NL Publicatieblad van de Europese Unie C 175/19

Advies van het Comité van de Regio's over steun voor landbouwers in gebieden met natuurlijke handicaps

(2010/C 175/05)

I. BELEIDSAANBEVELINGEN

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

Opmerkingen over landbouw en plattelandsontwikkeling

1. Onderhavige Commissiemededeling heeft vooral betrekking op de zgn. intermedia ire probleemgebieden. Het CvdR is het volledig eens met het voorstel van de Commissie om deze gebieden duidelijker af te bakenen. Het benadrukt dat bergstreken niet direct onder deze Mededeling vallen en dat niet wordt beoogd om de verbanden tussen de verschillende soorten gebieden met natuurlijke handicaps te belichten.

2. Het CvdR stemt in met de door de Commissie voorgestelde werkmethode, die aansluit bij de aanbevelingen die het in zijn ontwerpwitboek over Multilevel governance (1) heeft geformuleerd.

3. De landbouw biedt in de EU werk aan bijna 30 miljoen mensen en is daarmee een zeer belangrijke economische sector. Dat er boeren aanwezig blijven is van essentieel belang om het sociale weefsel in landelijke gebieden alsook milieu en landschap in stand te houden. Tevens is de aanwezigheid van boeren belangrijk om ervoor te zorgen dat er overal in de EU wordt doorgegaan met de landbouwactiviteit, zodat Europa kwaliteitslevensmiddelen kan blijven voortbrengen. Dit wordt steeds belangrijker nu de voedselproductiecapaciteit in andere delen van de wereld als gevolg van de klimaatverandering afneemt. De steunregeling voor probleemgebieden is cruciaal om nadelen die in bepaalde gebieden voortvloeien uit natuurlijke handicaps te compenseren en om zo de landbouwactiviteit te helpen voortzetten.

4. Deze Mededeling is voor lokale en regionale overheden rechtstreeks van belang; 31,2 % (gegevens van 2005) van de oppervlakte cultuurgrond (OCG) in Europa ligt in gebieden met natuurlijke handicaps, waar de landbouw een belangrijke rol speelt in de economie.

5. Sinds het begin van 1975 is de noodzaak van maatregelen voor probleemgebieden aanzienlijk veranderd. Het is een hoofdprioriteit geworden om land goed te beheren zodat nadelen a.g.v. natuurlijke handicaps kunnen worden overwonnen. Bovendien draagt landbouw in probleemgebieden ertoe bij dat regio's aantrekkelijk blijven en dat de biodiversiteit en het cultuurlandschap in stand worden gehouden.

6. Compensatiebetalingen moeten een middel blijven om nadelen die het gevolg zijn van natuurlijke handicaps of ongunstige productieomstandigheden te compenseren. Zij zijn niet bedoeld als agromilieumaatregelen.

7. De op te stellen simulaties moeten bedoeld zijn als oefening en niet als een bindende wettelijke basis. Hoe dan ook zal het CvdR de komende voorstellen van de Commissie nog eens goed bekijken op basis van een grondige en volledige analyse van hun verwachte impact.

8. Het CvdR houdt rekening met het verslag van de Rekenkamer waarin wordt opgemerkt dat de Commissie onvoldoende motiveert waarom de huidige indeling in probleemgebieden gebruikt moet blijven worden; dit schaadt een doelmatige en doeltreffende tenuitvoerlegging van de steunregeling (blz. 76).

Concrete aspecten van de afbakening van probleemgebieden (criteria, verfijning, enz.)

9. Omschrijving van biofysische criteria voor de afbakening van gebieden die met natuurlijke handicaps te maken hebben, vindt het CvdR een goede manier om tot een objectiever, coherent en vergelijkbaar systeem te komen waarmee de steun voor deze gebieden eerlijker en efficiënter wordt verdeeld.

10. Het CvdR pleit voor eenvoudige en werkbare gemeenschappelijke criteria en voor duidelijke subsidiabiliteitscriteria om de transparantie en de vergelijkbaarheid van de betalingen te garanderen. Aldus zou gezorgd moeten worden voor een efficiënt compensatiesysteem dat de landbouwactiviteit en de productiecapaciteit in gebieden met natuurlijke handicaps ten goede komt. Maar voor welk systeem er ook wordt gekozen: het is absoluut noodzakelijk dat landbouwers het kunnen begrijpen, dat het voor de rechter kan worden ingeroepen en dat het voor overheidsinstanties werkbaar is.

11. Volgens het CvdR zou de afbakening van gebieden met één natuurlijke handicap niet alleen gebaseerd moeten worden op biofysische criteria, maar ook op geografische en landinrichtingscriteria, zodat factoren als een geïsoleerde ligging, toegang tot infrastructuur en de kwetsbaarheid van bijzondere ecosystemen in aanmerking kunnen worden genomen.

12. In de Mededeling wordt voorgesteld een gebied als een probleemgebied in te delen als ten minste 66 % van de oppervlakte cultuurgrond aan minstens één van de acht criteria voldoet. De hele gebiedsafbakeningsprocedure is bedoeld om gebieden te helpen waar steunverlening cruciaal is om de landbouw in stand te houden. Wordt de lat echter te hoog gelegd, dan dreigen gebieden die met aanzienlijke natuurlijke handicaps te kampen hebben, van de steunregeling te worden uitgesloten. Er moet derhalve zorgvuldig worden nagedacht over het definitieve percentage dat voor de indeling van probleemgebieden wordt vastgesteld. Hierover kan pas verder gediscussieerd worden als de simulaties en kaarten beschikbaar zijn.

13. Overwogen zou kunnen worden om voor heterogene gebieden die onder meerdere handicaps tegelijk te lijden hebben, cumulatieve criteria of indexsystemen te hanteren. Bij gebruik van een samengestelde indicator kunnen verscheidene criteria met elkaar worden gecombineerd, waardoor een gebied dat op grond van afzonderlijke criteria niet als probleemgebied geldt, toch als zodanig kan worden ingedeeld.

14. Daarnaast stelt het CvdR voor om te overwegen bijkomende criteria te gebruiken zoals field capacity days (FCD). Met dit criterium betreffende de interactie tussen bodemvochtigheid en klimaat wordt het aantal dagen aangegeven waarop het land bewerkt kan worden. Voorts zou ook het percentage blijvend grasland als criterium moeten gelden, omdat gebieden die overwegend voor beweiding worden gebruikt, veel minder andere gebruiksmogelijkheden hebben dan akkerbouwgebieden.

15. Onderzocht zou moeten worden of de nieuwe afbakening van de zgn. tussengebieden kan worden gebaseerd op kleinere gebiedseenheden dan LAU 2 (bv. deelgemeenten, afzonderlijke percelen), mits de daarvoor benodigde gegevens voorhanden zijn. Daardoor zou gezorgd kunnen worden voor passendere compensatiebetalingen die voor de boeren begrijpelijker zijn en gemakkelijker kunnen worden afgedwongen.

16. Het CvdR neemt kennis van het voorstel van de Commissie dat de lidstaten de gebiedsafbakening op basis van biofysische criteria moeten verfijnen door passende productiegerelateerde indicatoren te gebruiken, d.w.z. dat gebieden waar de problemen door kunstmatig ingrijpen zijn verholpen en waar de productiegerelateerde indicatoren in kwestie vergelijkbaar zijn met het nationale gemiddelde, systematisch uit de lijst probleemgebieden worden geschrapt.

17. Het CvdR raadt echter aan om de door de Commissie voorgestelde „verfijning” te vervangen door aan de regionale situatie aangepaste criteria met passende grenswaarden. Geschikte criteria en passende drempelwaarden voor de afbakening van de omvang van probleemgebieden in afzonderlijke regio's kunnen het best door de lidstaten en regio's worden vastgesteld. „Verfijning” dan wel een regionaal afgestemde oplossing moet hoe dan ook een vrijwillige keuze blijven en mag geen verplichting worden.

Overgangsperiode

18. Het CvdR vindt het een goede zaak dat met de Mededeling beoogd wordt om een transparantere, geschiktere en vergelijkbare methode in te voeren voor de afbakening van landbouwgebieden die met natuurlijke handicaps te maken hebben en uit hoofde daarvan in aanmerking komen voor compensatiesteun, en dat de opmerkingen uit het speciale verslag van de Europese Rekenkamer over dit onderwerp aldus ter harte worden genomen.

19. Het CvdR vreest echter dat veel regio's hun probleemgebiedstatus kunnen verliezen als wordt afgestapt van de sociaaleconomische criteria die nu bij de gebiedsafbakening worden gehanteerd of als de indexsystemen die hun waarde hebben bewezen niet meer gebruikt kunnen worden. Niettemin zou het nuttig zijn om na te gaan hoe geografische en landinrichtingscriteria in de regeling voor de herindeling van gebieden met natuurlijke handicaps kunnen worden opgenomen.

20. Voor regio's en/of gemeenten die voortaan uit de boot vallen, zou een redelijke overgangsperiode moeten worden ingesteld zodat landbouwers zich aan de nieuwe steunregeling voor probleemgebieden kunnen aanpassen. Hiervoor moet ook oog zijn wanneer besloten wordt welke koers er in het toekomstige GLB dient te worden gevaren.

Subsidiariteit

21. Het CvdR onderschrijft dat het gebruik van reeksen gemeenschappelijke biofysische criteria inderdaad kan leiden tot een transparantere, eenvoudigere en vergelijkbare indelingsmethode, zodat er doeltreffender met de financiële middelen kan worden omgesprongen. Overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel kan er het best op Gemeenschapsniveau worden opgetreden, teneinde het gevaar van uiteenlopende toepassingen tegen te gaan.

Betere wetgeving

22. Het CvdR is zeer te spreken over de procedure die bij het opstellen van de Mededeling is gevolgd. In het kader van de effectbeoordeling worden verschillende opties overwogen en grondig geanalyseerd. Belangrijk om in het oog te houden zijn de extra kosten die het nieuwe model vooral in de aanvangsfase met zich zal meebrengen.

23. Een hervorming van het huidige systeem en de overgang naar een op biofysische criteria gebaseerd systeem zal echter sociaaleconomische gevolgen hebben, waarmee bij de tenuitvoerlegging van de nieuwe methode rekening zal moeten worden gehouden.

24. Tot slot zou de omschrijving van een reeks gemeenschappelijke criteria voor de afbakening van probleemgebieden er volgens het CvdR ook toe moeten leiden dat de uitvoering van de steunregeling ter compensatie van natuurlijke handicaps op Europees niveau wordt vereenvoudigd en dat er aldus voor meer transparantie en efficiency wordt gezorgd.

Brussel, 10 februari 2010 De voorzitter van het Comité van de Regio's Mercedes BRESSO

(1) CdR 89/2009 fin