveelheid duurzame 
elektriciteit, waarvoor hun burgers hogere prijzen betalen, uit het buitenland worden 
aangevoerd. De rechtstreekse voordelen van de duurzame productie (b.v. lagere C02-, S02- en 
NOx-uitstoot) zouden zo aan het buitenland ten goede komen (hoewel met name de voordelen 
van een lagere C02-uitstoot zich over een groter geografisch gebied uitstrekken). Hoe dan 
ook, het is onduidelijk of de daaruit voortvloeiende C02-vermindering aan het betalende of aan 
het producerende land ten goede komt, wanneer wordt bekeken of de doelstellingen voor de 
vermindering van de C02-uitstoot worden gehaald. 
Anderzijds is een invoerverbod voor elektriciteit in strijd met de fundamentele bepalingen van 
het EG-Verdrag inzake het vrije verkeer van goederen. Ook vanuit het oogpunt van het 
algemene EU-energiebeleid is het zonder meer zinnig om te bevorderen dat duurzame energie 
onder de meest rendabele voorwaarden wordt geproduceerd. Ook moet rekening worden 
gehouden met de diverse mogelijkheden die door het regionale beleid worden geboden. 
De diensten van de Commissie zijn met betrekking tot deze kwesties nog niet tot een conclusie 
gekomen. 
V. CONCLUSIE 
Dit rapport is bedoeld om de eerste overwegingen van de Commissie uiteen te zetten inzake 
vraagstukken in verband met de behandeling van elektriciteit uit duurzame bronnen in het 
kader van de interne elektriciteitsmarkt. Dit document is de eerste stap die naar aanleiding van 
het Witboek van de Commissie wordt gezet ten aanzien van elektriciteit uit duurzame 
energiebronnen. Zoals reeds vermeld voorziet het Witboek bij wijze van algemene doelstelling 
voor de EU in een vergroting van het aandeel van duurzame energiebronnen in het totale 
energieverbruik met 12% in de periode tot 2010. In artikel 25 van de richtlijn is bepaald dat de 
Commissie indien nodig harmonisatievoorsteuen doet. Voordat een voorstel voor de 
harmonisatie van de behandeling van elektriciteit uit duurzame bronnen kan worden opgesteld 
moeten de voor- en nadelen van de verschülende regelingen echter nog diepgaander worden 
geanalyseerd. 
Dit neemt niet weg dat, zoals reeds duidelijk werd uiteengezet in het Witboek inzake 
duurzame energiebronnen, nu al een duidelijke behoefte aan gemeenschappelijke regels op dit 
gebied kan worden geconstateerd. Het naast elkaar bestaan van verschülende steunregelingen 
zal waarschijnlijk tot handels- en concurrentiedistorsies leiden. Duurzame energiebronnen 
zullen de komende jaren onvermijdelijk een belangrijkere rol in de EU gaan spelen, gezien de in 
Kyoto gedane toezeggingen. Het risico van marktverstoringen zal bijgevolg ook toenemen. 
Weliswaar is het verstorende effect op handel en concurrentie dat wordt veroorzaakt door de 
verscheidenheid aan steunregelingen nu nog relatief beperkt, gezien het geringe marktaandeel 
van elektriciteit uit duurzame energiebronnen in de EU, maar naar het zich laat aanzien zal de 
10-
negatieve invloed daarvan zich de komende jaren aanzienlijk sterker doen gelden. Tegen deze 
achtergrond verdient het dan ook aanbeveling zo snel als praktisch haalbaar is een aantal 
gemeenschappelijke regels op dit gebied vast te stenen. Zoals vermeld hierboven is, hoewel het 
nog te vroeg is om nu al de precieze inhoud van de desbetreffende richtlijn vast te leggen, in 
het Witboek inzake duurzame energiebronnen8 aangekondigd dat naast bovenstaande 
onderwerpen: 
"Andere kwesties die moeten worden aangepakt onder meer zijn: 
• de manier waarop de exploitanten van transmissiesystemen duurzame elektriciteit moeten 
aanvaarden wanneer deze hun wordt aangeboden, afhankelijk van de bepalingen inzake 
transmissie in de richtlijn betreffende de interne markt voor elektriciteit; 
• richtlijnen inzake de prijs die aan een opwekker van elektriciteit uit duurzame bronnen 
moet worden betaald, die ten minste gelijk moet zijn aan de vermeden elektriciteitskosten 
op een laagspanningsnet van een distributeur, plus een premie voor de maatschappelijke 
en milieuvoordelen van duurzame energie en de manier waarop een en ander wordt 
gefinancierd: belastingfaciliteiten, enz.', 
• de vraag op welke categorieën van elektriciteitaankopen dergelijke maatregelen van 
toepassing zijn; 
• met betrekking tot netwerktoegang, het voorkomen van discriminatie tussen elektriciteit uit 
zonnestraling, biomassa (minder dan 20 MWe), waterkracht (minder dan 10 MWe) en 
windenergie. 
Volgende stap 
Momenteel worden de verschülende regelingen die de lidstaten voorstenen of al hebben 
ingevoerd door de Commissie grondig bestudeerd. Om een beter overzicht van de vele 
steunregelingen te krijgen is de Commissie evenwel van plan een reeks kosten-batenanalyses en 
kostenefficiëntiestudies te laten uitvoeren. 
Voor elke lidstaat en voor een aantal derde landen waar dergelijke regelingen worden 
toegepast, moet in deze studies duidelijke informatie worden gegeven over de volgende 
aspecten: 
• de wijze van steunverlening (in detaü), 
• de kosten van de verschülende regelingen voor verbruikers, producenten en overheid, 
• de daling van de C02-uitstoot als gevolg van elk van de regelingen, 
• de doeltreffendheid van de verschülende regelingen wat de bevordering van duurzame 
energiebronnen betreft. 
8 COM(97) 599 van 26.11.1997, "Energie voor de toekomst: duurzame energiebronnen - Witboek voor een 
communautaire strategie en een actieplan", blz. 12. 
ïi -
Deze studies moeten de Commissie een overzicht bieden van de mate van doeltreffendheid van 
de verschillende methoden van de diverse landen, zodat zij regels op kan steüen voor de 
toekomstige behandeling van duurzame energie in het kader van de elektriciteitsrichthjn. 
In een eindrapport zou de Commissie op basis van de studies antwoord moeten kunnen geven 
op de volgende vragen: 
• wat zijn de verstorende effecten van de gelijktijdige toepassing van uiteenlopende 
steunregelingen in de lidstaten voor de interne markt; 
• wat zijn de kostenverschülen tussen de diverse regelingen ter ondersteuning van de 
invoering en ontwikkeling van elektriciteit uit duurzame bronnen; 
• hoe doeltreffend zijn dergelijke regelingen in termen van kosten/baten voor de vermindering 
van de C02-uitstoot; 
• welke extra voordelen levert een groter aandeel duurzame energiebronnen de EU op, onder 
andere wat betreft werkgelegenheid, handhaving van de Europese technologische 
voorsprong op het gebied van duurzame energie en bijgevolg ook exportmogelijkheden en 
kansen voor regionale ontwikkeling; 
• of de invoering en ontwikkeling van dergelijke regelingen tot een concurrentiebeperking 
voor de EU-industrie leidt. Bij de bestudering van dit punt moet worden gekeken naar de 
aanpak, kwantitatief en kwalitatief van onze belangrijkste handelspartners. 
Vervolgens zal de Commissie een richtlijn tot vaststelling van gemeenschappelijke regels voor 
de behandeling van duurzame energiebronnen voorstellen. Het is de bedoeling dat dit vóór 
eind 1998 gebeurt. 
Sinds de richtlijn op 19 februari 1997 in werking trad, heeft de Commissie zich erop 
geconcentreerd de lidstaten te helpen bij de omzetting van de richtlijn. Hieruit is gebleken dat 
de behandeling van duurzame energiebronnen in de meeste lidstaten prioriteit heeft. De 
belangstelling voor deze sector neemt toe, met name gezien het recente Groenboek en Witboek 
inzake duurzame energiebronnen van de Commissie en de door de EU in Kyoto onderschreven 
doelstelling. In de komende maanden en jaren kunnen andere onderwerpen een rol gaan spelen. 
Daarom wü de Commissie elk jaar een nieuw harmonisatierapport uitbrengen. Het volgende 
rapport wordt in februari 1999 gepresenteerd. 
12-

ISSN 0254-1513 
COM(98) 167 def. 
DOCUMENTEN 
NL 12 10 08 
Catalogusnummer : CB-CO-98-167-NL-C 
ISBN 92-78-32102-8 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg 
-4 1-