NL    NL NL 
 
NL    NL  COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 16.7.2009 
SEC(2009) 980 definitief 
  
WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE 
Begeleidend document bij de 
 
herziening van Richtlijn 2004/67/EG betreffe nde maatregelen tot veiligstelling van de 
aardgasvoorziening 
 
Samenvatting van de EFFECTBEOORDELING  
 
{COM(2009) 363 definitief } 
{SEC(2009) 979 definitief } 
 
NL 2   NL WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE 
Begeleidend document bij de 
 
herziening van Richtlijn 2004/67/EG betreffe nde maatregelen tot veiligstelling van de 
aardgasvoorziening 
 
Samenvatting van de EFFECTBEOORDELING  
 
{COM(2009) 363 definitief } 
{SEC(2009) 979 definitief } 
 
NL 3   NL 1. P ROBLEEMOMSCHRIJVING  
In haar tweede strategische toetsing van het energiebeleid heeft de Commissie de aanpak 
van de EU inzake de continuïteit van de en ergievoorziening toegelic ht, inclusief een uit 
vijf punten bestaand EU-actieplan inzake energiezekerheid en -solidariteit1. De 
aanpak en het actieplan kregen de volledige  steun van de Raad, het Parlement en de 
Europese Raad2, alsmede van de belanghebbenden3. Deze effectbeoordeling heeft 
betrekking op één element van het actiepl an: een versterking van de bepalingen 
betreffende crisispreventie en reactie op crisi ssituaties in de gassector en met name de 
herziening van Richtlijn 2004/67/EG  betreffende maatregelen tot veiligstelling van de 
aardgasvoorziening. 
Net als bij eerdere en daaropvolgende richtlijnen  betreffende de interne gasmarkt, is de 
onderliggende idee van de richtl ijn dat de interne gasmarkt goed dient te functioneren en 
voldoende flexibel moet zijn, met een af doende infrastructuur, om de meeste 
verstoringen van de gasvoorziening op te vang en. Tegelijk biedt de  richtlijn van 2004, bij 
verstoringen die de capaciteit van de markt om de effecten  te milderen, overschrijden, 
een kader voor noodmaatregelen dat compa tibel is met de interne markt. Dit 
gezamenlijke accent op de werking van de markt en de eventuele noodmaatregelen biedt 
een fundamentele structuur voor het beleid  inzake de gasvoorzieningszekerheid in 
Europa.  
De laatste jaren is er veel veranderd op he t gebied van de gasvoorzieningszekerheid in 
Europa. De afhankelijkheid van de invoer neemt toe en tegelijk worden de risico’s omtrent levering en doorvoer groter. De Russi sch-Oekraïense gascri sis in januari 2009 
zorgde voor een ongekende verstoring van de gaslevering aan Europa, die veel omvangrijker was dan eerdere verstoringe n. 30% van de invoer van Europa werd 
gedurende twee weken afgesneden. Dit is nu een realistisch scenario voor een verstoring 
van de gasvoorziening geworden. Ook binnen  Europa zelf is de situatie aan het 
veranderen. Door het groeiende belang van langeafstandsnetwerke n voor gasstromen en 
de ontwikkeling van de interne gasmarkt worden gasvoorzien ingscrisissen snel gevoeld 
in grote delen van Europa. Tegelijk vormt de interne gasmarkt een steeds krachtiger 
middel om verstoringen van de gasvoorziening te milder en. Doordat de Europese 
dimensie steeds belangrijker wordt, is een geschikt regelg evingskader voor de 
continuïteit van de voorzien ing op EU-niveau vereist. 
Er zijn twee belangrijke vragen. De eerste vr aag is of de interne gasmarkt voldoende 
flexibel is om verstoringen van de gasvoor ziening zoals in januari 2009 te milderen. 
Dienen de normen te worden geactualiseerd of zijn er andere stimulansen nodig? Een 
tweede vraag betreft de doeltreffendheid van de noodmaatregelen die momenteel op 
nationaal, regionaal en EU-n iveau ten uitvoer worden gelegd en het effect van die 
                                                
 
1 COM(2008)781, "Tweede strategische toetsing van het energiebeleid: een EU-actieplan inzake 
energiezekerheid en -solidariteit". 
2 Resolutie van het EP van 2.2.2009 over de tweede strategische toetsing van het energiebeleid 
(2008/2239(INI)); Besluiten van de Raad Energie, 19.2.2009 (6692/09); Conclusies van het 
voorzitterschap, Europese Raad, 19.3.2009. 
3 Zie verslag van de openbare raadpleging, bijlage 5. 
 
NL 4   NL maatregelen op de capaciteit van de interne gasm arkt om verstoringen te milderen, alsook 
op de solidariteit. Is een bete re organisatie noodzakelijk?  
De gascrisis van januari 2009 heeft in de pr aktijk de Europese dimensie aangetoond van 
de hedendaagse verstoringen van de gasvoorzi ening en van de reactie daarop. Tegen de 
tijd dat het via Oekraïne geleverde Russische  aardgas Europa opnieuw bereikte, had actie 
binnen Europa de leveringstekorten grotende els opgevangen. Tegelijk heeft de crisis 
aangetoond dat investeringen in infrastructuur in heel Euro pa nog steeds nodig zijn (bv. 
opslag, bidirectionele stromen, bepaalde ni euwe interconnectoren) om verstoringen en 
crisissen te voorkomen, en dat verdere marktinte gratie de continuïte it van de voorziening 
zal bevorderen. Ook de vraag omtrent de verenigbaarheid van de noodmaatregelen van 
de lidstaten met de interne markt kwam bij de crisis naar voren. De crisis heeft dus duidelijk de twee p ijnpunten aangetoond.  
Naast de risico's van onderinvestering in infrastructuur en leve ring, die beschikbaar 
moeten zijn voor het milderen van verstoringe n en het voorkomen van crisissen, lijken er 
zich ook problemen voor te doen met betrekking tot de regelgeving en  tenuitvoerlegging. 
De begrippen die in de richtlijn van 2004 worden gebruikt om de normen voor de 
continuïteit van de voorziening en de planni ng voor noodsituaties te omschrijven, zijn in 
de huidige context onvoldoend e nauwkeurig en effici ënt. Bovendien is de 
tenuitvoerlegging in de EU sterk versnippe rd, zoals aangetoond in het verslag van de 
Commissie over de tenuitvoerleg ging van Richtlijn 2004/67/EG
4.  
Uiteindelijk zijn de Europese burgers (die rechtstreeks of via stadsverwarmings-
installaties afhankelijk zijn  van gas om te koken en te verwarmen en voor hun 
elektriciteit vaak afhankelijk zijn gasgestookte centrales) en de industrie (bv. 
elektriciteit, chemicaliën, meststoffen) he t slachtoffer van de ontoereikende regelingen 
voor de continuïteit van de ga svoorziening. Hoewel de kosten voor de continuïteit van de 
voorziening normaal worden doorgerekend in de tarieven, zullen de effecten van 
verstoringen waarschijnlijk veel groter zi jn. Veel banen kunnen verloren gaan ten 
gevolge van die ontoereikende regelingen voor de continuïte it van de gasvoorziening in 
Europa. Bovendien kan dit een aanzienlijk effect hebben op het milieu, het klimaat en 
de duurzame ontwikkeling . Wanneer de continuïteit van de gasvoorziening 
ontoereikend is, komt het probleem van de alternatieve, vaak koolstofintensievere 
brandstoffen naar voren. De twijfels over de  continuïteit van de  voorziening kunnen de 
verwachte bijdrage van gas in de verschuiving naar ee n hoogefficiënt, koolstofarm 
energiesysteem teniet doen, met name tijd ens de periode voordat de hernieuwbare 
energiebronnen concurrerend zijn.  
2. A NALYSE VAN DE SUBSIDIARITEIT  
De opname van de continuïteit van de ener gievoorziening in het hoofdstuk energie van 
het Verdrag van Lissabon en de goedkeuring va n de tweede strategische toetsing van het 
energiebeleid wijzen duidelijk op de ro l van de EU, in lijn met de groeiende 
werkelijkheid van de interne energiemarkt.  De goedkeuring van het derde pakket intern e energiemarkt zal de markt versterken.  In 
een situatie waarin nationale markten worden  geïntegreerd, zal het niet langer mogelijk 
zijn de continuïteit van de voorziening hoofd zakelijk als een nationale bekommernis te 
                                                
 
4 Beoordelingsverslag van november 2008 over de tenuitvoerlegging van Richtlijn 2004/67/EG. 
 
NL 5   NL beschouwen. De rechtsgrond van de desbetre ffende EU-wetgeving mag bijgevolg niet 
langer worden losgekoppeld van de intern e marktregels van het EU-Verdrag. Elk 
voorstel dient - overeenkomstig de rechtsgrond voor de interne energiemarkt waarvan het 
een verlengstuk is - gebaseerd te zijn op artik el 95. Dit is tevens de rechtsgrond van een 
soortgelijk instrument dat in 2005 op het gebied van elektricite it (Richtlijn 2005/89/EG) 
werd vastgesteld. 
Geen enkele lidstaat die alleen handelt, kan een toereikend regelgevingskader en 
toereikende investeringen met het oog op de continuïteit van de gasvoorziening in de 
interne markt garanderen. Dit kan alleen wo rden verwezenlijkt via actie op EU-schaal. 
Geen enkele lidstaat die all een handelt, kan ervoor zorgen dat alle lidstaten efficiënte 
maatregelen vaststellen om noodsituaties met betrekking tot de gasvoorziening aan te 
pakken. Bovendien kunnen individuele, niet-g ecoördineerde acties van de lidstaten de 
verdere ontwikkeling van de interne markt be lemmeren, tot discriminerende behandeling 
leiden en zelfs de continuïteit van de voorzi ening in andere lidstaten in het gedrang 
brengen. 
3. D OELSTELLINGEN VAN HET EU- INITIATIEF : WAT ZIJN DE BELANGRIJKSTE 
BELEIDSDOELSTELLINGEN ?  
De algemene beleidsdoelstelling is ervoor te zorgen dat Europa adequaat is voorbereid  
op verstoringen van de gasvoorziening. De zw akke punten die tijdens de gascrisis van 
2009 aan het licht kwamen, moeten snel wo rden aangepakt voordat zich een nieuwe 
crisis voordoet.  Dit initiatief is complementair met het derde pakket inte rne markt dat de 
markttransparantie verhoogt, gren soverschrijdende handel en investeringen bevordert en 
grotere solidariteit tussen de EU-landen mogelijk maakt.  
Gezien de hierboven genoemde problemen zijn de specifieke/operati onele doelstellingen: 
(i) zorgen voor voldoende fl exibiliteit op de interne gasmarkt om de meeste 
verstoringen van de gasvoorziening te m ilderen, door te voorzien in de nodige 
stimulansen voor investeringen in infrastructu ur en gas en in een goede werking van de 
markt;  
(ii) effectieve samenwerking bij het aan pakken van noodsituaties met betrekking tot 
de gasvoorziening in Europa, met vooraf uitg estippelde noodplannen waarbij alle spelers 
betrokken worden, op lidstaat- en EU-niveau, en  die geschikt zijn om verstoringen met 
dezelfde omvang en draagwijdte als in januari 2009 op te vangen.  
4. B
ELEIDSOPTIES : WELKE OPTIES ZIJN IN AANMERKING GENOMEN EN WELKE 
OPTIES ZIJN IN DETAIL BEOORDEELD ?  
Er zijn vijf opties geïdentificeerd: 
1. Geen nieuwe maat regelen op EU-niveau 
2. Betere handhaving van de richtlijn van 2004 
3. Vrijwillige aanpak van de bedrijfstak 
 
NL 6   NL 4. Een nieuwe richtlijn 
5. Een nieuwe verordening Het basisscenario - geen nieu we EU-maatregelen - kan ertoe leiden dat de doelstellingen 
in de loop van de volgende jaren gedeeltelijk  worden bereikt via het derde pakket interne 
energiemarkt, het Europees economisch herste lplan, de herziening van Verordening (EG) 
nr. 736/96 van de Raad inzake mededeling van investeringsprojecten in de sectoren 
aardolie, aardgas en elektricit eit, het TEN-E-programma, de bestaande richtlijn van 2004 
inzake de veiligstelling van de aardgasvoorzien ing en de samenwerking bij de planning 
in het geval van noodsituaties na de gascri sis van januari. Aangezien het derde pakket 
vóór 2011 niet volledig operation eel zal zijn en zich op ieder moment een nieuwe 
verstoring van de gasvoorziening kan voordoen, is de samenwerking bij de planning van 
de netwerkontwikkeling reeds van start gegaan. Niettemin is  er behoefte aan duidelijke 
begeleiding en ondersteuning op EU-niveau, zoals een overeenkomst over een norm voor 
de continuïteit van de voorziening voor de  infrastructuur, om de regelgevers en 
transmissiesysteembeheerders in staat te stellen op lidstaat-, re gionaal en EU-niveau 
ingewikkelde kwesties aan te pakken, zoals we lke extra investeringen het meest zinvol 
zijn, wie die moet betalen, enz. De huidige normen inzake continuïteit van de 
voorziening in de richtlijn va n 2004 zijn te onnauwkeurig.  
Wat optie 2 betreft is in het verslag van de  Commissie over de tenuitvoerlegging van de 
richtlijn van 2004 gewezen op de  uiterst heterogene resultaten en de versnipperde 
tenuitvoerlegging. Met dergel ijke onnauwkeurige normen en onduidelijke verplichtingen 
is strikte handhaving onmogelijk; om die re den is optie 2 "betere handhaving van de 
richtlijn van 2004" niet verder geanalyseerd.  
Een vrijwillige benadering door bepaalde belanghebbenden van sommige aspecten van 
de continuïteit van de voorziening die in  de richtlijn onvoldoende aan bod komen, kan 
worden overwogen en er zijn al enkele in itiatieven genomen. Nadeel van een aanpak op 
basis van vrijwilligheid is dat steunen op de marktwerking om de gasvoorzienings-
zekerheid te waarborgen, zijn grenzen ke nt. De maatregelen in het geval van 
noodsituaties mogen niet aan de markt worden overgelaten. Een ander nadeel is dat de 
deelname van alle betrokkenen niet kan wo rden gegarandeerd. Veel  aspecten van de 
continuïteit van de voorziening  zijn gebaseerd op een coll ectieve inspanni ng. Acties van 
de industrie bij het ontwikkelen van norme n zouden moeten worden omgezet in een 
bindend instrument. Om deze redenen is optie 3 niet verder geanalyseerd.  
Voor de beleidsopties 4 en 5 moeten nieuwe elementen worden geïntroduceerd: 
duidelijke normen voor de continuïteit van de  voorziening en zeker heid dat die normen 
zullen worden gehaald; duidelijke omschrijving van noodplannen op lidstaat- en EU-niveau. Deze twee beleidsopties, alsmede de optie "geen nieuwe EU-maatregelen", 
worden in de delen 5 en 6 in detail beoordeeld.  
 
NL 7   NL 5. E FFECTBEOORDELING : WAT ZIJN DE BELANGRIJKSTE ECONOMISCHE , SOCIALE 
EN MILIEUEFFECTEN VAN ELKE OPTIE , MET NAME WAT BETREFT DE 
(GEKWANTIFICEERDE /BEREKENDE ) VOORDELEN EN KOSTEN (INCLUSIEF 
RAMING VAN DE ADMINISTRATIEVE LASTEN , ANDERE KOSTEN VOOR DE 
NALEVING EN TENUITVOERLEGGING VOOR DE OVERHEDEN )?  
De economische effecten van beide geselect eerde beleidsopties betreffen voornamelijk 
de investeringskosten en de voordelen van de tenuitvoerlegging van de N-1-norm en 
verdere preventieve actieplannen. De voorafg aande berekening van de N-1-indicatoren 
kan een indicatie geven van de verbeteringen inzake infrastructuur en  voorziening die in 
heel Europa nodig zijn om het risico  van onbeheersbare verstoringen van de 
gasvoorziening te verminderen. De subsidiabele  projecten in het kader van het Europees 
economisch herstelplan, uitgezonderd projecten met betrekking tot bidirectionele gasstromen (die om technische redenen zijn weggelaten), zijn opgenomen in de volgende 
grafiek:  
V
OORAFGAANDE BEREKENING VAN DE N-1- INDICATOR VOOR DE LIDSTATEN : 
 
0%50%100%150%200%250%300%
DK GR DE BE SK AT PL NL LV CZ EE ES IT HU FR UK RO SE LU PT BG SI LT IE FI EUN-1
Normal EERP
 
De belangrijkste infrastructuur - de "1" in  "N-1" - is in de meeste lidstaten de 
belangrijkste invoerpijp leiding. Voor het VK, Nederlan d en Denemarken is het de 
belangrijkste productiefaciliteit. Voor Spanje  en Portugal is het de belangrijkste 
LNG-terminal. In veel van de invoerende lande n is de opslag belangrijk, maar heeft de 
belangrijkste invoerpijpleiding gewoonlijk een  hogere capaciteit dan de belangrijkste 
opslagfaciliteit.  Op grond van deze voorafgaande berekening  voldoen negen lidstaten niet aan de 
voorgestelde N-1-norm. De situatie in d eze lidstaten is verschillend en kan een 
 
NL 8   NL verscheidenheid van maatregelen inzake con tinuïteit van de voorzi ening vereisen. Men 
kan zich een goed idee vormen van de noodzak elijke infrastructuurontwikkelingen. Veel, 
zo niet de meeste noodzakelijke infrastructuurprojecten bevinden zich op de lijst van subsidiabele projecten in het Europees ec onomisch herstelplan. De totale steun voor 
gasinfrastructuurprojecten in het Eur opees economisch herstelplan bedraagt 
1 440 miljoen euro over 2 jaar, met een maximum van 50% van de subsidiabele projectkosten. Als de N-1-norm in heel  Europa wordt toegepast, kan dat 
investeringskosten met zich meebrengen van een paar miljard euro. Als de projecten echter al in het kader van het Europees economisch herste lplan worden opgestart, zouden 
de extra investeringskosten voor de toepassi ng van de N-1-norm in heel Europa lager 
zijn.  Er zou een positieve interactie met de inte rne markt ontstaan door de stimulansen voor 
investeringen te versterke n, gelijke verplichtingen inzak e de continuïteit van de 
voorziening ("level playing fiel d") tot stand te brengen en door noodsituaties waarin niet 
op de marktwerking gebaseerde instrumenten  kunnen worden aangewend, duidelijk af te 
bakenen. Een verbetering van de infrastructuur , zoals flexibelere interconnecties, zal de 
handelsmogelijkheden, de liquiditeit en de pr ijsvorming op de interne markt, alsmede de 
continuïteit van de voorziening, bevorderen.  
De administratieve kosten van beide beleid sopties voor ondernemingen en overheden 
zijn marginaal in vergelijking met investeringen en andere kosten.  
Doordat de industrie veel ga s verbruikt, kan een gebrek aan leveringszekerheid direct 
resulteren in banenverlies. De industrie is goed voor zowa t 25% van het gasverbruik in 
de EU (meststoffen, andere chemische producten, enz.).  Wat het milieu betreft, kunnen ontoereikende maatregelen voor de continuïteit van de 
gasvoorziening ertoe leiden dat men opnieuw meer zijn toevlucht neemt tot andere 
brandstoffen. In de elektriciteitssector ka n dit, in de periode voordat hernieuwbare 
energie concurrerend is en de noodzakelijk e netontwikkelingen he bben plaatsgevonden, 
en voordat de afvang en opslag van koolstof co mmercieel beschikbaar is, leiden tot meer 
investeringen in kolengest ookte centrales en het vasthoude n aan technologieën met een 
hoge CO
2-uitstoot.  
6. V ERGELIJKING VAN DE OPTIES : WAT IS DE AANGEWEZEN OPTIE OP BASIS VAN 
WELKE CRITERIA /RECHTVAARDIGING ?  
De effecten van de basisoptie en van de  twee in aanmerking genomen beleidsopties 
kunnen als volgt worden vergeleken:  
Beleids-
optie Doeltreffendheid voor 
het bereiken van de doelstellingen Efficiëntie Coherentie 
Geen 
nieuw EU-beleid Kan gedeeltelijke 
resultaten opleveren, via het derde pakket IEM, het Europees economisch herstelplan, TEN-E,  
bewustwording van de noodzaak van effectieve Voor de uitvoering van het 
derde pakket zal steun nodig zijn, met name beoordeling van potentiële verstoringen van de gasvoorziening op EU-niveau en praktische begeleiding voor regelgevers; de huidige Niet relevant 
 
NL 9   NL samenwerking bij 
crisissen. Probleem: derde pakket niet volledig operationeel voor 2011. Bovendien is er geen duidelijke continuïteitsnorm voor de infrastructuur, wat het werk inzake netwerkontwikkeling van transmissiesysteem-beheerders en regelgevers moeilijker maakt. normen inzake continuïteit 
van de voorziening in de richtlijn van 2004 zijn te onnauwkeurig. 
Herziening van richtlijn  Ja Doelgerichte, beperkte 
investeringskosten nodig; voorzieningen door marktdeelnemers, eveneens doelgericht en met gelijke voorwaarden (“level playing field”); zou marktdeelnemers aansporen meer te investeren in de continuïteit van de voorziening, waardoor de last voor het publiek en de overheid wordt verlicht; brengt administratieve lasten voor de overheden met zich mee, met name voor voorzieningen in noodsituaties.  Zou een positief effect 
hebben op de ontwikkeling en de werking van de interne energiemarkt; positief effect op het milieu, in het bijzonder door afremming van de niet-geplande toevlucht tot brandstoffen met een hoge uitstoot; positief effect op het concurrentievermogen en banen in gassector en op huishoudens.  
Nieuwe veror-dening   Ja In vergelijking met een 
herziening van de richtlijn, sneller operationeel; een grote verstoring van de gaslevering kan zich om het even wanneer voordoen; een directer effect op maatregelen van en investeringen door marktdeelnemers; doeltreffender in het bereiken van duidelijke regelingen voor samenwerking rond nood-situaties met een duidelijke Zou zorgen voor een 
directer engagement van overheden en marktdeelnemers bij de continuïteit van de voorziening in EU-perspectief, met een snellere invoering van systemen. Kosten zouden niet veel verschillen van de kosten bij een herziening van de richtlijn.  
 
NL 10   NL verplichting om samen te 
werken; vergelijkbare administratieve lasten voor overheden, met name voor maatregen in het geval van noodsituaties;  
 
Beide in aanmerking genomen beleidsopties z ouden soortgelijke economische, sociale en 
milieueffecten hebben in vergelijking met de optie “geen nieuw EU-beleid”. Het belangrijkste verschil betreft de snelheid en doeltreffendhe id van de tenuitvoerlegging. 
Naar alle waarschijnlijkheid  zal de optie van de verordening efficiënt (duidelijke 
verantwoordelijkheden voor marktdeelnemers) en  eerlijk zijn (level  playing field wat 
betreft de verplichtingen inzake continuïteit  van de voorziening) en bedoelde optie kan 
sneller van kracht worden.  
7. T
OEZICHT EN EVALUATIE : WELKE REGELINGEN ZIJN ER OM DE REËLE KOSTEN 
EN VOORDELEN EN DE VERWEZENLIJKING VAN DE GEWENSTE EFFECTEN NA TE GAAN
? 
Er bestaat een systeem voor rapportering en  toezicht voor de interne energiemarkt. 
Bovendien kan de rol van de Groep coördinatie gas worden uitgebreid zodat de groep 
regelmatig controles en beoordelingen ka n uitvoeren op grond van de geplande 
risicobeoordelingen van de lidstaten. Analys es op EU-niveau dienen de beoordeling van 
de risico's betreffende de continuïte it van de voorziening te ondersteunen.