Advies over het verslag over het concurrentievermogen van de Europese kleding- en textielindustrie (94/C 295/03)

De Raad heeft op 1 december 1993 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het verslag over het concurrentievermogen van de Europese kleding- en textielindustrie.

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 4 mei 1994 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Morales.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 316e Zitting (vergadering van 1 juni 1994) het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. In de voorbije vijftien jaar is zowat 40 % van de banen in de kleding- en textielindustrie verloren gegaan. Nog alarmerender is het feit dat de werkgelegenheid in deze sector sinds 1990 in steeds sneller tempo achteruitgaat.

1.1.1. Terwijl het gemiddelde banenverlies van 1980 t/m 1988 2,5 % per jaar bedroeg, gingen van 1988 t/m 1992 434 000 banen verloren (600 000 wanneer de voormalige DDR erbij wordt genomen), in een tempo dat van 3,1 % in 1990 toenam tot 4,3 % in 1991 en 5,4 % in 1992.

1.1.2. Ter vergelijking : tussen 1988 en 1992 bedroeg het banenverlies in de verwerkende industrie minder dan 0,5 %, dus 11 keer minder. Ook veelzeggend is het feit dat bijna 75 % van het netto banenverlies in de verwerkende industrie tussen 1988 en 1992 voor rekening komt van de textiel- en kledingsector.

1.2. De toestand is in 1993 nog sterker achteruitgegaan. Uit de beschikbare voorlopige cijfers kan worden afgeleid dat in deze sector de jaaromzet met 6,5 % is gedaald, 170 000 personen hun baan hebben verloren en bijna 1 000 bedrijven hebben moeten sluiten.

1.3. Tussen 1988 en 1992 zijn de investeringen in de textielsector met 32 %, en in de sector kleding met 25 % teruggelopen (tegen constante prijzen van 1992).

1.4. In dezelfde periode nam het volume van de import uit landen buiten de Gemeenschap met gemiddeld 8 % per jaar toe, terwijl de export met 4,6 % steeg. Tegelijkertijd deed zich een algemene achteruitgang van het aandeel van de Europese kleding- en textielexport op de markten van de industrielanden voor : op de Amerikaanse markt daalde het aandeel van de Europese export van 12,4 % naar 8,8 %, en op de Japanse van 24 % naar 16,2 %.

1.5. Mogelijke scenario`s voor de volgende tien jaar : vier factoren zullen een belangrijke invloed hebben op het handelsverkeer in de sector kleding en textiel : de geleidelijke liberalisering van de handel (GATT-overeenkomst), de toetreding van China tot de WHO (1) de overeenkomsten met de Oosteuropese landen en de met de economische groei gepaard gaande toename van het verbruik in Azië en Zuid-Amerika. Bij deze uitermate belangrijke ontwikkelingen komen nog andere factoren waarvan de invloed op het handelsverkeer moeilijker te voorspellen is, zoals de ontwikkeling van de textielsector in andere landen (Vietnam, Laos, enz.), de waarschijnlijke uitbreiding van NAFTA (2) en de uitbreiding van de Europese Unie.

1.6. Ondanks een onmiskenbaar verlies aan concurrentievermogen, waarvan concurrenten hebben geprofiteerd die specifieke troeven als lage lonen of goedkope grondstoffen wisten uit te spelen, heeft de Europese kleding- en textielindustrie duidelijk bewezen dat zij bepaalde bedrijfstakken die zich aan de marktvraag hebben aangepast, in stand wil houden en verder wil ontwikkelen. De sector heeft zich sterk gemoderniseerd - wat een deel van het banenverlies verklaart - en geherstructureerd.

1.6.1. Er blijft echter een probleem bestaan op het stuk van de tenuitvoerlegging van evenwichtige regels voor de wereldhandel; zonder zulke regels zou de Europese kleding- en textielindustrie in verval raken, want haar natuurlijke afzetgebied is in tegenstelling tot dat van haar concurrenten gemakkelijk toegankelijk en zij moet de door de Europese Unie aangegane internationale verbintenissen naleven. Wanneer de hierboven geschetste achteruitgang zou voortgaan, zouden de gevolgen voor de economie (bijv. voor de belastinginkomsten, de toeleverings- en aanverwante industrieën, de betalingsbalans, enz.), de werkgelegenheid (ten minste 2 miljoen banen in het geding), sommige sterk op kleding en textiel gerichte regio`s, het culturele erfgoed en de Europese creativiteit catastrofaal zijn.

1.7. Een belangrijk en niet te verwaarlozen verschijnsel is de "automatische" verbetering van de concurrentiepositie van derde landen doordat de koers van de Europese munten stijgt; op termijn kunnen daardoor alle verbeteringen van het Europese concurrentievermogen die dank zij maatregelen van bedrijfsleven en overheid in Europa tot stand zijn gebracht, geheel te niet worden gedaan. Daarom is het van fundamenteel belang verder te streven naar stabiele wisselkoersen.

1.7.1. Zo is de concurrentiepositie van de Chinese industrie in de periode 1986-1992 bijvoorbeeld met meer dan 30 % toegenomen ten gevolge van koersstijgingen van de Europese munten.

1.8. Wat het concurrentiebeleid van de Europese Unie betreft, moet de Commissie ervoor zorgen dat het inschakelen van structuurfondsen en regionale steunprogramma`s geen distorsies veroorzaakt.

2. De oorzaken van het verval van de Europese industrie

2.1. Algemene opmerkingen

2.1.1. Ondanks de aanzienlijke inspanningen van de Europese kleding- en textielbedrijven in de voorbije tien jaar, waardoor deze thans de modernste ter wereld zijn, is technologische vooruitgang alleen niet voldoende om de steeds groter wordende verschillen in loonkosten met de ontwikkelingslanden of nieuwe industrielanden te compenseren. Dit geldt vooral voor de kledingindustrie, waar arbeidskosten 40 % van de kostprijs uitmaken.

2.1.2. Bij de duidelijke concurrentievoordelen van landen die de laatste jaren belangrijke textielindustrieën hebben opgericht, komen nog de onevenwichtigheden in de wereldhandel. Sommige daarvan, met name die tussen Europa en de ontwikkelingslanden, zijn het gevolg van concurrentiedistorsies die in het Commissieverslag (doc. COM(93) 525 def.) worden opgesomd : subsidiëring, dumping, namaak, ongeoorloofde invoer, afsluiting van de eigen markt door de meeste uitvoerlanden, kinder- en dwangarbeid, niet-inachtneming van vakbondsrechten en van minimumregels op milieugebied. En tot slot zijn concurrentievervalsende praktijken in de Unie zelf allerminst onbekend : namaak en zwartwerk bijvoorbeeld zijn met name in de kledingbranche wijdverbreid.

2.2. De invloed van deze factoren op de achteruitgang van het concurrentievermogen verschilt; daarom is het nuttig ze stuk voor stuk nader te bekijken.

2.2.1. Op verscheidene belangrijke markten waar zij haar produkten (in de middelste en hogere prijsklasse en luxeprodukten) zeker zou kunnen afzetten, krijgt de Europese kleding- en textielindustrie niettemin geen voet aan de grond omdat de tariefmuren en/of technische en bureaucratische belemmeringen praktisch onoverkomelijk zijn. Dit heeft niet alleen tot gevolg dat de Europese export wordt geweerd, maar ook dat de concurrentie op die markten wordt uitgeschakeld. Tenzij nog vóór de oprichting van de Wereldhandelsorganisatie (medio april) een spectaculaire wending intreedt, zal deze scheeftrekking van het handelsverkeer het onmogelijk maken de in de par. 1.1 en 1.2 beschreven trends te keren.

2.2.2. Subsidiëring, dumping : De regels betreffende subsidiëring en dumping zijn opgenomen in de GATT-overeenkomst; voor de toepassing ervan is de Commissie verantwoordelijk. Op te merken valt ook dat ten behoeve van ontwikkelings- en staatshandelslanden uitzonderingen worden gemaakt op subsidiëringsregels.

2.2.3. Intellectuele eigendom : Hier ligt misschien de enige echte troefkaart van de Europese industrie in de concurrentiestrijd, maar door namaak en door het kopiëren van ontwerpen en modellen gaat deze verloren. In de nieuwe GATT-overeenkomst is eindelijk een hoofdstuk over intellectuele eigendom opgenomen, dat helaas door uitgebreide uitzonderingen voor ontwikkelings- en staatshandelslanden is afgezwakt; dit is een groot nadeel omdat textielprodukten een korte levenscyclus hebben en de daarin aan de dag gelegde creativiteit slechts korte tijd haar waarde heeft.

2.2.4. Invoerfraude : Het TAFI (1). is weliswaar een stap in de goede richting, maar de ter beschikking staande middelen zijn onvoldoende. De TAFI-maatregelen die in 1993 zijn genomen, behelzen een uitbreiding van gekwalificeerd personeel (D.G. XXI), betere coördinatie tussen douanediensten en de oprichting van een fraudebestrijdingsteam waarvan Commissie en industrie elk de helft van de kosten dragen. Tot dusver zijn de resultaten beperkt, omdat dit initiatief van recente datum is en de bestrijding van fraude per definitie moeilijk is.

2.2.5. Het ontbreken van sociale bescherming, het negeren van vakbondsrechten en van minimale regels betreffende arbeidsomstandigheden (IAO-overeenkomsten worden niet ondertekend of niet nageleefd) en dwang- of kinderarbeid maken de kloof op het gebied van loonkosten nog wijder en leiden tot sociale dumping.

2.2.6. Het negeren (of ontbreken) van milieuwetgeving, terwijl Europese bedrijven aan strenge voorschriften zijn onderworpen waarvan de naleving hoge kosten meebrengt.

2.2.7. De ongunstige conjunctuur draagt sinds 1991 bij tot de verzwakking en snellere teruggang van de sector.

3. Oplossingen

3.1. Algemene opmerkingen

De oorzaken van de hierboven geschetste moeilijkheden zijn merendeels niet nieuw. Zij zijn echter steeds zwaarder gaan wegen naarmate de wereldhandel zich uitbreidde, de economieën van de nieuwe industrielanden groeiden, nieuwe communicatietechnieken het bijna onmiddellijk kopiëren van ontwerpen en modellen mogelijk maakten en nauwelijks werd toegezien op de handhaving van de regels betreffende de wereldhandel. Maar vooral : de problemen doen zich juist voor op een tijdstip dat het bijzonder slecht gaat met de Europese economie met het gevolg dat de produktie in 1993 is gedaald en dat bijna alle sectoren grote verliezen hebben geleden. Voor de werkgelegenheid waren de gevolgen, met name in regio`s die bijna totaal afhankelijk zijn van de textielsector, dramatisch.

3.2. Beheer van en controle op textielovereenkomsten : De Commissie dient hier efficiënter op te treden en de lid-staten moeten haar daartoe de middelen geven. Voor een stringent beheer van de overeenkomsten zijn echter betrouwbare en actuele statistieken nodig; momenteel ontbreken die nog.

3.2.1. Efficiënter optreden is echter slechts mogelijk indien de wil daartoe duidelijk tot uitdrukking komt in de tenuitvoerlegging van een efficiënt communautair handelsbeleid. De voorbereiding van een formeel document is noodzakelijk, maar kan op termijn haar beslag krijgen; daarnaast zou de Raad de Commissie meer armslag moeten geven om initiatieven te nemen op het gebied van anti-dumping- en anti-subsidiëringsmaatregelen of de bescherming van intellectuele eigendom (ontwerpen en modellen, namaak).

3.2.2. De Commissie zal bij de onderhandelingen over de nieuwe textielovereenkomsten, waarvan de voorwaarden de handel sterk zullen beïnvloeden, zeer waakzaam moeten zijn. Dit geldt vooral ten aanzien van China en Turkije.

3.3. Bestrijding van fraude en namaak, ongeoorloofd kopiëren en/of invoerfraude

3.3.1. Er moet vaart worden gezet achter de goedkeuring van de Europese richtlijn betreffende de bescherming van ontwerpen en modellen en de wetgeving betreffende namaak.

3.3.2. Er moeten meer middelen ter beschikking worden gesteld van het TAFI, o.m. betrouwbare real-time-statistieken, en er moet een praktische regeling komen voor een betere coördinatie van de douanediensten. De Commissie zou binnen een periode van zes maanden, en voordat de begroting voor 1995 aan het Europees Parlement wordt voorgelegd, de financiële en personele middelen moeten begroten die voor een doelmatiger fraudebestrijding nodig zijn, waaronder ook het aanstellen van speciale douaneambtenaren ter plaatse (bijv. in Hong Kong).

3.3.3. Zwartwerk in Europa moet worden bestreden. De nationale wetgevingen moeten herzien worden en er moet worden nagaan of deze eventueel onderling dienen te worden aangepast.

3.4. Arbeidsvoorwaarden : De bevoorrechte toegang tot de Europese markt en concessies in het kader van het APS (1) moeten afhankelijk worden gemaakt van de inachtneming van minimumregels op sociaal gebied. De Europese Unie moet er bij de WHO krachtdadig voor ijveren dat alle partijen een sociale clausule, die voortaan in alle handelsovereenkomsten moet worden opgenomen, aanvaarden. Die clausule dient de rol van de vakbonden, de veiligheids- en gezondheidsbescherming op de werkplek en de kinder- en dwangarbeid te bestrijken.

3.4.1. Samen met de sociale partners dient het initiatief te worden genomen om op basis van de IAO-conventies een ontwerp op te stellen voor de kleding- en textielindustrie, dat aan de WHO moet worden voorgelegd. Zelfs indien niet kan worden bewerkstelligd dat er snel een sociale clausule wordt ingevoerd, dient bij de Wereldhandelsorganisatie te worden geijverd voor een stringente toepassing van art. XX, lid e) van de GATT-basisovereenkomst betreffende dwangarbeid (m.n. met het oog op de aanvraag van China om in de WHO te worden opgenomen).

3.5. Markttoegang : Krachtdadig moet worden opgekomen voor een spoedige verlaging van veel te hoge tariefmuren, voor wederkerigheid en voor opheffing van niet-tarifaire belemmeringen.

3.5.1. Telkens wanneer blijkt dat de markttoegang een fictie blijft, dient art. 7 van de Slotakte, dat in zulke gevallen in sancties voorziet, te worden toegepast.

3.6. Milieu : De Europese Unie dient er bij de MHO verder op aan te dringen dat de milieuproblematiek op de agenda wordt geplaatst. De normen waaraan buitenlandse leveranciers op termijn zullen moeten voldoen, zijn reeds in grote lijnen in de tot dusver zowel door de Deense "Ad Hoc Group on Eco-labelling of Textiles" als de beroepsorganisaties uitgevoerde studies vervat.

3.7. Bedrijfsklimaat : De inspanningen van de bedrijven om hun concurrentievermogen te versterken, kunnen met maatregelen op diverse gebieden worden ondersteund, m.n. :

3.7.1. O& TO en technologie-overdracht : programma voor coördinatie van onderzoeksprojecten uitgevoerd door meerdere nationale of regionale instanties; Europees telematicanetwerk voor technische informatie, enz.

3.7.1.1. Een (nog op te richten) commissie waarvan beroepskringen, onderzoekers en vertegenwoordigers van de Commissie deel uitmaken, zou binnen een jaar (of eerder) een voorstel voor een technologieprogramma moeten uitwerken. Daarbij kan het programma dat het American Textile Partnership, AMTEX, samen met acht onderzoeksinstituten van het Amerikaanse ministerie voor energie heeft opgesteld, als voorbeeld dienen. Doelstellingen zijn : verbetering van de kwaliteit van produkten, innovatie, marktgerichte opstelling, rationalisering van het energiegebruik en vermindering van milieu-overlast. Dit programma steunt op een nauwe samenwerking tussen industrie, overheid en universiteiten. De gezamenlijke financiering beloopt voor de eerste zes maanden 50 mln USD.

3.7.1.2. De financiering en het beheer van het EDI-programma zouden moeten worden herzien om de ontwikkeling ervan te versnellen.

3.7.2. Opleiding : Opleiding in de toepassing van nieuwe technieken, vooral CAD/CAM; bijscholingsprogramma`s op het gebied van design, kwaliteitsbewaking, marketing en milieu-aspecten; indien nodig herscholingsprogramma`s voor werknemers wier baan "op de tocht staat".

3.7.3. Bevordering van de uitvoer : Marktonderzoek, gezamenlijke financiering van belangrijke handelsbeurzen of evenementen, uitbreiding van de bevoegdheid inzake textiel van Europese handelsmissies en opzetten van programma`s ter bevordering van de markttoegang voor bedrijven (na overleg met kamers van koophandel en/of nationale textielinstituten) in enkele bijzonder belangrijke landen, enz.

3.7.4. Steun voor omschakeling en modernisering : voortzetting, uitbreiding en grotere doorzichtigheid van bestaande programma`s; verbetering van dienstverlening en logistiek (toegang tot informatie, vervoer) - steeds op voorwaarde dat de capaciteit niet wordt verhoogd; oprichting van een speciaal omschakelingsfonds waarop alleen bedrijven een beroep zouden mogen doen die hun textielactiviteiten afbouwen en omschakelen naar andere industriesectoren, zonder banen te schrappen (bijvoorbeeld invoering van nieuwe technologieën, omscholing enz.), steun voor eventuele ontmanteling (met name voor het verschroten van het machinepark).

3.7.5. Bevordering van MKB en ambachtelijke produktie : Steun voor het verkennen van potentiële markten ten behoeve van bedrijven die vaak slecht zijn toegerust voor de internationale concurrentiestrijd, door snelle uitbreiding van netwerken voor technische en handelsinformatie (o.m. EDI).

3.7.5.1. In het Commissiedocument wordt gesproken over het gebruik van nieuwe technieken door het MKB. Deze doelstelling is echter alleen te verwezenlijken indien het MKB gemakkelijker toegang krijgt tot een betrouwbaar Europees informatienetwerk.

3.7.6. Bij alle voorstellen en aanbevelingen dient te worden nagegaan of zij niet strijdig zijn met de door de WHO vast te stellen regels en gedragslijnen.

4. Voorwaarden voor een efficiënt Europees programma

4.1. Overleg : Besluiten dienen vooraf te worden gegaan door overleg tussen de Europese Commissie en de sociale partners. De Europese Commissie dient een multidisciplinaire "task force" samen te stellen die dan op haar beurt werkgroepen kan oprichten (bijv. een werkgroep "Techniek", "Opleiding", "Regionale steun", enz.).

4.2. Programma`s : Alle na overleg uitgewerkte maatregelen dienen te worden gepresenteerd in de vorm van coherente en gekwantificeerde projecten, zodat ze gemakkelijker aan de bevoegde instanties ter goedkeuring kunnen worden voorgelegd.

4.2.1. Deze projecten dienen uiteraard periodiek te worden geëvalueerd.

4.3. Statistieken : De Europese industrie wordt momenteel gehinderd door het ontbreken van nauwkeurige en bijgewerkte statistieken, nu de douane geen gegevens meer bijhoudt. Het Comité dringt er bij de lid-staten en de Commissie op aan, deze onbevredigende toestand te verhelpen.

4.4. Door de kleding- en textielindustrie zelf en door individuele bedrijven dienen dynamische initiatieven te worden genomen, zoals in het Commissieverslag wordt opgemerkt. Zulke initiatieven moeten zowel de lange als de korte termijn bestrijken, waarbij rekening moet worden gehouden met bepaalde, niet meer terug te draaien structuurveranderingen en het feit dat in de internationale handel nieuwe regels gelden.

Gedaan te Brussel, 1 juni 1994.

De Voorzitter

van het Economischen Sociaal Comité

Susanne TIEMANN

(1) Wereldhandelsorganisatie.

(2) Noordamerikaanse Vr+handelsassociatie.

(3) TAFI : textielfraude-bestr+dingsinitiatief.

(4) APS : Algemeen Preferentiestelsel.