Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Werkdocument van de diensten van de Commissie getiteld 'De externe aspecten van de economische en monetaire Unie'"

(98/C 157/16)

Op 13 mei 1997 heeft de Europese Commissie besloten, overeenkomstig artikel 198 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het werkdocument van de diensten van de Commissie getiteld "De externe aspecten van de economische en monetaire Unie".

De Afdeling voor economische, financiële en monetaire vraagstukken, die belast was met de voorbereidende werkzaamheden, heeft haar advies op 10 maart 1998 goedgekeurd. Rapporteur was de heer R. Pelletier.

Tijdens zijn 353e Zitting van 25 en 26 maart 1998 (vergadering van 26 maart) heeft het Comité het volgende advies uitgebracht, dat met 63 stemmen vóór, 19 stemmen tegen, en bij 19 onthoudingen werd goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. In bovengenoemd werkdocument, dat na langdurig voorbereidend onderzoek en overleg in april 1997 is gepubliceerd, schetst de Commissie haar eerste denkbeelden over de toekomstige rol en positie van de euro binnen het internationale geldstelsel.

1.2. De Commissie verdient alle lof voor haar synthese van de zeer complexe problemen i.v.m. de betrekkingen tussen de economische en monetaire Unie en de rest van de wereld.

1.3. De Commissie analyseert de internationale gevolgen van de overschakeling op de euro. Achtereenvolgens kijkt zij naar het economische gewicht van de euro-zone binnen de wereldeconomie, de problemen in verband met de overgang, het verband tussen de economische politiek en de wisselkoers van de euro, en tot slot de positie van Europa als internationale partner.

1.4. Op een aantal punten formuleert de Commissie geen voorstellen, maar beperkt zij zich tot een beschrijving van de problemen zonder stelling te nemen. Daarmee opent zij een discussie die van fundamentele betekenis zal zijn voor het monetaire evenwicht in de wereld, aangezien de euro voorbestemd is om naast de dollar een cruciale internationale rol te spelen.

1.5. De inspanningen die de Commissie zich getroost om de euro te propageren, moeten zeker nog worden bevestigd door verdergaande technisch onderzoek, waarbij een antwoord zal moeten worden gevonden op de problemen die de Economische Commissie van de Verenigde Staten (), het Internationaal Monetair Fonds (), de OESO en diverse gezaghebbende economische onderzoeksinstituten in de Europese Unie () hebben gesignaleerd; de Commissie gaat aan deze problemen voorbij of beschouwt deze slechts als elementen van de steeds levendiger wordende discussie in internationale kring.

2. Ten geleide

2.1. Het Comité heeft zich al meermaals uitgesproken over de monetaire en economische problemen in verband met de invoering van de gemeenschappelijke munt, onder meer in zijn advies van oktober 1995 over het "Groenboek betreffende de wijze van invoering van één munteenheid" (). In dat advies onderstreepte het dat het zijn plicht was, en ook de plicht van de EU-autoriteiten in het algemeen, om de situatie met realiteitszin te beoordelen. Onderhavig advies is op hetzelfde uitgangspunt gebaseerd en heeft vooral tot doel om het Economisch en Sociaal Comité een bijdrage te laten leveren aan de discussie, maar niet om de reeds aan de invoering van een gemeenschappelijke munt betuigde steun te heroverwegen. Het gaat er in de praktijk om vragen te formuleren en problemen te signaleren, zonder in dit stadium al oplossingen aan te dragen.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Deel A van het Commissiedocument geeft een overzicht van de belangrijkste economische indicatoren aan de hand waarvan het gewicht van de euro-zone in de wereldeconomie, met name ten opzichte van de Verenigde Staten en Japan, kan worden geëvalueerd. Duidelijk blijkt dat deze nieuwe zone, indien zij zich uitstrekt tot alle lid-staten, een economisch en commercieel gewicht zal hebben dat te vergelijken is met dat van de Verenigde Staten. Voorts zal de totstandbrenging van de EMU al snel tot het ontstaan van een van de grootste markten voor staatspapier in de wereld leiden.

3.2. In dit stadium van de monetaire Unie is het evenwel zaak, de door de Commissie gemaakte vergelijking wat te nuanceren: de Europese Unie is samengesteld uit qua economische structuur zeer uiteenlopende lidstaten (de verschillen qua BBP per capita variëren van 1 tot 4) met uiteenlopende uitgangspunten betreffende het functioneren van hun volkshuishoudingen (overheidsinmenging, belastingstelsel, enz.) en uiteenlopende sociale verhoudingen, terwijl landen als de Verenigde Staten of Japan, ondanks significante regionale verschillen, over hun gehele grondgebied door een grotere homogeniteit worden gekenmerkt.

3.3. De opmerkingen over de positie van de euro-zone binnen de wereldeconomie in vergelijking met die van de Verenigde Staten of Japan zijn weliswaar nuttig als referentiekader voor de bevolking, maar zijn gebaseerd op technisch onvoldoende onderbouwde uitspraken, omdat zij een vereenvoudigd beeld geven van de complexe gegevens i.v.m. de internationale verhoudingen en het relatieve gewicht van concurrerende volkshuishoudingen.

3.4. Hoewel begrip kan worden opgebracht voor de aanpak van de Commissie bij het definiëren van de euro-zone - het Economisch en Sociaal Comité staat immers volledig achter de wens van de Commissie dat alle vijftien lid-staten deelnemen aan de economische en monetaire Unie - gaat het voor een op de toekomst gerichte analyse wel wat ver om te veronderstellen dat de euro-zone de gehele Europese Unie zal omvatten, alleen maar om iedere mogelijke speculatie omtrent het aantal initiële deelnemers () te voorkomen. Beter was het geweest als de Commissie een analyse met variabele scenario's had gepresenteerd.

3.5. Het is immers nu al bekend dat vier landen van de economische Unie in 1999 nog niet zullen deelnemen aan de monetaire Unie, ofwel omdat zij vooralsnog niet willen, ofwel omdat niet aan de economische en monetaire voorwaarden van het Verdrag van Maastricht is voldaan. Deze onzekerheid omtrent het aantal "in's" beperkt de betekenis van het werkdocument van de Commissie: weliswaar mag men stellen dat de niet-deelnemende landen sterk afhankelijk zullen zijn van de euro-zone als gevolg van de regels waaraan zij zullen zijn onderworpen en de invloed die van de zone zal uitgaan op het voeren van hun monetair en wisselkoersbeleid, maar het is onjuist te beweren dat er één beleid op deze gebieden zal worden gevoerd door de vijftien landen.

3.6. Evenmin is zeker, ofschoon het wel denkbaar is, dat de spanningen tussen de Europese valuta's zullen verdwijnen. Indien echter van volledige convergentie sprake is, zoals in het geval van Denemarken, indien de convergentie-inspanningen op geloofwaardige wijze worden voortgezet, zoals in het geval van Griekenland, en indien de politieke wil aanwezig is om op korte termijn tot de euro-zone toe te treden - er zijn steeds meer tekenen die in die richting wijzen, ook in het Verenigd Koninkrijk -, dan zullen er nog maar heel weinig motieven zijn voor spanningen en arbitragemogelijkheden. Overigens zal het bestaan van "in"- en "out"-valuta's vrijwel dagelijks voor arbitragemogelijkheden tussen deze munten op de deviezenmarkt zorgen ().

3.7. De financiële markten van de euro-zone

3.7.1. De Commissie onderstreept terecht de nieuwe dimensie van de financiële markt, o.m. door de totstandkoming van één van de grootste markten voor staatspapier ter wereld, alhoewel nationale obligaties hun specifieke kenmerken zullen behouden.

3.7.2. Het Comité had graag gezien dat de Commissie op een aantal door hem essentieel geachte punten explicieter was geweest. Met name op de volgende punten dient meer duidelijkheid te komen:

- de belemmeringen voor een werkelijke integratie van de markt als gevolg van de uiteenlopende belastingstelsels en het risico dat besparingen zich massaal verplaatsen naar de landen in de euro-zone met het gunstigste belastingregime;

- het risico dat de toepassing van regelingen voor verplichte reserves in de deelnemende landen voordelen opleveren voor de niet-deelnemende landen, die in een later stadium, nadat zij een belangrijk marktaandeel voor zichzelf in de wacht hebben gesleept, tot de EMU zouden kunnen toetreden;

- de gevolgen van eengemaakte monetaire en financiële markten voor de respectieve positie van de huidige financiële centra; de onvermijdelijk geachte vermindering van het aantal effectenbeurzen en centra voor financiële transacties doet de vraag rijzen wat de toekomst is van bepaalde nationale financiële centra (); er zijn 32 beurzen in de Unie, tegen 8 in de Verenigde Staten.

3.7.3. In dit voor advies aan het Comité voorgelegde werkdocument van de Commissie worden de externe aspecten van de euro behandeld, maar de Commissie zou er goed aan doen om ook een specifieke mededeling aan de gevolgen van de monetaire Unie voor de financiële markten te wijden.

3.8. Internationalisering van de euro

3.8.1. De Commissie is van oordeel dat het internationale gebruik van de euro, ook door bedrijven in derde landen die handel drijven met de euro-zone, zich zal ontwikkelen en dat de euro in transacties buiten de euro-zone zelfs zal uitgroeien tot transactievaluta.

3.8.2. Voorts is de Commissie van mening dat, gelet op het feit dat het financieel en monetair beleid van de lid-staten op stabiliteit is gericht, het gebruik van de euro als reservevaluta, zowel door de economische subjecten als door de centrale banken, bevorderd zou moeten worden.

3.8.3. Hoewel de Commissie dat niet met zoveel woorden zegt, acht zij het toch mogelijk dat op termijn de rol van de dollar op het gebied van internationale beleggingen, voor een deel althans, wordt overgenomen door de euro.

3.8.4. Deze gedachte, die prominent aanwezig is in alle aan de bevordering van de euro gewijde literatuur, verdient enige nadere analyse:

3.8.4.1. De rol die de dollar speelt in de door de centrale banken aangehouden activa is niet zozeer het resultaat van een keuze, maar vooral van een verplichting, enerzijds als gevolg van het Amerikaanse handelstekort en de tekortschietende besparingen in dat land, en anderzijds als gevolg van het feit dat de centrale banken hun dollars onmogelijk op de wisselmarkten kunnen verkopen zonder een sterke daling van de dollar te veroorzaken. Het voorbeeld van Japan dat - als "tegenprestatie" voor zijn handelsoverschot ten opzichte van de Verenigde Staten - overspoeld is met Amerikaans staatspapier, spreekt in dit verband boekdelen.

3.8.4.2. Ook de wijdverspreide gedachte dat de status van reservevaluta alleen maar voordelen heeft, moet worden genuanceerd. Indien de euro door zijn intrinsieke kwaliteiten een gewilde valuta wordt, dan zal dat betekenen dat zijn waarde op de deviezenmarkten hoog zal zijn, met name ten opzichte van belangrijke concurrerende munten als de dollar en de yen.

3.8.4.3. Er wordt maar zelden gewezen op de handicap die een overgewaardeerde euro op de deviezenmarkten zou betekenen voor het bedrijfsleven in de euro-zone. Het Economisch en Sociaal Comité zou graag zien dat deze kwestie grondig wordt geanalyseerd (). Een onderwaardering zou overigens net zo erg zijn als een overwaardering. Wellicht zou het gehele internationale geldstelsel ingrijpend moeten worden hervormd. Dollar en yen hebben enorme koersschommelingen te zien gegeven, en dat zou de euro ook wel eens kunnen overkomen. Positief in de Monetaire Unie is in ieder geval dat de externe afhankelijkheid van de lid-staten sterk zal verminderen aangezien het leeuwendeel van de handel tussen de deelnemende landen in euro's zal luiden. De externe waarde van de euro zal dus een veel minder groot probleem zijn dan tot nog toe b.v. de externe waarde van de Franse frank voor Frankrijk, of de externe waarde van de Belgische frank voor België.

3.8.4.4. De Commissie gaat in punt 10, helaas maar kort, in op een voor het voeren van monetair beleid fundamenteel probleem, nl. hoe greep kan worden gekregen op monetaire aggregaten waarvan de ontwikkeling door besluiten van externe actoren wordt beïnvloed.

3.8.4.5. De ontwikkeling van de internationale rol van de euro zal logischerwijs ook tot gevolg hebben dat buiten de zone - zoals dat ook is gebeurd met de zgn. eurodollars - euro-deposito's worden aangehouden die als basis dienen voor kredietverlening zonder dat de Europese Centrale Bank of een andere toezichthoudende autoriteit kan ingrijpen om de omvang ervan aan banden te leggen.

3.8.4.6. Het zou wenselijk zijn dat de Commissie en het Europees Monetair Instituut uitvoerig onderzoek doen naar de risico's die ontstaan wanneer de monetaire aggregaten en dus de euro-geldhoeveelheid minder goed kunnen worden beheerst ().

4. Problemen in verband met de overgang - Deel B

4.1. De Commissie onderstreept dat de middellange- en lange-termijnvooruitzichten voor de positie van de euro binnen het internationale geldstelsel weliswaar gunstig zijn, maar dat er niettemin een aantal problemen zijn in verband met de overgangsperiode. Hierbij moet worden gedacht aan het risico van een periode van instabiliteit van de wisselkoersen tussen de euro en andere grote munten alsook aan de mogelijkheid dat de euro-koers eventueel gaat afwijken van het adequaat geachte niveau. In het huidige internationale geldstelsel is dit uiteraard een reëel risico, dat evenwel niet samenhangt met de overgang op de euro in Europa. Wel is het zo dat de externe waarde van de euro van veel minder centraal belang zal zijn voor de Europese volkshuishoudingen dan de externe waarde van de valuta's van de deelnemende landen in de huidige situatie. Dat is een hele stap vooruit.

4.2. De Commissie geeft aan dat deze instabiliteit al zou kunnen optreden vóór 1 januari 199 of gedurende de overgangsperiode om de volgende belangrijke redenen:

- de inschatting van de economische subjecten dat de Europese Centrale Bank in de toekomst een strak monetaire beleid zal moeten volgen;

- een minder streng begrotingsbeleid bij de afzonderlijke lid-staten;

- een te grote dollarvoorraad bij de centrale banken;

- onvoorspelbaarheid van verschuivingen in beleggingsportefeuilles na invoering van de euro.

4.3. Ten aanzien van de eerste drie punten komt de Commissie met geruststellende argumenten, maar zij geeft toe dat het gedrag van de beleggers gedurende de overgangsperiode veel minder goed te voorspellen is.

4.3.1. In het licht van de door de Commissie verrichte analyse kan men zich een scenario voorstellen waarbij de initiële koers van de euro wordt vastgesteld op een niveau dat aanmerkelijk afwijkt van het niveau dat zou stroken met de "fundamentals" van de Europese volkshuishouding in al haar diversiteit.

4.3.2. De Europese Centrale Bank zou namelijk gedwongen kunnen zijn om een té strak monetair beleid te voeren en haar beleningsrente op te trekken als reactie op financiële markten die, als gevolg van het in een aantal landen gevolgde beleid, een sceptisch gedrag aan de dag zouden leggen tegenover het streven naar prijsstabiliteit. Tijdens de overgangsperiode moet dus absoluut worden voorkomen dat de geloofwaardigheid van de Europese Centrale Bank wordt aangetast.

4.4. De door de Europese centrale banken aangehouden dollartegoeden vertonen nu al een belangrijk overschot maar zouden volstrekt bovenmatig kunnen worden, enerzijds omdat de behoefte aan monetaire reserves zal afnemen als gevolg van de vaste pariteiten tussen de aan de euro deelnemende munten, en anderzijds omdat in andere dan in euro luidende financiële en commerciële transacties snel zullen afnemen aangezien twee derde van de handel intracommunautair is.

4.4.1. Bij een zeer gunstige opbrengst/risico-verhouding voor de euro, ondersteund door een grotere marktliquiditeit, zullen beleggers meer euro-activa willen aantrekken.

4.5. De rol van de Europese Centrale Bank zal dus van doorslaggevend belang zijn en het risico van een te sterke euro of door de Europese Centrale Bank opgelegde hoge rentetarieven om tot een harde euro te komen, mogen niet worden onderschat.

4.6. Andere onzekerheden die speculatie kunnen voeden, hangen samen met de toekomstige externe waarde van de euro ten opzichte van andere munten. Deze waarde hangt af van de economische capaciteit van de deelnemende landen en van het vertrouwen van de beleggers in de Europese Centrale Bank. Iedere monetaire hergroepering gaat gepaard met onzekerheden, hetgeen op de financiële markt vertaald wordt in een hogere risicopremie.

4.7. Het gevaar van turbulentie als gevolg van massale speculatieve operaties is wel degelijk aanwezig, ondanks alle geruststellende uitspraken van de monetaire autoriteiten en de inzichten van gezaghebbende financiële kringen. Hoewel de omstandigheden thans niet te vergelijken zijn met die in september 1992, zouden de monetaire autoriteiten wel eens de grootste mogelijke moeite kunnen hebben om greep te krijgen op abnormale speculatieve bewegingen tegen een of meer valuta's. Aan een vergelijking tussen stroom- en voorraadgrootheden kleven weliswaar altijd bezwaren, maar beseft moet worden dat op de deviezenmarkten dagelijks bedragen van naar schatting ca. 1 300 miljard dollar omgaan. Dit bedrag varieert aanzienlijk van dag tot dag, en hierop moet in verband met intraday-transacties een verminderingscoëfficiënt worden toegepast. Maar zelfs dit duidelijk lagere bedrag overschrijdt het totaal van de monetaire reserves van de Europese centrale banken [door het IMF geschat op 350 miljard dollar ()] verre. De omvang van de transacties op de deviezenmarkt zal door het verdwijnen van de nationale valuta's in de euro-zone wel verminderen, maar deze markt wordt gedomineerd door dollartransacties, en dat zal in de toekomst ook zo blijven.

4.8. Ondanks het feit dat de fundamentele economische indicatoren een duidelijke convergentie te zien geven, zal de euro-zone vooralsnog wellicht niet immuun zijn voor de turbulenties van de internationale deviezenmarkt. De spanningen die de fluctuaties van de dollar in het Europees Monetair Stelsel hebben teweeggebracht, zullen zich verplaatsen naar de euro. Weliswaar zal de Europese Centrale Bank hiertegen beter bestand zijn dan het geval is in het huidige systeem van overleg en wederzijdse bijstand tussen de centrale banken, maar dit betekent nog niet dat de verstorende effecten van het systeem van vlottende wisselkoersen werkelijk geheel tot het verleden zullen behoren ().

4.9. Het zou onvoorzichtig zijn om de mogelijkheid van een divergerende ontwikkeling van de koers van de euro en die van de valuta's van de EU-landen die niet aan de euro-zone deelnemen, uit te sluiten. In dit verband is het weinig zinvol, ter illustratie van dit risico het begrip competitieve evaluatie in de discussie te brengen.

4.10. Hoewel de spilkoersen in de afgelopen jaren in toenemende mate convergeren en een grote stabiliteit aan de dag leggen, kan toch niet worden uitgesloten dat de marktdruk zo groot wordt dat deze met interventies van de Europese Centrale Bank en de geassocieerde nationale centrale banken niet kan worden beheerst. Het Europees Monetair Instituut is zich bewust van dit risico, maar meent zich hiertegen via het rente-instrument en interventies op de deviezenmarkt met succes te weer te kunnen stellen.

4.11. De hiervan uitgaande dreiging op de cohesie van de economische en monetaire Unie mag evenwel niet worden onderschat. Deze cohesie zou namelijk niet bestand zijn tegen grote uit ongeordende wisselkoersaanpassingen voortkomende verschillen tussen de concurrentieverhoudingen. Deze materie moet volgens het Economisch en Sociaal Comité verder worden onderzocht.

4.12. Er zou ook moeten worden gekeken naar de gevolgen van de euro-zone voor de geplande uitbreiding van de Europese Unie naar Midden- en Oost-Europa. Het is namelijk moeilijk voorstelbaar dat deze landen binnen het voor de uitbreiding voorziene tijdschema al kunnen toetreden tot de euro-zone.

4.12.1. In een aanvullende analyse zou tegelijkertijd moeten worden onderzocht in hoeverre deze landen eventueel concurrentievoordelen kunnen putten uit de zwakheid van hun munt ten opzichte van de euro.

4.13. Het Comité is de spreekbuis van sociaal-economische partners, burgers en bedrijfsleven in de Europese Unie: het is absoluut zaak dat de monetaire autoriteiten concrete maatregelen uitwerken en nemen om te voorkomen dat de hierboven geschetste pessimistische scenario's werkelijkheid kunnen worden. Uiteraard is het niet nodig dat deze maatregelen uitvoerig worden aangekondigd (speculanten zouden onmiddellijk klaar staan met de nodige tegenmaatregelen). Het volstaat wanneer de markt weet dat deze maatregelen er zijn en dat deze, mochten zij onverhoopt noodzakelijk blijken, ook doeltreffend zullen werken.

4.14. Het is bepaald geen eenvoudige zaak om doeltreffende maatregelen te nemen die het vrije kapitaalverkeer en de vrijheid van (financiële) dienstverlening niet beperken. Evenmin lijkt het mogelijk om alleen de Europese markt beperkingen op te leggen, aangezien dit een concurrentienadeel zou betekenen ten opzichte van niet-Europese markten. De enige concrete maatregel die kan worden genomen, is, verder te gaan met het voeren van orthodox monetair en begrotingsbeleid: speculatie komt doorgaans pas op gang wanneer onevenwichtigheden, onsamenhangendheid of contradicties worden vastgesteld in het monetair, fiscaal en begrotingsbeleid van sommige lid-staten. De te nemen maatregelen zouden er daarom vooral op moeten zijn gericht, m.b.t. de tenuitvoerlegging van de noodzakelijke maatregelen tot nauwkeurige en bindende afspraken te komen inzake toezicht en samenwerking tussen de toezichthoudende autoriteiten van de lid-staten en de internationale centrale banken.

4.15. In deze zin is het Comité zeer ingenomen met het door de Raad genomen besluit om de pariteiten tussen de wisselkoersen van de deelnemende munten al in mei 1998 definitief te fixeren, en het stelt in dat verband vast dat de pariteiten eind 1997 niet ver van de spilkoersen verwijderd zijn.

4.15.1. Aankondiging van deze wisselkoersen zal ertoe bijdragen, de onzekerheden te verminderen. De marktactoren en alle overige deelnemers aan het economisch leven krijgen zo de beschikking over belangrijke informatie voor het economisch functioneren van de Unie.

4.15.2. Daarmee zou het kader voor het gedurende de overgangsperiode (van mei tot december 1998) te voeren monetair en wisselkoersbeleid vastliggen.

5. Impact van de economische politiek op de wisselkoers van de euro - Deel C

5.1. Gelet op het feit dat de Unie streeft naar zowel begrotingssanering als volledige werkgelegenheid, lijkt het inderdaad wenselijk dat binnen de euro-zone een niet al te restrictief monetair beleid wordt gevoerd, hoewel daarbij het streven naar prijsstabiliteit niet in gevaar mag worden gebracht.

5.2. In haar werkdocument wijst de Commissie erop dat de wisselkoers van de euro op lange termijn gezien een afspiegeling zal zijn van het functioneren van de EMU. Het voeren van adequaat structuurbeleid is voorwaarde voor een verbetering van het concurrentievermogen. Meer arbeidsmarktflexibiliteit, belastinghervorming en hervorming van de sociale-verzekeringsstelsels, waarbij men zich dient te inspireren op de meest efficiënte stelsels, zullen de Europese volkshuishouding helpen om de mondiale uitdagingen aan te kunnen. Indien die hervormingsinspanning zou worden doorgezet, zou de EMU bijdragen tot een structurele "schok", die uiteindelijk een positief effect op de werkgelegenheid zou hebben ().

5.2.1. Het Economisch en Sociaal Comité zou graag zien dat een grondig aanvullend onderzoek wordt gewijd aan deze maatregelen die zeer vergaande consequenties hebben ().

6. Europa als partner in mondiaal verband - Deel D

6.1. De economische en monetaire Unie heeft rechtstreeks tot gevolg dat er nog maar één wisselkoers en een uniform monetair beleid worden vastgelegd.

6.2. In dit verband rijst de vraag hoe de Unie in internationaal verband, met name bij het Internationaal Monetair Fonds, dient te worden vertegenwoordigd. De conclusies van de Europese Raad van Luxemburg (december 1997) zijn daar nogal vaag over: "De Commissie wordt bij de externe vertegenwoordiging betrokken voor zover dat nodig is om haar in staat te stellen de rol op zich te nemen die haar krachtens de bepalingen van het Verdrag worden toegekend". Nadere toelichting is hier geboden.

7. Conclusies

7.1. Het Economisch en Sociaal Comité wil zich niet onbetuigd laten in de discussie over de voorwaarden voor en de gevolgen van de invoering van de euro in de economische Unie.

7.2. De in dit ontwerpadvies gemaakte opmerkingen en geschetste scenario's beogen op geen enkele wijze, af te doen aan de door het Comité reeds betuigde instemming met het beginsel van een monetaire Unie, maar zijn uitsluitend bedoeld als bijdrage tot meer gedetailleerd onderzoek naar de praktische voorwaarden voor de verwezenlijking ervan.

7.3. Onderhavig werkdocument van de diensten van de Commissie alsook de mededeling over de praktische aspecten in verband met de invoering van de euro vormen een essentiële inhoudelijke bijdrage tot de discussie over de economische en monetaire Unie, hoewel hierin niet uitputtend is ingegaan op een problematiek die verreikende gevolgen heeft voor de harmonieuze voltooiing van een uniek project.

7.4. De grondigheid waarmee Commissie, EMI en de professionele kringen onderzoek hebben gedaan naar de technische voorwaarden voor de verwezenlijking van de monetaire Unie staat in contrast met het feit dat de sociaal-economische gevolgen ervan vooralsnog onvoldoende zijn geanalyseerd.

7.5. De meest omvangrijke studies op dit terrein zijn te vinden in publicaties van internationale instellingen van buiten de Europese Unie (IMF, Verenigde Naties, BIB, OESO, enz.) of in publicaties van nationale economische onderzoeksinstituten waarvan nog een synthese moet worden gemaakt. Het is dus beslist zaak dat de Commissie haar standpunt dienaangaande bekendmaakt.

7.6. In het merendeel van deze rapporten en studies wordt ongerustheid geuit over de gevolgen van de monetaire Unie voor de economische expansie en derhalve voor de verbetering van de werkgelegenheidssituatie in Europa.

7.7. De convergentie van het nationale economisch, monetair, begrotingsbeleid in de richting van een stringentere aanpak, het gewicht van de criteria van het Verdrag van Maastricht alsook het gesloten "stabiliteits- en groeipact" hebben tot doel om een stabiel groeipad te vinden, maar geven ook aanleiding tot ongerustheid.

7.8. Het Economisch en Sociaal Comité acht zich momenteel nog niet in staat om zich over de gegrondheid van deze ongerustheid uit te spreken. Wel zou het graag zien dat de Commissie in haar analyses probeert een antwoord te vinden op deze ongerustheid. Een dergelijke aanpak betekent absoluut niet dat de economische en monetaire Unie op losse schroeven komt te staan, maar is erop gericht, de ongerustheid weg te nemen over het vermogen van de EMU om aanpassingen door te voeren waarmee de voor de terugdringing van de werkloosheid noodzakelijke expansie wordt aangezwengeld en op langere termijn het welslagen van de monetaire Unie veilig wordt gesteld.

7.9. Het Comité wenst zijn bijdrage aan de fundamentele discussie over de economische gevolgen van de Economische en Monetaire Unie kracht bij te zetten en aan te vullen door in het kader van haar werkzaamheden internationaal bekende economen te horen.

7.10. Het Economisch en Sociaal Comité stelt met belangstelling en tevredenheid vast dat de door hem in dit advies naar voren gebrachte bezwaren aansluiten bij die welke het Europees Parlement in zijn Resolutie van 13 januari 1998 over onderhavig werkdocument van de Commissie heeft geformuleerd.

Brussel, 26 maart 1998.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() Economic Survey of Europe in 1996-1997, Verenigde Naties.

() World Economic Outlook - mei 1997 - IMF (studie van het secretariaat van het IMF).

() Om controversen te vermijden, werden de opmerkingen van de nationale instellingen niet in dit advies vermeld. Het is echter zo dat deze opmerkingen doorgaans aansluiten bij die van de internationale instellingen.

() PB C 18 van 22.1.1996.

() Zie Inleiding (punt 3) van het Commissiedocument.

() Zie ook de publicatie van de Bank of England: "Practical issues arising from the introduction of the Euro".

() Zie interview met D. Clementi, vice-president van de Bank of England, die ervan overtuigd is dat Londen, ondanks het feit dat Engeland niet aan de EMU meedoet, het belangrijkste financiële centrum van Europa voor de eurohandel zal worden (Financial Times van 20 januari 1998).

() Het Europees Parlement waarschuwt ook tegen het feit dat een overgewaardeerde euro recessief kan werken (zie Resolutie d.d. 13 januari 1998).

() De heer Duisenberg heeft het bestaan van dit probleem bevestigd tijdens zijn onderhoud met de Afdeling voor economische, financiële en monetaire vraagstukken van het Economisch en Sociaal Comité, maar zich op het standpunt gesteld dat de monetaire autoriteiten van de landen buiten de euro-zone maatregelen zouden moeten nemen om eventuele gevaren in samenhang met euro-deposito's in de hand te houden.

() Zie bijlage 1 bij het document van de Commissie.

() In zijn Resolutie van 13 januari 1998 over hetzelfde document van de Commissie stelt het Parlement zich op het standpunt "Dat de euro in de periode die onmiddellijk volgt op de invoering ervan, te maken kan krijgen met onstabiele wisselkoersen (...) en dat het risico niet denkbeeldig is dat deze periode van onstabiliteit vrij lang duurt aangezien het wegvallen van de onstandvastigheid van de intra-Europese wisselkoersen waarschijnlijk gecompenseerd zal worden door een grotere onstandvastigheid van de koers van de euro."

() Zie punt 22 van het Commissiedocument.

() Zie de analyse van H. Siebert, voorzitter van het Institut für Weltwirtschaft te Kiel, een van de vijf "wijzen" bij de Duitse regering, of die van H. Flassbeck, hoofd-econoom bij het Deutsches Institut für Wirtschaftsforschung.