NL Publicatieblad van de Europese Unie C 317/105

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over het groenboek Gezondheidswerkers in Europa

(COM(2008) 725 definitief)

(2009/C 317/20)

Rapporteur: de heer METZLER

De Europese Commissie publiceerde op 10 december 2008 een aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's gerichte mededeling houdende een

Groenboek over de gezondheidswerkers in Europa

COM(2008) 725 final.

De afdeling Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies hierover op 25 juni 2009 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Metzler.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn op 15 en 16 juli 2009 gehouden 455e zitting (vergadering van 15 juli) onderstaand advies uitgebracht, dat met 104 stemmen vóór en 29 tegen, bij 29 onthoudingen, werd goedgekeurd.

1. Opmerkingen en aanbevelingen van het EESC

1.1. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met het door de Europese Commissie gepubliceerde groenboek over de gezondheidswerkers in Europa. Dit document geeft een beeld van de gevolgen van de vergrijzing voor gezondheidswerkers en de werkdruk in de gezondheidszorg.

1.2. Het EESC vindt dat maatregelen moeten worden genomen om zorgberoepen aantrekkelijker te maken voor jongeren, zodat meer van hen in de zorg aan de slag gaan.

1.3. Het EESC beveelt aan in de gezondheidszorg voldoende arbeidsplaatsen te scheppen, zodat aan de zorgbehoeften kan worden tegemoetgekomen en meer aandacht kan worden geschonken aan screening, preventie en gezondheidsbevordering.

1.4. Volgens het EESC kan met hogere salarissen, betere arbeidsvoorwaarden en eventueel nieuwe verantwoordelijkheden de ongewenste ontwikkeling worden voorkomen dat gezondheidswerkers wegtrekken naar andere landen. Nieuwe verantwoordelijkheden vereisen wel bijpassende kwalificaties. Dit zou het beroep van gezondheidswerker ook aantrekkelijker maken.

1.5. De statistische informatie over gezondheidswerkers in de EU, in het bijzonder op het vlak van migratie en mobiliteit, moet aanzienlijk worden verbeterd, aangezien op basis daarvan beleidsbesluiten worden genomen.

1.6. Het gebruik van nieuwe technologieën in de gezondheidszorg moet worden bevorderd, want zulke technologieën maken het werk van gezondheidswerkers lichter, verhogen de kwaliteit van de dienstverlening en komen patiënten dus ten goede. Het EESC is zich ervan bewust dat een en ander mogelijk zal noodzaken tot een herziening van de verantwoordelijkheden van gezondheidswerkers.

1.7. Het EESC wijst erop dat sociale normen zeer belangrijk zijn om de veiligheid van patiënten en een hoge zorgkwaliteit te kunnen garanderen, en kant zich tegen alle pogingen om die kwaliteit uit te hollen (er mag geen race to the bottom worden gehouden).

1.8. Het EESC onderstreept het belang van vrije beroepen in de gezondheidszorg naast de centrale rol die ziekenhuizen en openbare gezondheidsdiensten spelen, want o.a. dankzij zelfstandige gezondheidswerkers kunnen patiënten deskundig en veilig worden behandeld en verzorgd. Zelfstandige gezondheidswerkers zijn echter gedegen opgeleid dankzij de investeringen van de samenleving in het openbaar onderwijs. Het EESC staat dan ook terughoudend tegenover de wens van de Commissie om het werken als zelfstandige in de zorg aan te moedigen. Het heeft eveneens bedenkingen bij de inschakeling van schijnzelfstandige gezondheidswerkers op gebieden waar dit problematisch lijkt (bijv. in de ziekenverpleging en de ouderenzorg).

1.9. Het EESC kijkt met bezorgdheid naar de discussie over nieuwe taakverdelingen in de gezondheidszorg, waarvan het uiteindelijke doel is om geneeskundige handelingen in plaats van door gekwalificeerde gezondheidswerkers door goedkopere alternatieve krachten te kunnen laten verrichten. Het vindt dat in discussies over structurele veranderingen in de taakverdelingen tussen de verschillende zorgberoepen medische noodzakelijkheid, opleidingsniveau en behoeften van de patiënt uitgangspunten moeten zijn.

1.10. Het EESC is absoluut van mening dat zorginstellingen en hun werknemers instellingen van algemeen belang vormen. Daarom zouden de Structuurfondsen meer moeten worden gebruikt voor de financiering van opleidingsprogramma's voor gezondheidswerkers. Het EESC wijst erop dat het absoluut zaak is de juiste voorwaarden te creëren om gezondheidswerkers bij- en nascholing (zowel verdieping als verbreding) te laten volgen en om het tekortschietende zorgaanbod in minder ontwikkelde regio's aan te pakken.

1.11. Het EESC wijst op de belangrijke rol die de sociale partners en sociaaloverlegstructuren spelen bij de totstandkoming van loon- en arbeidsvoorwaarden en opleidingstrajecten voor gezondheidswerkers.

1.12. Sociale beroepen zijn in de ogen van het EESC zeer belangrijk voor de verzorging en verpleging van patiënten en daarmee voor de hele gezondheidssector.

2. Samenvatting van het Commissiedocument

2.1. Het groenboek moet de aanzet geven tot een uitvoerige discussie tussen de EU-instellingen, de lidstaten en de voornaamste Europese en nationale sociaaleconomische organisaties. Het biedt een kader voor de lange termijn waarbinnen kan worden gereageerd op de problemen die zich voordoen.

2.2. In het groenboek concentreert de Commissie zich op negen belangrijke aspecten:

— demografische ontwikkelingen;

— capaciteit van de gezondheidsdiensten;

— opleiding;

— mobiliteit en migratie van gezondheidswerkers binnen de EU;

— wereldwijde migratie van gezondheidswerkers;

— gegevens ter ondersteuning van de besluitvorming;

— invoering en verspreiding van nieuwe technologieën om efficiëntie en kwaliteit van de gezondheidszorg te verbeteren;

— versterking van het beginsel van zelfstandigheid;

— cohesiebeleid.

2.3. Context

2.3.1. De gezondheidsstelsels in de EU hebben te maken met een gestage toename van de vraag naar zorg, moeten reageren op veranderende zorgbehoeften en dienen voorbereid te zijn op grote crises op het terrein van de volksgezondheid. Daar komt nog bij dat de huidige maatschappij gezondheidsdiensten van hoge kwaliteit verwacht. Feit is dat de gezondheidszorg een arbeidsintensieve economische sector is waarin één op de tien Europese werknemers een baan heeft, en dat gemiddeld 70 % van de zorguitgaven opgaat aan lonen en salarissen.

2.3.2. In artikel 152 van het EU-Verdrag valt onder meer te lezen: „Bij het optreden van de Gemeenschap op het gebied van de volksgezondheid worden de verantwoordelijkheden van de lidstaten voor de organisatie en verstrekking van gezondheidsdiensten en geneeskundige verzorging volledig geëerbiedigd.” Ditzelfde artikel benadrukt echter ook dat de samenwerking tussen de lidstaten op gezondheidsgebied moet worden aangemoedigd om coördinatie van nationale strategieën en programma's alsmede uitwisseling van informatie over succesvolle nationale programma's te bevorderen.

2.3.3. Als aanzet voor een discussie brengt de Commissie in het groenboek een aantal belangrijke vraagstukken te berde die samenhangen met de huidige problemen in en uitdagingen voor de gezondheidszorg. Deze vraagstukken betreffen onder meer:

— de vergrijzing;

— nieuwe technologieën;

— de noodzakelijke verbetering van de toegang tot gezondheidsdiensten;

— de kwaliteit van het zorgaanbod en de daarmee verband houdende stijgende kosten van behandelingen;

— de uitbraak en de risico's van epidemische ziekten;

— de beschikbaarheid van gezondheidszorg dicht bij huis.

Definitie van gezondheidswerkers: alle arbeidskrachten in de gezondheidszorg die zich bezighouden met verpleging en verzorging van zieken, welzijnswerk, maatschappelijke zorg en hulpverlening alsmede alle medisch specialisten.

2.3.4. In alle lidstaten woedt momenteel een discussie over de vraag hoeveel personeel er in de zorg zou moeten werken, hoeveel arbeidskrachten er potentieel nog beschikbaar zijn en hoeveel gezondheidswerkers er in het komende decennium en daarna nodig zijn. Enkele lidstaten kampen al met een te lage aanwas van nieuw personeel en een aanzienlijk tekort aan gezondheidswerkers, met name in de sectoren met overwegend oudere werknemers.

2.3.5. Personeelstekorten doen zich verder voor doordat veel, vooral hoogopgeleide gezondheidswerkers wegtrekken naar bijvoorbeeld de VS of Zwitserland.

Maar ook binnen de EU is er sprake van veel mobiliteit en migratie onder gezondheidswerkers. Tussen de lidstaten vallen duidelijk migratiebewegingen waar te nemen.

De migratie van gezondheidswerkers is een probleem van existentieel belang. Verschillen in loon en arbeidsvoorwaarden zijn een van de oorzaken van deze migratie. De verscheidenheid aan gezondheidsstelsels heeft geleid tot uiteenlopende kwalificatiestructuren en een verschillend aanbod van zorgdiensten.

2.3.6. Het groenboek van de Commissie en de daarin aangekondigde openbare raadpleging over de toekomst van de gezondheidswerkers in Europa maakt het mogelijk beter de aandacht te vestigen op de problemen waarmee het personeel in de gezondheidszorg kampt, alsmede een duidelijker beeld van de toekomstige uitdagingen op dit terrein te schetsen. De Commissie houdt rekening met het feit dat gezondheidszorg een zeer belangrijke en elementaire levensbehoefte van alle Europese burgers is. Voorts doet ze recht aan het gegeven dat zonder toereikende gezondheidszorg de fundamentele vrijheden van de burgers zeer snel kunnen worden aangetast.

2.3.7. Gezondheidszorg en gezondheidspreventie kennen ook een economisch aspect. De zorg heeft behoefte aan hoogopgeleide en zeer ervaren arbeidskrachten met erkende kwalificaties. Zulke werknemers vormen een essentieel bestanddeel van de kennismaatschappij.

3. Opmerkingen van het EESC over de in het groenboek genoemde oplossingen

3.1. Door de Commissie voorgestelde oplossingen

Gezien de beperkte bevoegdheden op gezondheidsgebied is de Commissie terughoudend met voorstellen. Ze constateert dat het percentage vrouwelijke gezondheidswerkers de afgelopen jaren is gestegen en dringt daarom aan op maatregelen die het voor werknemers makkelijker maken om werk, gezin en privéleven met elkaar te combineren. Doel is te blijven zorgen voor een toereikend aanbod van (gespecialiseerde) gezondheidswerkers. Daarnaast pleit ze voor gedegen planningsstrategieën en voor meer investeringen in de uitbreiding van scholingsmogelijkheden in alle lidstaten, zodat gezondheidswerkers niet in sommige lidstaten alleen maar een opleiding volgen en in andere alleen maar werken, hetgeen tot een verdere verkleining van de opleidingscapaciteit zou kunnen leiden. Verbetering van opleidingsmogelijkheden, met name op het vlak van bij- en nascholing, zou werkgevers ook stimuleren personeel aan te werven en scholing aan te bieden.

3.2. Het EESC is ingenomen met het groenboek, dat het beschouwt als een breed discussiedocument over de grote uitdagingen waar de gezondheidsstelsels, gezondheidszorg en gezondheidswerkers in Europa voor staan. Dit document vormt de aanzet tot een publiek debat in het kader van de Lissabonstrategie over de bevordering van op kennis gebaseerde dienstverlening. In het groenboek wordt gezondheidszorg beschouwd als volwaardig vakgebied.

3.3. Het EESC vindt dat er op de markt voor gezondheidsdiensten bijzondere regels moeten gelden, aangezien die markt rechtstreeks de volksgezondheid beïnvloedt. Het stelt daarom voor de problemen die worden veroorzaakt door het gefragmenteerde karakter van de gezondheidszorg in een aantal landen nader te bestuderen en daarbij speciaal aandacht te schenken aan de stelsels die niet rechtstreeks door de overheid worden gecontroleerd, omdat die een groot obstakel vormen voor uniforme normen op het vlak van kwalificaties en scholing.

3.4. Demografische ontwikkelingen en bevordering van een duurzaam arbeidspotentieel

3.4.1. Het percentage vrouwen dat een zorgberoep uitoefent, is al hoog en zal zeer waarschijnlijk nog verder stijgen. Dat geldt voor alle zorgberoepen. Mannen en vrouwen moeten gelijk worden behandeld, zodat voor hen dezelfde arbeidsvoorwaarden gaan gelden (overeenkomstig de richtlijnen gelijke behandeling) en meer mannen ertoe worden overgehaald aan de slag te gaan op een van de vele deelterreinen van de gezondheidszorg. Daartoe zouden o.a. maatregelen moeten worden genomen die zorgpersoneel helpen werk en gezin beter met elkaar te combineren en die vrouwen helpen hun baan te behouden en hen ondersteunen bij hun terugkeer op de arbeidsmarkt als zij lange tijd eruit zijn geweest om voor hun gezin te zorgen. Ook moet er erkenning komen voor de vereiste vaardigheden en het zware werk in de zorg.

3.4.2. Het hoeft geen betoog dat goede arbeidsvoorwaarden en een gezonde en veilige werkomgeving een grote invloed hebben op gezondheidswerkers. Tevredenheid en werkzekerheid komen de zorg voor de patiënt ten goede. Een uitstekende werkomgeving, voldoende aandacht voor het personeel en een adequate omgang met het zware werk dat vaak hoort bij een baan in de zorg zijn zeer belangrijk om dienstverlening van hoge kwaliteit, de veiligheid van patiënten en een continu zorgaanbod te garanderen. Hierover heeft de Commissie het in het groenboek nauwelijks.

3.4.3. Het EESC wijst erop dat de sociale partners momenteel de mogelijkheden van reïntegratieprogramma's bestuderen. Het meent dat zulke programma's van essentieel belang kunnen zijn om ervoor te zorgen dat met name vrouwelijke gezondheidswerkers actief blijven of weer actief worden op de arbeidsmarkt. Het EESC denkt ook dat dit soort programma's steeds belangrijker zullen worden bij de aanpak van het tekort aan geschoold personeel.

3.4.4. Het EESC vindt dat in een aantal lidstaten maatregelen moeten worden genomen om zorgberoepen aantrekkelijker te maken voor jongeren, zodat meer van hen voor zo'n beroep kiezen dan wel op zoek gaan naar werk in de gezondheidszorg. Teneinde meer jonge mensen en ook meer mannen te motiveren in de zorg, verpleging of sociale zorg een baan te zoeken, moet het werken in deze sectoren aanlokkelijker worden gemaakt met betere loon- en arbeidsvoorwaarden tijdens de gehele loopbaan.

3.5. Capaciteit van de gezondheidsdiensten

3.5.1. Met succesvolle preventie en gezondheidsbevordering en beter gezondheidsmanagement kan de vraag naar behandelingen en zorg worden teruggedrongen. Het EESC pleit dan ook voor voldoende capaciteit in de gezondheidszorg om screening, preventie en gezondheidsbevordering te verbeteren. Voorwaarde moet echter zijn dat maatregelen op wetenschappelijke basis worden genomen en vervolgens overal en gedurende langere tijd worden uitgevoerd. Naar de mening van het EESC dient de EU in dit verband tevens aandacht te besteden aan gezondheidsbevordering bij de gezondheidswerkers zelf, zodat ook zij gezond en productief blijven (en bijv. burn-outs worden voorkomen). Daarbij moet met name aandacht worden geschonken aan werknemers van wie de loopbaan er bijna opzit. Zij moeten worden geholpen om in goede gezondheid tot het eind te kunnen blijven doorwerken. Tevens moet bij het bepalen van de voorwaarden voor hun uittreding rekening worden gehouden met het zware karakter van het werk dat zij hebben verricht.

3.6. Opleiding

3.6.1. Het EESC wil dat er aandacht komt voor de problemen die voortvloeien uit de versnipperde zorgstructuren in sommige lidstaten, met name daar waar de overheid niet rechtstreeks een vinger in de pap heeft, want hierdoor worden uniforme en hoogwaardige kwalificaties en scholing bemoeilijkt. Volgens het EESC zou moeten worden nagegaan in welk opzicht de versnipperde zorgstructuren kunnen worden ondersteund om meer werkgelegenheid te creëren. Het wil ook graag weten hoe het staat met bij- en nascholingsverplichtingen, de invoering van strenge normen, de bevordering van transparantie via certificering en uniforme Europese regels, en met de handhaving daarvan. Het vraagt zich af in hoeverre de lidstaten zijn aangespoord hier werk van te maken.

3.6.2. Het EESC heeft zijn twijfels over de koppeling van de richtlijn inzake de erkenning van diploma's aan een eventuele richtlijn inzake kwalificaties voor de gezondheidszorg. Hoe verhoudt dit zich tot de specifieke richtlijnen die er voor een aantal beroepen bestaan? Welke invloed hebben deze richtlijnen in Europa (gehad) op de uniformiteit van diploma's, kwalificaties, opleidingen, bij- en nascholingsprogramma's en dagelijkse werkomstandigheden?

3.6.3. Het EESC zou willen weten wat de voor- en nadelen zijn van de formulering van een reeks eisen t.a.v. de verdere ontwikkeling van de vaardigheden van Europese zorgverleners.

3.7. Mobiliteit en migratie van gezondheidswerkers binnen de EU

3.7.1. Het EESC wil graag meer weten over de impact van de geboden mogelijkheden op dit vlak en over het effect van steunprogramma's. Het dringt aan op wetenschappelijk onderzoek naar de vraag in welk opzicht landsgrenzen, maar ook taalgrenzen en cultuurverschillen in Europa invloed hebben op de migratie van gezondheidswerkers, die een beroep hebben dat zeer veel empathie en vakkennis vereist.

3.8. Wereldwijde migratie van gezondheidswerkers

3.8.1. Zoals in het groenboek wordt bepleit, moeten bij de aanwerving van gezondheidswerkers ethische beginselen in aanmerking worden genomen. Er moet bijvoorbeeld gespecialiseerd personeel uit andere landen aangesteld kunnen worden, maar de eigen jeugd zou ook voldoende moeten worden gestimuleerd in de zorg aan de slag te gaan. Het falen om jongeren uit eigen land warm te maken voor een beroep in de zorg zou niet mogen worden gecompenseerd door in andere landen vakkrachten te ronselen. Omdat er al ettelijke vrijwillige verbintenissen bestaan en de EU meewerkt aan het opstellen van de gedragscode van de WHO, zou volgens het EESC moeten worden nagegaan welke meerwaarde een aparte EU-gedragscode nog zou hebben.

3.8.2. Verder moet worden voorkomen dat ontwikkelingslanden slachtoffer worden van een braindrain. Gezondheidswerkers zouden zoveel mogelijk binnen een institutioneel kader moeten worden aangeworven waarin mobiliteit van werknemers door bi- en multilaterale samenwerkingsprogramma's wordt geschraagd. In dit verband moet worden geïnvesteerd in opleidingen voor gezondheidswerkers en verbetering van de arbeidsomstandigheden. Als de oorzaken van migratie (enorme verschillen in loon- en arbeidsvoorwaarden) niet worden aangepakt, zullen gezondheidswerkers blijven wegtrekken en zullen in ontwikkelingslanden de personeelstekorten in de gezondheidszorg er alleen maar groter op worden.

3.9. Gegevens ter ondersteuning van de besluitvorming

3.9.1. Het EESC wil dat nationale statistieken in heel Europa met elkaar kunnen worden vergeleken. De deels verschillende nationale classificaties van zorgberoepen staan dat echter in de weg. Toch mogen nationale bijzonderheden op het vlak van vaardigheden en omschrijvingen van zorgberoepen niet worden verdoezeld omwille van uniforme indicatoren. Het EESC stelt voor statistische gegevens te verzamelen over zorgberoepen in Europa en over migratiebewegingen tussen landen. Het vraagt zich echter af of de in het groenboek voorgestelde oprichting van een waarnemingscentrum voor gezondheidswerkers werkelijk nodig is en of de genoemde doelstellingen van zo'n centrum niet via bestaande instanties zoals Eurostat of de Stichting van Dublin kunnen worden gerealiseerd.

3.9.2. In het algemeen zou met een gegevensregister al een hoop kunnen worden verbeterd. Het EESC pleit ervoor de in het groenboek genoemde monitoring van zorgberoepen te koppelen aan andere EU-projecten, zoals die ter bevordering van zorginformatiesystemen, en de samenhang tussen nationale registers (indien bestaand) voor alle beroepen te verbeteren.

3.9.3. Omdat in veruit de meeste lidstaten de gezondheidszorg door de overheid is georganiseerd resp. gereglementeerd, is het EESC ingenomen met de steun van de Commissie, die tot een betere planning zal leiden. Het roept de EU op middelen vrij te maken voor onderzoek naar de zorgverlening in de lidstaten. Dit onderzoek zou de basis moeten leggen voor de realisering van lokale geneeskundige en verpleegkundige zorgvoorzieningen overal in de EU.

3.10. Invoering en verspreiding van nieuwe technologieën om efficiëntie en kwaliteit van de gezondheidszorg te verbeteren

3.10.1. Het EESC roept op uit te zoeken of gezondheidswerkers baat kunnen hebben bij de toepassing van nieuwe technologieën en nieuwe behandelmethoden die zijn gekoppeld aan elektronische-communicatienetwerken (waardoor ook iedereen in zeer afgelegen gebieden kan worden bereikt), onder meer op het vlak van zelfdiagnose en patiëntenparticipatie. Daarbij moet worden gelet op de ervaringen die de lidstaten hiermee al hebben opgedaan. Voordat nieuwe technologieën worden toegepast, moeten medisch specialisten echter daaraan hun fiat geven. Gezondheidswerkers moeten bij de ontwikkeling van e-gezondheid-technologieën worden betrokken om de acceptatie daarvan te vergemakkelijken en te waarborgen dat elektronische hulpmiddelen in de dagelijkse praktijk eenvoudig en veilig kunnen worden toegepast. Willen nieuwe technologieën een succes worden, dan moeten gezondheidswerkers daarin ook adequaat en voldoende worden geschoold. Het EESC wijst erop dat niet alleen moet worden gelet op de voordelen van dit soort technologieën, maar ook op de mogelijke risico's daarvan, bijvoorbeeld op het vlak van gegevensbescherming. Nieuwe technologieën zouden telkens moeten worden afgestemd op de afzonderlijke gezondheidsstelsels van de lidstaten. Een en ander zou kunnen leiden tot aanpassingen van de wetgeving inzake aansprakelijkheid die in de afzonderlijke lidstaten op gezondheidswerkers van toepassing is. Het EESC vraagt zich af in hoeverre de door de Commissie gepromote maatregelen en proefprojecten de opbouw van nationale IT-infrastructuur in de weg staan of zelfs leiden tot nivellering.

3.11. De rol van zelfstandige gezondheidswerkers

3.11.1. In een aantal lidstaten zijn zelfstandig werkzame gezondheidswerkers (die blijk geven van ondernemerschap) belangrijk voor het aanbod van zorgdiensten. In het groenboek wordt de rol erkend die de vrije beroepen in de zorg spelen, en de functie die zij naast de openbare gezondheidszorg vervullen. Vaak kunnen patiënten dankzij zelfstandige gezondheidswerkers deskundig en veilig worden behandeld en verzorgd. Het EESC benadrukt echter dat zelfstandige gezondheidswerkers in de EU hun kwalificaties meestal na lange tijd hebben verworven dankzij de investeringen van de samenleving in gratis openbaar onderwijs. Die samenleving mag daarom wat van hen terugverwachten (kosten-baten). Het EESC staat dan ook terughoudend tegenover paragraaf 6 van het groenboek, waarmee de Commissie het werken als zelfstandige in de zorg lijkt te willen aanmoedigen. Het heeft eveneens bedenkingen bij de inschakeling van schijnzelfstandige gezondheidswerkers op gebieden waar dit problematisch lijkt (bijv. in de ziekenverpleging en de ouderenzorg).

3.12. Cohesiebeleid

3.12.1. Het EESC pleit ervoor de Structuurfondsen meer te gebruiken voor de financiering van opleidings-, bij- en nascholingsprogramma's voor gezondheidswerkers. De tekortschietende zorgverlening in minder ontwikkelde regio's zou bijvoorbeeld kunnen worden aangepakt door scholingsprogramma's op te zetten en te ondersteunen in de regio's waar geschoold personeel het hardst nodig is. Ten grondslag aan dit voorstel ligt de constatering dat gezondheidswerkers zich meestal daar vestigen waar zij zijn opgeleid. Het cohesiebeleid zou ook een kader kunnen bieden ter bevordering van proefprojecten die verband houden met de hier aangesneden kwesties. Voorts zouden de Structuurfondsen moeten worden aangewend om de zorginfrastructuur te verbeteren en eventueel om communicatievaardigheden te stimuleren of nieuwe behandelnormen (evidence based medicine) te ontwikkelen.

3.12.2. Het EESC kijkt met bezorgdheid naar de vooral economisch getinte discussie over nieuwe taakverdelingen in de gezondheidszorg, die met name managers en de betrokken beroepsgroepen wordt gevoerd. Doel van de nieuwe taakverdelingen is om geneeskundige handelingen in plaats van door gekwalificeerde gezondheidswerkers door goedkopere alternatieve krachten te kunnen laten verrichten. Een betere oplossing zou zijn om de coördinatie te verbeteren, processen te optimaliseren, meer netwerken te vormen en flexibeler om te gaan met taakverdelingen. Daarbij is het van groot belang dat betrokkenen werken aan hun kwalificaties, om een verslechtering van de zorgkwaliteit te voorkomen.

3.12.3. Bij de indeling van kwalificaties en beroepen op basis van zorgtaken zou volgens het EESC in de eerste plaats moeten worden gelet op:

1. medische noodzakelijkheid;

2. opleiding, taakstelling en verantwoordelijkheid;

3. de behoeften van de patiënt.

3.12.4. Het EESC vindt dat de lidstaten ook tijdens de huidige financiële crisis bereid moeten blijven voldoende geld uit te trekken voor hun gezondheidsstelsels (financial management) en in dat verband met name ook moeten zorgen voor voldoende personeel dat zorg van hoge kwaliteit kan leveren. Dit impliceert dat zij de arbeidsvoorwaarden in de zorg moeten verbeteren.

3.13. Sociaal partnerschap

3.13.1. Het EESC wijst op de grote verscheidenheid van zorgberoepen, op de belangrijke rol die de sociale partners spelen en de verantwoordelijkheid die zij hebben bij de totstandkoming van de arbeidsvoorwaarden voor gezondheidswerkers, en op het werk dat zij in dezen al hebben verzet.

3.13.2. De door de vergrijzing veroorzaakte terugloop van het aantal nieuwe gezondheidswerkers mag niet leiden tot een daling van kwalificatieniveaus en salarissen (race to the bottom). Het EESC vindt dat de lidstaten de plicht hebben hier hun verantwoordelijkheid te nemen.

3.13.3. Het EESC stelt vast dat in de Europese ziekenhuisbranche een sociale dialoog van start is gegaan en dat in het door de sociale partners overeengekomen werkprogramma alle thema's uit het groenboek aan bod komen. In het groenboek zelf wordt dit overleg helaas niet genoemd.

3.13.4. Het EESC onderstreept het belang van het beginsel van gelijk loon voor gelijk werk, ongeacht het geslacht van werknemers.

3.13.5. De specifieke arbeidsomstandigheden in de zorg (waar 24 uur per dag, 7 dagen per week wordt gewerkt) vereisen specifieke compensatieregelingen (uitbetaling van overuren en nachtdiensten, en compensatietijd) om tegemoet te komen aan de hoge werkdruk waar gezondheidswerkers mee te maken hebben. In dit verband heeft het EESC ernstige bedenkingen bij de toenemende tendens onder de lidstaten om het werken als schijnzelfstandige te stimuleren, ondanks het daaruit voortvloeiende verlies aan sociale en arbeidsrechtelijke bescherming.