CG&MISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(90) 297 def. - SYN. 292 
Brussel, 30 juli 1990 
Voorstel voor een 
RICHTLIJN YAN DE RAAD 
tot coördinatie van de wettelijke en 
bestuursrechteli jke 
bepalingen betreffende de toepassing van de conununautaire 
voorschr i ften 
inzake de procedures voor het plaatsen van opdrachten door 
diensten die werkzaam zijn in de sectoren water- en 
energ i evoor zI en i ng, 
vervoer en telecommunicatie 
(ingediend door de Commissie) 

- 2 -
Toe I lent Ing 
I. INLEIDING 
a) Context 
In oktober 1988 heeft de Commissie, zoals in het programma voor de 
voltooiing van de interne markt tegen 1992 in het vooruitzicht was 
gesteld, bij de Raad twee voorstellen voor richtlijnen van de Raad 
ingediend betreffende de procedures voor het plaatsen van opdrachten 
door diensten voor water- en energievoorziening en vervoerdiensten*1) 
aan de ene kant en door diensten die werkzaam zijn in de 
telecommunicatiesector<2> aan de andere kant (hierna "de 
nutsbedrijven" te noemen). Deze twee voorstellen werden op aanbeveling 
van het Parlement samengevoegd en In augustus 1989 werd één enkel 
gewijzigd voorstel ingediend bij de Raad(3>, nadat het Europees 
Parlement In mei van dat jaar advies had uitgebracht*4*. De Raad 
(1) PB C 319 van 12.12.1988 
(2) PB C 40 van 17.2.1989 
(3) PB C 264 van 16.10.1989 
(4) PB C 158 van 26.6.1989 
- 3 -
heeft op 29 maart 1990 een gemeenschappelijk standpunt bepaald. 
2. In december 1989 heeft de Raad Richtlijn 89/665/EEG<5> vastgesteld 
houdende de coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke 
bepalingen betreffende de toepassing van de beroepsprocedures inzake 
het plaatsen van overheidsopdrachten voor leveringen en voor de 
uitvoering van werken. Deze richtlijn geldt voor alle opdrachten die 
binnen de werkingssfeer van de Richtlijnen 71/305/EEG*6) en 
77/62/EEG(7> vallen opdrachten voor leveringen van goederen en 
voor het uitvoeren van werken, geplaatst door overheidsdiensten. ZIJ 
is niet van toepassing op het plaatsen van opdrachten voor leveringen 
of voor de uitvoering van werken in de sectoren water- en 
energievoorziening, vervoer en telecommunicatie. 
3. De beschikbaarheid van afdoende beroepsmogelijkheden en 
controleprocedures Is in de tot dusver "uitgesloten sectoren" even 
belangrijk als bij overheidsaanbestedingen in het algemeen. Alleen zo 
kan worden gewaarborgd dat de communautaire voorschriften betreffende 
de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de praktijk worden 
nageleefd en dat de basisdoelstellingen van de Gemeenschap in dit 
onderdeel van het "interne markf-programma worden verwezenlijkt. Dit 
nieuwe voorstel voorziet derhalve In een ernstige leemte en vormt een 
noodzakelijke aanvulling op de reeds gedane voorstellen. 
b) AIgemene benader Ingswi Jze 
4. BIJ de huidige stand van zaken verschillen de beroepsmogelijkheden 
waarvan een aannemer of leverancier ten aanzien van een 
aanbestedingsprocedure gebruik kan maken aanzienlijk van Lid-Staat 
(5) PB L 395 van 30.12.1989, blz. 33 
(6) PB L 185 van 16.8.1971, laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 89/440/EEG 
(PB L 210 van 21.7.1989) 
(7) PB L 13 van 15.1.1977, laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 88/295/EEG 
(PB L 127 van 20.5.1988). 
4 -
tot Lid-Staat. Opschorting van wederrechtelijke gunningsprocedures of 
soortgelijke voorlopige maatregelen zijn niet In alle Lld-Staten onder 
soortgelijke omstandigheden mogelijk. 
De mogelijkheid tot het verkrijgen van schadeloosstelling is voorts in 
vele rechtssystemen afhankelijk van dermate strenge voorwaarden dat 
het in feite een louter theoretische mogelijkheid is*8). Aangezien de 
nutsbedrijven daarenboven in veel gevallen niet onderworpen zijn aan 
verplichte aanbestedingsprocedures bestaan er wellicht zelfs In het 
geheel geen nationale beroepsmogelijkheden. 
5. De Commissie acht het dan ook noodzakelijk dat de Lid-Staten in 
voorkomend geval hun administratieve en gerechtelijke procedures 
aanpassen om ervoor te zorgen dat aannemers en leveranciers die aan de 
hierboven bedoelde soort van aanbestedingsprocedures willen deelnemen 
beschikken over doeltreffende en snelle beroepsmogelijkheden tegen 
procedures, praktijken en beslissingen die onverenigbaar zijn met het 
aanbestedingsrecht van de Gemeenschap. Zoals gezegd, is dit ten 
aanzien van de nutsbedrijven even noodzakelijk als in het kader van de 
bestaande aanbestedingsregeling. 
6. Er zij overigens op gewezen dat artikel 5 van het EEG-Verdrag de 
Lid-Staten een algemene verplichting oplegt een doeltreffend beroep in 
rechte mogelijk te maken met het oog op het afdwingen van de naleving 
van rechtstreeks toepasselijke communautaire bepalingen die uit het 
Verdrag zelf voortvloeien (zaak 33/76, REWE-Zent ra I f Inanz, arrest van 
16.3.1976, Jurispr. 1976, blz. 1989). Deze verplichting is sedertdien 
In het bijzonder erkend met betrekking tot de verdragsbepalingen 
inzake het vrije verkeer van goederen (zaak 178/84, CommIssie tegen 
Duitsland, arrest van 12.3.1987, Jurispr. 1987, blz. 1227) en van 
werknemers (zaak 222/86, Heylens, arrest van 15.10.1987, Jurispr. 
(8) De situatie in de Lld-Staten wordt beschreven in het samenvattend 
rapport over de onlangs uitgevoerde studies over dit onderwerp, in een 
informatief document van de Commissie (lll/F/7086 def., Juni 1990). 
- 5 -
1987, blz. 4097). Bij het uitvaardigen van nieuw afgeleid 
gemeenschapsrecht Inzake beroepsmogelijkheden dient rekening te worden 
gehouden met deze juridische verplichting en met het feit dat er 
behoefte bestaat aan beroepsmogelijkheden met een ruimere grondslag. 
7. De Commissie heeft zich bij het opstellen van dit voorstel met name 
laten lelden door de volgende algemene overwegingen : 
i) de noodzaak ervoor te zorgen dat zowel op nationaal als op 
Gemeenschapsniveau doeltreffende beroepsmogelijkheden ter 
beschikking van benadeelde inschrijvers staan; 
II) de noodzaak ervoor te zorgen dat deze beroepsmogelijkheden in de 
sectoren water- en energievoorziening, vervoer en 
telecommunicatie in beginsel zo dicht mogelijk aansluiten bij 
die welke reeds ter beschikking staan in het kader van de 
algemene regeling van de beroepsprocedures bij 
opdrachten, met dien verstande dat rekening wordt gehouden met 
de specifieke kenmerken in economisch, technisch en Juridisch 
opzicht van de in deze sectoren werkzame diensten; 
ill) de noodzaak ervoor te zorgen dat benadeelde Inschrijvers 
beschikken over doeltreffende beroepsmogelijkheden ongeacht de 
publiekrechtelijke dan wel privaatrechtelijke status van de 
nutsbedr i jven; 
iv) de noodzaak ervoor te zorgen dat de beroepsmogelijkheden op zo 
soepel en onbureaucratisch mogelijke manier kunnen worden benut; 
v) de noodzaak ervoor te zorgen dat de naleving van het 
Gemeenschapsrecht op doeltreffende wijze kan worden 
gecontroleerd op Gemeenschapsniveau; 
- 6 -
vi) de noodzaak ervoor te zorgen dat een contentieuze procedure niet 
de enige wijze van geschillenregeling is die de betrokken 
partijen ter beschikking staat; 
vil) de noodzaak rekening te houden met de uiteenlopende aard van de 
nationale rechtstelsels waarbinnen de beroepsmogelijkheden en 
-procedures tot stand moeten worden gebracht. 
8. Behalve het onvervreembare recht van de Commissie om naar eigen 
goeddunken inbreukprocedures overeenkomstig artikel 169 EEG-Verdrag in 
te lelden, bestaan er diverse beroepsmogelijkheden die naargelang van 
de omstandigheden dienstig kunnen zijn met het oog op het waarborgen 
van de naleving van het Gemeenschapsrecht. Bij het beoordelen van deze 
beroepsprocedures is het belangrijk voor ogen te houden dat Inbreuken 
op de communautaire aanbestedingsvoorschriften over het algemeen 
plaatsvinden voordat de opdracht wordt gegund. Daar de 
gunningsprocedures kort zijn (een beslissing wordt vaak op enkele 
weken tijd genomen), dient in eventuele gevallen van ni et-na lev ing van 
de betrokken communautaire voorschriften zo mogelijk snel en zonder 
dralen te worden opgetreden. Tot de voornaamste middelen om op te 
treden tegen inbreuken behoren derhalve voorlopige maatregelen, die 
ofwel gericht zijn op het ongedaan maken van de beweerde inbreuk door 
bij voorbeeld de weglating of wijziging van een betwiste clausule te 
bevelen, ofwel op de voorkoming van verdere schade voor de betrokken 
partij door bij voorbeeld de opschorting van de gunningsprocedure of 
van de tenuitvoerlegging van een beslissing van de aanbestedende 
dienst op te leggen. Voorlopige maatregelen alleen zijn echter niet 
voldoende. Zoals overeengekomen met betrekking tot Richtlijn 
89/665/EEG, moet worden voorzien In de mogelijkheid dat 
schadevergoeding wordt toegekend voor Inbreuken op toepasselijke 
communautaire bepalingen die niet konden worden voorkomen of ongedaan 
gemaakt. 
- 7 -
9. Uit de voorbereidende werkzaamheden en uit het overleg dat over dit 
voorstel is gevoerd, Is evenwel gebleken dat de specifieke kenmerken 
van de betrokken nutsbedrijven en van de nationale rechtstelsels 
waarbinnen de beroepsmogelijkheden en procedures beschikbaar moeten 
zijn, het noodzakelijk maken dat een bepaalde soepelheid in het 
voorstel wordt ingebouwd. In bepaalde omstandigheden Is het juridisch 
en politiek wellicht mogelijk een klassieke regeling toe te passen, 
van het type dat bij overheidsdiensten in het algemeen wordt 
toegepast. In andere omstandigheden zou dat tot schier onoverkomelijke 
moeilijkheden leiden. Gezien het industriële karakter van sommige 
betrokken organisaties en het feit dat zij aan dwingende eisen inzake 
permanente dienstverlening aan het publiek moeten voldoen, zijn 
sommigen er bij voorbeeld vast van overtuigd dat de klassieke 
beroepsmogelijkheden, waarbij rechtstreeks wordt ingegrepen in de 
besluitvorming van de betrokken instanties, geen geschikt instrument 
zijn. De opschorting van gunningsprocedures en nietigverklaring van 
gunningsbes lui ten worden door hen derhalve onaanvaardbaar geacht. 
10. In sommige Lid-Staten zou de toepassing van dergelijke maatregelen op 
privaatrechtelijke lichamen wegens de aantasting van de autonomie van 
die lichamen zelfs op constitutionele (of andere ernstige) bezwaren 
stuiten. 
11. Zo kan in Duitsland niet worden voorbijgegaan aan de fundamentele 
rechten van ondernemingen, die in de artikelen 12 en 19, Md 3, van de 
Grondwet zijn vastgelegd : het beginsel van de ni et-inmeng Ing in de 
uitoefening van een beroep of handelsactiviteit. In de 
ontwerp-rIchtIIJn wordt met dit beginsel rekening gehouden, aangezien 
het de Lid-Staten vrij staat een soepele regeling toe te passen met 
betrekking tot de wijze waarop de aanbestedende diensten moeten 
aantonen dat zij het Gemeenschapsrecht naleven, waarbij geen sprake is 
- 8 -
van een dwingende inmenging in hun vrijheid van handel drijven. 
Artikel 11 is dan ook op zodanige wijze opgesteld dat doeltreffende 
voorlopige maatregelen mogelijk zijn zonder dat deze vrijheid wordt 
aangetast. 
12. In Spanje is het voor elke eventuele herverdeling van de rechterlijke 
bevoegdheid die uit de tenuitvoerlegging van dit voorstel zou kunnen 
voortvloeien wellicht noodzakelijk dat, overeenkomstig artikel 81 van 
de Grondwet, de organieke wet inzake de rechterlijke organisatie met 
een bijzondere meerderheid in het Parlement wordt gewijzigd. 
13. Er moest derhalve een middel worden gevonden om deze moeilijkheden op 
te lossen, namelijk de Invoering van een zekere soepelheid in de 
regeling. Deze is evenwel niet onbeperkt, aangezien moet worden 
gewaarborgd dat de regeling verenigbaar is met het beginsel van de 
gelijke behandeling van ondernemingen die in een soortgelijke situatie 
verkeren, zowel ondernemingen uit verschillende Lid-Staten als 
ondernemingen met een verschillende status (publiek- dan wel 
pr ivaatrechteli jk). 
14. Deze benaderingswijze heeft eveneens geleid tot de invoering in het 
communautaire aanbestedingssysteem van een nieuwe vorm van controle, 
die zijn eigen specifieke pluspunten heeft : geregelde, periodieke 
verificaties of - zoals zij vaak worden genoemd - "audits"*9*. In het 
kort komt het hierop neer, dat de Lid-Staten die van de klassieke, op 
overheidsdiensten toegepaste aanpak willen afwijken en die geen 
maatregelen zoals opschorting van de procedures of nietigverklaring 
van besluiten mogelijk willen maken, dit onder twee voorwaarden kunnen 
doen vla geregelde verificaties moet door een onafhankelijke 
deskundige worden nagegaan of de aanbestedingspraktijken van de 
betrokken diensten in het algemeen in overeenstemming zijn met het 
(9) Het woord "audit" wordt in het voorstel niet gebruikt om verwarring met een 
financiële audit door accountants te vermijden. Het begrip "certificering" 
werd eveneens verworpen omdat het met betrekking tot de technische normen al is 
gebruikt. 
- 9 -
Gemeenschapsrecht; daarnaast moeten doeltreffende voorlopige 
maatregelen beschikbaar zijn, zij het op zodanige wijze dat de 
betrokken dienst uiteindelijk zelf kan beslissen of hij een inbreuk 
ongedaan maakt dan wel in de plaats daarvan een financiële vergoeding 
betaalt. 
15. Het feit dat de nutsbedrijven commerciële openbare diensten zijn zal 
het hoe dan ook voor particulieren waarschijnlijk moeilijker maken in 
kort geding doeltreffende maatregelen te verkrijgen, aangezien de 
nutsbedrijven steeds het argument kunnen gebruiken dat een opschorting 
van de procedure niet te verantwoorden is wanneer men rekening houdt 
met alle belangen die kunnen worden aangetast, waaronder het algemeen 
belang. Daarom wordt getracht in het voorstel te waarborgen dat in 
alle Lid-Staten een reële mogelijkheid bestaat om schadeclaims in te 
dienen, hetgeen een echte aansporing tot het naleven van de 
voorschriften inhoudt. Meer bepaald mag van belanghebbenden die de 
kosten van het opstellen van een offerte of van hun deelneming aan een 
onregelmatige procedure willen recupereren, niet worden geëist dat zij 
aantonen dat de opdracht hun zou zijn gegund. Dat bewijs zal veelal 
zeer moeilijk te leveren zijn en een dergelijk vereiste maakt de 
beschikbaarheid van schadeacties veel minder doeltreffend als 
aansporing voor de aanbestedende diensten om de voorschriften na te 
leven. De belanghebbenden behoren enkel aan te tonen dat hun kansen om 
de opdracht in de wacht te slepen ongunstig werden beïnvloed. Voorts 
dienen betwistingen over het exacte bedrag van hun kosten voor het 
opstellen van een offerte zoveel mogelijk te worden vermeden door het 
vaststellen van een aan de waarde van de opdracht gerelateerd 
minimumbedrag, dat verschuldigd is voor zover niet wordt aangetoond 
dat de kosten in werkelijkheid hoger lagen. 
- 10 -
16. Andere overwegingen gelden ten aanzien van vorderingen uit hoofde van 
andere vormen van schade, zoals gederfde winst. Dergelijke vorderingen 
stellen complexe problemen aan de orde, die door de Lld-Staten in het 
kader van hun eigen benadering van de kwantificering van economische 
verliezen worden opgelost. Het recht ter zake is grotendeels 
Jurisprudentieel gegroeid en heeft een algemene geldigheid, ook buiten 
het gebied van overheidsopdrachten. Harmonisatie van deze regels zou 
stellig op aanzienlijke moeilijkheden stuiten, en de regeling van deze 
materie wordt voorlopig dan ook aan het nationale recht overgelaten, 
zoals ook in het kader van Richtlijn 89/665/EEG van de Raad het geval 
Is. Op langere termijn moet worden nagegaan of verdere stappen op 
communautair niveau noodzakelijk zijn. 
17. Het voorstel voorziet voorts in een snel correctiemechanisme, op grond 
waarvan de Commissie bepaalde procedures op gang kan brengen wanneer 
zij, voordat een overeenkomst Is gesloten, van oordeel Is dat er een 
duidelijke en onbetwistbare inbreuk op de communautaire voorschriften 
inzake overheidsopdrachten in de betrokken sectoren is gepleegd in de 
loop van een bepaalde gunningsprocedure. Het voorgestelde 
correctiemechanisme is identiek aan dat van artikel 3 van Richtlijn 
89/665/EEG en kan op dezelfde manier worden verantwoord. Allereerst 
moeten de beroepsmogelijkheden op nationaal niveau - hoe noodzakelijk 
ook - worden aangevuld met mogelijkheden voor een doeltreffend 
optreden op communautair niveau. De rechtstreeks betrokken partijen 
kunnen van oordeel zijn dat een actie op nationaal niveau hun eigen 
belangen niet optimaal dient, terwijl er misschien toch belangrijke 
inbreuken op het communautaire aanbestedlngsrecht hebben 
plaatsgevonden, die de geloofwaardigheid daarvan op losse schroeven 
zetten. In die omstandigheden moet de Commissie in staat zijn stappen 
te ondernemen en snel maatregelen op nationaal niveau te verkrijgen, 
- 11 -
bij voorkeur om de situatie recht te zetten vóór de schade 
onherstelbaar is geworden. Voorts maakt het feit dat de problemen 
spoedig duidelijk worden het voor de Commissie gemakkelijker om, in 
voorkomend geval, tijdig een verzoek om voorlopige maatregelen 
aanhangig te maken bij het Hof van Justitie van de Europese 
Gemeenschappen, wanneer zij van oordeel is dat op nationaal niveau 
niet het nodige is gedaan om de beweerde inbreuk ongedaan te maken. 
18. Het voorstel voorziet tenslotte in een verzoeningsprocedure op 
communautair niveau. De bedoeling hiervan is de belanghebbenden een 
nlet-contentleuze wijze van geschillenregeling ter beschikking te 
stellen zonder dat afbreuk wordt gedaan aan de mogelijkheid dat 
inbreukprocedures op grond van de artikelen 169 of 170 EEG worden 
Ingeleid of dat het correctiemechanisme wordt toegepast en zonder dat 
wordt getornd aan de rechten waarop degene die het initiatief tot de 
procedure heeft genomen, de aanbestedende dienst of welke andere 
persoon ook uit hoofde van het nationale recht aanspraak kan maken, 
voor zover zij niet met een bepaalde oplossing van hun onderlinge 
geschillen hebben ingestemd. De ervaring in bepaalde Lid-Staten leert 
dat een dergelijke procedure een nuttige rol kan spelen, niet in de 
laatste plaats doordat onnodige processen worden voorkomen. Sommige 
kringen hebben voor deze mogelijkheid aanzienlijke belangstelling aan 
de dag gelegd. Het lijkt dan ook passend een dergelijke regeling in te 
voeren om het nut ervan in de praktijk te toetsen. 
19. Gelet op de aanzienlijk wijzigingen die de richtlijn zal meebrengen en 
de onvermijdelijk beperkte draagwijdte van sommige van haar 
bepalingen, bij voorbeeld Inzake schadevergoeding, Is een evaluatie 
van het functioneren ervan in de praktijk na een voldoende lange 
periode zeker zinvol. Er is dan ook in een dergelijke evaluatie 
voorzien op soortgelijke wijze als reeds in Richtlijn 89/665/EEG het 
geval was. 
- 12 -
II. GEDETAILLEERDE BESPREKING 
a) Hoofdstukken 1 en 2 : beroepsmogelijkheden op nationaal niveau 
20. In hoofdstuk 1 wordt de Lid-Staten de verplichting opgelegd ervoor te 
zorgen dat passende beroepsmogelijkheden bij een onafhankelijke 
instantie ter beschikking staan van een ieder die een belang heeft of 
heeft gehad bij de toewijzing van een bepaalde opdracht en die door 
een beweerde inbreuk is gelaedeerd of dreigt te worden gelaedeerd. De 
inhoud van het hoofdstuk komt grotendeels overeen met die van de 
artikelen 1 en 2 van Richtlijn 89/665/EEG van de Raad. Aangezien het 
vaak noodzakelijk zal zijn het beroep in een vroeg stadium, vóór de 
gunning van een opdracht in te stellen, wordt voorzien in de 
mogelijkheid in kort geding voorlopige maatregelen te nemen, met name 
opschorting van de gunningsprocedure. Voorts is de toekenning van 
schadevergoeding geregeld, waarbij -om de eerder uiteengezette 
redenen - in het bijzonder het recupereren van de kosten van het 
opstellen van een offerte is geregeld. 
21. De Lid-Staten behouden een aanzienlijke vrijheid om aan de 
voorschriften van de richtlijn uitvoering te geven overeenkomstig hun 
eigen regels inzake administratief en gerechtelijk beroep, onder meer 
wat de procedurele en andere voorwaarden betreft die voor de 
desbetreffende beroepsprocedures gelden. Dit moet de opneming van de 
nieuwe beroepsmogelijkheden in de bestaande nationale structuren 
vergemakkeli jken. 
22. Om te waarborgen dat de basisgaranties die de verschillende nationale 
regelingen bieden gelijkwaardig zijn, moeten de beslissingen van de 
- 13 -
beroepsinstanties - voor zover het zelf geen rechterlijke Instanties 
zijn - vatbaar zijn voor hoger beroep bij een instantie die kan 
verwijzen naar het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen en 
die onafhankelijk Is van zowel de aanbestedende dienst als de 
bas is instant ie. Het opnemen van dit vereiste in de regeling was de 
sleutel tot de oplossing van de meningsverschillen omtrent 
Richt IIJn 89/665/EEG. 
23. Hoofdstuk 2 biedt de Lid-Staten de gelegenheid te kiezen voor een 
andere benaderingswijze in gevallen waarin zij de klassieke 
maatregelen zoals opschorting van de procedures of nietigverklaring 
van besluiten om de reeds aangegeven redenen ongeschikt achten. Die 
specifieke beroepsmogelijkheden behoeven dan niet ter beschikking te 
staan, mits de aanbestedingsprocedures van de betrokken nutsbedrijven 
geregeld worden gecontroleerd en er daarenboven nog doeltreffende 
voorlopige maatregelen ter beschikking staan. 
Artikel 1 
24. In dit artikel wordt het beginsel geponeerd dat tegen besluiten van 
aanbestedende diensten in gunningsprocedures die onder de reeds 
voorgestelde richtlijn voor nutsbedrijven vallen, doeltreffend en snel 
beroep moet kunnen worden ingesteld op grond van inbreuken op het 
Gemeenschapsrecht inzake aanbestedingen of op de nationale 
voorschriften waarin dat Gemeenschapsrecht is omgezet. Dit voorschrift 
is alomvattend in die zin dat de genoemde beroepsprocedures kunnen 
worden Ingeleid tegen Inbreuken op alle bepalingen van de reeds 
voorgestelde richtlijn die de nutsbedrijven een bepaalde handelwijze 
opleggen. Daarom wordt in het bijzonder verwezen naar artikel 3, 
lid 2, van de Richtlijn Nutsbedrijven, dat aan diensten die onder de 
afwijkende regeling voor de exploratie en winning van aardolie, 
14 -
aardgas, steenkool of andere vaste brandstoffen vallen, de 
verplichting oplegt de beginselen van non-dlscriminatie en open 
mededinging bij de aanbesteding in acht te nemen, met name wat het 
verstrekken van informatie aan de bedrijven over hun voornemens inzake 
aanschaffingen betreft. 
25. Het in de ontwerp-richtIijn gemaakte onderscheid tussen nationale 
voorschriften waarin bepalingen van Gemeenschapsrecht zijn omgezet en 
andere nationale voorschriften mag geen aanleiding geven tot 
discriminatie tussen bedrijven. 
26. Het staat de Lld-Staten vrij voor de beroepsprocedures gedetailleerde 
voorschriften uit te werken, bij voorbeeld inzake procedureregels en 
kosten. Daarbij mogen zij uiteraard klagers die gebruik willen maken 
van de beroepsmogelijkheden tegen inbreuken op het Gemeenschapsrecht 
op geen enkele wijze benadelen ten opzichte van personen die hun 
beroep baseren op Inbreuken op nationale voorschriften. Dit volgt uit 
het standpunt dat het Hof van Justitie in tal van gevallen heeft 
ingenomen (bij voorbeeld zaak 199/82, ArominIstrazlone del Ie Flnanze 
dello Stato t. SpA San Giorgio, Jurispr. 1983, blz. 3595). Dit 
standpunt houdt in dat de voorwaarden waaronder een beroep wegens 
inbreuk op het Gemeenschapsrecht kan worden ingesteld niet ongunstiger 
mogen zijn dan die voor vorderingen op grond van inbreuken op het 
nationale recht en niet van dien aard mogen zijn dat zij de 
beroepsmogelijkheden illusoir of praktisch onmogelijk maken. 
27. De procedures moeten derhalve op zijn minst toegankelijk zijn voor 
personen die een belang hebben of hebben gehad bij de toewijzing van 
een bepaalde opdracht en die door een beweerde schending gelaedeerd 
zijn of dreigen te worden gelaedeerd. Beroep kan met andere woorden 
worden ingesteld door hen die een rechtmatig belang hebben bij het 
resultaat van een bepaalde procedure. Niettemin wordt uitdrukkelijk 
bepaald dat het de Lid-Staten vrij staat te verlangen dat degene die 
beroep Instelt de aanbestedende dienst vooraf in kennis stelt van de 
15 
beweerde inbreuk en van zijn voornemen om beroep in te stellen. Het 
voordeel hiervan is te waarborgen dat de mogelijkheid wordt geboden om 
voor de behandeling van het formele beroep een minnelijke regeling van 
het geschil te bereiken. 
28. De formulering van dit artikel sluit nauw aan bij die van het 
corresponderende artikel in Richtlijn 89/665/EEG. 
Artikel 2 
29. Dit artikel behandelt de maatregelen die in de beroepsprocedures 
moeten kunnen worden opgelegd; het staat niet eraan in de weg dat een 
Lid-Staat daarnaast nog andere maatregelen mogelijk maakt. Het eerste 
pakket maatregelen omvat in wezen voorlopige maatregelen, die bestemd 
zijn om de beweerde inbreuk ongedaan te maken of te voorkomen dat de 
op het spel staande belangen verder worden geschaad. Het omvat de 
bevoegdheid om de aanbestedingsprocedure of de tenuitvoerlegging van 
enig door de aanbestedende dienst genomen besluit op te schorten of te 
doen opschorten. Het tweede pakket maatregelen betreft de 
nietigverklaring van wederrechtelijk genomen besluiten. Dit pakket 
omvat de bevoegdheid om discriminerende technische, economische of 
financiële specificaties in oproepen tot inschrijving, bestekken dan 
wel in enig ander stuk dat verband houdt met de 
aanbestedingsprocedure, te schrappen. De laatste maatregel is het 
recht om een vergoeding toe te kennen voor door de inbreuk 
veroorzaakte schade. 
30. De Lid-Staten kunnen aan afzonderlijke instanties bevoegdheden 
verlenen met betrekking tot de verschillende aspecten van de 
16 -
beroepsprocedure. Dank zij deze soepelheid kunnen de Lid-Staten 
bepaalde taken, overeenkomstig de bestaande gebruiken, laten uitvoeren 
door verschillende instanties. In sommige gevallen weerspiegelen die 
gebruiken gevoelig liggende en diepgewortelde constitutionele 
overwegingen, zoals de nationale opvatting over de scheiding der 
machten tussen de uitvoerende en de rechterlijke macht. Omdat 
opschorting niet altijd een geschikte maatregel is, bepaalt de 
ontwerp-rIchtIIJn dat de beroepsprocedures op zich zelf niet 
automatisch de betrokken gunningsprocedure opschorten. Het staat de 
Lld-Staten ook vrij te bepalen dat de betrokken instantie, wanneer zij 
beziet of het dienstig Is een voorlopige maatregel te treffen, voor-
en nadelen tegen elkaar mag afwegen. Belangen waarmee rekening mag 
worden gehouden, zijn onder meer die van andere deelnemers aan de 
aanbestedingsprocedure en die van de personen aan wie de aanbestedende 
dienst een dienst verleent, alsmede het algemeen belang. Zoals 
gebruikelijk laat een beslissing om geen voorlopige maatregelen toe te 
staan elke andere vordering die eventueel is ingesteld door degene die 
om deze maatregelen verzoekt, onverlet. De Lid-Staten kunnen bepalen 
dat een aangevochten besluit eerst nietig of ongeldig moet worden 
verklaard voordat met betrekking tot een wederrechtelijk genomen 
besluit schadevergoeding kan worden toegekend. 
31. Het nationale recht moet bepalen wat de gevolgen zijn van de 
uitoefening van de beroepsmogelijkheden. Behalve wanneer een Lid-Staat 
van de nietigverklaring van een besluit een voorafgaande voorwaarde 
voor de toekenning van schadevergoeding heeft gemaakt, kan een 
Lid-Staat de bevoegdheid van de beroepsinstantie na de sluiting van 
een overeenkomst Ingevolge de gunning van een opdracht beperken tot 
het toekennen van schadevergoeding. Het mogelijk maken van het eisen 
van schadevergoeding is een beperkte stap die moet waarborgen dat het 
- 17 -
Instellen van dergelijke vorderingen in alle Lid-Staten ook in de 
praktijk mogelijk is. Aangezien opschorting en soortgelijke voorlopige 
maatregelen waarschijnlijk slechts in beperkte mate zullen worden 
toegepast, Is de mogelijkheid tot het Indienen van schadeclaims een 
bijzonder belangrijk onderdeel van de regeling. Een hoog 
harmonisatieniveau van de berekeningswijze van schadevergoedingen is 
in dit stadium geen haalbare kaart. Een beperkte regeling zoals 
voorgesteld is tegelijk haalbaar en toereikend om de onmiddellijke 
doelstellingen van de Gemeenschap op het gebied van aanbestedingen te 
verwezenlijken. De Lid-Staten moeten er in ieder geval op toezien dat 
de beslissingen van de beroepsinstanties op doeltreffende wijze ten 
uitvoer kunnen worden gelegd. Met het oog op het waarborgen van de 
doorzichtigheid moeten onder meer de beslissingen van 
beroepsinstanties die geen gerechten zijn steeds schriftelijk met 
redenen worden omkleed. Tegen beweerdelijk door een dergelijke 
beroepsinstantie genomen wederrechtelijke maatregelen of tegen 
beweerde tekortkomingen bij de uitoefening van de haar opgedragen 
bevoegdheden moet hoger beroep kunnen worden Ingesteld bij een rechter 
of bij een andere instantie die een gerecht is dat zich overeenkomstig 
artikel 177 EEG tot het Hof van Justitie kan wenden en dat 
onafhankelijk is van zowel de aanbestedende dienst ais de eerste 
beroepsinstantie. Het doel van dit voorschrift is te waarborgen dat de 
regelingen inzake het beroep gelijkwaardige garanties bieden ten 
aanzien van de doeltreffende toepassing van de voorschriften van het 
Gemeenschapsrecht inzake aanbestedingen. Verwijzingen naar het Hof van 
Justitie van de Europese Gemeenschappen met het oog op een 
prejudiciële beslissing zullen er voorts voor zorgen dat de 
jurisprudentie in de verschillende Lid-Staten zich op coherente wijze 
ontwikkelt. Indien de rechterlijke of andere onafhankelijke Instantie 
in laatste aanleg recht spreekt, geldt de in de derde alinea van 
artikel 177 EEG genoemde verplichting, zoals die door het Hof van 
Justitie Is uitgelegd. 
- 18 -
32. De formulering van dit artikel sluit nauw aan bij die van het 
corresponderende artikel in Richtlijn 89/665/EEG. 
Artikel 3 
33. Dit artikel verleent de Lid-Staten het recht een verificatieregeling 
in te voeren, waarbij met name opschorting van de gunningsprocedures 
of nietigverklaring van wederrechtelijk genomen besluiten, waaronder 
onwettige specificaties, niet worden toegepast op aanbestedende 
diensten die In het kader van de in hoofdstuk 2 uiteengezette regeling 
worden geverifieerd. Andere voorlopige maatregelen die moeten dienen 
om beweerde inbreuken ongedaan te maken of verdere schade aan 
belanghebbenden te voorkomen kunnen ten aanzien van deze diensten 
echter wel nog worden toegepast en zij kunnen ook worden veroordeeld 
tot het betalen van schadevergoeding aan degenen die door een inbreuk 
zijn gelaedeerd. 
34. Het doel van deze regeling is tegemoet te komen aan bezwaren die zijn 
geopperd met betrekking tot de praktische toepasbaarheid van 
maatregelen tot opschorting of nietigverklaring van de gunning van 
opdrachten in bepaalde sectoren, waarin het halen van deadlines van 
cruciaal belang is, maar terzelfder tijd te waarborgen dat er ten 
aanzien van de betrokken nutsbedrijven doeltreffende middelen bestaan 
om te waarborgen dat zij zich houden aan de voorschriften van het 
Gemeenschapsrecht inzake aanbestedingen, zowel in het algemeen als In 
specifieke gevallen, met name ook In situaties waarin problemen zich 
voordoen voordat de opdracht is gegund. 
- 19 -
35. De verificatieregeling biedt de mogelijkheid het hele 
aanbestedingssysteem van aanbestedende diensten regelmatig en 
stelselmatig te controleren. De bedoeling is dan ook dat het een 
aanzienlijk preventief effect heeft doordat de aanbestedende diensten 
weten dat elk besluit achteraf door een onafhankelijke deskundige kan 
worden onderzocht. 
36. Aangezien de verificatieregeling betrekking heeft op het 
aanbestedingsbeleid van een nutsbedrijf in zijn geheel, biedt het 
particulieren niet de mogelijkheid specifieke vorderingen In te 
stellen. Aanbestedende diensten die onderworpen zijn aan verificatie, 
moeten derhalve overeenkomstig artikel 2 toch ook kunnen worden 
aangesproken tot het betalen van schadevergoeding aan personen die 
door een Inbreuk zijn gelaedeerd. Daarenboven garandeert artikel 3, 
sub b), dat er eveneens doeltreffende voorlopige maatregelen kunnen 
worden genomen ten einde de beweerde inbreuk ongedaan te maken of 
verdere schade voor de betrokkenen te voorkomen. De aard van deze 
voorlopige maatregelen wordt in artikel 11 nader toegelicht. 
Artikel 4 
37. Een verificatie minstens éénmaal per jaar door een gemachtigd persoon 
biedt een effectieve doorlopende basis om aanbestedingspraktijken en 
-procedures te evalueren. 
- 20 -
Artikel 5 
38. De benoeming en het ontslag van diegenen die aanbestedingsprocedures 
en -praktijken verifiëren dienen onderworpen te zijn aan geschikte 
garanties van onafhankelijkheid. 
Artikel 6 
39. In dit artikel worden de vereiste hoedanigheden en kwalificaties van 
de verificateurs vastgelegd met het oogmerk hun onafhankelijkheid en 
beroepsbekwaamheid te waarborgen. 
Artikel 7 
40. Dit artikel betreft het voorwerp van de verificatie. Het onderzoek 
heeft betrekking op de vraag of potentiële leveranciers en aannemers 
globaal genomen een eerlijke kans hebben gekregen om de opdracht In de 
wacht te slepen en of de procedures en praktijken van de aanbestedende 
diensten in overeenstemming zijn met het nationale en 
Gemeenschapsrecht inzake aanbestedingen. 
Artikel 8 
41. in dit artikel wordt aangegeven wat de minimum inhoud moet zijn van het 
schriftelijke verslag dat de verificateurs moeten opstellen. 
Dergelijke eisen zijn onontbeerlijk voor de doorzichtigheid en dienen 
te waarborgen dat het verslag een doeltreffend instrument is. 
- 21 -
Artikel 9 
42. In dit artikel wordt aangegeven wie gerechtigd is een afschrift te 
ontvangen van het verslag van de verificateurs. Dit bevordert de 
controle door belanghebbenden, de Commissie en de betrokken bevoegde 
autoriteit op nationaal niveau. 
Artikel 10 
43. Dit artikel legt aanbestedende diensten die op grond van artikel 3 van 
dit voorstel aanspraak kunnen maken op afwijkingen, de verplichting op 
melding te maken van de algemene aard van die afwijking in de 
berichten van aanbesteding en in de periodieke indicatieve 
aankondigingen die overeenkomstig de artikelen 16 en 17 van Richtlijn 
/../... in het Pub Iikatieb lad worden bekendgemaakt. 
Artikel 11 
44. De verificatieprocedures komen niet rechtstreeks tegemoet aan de 
specifieke problemen van de belanghebbende leveranciers of aannemers, 
al kunnen zij feiten aan het licht brengen op grond waarvan de 
leveranciers of aannemers stappen kunnen ondernemen. De toekenning van 
schadevergoeding, ofschoon een belangrijk onderdeel van het systeem, 
komt niet tegemoet aan de behoefte aan corrigerende maatregelen 
terwijl een aanbestedingsprocedure nog loopt. Het in dit artikel 
beschreven soort voorlopige maatregelen maakt het mogelijk dat 
dergelijke corrigerende maatregelen worden genomen zonder dat 
rechtstreeks wordt ingegrepen in de interne besluitvorming van de 
22 
aanbestedende dienst. Aldus worden mogelijke schendingen van de 
grondwettelijk gewaarborgde vrijheden van de aanbestedende dienst 
vermeden, terwijl terzelfder tijd toch doeltreffende middelen ter 
verdediging van hun belangen ter beschikking van de belanghebbenden 
worden gesteld. 
45. De geldsom die moet worden betaald indien een inbreuk niet wordt 
voorkomen of niet ongedaan wordt gemaakt, moet worden vastgesteld op 
een zodanig niveau dat er een ontradend effect van uitgaat. Het bedrag 
moet in ieder geval de kosten van de klager voor het opstellen van een 
offerte of het deelnemen aan de gunningsprocedure dekken. Om de 
berekening van deze kosten te vergemakkelijken is zoals in artikel 2, 
lid 7, een minimumbedrag vastgesteld in verhouding tot de 
vermoedelijke omvang van de opdracht. 
b) Hoofdstuk 3 : correctiemechanisme 
46. In dit hoofdstuk wordt een correctiemechanisme Ingesteld vla hetwelk 
de Commissie vóór de gunning van de opdracht kan ingrijpen in gevallen 
waarin zij van oordeel is dat een duidelijke en onbetwistbare inbreuk 
op de communautaire aanbestedingsvoorschriften op dit gebied is 
gepleegd in de loop van de aanbestedingsprocedure. Dit mechanisme laat 
evenwel het recht van de Commissie of van een Lid-Staat om een 
inbreukprocedure uit hoofde van de artikelen 169 of 170 EEG tegen een 
Lid-Staat in te leiden, onverlet. 
Artikel 12 
47. In dit artikel wordt de werking van het correctiemechanisme 
uiteengezet, waarvan de Commissie gebruik kan maken. De bepalingen van 
dit artikel zijn analoog aan de bepalingen van artikel 3 van de 
Richt Iijn 89/665/EEG*10^ 
(10) Zie voetnoot 5. 
- 23 -
c) Hoofdstuk 4 : verzoeningsprocedure 
48. Dit hoofdstuk betreft de instelling van een verzoeningsprocedure op 
communautair niveau als een ni et-content leuze wijze van 
geschillenregeling in aanvulling op bestaande procedures op nationaal 
niveau. De verzoeningsprocedure kan op gang worden gebracht door een 
leder die een belang heeft bij de toewijzing van een bepaalde opdracht 
op een onder de richtlijn vallend gebied en die is gelaedeerd of 
dreigt te worden gelaedeerd. Er bestaat echter een filter in de vorm 
van de Commissie of de nationale autoriteiten van de Lid-Staten, die 
bereid moeten zijn de zaak aanhangig te maken bij het bevoegde 
Raadgevend Comité. Er kan van de verzoeningsprocedure gebruik worden 
gemaakt zonder dat afbreuk wordt gedaan aan de mogelijkheid een 
inbreukprocedure uit hoofde van de artikelen 169 of 170 EEG in te 
leiden of aan de mogelijkheid om het in hoofdstuk 3 van dit voorstel 
bedoelde correctiemechanisme toe te passen. De verzoeningsprocedure 
laat ook de rechten die de bij een bepaald geschil betrokken partijen 
aan het nationale recht kunnen ontlenen onverlet, behalve wanneer zij 
een overeenkomst hebben bereikt om hun onderlinge problemen op te 
lossen. 
Artikel 13 
49. In dit artikel wordt aangegeven wie in aanmerking komt om het 
initiatief tot de verzoeningsprocedure te nemen. Een leder die een 
belang heeft bij de toewijzing van een bepaalde opdracht binnen de 
werkingssfeer van de richtlijn en die in verband met de 
gunningsprocedure van die opdracht is gelaedeerd of dreigt te worden 
gelaedeerd door een eventuele inbreuk op het aanbestedingsrecht van de 
Gemeenschap of op de nationale voorschriften waarin dit recht is 
omgezet, kan de verzoeningsprocedure aanvragen door middel van een 
schriftelijke kennisgeving aan de Commissie of aan de in bijlage I bij 
dit voorstel genoemde nationale autoriteiten van de Lid-Staten. 
- 24 -
Artikel 14 
50. Dit artikel zet het verloop van de verzoeningsprocedure uiteen. Zowel 
degene die het initiatief tot de procedure neemt als de aanbestedende 
dienst dienen in de gelegenheid te worden gesteld mondeling dan wel 
schriftelijk hun opmerkingen over de betrokken aangelegenheid kenbaar 
te maken. De werkgroep tracht het geschil te beslechten door aan de 
partijen aanbevelingen te doen en hun te verzoeken daarmee in te 
stemmen. Desnoods beslist de werkgroep meerderheid tegen minderheid. 
De aanbevelingen zijn evenwel niet in rechte bindend en een weigering 
om ermee in te stemmen wordt niet bestraft, ofschoon de hele procedure 
de in artikel 15 van dit voorstel genoemde mogelijkheden onverlet 
laat. De werkgroep brengt aan het comité verslag uit over zijn 
bevindingen en de eventueel bereikte resultaten. Gezien de 
niet-contentleuze aard van de procedure dragen de partijen In de 
verzoeningsprocedure elk hun eigen kosten. 
Artikel 15 
51. Het eerste lid van dit artikel waarborgt dat er geen conflicten kunnen 
ontstaan tussen de verzoeningsprocedure en nationale 
beroepsprocedures. In het tweede lid wordt duidelijk gemaakt dat de 
verzoeningsprocedure geen afbreuk doet aan mogelijke acties op grond 
van de artikelen 169 of 170 EEG of aan de mogelijkheid om het bij dit 
voorstel ingestelde correctiemechanisme toe te passen. De 
verzoeningsprocedure laat voorts eveneens de rechten onverlet die 
degene die het initiatief tot de procedure neemt, de aanbestedende 
dienst of enige andere betrokkene kan ontlenen aan het nationale 
recht, behalve wanneer zij hebben ingestemd met een minnelijke 
regeling van hun geschillen. 
- 25 -
d) Hoofdstuk 5 : slotbepalingen 
52. Dit hoofdstuk bevat bepalingen die mogelijk moeten maken dat de 
regeling naar behoren opnieuw wordt bekeken na een toereikende 
toepassingsperiode doch uiterlijk vóór 1 januari 1996 (artikel 16). 
Voorts wordt bepaald dat de noodzakelijke maatregelen moeten worden 
genomen en in werking moeten treden overeenkomstig het door de 
Richtlijn Nutsbedrijven vastgestelde tijdschema (artikel 17). 
\ 
- 26 -
BIJLAGE 
Deze bijlage geeft de artikelen weer uit de richtlijn 89/665/EEG, 
corresponderend let de bepalingen van het onderhavige voorstel. 
Richt IIjn 89/665 
Artikel 1 
1 
2 
3 
Artikel 2 
1 
2 
3 
4 
5 
6 
7 
8 
Artikel 3 
1 
2 
3 
4 
5 
Artikel 4 
1 
2 
Artikel 6 Dit voorstel 
Artikel 1 
1 
2 
3 
Artikel 2 
1 
2 
3 
4 
5 
6 
8 
9 
Artikel 12 
1 
2 
3 
4 
5 
Artikel 16 
1 
2 
Artikel 18 
27 
Voorstel voor een 
RICHTLIJN VAN DE RAAD 
tot de coördinatie van de wettelijke en 
bestuursrechte IIjke 
bepalingen betreffende de toepassing van de communautaire 
voorschr iften 
inzake de procedures voor het plaatsen van opdrachten door 
diensten die werkzaam zijn in de sectoren water- en 
energ i evoor zI en i ng, 
vervoer en telecommunicatie 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische 
Gemeenschap, inzonderheid op artikel 100 A, 
Gezien het voorstel van de Commissie*1), 
In samenwerking met het Europese Parlement*2), 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité*3*, 
Overwegende dat Richtlijn .../.../... betreffende de procedures voor het 
plaatsen van opdrachten door diensten die werkzaam zijn in de sectoren 
water- en energievoorziening, vervoer en telecommunlcatie*4) geen 
specifieke bepalingen bevat op grond waarvan een daadwerkelijke naleving 
van die rIchtIIjn kan worden gewaarborgd; 
(1) PB nr. 
(2) PB nr. 
(3) PB nr. 
(4) PB nr. L 
- 28 -
Overwegende dat Richtlijn 89/665/EEG van de Raad van 21 december 1989 
houdende de coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen 
betreffende de toepassing van de beroepsprocedures Inzake het plaatsen van 
overheidsopdrachten voor leveringen en voor de uitvoering van werken*5) 
alleen van toepassing is op aanbestedingsprocedures die vallen onder 
Richt I ijn 71/305/EEG van de Raad van 26 Juli 1971 betreffende de 
coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten 
voor de uitvoering van werken*6), laatstelijk gewijzigd bij 
Richt Iijn 89/440/EEG*7), of onder Richtlijn 77/62/EEG van de Raad van 
21 december 1976 betreffende de coördinatie van de procedures voor het 
plaatsen van overheidsopdrachten voor leveringen*8), laatstelijk gewijzigd 
bij Richtlijn 88/295/EEG*9); 
Overwegende dat de zowel op nationaal als op Gemeenschapsniveau bestaande 
voorzieningen die de toepassing van deze richtlijn moeten waarborgen, het 
overigens niet altijd mogelijk zullen maken de naleving van de 
communautaire voorschriften te waarborgen in een stadium waarin inbreuken 
nog ongedaan kunnen worden gemaakt; 
Overwegende dat de openstelling van aanbestedingen in de betrokken sectoren 
voor mededinging uit de gehele Gemeenschap een aanzienlijke uitbreiding van 
de garanties inzake doorzichtigheid en non-discriminatie vereist en dat, 
wil deze openstelling tot concrete resultaten leiden, er doeltreffende en 
snelle beroepsprocedures moeten bestaan In geval van schending van het 
Gemeenschapsrecht ter zake of van nationale voorschriften waarin dit recht 
is omgezet ; 
Overwegende dat in een aantal Lid-Staten geen doeltreffende of onvoldoende 
beroepsmogelijkheden ter beschikking staan, hetgeen ondernemingen In de 
(5) PB nr. L 395 van 30.12.1989, blz. 33. 
(6) PB nr. L 185 van 16.8.1971, blz. 5. 
(7) PB nr. L 210 van 21.7.1989, blz. 1. 
(8) PB nr. L 13 van 15.1.1977, blz. 1. 
(9) PB nr. L 127 van 20.5.1988, blz. 1. 
- 29 
Gemeenschap ervan weerhoudt hun kans te wagen in de Lid-Staat waar de 
aanbestedende dienst is gevestigd; dat bijgevolg de betrokken Lid-Staten 
hierin verandering dienen te brengen; 
Overwegende dat de bevoegde beroepsinstanties, gelet op de korte duur van 
aanbestedingsprocedures, met name In staat dienen te zijn om snel en 
doeltreffend voorlopige maatregelen te nemen om nog tijdens de procedure 
inbreuken te voorkomen of ongedaan te maken; 
Overwegende dat in alle Lld-Staten moet worden gezorgd voor adequate 
procedures om onwettige besluiten nietig te kunnen verklaren en een 
schadevergoeding te kunnen toekennen aan degenen die door die Inbreuk zijn 
gelaedeerd; 
Overwegende dat moet worden gezorgd voor een gelijkwaardige behandeling en 
gelijkwaardige waarborgen voor aanbestedende diensten ongeacht hun 
publiekrechtelijke dan wel privaatrechtelijke status; 
Overwegende dat het raadzaam is, ten einde rekening te kunnen houden met de 
specif lei tel ten van sommige rechtsorden, de Lid-Staten te machtigen voor 
eenzelfde categorie van aanbestedende diensten een controlestelsel te 
kiezen, gebaseerd op een verklaring, verstrekt door een onafhankelijk 
orgaan en welke garanties biedt, die gelijkwaardig zijn wat 
de doorzichtigheid en de niet-discriminatoire aard van de aanbestedings­
procedure betreft; 
Overwegende dat wanneer ondernemingen geen beroep instellen, bepaalde 
inbreuken niet ongedaan kunnen worden gemaakt, tenzij er een specifieke 
voorziening in het leven wordt geroepen; 
Overwegende dat de Commissie, wanneer zij van oordeel Is dat tijdens een 
aanbestedingsprocedure een duidelijke en kennelijke Inbreuk heeft 
plaatsgevonden derhalve de aandacht van de bevoegde autoriteiten van de 
betrokken Lid-Staat en van de betrokken aanbestedende dienst daarop moet 
kunnen vestigen opdat passende maatregelen zouden worden genomen om te 
bewerkstelligen dat elke inbreuk snel ongedaan wordt gemaakt; 
- 30 -
Overwegende dat moet worden voorzien In de mogelijkheid van een 
nI et-content leuze regeling van geschillen op communautair niveau; 
Overwegende dat de toepassing In de praktijk van deze richtlijn vóór 
1 januari 1996 moet worden onderzocht aan de hand van door de Lid-Staten te 
verstrekken gegevens over het functioneren van hun nationale 
beroepsprocedures, 
HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD : 
31 -
Hoofdstuk I - Beroepsmogelijkheden op nationaal niveau 
Artikel 1 
1. De Lid-Staten nemen de nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat 
tegen door de aanbestedende diensten genomen besluiten doeltreffend en 
vooral zo snel mogelijk beroep kan worden Ingesteld overeenkomstig het 
bepaalde In de volgende artikelen, met name artikel 2, lid 8, op grond 
van het feit dat door die besluiten het Gemeenschapsrecht Inzake 
aanbestedingen of de nationale voorschriften waarin dat 
Gemeenschapsrecht is omgezet, zijn geschonden, wat betreft : 
a) procedures voor het plaatsen van opdrachten die vallen onder de 
werkingssfeer van Richtlijn .../.../...*1°); en 
b) de inachtneming van artikel 3, lid 2, punt a, van die richtlijn ten 
aanzien van de aanbestedende diensten waarop die bepaling van 
toepassing is. 
2. De Lld-Staten zien erop toe dat ondernemingen die een eis wegens in 
het kader van een gunningsprocedure geleden schade willen indienen, 
niet worden gediscrimineerd op grond van het in deze richtlijn 
gemaakte onderscheid tussen nationale voorschriften waarin het 
Gemeenschapsrecht Is omgezet, en andere nationale voorschriften. 
3. De Lid-Staten dragen er zorg voor dat de beroepsprocedures, volgens 
modaliteiten die de Lid-Staten kunnen bepalen, op zijn minst 
toegankelijk zijn voor een ieder die belang heeft of belang heeft 
gehad bij de gunning van een bepaalde opdracht en die door een 
(10) Voorstel voor een Richtlijn betreffende de procedures voor het 
plaatsen van opdrachten door diensten die werkzaam zijn in de sectoren 
water- en energievoorziening, vervoer en telecommunicatie, 
PB nr. C 264 van 16.10.1989, blz. 22. 
- 32 -
beweerde inbreuk is of dreigt te worden gelaedeerd. Met name kunnen de 
Lid-Staten verlangen dat degene die van deze procedure gebruik wenst 
te maken, de aanbestedende dienst vooraf in kennis heeft gesteld van 
de beweerde inbreuk en van zijn voornemen om beroep in te stellen. 
Artikel 2 
1. De Lid-Staten zorgen ervoor dat de maatregelen betreffende het in 
artikel 1 bedoelde beroep de nodige bevoegdheden behelzen om : 
a) zo snel mogelijk in kort geding voorlopige maatregelen te nemen om 
de beweerde inbreuk ongedaan te maken of te voorkomen dat de 
betrokken belangen verder worden geschaad, met inbegrip van 
maatregelen om de aanbestedingsprocedure of de tenuitvoerlegging 
van enig door de aanbestedende diensten genomen besluit, op te 
schorten c.q. te doen opschorten; 
b) onwettige besluiten nietig te verklaren c.q. nietig te doen 
verklaren, met Inbegrip van het verwijderen van discriminerende 
technische, economische of financiële specificaties in oproepen tot 
Inschrijving, in bestekken dan wel in enig ander stuk dat verband 
houdt met de aanbestedingsprocedure; 
c) schadevergoeding toe te kennen aan degenen die door een inbreuk 
zi jn gelaedeerd. 
2. De In lid 1 bedoelde bevoegdheden kunnen worden opgedragen aan 
afzonderlijke instanties die verantwoordelijk zijn voor verschillende 
aspecten van de beroepsprocedures. 
3. De beroepsprocedures behoeven niet noodzakelijk een automatische 
opschortende werking te hebben voor de aanbestedingsprocedures waarop 
zij betrekking hebben. 
- 33 -
4. De Lid-Staten kunnen bepalen dat de verantwoordelijke instantie, 
wanneer deze beziet of het dienstig is voorlopige maatregelen te 
treffen, rekening kan houden met de vermoedelijke gevolgen van deze 
maatregelen voor alle belangen die kunnen zijn geschaad, alsmede met 
het algemeen belang, en kan besluiten deze maatregelen niet toe te 
staan wanneer hun negatieve gevolgen groter zouden kunnen zijn dan hun 
voordelen. Een besluit om geen voorlopige maatregelen toe te staan 
laat de andere rechten die degene die om deze maatregelen verzoekt kan 
doen gelden, onverlet. 
5. De Lid-Staten kunnen bepalen dat, wanneer schadevergoeding wordt 
gevorderd omdat een besluit onwettig is genomen, het aangevochten 
besluit eerst moet worden vernietigd of ongeldig moet worden verklaard 
door een instantie die daartoe bevoegd Is. 
6. De gevolgen van de uitoefening van de in lid 1 bedoelde bevoegdheden 
voor een overeenkomst die na de gunning van een opdracht is gesloten, 
worden door het nationale recht bepaald. Behalve indien vóór de 
toekenning van schadevergoeding een besluit vernietigd moet worden, 
kan een Lid-Staat bepalen dat na de sluiting van een overeenkomst 
ingevolge de gunning van een opdracht, de bevoegdheden van de voor 
beroepsprocedures verantwoordelijke instantie beperkt blijven tot het 
toekennen van schadevergoeding aan een ieder die door een inbreuk werd 
gelaedeerd. 
7. Wanneer schadevergoeding wordt gevorderd voor de kosten van het 
opstellen van een offerte of van deelneming aan een 
aanbestedingsprocedure, moet degene die de vordering instelt aantonen 
dat inbreuk is gemaakt op het Gemeenschapsrecht inzake aanbestedingen 
of op nationale voorschriften waarin dit recht is omgezet en dat die 
inbreuk zijn kansen om de opdracht in de wacht te slepen nadelig heeft 
beïnvloed. HIJ behoeft niet aan te tonen dat zonder de Inbreuk de 
opdracht hem zou zijn toegewezen. Het bedrag van de desbetreffende 
kosten wordt geacht één procent van de waarde van de opdracht te 
vertegenwoordigen, tenzij degene die de vordering instelt aantoont dat 
zijn kosten hoger lagen. 
- 34 -
8. De Lid-Staten zorgen ervoor dat de beslissingen van de instanties die 
verantwoordelijk zijn voor de beroepsprocedures, op doeltreffende 
wijze ten uitvoer kunnen worden gelegd. 
9. Wanneer de voor de beroepsprocedures verantwoordelijke instanties geen 
gerechten zijn, moeten hun beslissingen steeds schriftelijk met 
redenen worden omkleed. Bovendien moeten in dat geval procedures 
worden gewaarborgd waarmee tegen de door de bevoegde beroepsinstantie 
genomen vermoede onwettige maatregelen of vermoede tekortkomingen bij 
de uitoefening van de haar opgedragen bevoegdheden, beroep kan worden 
Ingesteld bij een rechter of bij een andere instantie die een gerecht 
is in de zin van artikel 177 van het Verdrag en onafhankelijk is van 
de aanbestedende dienst en de basisinstantie. 
Voor de benoeming en de beëindiging van het mandaat van de leden van 
deze onafhankelijke instantie gelden dezelfde voorwaarden als voor 
rechters, voor wat betreft de voor de benoeming bevoegde autoriteit, 
de duur van hun mandaat en hun afzetbaarheld. Ten minste de voorzitter 
van deze onafhankelijke instantie moet dezelfde Juridische en 
beroepskwalificaties hebben als een rechter. De onafhankelijke 
Instantie neemt haar beslissingen na een procedure op tegenspraak en 
deze beslissingen zijn, met middelen die door elke Lid-Staat worden 
vastgesteld, juridisch bindend. 
- 35 -
Hoofdstuk 2 - Verificatie 
Artikel 3 
De Lid-Staten kunnen kiezen de regeling van de artikelen 4 tot en met 10 
toe te passen voor aanbestedende diensten van dezelfde categorie en 
omschreven door objectieve criteria, in plaats van de maatregelen toe te 
passen als bedoeld In artikel 2, lid 1, punt a), bestemd om de 
aanbestedingsprocedure met betrekking tot de tenuitvoerlegging van de door 
de aanbestedende dienst genomen besluiten op te schorten of te doen 
opschorten, alsmede die bedoeld in artikel 2, lid 2, punt b), mits de 
overeenkomstig hoofdstuk 1 ter beschikking gestelde beroepsprocedures tot 
de toepassing van de in artikel 11 bedoelde voorlopige maatregel kunnen 
leiden. 
Artikel 4 
De aanbestedende diensten laten minstens éénmaal per jaar hun 
aanbestedingsprocedures en -praktijken verifiëren door een of meer personen 
die hiertoe krachtens het nationale recht zijn gemachtigd. 
36 -
Artikel 5 
De personen die de aanbestedingsprocedures en -praktijken van de 
aanbestedende diensten verifiëren, worden benoemd en kunnen worden afgezet 
door een daartoe door de Lid-Staten aangewezen bevoegde autoriteit, of wei 
door de aanbestedende diensten zelf na voorafgaande goedkeuring door een 
bevoegde autoriteit zoals hierboven bedoeld. De bevoegde autoriteit moet 
onafhankelijk zijn van de aanbestedende diensten. 
Artikel 6 
De personen die de aanbestedingsprocedures en -praktijken van de 
aanbestedende diensten verifiëren, moeten 
a) onafhankelijk zijn van de aanbestedende diensten, 
b) houder zijn van een diploma van hoger onderwijs in de zin van 
artikel 1 van Richtlijn 89/48/EEG*11) van de Raad, 
c) op de hoogte zijn van en praktische ervaring hebben met 
aanbestedIngsrecht en aanbestedingspraktijken omdat 
I) zij zijn geslaagd voor een door de Staat georganiseerd of erkend 
bekwaamheidsexamen, en 
il) zij minstens drie jaar praktische ervaring hebben met 
aanbestedingsrecht en aanbestedingspraktijken op het gebied 
waarop de betrokken aanbestedende diensten werkzaam zijn. 
(11) PB nr. L 19 van 24.1.1989, blz. 16. 
- 37 -
Artikel 7 
De personen die de aanbestedingsprocedures en -praktijken van de 
aanbestedende diensten verifiëren, gaan na of die procedures en praktijken 
In overeenstemming waren met het nationale en communautaire recht Inzake 
het plaatsen van opdrachten en aan potentiële leveranciers of aannemers een 
eerlijke kans hebben geboden om de opdracht toegewezen te krijgen. 
Artikel 8 
De personen die de aanbestedingsprocedures en -praktijken van de 
aanbestedende diensten verifiëren, brengen schriftelijk verslag uit over 
hun bevindingen. Dit verslag bevat op zijn minst de volgende gegevens : 
a) de vermelding of de aanbestedingsprocedures en -praktijken van de 
aanbestedende diensten aan potentiële leveranciers of aannemers een 
eerlijke kans boden om de opdracht toegewezen te krijgen; 
b) opmerkingen betreffende mogelijke inbreuken op het nationale of 
communautaire recht inzake het plaatsen van opdrachten; 
c) wanneer er overeenkomstig de punten a) of b) tekortkomingen zijn 
geconstateerd, voorstellen voor maatregelen die noodzakelijk zijn om 
herhaling in de toekomst te voorkomen. 
- 38 -
Artikel 9 
Het In artikel 8 bedoelde verslag moet 
a) door de aanbestedende diensten ter beschikking worden gesteld van alle 
belanghebbenden, die op hun verzoek afschriften kunnen verkrijgen 
tegen een prijs die de kosten van het kopiëren en verzenden niet mag 
overschrIJden; 
b) door de aanbestedende diensten worden bezorgd aan de Commissie en aan 
elke bevoegde autoriteit die is aangewezen door een Lid-Staat onder 
wiens recht een aanbestedende dienst valt. 
Op basis van deze verslagen kan de Commissie periodieke samenvattingen 
publiceren in het Pub Iikat leb lad van de Europese Gemeenschappen. 
Artikel 10 
1. Aanbestedende diensten waarop de regeling van de artikelen 4 tot en 
met 9 van toepassing is, moeten overeenkomstig lid 2 melding maken van 
de algemene aard van dit stelsel in de berichten van aanbesteding en 
in de periodieke indicatieve aankondigingen die overeenkomstig de 
artikelen 16 en 17 van Richtlijn /../...*12) In het 
Pub II kat leb lad van de Europese Gemeenschappen worden bekendgemaakt. 
2. Het eerste punt van de aankondiging dient te eindigen met de woorden : 
"De aanbestedende dienst is onderworpen aan verificaties en valt 
derhalve niet onder sommige bevoegdheden ais bedoeld in artikel ... 
van Richtlijn /../... , met name ten aanzien van 
a) de opschorting van de gunningsprocedures; 
b) de nietigverklaring van besluiten." 
Punt a) of punt b) kan evenwel worden weggelaten indien niet van 
toepassing. 
(12) PB C 264 van 16.10.1989, blz. 22 
39 -
Artikel 11 
De Lid-Staten zien erop toe dat een beroepsinstantie onder de in 
hoofdstuk 1 genoemde voorwaarden de bevoegdheid heeft om in elk 
stadium van de procedure zo snel mogelijk in kort geding te verklaren 
dat, te oordelen naar het bewijsmateriaal waarover zij op dat ogenblik 
beschikt, een Inbreuk is gepleegd of dreigt te worden gepleegd in de 
loop van een procedure voor het plaatsen van een opdracht en dat de 
aanbestedende dienst die inbreuk ongedaan moet maken of moet 
voorkomen. Een beroepsinstantie dient tevens bevoegd te zijn om te 
bevelen dat aan de klager of klagers een geldsom wordt betaald wanneer 
de inbreuk niet ongedaan wordt gemaakt dan wel voorkomen. De betaling 
mag afhankelijk worden gemaakt van een eindbeslissing waarin het 
bestaan van de inbreuk wordt bevestigd. 
De beroepsinstantie die verantwoordelijk is voor het vaststellen van 
de overeenkomstig I id 1 te betalen geldsom, bepaalt dat bedrag hoog 
genoeg om de aanbestedende dienst ervan te weerhouden de inbreuk te 
plegen dan wel voort te zetten. Het bedrag dient op zijn minst alle 
kosten van de klager voor het opstellen van een offerte of deelname 
aan de gunningsprocedure te dekken. Het bedrag van die kosten wordt 
geacht gelijk te zijn aan één procent van de waarde van de opdracht, 
tenzij de klager aantoont dat zijn kosten hoger lagen. Een bevel tot 
betaling van een geldsom In de zin van deze bepaling staat in de weg 
aan elke latere vordering van de betrokkene om de door de 
beroepsinstantie bij het uitvaardigen van het bevel In aanmerking 
genomen kosten te recupereren. 
- 40 -
Hoofdstuk 3 - Correctiemechanisme 
Artikel 12 
1. De Commissie kan van de bij dit artikel ingestelde procedures gebruik 
maken wanneer zij, voordat een overeenkomst Is gesloten, van oordeel 
Is dat er een duidelijke en kennelijke Inbreuk op de communautaire 
voorschriften inzake opdrachten is gepleegd tijdens een aanbestedings­
procedure die binnen de werkingssfeer van Richtlijn /../...*13) 
valt, dan wel met betrekking tot artikel 3, lid 2, punt a), van die 
richtlijn bij aanbestedende diensten waarop die bepaling van 
toepassing is. 
2. De Commissie geeft de betrokken LId-Staat en de betrokken 
aanbestedende dienst kennis van de redenen waarom zij meent dat er een 
duidelijke en kennelijke inbreuk is gepleegd en vraagt dat die 
ongedaan wordt gemaakt. 
3. Binnen 21 dagen na ontvangst van de in I ld 2 bedoelde kennisgeving, 
deelt de betrokken Lid-Staat aan de Commissie mee : 
a) de bevestiging dat de inbreuk ongedaan Is gemaakt; of 
b) een met redenen omklede conclusie waarin wordt uiteengezet waarom 
de beweerde Inbreuk niet ongedaan Is gemaakt; of 
c) een kennisgeving waarin wordt meegedeeld dat de 
aanbestedingsprocedure hetzij op Initiatief van de aanbestedende 
dienst, hetzij in het kader van de uitoefening van de in artikel 2, 
lid 1, punt a), vermelde bevoegdheden is opgeschort. 
(13) PB nr. C 264 van 16.10.1989, blz. 22. 
- 41 -
4. Een met redenen omklede conclusie in de zin van lid 3, punt b), kan 
met name worden gebaseerd op het feit dat tegen de beweerde inbreuk 
beroep bij een rechter of een andere Instantie dan wel een beroep als 
bedoeld in artikel 2, I ld 9, Is ingesteld. In dat geval deelt de 
LId-Staat de Commissie het resultaat van deze procedures mee, zodra 
dit bekend Is. 
5. In geval van kennisgeving waarbij wordt meegedeeld dat een 
aanbestedingsprocedure is opgeschort overeenkomstig Md 3, punt c), 
stelt de LId-Staat de Commissie ervan In kennis dat de opschorting Is 
ingetrokken of dat een andere aanbestedingsprocedure die geheel of 
gedeeltelijk hetzelfde voorwerp heeft, wordt ingeleid. Deze nieuwe 
kennisgeving moet bevestigen dat de beweerde Inbreuk ongedaan is 
gemaakt, of moet een met redenen omklede conclusie bevatten waarin 
wordt uiteengezet waarom dat niet het geval is. 
- 42 -
Hoofdstuk 4 - Verzoeningsprocedure 
Artikel 13 
Een ieder die een belang heeft of heeft gehad bij de toewijzing van een 
bepaalde opdracht die binnen de werkingssfeer van 
Richtlijn /../...*14) valt en die in verband met de gunningsprocedure 
van die opdracht is gelaedeerd of dreigt te worden gelaedeerd ten gevolge 
van een beweerde inbreuk op het Gemeenschapsrecht inzake 
overheidsopdrachten of op de nationale bepalingen waarin dit recht is 
omgezet, kan door middel van een schriftelijke kennisgeving aan de 
Commissie of aan de in Bijlage genoemde nationale autoriteiten van de 
Lid-Staten het initiatief nemen tot de bij dit hoofdstuk Ingestelde 
procedure. 
Artikel 14 
Indien de Commissie of de nationale autoriteiten van een Lid-Staat 
naar aanleiding van een kennisgeving overeenkomstig artikel 13 van 
oordeel zijn dat een Inbreuk op het Gemeenschapsrecht is gepleegd, 
kunnen zij de zaak aanhangig maken bij het Raadgevend Comité inzake 
overheidsopdrachten of - indien het aanbestedende diensten betreft 
wier werkzaamheden onder meer bestaan in de exploitatie van openbare 
telecommunicatienetwerken of het aanbieden van een of meer 
telecommunicatiediensten aan het publiek - bij het Raadgevend Comité 
Inzake opdrachten voor de telecommunicatiesector. 
(14) PB nr. C 264 van 16.10.1989, blz. 22. 
- 43 -
2. De voorzitter van het betrokken comité roept zo snel mogelijk een 
werkgroep bijeen, die op zijn minst bestaat uit twee leden van het 
comité en hemzelf of een andere, door hem aangewezen ambtenaar van de 
Commissie. De werkgroep komt normaliter binnen tien werkdagen na de 
aanhangIgmaking van de zaak bij het betrokken comité bijeen. Op 
voorstel van elk van haar leden kan zij beslissen om ten hoogste twee 
andere personen uit te nodigen als deskundigen om de werkgroep bij 
haar werkzaamheden te adviseren. De overige leden van het comité mogen 
alle bijeenkomsten van de werkgroep als waarnemer bijwonen. 
3. De werkgroep stelt de persoon die het Initiatief tot de procedure 
neemt, de aanbestedende dienst en alle andere gegadigden of indieners 
van een offerte in de gunningsprocedure waarop de kennisgeving 
betrekking heeft, in de gelegenheid hun opmerkingen terzake mondeling 
dan wel schriftelijk kenbaar te maken. 
4. De werkgroep tracht het geschil tussen de betrokkenen op te lossen in 
overeenstemming met het gemeenschapsrecht. 
5. De werkgroep brengt aan het comité verslag uit over zijn bevindingen 
en de eventueel bereikte resultaten. 
6. De persoon die het initiatief tot de procedure heeft genomen en de 
aanbestedende dienst dragen elk hun eigen kosten in de procedure. 
- 44 -
Artikel 15 
1. Wanneer met betrekking tot een bepaalde gunningsprocedure een andere 
belanghebbende in de zin van artikel 13 dan degene die het initiatief 
tot de verzoeningsprocedure heeft genomen, beroep instelt bij een 
rechter of een andere Instantie, dan wel een beroepsprocedure als 
bedoeld in artikel 2, lid 9, Inleidt, stelt de aanbestedende dienst de 
werkgroep daarvan in kennis. De voorzitter stelt die persoon ervan in 
kennis dat de verzoeningsprocedure loopt en verzoekt hem binnen een 
door haar vast te stellen termijn kenbaar te maken of hij bereid is 
aan de verzoeningsprocedure mee te doen. Indien de betrokkene daarmee 
binnen de gestelde termijn niet instemt en de werkgroep beslist, 
desnoods meerderheid tegen minderheid, dat zijn deelneming 
noodzakelijk is om het geschil op te lossen, beëindigt de werkgroep 
haar werkzaamheden en deelt zij aan het comité de reden daarvan mee. 
2. Stappen die op grond van dit hoofdstuk worden ondernomen, doen geen 
afbreuk aan 
a) de mogelijkheid voor de Commissie of een Lid-Staat om op te treden 
uit hoofde van de artikelen 169 of 170 van het Verdrag dan wel op 
grond van hoofdstuk 3; 
b) de rechten die degene die het initiatief tot de procedure neemt, de 
aanbestedende dienst of enige andere betrokkene kan ontlenen aan 
het toepasselijke nationale recht, voor zover zij geen 
overeenstemming hebben bereikt over de oplossing van hun 
geschi Men. 
- 45 -
Hoofdstuk 5 - Slotbepalingen 
Artikel 16 
1. Vóór 1 januari 1996 gaat de Commissie in overleg met het Raadgevend 
Comité inzake overheidsopdrachten na op welke wijze de bepalingen van 
deze richtlijn zijn toegepast en stelt zij in voorkomend gevai de 
nodige wijzigingen voor. 
2. De Lid-Staten delen ieder jaar vóór 1 maart aan de Commissie gegevens 
mee over het functioneren van de nationale beroepsprocedures gedurende 
het voorafgaande kalenderjaar. De aard van de te verstrekken gegevens 
wordt door de Commissie in overleg met het Raadgevend Comité inzake 
overheidsopdrachten vastgesteld. 
3. Ten aanzien van aanbestedende diensten wier werkzaamheden in 
artikel 2, Md 2, punt d), van Richtlijn /../...*15), zijn 
omschreven, raadpleegt de Commissie het Raadgevend Comité inzake 
opdrachten voor de telecommunicatiesector. 
Artikel 17 
1. De Lld-Staten treffen vóór 1 Juli 1992 de maatregelen die nodig zijn 
om aan deze richtlijn te voldoen. Zij delen de Commissie de tekst mee 
van alle belangrijke wettelijke en bestuursrechtelijke nationale 
bepalingen, die zij op het onder deze richtlijn vallende gebied 
vaststellen. 
De krachtens de eerste alinea vastgestelde bepalingen houden een 
uitdrukkelijke verwijzing in naar de onderhavige richtlijn. 
(15) PB nr. C 264 van 16.10.1989, blz. 22 
- 46 -
2. De Lld-Staten doen de nodige maatregelen, genomen overeenkomstig het 
eerste lid, In werking treden op dezelfde data als vermeld In de 
Richtlijn .../...*16). Zij stellen de Commissie daarvan onmiddelijk 
in kennis. 
Artikel 18 
Deze richtlijn is gericht tot de Lid-Staten, 
Gedaan te Brussel, op juli 1990 
Voor de Raad, 
(16) PB nr. C 264 van 16.10.1989, blz. 22. 
- 47 -
BIJLAGE I 
Nationale autoriteiten van de Lld-Staten waaraan schriftelijke 
kennisgevingen tot Inleiding van de verzoeningsprocedure 
overeenkomstig artikel 16 kunnen worden gericht 
BELGIË 
Ministère des Affaires Economiques 
Ministerie van Economische Zaken 
DENEMARKEN 
Indkdbafteler : Direktoratet for Statens Indktfb 
Bygge-og anlaegskontrakter: Boligminlster iet 
DUITSLAND 
Bundesministerium für Wirtschaft 
GRIEKENLAND 
Ministerie van Industrie, Energie en Technologie 
YiTovpyeLO BiouTixavLas, Evépreias KCU Texv0^0^ias 
Ministerie van Handel 
Y-noiypyeLo EUTTOplOu 
Ministerie van milieu, ruimtelijke ordening en openbare werken 
Y-ïïovpYGLO TTepiPâXXovTOS, T^poxaçias Kat Amiooiwv 'Epywv 
SPANJE 
Minister Io de Economia y Hacienda 
FRANKRIJK 
Commission Central des Marchés 
- 48 -
IERLAND 
Department of Finance 
ITALIË 
Ministerro del Lavor I Pub Mc i 
LUXEMBURG 
Ministère des Travaux Publics 
NEDERLAND 
Ministerie van Economische Zaken 
PORTUGAL 
Ministério das Obras Publicas Transportes e Comunicaçoes: 
Conseiho Superior de Obras Publicas Transportes e Communicaçôes 
GROOT-BRITTANNlë 
HM Treasury 
ISSN 0254-1513 
COM(90) 297 def. 
DOCUMENTEN 
NL 06 
Catalogusnummer : CB-CO-90-388-NL-C 
ISBN 92-77-62978-9 
VERKOOPPRIJS tot 30 bk.: 3,50 ECU per 10 blz. meer: 1,25 ECU 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg