RESOLUTIE VAN HET EUROPEES PARLEMENT  
van 17 april 2013  
over het verlenen van kwijting voor de uitvoering van de begroting van de agentschappen van de 
Europese Unie voor het begrotingsjaar 2011: prestaties, financieel beheer en controle  
HET EUROPEES PARLEMENT,  
— gezien het verslag van 14 november 2011 van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad 
over de follow-up van de kwijting voor het begrotingsjaar 2009 (COM(2011) 736) en de bijbehorende 
werkdocumenten van de diensten van de Commissie (SEC(2011) 1350 en SEC(2011) 1351),  
— gezien de gezamenlijke verklaring van 19 juli 2012 van het Europees Parlement, de Raad van de 
Europese Unie en de Europese Commissie over de gedecentraliseerde agentschappen,  
— gezien de gemeenschappelijke aanpak over de gedecentraliseerde agentschappen die is gevoegd bij de 
gezamenlijke verklaring van 19 juli 2012,  
— gezien de door de Commissie in december 2012 vastgestelde routekaart voor de follow-up van de 
gemeenschappelijke aanpak van gedecentraliseerde EU-agentschappen,  
— gezien de mededeling van de Commissie getiteld „Europese agentschappen — Verdere ontwikkelingen” 
(COM(2008) 135),  
— gezien zijn resolutie van 10 mei 2012 over de kwijting 2010: prestaties, financieel beheer en controle 
van de agentschappen van de Europese Unie (  1 ), 
— gezien Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 van de Raad van 25 juni 2002 houdende het 
Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen (  2 ), 
en met name artikel 185,  
— gezien Verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 
2012 tot vaststelling van de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie en 
tot intrekking van Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 van de Raad (  3 ), en met name artikel 208,  
— gezien Verordening (EG, Euratom) nr. 2343/2002 van de Commissie van 19 november 2002 houdende 
de financiële kaderregeling van de organen, bedoeld in artikel 185 van Verordening (EG, Euratom) nr. 
1605/2002 van de Raad houdende het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting 
van de Europese Gemeenschappen (  4 ), en met name artikel 96,  
— gezien speciaal verslag nr. 15/2012 van de Rekenkamer getiteld: „Omgang met belangenconflicten bij 
een selectie van agentschappen van de EU”,  
— gezien de specifieke jaarverslagen (  5 ) van de Rekenkamer over de jaarrekeningen van de gedecentra ­
liseerde agentschappen voor het begrotingsjaar 2011,  
— gezien zijn studie „Opportunity and feasibility of establishing common support services for EU agencies” 
over de haalbaarheid en de mogelijkheid van gemeenschappelijke diensten voor de agentschappen van de 
Europese Unie, die is uitgebracht op 7 april 2009,NL L 308/374 Publicatieblad van de Europese Unie 16.11.2013  
( 1 ) PB L 286 van 17.10.2012, blz. 388.  
( 2 ) PB L 248 van 16.9.2002, blz. 1.  
( 3 ) PB L 298 van 26.10.2012, blz. 1.  
( 4 ) PB L 357 van 31.12.2002, blz. 72.  
( 5 ) PB C 368 van 16.12.2011.
— gezien zijn verklaring van 18 mei 2010 over de inspanningen van de Unie ter bestrijding van corrup ­
tie (  1 ), zijn resolutie van 15 september 2011 over de inspanningen van de EU ter bestrijding van 
corruptie (  2 ), en de mededeling van de Commissie over corruptiebestrijding in de EU (COM(2011) 308),  
— gezien artikel 77 van en bijlage VI bij zijn Reglement,  
— gezien het verslag van de Commissie begrotingscontrole en de adviezen van de Commissie werkgele ­
genheid en sociale zaken, de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid en de 
Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken (A7-0118/2013),  
A. overwegende dat deze resolutie voor elk orgaan in de zin van artikel 185 van Verordening 
(EG, Euratom) nr. 1605/2002 de horizontale op- en aanmerkingen bevat die vervat zijn in het 
kwijtingsbesluit in overeenstemming met artikel 96 van Verordening (EG, Euratom) nr. 2343/2002 
en bijlage VI, artikel 3, van zijn Reglement;  
B. overwegende dat het aantal agentschappen in de laatste tien jaar verdrievoudigd is, van 10 in 2000 tot 
30 in 2011;  
Algemene aspecten  
1. benadrukt het belang van de door de agentschappen uitgevoerde taken en de rechtstreekse gevolgen 
ervan voor het dagelijkse leven van de burger, met name voor de kwaliteit van medicijnen, voedsel ­
veiligheid, luchtvaartbeveiliging en de beteugeling van uitbraken van besmettelijke ziekten; onderstreept 
in dit verband het grote belang van hun zelfstandigheid, met name van de regelgevende agentschappen 
en die welke belast zijn met het verzamelen van onafhankelijke informatie; herinnert eraan dat de 
oprichting van gedecentraliseerde agentschappen vooral tot doel had om de beschikking te hebben over 
onafhankelijke technische en wetenschappelijke beoordelingen;  
2. wijst erop dat na drie jaar analysen en onderhandelingen het Parlement, de Raad en de Commissie in 
juli 2012 een gemeenschappelijke aanpak over gedecentraliseerde agentschappen hebben aangenomen, 
een politieke overeenkomst over de hervorming en het toekomstige beheer van agentschappen; juicht 
de totstandkoming van deze overeenkomst toe maar betreurt het dat hierin geen regeling is opgenomen 
over de besluitvormingsprocedures en het toezicht van het Europees Parlement daarop met betrekking 
tot de uitvoering van de actiepunten;  
3. is ingenomen met de verslagen van de Rekenkamer en met name met haar inspanningen om aan de 
verzoeken van het Parlement te voldoen om de kwaliteit van de controles te verbeteren en de kwijtings ­
procedure te vergemakkelijken;  
4. stelt met tevredenheid vast dat de controleverslagen van de Rekenkamer nu meer gedetailleerde infor ­
matie bevatten dan in voorgaande jaren; spoort de Rekenkamer aan deze positieve lijn voort te zetten 
en de aspecten van doelmatigheidscontrole in haar jaarlijkse controleverslagen en haar speciale ver ­
slagen verder te ontwikkelen; dringt er bij de Rekenkamer op aan om elke keer als een agentschap 
daarom verzoekt over te gaan tot een gedachtewisseling waarin beide partijen worden gehoord, en de 
informatie en transparantie in haar verslagen te verbeteren, met name door melding te maken van 
gevallen waarin het agentschap zelf een probleem vastgesteld heeft en de Rekenkamer daarvan in kennis 
gesteld heeft, en gevallen waarin een voorbehoud gemaakt is nog duidelijker te signaleren;  
5. herinnert alle agentschappen aan hun verplichting om de kwijtingsautoriteit een door de uitvoerend 
directeur opgesteld verslag te doen toekomen waarin een samenvatting wordt gegeven van het aantal en 
de aard van de uitgevoerde interne controles, de gedane aanbevelingen en het gevolg dat aan die 
aanbevelingen is gegeven, zoals bepaald in artikel 72, lid 5, van Verordening (EG, Euratom) nr. 
2343/2002;NL 16.11.2013 Publicatieblad van de Europese Unie L 308/375  
( 1 ) PB C 161 E van 31.5.2011, blz. 62.  
( 2 ) PB C 51 E van 22.2.2013, blz. 121.
6. prijst de goede samenwerking met het verantwoordelijk comité van het netwerk van de unie van 
agentschappen („het netwerk”), een forum voor agentschappen om coördinatie, informatie-uitwisseling 
en vaststelling van gemeenschappelijke standpunten over kwesties van gemeenschappelijk belang te 
vergemakkelijken, en pleit voor de versterking van het netwerk; is ingenomen met de beschikbaarheid 
en openheid van de directeuren van de agentschappen die in het kader van de jaarlijkse kwijtings ­
procedure zijn gecontacteerd; heeft met verbazing kennis genomen van de brief van het netwerk van 
19 oktober 2012 waarin het Parlement wordt gevraagd „terug te keren tot zijn praktijk van eerdere 
jaren”; spreekt veeleer de verwachting uit en spoort het netwerk ertoe aan dat het steun geeft aan de 
door het Parlement in zijn vorige kwijtingsverslagen gevraagde veranderingen ten behoeve van beter 
beheer en transparantie en aan maatregelen ter voorkoming van belangenconflicten in het financiële 
belang van consumenten en belastingbetalers;  
7. benadrukt dat er bij de kwijtingsprocedure meer aandacht moet worden besteed aan effectiviteit en 
transparantie en nodigt alle betrokken partijen — de Rekenkamer, de Raad, de agentschappen en het 
netwerk — uit om de kwijting vanuit die invalshoek te benaderen; benadrukt dat de verschuiving van 
de aandacht naar doelmatigheid niet mag betekenen dat rechtmatigheid en goed financieel beheer in het 
gedrang komen;  
8. wijst in dit verband op de relatie tussen de administratieve omvang en de prestaties van de agent ­
schappen; is van mening dat agentschappen moeten zoeken naar synergieën, goede praktijken moeten 
uitwisselen en in geval van geografische nabijheid of relevantie diensten moeten delen teneinde zo 
efficiënt mogelijk te functioneren en de middelen waarover zij beschikken optimaal te kunnen benutten; 
is tevens van mening dat de toegang tot de dienstverlening van de Commissie verbeterd, uitgebreid en 
vergemakkelijkt moet worden;  
9. stelt voor om de op de agentschappen van toepassing zijnde financiële regels te vereenvoudigen 
waardoor de kosten voor administratief personeel kunnen worden verlaagd; verzoekt de Commissie 
om hiertoe voorstellen te doen en de agentschappen aan te moedigen de wervingsprocedure te ver ­
eenvoudigen aangezien de standaardprocedure voor grotere organisaties bedoeld is en een te zware last 
vormt voor de agentschappen;  
10. stelt met bezorgdheid vast dat de Rekenkamer bij verschillende agentschappen een aantal problemen 
heeft vastgesteld, met name met betrekking tot:  
— overdrachten die niet worden gesteund door vastleggingen of die buitensporig hoog voorkomen,  
— gebrek aan transparantie of striktheid in de aanwervingsprocedures,  
— aanbestedingen en het beheer van contracten,  
— mogelijke belangenconflicten, ook op het niveau van de raad van bestuur;  
11. verwijst in dit verband naar het antwoord van het netwerk; is verheugd over de gecoördineerde actie 
van de agentschappen en hun intentie om de door de Rekenkamer geconstateerde problemen aan te 
pakken en dringt er bij het netwerk en de afzonderlijke agentschappen op aan om verslag uit te 
brengen aan de kwijtingsautoriteit over de voortgang bij de uitvoering van de concrete maatregelen 
om de door de Rekenkamer en het Parlement tijdens de kwijtingsprocedure voor het begrotingsjaar 
2010 geconstateerde tekortkomingen te verhelpen; benadrukt dat dit de verantwoordelijkheid is van de 
uitvoerend directeuren en de raden van bestuur van de agentschappen;  
12. dringt er bij het netwerk en de afzonderlijke agentschappen op aan om over de voortgang bij de 
uitvoering van deze ideeën en benaderingen verslag uit te brengen aan de kwijtingsautoriteit zodat kan 
worden beoordeeld of de gekozen benadering doeltreffend is gebleken voor de oplossing van de door 
de Rekenkamer gesignaleerde en in de gemeenschappelijke aanpak aangeduide problemen en de kwij ­
tingsautoriteit verslag uit te brengen over de afzonderlijke en gezamenlijke acties in verband met de 
bevindingen van de Rekenkamer, en de resultaten daarvan;  
13. benadrukt dat de agentschappen al geruime tijd aandringen op meer flexibiliteit met betrekking tot de 
bepalingen van het Financieel Reglement die voor de agentschappen gelden; erkent dat de meeste 
bepalingen niet evenredig zijn aan en niet toegespitst zijn op de omvang, de doelstellingen en de 
kenmerken van het merendeel van de agentschappen; is van mening dat vereenvoudiging van de 
financiële en statutaire regels van de agentschappen hun efficiëntie zou verhogen, hun uitgaven zou 
verminderen en veel door de Rekenkamer vastgestelde problemen zou oplossen;NL L 308/376 Publicatieblad van de Europese Unie 16.11.2013
14. merkt op dat enkele agentschappen op het gebied van vrijheid, veiligheid en recht operationele agent ­
schappen zijn en dat de uitvoering van hun begrotingen ook afhankelijk is van externe factoren 
waarmee tijdens de begrotingsprocedure rekening dient te worden gehouden;  
Financieel en begrotingsbeheer  
15. herhaalt dat jaarperiodiciteit een van de drie fundamentele boekhoudbeginselen (eenheid, jaarperiodici ­
teit en evenwicht) is die onontbeerlijk zijn om een efficiënte uitvoering van de begroting van de Unie te 
waarborgen; stelt vast dat gedecentraliseerde agentschappen dit beginsel niet altijd volledig eerbiedigen;  
16. wijst de agentschappen erop dat het hardnekkige probleem van overdrachten moet worden aangepakt; 
neemt kennis van de uitleg van de agentschappen over de moeilijkheid om overdrachten van ope ­
rationele uitgaven te voorkomen; is evenwel van mening dat er in een aantal gevallen ruimte is voor 
verbetering, met name door middel van een beter beheer van de vastleggingskredieten op basis van 
daadwerkelijke behoeften, betere interne planning, betere algemene prognoses van de algemene inkom ­
sten, striktere begrotingsdiscipline en een stelselmatig toezicht op de uitgaven; verzoekt de agentschap ­
pen om hun interne administratieve procedures door te lichten teneinde hun administratieve lasten te 
verminderen, met name op het gebied van aanbestedings- en aanwervingsprocedures; is van mening dat 
zowel de Commissie als de Rekenkamer de agentschappen hierbij effectieve bijstand moeten bieden;  
17. wijst erop dat de interne planning in sommige gevallen moet worden verbeterd, wat betekent dat de 
agentschappen werk moeten maken van betere procedures; erkent evenwel dat dit in bepaalde om ­
standigheden en met een goede motivering (bijvoorbeeld als het niet mogelijk was de betalingen in het 
contractjaar te verrichten) op transparante wijze moet worden vermeld in het verslag van de Reken ­
kamer; is van mening dat alleen op deze wijze daadwerkelijk beoordeeld kan worden of er al dan niet 
sprake is van te hoge overdrachten;  
18. benadrukt in dit verband dat de hiërarchie van normen moet worden gerespecteerd en is van mening 
dat de aandacht moet worden gericht op goed financieel beheer; wijst er evenwel op dat de huidige 
financiële regels geen oplossing bieden voor de problemen bij agentschappen waarvan de financiering 
op vergoedingen gebaseerd is en verzoekt de Commissie om dit bij de volgende herziening van de 
regels voor agentschappen in aanmerking te nemen; wijst erop dat het Financieel Reglement evenmin 
geschikt is voor agentschappen die overschotten creëren en benadrukt dat in het kader van de her ­
ziening een oplossing voor dergelijke gevallen moet worden gevonden, zoals het oprichten van een 
beperkt reservefonds;  
19. verwacht dat de Rekenkamer in haar rol van extern controleur, als follow-up van het kwijtingsverslag 
2010 van het Parlement en diens verslag over de benchmarking van agentschappen, het netwerk 
raadpleegt om een vrij toegankelijke en transparante procedure voor benchmarking en rangschikking 
van agentschappen op te stellen aan de hand van belangrijke indicatoren op het gebied van goed 
financieel en begrotingsbeheer, lage beheerskosten alsmede efficiënte operationele doeltreffendheid en 
om de onderliggende gegevens in een gemakkelijk toegankelijk formaat (bv. Excel-bestanden en/of CSV- 
bestanden) te kunnen verstrekken;  
20. stelt met bezorgdheid vast dat sommige agentschappen het gebrek aan flexibiliteit binnen de begroting 
als een tekortkoming beschouwen, wat de suggestie wekt dat besparingen kunnen worden bereikt bij 
voldoende flexibiliteit tussen de begrotingstitels; verzoekt de Commissie om de situatie nauwgezet te 
onderzoeken en met voorstellen te komen om deze kwestie aan te pakken;  
21. wijst erop dat de agentschappen in de loop van het jaar vele verschillende audit- en controleprocedures 
ondergaan die vaak erg ongelijk verdeeld zijn en de agentschappen voor moeilijkheden kunnen stellen; 
is van mening dat de kwestie vooral kan worden opgelost met betere coördinatie van de verschillende 
audits (  1 ); is van mening dat de agentschappen moeten worden geraadpleegd om praktische oplossingen 
te vinden die de uitoefening van hun kerntaken niet in het gedrang brengen; nodigt de Rekenkamer, de 
Commissie, de agentschappen en het netwerk uit om tot een voor alle betrokken partijen geschikte 
benadering van deze kwestie te komen;NL 16.11.2013 Publicatieblad van de Europese Unie L 308/377  
( 1 ) Zie in dit verband actiepunt 53 van de routekaart voor de follow-up van de gemeenschappelijke aanpak van gedecen ­
traliseerde EU-agentschappen.
22. verlangt dat alle agentschappen en gemeenschappelijke ondernemingen stelselmatig een standaardfor ­
mulier met betrekking tot de publicatie van hun definitieve jaarrekeningen bijvoegen waarin de gege ­
vens uit hun verslagen over de uitvoering van de begroting en het begrotings- en financieel beheer zijn 
opgenomen; pleit ervoor dat alle agentschappen en gemeenschappelijke ondernemingen deze informatie 
volledig en op een gemakkelijk toegankelijke en transparante wijze verstrekken (bijvoorbeeld als Excel- 
spreadsheets of CSV-bestanden) waardoor de uitvoering van hun begrotingen gemakkelijker kan worden 
vergeleken en het voor Parlement en het publiek mogelijk is om de uitgaven van de agentschappen op 
een alomvattende manier naast elkaar te leggen;  
23. verzoekt het netwerk om een gedetailleerd, gestandaardiseerd systeem voor begrotingsonderdelen in te 
voeren zodat aggregatie en vergelijking van de ontvangsten en de uitgaven van de agentschappen 
mogelijk wordt en de uitvoering en het gebruik van kredieten voor elk begrotingsonderdeel per titel, 
per hoofdstuk en per lijn kunnen worden vergeleken; verzoekt het netwerk voorts om de daarop 
volgende vergelijking uit te voeren en ervoor te zorgen dat de conclusies hiervan alsook de onder ­
liggende gegevens vrij en gemakkelijk toegankelijk zijn (bv. Excel-bestanden en/of CSV-bestanden);  
Personele middelen en aanwervingsbeleid  
24. wijst erop dat in het Statuut de beginselen zijn vastgesteld die de grondslag vormen voor het per ­
soneelsbeleid van de agentschappen en dat meer flexibiliteit en een vereenvoudiging van de op de 
agentschappen toepasselijke statutaire regels nodig zijn, om ervoor te zorgen dat ze op dit gebied beter 
functioneren; wijst er voorts op dat, ofschoon artikel 110 van het Statuut enige flexibiliteit toelaat, de 
Commissie de eindverantwoordelijkheid heeft en voorafgaande overeenstemming tussen de agentschap ­
pen en de Commissie derhalve cruciaal is; is van mening dat bij meningsverschillen de Commissie een 
gemotiveerd besluit moet voorleggen aan de bevoegde commissie van het Parlement;  
25. wijst de agentschappen erop dat hun personeelsbeleid een algehele programmering van hun personele 
middelen moet omvatten die overeenstemt met hun budgettaire en bestuurlijke capaciteit teneinde een 
coherent personeelsbeleid te voeren dat afgestemd is op hun behoeften; wijst er tevens op dat bij deze 
plannen rekening moet worden gehouden met bepaalde fundamentele aspecten zoals geografisch en 
genderevenwicht; is in dit verband verheugd over de in de routekaart opgenomen initiatieven van de 
Commissie en over het feit dat er in de lopende herziening van het Statuut rekening gehouden wordt 
met de specifieke kenmerken van de agentschappen;  
26. spreekt zijn bezorgdheid uit over het feit dat de procedures voor de aanwerving van personeel sinds de 
oprichting van de agentschappen een steeds terugkerend probleem zijn en de Rekenkamer bij haar 
controles voor het begrotingsjaar 2011 bij alle agentschappen op twee na problemen dan wel tekort ­
komingen geconstateerd heeft; is verbaasd dat de gemeenschappelijke aanpak noch de routekaart maat ­
regelen op dit gebied voorstelt;  
27. merkt op dat de vaste praktijk van personeelsbeleidsplannen een waardevol instrument is voor per ­
soneelsplanning op de lange termijn; maakt zich steeds meer zorgen over het feit dat de Commissie 
goedgekeurde personeelsbeleidsplannen in het kader van de jaarlijkse begrotingsprocedure annuleert en 
verzoekt de Commissie zich in dit opzicht terughoudend op te stellen;  
28. verzoekt alle agentschappen de kwijtingsautoriteit informatie te verstrekken over het aantal per rang 
toegestane verlofdagen volgens de regelingen inzake flexibele werktijden en compensatieverlof die elk 
jaar bij hun jaarlijkse activiteitenverslagen worden gevoegd;  
Belangenconflicten en transparantie  
29. is ingenomen met het speciaal verslag nr. 15/2012 van de Rekenkamer over omgang met belangen ­
conflicten bij een selectie van agentschappen van de EU, dat is uitgebracht naar aanleiding van het 
verzoek van het Parlement om een brede analyse van de manier waarop de agentschappen omgaan met 
situaties waarin er sprake is van een mogelijk belangenconflict;  
30. is van mening dat de meerwaarde van het speciaal verslag nr. 15/2012 van de Rekenkamer vooral 
bestaat uit de stelselmatige controle van de voortgang die de agentschappen op het gebied van beheer 
en preventie van belangenconflicten boeken; verzoekt de Rekenkamer om deze kwestie op te volgen, de 
omvang van de controle naar andere agentschappen uit te breiden en haar bevindingen hierover in een 
toekomstig speciaal verslag op te nemen;NL L 308/378 Publicatieblad van de Europese Unie 16.11.2013
31. herinnert eraan dat de Rekenkamer in haar speciaal verslag nr. 15/2012 met betrekking tot de omgang 
met belangenconflicten de beleidslijnen en procedures van vier agentschappen heeft beoordeeld: het 
Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart (EASA), het Europees Agentschap voor 
chemische stoffen (ECHA), de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) en het Europees Ge ­
neesmiddelenbureau (EMA);  
32. stelt vast dat de Rekenkamer met haar controle twee vragen wilde beantwoorden: ten eerste of de 
bestaande beleidslijnen en procedures adequaat zijn, en ten tweede of de tenuitvoerlegging daarvan 
correct heeft plaatsgevonden; merkt verder op dat de definitie van belangenconflict zoals opgenomen in 
de richtsnoeren van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) als 
uitgangspunt diende voor deze controle van de Rekenkamer en dat het referentiekader voor minimum ­
eisen ook was afgeleid van de richtsnoeren van de OESO; onderstreept echter dat de OESO-richtsnoeren 
weliswaar een internationale standaard op dit gebied zijn maar voornamelijk van toepassing zijn op 
belangenconflicten van personeelsleden van overheidsinstanties en om die reden geen geschikte grond ­
slag kunnen vormen voor een effectief antwoord op mogelijke belangenconflicten binnen besturen en 
andere organen die betrokken zijn bij de werkzaamheden van agentschappen, zoals raden van bestuur, 
panels van deskundigen; erkent niettemin de waarde van het OECD-instrumentarium en met name de 
checklist voor geschenken en voordelen, enz., alsmede de aanbevelingen met betrekking tot sancties, de 
noodzaak om de volledigheid en inhoud van de belangenverklaringen te controleren, om expertise te 
gebruiken en mogelijke belangenconflicten te onderkennen;  
33. merkt op dat, als gevolg van nationale of institutionele belangen, belangenconflicten ook tussen de 
leden van de raad van bestuur en het agentschap zelf kunnen optreden en het naar behoren functio ­
neren van het agentschap in gevaar kunnen brengen; verzoekt de Commissie dan ook om met spoed 
een voorstel bij het Parlement in te dienen om deze kwestie aan te pakken; verwacht dat in afwachting 
daarvan, omwille van de transparantie, de belangenverklaringen van alle leden van de raden van bestuur 
van de agentschappen openbaar gemaakt worden;  
34. betreurt het dat volgens de bevindingen van de Rekenkamer in haar speciaal verslag nr. 15/2012 op het 
moment dat de controlewerkzaamheden ter plaatse waren afgerond (oktober 2011), geen van de vier 
geselecteerde agentschappen adequaat omging met belangenconflicten; stelt vast dat EMA en EFSA 
tamelijk uitgebreide beleidslijnen voor de aanpak van belangenconflicten hadden ontwikkeld, maar 
dat de beleidslijnen van ECHA tekortkomingen vertoonden en EASA niet beschikte over dergelijk 
beleid;  
35. stelt met bezorgdheid vast dat de Rekenkamer een aantal gebreken heeft geconstateerd, met name bij de 
tenuitvoerlegging van beleidslijnen en procedures voor personeel en de kamer van beroep (ECHA), 
transparantie met betrekking tot de publicatie van de jaarlijkse belangenverklaring (EASA) en scholing 
over belangenconflicten (ECHA en EASA); benadrukt dat van de vier door de Rekenkamer gecontro ­
leerde agentschappen, alleen EMA over beleidslijnen beschikte inzake geschenken en uitnodigingen;  
36. is ingenomen met de aanbevelingen van de Rekenkamer aan de vier gecontroleerde agentschappen; is 
verheugd over het feit dat na de controles van de Rekenkamer de vier geselecteerde agentschappen een 
aantal stappen hebben gezet om hun respectieve tekortkomingen te verhelpen; dringt er bij de agent ­
schappen op aan de kwijtingsautoriteit verslag uit te brengen over de maatregelen die in het kader van 
de tenuitvoerlegging van de beleidslijnen en procedures zijn genomen om deze tekortkomingen te 
verhelpen, waaronder die met betrekking tot de omgang met belangenconflicten;  
37. neemt kennis van een aantal door de Rekenkamer geconstateerde ernstige tekortkomingen in verband 
met uitdiensttreding die het tegengaan van draaideurconstructies bemoeilijken; steunt de aanbeveling 
van de Rekenkamer waarin wordt onderstreept dat kwesties in verband met uitdiensttreding moeten 
worden aangepakt en is van oordeel dat de „afkoelingsperiode” voor personen die als directeur van een 
agentschap werkzaam zijn geweest of die binnen het agentschap een hoge functie hebben bekleed nader 
moet worden omschreven;  
38. onderschrijft de aanbeveling van de Rekenkamer en nodigt alle instellingen en gedecentraliseerde 
organen van de Unie uit na te gaan of de aanbevelingen van haar speciaal verslag nr. 15/2012 ook 
voor hen relevant en van toepassing zijn; is van mening dat alle agentschappen omvattende beleids ­
lijnen en -procedures inzake onafhankelijkheid moeten ontwikkelen en invoeren, waarmee onder meer 
een mechanisme bij vertrouwensbreuk en duidelijke sancties worden ingevoerd of de reeds bestaande 
worden gewijzigd op grond van lessen uit het verleden en aanbevelingen in het speciaal verslag nr. 
15/2012; verzoekt de agentschappen om de kwijtingsautoriteit over deze kwestie voor het einde van 
2013 verslag uit te brengen;NL 16.11.2013 Publicatieblad van de Europese Unie L 308/379
39. is ingenomen met de beslissing van de Europese Ombudsman om zelf een onderzoek uit te voeren naar 
diverse gevallen van belangenconflicten als gevolg van draaideurconstructies waarvan onlangs bij de 
Commissie melding is gemaakt; stemt in met de kanttekening van de Ombudsman dat, hoewel een 
doeltreffende omgang van belangenconflicten van fundamenteel belang is voor een goed bestuur en 
ethisch gedrag, niet alle bestuurlijke en ethische problemen noodzakelijkerwijs wijzen op een belangen ­
conflict; is van mening dat belangenconflicten om die reden in hun strikte betekenis bekeken moeten 
worden en benadrukt het belang van scholings- en preventiestrategieën en acties ten aanzien van 
belangenconflicten binnen de Europese instellingen;  
40. is ingenomen met de aanbeveling van de Rekenkamer aan de Unie om de verdere ontwikkeling te 
overwegen van haar regelgevingskader voor de omgang met belangenconflicten;  
41. is ingenomen met de interinstitutionele gezamenlijke verklaring van 19 juli 2012 over gedecentra ­
liseerde agentschappen, en met name de bepalingen over behandeling en preventie van belangencon ­
flicten (punten 11 en 18) en de onafhankelijkheid van wetenschappelijk deskundigen (punt 20);  
42. verzoekt de Rekenkamer een evaluatie uit te voeren van de maatregelen die de agentschappen op grond 
van de aanbevelingen in haar speciaal verslag nr. 15/2012, hebben getroffen; verzoekt het netwerk 
voorstellen uit te werken op basis van de uitwisseling van goede praktijken en opgedane ervaringen, 
zodat in samenwerking met de Commissie en met de Rekenkamer kan worden bepaald welke agent ­
schappen of terreinen waarop deze werkzaam zijn, de grootste risico’s lopen op belangenconflicten; is 
in dit verband ingenomen met de herziening van het transparantieregister voor belangenorganisaties bij 
de Europese instellingen en dringt er bij de Commissie en de agentschappen op aan om de maatregelen 
die uit deze herziening voortvloeien met betrekking tot mogelijke belangenconflicten, uit te voeren;  
43. is ingenomen met de door de Commissie toegezegde maatregelen met betrekking tot belangencon ­
flicten, met name haar voornemen om richtsnoeren op te stellen voor een samenhangend beleid ter 
voorkoming en behandeling van belangenconflicten van leden van raden van bestuur en directeuren, 
deskundigen in wetenschappelijke comités, en leden van kamers van beroep (  1 ), een taak waarvoor de 
Commissie de verantwoordelijkheid op zich heeft genomen en 2013 als streefjaar heeft vastgesteld; stelt 
met tevredenheid vast dat deze taak een van de prioritaire acties en mijlpalen van de Commissie is; 
dringt er bij de Commissie op aan de voorgestelde termijn voor de uitvoering van deze actie te 
respecteren en over de resultaten daarvan voor het einde van 2013 aan de kwijtingsautoriteit verslag 
uit te brengen;  
44. neemt in dit verband kennis van het voornemen van de Commissie om de agentschappen in 2013 twee 
acties te laten ondernemen, namelijk dat zij een helder beleid vaststellen en ten uitvoer leggen ten 
aanzien van de omgang met belangenconflicten, en met name ervaringen uitwisselen en eventueel een 
samenhangende benadering ontwikkelen voor gemeenschappelijke problemen met betrekking tot we ­
tenschappelijke comités en kamers van beroep, en transparante en controleerbare criteria opstellen voor 
de onpartijdigheid en onafhankelijkheid van de leden van kamers van beroep en de selectieprocedures 
voor leden voor de wetenschappelijke comités (  2 ) herzien; dringt er bij de agentschappen op aan om 
voor het eind van 2013 aan de kwijtingsautoriteit verslag uit te brengen over de stand van zaken bij de 
uitvoering van deze taken;  
45. verzoekt de Commissie rekening te houden met de behoefte aan evenwicht tussen de risico’s en de 
baten tussen de omgang met belangenconflicten enerzijds en het belang om het beste wetenschappelijke 
advies in te winnen anderzijds; is van mening dat de toename van het aantal gedragscodes en ethische 
richtsnoeren belangenconflicten niet uitsluit; is de opvatting toegedaan dat de vaststelling van gedrags ­
codes en ethische richtsnoeren noodzakelijk is maar niet voldoende, en dat de uitbanning van belangen ­
conflicten alleen kan worden verwezenlijkt door de invoering en effectieve handhaving van eenvoudige 
en passende regels als onderdeel van een algemene cultuur van eerlijkheid, integriteit en transparantie;NL L 308/380 Publicatieblad van de Europese Unie 16.11.2013  
( 1 ) Zie actiepunt 33 van de routekaart voor de follow-up van de gemeenschappelijke aanpak van gedecentraliseerde EU- 
agentschappen.  
( 2 ) Zie actiepunten 34 en 35 van de routekaart voor de follow-up van de gemeenschappelijke aanpak van gedecentra ­
liseerde EU-agentschappen.
46. herinnert eraan dat een hoge mate van transparantie van cruciaal belang is om het risico van belangen ­
conflicten te beperken; verzoekt daarom de agentschappen die hiertoe nog niet zijn overgegaan, om de 
lijst met de leden van hun raad van bestuur, het leidinggevend personeel en de externe en interne 
deskundigen, met inbegrip van hun respectieve belangenverklaringen en cv’s, op hun website te publi ­
ceren;  
Routekaart  
47. is ingenomen met de routekaart van de Commissie voor de follow-up van de gemeenschappelijke 
aanpak van gedecentraliseerde EU-agentschappen („de routekaart”), die door de Commissie in december 
2012 is vastgesteld, en nodigt alle betrokken partijen uit om de daarin opgenomen ideeën te gebruiken 
met name in het kader van de lopende onderhandelingen over het meerjarig financieel kader (MFK);  
48. staat volledig achter de voornaamste in de routekaart opgenomen doelstellingen van de Commissie, 
namelijk meer evenwichtig bestuur, verbeterde efficiëntie en verantwoordingsplicht van agentschappen, 
en invoering van een grotere samenhang in het functioneren; is verheugd over de in het kader daarvan 
voorgestelde acties, met name met het oog op de stroomlijning van raden van bestuur, de inspanningen 
om synergie tussen agentschappen te vinden en het mogelijk samengaan van enkele ervan;  
49. constateert echter dat hoewel de routekaart een goed vertrekpunt vormt, deze geen alomvattende 
evaluatie van de huidige situatie van de agentschappen bevat, noch een heldere visie en strategie 
voor de noodzakelijke modernisering van de agentschappen; is van mening dat de Commissie met 
betrekking tot afzonderlijke of soorten of groepen agentschappen, meer ambitieuze en verderstrekkende 
specifieke maatregelen had kunnen nemen; betreurt het dat de uitgebreide werkzaamheden van de 
interinstitutionele werkgroep tot dusverre tot nogal bescheiden resultaten hebben geleid en vindt het 
spijtig dat de Raad niet bereid is tot een meer ambitieuze benadering; is ervan overtuigd dat een meer 
proactieve en op de toekomst gerichte benadering een aanzienlijk grotere meerwaarde tot gevolg zou 
hebben gehad;  
50. is ermee ingenomen dat een van de prioriteiten van de gemeenschappelijke aanpak een verbetering van 
het bestuur van de agentschappen is, met name door de rol van de raad van bestuur en van de 
uitvoerend directeur duidelijker te definiëren, en de rol en de taken van de vertegenwoordigers van 
de Commissie en het Europees Parlement binnen de raden van bestuur te herzien; is van mening dat dit 
proces er tevens toe bijdraagt dat de betrekkingen tussen de agentschappen en de instellingen van de 
EU en de lidstaten duidelijker worden, dat er regelingen voor een verbeterde verantwoordingsplicht van 
de agentschappen kunnen worden ingesteld en dat de mate waarin de Commissie verantwoordelijk is 
voor de activiteiten van de agentschappen kan worden vastgesteld in overeenstemming met het beginsel 
van onafhankelijkheid van de agentschappen;  
51. dringt er bij de Commissie op aan beter gebruik te maken van de capaciteitsopbouw en de aan ­
bevelingen van agentschappen in het kader van het Europees semester, met name bij het opstellen 
van de jaarlijkse groeianalyse en de macro-economische indicatoren; wijst op de sleutelrol van de 
agentschappen bij de verwezenlijking van de doelstellingen van de Europa 2020-strategie;  
Onafhankelijkheid  
52. benadrukt het grote belang van de onafhankelijkheid van de agentschappen; herinnert eraan dat de 
agentschappen in staat moeten zijn om hun mandaat zelfstandig uit te voeren en betreurt het dat dit 
momenteel niet altijd het geval is; is van mening dat de directoraten-generaal van de Commissie moeten 
worden beschouwd als partners van de agentschappen en stelt met bezorgdheid vast dat de Commissies 
met haar interventies soms aanleiding geeft tot twijfel aan de objectiviteit van de beslissingen en 
ondernomen acties van de agentschappen, met name waar sprake is van grote risico’s voor de veiligheid 
van de consumenten;  
Verantwoordingsplicht  
53. is van mening dat de democratische verantwoordingsplicht van de agentschappen moet worden ge ­
stroomlijnd, vooral de wijze waarop zij verslag uitbrengen aan de kwijtingsautoriteit (er zijn met name 
inconsistenties bij de presentatie van financiële informatie en de indiening van vervolgverslagen in het 
kader van de kwijting); is de opvatting toegedaan dat de relatie tussen het Parlement en de agent ­
schappen baat heeft bij een sterkere en verbeterde structuur van de verslaglegging aan het Parlement; is 
van mening dat de huidige situatie te gefragmenteerd is en er te vaak van ad-hoccontacten en -ver ­
slaglegging sprake is;NL 16.11.2013 Publicatieblad van de Europese Unie L 308/381
54. acht het van cruciaal belang dat de parlementaire commissies die verantwoordelijk zijn voor de agent ­
schappen de jaarlijkse werkprogramma’s van de agentschappen zo nauwlettend mogelijk toetsen en 
ervoor zorgen dat rekening wordt gehouden met de actuele omstandigheden en politieke prioriteiten; 
verwacht in dit verband dat de agentschappen nauw samenwerken met deze commissies en de Com ­
missie bij het opstellen van hun jaarlijkse werkprogramma’s, in overeenstemming met de gezamenlijke 
verklaring van 19 juli 2012 over de gedecentraliseerde agentschappen;  
55. nodigt de agentschappen uit om met het oog op transparantie en democratische controle, ook door het 
Europees Parlement, de notulen van de vergaderingen van hun raad van bestuur op hun website te 
publiceren;  
56. stelt voor dat een lid van de Commissie begrotingscontrole de mogelijkheid krijgt om de vergaderingen 
van de raden van bestuur van de agentschappen als waarnemer bij te wonen;  
Mogelijkheden voor nauwere samenwerking en eventuele samenvoeging van bepaalde agentschappen  
57. is van oordeel dat naar nog meer synergieën moet worden gezocht tussen de Europese Politieacademie 
(Cepol) en de Europese Politiedienst (Europol), waarbij rekening wordt gehouden met de resultaten van 
de studie die Cepol in 2011 heeft gepubliceerd (contract CEPOL/CT/2010/002); merkt op dat „de 
academie” de gebouwen in Bramshill (VK) waar zij nu gevestigd is, in maart 2014 moet verlaten; 
verzoekt de Commissie met een voorstel aan het Europees Parlement en de Raad te komen voor de 
verplaatsing van de academie naar Den Haag waar de Europese Politiedienst momenteel gevestigd is, 
zodat beide agentschappen faciliteiten en diensten kunnen delen zonder dat hun kerntaken en zelf ­
standigheid in gevaar worden gebracht; benadrukt dat een snel besluit over de verhuizing van Cepol de 
mate van onzekerheid en daarmee de negatieve effecten voor het personeel en de aanwervingspro ­
cedures, aanzienlijk zou verminderen;  
58. verzoekt de Commissie samen met de Europese Stichting voor opleiding, het Europees Centrum voor 
de ontwikkeling van de beroepsopleiding, de Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstan ­
digheden en het Europees Agentschap voor de gezondheid en de veiligheid op het werk de synergieën 
tussen deze agentschappen nader te onderzoeken en de kwijtingsautoriteit verslag uit te brengen over 
een mogelijke verdere integratie van deze agentschappen; verzoekt deze agentschappen en de Com ­
missie om na te gaan of nauwere samenwerking kan leiden tot schaalvoordelen en optimalisering van 
hun prestaties;  
59. is van mening dat er tussen bepaalde agentschappen nauwer moet worden samengewerkt, met name als 
besluiten genomen worden die van invloed zijn op de rol en de taken van een ander agentschap; stelt 
voor dat de desbetreffende agentschappen hun activiteiten met betrokkenheid van de belanghebbenden 
coördineren om tegenstrijdige regelgeving te voorkomen; verzoekt de agentschappen om in dergelijke 
gevallen telkens de bevoegde commissies van het Parlement in te lichten;  
Uitwisselen van goede praktijken  
60. benadrukt de noodzaak om ervoor te zorgen dat onlangs opgerichte agentschappen (bv. het Agentschap 
voor de samenwerking tussen energieregulators, de Europese Bankautoriteit (EBA), de Europese Auto ­
riteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen (Eiopa) en de Europese Autoriteit voor effecten en 
markten (ESMA), alle opgericht in 2011) gebruikmaken van de goede praktijken van langer bestaande 
en meer ervaren agentschappen om problemen op het gebied van werving, aanbesteding en financiële 
reglementen te voorkomen;  
61. stelt met tevredenheid vast dat onlangs opgerichte agentschappen deel nemen aan de driemaal per jaar 
georganiseerde vergaderingen van het netwerk en dat tijdens deze vergaderingen ook beste praktijken 
worden besproken; stelt bovendien vast dat onlangs opgerichte agentschappen zijn uitgenodigd voor 
subnetwerken die zijn opgezet om kwesties te bespreken waarvoor technische kennis nodig is, met 
name de subnetwerken van de administratieve hoofden die met dezelfde regelmaat bijeenkomen als de 
netwerken en kwesties op het gebied van werving, aanbestedingen en financiële reglementen bespreken;  
62. neemt kennis van de twee studiebezoeken van ESMA aan het Europees Spoorwegbureau (ERA) in 2011 
en het Europees Agentschap voor maritieme veiligheid (EMSA) in 2012, waar het personeel van ESMA 
de gelegenheid heeft gekregen te leren van de beste praktijken van deze gevestigde agentschappen; stelt 
vast dat er geregeld contact is tussen ESMA, Eiopa, en EBA, waarbij ervaringen worden uitgewisseld, 
praktijken op elkaar worden afgestemd en van synergie gebruik wordt gemaakt;NL L 308/382 Publicatieblad van de Europese Unie 16.11.2013
63. nodigt het netwerk uit om met de Commissie overleg te plegen over de mogelijkheden van gezamen ­
lijke training voor agentschappen om de door de Europese Rekenkamer in 2011 geconstateerde 
financiële problemen te verhelpen;  
Europese toezichthoudende autoriteiten (ETA’s)  
64. stelt met bezorgdheid vast dat de bepalingen van het Financieel Reglement en de wijze van financiering 
van de ETA’s niet volledig op elkaar aansluiten, aangezien 55 % tot 60 % van hun begroting wordt 
gefinancierd door de bijdragen van de lidstaten en de leden van de Europese Vrijhandelsassociatie; is van 
mening dat adequate mechanismen moeten worden gevonden om de veiligheid en financiële stabiliteit 
van die ETA’s te waarborgen die vanwege het gemengde karakter van hun financiering aan specifieke 
risico’s blootstaan; is van mening dat deze kwestie uiterlijk bij de volgende herziening van het Financieel 
Reglement voor wat betreft agentschappen moet worden aangepakt en roept de Commissie op deze 
situatie te evalueren en hierover verslag uit te brengen aan de kwijtingsautoriteit;  
65. benadrukt het belang van een juiste afstemming van de toegewezen begroting en de beschikbare posten 
enerzijds en de aan de ETA’s toevertrouwde taken anderzijds, aangezien een wanverhouding op dit punt 
kan leiden tot een scheve verhouding tussen de aanwerving van personeel voor de Autoriteit enerzijds 
en de inzet van nationale deskundigen anderzijds; is bezorgd over het feit dat de Commissie de 
personeelsformatie zoals voorgesteld door de ETA’s heeft gewijzigd zonder dit duidelijk aan te geven; 
dringt bij de Commissie aan op volledige transparantie op dit punt en op andere gebieden;  
66. wijst in dit verband op de bedenkingen die het IMF naar voren heeft gebracht in de voorlopige 
conclusies van zijn beoordeling van de financiële sector in de EU van december 2012, waarin een 
toename van de middelen en de bevoegdheden van de ETA’s wordt aanbevolen, teneinde ze in staat te 
stellen hun mandaat te vervullen, en tegelijkertijd hun functionele onafhankelijkheid te vergroten;  
Gelijkheid van mannen en vrouwen  
67. benadrukt het belang van de invoering van beleid dat waarborgt dat mannen en vrouwen naar behoren 
vertegenwoordigd zijn in de bestuursorganen van de agentschappen; dringt er bij het netwerk op aan 
om algemene richtsnoeren in te voeren en te bevorderen met betrekking tot beste praktijken op dit 
gebied, zelfs als de oprichtingsverordeningen hiervoor geen specifieke aanwijzingen geven; verzoekt de 
uitvoerend directeuren van de agentschappen die de eindverantwoordelijkheid hebben voor personeels ­
aangelegenheden te zorgen voor genderevenwicht onder de werknemers en personen in leidinggevende 
functies;  
68. constateert met bezorgdheid dat er weinig vrouwen zijn die de functie van uitvoerend directeur bij de 
agentschappen vervullen; dringt er bij de raden van bestuur en de Commissie op aan, aangezien de 
directeuren bij de meeste agentschappen door de raad van bestuur worden benoemd aan de hand van 
een door de Commissie goedgekeurde shortlist, om het beginsel van gendergelijkheid na te leven en 
rekening te houden met de door de Commissie in 2010 ingevoerde strategie ter verbetering van het 
evenwicht tussen mannen en vrouwen in leidinggevende functies; toont zich bezorgd over het feit dat 
het gendergelijkheidsbeleid niet is opgenomen in de doelstellingen van de gemeenschappelijke aanpak 
noch de routekaart en verzoekt de Commissie om concrete oplossingen voor dit probleem voor te 
stellen;  
69. constateert dat de lidstaten verantwoordelijk zijn voor de selectie van hun vertegenwoordigers in de 
raden van bestuur van de agentschappen; verzoekt de lidstaten bij de benoeming van hun vertegen ­
woordigers in deze organen rekening te houden met het beginsel van gendergelijkheid en dringt er bij 
de uitvoerend directeuren op aan om de leden van de raden van bestuur hiervan bewust te maken bij de 
verkiezing van de voorzitters en de vicevoorzitters; stelt met voldoening vast dat twee van de huidige 
trojka-agentschappen een vrouw hebben als voorzitter van de raad van bestuur;  
Complexe IT-systemen  
70. benadrukt de noodzaak voor de agentschappen, alsook de Commissie, om beste praktijken en ervarin ­
gen te coördineren en te delen om de technische en beheersproblemen van complexe IT-systemen die 
in de hele Unie moeten functioneren, te ondervangen; is verbaasd erover dat de Commissie vergoe ­
dingen ontvangt van de agentschappen voor het gebruik van haar IT-systemen en dat deze vergoedin ­
gen niet zijn vastgesteld aan de hand van objectieve criteria zoals de omvang van de agentschappen; 
verzoekt de Commissie, indien er geen alternatieven voor vergoedingen zijn, de gevraagde vergoedingen 
op de omvang en de financiële mogelijkheden van de agentschappen af te stemmen, aangezien deze 
vergoedingen voor de kleine agentschappen een aanzienlijke last vormen;NL 16.11.2013 Publicatieblad van de Europese Unie L 308/383
71. wijst de Commissie op de problemen van de agentschappen met complexe IT-systemen zoals baten- 
lastenadministratie (Abac) en Sysper2, doordat deze systemen ontworpen zijn voor taken van de 
Commissie en niet voor die van de agentschappen; is verheugd over de acties van de subnetwerken 
om de gevolgen hiervan aan te pakken, met name het netwerk van de EU-agentschappen voor infor ­
matie en communicatietechnologie (IT-kwesties), en het subnetwerk van administratieve hoofden (Abac 
en Sysper2) en nodigt de Commissie uit om met de agentschappen op dit gebied nauwer samen te 
werken;  
72. stelt voor dat de agentschappen moeten kunnen kiezen voor de software voor personeelszaken, of enig 
andere software van de Commissie in plaats van hun eigen dure software te moeten aanschaffen;  
73. stelt voor dat het Parlement met ingang van het komende begrotingsjaar met het oog op een ver ­
eenvoudiging van de taken van de kwijtingsautoriteit met betrekking tot de agentschappen en gezien 
het aantal agentschappen en de toenemende complexiteit van hun werkzaamheden en output, in het 
kader van de voorbereiding van zijn advies over een agentschap, een standpunt uitwerkt over een 
nieuwe opzet waarin meerdere rapporteurs aangesteld kunnen worden, zoals dit jaar reeds bij de andere 
instellingen wordt gedaan;  
74. verzoekt zijn voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de agentschappen die aan deze kwijtings ­
procedure onderworpen zijn, alsmede aan de Raad, de Commissie en de Rekenkamer.NL L 308/384 Publicatieblad van de Europese Unie 16.11.2013