Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de "Mededeling van de Commissie 'De ontwikkeling van een actieplan voor milieutechnologie'"

(COM(2003) 131 def.)

(2004/C 32/07)

De Commissie heeft op 25 maart 2003 overeenkomstig artikel 262 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschappen besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de voornoemde mededeling.

De gespecialiseerde afdeling "Landbouw, plattelandsontwikkeling en milieu", die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 14 oktober 2003 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Nilsson.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 403e zitting van 29 en 30 oktober 2003 (vergadering van 29 oktober) het volgende advies met 116 stemmen vóór en 3 stemmen tegen, bij 5 onthoudingen, goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. In maart 2000 heeft de Europese Raad in Lissabon de zogenoemde Lissabonstrategie vastgesteld. De bedoeling van deze strategie is om van de Europese Unie de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie ter wereld te maken. In maart 2001 besloot de Raad in Stockholm om te onderzoeken hoe milieutechnologie een bijdrage kan leveren aan groei en werkgelegenheid. In juni 2001 werd de Raad het in Göteborg eens over een strategie voor duurzame ontwikkeling. Een en ander vormt het uitgangspunt voor de activiteiten die de Commissie ontplooit om een strategie en een actieplan voor milieutechnologie uit te werken.

1.2. De aanpak van de Commissie bestaat uit drie fasen. In maart 2002 publiceerde zij de mededeling "Milieutechnologie voor duurzame ontwikkeling"(1). Vervolgens verscheen de huidige mededeling over de ontwikkeling van een actieplan voor milieutechnologie. De derde en laatste stap is het actieplan zelf, dat de Commissie voor eind 2003 gepland heeft. Tijdens het hele proces kunnen alle belangengroeperingen voorstellen en ideeën voor dit plan aandragen.

1.3. Milieutechnologie moet worden gezien als een continu proces van onderzoek en ontwikkeling, kennis en praktische toepassing. De markt kan de sector op puur commerciële gronden ontwikkelen. Maar er kunnen ook verschillende vormen van steunverlening nodig zijn om deze ontwikkeling een handje te helpen. Het EESC is van plan hier een forse bijdrage aan te leveren.

1.4. De strategie en het actieplan kunnen ook worden gezien tegen de achtergrond van andere mededelingen van de Commissie waarin milieutechnologie een in potentie belangrijk instrument is, zoals:

- de mededeling over een geïntegreerd productbeleid, waarin de milieu-effecten van producten vanuit een levenscyclusperspectief worden benaderd(2);

- de mededeling "Op weg naar duurzame productie", die bedoeld is om maatregelen ter voorkoming en beperking van verontreiniging te coördineren en waarin het begrip "best beschikbare technieken" nauw samenhangt met een toekomstig actieplan voor milieutechniek(3);

- de mededeling "Naar een thematische strategie inzake afvalpreventie en afvalrecycling"(4).

1.5. Daarnaast werkt het EESC momenteel aan een in dit verband belangrijk initiatiefadvies, waarin het, ervan uitgaande dat de toepassing van milieutechnologie in de nieuwe lidstaten specifieke belemmeringen zal opwerpen, zal onderzoeken hoe kleinschalige milieutechnologie toegepast kan worden c.q. hoe het gebruik ervan aangemoedigd kan worden. Daarbij zal extra aandacht uitgaan naar de EU-steunverlening in het kader van de pretoetredingsprogramma's en naar de toekomstige inzet van de financiële middelen in het kader van de structuurfondsen en het cohesiefonds(5).

2. Samenvatting van de Commissiemededeling

2.1. In haar verslag uit 2002 omschrijft de Commissie milieutechnologie als "elke technologie waarvan de toepassing minder schadelijk is voor het milieu dan relevante alternatieven". In deze mededeling rekt zij het begrip echter enigszins op: milieutechnologie zorgt volgens haar niet alleen voor schonere emissies, maar omvat ook zaken als nieuwe materialen, energiezuinige en efficiënte productie, milieukennis en nieuwe methoden, en technieken om in de productiefase het ontstaan van verontreinigingen te voorkomen. Dit bredere begrip heeft dus betrekking op zowel techniek als kennis.

2.2. Milieutechnologie is een groeimarkt in de EU en in de rest van de wereld. In 1999 was de eco-industrie van de EU goed voor 1,6 miljoen directe arbeidsplaatsen. Jaarlijks levert deze industrie goederen en diensten voor een bedrag van 183 miljard EUR. Verontreinigingsbeheersing en schonere technologie zijn goed voor 127 miljard EUR, het beheer van hulpbronnen (exclusief installaties voor duurzame energie) voor 56 miljard EUR. In de kandidaat-lidstaten levert de eco-industrie goederen en diensten op het gebied van verontreinigingsbeheersing en schonere technologie ter waarde van circa 10,3 miljard EUR per jaar (gelijk aan 1,9 % van hun BBP). Met haar kaderprogramma voor onderzoek levert de Commissie een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling van nieuwe milieuvriendelijke technologie.

2.3. Er zijn nog altijd veel factoren die een volledige ontwikkeling en een volledig gebruik van milieutechnologie in de weg staan, zoals te omvangrijke bureaucratie, hoge kosten en de houding van de bevolking. Zolang er geen rekening wordt gehouden met de werkelijke milieukosten is er bovendien sprake van ernstige economische belemmeringen. Ook een slechte toegang tot financiering, lange investeringscycli en een gebrekkige verspreiding van nieuwe technologie zorgen voor problemen. Verder zijn er technische belemmeringen die via gericht en efficiënter onderzoek moeten worden weggenomen, en wordt de verspreiding van technologie op de markt vertraagd door zowel organisatorische belemmeringen als een tekort aan kennis en vaardigheden.

2.4. De Commissie heeft vier onderzoeksterreinen uitgekozen: klimaatverandering, duurzame productie en consumptie, water en bodembescherming. Voor elk van deze terreinen is een werkgroep opgericht. Al deze problemen hangen bovendien samen met de prioritaire gebieden die in het zesde Milieuactieprogramma zijn aangewezen. De activiteiten van de werkgroepen zullen de basis vormen van het actieplan.

2.5. De mededeling moet ook het startpunt vormen voor een breed overleg over de factoren waardoor het gebruik van milieutechnologie wordt vertraagd. Alle belanghebbenden is gevraagd hierover hun licht te laten schijnen. Hun antwoorden zullen als uitgangspunt worden gebruikt voor het opstellen van een actieplan eind dit jaar.

3. De mening van het EESC over de Commissiemededeling

3.1. De Commissie is terecht van plan om het ontwikkelen en op de markt brengen van technologie ter beperking van de milieulast en ter verbetering van het gebruik van hulpmiddelen op verschillende manieren te bevorderen. In een aantal lidstaten wordt dit al gedaan, maar het is belangrijk dat er een Europese aanpak komt; dan is de stootkracht namelijk het grootst en kunnen goede praktijken een grotere verspreiding krijgen. Het EESC heeft waardering voor de manier waarop het actieplan tot stand komt, met een open procedure waarbij het EESC zelf, deskundigen uit de lidstaten en verschillende organisaties worden geraadpleegd.

3.2. Het is van groot belang dat het begrip milieutechnologie volgens de Commissie meer omvat dan alleen maar "reinigende" technologie. De economische cijfers die de Commissie noemt hebben uitsluitend betrekking op de "eco-industrie". Deze cijfers dateren van 1999 (en zijn trouwens aan actualisering toe) en geven geen volledig beeld van het economische potentieel van milieutechnologie. Met behulp van deze technologie moeten alle productiemethoden en goederen wat de milieu-effecten en het gebruik van hulpmiddelen betreft steeds verder verbeterd worden. In dit verband dient men overigens te beseffen dat een groot gedeelte van de normale (effectiviteits)verbeteringen die de industrie heeft doorgevoerd en nog steeds doorvoert tot aanzienlijke milieuwinst leiden, zonder dat hierbij expliciet wordt gesproken van "nieuwe milieutechnologie". Aangezien het streven is om een duurzame groei te bereiken moet het begrip "milieutechnologie" echter wel gedefinieerd worden, zodat er gericht steunverleningsmiddelen voor uitgetrokken kunnen worden. Daarbij moet uitgegaan worden van de bredere definitie, dat wil zeggen dat het begrip milieutechnologie ook betrekking heeft op kennis, onderzoek en nieuwe productiemethoden.

3.3. Volgens het EESC is milieutechnologie ook van strategisch belang voor Europese bedrijven; hun concurrentievermogen kan er op den duur wel bij varen, wat meer in het algemeen eveneens geldt voor de economie en de werkgelegenheid. Bij het bevorderen van milieutechnologie dient voorop te staan dat deze winstgevend moet worden voor het bedrijfsleven en waardevoller voor de consument.

3.4. Maatregelen ter bevordering van milieutechnologie zijn een stuurmiddel, in aanvulling op andere stuurmiddelen op milieugebied. Deze andere stuurmiddelen, zoals heffingen en regelingen, kunnen nogal eens duur uitvallen voor bedrijven en hun internationale concurrentiepositie voor korte tijd verslechteren. Om de doelstellingen van de Lissabon-strategie te kunnen verwezenlijken moet het concurrentievermogen van het Europese bedrijfsleven echter juist groter worden. Daarom is het bevorderen van milieutechnologie zo positief: er wordt milieuwinst geboekt, terwijl het concurrentievermogen op hetzelfde peil blijft of zelfs toeneemt.

3.5. De selectie van de vier thematische onderzoeksgebieden maakt een relevante indruk, aangezien deze de drie basiselementen lucht, water en bodem omvatten, naast de maatschappelijke activiteiten productie en consumptie. Het onderzoeksgebied lucht zou echter niet beperkt moeten blijven tot klimaateffecten. Andere luchtemissies vormen namelijk een groot milieuprobleem, en andere met de luchtkwaliteit samenhangende milieuproblemen bieden ongetwijfeld grote milieutechnische ontwikkelingsmogelijkheden en kansen voor het bedrijfsleven. Bovendien dient men in te zien dat deze gebieden elkaar beïnvloeden en dat oplossingen en innovaties ook vanuit een horizontaal perspectief houdbaar moeten zijn. Het Comité beveelt daarnaast ook aan in dit verband zo snel mogelijk te onderzoeken hoe milieutechnologie geluidsoverlast kan helpen verminderen.

3.6. Als in de EU milieutechnologie wordt ontwikkeld en op de markt wordt gebracht, dan moet ook gekeken worden naar de export van oudere, uit milieuoogpunt slechtere producten. Het is bijvoorbeeld mogelijk dat een bepaald product dankzij wetgeving winstgevend is in de EU, maar dat in derde landen juist de oudere technologie het winstgevendst is en daarom ook het meest gebruikt wordt. Hierdoor valt de milieuwinst tegen en is het moeilijker om de nieuwe technologie daarnaartoe te exporteren. Daarom is het zaak de internationale samenwerking op milieugebied voort te zetten, zodat zo geharmoniseerd mogelijk aan de ontwikkeling van de technologie gewerkt kan worden. Tegelijkertijd moeten derde landen, en dan vooral ontwikkelingslanden, de kennis opdoen die nodig is om deze technologie daadwerkelijk te kunnen gebruiken.

3.7. Het ontwikkelen en op de markt brengen van milieutechnologie moet met diverse vormen van steunverlening worden gestimuleerd. Gebeurt dit te geforceerd met krachtige economische instrumenten of met wetgeving, dan bestaat het gevaar dat de exportmogelijkheden afnemen of dat de productie wordt verplaatst naar een plek buiten Europa waar de beperkingen niet zo streng zijn. In de praktijk leidt dit tot een geringer positief totaaleffect op het milieu en tot export van Europese milieuproblemen naar andere landen. In ethisch opzicht is dit dubieus, en bovendien heeft de economie ervan te lijden.

3.8. Openbare aanbestedingen vormen een krachtig instrument, dat heel goed kan worden ingezet voor het ontwikkelen en op de markt brengen van milieutechnologie. Er moet duidelijk worden gesteld dat het mogelijk en wenselijk is om expliciete milieueisen op te nemen in de aanbestedingsdocumenten. De milieueffecten van een product dienen vanuit een levenscyclusperspectief, waarbij alle factoren - zoals vervoer - worden meegerekend, te worden bekeken. Met zekerheid moet kunnen worden vastgesteld dat de nieuwe technologie werkelijk beter is dan de oude. De lidstaten moeten ook de mogelijkheid krijgen om bedrijven met speciale aanbestedingen tot productontwikkeling aan te sporen, waarbij het "winnende" concept een grotere order krijgt. Deze aanpak is in een aantal landen al met succes toegepast. Volgens de mededeling over een geïntegreerd productbeleid biedt de wetgeving over openbare aanbestedingen heel wat mogelijkheden om bij aanbestedingen rekening te houden met het milieu, en gaat het er vooral om dat de aanbestedende overheidsinstanties ook werkelijk van deze mogelijkheden gebruikmaken. Voor de Commissie en de lidstaten is hierbij een actieve rol weggelegd.

3.9. Het is belangrijk dat de Commissie met hulp van de thematische werkgroepen de obstakels voor een verdere ontwikkeling van milieutechnologie in kaart probeert te brengen. Per slot van rekening kunnen de direct betrokkenen het best zelf aangeven op welke problemen zij stuiten.

3.10. Het actieplan zou een aanknopingspunt moeten bieden voor de manier waarop de EU en de lidstaten de obstakels verder in kaart kunnen brengen en ze vervolgens uit de weg kunnen gaan ruimen. Meestal is er uitgebreid technisch onderzoek nodig om milieuwinst te boeken, zoals bij de ontwikkeling van brandstofcellen in voertuigen. Toch moet de aandacht ook uitgaan naar de problemen van minder grote bedrijven en naar kleinschaliger milieutechnische successen. Steunverlening voor milieu-investeringen in kleine en middelgrote bedrijven kan een goed middel zijn om de ontwikkeling te stimuleren.

3.11. Er zijn, zoals de Commissie aangeeft, juridische en administratieve obstakels die de ontwikkeling van milieutechnologie in de weg staan. De Europese ombudsman onderzoekt klachten over administratieve misstanden binnen EU-instellingen en -organen. Van een dergelijke misstand is sprake wanneer een EU-instelling verzuimt om de op haar van toepassing zijnde EU-bepalingen in acht te nemen. Juridische obstakels voor de ontwikkeling van milieutechnologie zijn niet bepaald een zaak van de Europese ombudsman, maar de Commissie zou er wel goed aan doen aan te geven tot wie bedrijven (kleine of middelgrote) zich kunnen wenden als zij vinden dat regelgeving of het optreden van overheidsinstanties schadelijk is voor het milieu. Zo'n "milieuombudsman" zou niet alleen moeten nagaan of die instanties zich wel aan de regels houden, maar ook de mazen in de regelgeving dienen op te sporen. De Commissie zou moeten onderzoeken of zo'n ombudsman een haalbare optie is.

3.12. In de mededeling besteedt de Commissie aandacht aan het onderzoek dat wordt verricht. Onderzoek is belangrijk en moet in nauwe samenwerking met de direct betrokkenen plaatsvinden. Bedrijven en hun organisaties moeten erbij zijn als wordt besloten onderzoek te gaan doen in hun sector. Hun eigen investeringen in onderzoek zijn van cruciaal belang voor hun productontwikkeling en innovatie, maar volgens het EU-onderzoeksprogramma kampen kleine en middelgrote bedrijven wat dit betreft ook met problemen. In het actieplan moet sterk de nadruk komen te liggen op de ontwikkeling van methoden voor de toepassing van milieutechnologisch onderzoek in bedrijven.

Productie en consumptie

3.13. In het hoofdstuk over productie en consumptie gaat de aandacht van de Commissie met name uit naar het afvalprobleem. Het onderwerp productie en consumptie behelst echter meer dan dat. Wil men het afvalprobleem de baas worden, dan moet het beleid erop gericht zijn om de hoeveelheid afval in te dammen, en het afval dat desondanks wordt geproduceerd dient steeds meer opnieuw gebruikt te kunnen worden, in die zin dat energie en materialen worden teruggewonnen. In onder meer Frankrijk is gebleken dat het vervoer - en dus het energiegebruik - als gevolg van inefficiënte afvalscheidingsystemen kan toenemen. Daarom moet de productontwikkeling zo worden gestimuleerd dat materialen zuinig worden gebruikt. Ook verdient het aanbeveling afvalproblemen uit een lokale/regionale invalshoek op te lossen, waarbij de oplossingen op hun totale milieuvoordeel worden beoordeeld.

3.14. Om ervoor te kunnen zorgen dat milieutechnologie leidt tot betere en goedkopere processen, praktijken en kennis met minder schade voor het milieu, moeten nieuwe methoden en technieken vanuit een levenscyclusperspectief worden geanalyseerd. Levenscyclusanalyses van goederen en diensten leveren waardevolle informatie op over de vraag welke schakel(s) in de productieketen het milieu belast(en) en hoe dit precies in zijn werk gaat. Bij nieuwe technologie moet kunnen worden aangetoond dat het totale milieueffect van de betrokken producten en methoden positief is. Deze benadering dient de Commissie in haar nog op te stellen actieplan te verwerken.

3.15. Voor de mededeling over een geïntegreerd productbeleid (IPP)(6) is een belangrijke rol weggelegd bij de ontwikkeling van milieutechnologie. Voor zijn overige standpunten hierover verwijst het EESC naar zijn advies over deze mededeling.

3.16. De Commissie wijst erop dat onderzoek wordt gedaan naar een noodzakelijke mentaliteitsverandering van de bevolking, zodat deze kiest voor een "benadering vanuit de hulpbronnen" en de nadruk meer legt op kwaliteit dan op kwantiteit. Dit is een goede zaak; als de individuele burger de gevolgen van zijn eigen gedrag in een groter verband zou zien, dan kan dat direct al aanzienlijke resultaten opleveren. Het is echter moeilijk om erachter te komen wat de consument precies onder kwaliteit verstaat. De maatschappij moet zich hier niet mee bemoeien en niet gaan bepalen wat als kwaliteit dient te worden beschouwd en wanneer kwantiteit slecht is.

3.16.1. De maatschappij kan echter wel etiketteringsystemen opzetten, zodat de consument niet alleen smaak, kleur, grootte, image, prijs, toegankelijkheid en functie kan beoordelen, maar daarnaast ook de informatie heeft om zelf tot een weloverwogen mening te komen over de milieuprestatie van een product. Voor witgoed is er al zo'n systeem in de EU, waarbij de etiketten vooral informatie bevatten over de energie-efficiëntie, al staat er ook op hoe de producten qua geluidsniveau, wasresultaat en waterverbruik presteren. Voor kantoorbenodigdheden is er een systeem met etiketten waarop het energieverbruik wordt aangegeven.

3.16.2. In het hoofdstuk over het klimaat schrijft de Commissie dat er voor een vermindering van de uitstoot een voorlichtingscampagne nodig is. Het effect van zo'n campagne neemt toe als de consument zijn nieuw opgedane kennis constructief kan gebruiken bij de aankoop van verschillende soorten artikelen. De Commissie zou er daarom goed aan doen in het actieplan aan te geven hoe de huidige etiketteringssystemen zo kunnen worden aangepast dat er ook andere productgroepen onder vallen.

3.16.3. Uit een groot aantal voorbeelden blijkt ook dat een door de markt gestuurde ontwikkeling tot een even grote en snelle verandering kan leiden als wet- en regelgeving. Maar dan zijn er wel ter zake kundige en kritische consumenten en kopers nodig. Wat de verspreiding van kennis en informatie betreft zouden consumentenorganisaties dan ook een grotere rol moeten krijgen. De Commissie noemt als "goede praktijk" dat de industrie besloot voor de productie van papier voortaan geen chloor meer te gebruiken. Juist dit is echter eerder een voorbeeld van de manier waarop de industrie onder druk van de consument en de markt soms kiest voor een milieuvriendelijker productieproces. Lange tijd had zij namelijk beweerd dat het niet alleen moeilijk, maar zelfs onmogelijk was om het productieproces te veranderen. Maar toen de consument duidelijk maakte alleen nog chloorvrij papier te zullen kopen, zagen de nieuwe processen en methoden het licht. Het resultaat van dit alles is dat bij de productie van papier tegenwoordig geen chloorbleekmiddelen meer worden gebruikt.

Water

3.17. Wat het onderwerp water betreft moet de nadruk volgens de Commissie onder meer komen te liggen op de zuivering van rioolwater en -slib. De Commissie noemt kerngebieden voor onderzoek, die weliswaar relevant maar ook erg breed zijn. Het zou wenselijk zijn de volgende twee zeer belangrijke onderzoeksrichtingen te vermelden:

- de werking van materialen die in contact staan met water: er zouden door alle lidstaten erkende testen en een EU-goedkeuring voor materialen ingevoerd moeten worden;

- "real time"-analyses, waardoor bij ongevallen vrijwel onmiddellijk kan worden gereageerd.

3.18. In verband met de belemmeringen ter zake zegt de Commissie te betreuren dat in deze sector een zeker conservatisme op technologisch vlak bestaat. Dit komt ongetwijfeld doordat de bestekken vaak zeer uitvoerige eisen bevatten en weinig ruimte bieden voor innovatie en doordat consultants worden ingeschakeld, die geneigd zijn beproefde technieken aan te raden. Indien meer gebruik van aanbestedingen op basis van prestaties werd gemaakt, zou innovatieve technologie beslist vaker toegepast worden.

3.19. Er zijn nog steeds forse investeringen nodig voor nieuwe rioolwaterzuiveringsinstallaties en nieuwe netwerken waarmee de doelstellingen van de afvalwaterrichtlijn kunnen worden verwezenlijkt. De vraag is echter ook of de huidige systemen, waarbij schoon water als transportmiddel wordt gebruikt en vuil van huishoudens en fabrieken met elkaar wordt vermengd, wel de juiste zijn. Is het niet "duurzamer" om nieuwe systemen uit te werken? Op de korte termijn kan milieutechnologie weliswaar helpen de stroom van materialen in te dammen en het afvalwater beter te zuiveren, maar het risico is dat op die manier structuren blijven bestaan die uit milieu-oogpunt niet de beste zijn.

Klimaatverandering

3.20. Om de streefcijfers van het protocol van Kioto te halen zou onder andere meer gebruik kunnen worden gemaakt van biobrandstoffen. De Commissie verwijst naar eerdere voorstellen die bedoeld zijn om de ontwikkeling van deze brandstoffen te stimuleren. Aan de hand van een aantal voorbeelden wil het EESC wijzen op elementen die in de praktijk van groot belang zijn voor de ontwikkeling van biobrandstoffen, maar die deze ontwikkeling volgens het voorstel juist in de weg staan.

3.20.1. In de mededeling over een nieuw landbouwbeleid(7) stelde de Commissie voor om het verbouwen van gewassen op braakliggende grond voor bijvoorbeeld biobrandstoffen te verbieden. Dit zou een gevoelige knauw hebben betekend voor de productie van dergelijke brandstoffen, en in zijn advies(8) tekende het EESC dan ook bezwaar aan tegen het voorstel. Op 1 juni 2003 nam de Raad het voorstel van het EESC over, zodat het verbouwen van gewassen voor biobrandstoffen op braakliggende grond gewoon mogelijk blijft. Bovendien kunnen de landbouwers in kwestie op grond van het GLB een CO2-premie krijgen. In de landbouw wordt ook gewerkt aan exactere methoden en systemen waarbij met behulp van milieutechnologie de concentraties van chemische stoffen worden verminderd en voedingsstoffen efficiënter worden gebruikt.

3.20.2. Volgens het voorstel voor een richtlijn om de lidstaten het recht te geven biobrandstoffen vrij te stellen van belasting(9) mag dit alleen voor een periode van steeds zes jaar gebeuren. Dit komt het vertrouwen van investeerders in biobrandstoffeninstallaties niet ten goede, aangezien de economische afschrijving heel wat langer duurt dan zes jaar. Langere financiële zekerheid zou de investeringsbereidheid vergroten en een stimulans betekenen voor milieutechnologie. Bij de besluitvorming hierover zouden het Parlement en de Raad hier rekening mee moeten houden.

3.20.3. In de bodem komen voortdurend grote hoeveelheden kooldioxide vrij en worden ook steeds grote hoeveelheden kooldioxide gevormd. Het evenwicht tussen de vorming en het afbreken van organisch materiaal bepaalt of het tot uitstoot of tot een netto-opname van kooldioxide komt. In aanvulling op de maatregelen om de uitstoot van broeikasgassen te reduceren moet verder onderzoek worden gedaan naar de mogelijkheden om kooldioxide in biologische koolstofreservoirs te binden, en in het actieplan dient komen te staan hoe dit in de land- en bosbouw eventueel zou kunnen worden uitgebouwd tot een winstgevende praktijk.

Bodembescherming

3.21. In de mededeling staat betrekkelijk weinig over bodembescherming. Hopelijk monden de thematische werkzaamheden op het gebied van bodembescherming, die enige vertraging hebben opgelopen, uit in concrete voorstellen voor milieutechnologie. Bodem en lucht hangen nauw met elkaar samen; zo raakt ook de bodem verontreinigd door verzurende emissies in de lucht. Bovendien is er een sterk verband met het klimaat. Een van de grootste gevaren voor de aarde is namelijk het verlies van organisch materiaal, dat weer tot de uitstoot van het broeikasgas kooldioxide leidt. Nogmaals: verdere vooruitgang op dit gebied is zeer belangrijk, en de werkzaamheden van alle thematische werkgroepen moeten uitmonden in een horizontale strategie.

4. Samenvatting

- Het EESC is ingenomen met het voornemen van de Commissie om via een Europees initiatief de ontwikkeling van milieutechnologie te ondersteunen. Ook de vier themagebieden - klimaatverandering, duurzame productie en consumptie, water en bodembescherming - kunnen op zijn instemming rekenen.

- De bredere definitie, dat wil zeggen dat het begrip milieutechnologie ook betrekking heeft op kennis, onderzoek en nieuwe productiemethoden, is een goede zaak.

- Volgens het EESC kan milieutechnologie ook van strategisch belang zijn voor Europese bedrijven als hun concurrentievermogen in overeenstemming met de Lissabon-strategie wordt versterkt.

- Het ontwikkelen en op de markt brengen van milieutechnologie moet met diverse vormen van steunverlening worden gestimuleerd, maar mag niet via economische instrumenten of met wetgeving worden geforceerd, omdat dan het gevaar bestaat dat de export wordt belemmerd en de productie wordt verplaatst naar een plek buiten Europa.

- Openbare aanbestedingen vormen een instrument dat nu al kan worden ingezet ter stimulering van de ontwikkeling van producten en diensten waarbij van milieutechnologie gebruikgemaakt wordt.

- Ook moet de aandacht uitgaan naar de problemen van minder grote bedrijven en naar kleinschaliger milieutechnische successen. Steunverlening kan in dit verband een goed middel zijn.

- De Commissie zou er goed aan doen aan te geven tot wie bedrijven zich kunnen wenden als zij vinden dat regelgeving of het optreden van overheidsinstanties schadelijk is voor het milieu.

- Ook verdient het aanbeveling afvalproblemen uit een lokale/regionale invalshoek op te lossen, waarbij de oplossingen op hun totale milieuvoordeel worden beoordeeld.

- Met levenscyclusanalyses moet worden aangetoond dat het totale milieueffect van nieuwe milieutechnologie positief is.

- Het is moeilijk om erachter te komen wat de consument precies onder kwaliteit verstaat. De maatschappij moet zich hier niet mee bemoeien en niet gaan bepalen wat als kwaliteit dient te worden beschouwd en wanneer kwantiteit slecht is. Etiketteringsystemen verdienen wat dit betreft de voorkeur.

- Een door de markt gestuurde ontwikkeling kan tot een even grote en snelle verandering leiden als wet- en regelgeving. Consumentenorganisaties kunnen hierbij een belangrijke rol spelen.

- Op korte termijn kan milieutechnologie zorgen voor beter gezuiverd afvalwater.Maar eigenlijk moet er in de eerste plaats voor gezorgd worden dat water niet door verontreiniging vervuild raakt.

- Er zijn nog altijd factoren die op de lange termijn een stabiele productie van biobrandstoffen in de weg staan.

Brussel, 29 oktober 2003.

De voorzitter

van het Europees Economisch en Sociaal Comité

R. Briesch

(1) COM(2002) 122 def.

(2) COM(2003) 302 def., EESC-advies in voorbereiding.

(3) COM(2003) 354 def., EESC-advies in voorbereiding.

(4) COM(2003) 301 def., EESC-advies in voorbereiding.

(5) EESC-initiatiefadvies "Aangepaste milieutechnologie in de kandidaat-lidstaten: verwachtingen en werkelijkheid" in voorbereiding.

(6) COM(2003) 302 def.

(7) COM(2003) 23 def. - CNS 2003/0006.

(8) EESC-advies 591/2003, PB C 208 van 3.9.2003, blz. 64-71.

(9) COM(2001) 547 def. - PB C 103 van 30.4.2002.