VERSLAG VAN DE COMMISSIE over de toepassing van de communautaire regeling voor de steunmaatregelen van de lidstaten ten behoeve van de kolenindustrie in het jaar 2000

INHOUD

1. Inleiding

2. Kolenindustrie en markt

2.1. Productie

2.2. Werkgelegenheid

2.3. Vraag naar en handel in steenkool

3. Situatie van de kolenbekkens van de Europese Unie

3.1. Duitsland

3.2. Spanje

3.3. Frankrijk

3.4. Verenigd Koninkrijk

3.5. Andere

4. Omschrijving van de steunmaatregelen ten behoeve van de steenkoolindustrie

4.1. Duitsland

4.2. Spanje

4.3. Frankrijk

4.4. Verenigd Koninkrijk

5. Geschillen

5.1. Klachten

5.2. Beroep

6. Conclusies

1. Inleiding

In artikel 10 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS van de Commissie van 28 december 1993 tot vaststelling van een communautaire regeling voor de steunmaatregelen van de lidstaten ten behoeve van de kolenindustrie, is bepaald dat de Commissie jaarlijks verslag uitbrengt aan de Raad, het Europees Parlement en het Raadgevend Comité over de toepassing van deze beschikking.

In dit verslag worden de financiële maatregelen onderzocht die in de loop van het jaar 2000 door Duitsland, Spanje, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk ten behoeve van de kolenindustrie genomen zijn.

Deze maatregelen kunnen alleen als verenigbaar met de goede werking van de gemeenschappelijke markt worden beschouwd indien zij bijdragen tot de verwezenlijking van ten minste één van de volgende doelstellingen:

- verwezenlijking, in het licht van de kolenprijzen op de internationale markten, van verdere vooruitgang in de richting van economische rentabiliteit, teneinde de degressie van de steunmaatregelen te verwezenlijken;

- oplossing van de sociale en regionale problemen die uit de gehele of gedeeltelijke buitenbedrijfstelling van productie-eenheden voortvloeien;

- vergemakkelijking van de aanpassing van de kolenindustrie aan de normen voor milieubescherming.

Overeenkomstig artikel 8 van bovengenoemde beschikking hebben de lidstaten hun plannen voor modernisering, rationalisering en herstructurering van de kolenindustrie bij de Commissie ingediend. Na bestudering van de plannen heeft de Commissie adviezen verstrekt over de vraag of deze in overeenstemming zijn met de algemene en specifieke doelstellingen als bepaald in de artikelen 2, 3 en 4 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS, met name in haar beschikkingen van 13 december 1994 [1] voor Duitsland, 13 december 1994 [2] voor Spanje, 19 juli 1995 [3] voor Frankrijk en 15 november 2000 [4] voor het Verenigd Koninkrijk. Op basis van deze plannen voor modernisering, rationalisering en herstructurering hebben de lidstaten, evenals in de voorgaande jaren, overeenkomstig artikel 9, lid 1, van Beschikking nr. 3632/93/EGKS, kennis gegeven van alle financiële steunmaatregelen welke voor het jaar 2000 zijn voorzien. De Commissie heeft een besluit genomen over deze steunmaatregelen met de volgende beschikkingen:

[1] Beschikking 94/1070/EGKS - PB L 385 van 32.12.1994, blz. 18. Duitsland heeft vervolgens het plan gewijzigd; de Commissie heeft deze wijzigingen aanvaard met haar beschikkingen van 2.12.1998 (99/270/EGKS) - PB L 109 van 27.4.1999, blz. 14) en van 21.12.2000 (nog niet gepubliceerd).

[2] Beschikking 94/1072/EGKS - PB L 385 van 31.12.1994, blz. 31. Spanje heeft vervolgens het plan gewijzigd; de Commissie heeft deze wijzigingen aanvaard in haar beschikking van 3 juni 1998 (98/637/EGKS - PB L 303 van 13.11.1998, blz. 57.

[3] Beschikking 95/465/EGKS - PB K 267 van 9.11.1995, blz. 46.

[4] Beschikking 2001/114/EGKS - PB L 43 van 14.2.2001, blz. 27.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De in dit document genoemde steunbedragen zijn de definitieve bedragen die door de Commissie voor het jaar 2000 uit hoofde van Beschikking nr. 3632/93/EGKS zijn goedgekeurd. Daartoe behoren dus niet de eventueel betaalde steunbedragen voor diverse doeleinden, onder andere specifieke sociale uitkeringen die de belanghebbende staten voor hun rekening hebben genomen in het kader van de in artikel 56 van het EGKS-Verdrag bedoelde bijzondere bijdrage. Dit document is het vijfde verslag op grond van artikel 10 van de beschikking, sinds deze op 1 januari 1994 in werking is getreden.

2. Kolenindustrie en markt

2.1. Productie

In 2000 bedroeg de steenkoolproductie in de Europese Unie 86,6 miljoen ton, ofwel 13,4 miljoen ton minder dan in 1999. Deze daling komt overeen met de tendens waardoor de afgelopen jaren werden gekenmerkt en die zich waarschijnlijk zal doorzetten aangezien voor 2001 de productie wordt geraamd op circa 82 miljoen ton.

Tabel 1

Productie van steenkool (x 1.000 ton)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: Eurostat; jaarstatistieken (1992-1999); *= ramingen

2.2. Werkgelegenheid

De voortzetting van de maatregelen tot rationalisering en vermindering van activiteiten in de kolenindustrie in de meeste producerende landen heeft geleid tot een verdere daling van het aantal werknemers in de bedrijfstak. In 2000 is het personeelsbestand met meer dan 12.000 eenheden gedaald tot 92.500 personen; de daling was het grootst in Duitsland (11.000 banen minder), gevolgd door Spanje (meer dan 2.000 banen minder). In het Verenigd Koninkrijk zijn op grote schaal onderaannemers bij de winning ingeschakeld, waardoor de statistieken daar minder nauwkeurig zijn. In 2001 zal met name in Duitsland het personeel nog verder worden ingekrompen.

2.3. Vraag naar en handel in steenkool

In 2000 bedroegen de interne steenkoolleveringen binnen de Gemeenschap (inclusief netto-import) 257 miljoen ton, tegen 244 miljoen ton in 1999. Deze ontwikkeling komt grotendeels op rekening van de elektriciteitsproducerende sector, die vanouds de grootste steenkoolgebruiker in de Europese economie is, met een aandeel van bijna 70% van het totale verbruik.

Tabel 2

Totale interne steenkoolleveringen (x 1.000 ton)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: Eurostat; jaarstatistieken (1992-1998) en maandstatistieken (1998-1999) *= ramingen

In 2000 heeft de invoer van steenkool uit derde landen een niveau bereikt van meer dan 164 miljoen ton, waardoor de geringere interne productie kon worden gecompenseerd. In tegenstelling tot de prijzen voor olie en gas is de steenkoolprijs in 2000 op de internationale markten vrij stabiel gebleven; eerst in het vierde kwartaal werden er belangrijke stijgingen waargenomen. Hierbij dient te worden opgemerkt dat de uit derde landen ingevoerde steenkool in bepaalde sectoren van de markt steeds meer in de plaats komt van steenkool uit de Gemeenschap, en dat niet alleen om economische, maar ook om ecologische redenen (de ingevoerde steenkool is namelijk vaak van betere kwaliteit en bevat ook vaak minder vervuilende stoffen). Tenslotte zijn aan het vervoer van steenkool over zee weinig milieuproblemen verbonden. In tegenstelling tot olietankers veroorzaken kolenschepen in geval van schipbreuk of een aanvaring geen grootschalige verontreiniging en zijn zij minder brandgevaarlijk.

Tabel 3

Invoer van steenkool uit derde landen (x 1.000 ton)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: Eurostat; jaarstatistieken (1992-1999); *= ramingen

3. Situatie van de kolenbekkens van de Europese Unie

3.1. Duitsland

In Duitsland, dat nu de belangrijkste steenkoolproducent van de Europese Unie is, is de kolenindustrie hoofdzakelijk geconcentreerd in twee kolenbekkens, namelijk die van de Roer en de Saar. Na de fusie [5] van de drie Duitse steenkolenproducenten (Ruhrkohle AG, Saarbergwerke AG, Preussag Anthrazit GmbH), is de nationale steenkolenproductie uitsluitend in handen van Deutsche Steinkohle AG. De productie vindt plaats in 13 mijnen, waarin bijna 57.000 personen werkzaam zijn, waarvan 25.000 ondergronds.

[5] Zie ook hoofdstuk 5.2, zaak T-156/98.

Op 13 maart 1997 werd er tussen de Duitse regering, de Länder Nordrhein-Westfalen en Saarland, de vakbonden en de steenkoolproducenten een akkoord gesloten over de toekomst van de Duitse kolenindustrie. Daarin is bepaald dat de jaarlijkse steun, momenteel meer dan 9,2 miljard DM, geleidelijk zal worden teruggebracht tot 5,5 miljard DM in 2005. Het aandeel van de federale overheid zal worden verminderd van 7,7 miljard DM in 1998 tot 3,8 miljard DM in 2005. Het aandeel ten laste van Nordrhein-Westfalen zal toenemen van 860 miljoen tot 1 miljard DM. De bijdrage van Saarland zal zoals voorheen door de Bondsregering worden bekostigd. Het door de ondernemingen aangekondigde plan voorziet in een verlaging van de productie met circa 20% tot 2002 en een vermindering van het aantal werknemers tot in totaal 56.000. In 2005 zal de productie nog slechts 25 miljoen ton bedragen en op dat moment zullen nog slechts tien mijnen in bedrijf zijn met 36.000 werknemers. In de loop van het jaar heeft vanwege het feit dat de prijzen voor steenkool op een minimum zijn beland en er van de kant van de staalindustrie minder vraag is naar de delfstof en naar cokes, de Duitse regering besloten om het herstructureringsproces te bespoedigen: de activiteiten zijn in het jaar 2000 volledig gestaakt bij drie mijnen (Westfalen, Göttelborn/Reden en Ewald/Hugo) terwijl in 2001 de mijnen Auguste Victoria en Blumenthal/Haard een hergroepering zullen ondergaan. In 2002 zullen de mijnen Friedrich Heinrich/Rheinland en Niederberg eveneens worden gehergroepeerd waarbij de productie zal worden teruggebracht tot 29 miljoen ton. Ten gevolge van deze herstructureringen zouden de productiekosten, uitgedrukt in prijzen van 1992 moeten dalen tot 242 DM per tse (ton steenkool equivalent) in 2002 tegen 288 DM/tse in 1992; deze kosten liggen nog ver af van de prijzen op de internationale markten, welke thans 80 DM/tse bedragen.

3.2. Spanje

In Spanje is de steenkoolwinning verspreid over diverse bekkens: Asturias (centraal en westelijk bekken), León (Bierzo-Villablino, Sabero en het noorden), Palencia (Guardo en Barruelo), Catalonië (Pirenaica), Teruel (Teruel-Mequinenza) en Zuid-Spanje (Puertallano en Peñaroya). Opgemerkt zij dat de Spaanse steenkoolbekkens klein en geografisch geïsoleerd zijn en dat deze gebieden sterk afhankelijk zijn van de mijnbouw. Dit is direct van invloed op de mogelijkheden voor omschakeling en herindustrialisering en daardoor ook op de werkgelegenheid. Het Spaanse mijnbouwplan gaat dan ook vergezeld van een plan voor een alternatieve ontwikkeling van de mijngebieden. De productie is verspreid over een 58 voor het merendeel particuliere ondernemingen: na de recente privatisering van Endesa, is de enige uitzondering nog Hunosa, die in 1998 de maatschappij Minas de Figaredo heeft overgenomen. Het aantal werknemers bedraagt ongeveer 17.000, met inbegrip van die van onderaannemers. Slechts acht ondernemingen produceren meer dan een miljoen ton per jaar en tien andere meer dan 100.000 ton per jaar. Met Beschikking nr. 98/637/EGKS van 3 juni 1998 heeft de Commissie ingestemd met het tweede gedeelte (betreffende de jaren 1998-2002) van het plan tot modernisering en herstructurering van de steenkolenindustrie; dit plan omvat een jaarlijkse verlaging van de productie welke niet meer zal bedragen dan 14,5 miljoen ton in 2002.

3.3. Frankrijk

In Frankrijk is de steenkoolwinning nu geconcentreerd in de bekkens van Lotheringen, met twee ondergrondse mijnen in bedrijf (Merlebach, die in oktober 2003 zal worden gesloten en La Houve, die hetzelfde lot zal ondergaan in juli 2005), en Midden- en Zuid-Frankrijk, met vijf mijnen, waarvan één ondergronds (Gardanne, in de Provence). In totaal zijn daarbij 7.973 personen werkzaam waarvan 3.560 ondergronds. De enige exploitatiemaatschappij, Charbonnages de France, is een overheidsbedrijf. Door de inkrimping van de productie capaciteit, waarmee jaren geleden al een begin is gemaakt, hoofdzakelijk vanwege de ongunstige geologische omstandigheden, zijn tussen 1986 en 2000 meer dan 22 000 banen verloren gegaan. In het kader van het Pacte Charbonnier National (het nationale kolenpact), dat de sociale partners in 1995 zijn overeengekomen, zal deze ontwikkeling zich de komende jaren voortzetten, totdat de steenkoolwinning in Frankrijk tegen het jaar 2005 definitief zal zijn stopgezet. Vanwege de ernst van de sociale en regionale problemen zal de Franse regering zich niet kunnen houden aan het in Beschikking nr. 3632/93/EGKS vastgestelde jaar 2002 als jaar waarin deze beschikking haar geldigheid verliest. Het belangrijkste is echter dat de Franse autoriteiten de consequenties hebben getrokken uit het geheel ontbreken van enig perspectief voor de Franse steenkoolindustrie om op middellange of lange termijn nog concurrerend te worden en dat zij daarom resoluut hebben gekozen voor vermindering van activiteiten en geplande sluitingen. Volgens Charbonnages de France, bedragen de productiekosten 1.267 FF per ton, tegen een marktprijs van 275 FF. In een onlangs verschenen verslag van de Rekenkamer wordt de regering verzocht het mijnsluitings programma onverminderd voort te zetten, waarbij zij erop wees dat er tussen 1970 en 2000 233 miljard FF zijn uitbetaald.

3.4. Verenigd Koninkrijk

Jarenlang was het Verenigd Koninkrijk de grootste steenkoolproducent in de Europese Unie. Deze sector is grondig geherstructureerd, met name naar aanleiding van de privatisering van British Coal Corporation in 1994, waardoor het aantal grote mijnen in bedrijf is teruggelopen van 241 in 1976 tot 18 op dit moment. Daarbij komt nog een vijftigtal kleine mijnen (met minder dan 100 werknemers) en een verschillend aantal plaatsen waar dagbouw plaatsvindt. In dezelfde periode is het aantal werknemers gedaald van ruim 300.000 naar circa 11.500 (waarvan meer dan 8.000 ondergronds) en is de productie afgenomen van 125 miljoen ton naar minder dan 32 miljoen ton.

Na de voltooiing van de privatisering van British Coal op 31 december 1994 bestaat de kolenindustrie in het Verenigd Koninkrijk uitsluitend uit particuliere ondernemingen. De grootste daarvan is RJB Mining (met in totaal 13 mijnen: Clipstone, Daw Mill, Ellington, Harworth, Kellingley, Maltby, Rotherham Prince of Wales, Riccall/Whitemore Mine, Rossington, Stillingfleet Combine, Thoresby, Welbeck, Wistow Mine [6]), terwijl Betws Anthracite, Hatfield Coal Company, Goire Tower Anthracite Company, Scottish Coal en Blenkinsopp Collieries elk een mijn exploiteren. Celtic Energy houdt zich op een aantal plaatsen bezig met dagbouw. Door bundeling van activiteiten in de meest productieve mijnen en dankzij grote inspanningen gedurende lange tijd om de rentabiliteit van ondernemingen te verbeteren, zijn de productiekosten van deze ondernemingen slechts iets hoger dan de gangbare productiekosten op de wereldmarkt. Momenteel hebben de nationale ondernemingen ondanks een sterke verbetering van de productiviteit te kampen met concurrentie van geïmporteerde steenkool en vooral van gas. Het eerstgenoemde product is behalve door zijn concurrerende prijs ook in het voordeel door zijn vaak lager zwavelgehalte, waardoor de elektriciteitsbedrijven gemakkelijker aan de stringente emissiebeperkingen kunnen voldoen. Het tweede - gas - produceert niet alleen een minder vervuilende uitstoot, maar kan ook, door toepassing van de nieuwe techniek van stoom/gas-turbines (STEG's), bij de omzetting van thermische energie in elektriciteit een rendement halen van meer dan 50%, zodat gas economisch veel voordeliger is geworden. In 1999 en 2000 is de situatie steeds meer kritiek geworden, zowel vanwege de wijdverbreide daling van de steenkoolprijzen op de internationale markten als de hoge koers van het pond sterling, terwijl als gevolg van het feit dat het moratorium op het verlenen van toestemming voor de bouw van nieuwe gasgestookte gascentrales binnenkort zal aflopen, verwachten we dat de situatie alleen nog maar zal verergeren. De Britse regering, die van oordeel is dat de problemen met betrekking tot de nationale steenkoolindustrie van tijdelijke aard zijn en dat er nog altijd realistische vooruitzichten zijn om een terugkeer naar een bevredigend rendement op middellange termijn te verwezenlijken, heeft in een brief van 26 juli 2000 kennis gegeven van een plan tot modernisering, rationalisering en herstructurering voor de kolenindustrie in het Verenigd Koninkrijk, tezamen met het "UK Coal Operating Aid Scheme" dat betrekking heeft op de periode van 17 april 2000 tot en met 23 juli 2002. Op 15 november 2000 keurde de Europese Commissie het bovengenoemde plan voor de modernisering, rationalisering en herstructurering van de steenkolenindustrie in het Verenigd Koninkrijk goed, waarmee een totaalbedrag van niet meer dan 110 miljoen GBP ter beschikking wordt gesteld van de kolenindustrie. Tegelijkertijd heeft de minister van handel en industrie aangekondigd dat de regering het moratorium zou opheffen op de bouw van nieuwe gasgestookte krachtcentrales, waarbij het licht op groen wordt gezet voor zes nieuwe installaties.

[6] De mijnen van Riccal/Whitemore, Stillingfleet en Wistow zijn eveneens bekend onder de naam "Selby-complex".

3.5. Andere

In 1992 stopte de steenkoolproductie in België en in 1994 gebeurde dat ook in Portugal. Geen enkel ander land van de Europese Unie heeft verder nog een noemenswaardige steenkoolproductie.

4. Omschrijving van de steunmaatregelen ten behoeve van de steenkoolindustrie

Dit verslag heeft betrekking op de in artikel 1 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS omschreven maatregelen, namelijk:

- elke directe of indirecte maatregel of bemoeienis van overheidswege die met de productie, het in de handel brengen en de handel met het buitenland verband houdt, en die, al komt hij niet ten laste van de overheidsbegroting, de ondernemingen in de kolenindustrie door verlichting van de lasten die deze normaal zouden moeten dragen, een economisch voordeel verschaft;

- de bestemming van de heffingen die van overheidswege zijn opgelegd en die direct of indirect de kolenindustrie ten goede komen, waarbij het geen verschil maakt of de steun wordt verleend door de Staat dan wel door overheids- of particuliere lichamen die van staatswege met het beheer ervan zijn belast;

- steunelementen in de financieringsmaatregelen van de lidstaten met betrekking tot de kolenmijnondernemingen, voorzover het niet gaat om verstrekking van risicodragend kapitaal aan een vennootschap volgens in de markteconomie normaal geldende praktijken.

In dit verslag wordt de indeling van soorten steun aangehouden zoals die is vastgelegd in de artikelen 3, 4, 5, 6 en 7 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS, namelijk: steun voor de bedrijfsvoering, steun voor buitenbedrijfstelling, steun ter dekking van buitengewone lasten, steun voor onderzoek en ontwikkeling en steun voor milieubescherming.

Met betrekking tot alle door de lidstaten voorgestelde steunmaatregelen die de Commissie in overeenstemming met artikel 9 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS heeft goedgekeurd, is zij eerst nagegaan of de desbetreffende lidstaten alle verplicht mee te delen gegevens inderdaad hadden verschaft, op basis waarvan zij vervolgens heeft gecontroleerd op overeenstemming met de bij artikel 2 van genoemde beschikking vastgestelde algemene doelstellingen en criteria, alsmede op naleving van de specifieke bepalingen, te weten:

- voor de steun die is verleend uit hoofde van artikel 3 van voornoemde beschikking: de steun overschrijdt niet het verschil tussen de productiekosten en de prijs die geldt op de internationale markt; het is verboden kolen in de handel te brengen waarvan de prijzen lager liggen dan de prijzen voor kolen van soortgelijke kwaliteit uit derde landen; de steunmaatregelen mogen niet leiden tot concurrentievervalsing tussen de afnemers van steenkool; de daadwerkelijk uitgekeerde steun wordt jaarlijks geregulariseerd;

- voor de steun die is verleend uit hoofde van artikel 4 van voornoemde beschikking: er moet een sluitingsplan of een plan tot vermindering van de activiteiten worden voorgelegd en ook daadwerkelijk worden uitgevoerd;

- voor de steun die is verleend uit hoofde van artikel 5 van voornoemde beschikking: het steunbedrag mag de kosten die het geacht wordt te dekken, niet overschrijden; de kosten zijn alleen die welke zijn omschreven in de bijlage van Beschikking nr. 3632/93/EGKS.

Bij de beoordeling van de steunmaatregelen heeft de Commissie rekening gehouden met de absolute noodzaak om, in overeenstemming met artikel 2, lid 1, tweede streepje, van Beschikking nr. 3632/93/EGKS, in de mate van het mogelijke de sociale en regionale gevolgen van de herstructurering van de mijnbouwactiviteiten te verzachten. Tevens heeft zij gekeken of de steun verenigbaar is met de goede werking van de gemeenschappelijke markt.

De uitsplitsing van het totale bedrag van door de lidstaten toegekende steun over deze verschillende categorieën steun geeft een vrij duidelijk beeld van het steenkoolbeleid van de lidstaten en van de vooruitgang in de processen van modernisering, rationalisering en herstructurering. Tenslotte wijzen wij er nog op dat de eventueel betaalde steunbedragen voor diverse doeleinden, onder andere specifieke sociale uitkeringen die de belanghebbende staten voor hun rekening hebben genomen in het kader van de in artikel 56 van het EGKS-Verdrag bedoelde bijzondere bijdrage, hierin niet begrepen zijn.

Tabel 4

Goedgekeurde steun in 1994-2000

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bedragen in miljoen ecu/euro; de staatssteun in nationale valuta is omgerekend naar ecu/euro op basis van de gemiddelde wisselkoers van het referentieboekjaar.

*: Steun verleend krachtens artikel 3 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS.

**: Steun verleend krachtens artikel 4 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS.

***: Lasten uit het verleden krachtens Beschikking nr. 2064/86/EGKS en steun verleend krachtens de artikelen 5, 6 en 7 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS.

In vergelijking met 1994 is het bedrag aan steun voor de productie per ton gewonnen steenkool enigszins gedaald, althans was de steun voor de bedrijfsvoering betreft, in overeenstemming met het principe van degressie van de steunmaatregelen, zoals vastgelegd in Beschikking nr. 3632/93/EGKS. Anderzijds valt door de toename van de steun voor een vermindering van de activiteiten het totale bedrag echter hoger uit, waardoor het netto resultaat minder gunstig is. De kans dat de communautaire kolenindustrie ooit zal kunnen concurreren op de internationale markten lijkt steeds minder reëel, alle grote technologische en organisatorische inspanningen van de productiebedrijven om de productiviteit te verhogen, ten spijt. Dit resultaat kent twee belangrijke oorzaken. In de eerste plaats raken de gemakkelijk toegankelijke steenkoollagen steeds meer uitgeput, waardoor de delfstof in geologisch steeds moeilijker omstandigheden en op steeds grotere diepte (soms meer dan 1.500 meter onder de grond) moet worden gewonnen. Bovendien heeft de toepassing van strengere regelgeving inzake gezondheid en veiligheid op de werkplek in de mijnen en op milieugebied onvermijdelijk tot een kostenstijging geleid. Als gevolg daarvan heeft in de betrokken jaren de daling van de productiekosten waarop was gerekend zich niet voorgedaan. In de tweede plaats is de steenkoolprijs op de internationale markten de laatste jaren aanzienlijk gedaald. Daarvoor zijn verschillende oorzaken aan te wijzen. Meerdere producerende landen buiten Europa die al opereren op de internationale markten, hanteren nu efficiëntere winningsmethoden, daarbij profiterend van de gunstiger geologische omstandigheden. Andere landen, zoals China, die in het verleden uitsluitend voor hun eigen markt produceerden, zijn begonnen steenkool te exporteren en voeren daarbij bovendien een agressief handelsbeleid. Tenslotte bevinden andere traditionele steenkoolexporteurs zoals met name Indonesië en Zuid-Afrika zich in een conjunctuurfase die wordt gekenmerkt door een min of meer sterke devaluatie van de nationale munt en door een dringende behoefte aan deviezen.

Samenvattend kan worden gesteld dat het verschil tussen de productiekosten van de communautaire kolenindustrie en de steenkoolprijzen op de internationale markten, welk verschil als basis wordt gehanteerd voor het al dan niet verlenen van staatssteun, in de loop der jaren groter is geworden in plaats van kleiner, zoals werd gehoopt.

In de praktijk is een aanzienlijke daling van de kostprijs alleen gerealiseerd in Portugal, waar de steenkoolwinning eind 1994 geheel is gestopt, en in het Verenigd Koninkrijk, dat zijn productie drastisch heeft teruggebracht door slechts de meest rendabele mijnen in bedrijf te houden, maar toch nog een omvangrijke steenkoolwinning overhoudt. De positie van Frankrijk, dat van plan is de winningsactiviteiten in 2005 geheel te beëindigen, spreekt boekdelen. De progressievere benadering van Duitsland en Spanje, die nog geen definitief besluit hebben genomen, lijkt meer ingegeven door bezorgdheid van sociale aard en de regionale samenhang dan door enig realistisch uitzicht voor hun kolenindustrie op het bereiken van een economisch evenwicht.

De door de verschillende lidstaten verleende steun ziet er meer bepaald als volgt uit.

4.1. Duitsland

De financiële steunmaatregelen van Duitsland ten behoeve van de kolenindustrie uit hoofde van de artikelen 3 en 4 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS beperken zich vanaf het boekjaar 1996 tot steun voor de afzet van cokeskolen voor de ijzer- en staalindustrie, steun voor de afzet van stoomkolen voor de elektriciteitsproductie en mijnwerkerspremies (Bergmannsprämie). Zij zijn bedoeld om het verschil te overbruggen tussen de productiekosten en de verkoopprijzen die vrij overeengekomen worden op basis van de voorwaarden die gelden op de wereldmarkten voor steenkool van vergelijkbare kwaliteit uit derde landen. Derhalve moet de productie die is bestemd voor de huishoudens en de industrie, worden verkocht tegen prijzen die de productiekosten dekken. Deze steunmaatregelen zijn door de Commissie goedgekeurd met inachtname van de sociale en regionale gevolgen van de herstructurering van de steenkoolindustrie. Het werkloosheidspercentage is in de betrokken gebieden namelijk aanzienlijk hoger dan in de rest van het land; deze gebieden krijgen eveneens in ruime mate steun uit het fonds voor regionale ontwikkeling, op grond van de prioriteiten van doelstelling nr. 2. Deze steun wordt voortaan opgenomen in de begroting van de federale overheid, waarmee wordt voldaan aan het bepaalde in artikel 2, lid 2, van Beschikking nr. 3632/93/EGKS.

4.1.1. Boekjaar 2000

In 2000 bedroeg de door de Commissie goedgekeurde steun aan de steenkoolindustrie (krachtens de artikelen 3, 4 en 5 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS) in totaal 9.180 miljoen PTA (4.693,7 miljoen euro). De belangrijkste posten daarvan zijn:

- a) 3.847 miljoen DM (1.966,9 miljoen euro) steun voor de bedrijfsvoering, in het kader van artikel 3 van bovengenoemde beschikking;

- b) 3.138 miljoen DM (1.604,4 miljoen euro) steun voor buitenbedrijfstelling, in het kader van artikel 4 van bovengenoemde beschikking;

- c) 71 miljoen DM (36,3 miljoen euro) steun ten behoeve van een regeling voor het behoud van het ondergrondse mijnpersoneel (Bergmannsprämie), in het kader van artikel 3 van bovengenoemde beschikking;

- d) 2.124 miljoen DM (1.086 miljoen euro) steun ter dekking van bijzondere lasten, in het kader van artikel 5 van bovengenoemde beschikking.

Het onder a) vermelde steunbedrag van 3.847 miljoen DM is bedoeld als dekking van het verschil tussen de productiekosten en de op de wereldmarkt geldende verkoopprijs voor steenkool van gelijkwaardige kwaliteit uit derde landen. De bovengenoemde steun wordt uitsluitend verleend ter dekking van verliezen welke zijn opgelopen in de productiegebieden die beantwoorden aan de criteria voor de vooruitzichten op economische rentabiliteit op middellange termijn, zoals aangegeven in artikel 2, lid 1, eerste streepje en artikel 3 van Beschikking 3632/93/EGKS.

De onder b) genoemde steun ten bedrage van 3.138 miljoen DM voor buitenbedrijfstelling is uitgekeerd ten gunste van de mijnen Westfalen, Göttelborn/Reden en Ewald/Hugo, die in het jaar 2000 zijn gesloten, van de mijnen Auguste Victoria en Blumenthal/Haard die zullen worden gehergroepeerd en gedeeltelijk in 2001 zullen worden gesloten, en van de mijnen Friedrich Heinrich/Rheinland en Niederberg ten aanzien waarvan dezelfde maatregel zal worden genomen in 2002. Tenslotte is de steun bestemd om de verliezen te compenseren welke geleden zijn in de mijnen waarvoor de sluiting na 2002 is gepland.

De steun van 71 miljoen DM, zoals genoemd onder c), is bestemd voor de financiering van de premies voor de mijnwerkers in de Duitse kolenindustrie (Bergmannsprämie); zij bedraagt 10 DM per ondergrondse arbeidsplaats en vormt een stimulerende maatregel om gekwalificeerd personeel aan te moedigen ondergronds te werken en bij te dragen aan de rationalisering van de productie. Deze steun dekt indirect ook een gedeelte van het verschil tussen de productiekosten en de verwachte inkomsten. Er is derhalve sprake van steun die moet worden onderzocht in het licht van artikel 3 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS.

De steun van 2.124 miljoen DM ter dekking van bijzondere lasten, als genoemd onder d), is bestemd ter dekking van de kosten die voortvloeien of zijn voortgevloeid uit de herstructurering van de industrie en die geen verband houden met de huidige productie (lasten uit het verleden) zoals betalingen van sociale uitkeringen ten gevolge van de vervroegde uitdiensttreding van werknemers, andere uitzonderlijke uitgaven, gratis levering van kolen aan werknemers die hun baan hebben verloren als gevolg van herstructureringen en rationaliseringen en de betaling van pensioenen en schadeloosstellingen buiten de wettelijke regelingen aan werknemers die hun baan hebben verloren als gevolg van herstructureringen en diegenen die daar vóór de herstructureringen recht op hadden. Vanuit technisch en financieel oogpunt is de steun bestemd ter dekking van de bijkomende beveiligingswerken ondergronds die het gevolg zijn van herstructureringen, alsmede van de uitzonderlijke intrinsieke waardeverminderingen die het resultaat zijn van de herstructurering van de industrie. Deze steun, die is verleend uit hoofde van artikel 5 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS, wordt expliciet genoemd onder punt II, letter a), b), c), d), f) en k), van de bijlage van deze beschikking.

De verhoging van het uit hoofde hiervan uitbetaalde bedrag tegenover het voorgaande jaar is te verklaren door de sluiting in de loop van het jaar van drie productie-eenheden: de reeds vermelde mijnen in Westfalen, Göttelborn/Reden en Ewald/Hugo.

4.1.2. Boekjaar 2001

In 2001 bedroeg de door de Commissie goedgekeurde steun aan de steenkoolindustrie (krachtens de artikelen 3, 4 en 5 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS) in totaal 8.129 miljoen DM (4.156,3 miljoen euro). De steun is goedgekeurd bij dezelfde beschikking als voor het jaar 2000; dat is de reden waarom hij is aangegeven, al stemt hij niet overeen met het desbetreffende jaar. Hij is bestemd ter dekking van de reeds vermelde kostencategorieën. De belangrijkste posten daarvan zijn:

- a) 3.433 miljoen DM (1755,3 miljoen euro) steun voor de bedrijfsvoering, in het kader van artikel 3 van bovengenoemde beschikking;

- b) 1.889 miljoen DM (965,8 miljoen euro) steun voor buitenbedrijfstelling, in het kader van artikel 4 van bovengenoemde beschikking;

- c) 67 miljoen DM (34,2 miljoen euro) steun ten behoeve van een regeling voor het behoud van het ondergrondse mijnpersoneel (Bergmannsprämie), in het kader van artikel 3 van bovengenoemde beschikking;

- d) 2.740 miljoen DM (1400,9 miljoen euro) steun voor buitenbedrijfstelling, in het kader van artikel 5 van bovengenoemde beschikking.

4.2. Spanje

In 2000 bedroeg de door de Commissie goedgekeurde steun aan de steenkoolindustrie (krachtens de artikelen 3, 4 en 5 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS) in totaal 186.541 miljoen PTA (1.121,1 miljoen euro). De belangrijkste posten daarvan zijn:

- a) 48.696 miljoen PTA (292,7 miljoen euro) steun voor de bedrijfsvoering, krachtens artikel 3 van bovengenoemde beschikking;

- b) 67.484 miljoen PTA (405,6 miljoen euro) steun voor buitenbedrijfstelling, krachtens artikel 4 van bovengenoemde beschikking;

- c) 55.209 miljoen PTA (331,8 miljoen euro) steun, krachtens artikel 5 van bovengenoemde beschikking, ter dekking van uitzonderlijke sociale steunmaatregelen voor werknemers die hun baan hebben verloren als gevolg van de maatregelen tot modernisering, rationalisering, herstructurering en buitenbedrijfstelling voor de Spaanse kolenindustrie;

- d) 15.152 miljoen PTA (91 miljoen euro) steun, krachtens artikel 5 van bovengenoemde beschikking, ter dekking van de kosten op technisch gebied die samenhangen met de sluiting van winningsplaatsen als gevolg van de maatregelen tot modernisering, rationalisering, herstructurering en buitenbedrijfstelling voor de Spaanse kolenindustrie.

De steun voor de bedrijfsvoering van 48.696 miljoen PTA, zoals genoemd onder a), is bestemd ter dekking van de exploitatieverliezen van 42 steenkoolondernemingen met een gezamenlijke productie van 11,1 miljoen ton in 2000. Spanje heeft de productiekosten van die ondernemingen voor 1998 meegedeeld om de ontwikkeling van deze kosten tussen 1994 en 1998 duidelijk te maken; voor de verslagperiode wordt een algemene vermindering van 16,4 % geconstateerd, tegen de prijzen van 1992. Voor 2000 wordt een nieuwe verlaging van ongeveer 11 % verwacht. De steun die wordt verleend ter dekking van de productiekosten van ondernemingen of productie-eenheden en ook de krachtens artikel 3, artikel 4 of beide toegekende steun zijn bedoeld om het verschil tussen de productiekosten en de verkoopprijzen die vrij tussen de partijen worden overeengekomen op basis van de op de wereldmarkt geldende voorwaarden, geheel of gedeeltelijk te overbruggen.

De steun voor buitenbedrijfstelling van 67.484 miljoen PTA, zoals genoemd onder b), is bestemd ter dekking van de exploitatieverliezen van de ondernemingen Hunosa tot een bedrag van 56.121 miljoen PTA, Mina de la Camocha SA tot een bedrag van 4.940 miljoen PTA en 14 andere ondernemingen [7] tot een bedrag van 6.423 miljoen PTA. De 16 ondernemingen hebben een totale productiecapaciteit van ongeveer 3,5 miljoen ton [8].

[7] Ondergrondse mijnen van ENDESA voor een bedrag van 636 miljoen PTA (3.822.436,98 euro), ondergrondse mijnen van ENCASUR, voor een bedrag van 322 miljoen PTA (1.935.258,98 euro), Antracitas de Guillón, voor een bedrag van 903 miljoen PTA (5.427.139,3 euro), Coto Minero Jove S.A., voor een bedrag van 681 miljoen PTA (4.092.892,43 euro), Inversiones Terrales-Plácido Ubeda, voor een bedrag van 83 miljoen PTA (498.840,05 euro), Industrial y Comercial Minera (INCOMISA), voor een bedrag van 154 miljoen PTA (925.558,64 euro), Mina Escobal, voor een bedrag van 52 miljoen PTA (312.526,29 euro), Minas de Escucha, voor een bedrag van 356 miljoen PTA (2.139.603,09 euro), Minas de Valdeloso S.L., voor een bedrag van 118 miljoen PTA (709.194,28 euro), Promotora de Minas de Carbón S.A., voor een bedrag van 445 miljoen PTA (2.674.503,86 euro), Virgilio Riesco S.A., voor een bedrag van 189 miljoen PTA (1.135.912,88 euro), de groepen Picadin, Pontedo en Arbas van de onderneming UMINSA, voor een bedrag van 600 miljoen PTA (3.606.072,27 euro), groep María van de onderneming Minero Siderúrgica de Ponferrada S.A., voor een bedrag van 853 miljoen PTA (5.126.633,25 euro) en de groep Escandal van de onderneming Coto Minero del Sil S.A., voor een bedrag van 1.029 miljoen PTA (6.184.414,55 euro).

[8] Een klein gedeelte van de Spaanse steenkoolproductie, ongeveer een half miljoen ton, krijgt geen staatssteun. Bepaalde ondernemingen die verschillende mijnen exploiteren, ontvangen steun krachtens artikel 3 en artikel 4.

De steun van 55.209 miljoen PTA, zoals genoemd onder c), is bestemd ter dekking van de schadeloosstellingen van de werknemers van de Spaanse steenkoolondernemingen die met vervroegd pensioen moesten gaan of zijn ontslagen als gevolg van de uitvoering van het plan tot modernisering, rationalisering, herstructurering en buitenbedrijfstelling voor de Spaanse kolenindustrie. Een deel van deze steun, namelijk 36.634 miljoen PTA, is bestemd voor de onderneming Hunosa en is bedoeld om de kosten te dekken die verbonden zijn aan de vervroegde uittreding van werknemers die vóór 31 december 1999 met werken gestopt zijn. Het saldo, namelijk 18.575 miljoen PTA, dient ter dekking van de schadeloosstellingen die verschuldigd zijn aan werknemers van andere ondernemingen die afvloeien in het kader van moderniserings-, rationaliserings-, herstructurerings- en buitenbedrijfstellingsmaatregelen.

De steun ten bedrage van 15.152 miljoen PTA, zoals genoemd onder ), is bestemd ter gedeeltelijke dekking van de waardevermindering van de vaste activa van de steenkoolondernemingen die moesten overgaan tot totale of gedeeltelijke sluiting, alsmede van de overige buitengewone uitgaven die samenhangen met de geleidelijke sluitingen die zijn voorzien in het plan tot modernisering, rationalisering, herstructurering en buitenbedrijfstelling voor de Spaanse kolenindustrie. Een deel van deze steun, namelijk 5.193 miljoen PTA, wordt toegekend aan de onderneming Hunosa. Het saldo, namelijk 9.959 miljoen PTA, is bestemd voor de overige ondernemingen die herstructureringen of buitenbedrijfstellingen doorvoeren.

4.3. Frankrijk

Over de staatssteun aan de Franse steenkoolindustrie voor de jaren 1997 tot en met 2000 is lang en moeizaam onderhandeld tussen de diensten van de Europese Commissie en de bevoegde Franse autoriteiten vanwege het feit dat er een verschil van mening bestond over de wijze waarop bepaalde door Charbonnages de France, de enige nationale onderneming die actief is in de steenkoolsector, uitgeschreven leningen moesten worden beschouwd. De diensten van de Commissie hebben vastgesteld dat met de door Frankrijk aangemelde steunmaatregelen, die bestaan uit rechtstreekse subsidies uit de algemene staatsbegroting en kapitaalverstrekkingen afkomstig van de speciale rekening van de Schatkist, niet de exploitatieverliezen van de lopende productie konden worden gedekt. Uit een op 25 maart 1998 gedateerde brief van de Franse autoriteiten blijkt dat de verliezen voor de lopende productie zijn gedekt met door Charbonnages de France op de financiële markten uitgeschreven leningen.

In een aanmaningsbrief aan Frankrijk van 26 juli 1999 [9], merkte de Commissie op dat de voordelige voorwaarden waaronder deze leningen werden uitgeschreven en de nauwe banden tussen Charbonnages de France en de Franse overheid een stilzwijgende waarborg van de Franse staat inhielden voor de door de onderneming uitgeschreven leningen, zonder welke de moeilijke financiële situatie van de onderneming en het vooruitzicht dat alle activiteiten in 2005 zullen worden gestaakt, deze handelingen veel moeilijker en kostbaarder hebben gemaakt. De Commissie oordeelde derhalve dat deze leningen steunmaatregelen waren als bedoeld in artikel 1 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS.

[9] PB C 280 van 2.10.1999, blz. 3.

Frankrijk heeft vervolgens bij brief van 26 oktober 1999 het standpunt van de Commissie bevestigd en uitdrukkelijk verklaard dat de door Charbonnages de France uitgegeven leningen beschouwd kunnen worden als uitgeschreven voor rekening van de Franse staat. Deze laatste zal immers de schulden van de onderneming overnemen wanneer na beëindiging van de steenkoolwinning tegen 2005 de onderneming zal worden ontbonden. Het gedeele van de leningen die door Charbonnages de France zijn uitgeschreven ter dekking van het restant van de exploitatie verliezen over de jaren 1997, 1998 en 1999 dat niet gedekt werd door rechtstreekse subsidies en kapitaalverstrekkingen, vormt derhalve een steunmaatregel in de zin van artikel 1 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS en is als zodanig op de staatsbegroting opgenomen. Om deze redenen zijn de gegevens van de jaren 1997, 1998 en 1999 ook in dit verslag opgenomen, hoewel ze niets met het jaar te maken hebben waarop dit betrekking heeft.

4.3.1. Jaar 1997

Voor het jaar 1997 heeft de Commissie steun aan de steenkoolindustrie goedgekeurd (krachtens de artikelen 4 en 5 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS) voor een totaalbedrag van 6.323 miljoen FF (956,2 miljoen euro) welk bedrag als volgt is verdeeld:

- steun voor buitenbedrijfstelling, krachtens artikel 4 van de beschikking, voor een bedrag van ten hoogste 2.454 miljoen FF (371,1 miljoen euro), bestemd om exploitatieverliezen te dekken; deze steun heeft ten doel het verschil te compenseren tussen de productiekosten en de verkoopprijs die uit vrije wil tussen de partijen is overeengekomen, met inachtneming van de op de wereldmarkt geldende voorwaarden voor steenkool van gelijkwaardige kwaliteit uit derde landen. Deze steun valt binnen het kader van het plan tot buitenbedrijfstelling van de onderneming, waarvan de exploitatie tegen 2005 volledig zal worden stopgezet;

- steun ter dekking van buitengewone lasten, krachtens artikel 5 van de beschikking, voor een bedrag van ten hoogste 3.869 miljoen FF (585,1 miljoen euro) als volgt verdeeld:

- 631 miljoen FF voor de betaling van de sociale uitkeringen als gevolg van de pensionering van werknemers voordat ze de wettelijk vastgelegde pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt;

- 154 miljoen FF voor andere buitengewone uitgaven voor werknemers die hun baan hebben verloren als gevolg van herstructureringen en rationaliseringen;

- 47 miljoen FF ter dekking van de overblijvende lasten die voortvloeien uit fiscale, wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen;

- 143 miljoen FF voor bijkomende werkzaamheden die noodzakelijk zijn geworden door herstructureringen;

- 10,7 miljoen FF voor de overblijvende lasten in verband met vroeger geëxploiteerde winningsgebieden;

- 73 miljoen FF voor uitzonderlijke intrinsieke waardeverminderingen die het gevolg zijn van de herstructurering van de industrie;

- 2.811 miljoen FF voor lastenverhogingen als gevolg van de door herstructurering veroorzaakte vermindering van het aantal contribuanten en dus van de bijdrage waarmee, buiten het wettelijk stelstel, de sociale lasten moeten worden gedekt.

4.3.2 Jaar 1998

Voor het jaar 1998 heeft de Commissie steun aan de steenkoolindustrie goedgekeurd (krachtens de artikelen 4 en 5 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS) voor een totaalbedrag van 6.592 miljoen FF (998,6 miljoen euro) welk bedrag als volgt is verdeeld:

- steun voor buitenbedrijfstelling voor een bedrag van ten hoogste 2.533 miljoen FF (383,7 miljoen euro), bestemd om exploitatieverliezen te dekken;

- steun ter dekking van buitengewone lasten voor een bedrag van ten hoogste 4.059 miljoen FF (614,9 miljoen euro) als volgt verdeeld:

- 731 miljoen FF voor de betaling van de sociale uitkeringen als gevolg van de pensionering van werknemers voordat ze de wettelijk vastgelegde pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt;

- 244 miljoen FF voor andere buitengewone uitgaven voor werknemers die hun baan hebben verloren als gevolg van herstructureringen en rationaliseringen;

- 67 miljoen FF ter dekking van de overblijvende lasten die voortvloeien uit fiscale, wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen;

- 198 miljoen FF voor bijkomende werkzaamheden die noodzakelijk zijn geworden door herstructureringen;

- 7 miljoen FF voor de overblijvende lasten in verband met vroeger geëxploiteerde winningsgebieden;

- 45 miljoen FF voor uitzonderlijke intrinsieke waardeverminderingen die het gevolg zijn van de herstructurering van de industrie;

- 2.767 miljoen FF voor lastenverhogingen als gevolg van de door herstructurering veroorzaakte vermindering van het aantal contribuanten en dus van de bijdrage waarmee, buiten het wettelijk stelstel, de sociale lasten moeten worden gedekt.

4.3.3 Jaar 1999

Voor het jaar 1999 heeft de Commissie steun aan de steenkoolindustrie goedgekeurd (krachtens de artikelen 4 en 5 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS) voor een totaalbedrag van 6.459 miljoen FF (984,7 miljoen euro) welk bedrag als volgt is verdeeld:

- steun voor buitenbedrijfstelling voor een bedrag van ten hoogste 2.324 miljoen FF (354,3 miljoen euro), bestemd om exploitatieverliezen te dekken;

- steun ter dekking van buitengewone lasten voor een bedrag van ten hoogste 4.135 miljoen FF (630,4 miljoen euro) als volgt verdeeld:

- 837 miljoen FF voor de betaling van de sociale uitkeringen als gevolg van de pensionering van werknemers voordat ze de wettelijk vastgelegde pensioen gerechtigde leeftijd hebben bereikt;

- 157 miljoen FF voor andere buitengewone uitgaven voor werknemers die hun baan hebben verloren als gevolg van herstructureringen en rationaliseringen;

- 86 miljoen FF ter dekking van de overblijvende lasten die voortvloeien uit fiscale, wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen;

- 246 miljoen FF voor bijkomende werkzaamheden die noodzakelijk zijn geworden door herstructureringen;

- 12 miljoen FF voor de overblijvende lasten in verband met vroeger geëxploiteerde winningsgebieden;

- 45 miljoen FF voor uitzonderlijke intrinsieke waardeverminderingen die het gevolg zijn van de herstructurering van de industrie;

- 2.752 miljoen FF voor lastenverhogingen als gevolg van de door herstructurering veroorzaakte vermindering van het aantal contribuanten en dus van de bijdrage waarmee, buiten het wettelijk stelstel, de sociale lasten moeten worden gedekt.

4.3.4 Jaar 2000

Voor het jaar 2000 heeft de Commissie steun aan de steenkoolindustrie goedgekeurd (krachtens de artikelen 4 en 5 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS) voor een totaalbedrag van 6.627 miljoen FF (1.010,3 miljoen euro) welk bedrag als volgt is verdeeld:

- steun voor buitenbedrijfstelling voor een bedrag van ten hoogste 2.336 miljoen FF (356,1 miljoen euro), bestemd om exploitatieverliezen te dekken;

- steun voor buitenbedrijfstelling voor een bedrag van ten hoogste 220 miljoen FF (33,5 miljoen euro), bestemd om exploitatieverliezen te dekken voor het gedeelte van de leningen die door Charbonnages de France in 1997, 1998 en 1999 zijn uitgeschreven ter dekking van de exploitatieverliezen over de jaren die niet gedekt werden door rechtstreekse subsidies en kapitaalverstrekkingen;

- steun ter dekking van buitengewone lasten voor een bedrag van ten hoogste 4.071 miljoen FF (620,6 miljoen euro) als volgt verdeeld:

- 870 miljoen FF voor de betaling van de sociale uitkeringen als gevolg van de pensionering van werknemers voordat ze de wettelijk vastgelegde pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt;

- 70 miljoen FF voor andere buitengewone uitgaven voor werknemers die hun baan hebben verloren als gevolg van herstructureringen en rationaliseringen;

- 83 miljoen FF ter dekking van de overblijvende lasten die voortvloeien uit fiscale, wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen;

- 331 miljoen FF voor bijkomende werkzaamheden die noodzakelijk zijn geworden door herstructureringen;

- 10 miljoen FF voor de overblijvende lasten in verband met vroeger geëxploiteerde winningsgebieden;

- 45 miljoen FF voor uitzonderlijke intrinsieke waardeverminderingen die het gevolg zijn van de herstructurering van de industrie;

- 2.662 miljoen FF voor lastenverhogingen als gevolg van de door herstructurering veroorzaakte vermindering van het aantal contribuanten en dus van de bijdrage waarmee, buiten het wettelijk stelstel, de sociale lasten moeten worden gedekt.

4.4. Verenigd Koninkrijk

Voor het jaar 2000, en in het kader van het onder punt 3.4 genoemde steunplan met de naam "UK Coal Operating Aid Scheme", heeft de Commissie uit hoofde van artikel 3 van Beschikking nr. 3632/93/EGKS) voor een totaalbedrag van 86,9 miljoen pond sterling (142,7 miljoen euro) steun aan de kolenindustrie goedgekeurd. De bedoeling van de steun is het verschil te dekken tussen de productiekosten en de op de wereldmarkt geldende verkoopprijs voor steenkool van gelijkwaardige kwaliteit uit derde landen.

Bovengenoemde steun werd uitgekeerd ten behoeve van de volgende mijnen:

- Longannet, van de onderneming Mining (Scotland) Ltd, voor een bedrag van 17,463 miljoen pond sterling,

- Maltby, van de onderneming RJB Mining Plc, voor een bedrag van 13,560 miljoen pond sterling,

- Rossington, van de onderneming RJB Mining Plc, voor een bedrag van 3,207 miljoen pond sterling,

- Harworth, van de onderneming RJB Mining Plc, voor een bedrag van 14,722 miljoen pond sterling,

- Selby, van de onderneming RJB Mining Plc, voor een bedrag van 23,187 miljoen pond sterling,

- Hatfield, van de onderneming Hatfield Coal Company Ltd, voor een bedrag van 3,932 miljoen pond sterling,

- Blenkinsopp, van de onderneming Blenkinsopp Collieries Ltd, voor een bedrag van 0,470 miljoen pond sterling,

- Betws, van de onderneming Betws Anthracite Co, voor een bedrag van 0,870 miljoen pond sterling;

- Tower, van de onderneming Tower Colliery Ltd, voor een bedrag van 3,589 miljoen pond sterling,

- twee mijnen in dagbouw van de onderneming H.J. Banks & Co. Ltd, voor een bedrag van 1,364 miljoen pond sterling,

- bepaalde dagbouwmijnen van de onderneming Ward Brothers Mining Ltd, voor een bedrag van 1,321 miljoen pond sterling,

- bepaalde dagbouwmijnen van de onderneming Celtic Energy Ltd, voor een bedrag van 2,978 miljoen pond sterling,

- overige, voor een bedrag van 0,280 miljoen pond sterling.

5. Geschillen

In de loop van het betrokken jaar is geen enkel nieuw geschil aanhangig gemaakt. Hieronder wordt een overzicht gegeven van de reeds aanhangig gemaakte zaken.

5.1. Klachten

Op 26 augustus 1997 is door vijf Franse ondernemingen [10] waaronder Thion et Cie bij de Commissie een klacht ingediend (ref. 97/4717) tegen het overheidsbedrijf Charbonnages de France, betreffende een vermoedelijke verduistering van door dit laatste bedrijf ontvangen staatssteun. De Commissie heeft niet kunnen concluderen dat de klacht duidelijk elke grond miste en heeft derhalve op 20 januari 1999 de Franse regering krachtens artikel 88 van het EGKS Verdrag een aanmaningsbrief toegezonden [11] met betrekking tot de sinds 1994 uitgekeerde staatssteun, dus zowel de voor de boekjaren 1994, 1995 en 1996 toegekende steun, die op regelmatige wijze door de Commissie is toegestaan [12], als de steun voor de boekjaren 1997 en 1998 waarover de Commissie zich nog niet heeft uitgesproken. Om die redenen heeft de Commissie, terwijl zij de staatssteun heeft toegestaan, haar besluit betreffende de bedragen van 35 miljoen FF voor het jaar 1997 en 45 miljoen FF voor elk jaar van 1998 tot en met 2000 tot later opgeschort.

[10] Thion & Cie, Maison Balland Brugneaux, Société Nouvelle Vinot Postry, Établissements Lekieffre, Charbogard.

[11] PB C 99 van 10.4.1999, blz. 9.

[12] Beschikking 95/465/EGKS (boekjaar 1994); Beschikking 95/579/EGKS (boekjaar 1995); Beschikking 96/458/EGKS (boekjaar 1996).

5.2. Beroep

Recentelijk heeft de Britse onderneming RJB Mining Plc bij het Gerecht van eerste aanleg van de Europese Gemeenschappen beroep aangetekend tegen bepaalde beschikkingen van de Commissie. Het gaat om de volgende zaken:

- Zaak T-110/98 tegen Beschikking nr. 98/687/EGKS van 10 juni 1998 betreffende steunmaatregelen van Duitsland ten behoeve van de kolenindustrie in 1997. Op 9 september 1999 heeft het Gerecht zich tegen de eiser uitgesproken wat betreft twee rechtsvragen en de partijen verzocht zich over het gevolg van de procedure uit te spreken (tussenvonnis).

In een bij de griffie op 8 november 1999 ingediende memorie is de eiser in beroep gegaan tegen het arrest van 9 september 1999 (Zaak C-427/99P) [13].

[13] PB C 20 van 22.1.2000, blz. 14.

Tijdens het verdere verloop van de procedure na het tussenvonnis heeft het Gerecht bij beschikking van 25 juli 2000 het beroep verworpen als zijnde kennelijk rechtens ongegrond.

In een bij de griffie op 9 oktober 2000 ingediende memorie is de eiser opnieuw in beroep gegaan tegen de beschikking van 25 juli 2000 (Zaak C-371/00P).

- Zaak T-111/98 tegen Beschikkingen nrs. 98/635/EGKS, 98/636/EGKS en 98/637/EGKS van 3 juni 1998 betreffende de goedkeuring van overheidssteun aan de Spaanse kolenindustrie voor de jaren 1994, 1995, 1996, 1997 en 1998. De zaak is opgeschort totdat er een arrest wordt gegeven ter afsluiting van Zaak C-427/99P).

- Zaak T-156/98 tegen de beschikking van 29 juni 1998 waarmee toestemming werd gegeven voor de overname door RAG AG van Saarbergwerke AG en Preussag Anthrazit GmbH. Op 31 januari 2001 heeft het Gerecht de genoemde beschikking vernietigd, omdat het van oordeel was dat de Commissie de gevolgen voor de financiële en commerciële positie van eventuele niet ter kennis gebrachte staatssteun onvoldoende in detail had onderzocht. Volgens de eiser zou deze steun bepaald zijn door de overnameprijs, die symbolisch op 1 DM was vastgesteld en niet de werkelijke waarde van de overgedragen industriële activiteiten zou weergeven [14].

[14] De diensten van de Commissie hebben op 4 februari 2000 een aanmaningsbrief hieromtrent aan de Duitste overheid gestuurd. De Duitse overheid heeft op 5 mei 2001 geantwoord dat de operatie geen andere staatssteun omvatte dan die welke jaarlijks was aangemeld. Een onafhankelijke expertise van de onderneming ING-BARINGS is ingediend om deze stelling te staven.

- De Zaken T-12/99 en 63/99 (gevoegde zaken met het oog op de mondelinge procedure en het arrest) tegen Beschikking nr. 99/270/EGKS van 2 december 1998 betreffende de goedkeuring van overheidssteun aan de Duitse kolenindustrie voor 1998 en Beschikking nr. 99/299/EGKS van 22 december 1998 betreffende de goedkeuring van overheidssteun aan de Duitse kolenindustrie voor 1999. Beide zaken worden momenteel door het Gerecht onderzocht.

- Zaak T-64/99 - Beroep wegens nalaten (artikel 35 van het EGKS-Verdrag). De Commissie heeft geen beschikking gegeven over de klacht van de eiser betreffende het onderzoek naar de vermeende niet-aangemelde staatssteun welke de Duitse autoriteiten in het kader van de aankoop van Saarbergwerke AG en Preussag Anthrazit GmbH door RAG AG zouden hebben verleend. Beschikking: geding zonder voorwerp (25 juli 2000).

- Zaak T-170/99 tegen Beschikking nr. 99/451/EGKS van 4 mei 1999 betreffende de goedkeuring van overheidssteun aan de Spaanse kolenindustrie voor 1999. De zaak is opgeschort totdat er een arrest wordt gegeven ter afsluiting van Zaak C-427/99P).

- Zaak C-427/99P - de eiser is bij het Hof van Justitie in beroep gegaan tegen het arrest van 9 september 1999 in de Zaak T-110/98. De zaak wordt momenteel door het Gerecht onderzocht.

- Zaak C-371/00P - de eiser is bij het Hof van Justitie in beroep gegaan tegen de beschikking van het Gerecht van 25 juli 2000 in de Zaak T-110/98 inzake de annulering van Beschikking nr. 98/687/EGKS van de Commissie. De zaak wordt momenteel door het Gerecht onderzocht.

6. Conclusies

Met de steun die reeds verschillende jaren door een aantal lidstaten wordt verleend wordt hoofdzakelijk beoogd de sociale en regionale gevolgen van de herstructurering en inkrimping van de steenkoolindustrie tot een minimum te beperken en te voorkomen dat deze sector op zeer korte termijn volledig verdwijnt.

Van haar kant heeft de Commissie er door Beschikking nr. 3632/93/EGKS voor willen zorgen dat de steunverlening zo transparant mogelijk verloopt en dat de afwijkingen van artikel 4, onder c), van het EGKS-Verdrag worden beperkt tot het minimum dat nodig is om de steenkoolindustrie in staat te stellen de nodige structurele aanpassingen in de in verval verkerende steenkoolgebieden tot een goed einde te brengen.

Na verschillende jaren overheidssteun bevindt de Europese steenkoolindustrie zich nog steeds in een moeilijke situatie. De ongunstige concurrentiepositie ten opzichte van uit derde landen ingevoerde steenkool is niet gecompenseerd, integendeel, in vele gevallen is zij nog verergerd. Deze maatregelen hebben steeds meer de functie gekregen van steun voor kwetsbare gebieden en sociale groepen, terwijl de vooruitzichten op een terugkeer naar economische leefbaarheid steeds kleiner worden.

Dit inzicht, dat is ontstaan in een sfeer van verlaging van de overheidsuitgaven, is aanleiding geweest voor een kritische bezinning op de toekomst van het ter zake door de lidstaten gevoerde beleid, met name gezien de hoge kosten daarvan. De sociale en regionale functie van de betrokken steunprogramma's wordt dus onderkend, maar de kosten/batenverhouding daarvan staat in toenemende mate ter discussie. De bedragen die als steun voor de lopende productie belopen momenteel ongeveer 60.000 euro per jaar per werknemer in Duitsland, iets minder dan 50.000 euro per jaar in Frankrijk en iets meer dan 40.000 euro per jaar in Spanje, terwijl de bedragen in het Verenigd Koninkrijk veel bescheidener zijn. Deze cijfers, waarin de soms hoge steun voor uitzonderlijke lasten of lasten uit her verleden noch de door de staat betaalde specifieke sociale uitkeringen zijn opgenomen, liggen een stuk boven de gemiddelde lonen van de desbetreffende werknemers. Gezien de zeer lange periode waarin bepaalde lidstaten steun aan de mijnbouw hebben verleend en anderzijds de duur van de loopbaan van de mijnwerkers, die over het algemeen korter is dan in andere productiesectoren, kan tenslotte worden gesteld dat de grote meerderheid van de werknemers die momenteel in dienst zijn, hun hele loopbaan hebben doorgebracht in ondernemingen die permanent door de respectieve lidstaten zijn gesteund. Met andere woorden, de overheidssteun - ook al heeft hij al deze jaren een belangrijke rol gespeeld - is een zeer duur instrument geweest om dit doel te bereiken.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Om deze redenen hebben de verschillende regeringen besloten deze steun te beperken, zowel qua omvang als in tijd, volgens verschillende tijdschema's en onder verschillende voorwaarden, met als doel het effect ervan op de overheidsbegroting te beperken. Dit proces mag als beëindigd worden beschouwd voor België en Portugal, bijna beëindigd voor Frankrijk dat het einde van de steenkoolwinning heeft vastgesteld voor 2005, terwijl Spanje en Duitsland, die een meer geleidelijke aanpak voorstaan, hun herstructureringsplannen proberen te versnellen. Na afloop van de huidige plannen zou de in de Europese Unie verleende overheidssteun tegenover het jaar 1998 met nagenoeg de helft moeten zijn verminderd. Het Verenigd Koninkrijk is een geval apart: de staatssteun, die daar sedert kort was stopgezet, is in de loop van het jaar 2000 hervat. Volgens het plan van de regering blijft hij qua omvang en in de tijd beperkt en moet hij tegen 2002 onherroepelijk ophouden; tegelijk worden de inspanningen voortgezet om concurrerend te worden met ingevoerde steenkool.

De door de Commissie opgelegde strenge voorwaarden in het kader van haar beschikkingen over de goedkeuring van steun geven aanleiding tot twee tendensen in de steenkoolindustrie. Aan de ene kant zijn er ondernemingen die na jarenlange herstructureringen erin geslaagd zijn hun productiekosten aanzienlijk te drukken. Deze ondernemingen ontvangen steun voor de bedrijfsvoering krachtens artikel 3 van de beschikking. Zij bieden goede vooruitzichten op voortzetting van hun activiteiten en hun productie moet dan ook kunnen profiteren van het in het onlangs door de Commissie gepubliceerde Groenboek over de continuïteit van de energievoorziening beschreven "basispakket". In dit kader moeten zij bijdragen aan de handhaving van een snelle en veilige toegang tot de communautaire voorraden vaste brandstoffen, om eventuele risico's op te vangen die zich op de energiemarkt kunnen voordoen. Aan de andere kant zijn er ondernemingen waarvoor de moderniserings- en rationaliseringsplannen om verschillende redenen niet de beoogde resultaten hebben opgeleverd. Deze ondernemingen of productie-eenheden ontvangen steun voor buitenbedrijfstelling krachtens artikel 4 van de beschikking. Deze ondernemingen moeten hun inspanningen inzake herstructurering en buitenbedrijfstelling voortzetten met het oog op een bedrijfssluiting binnen een redelijke termijn. Inderdaad, ofschoon kwesties in verband met de continuïteit van de energievoorziening duidelijk prioritair zijn, kan dit in geen geval een argument zijn om een steenkoolproductie die van elke economische logica verstoken is, te handhaven.