Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een alomvattend EU-kader voor hormoonontregelende stoffen

(COM(2018) 734 final)

(2019/C 228/12)

Rapporteur: Brian CURTIS (UK/II)

Raadpleging Europese Commissie, 14.12.2018 Rechtsgrondslag Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie Besluit van het bureau 10.7.2018 Bevoegde afdeling Landbouw, Plattelandsontwikkeling en Milieu Goedkeuring door de afdeling 27.2.2019 Goedkeuring door de voltallige vergadering 21.3.2019 Zitting nr. 542 Stemuitslag (voor/tegen/onthoudingen) 173/0/1

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1. Het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) is ingenomen met de mededeling van de Commissie over hormoonontregelende stoffen, die erop gericht is de gezondheid van mens en dier beter te beschermen. Het EESC acht het met name noodzakelijk dat een volledige geschiktheidscontrole van de huidige wetgeving wordt uitgevoerd, met inbegrip van de sociale en economische impact, om de werkelijke stand van zaken in kaart te brengen. Een totaalaanpak is van cruciaal belang om een langetermijnstrategie te ondersteunen waarmee hormoonontregelende stoffen op coherente, consistente en wetenschappelijke wijze kunnen worden aangepakt. Het Comité is echter van mening dat deze strategie nog moet worden aangevuld met een realistisch actieplan waarin doelstellingen en termijnen zijn vastgelegd.

1.2. één stof, één toxicologie ”in acht wordt genomen en dat de nieuwe strategie op een geharmoniseerd gebruik van het voorzorgsbeginsel wordt gebaseerd, in overeenstemming met de concrete bepalingen die reeds zijn vastgesteld voor biociden en pesticiden Het Comité steunt het voorstel voor een coherenter wetgevingskader. In dit verband is het belangrijk dat het beginsel „”in acht wordt genomen en dat de nieuwe strategie op een geharmoniseerd gebruik van hetwordt gebaseerd, in overeenstemming met de concrete bepalingen die reeds zijn vastgesteld voor biociden en pesticiden ( 1 ) . De nieuwe strategie zou onder de sectoroverschrijdende werkingssfeer van Reach kunnen vallen.

1.3. Het governancemechanisme moet op wetenschappelijke inzichten worden gebaseerd om de transparantie voor burgers en belanghebbenden te waarborgen. Met het oog daarop moet het publieke en onafhankelijke onderzoek worden gesteund met een toereikend budget. Onafhankelijk onderzoek kan gemeenschappelijke wetenschappelijke criteria en/of methoden opleveren om de O&I-activiteiten en de productie van de Europese industrie te ondersteunen en te stimuleren. Het EESC beveelt aan dat de begroting niet lager mag zijn dan de huidige begroting in het kader van Horizon 2020. Het beveelt met name aan een specifieke begrotingslijn in te voeren voor de vroegtijdige opsporing van hormoonontregelende stoffen en de risico’s voor de gezondheid van mens en dier, de aanwijzing van veilige alternatieve stoffen en milieuherstel.

1.4. Het verbieden of beperken van bepaalde stoffen of producten wanneer op plausibele wijze kan worden aangetoond dat het hormoonontregelaars zijn, kan aanzienlijke gevolgen hebben voor bedrijven en werkplekken. Daarom beveelt het EESC aan dat de Commissie in een specifiek financieel mechanisme voorziet om de overgang naar een duurzamere productie te ondersteunen, teneinde de productietechnieken en -mechanismen van de industrie te verbeteren en de vaardigheden van werknemers hierop af te stemmen.

1.5. Het EESC steunt het voorstel voor een jaarlijkse vergadering van belanghebbenden. Wel is het van mening dat de dialoog tussen de belanghebbenden en de Europese Commissie een permanente, gestructureerde vorm van informatie-uitwisseling en overleg moet omvatten om echt doeltreffend te zijn.

1.6. Het Comité dringt erop aan dat de brede bewustmakingscampagne over persistente organische verontreinigende stoffen (POP’s) die de Commissie op EU-niveau zal organiseren, parallel aan een vergelijkbare aanpak voor hormoonontregelende stoffen wordt ontwikkeld. Ook herhaalt het EESC zijn aanbeveling om een open databank voor POP’s en hormoonontregelende stoffen op te zetten, wat een nuttig instrument kan zijn voor bedrijven en consumenten.

1.7. Het EESC is er vast van overtuigd dat de Europese strategie inzake hormoonontregelaars een internationale dimensie moet hebben om de gezondheid van de burgers doeltreffend te beschermen tegen potentieel onveilige producten uit derde landen. Daarom steunt het EESC het voorstel van de Commissie voor een meer proactieve rol van de EU op mondiaal niveau en om de OESO te helpen de tests te verbeteren. Het EESC is bovendien van mening dat de EU de duurzaamheid en de handhaving van bepalingen inzake hormoonontregelende stoffen in bilaterale en multilaterale handelsovereenkomsten moet bevorderen. In dat verband zou de EU kunnen samenwerken met de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en het Milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP) om een mondiale overeenkomst inzake hormoonontregelende stoffen te ondertekenen, zoals zij reeds heeft gedaan voor POP’s (het Verdrag van Stockholm). Deze zou kunnen worden gebaseerd op de bestaande VN-lijst van geconstateerde of potentieel hormoonontregelende stoffen. Deze initiatieven zullen ook nuttig zijn om een gelijk speelveld te creëren en het Europese productiemodel te beschermen tegen oneerlijke concurrentie.

1.8. Het EESC staat achter de open strategie van de Commissie en is van mening dat het maatschappelijk middenveld een cruciale rol kan spelen bij de ontwikkeling van nationale bewustmakingscampagnes, om een breder publiek te informeren over de activiteiten die de EU onderneemt om de gezondheid van de burgers te beschermen. Dergelijke initiatieven moeten om te beginnen op scholen worden uitgevoerd, om de risico’s van blootstelling aan hormoonontregelende stoffen te verminderen en veilig gedrag te bevorderen. Het EESC pleit er met name voor dat de initiatieven op het gebied van onderwijs en opleiding worden geharmoniseerd en als onderdeel van dezelfde strategie worden beschouwd, in het kader van het streven naar levenslang leren. Specifieke opleidingscursussen zouden verplicht en beschikbaar moeten zijn voor alle Europese werknemers die via hun baan rechtstreeks of onrechtstreeks in contact komen met hormoonontregelende stoffen.

2. Inleiding

2.1. Hormoonontregelende stoffen zijn synthetische of natuurlijke chemische stoffen die de werking van het endocriene systeem veranderen en bijgevolg een negatieve invloed hebben op de gezondheid van mensen en dieren, waaronder metabolisme, groei, slaap en stemming. Blootstelling aan hormoonontregelende stoffen kan afkomstig zijn uit verschillende bronnen, zoals residuen van bestrijdingsmiddelen, metalen en additieven of verontreinigingen in levensmiddelen en cosmetica. Sommige hormoonontregelende stoffen zijn van nature in het milieu aanwezig. Mensen en dieren kunnen worden blootgesteld aan hormoonontregelende stoffen via voedsel, stof of water, door het inademen van gassen en deeltjes in de lucht of eenvoudigweg via huidcontact (persoonlijke verzorgingsproducten). Soms worden de effecten van een hormoonontregelende stof pas lang na blootstelling zichtbaar zijn synthetische of natuurlijke chemische stoffen die de werking van het endocriene systeem veranderen en bijgevolg een negatieve invloed hebben op de gezondheid van mensen en dieren, waaronder metabolisme, groei, slaap en stemming. Blootstelling aan hormoonontregelende stoffen kan afkomstig zijn uit verschillende bronnen, zoals residuen van bestrijdingsmiddelen, metalen en additieven of verontreinigingen in levensmiddelen en cosmetica. Sommige hormoonontregelende stoffen zijn van nature in het milieu aanwezig. Mensen en dieren kunnen worden blootgesteld aan hormoonontregelende stoffen via voedsel, stof of water, door het inademen van gassen en deeltjes in de lucht of eenvoudigweg via huidcontact (persoonlijke verzorgingsproducten). Soms worden de effecten van een hormoonontregelende stof pas lang na blootstelling zichtbaar ( 2 ) . Opgemerkt dient te worden dat stoffen met hormoonontregelende eigenschappen ook aanwezig kunnen zijn in specifieke levensmiddelen (bv. groenten), vitaminen en andere voedingssupplementen, maar ook in belangrijke geneesmiddelen (bv. voor de behandeling van kanker, en vooral in anticonceptiemiddelen voor vrouwen): EU-burgers kunnen via dergelijke producten aan grote hoeveelheden hormoonontregelende stoffen worden blootgesteld.

2.2. De bezorgdheid over hormoonontregelende stoffen is sinds de jaren 1990 toegenomen. In december 1999 heeft de Commissie de communautaire strategie voor hormoonontregelaars ( 3 ) vastgesteld, die sindsdien is ontwikkeld door middel van maatregelen op het gebied van onderzoek, regelgeving en internationale samenwerking. Een brede studie van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft gewezen op het probleem van de brede impact van hormoonontregelaars op een groot aantal mensen en dieren, met name foetussen en zwangere vrouwen (vroeggeboorte en laag geboortegewicht, misvormingen en neurologische ontwikkelingsstoornissen), kinderen en adolescenten (wijziging van de normale ontwikkeling en werking van het voortplantingssysteem, zoals de eerdere borstontwikkeling bij jonge meisjes), maar ook op volwassenen (verlies van vruchtbaarheid, obesitas, kanker) ( 4 )

2.3. Van een groot aantal door de mens gemaakte en natuurlijke chemische stoffen is bekend dat ze interageren met hormoonsynthese, -activiteit of -metabolisme, maar slechts een klein deel daarvan is naar behoren onderzocht op hun potentieel om via hormoongerelateerde mechanismen schadelijke effecten te veroorzaken, zoals ook in een recent VN-verslag is aangegeven. De snelheid waarmee de toename van de incidentie van ziekten de afgelopen decennia heeft plaatsgevonden, sluit genetische factoren uit als enige plausibele verklaring. Ook omgevingsfactoren en andere niet-genetische factoren zoals voeding, leeftijd van de moeder, virusziekten en blootstelling aan chemische stoffen spelen hierbij een rol, maar zijn niet altijd gemakkelijk te vast te stellen ( 5 )

2.4. Er is aanzienlijke vooruitgang geboekt als het gaat om het inzicht in en de regulering van hormoonontregelende stoffen; de EU is nu erkend als wereldleider in de omgang met deze chemische stoffen, terwijl haar wetgeving tot de meest beschermende ter wereld behoort. Er zijn nu specifieke bepalingen opgenomen in de wetgeving inzake pesticiden en biociden, chemische stoffen in het algemeen (de Reach-verordening), medische hulpmiddelen en water ( 6 ) . Andere wetgeving, zoals die over materialen die met levensmiddelen in contact komen, cosmetica, speelgoed of de bescherming van werknemers op de werkplek ( 7 ) , bevat geen specifieke bepalingen over hormoonontregelende stoffen. Stoffen met hormoonontregelende eigenschappen worden echter per geval onderworpen aan regelgeving op basis van de algemene wettelijke voorschriften. Door een gebrek aan coördinatie is de huidige wetgeving echter gefragmenteerd en soms onsamenhangend (zo is bisfenol A een grondstof die in verschillende productiesectoren op grote schaal wordt gebruikt; het is verboden in cosmetica en zuigflessen, maar is wel toegestaan in andere materialen die met levensmiddelen en diervoeders in contact komen, en in thermisch papier.)

3. Samenvatting van het voorstel

3.1. Bijna twintig jaar na de goedkeuring van de communautaire strategie wijst de Commissie in deze mededeling op haar voornemen om de huidige wetgeving aan een geschiktheidscontrole te onderwerpen en de stand van zaken op te maken. Dit zou de eerste stap moeten zijn op weg naar de modernisering van de EU-wetgeving en naar een coherente en gecoördineerde toepassing ervan op drie cruciale punten: definitie, vaststelling en regelgevingsimplicaties (met name als het gaat om beschermingsmaatregelen).

3.2. Een gemeenschappelijke definitie van hormoonontregelende stoffen is het uitgangspunt voor de horizontale aanpak en vormt een essentieel onderdeel van de nieuwe koers. Deze zal gebaseerd zijn op de WHO-definitie van hormoonontregelende stoffen ( 8 ) . Er is een gemeenschappelijke definitie nodig om een geharmoniseerde methode voor de vaststelling van hormoonontregelende stoffen tot stand te brengen.

3.3. Wat de vaststelling betreft, wil de Commissie op drie domeinen maatregelen ontwikkelen: — een horizontaal mechanisme voor de vaststelling van hormoonontregelende stoffen; — bijwerken van de gegevensvereisten in de wetgeving om de vaststelling van nieuwe hormoonontregelende stoffen te verbeteren; — verbeteren van de communicatie in de toeleveringsketen voor hormoonontregelende stoffen in het kader van Reach (veiligheidsinformatiebladen).

3.4. Het derde aspect houdt in dat in overeenstemming met het voorzorgsbeginsel dezelfde maatregelen en bepalingen worden toegepast om de bevolking te beschermen tegen blootstelling aan schade, wanneer uit wetenschappelijk onderzoek een aannemelijk risico is gebleken. Dit zou moeten leiden tot een verbod op de productie van dergelijke stoffen, met beperkte mogelijkheden om hiervan af te wijken. Bij de geschiktheidscontrole zal dan ook bijzondere aandacht worden besteed aan de samenhang en intensiteit van de maatregelen ter bescherming van alle burgers, met de nadruk op kwetsbare bevolkingsgroepen die extra gevoelig zijn voor hormoonontregelende stoffen omdat het endocriene systeem zich in een fase van verandering bevindt, zoals foetussen, adolescenten en zwangere vrouwen.

3.5. Onderzoek zal van cruciaal belang zijn in het toekomstige wetgevingskader, omdat er nog steeds verschillende hiaten in onze kennis zijn, zoals: — hoe blootstelling aan hormoonontregelende stoffen precies bijdraagt tot de ontwikkeling van ziekten; — of er een „veilige drempelwaarde”kan worden vastgesteld voor hormoonontregelende stoffen waaronder geen schadelijke effecten optreden; — welk mengsel een „cocktaileffect”kan veroorzaken en hoe „mengsels”in het algemeen werken; — hoe we onze testmethoden efficiënter kunnen maken.

3.6. Sinds 1999 zijn in het kader van de EU-kaderprogramma’s voor onderzoek en ontwikkeling meer dan vijftig projecten op het gebied van hormoonontregelende stoffen gefinancierd (meer dan 150 miljoen EUR aan financiering ( 9 ) ). In het kader van Horizon 2020 is nog eens 52 miljoen EUR toegewezen. In het kader van het programma Horizon Europa ( 10 ) zullen nieuwe projecten worden gefinancierd. De Commissie stelt met name de volgende onderzoekslijnen voor: — verdere ontwikkeling van de gevarenbeoordeling, de risicobeoordeling en het beheer van chemische stoffen, onder meer op het vlak van cocktaileffecten, en voor de verzameling, uitwisseling en samenvoeging van de vereiste gegevens; — de verwijdering van zorgwekkende stoffen in de productiefase en aan het einde van de levenscyclus; ondersteuning van de ontwikkeling van veilige alternatieven en veilige en kostenefficiënte productietechnologieën; — eco-innovatie om vervuiling van het milieu met gevaarlijke stoffen en chemische stoffen waarover bezorgdheid ontstaat te vermijden of te herstellen; aandacht voor het raakvlak tussen chemische stoffen, producten en afvalstoffen.

3.7. Om de nieuwe strategie doeltreffender te maken, plant de Commissie een proactievere rol voor de EU op mondiaal niveau en een open dialoog met belanghebbenden en het grote publiek. Deze activiteiten worden rond vier initiatieven gegroepeerd: — er zal een jaarlijks forum over hormoonontregelende stoffen worden georganiseerd. Daarop zullen wetenschappers en publieke en private belanghebbenden informatie en beste praktijken uitwisselen, uitdagingen in kaart brengen en synergieën ontwikkelen om de werkzaamheden van de Commissie te steunen; — meer steun voor de werkzaamheden van relevante internationale organisaties, waarbij de Commissie er in het bijzonder op let dat de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) de nodige steun krijgt voor de ontwikkeling van internationaal overeengekomen testrichtsnoeren; — nagaan hoe hormoonontregelende stoffen kunnen worden opgenomen in het bestaande internationale systeem voor de indeling van chemische stoffen. Daardoor zou de vaststelling van hormoonontregelende stoffen wereldwijd worden geregeld (vergelijkbaar met de bestaande indeling in gevarenklassen van o.a. mutagene en kankerverwekkende agentia en voor de voortplanting giftige stoffen); — een alles-in-één-webportaal over hormoonontregelende stoffen om burgers, ondernemingen en belanghebbenden te informeren over dit onderwerp. Aangezien er binnen Europa verschillende niveaus van informatie en bewustmaking bestaan worden de lidstaten aangemoedigd om specifieke campagnes op te zetten, met bijzondere aandacht voor kwetsbare groepen.

4. Algemene opmerkingen

4.1. Het EESC is ingenomen met de mededeling van de Commissie over hormoonontregelende stoffen. Het EESC acht het met name noodzakelijk dat een volledige geschiktheidscontrole van de huidige wetgeving wordt uitgevoerd, met inbegrip van de sociale en economische impact, om de werkelijke stand van zaken in kaart te brengen. Een totaalaanpak is van cruciaal belang om een langetermijnstrategie ( 11 ) te ondersteunen waarmee hormoonontregelende stoffen op coherente, consistente en wetenschappelijke wijze kunnen worden aangepakt.

4.2. voorzorgsbeginsel , in overeenstemming met de reeds goedgekeurde bepalingen over biociden en pesticiden Het EESC is het met de Commissie eens dat hormoonontregelende stoffen bijzonder zorgwekkend zijn. Daarom steunt het EESC het voorstel voor een samenhangend wetgevingskader en een geharmoniseerd gebruik van het, in overeenstemming met de reeds goedgekeurde bepalingen over biociden en pesticiden ( 12 )

4.3. bisfenol A ”, die in verschillende sectoren worden gebruikt als additieven, op zeer uiteenlopende wijze worden behandeld. Daarom is het belangrijk om het wetenschappelijk beginsel „ één stof, één toxicologie ”in acht te nemen Het EESC is van mening dat de samenhang van het nieuwe wetgevingskader de grootste uitdaging voor de EU zal zijn, omdat verschillende stoffen, zoals „”, die in verschillende sectoren worden gebruikt als additieven, op zeer uiteenlopende wijze worden behandeld. Daarom is het belangrijk om het wetenschappelijk beginsel „”in acht te nemen ( 13 ) . Dit betekent dat de criteria op grond waarvan een stof als hormoonontregelend wordt bestempeld, consistent en coherent moeten zijn op alle regelgevingsgebieden in de EU. Zelfs indien uitzonderingen mogelijk zijn, moeten de regelgevingsbesluiten in het algemeen coherent en gecoördineerd zijn. Last but not least zou de nieuwe strategie onder de sectoroverschrijdende werkingssfeer van Reach kunnen vallen, om de consistentie te waarborgen.

4.4. In de nieuwe context moet het governancemechanisme op wetenschappelijke inzichten worden gebaseerd om de transparantie voor burgers en belanghebbenden te waarborgen. Daarom is het belangrijk een toereikend budget vast te stellen om openbaar en onafhankelijk onderzoek te ondersteunen. Het EESC is van mening dat gemeenschappelijke wetenschappelijke criteria en/of methoden op basis van onafhankelijke onderzoeksgegevens de O&I-activiteiten en de productie van de Europese industrie kunnen ondersteunen en stimuleren.

4.5. Het verbieden of beperken van bepaalde stoffen of producten wanneer op plausibele wijze kan worden aangetoond dat het hormoonontregelaars zijn, kan aanzienlijke gevolgen hebben voor bedrijven en werkplekken. Daarom zou de Commissie in een specifiek financieel mechanisme moeten voorzien om de overgang naar een duurzamere productie te ondersteunen, zowel voor ondernemingen, om hun productietechnieken en -mechanismen te innoveren, als voor werknemers, om hun vaardigheden te verbeteren ( 14 )

4.6. Onafhankelijk onderzoek is van cruciaal belang om onze kennis over hormoonontregelende stoffen te verbeteren en aan te vullen. Het EESC merkt op dat in het voorstel van de Commissie niets wordt gezegd over de exacte begroting voor onderzoek en innovatie op het gebied van hormoonontregelende stoffen in het programma Horizon Europa. Het beveelt aan dat deze begroting niet lager mag zijn dan de huidige begroting in het kader van Horizon 2020.

4.7. Het EESC is het eens met het voorstel van de Commissie als het gaat over investeringen in onderzoek en innovatie, maar is van mening dat een aantal andere terreinen de komende jaren van cruciaal belang zullen zijn en derhalve moeten worden gefinancierd: a) de vroegtijdige opsporing van hormoonontregelende stoffen. Volgens de WHO zijn er meer dan 800 potentieel hormoonontregelende stoffen (15). Vanwege het brede gebruik ervan is het van belang te investeren in het versnellen van wetenschappelijke identificatietechnieken en mechanismen voor gegevensanalyse (met het oog op een betere interpretatie van de bestaande gegevens); b) het aanwijzen van veilige alternatieve stoffen en methoden. De nieuwe aanpak van de Europese Commissie zou tot de ontdekking van veel nieuwe hormoonontregelende stoffen kunnen leiden. Sommige van deze stoffen zijn bijzonder nuttig in veel productiesectoren en daarom is het van belang te investeren in onderzoek naar veilige alternatieven en veilige productiemethoden. Het ontbreken van gegevens betekent niet dat een stof veilig is, en daarom is het belangrijk dat het wetenschappelijk onderzoek wordt uitgebreid. Er moet worden gestreefd naar uitbreiding van de lijst van beoordeelde stoffen, en er moet niet alleen maar worden gefocust op stoffen die reeds op grote schaal getest zijn; c) herstel van het milieu. Zodra bij een nieuwe stof op plausibele wijze is vastgesteld dat het om een hormoonontregelende stof gaat, is het belangrijk om een specifieke procedure toe te passen voor de risicobeoordeling en het beheer van dergelijke stoffen in het milieu, zodat indien nodig (met name vanwege de persistentie) een specifieke strategie voor milieuherstel kan worden uitgestippeld.

4.8. Het EESC steunt het voorstel voor een jaarlijkse vergadering van belanghebbenden. Wel is het van mening dat de dialoog tussen de belanghebbenden en de Europese Commissie een permanente, gestructureerde vorm van informatie-uitwisseling en overleg moet omvatten om echt doeltreffend te zijn. Het EESC wil graag deelnemen en bijdragen aan de jaarlijkse vergadering.

4.9. Hormoonontregelende stoffen en persistente organische verontreinigende stoffen (POP’s) zijn verschillende stoffen en hebben verschillende effecten op mens en milieu, maar zijn even gevaarlijk voor de gezondheid en onbekend bij de burgers. Aangezien de EU-strategie inzake POP’s verschillende gelijkenissen vertoont met de mededeling van de Commissie over hormoonontregelende stoffen, stelt het EESC voor deze strategieën met een vergelijkbare aanpak te ontwikkelen om het politieke en wetenschappelijke proces te versterken. In overeenstemming met het EESC-advies NAT/719 over de herschikking van POP’s, verzoekt het EESC om bijzondere aandacht te besteden aan hormoonontregelende stoffen in de brede bewustmakingscampagne over POP’s, die door de Commissie op EU-niveau moet worden georganiseerd. Ook herhaalt het EESC zijn aanbeveling om een open databank voor POP’s en hormoonontregelende stoffen op te richten, wat een nuttig instrument kan zijn voor bedrijven en consumenten.

5. Bijzondere opmerkingen

5.1. Het EESC beschouwt de mededeling van de Commissie als een belangrijke stap in de richting van een betere bescherming van de gezondheid van de burgers door een duurzamer productiesysteem vast te stellen. Het is echter van mening dat deze strategie nog moet worden aangevuld met een realistisch actieplan waarin doelstellingen en termijnen zijn vastgelegd.

5.2. Een goed ontworpen circulaire economie, met een specifieke focus op secundaire grondstoffen ( 16 ) , zou een instrument kunnen worden om de blootstelling van EU-burgers aan hormoonontregelende stoffen tot een minimum te beperken. Het Comité is van mening dat het voorstel van de Commissie duidelijk en strikt moet worden gekoppeld aan de huidige wetgeving die is ontwikkeld in het kader van het 7e milieuactieprogramma ( 17 ) en de andere cruciale beleidsinitiatieven op het gebied van duurzaamheid, zoals het actieplan voor de circulaire economie en de strategie voor kunststoffen, die de productie van giftige producten wil uitsluiten. Dit is een zeer gevoelige kwestie, met name wat betreft de cocktaileffecten die ziekten bij de mens veroorzaken en schadelijk zijn voor het milieu.

5.3. Het EESC moedigt de Commissie aan om het voorstel voor een openbare raadpleging over hormoonontregelende stoffen nauwkeuriger te omschrijven. Het is ervan overtuigd dat het maatschappelijk middenveld zelf, meer dan individuele personen, een belangrijke rol kan spelen, met name omdat specifieke kennis en ervaring nodig zijn om nuttige, betrouwbare en wetenschappelijk onderbouwde adviezen te kunnen geven ( 18 )

5.4. Het EESC is er vast van overtuigd dat iedere Europese strategie inzake hormoonontregelaars een internationale dimensie moet hebben en op internationaal niveau moet worden wordt ontwikkeld om de gezondheid van de burgers doeltreffend te beschermen tegen potentieel onveilige producten uit derde landen. Daarom steunt het EESC het voorstel van de Commissie voor een meer proactieve rol van de EU op mondiaal niveau en om de OESO te helpen de tests te verbeteren. Het EESC is bovendien van mening dat de EU de duurzaamheid en de handhaving van bepalingen inzake hormoonontregelende stoffen in bilaterale en multilaterale handelsovereenkomsten moet bevorderen. In dit verband zou de EU kunnen samenwerken met de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en het Milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP) om een mondiale overeenkomst inzake hormoonontregelende stoffen te ondertekenen, zoals zij reeds heeft gedaan voor POP’s (het Verdrag van Stockholm). Deze zou kunnen worden gebaseerd op de bestaande VN-lijst van geconstateerde of potentieel hormoonontregelende stoffen ( 19 ) . Deze initiatieven zullen ook nuttig zijn om een gelijk speelveld te creëren en het Europese productiemodel te beschermen tegen oneerlijke concurrentie ( 20 )

5.5. open strategie van de Commissie en is van mening dat het maatschappelijk middenveld een cruciale rol kan spelen bij de ontwikkeling van nationale bewustmakingscampagnes, om een breder publiek te informeren over de activiteiten die de EU onderneemt om de gezondheid van de burgers te beschermen. Er moet een doeltreffende bewustmakingscampagne worden gevoerd, om te beginnen op scholen, om de risico’s van blootstelling aan hormoonontregelende stoffen te verminderen en veilig gedrag te bevorderen Het EESC staat achter devan de Commissie en is van mening dat het maatschappelijk middenveld een cruciale rol kan spelen bij de ontwikkeling van nationale bewustmakingscampagnes, om een breder publiek te informeren over de activiteiten die de EU onderneemt om de gezondheid van de burgers te beschermen. Er moet een doeltreffende bewustmakingscampagne worden gevoerd, om te beginnen op scholen, om de risico’s van blootstelling aan hormoonontregelende stoffen te verminderen en veilig gedrag te bevorderen ( 21 ) . Het EESC pleit er met name voor dat de initiatieven op het gebied van onderwijs en opleiding worden geharmoniseerd en als onderdeel van dezelfde strategie worden beschouwd, in het kader van het streven naar levenslang leren. Voorts is het EESC van mening dat specifieke opleidingscursussen verplicht en beschikbaar zouden moeten zijn voor alle Europese werknemers die via hun baan rechtstreeks of onrechtstreeks in contact komen met hormoonontregelende stoffen ( 22 )

Brussel, 21 maart 2019. De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Luca JAHIER

(1) Verordening (EU) nr. 528/2012 van het Europees Parlement en de Raad (PB L 167 van 27.6.2012, blz. 1); Verordening (EG) nr. 1107/2009 van het Europees Parlement en de Raad (PB L 309 van 24.11.2009, blz. 1).

(2) ECHA-website. https://chemicalsinourlife.echa.europa.eu/endocrine-disrupters-and-our-health. Volgens de algemeen erkende WHO-definitie van 2002 (WHO-IPCS) worden hormoonontregelende chemische stoffen omschreven als „exogene stoffen of mengsels van stoffen die een of meer functies van het hormoonsysteem verstoren en als gevolg daarvan schadelijke gezondheidseffecten veroorzaken in een intact organisme of het nageslacht of (deel)populaties daarvan”.

(3) COM(1999) 706.

(4) World Health Organization, State of the Science of Endocrine Disrupting Chemicals, 2012, blz. VII-XII.

(5) https://www.unenvironment.org/explore-topics/chemicals-waste/what-we-do/emerging-issues/scientific-knowledge-endocrine-disrupting

(6) Verordening (EG) nr. 1107/2009; Verordening (EU) nr. 528/2012; Verordening (EG) nr. 1907/2006 van het Europees Parlement en de Raad (PB L 396 van 30.12.2006, blz. 1); Verordening (EU) 2017/745 van het Europees Parlement en de Raad (PB L 117 van 5.5.2017, blz. 1); Richtlijn 2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad (PB L 327 van 22.12.2000, blz. 1).

(7) Verordening (EG) nr. 1935/2004 van het Europees Parlement en de Raad (PB L 338 van 13.11.2004, blz. 4); Verordening (EG) nr. 1223/2009 van het Europees Parlement en de Raad (PB L 342 van 22.12.2009, blz. 59); Richtlijn 2009/48/EG van het Europees Parlement en de Raad (PB L 170 van 30.6.2009, blz. 1); Richtlijn 98/24/EG van de Raad (PB L 131 van 5.5.1998, blz. 11); Richtlijn 2004/37/EG van het Europees Parlement en de Raad (PB L 158 van 30.4.2004, blz. 50).

(8) „Hormoonontregelaars zijn exogene stoffen of mengsels van stoffen die een of meer functies van het hormoonsysteem verstoren en als gevolg daarvan schadelijke gezondheidseffecten veroorzaken in een intact organisme of het nageslacht of (deel)populaties daarvan.”

(9) Gegevens van de Europese Commissie.

(10) COM(2018) 435 final en COM(2018) 436 final — zie met name in de tweede pijler „Wereldwijde uitdagingen en industrieel concurrentievermogen”, het cluster „Gezondheid”(met een voorgesteld budget van 7,7 miljard EUR) en de niet-nucleaire eigen acties van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (met een voorgesteld budget van 2,2 miljard EUR).

(11) EESC-advies over de drinkwaterrichtlijn (PB C 367 van 10.10.2018, blz. 107) EESC-advies over EU-maatregelen om de naleving van de milieuwetgeving en milieugovernance te verbeteren (PB C 283 van 10.8.2018, blz. 83); EESC-advies over het huidige systeem voor de voedselveiligheid en voedselzekerheid in de EU en mogelijkheden tot verbetering (PB C 268 van 14.8.2015, blz. 1); EESC-advies over de veiligheid van speelgoed (PB C 77 van 31.3.2009, blz. 8); EESC-advies over de bijdrage van het maatschappelijk middenveld aan de ontwikkeling van een alomvattend voedselbeleid in de EU (PB C 129 van 11.4.2018, blz. 18).

(12) Verordening (EU) nr. 528/2012; Verordening (EG) nr. 1107/2009; EESC-advies over biociden (PB C 347 van 18.12.2010, blz. 62).

(13) „Scientific principles for the identification of endocrine-disrupting chemicals: a consensus statement”, Solecki, 2017. https://link.springer.com/article/10.1007/s00204-016-1866-9

(14) EESC-advies over de bescherming van werknemers tegen de risico’s van blootstelling aan carcinogene of mutagene agentia op het werk (PB C 288 van 31.8.2017, blz. 56); EESC-advies over persistente organische verontreinigende stoffen (herschikking) (PB C 367 van 10.10.2018, blz. 93).

(15) Volgens TEDX (the Endocrine Data Exchange) omvat deze lijst meer dan duizend stoffen.

(16) EESC-advies over het snijvlak van chemicaliën-, product- en afvalwetgeving (PB C 283 van 10.8.2018, blz. 56).

EESC-advies over de strategie voor kunststoffen in een circulaire economie, met inbegrip van maatregelen inzake zwerfvuil op zee (PB C 283 van 10.8.2018, blz. 61).

(17) Besluit nr. 1386/2013/EU van het Europees Parlement en de Raad (PB L 354 van 28.12.2013, blz. 171).

(18) EESC-advies over persistente organische verontreinigende stoffen (herschikking) (PB C 367 van 10.10.2018, blz. 93).

(19) In augustus 2018 heeft de VN een lijst gepubliceerd van 45 chemische stoffen of groepen van chemische stoffen die als hormoonontregelaars of potentiële hormoonontregelaars zijn aangemerkt na een grondige wetenschappelijke beoordeling op basis van de WHO/IPCS 2002-definities van hormoonontregelaars en potentiële hormoonontregelaars. Helaas maakt het ontbreken van een internationaal verdrag inzake hormoonontregelende stoffen het niet mogelijk om een internationale procedure vast te stellen ter bescherming van de gezondheid van mens en dier tegen blootstelling aan dergelijke stoffen. https://www.unenvironment.org/explore-topics/chemicals-waste/what-we-do/emerging-issues/scientific-knowledge-endocrine-disrupting

(20) EESC-advies over de transitie naar een duurzamere Europese toekomst (PB C 81 van 2.3.2018, blz. 44).

(21) E.g. Decalog for citizens on EDs. http://old.iss.it/inte/index.php?lang=2&id=289&tipo=29

(22) EESC-advies over persistente organische verontreinigende stoffen (herschikking) (PB C 367 van 10.10.2018, blz. 93).