COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN
Brussel, 11.12.2001
COM(2001) 745 definitief
GROENBOEK
over de herziening van Verorden ing (EEG) nr. 4064/89 van de Raad
(voorgesteld door de Commissie)
2INHOUDSOPGAVE
GROENBOEK over de herziening van Verord ening (EEG) nr. 4064/89 van de Raad............. 1
GROENBOEK over de herziening van Verord ening (EEG) nr. 4064/89 van de Raad............. 4
SAMENVATTING ................................................................................................................... .4
I. INLEIDING ................................................................................................................. 6II. VRAAGSTUKKEN OP HET GEBIED VAN DE BEVOEGDHEID......................... 9A. Communautaire dimensie .......................................................................................... 10
1. Achtergrond................................................................................................................ 10
2. Samenvatting van de te be handelen vraagstukken..................................................... 11
3. Beoordeling van de mogelijke opties voor een wijziging van artikel 1, lid 3............ 12
a) Wijzigingen in de vijf constituerende criteria van artikel 1, lid 3 zullen waarschijnlijk
niet tot een aanmerkelijke verbetering leiden ............................................................ 13
b) Wijziging van artikel 22 leidt vermoedelijk niet tot een aanzienlijke verbetering (en
zou harmonisatie van nationale wetgevi ngen vereisen)............................................. 17
c) Automatische bevoegdheid van de Ge meenschap in zaken waarin meervoudige
aanmeldingen zijn vereist........................................................................................... 17
d) Conclusie inzake de mogelijke opties voor  de wijziging van artikel 1, lid 3............. 19
4. Taakverdeling in een uitgebreide Gemeen schap - een lange-te rmijnperspectief....... 19
B. Verwijzing naar de lidstaten, artikel 9 ....................................................................... 201. Achtergrond................................................................................................................ 202. Overzicht van de te behandelen vraagstukken........................................................... 21
3. Mogelijke wijzigingen ............................................................................................... 22a) Eenvoudiger criteria voor verwijzing......................................................................... 23
b) Verwijzing op initiatief van de Commissie................................................................ 24
c) Termijnen ................................................................................................................... 2 4
C. Gezamenlijke verwijzingen naar de Commissie, artikel 22, lid 3 ............................. 251. Procedurele zwakke punten van artikel 22, lid 3 ....................................................... 262. Operationele zwakke punten van artikel 22, lid 3...................................................... 273. Conclusie inzake artikel 22, lid 3............................................................................... 28D. Het begrip "concentratie": voor herziening vatbare punten....................................... 281. Minderheidsbelangen ................................................................................................. 29
32. Strategische allianties................................................................................................. 31
3. Artikel 2, lid 4 ............................................................................................................ 3 1
4. Niet-volwaardige gemeenscha ppelijke productieonde rnemingen ............................. 32
5. Meervoudige transacties............................................................................................. 346. Investeringen in risicokapitaal, artikel 3, lid 5........................................................... 377. Convergentie - "Zeggenschap" vs. "Groep"............................................................... 398. Samenvatting van de  conclusies................................................................................. 40
III. MATERIËLE VRAAGSTUKKEN ........................................................................... 41A. De materiël e toets....................................................................................................... 41
B. Specifieke efficiëntievoorde len van concentraties..................................................... 43
C. De vereenvoudigd e procedure.................................................................................... 44
IV. PROCEDURELE AANGELEGENHEDEN ............................................................. 46A. Feit dat de aanmeldingsve rplichting doet ontstaan .................................................... 46
B. Opschorting van concentraties ................................................................................... 47C. Berekening van termijnen .......................................................................................... 48D. Administratieve efficiëntie......................................................................................... 49E. Volledigheid van de aanmelding................................................................................ 49F. Procedure inzake verbintenissen................................................................................ 51
1. Wijziging van de toepasselijke procedure.................................................................. 53G. Artikel 8, lid 4 ............................................................................................................ 5 5
H. Bepalingen inzake rechtshandhaving......................................................................... 56I. Indieningstaksen......................................................................................................... 58J. Eerlijk proces; contro les en waarborgen.................................................................... 59
V. VERZOEK OM INDIENING VAN OPMERKINGEN............................................ 64
BIJLAGEN....................................................................................................................... ........ 66
4GROENBOEK
over de herziening van Verorden ing (EEG) nr. 4064/89 van de Raad
SAMENVATTING
De voorgenomen herziening van de concentratieverordening h eeft ten doel ervoor te zorgen
dat de concentratieverordening een effectief instrument voor c oncentratiecontrole blijft in een
veranderend economisch en politiek klimaat, zowel in Europa als wereldwijd. Hoewel devoorstellen voortbouwen op de verordening, die gedurende de afgelopen tien jaar met succes
is toegepast, trachten zij tevens een antwoor d te vinden op de uitdagingen die zich voordoen
in de vorm van wereldwijde fusies, monetaire unie, marktintegratie, uitbreiding en denoodzaak om met andere rechtsgebieden samen te werken. De Commissie is van mening dat
de herziening moet berusten op de beginsel en die aan de concentratieverordening ten
grondslag liggen, namelijk de noodzaak om een doeltreffende, efficiënte, eerlijke en
transparante controle op concentraties tot stand te brengen op het daartoe het meest
geschikte niveau , overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel.
Vraagstukken op het gebied van de bevoegdheid
Communautaire dimensie
Uit het onderzoek dat de Commissie heef t verricht naar de werking van de
concentratieverordening is gebleken dat de drempelwaarden van artikel 1, lid 2, evenals de2/3-regel, bevredigend functioneren. Wat ar tikel 1, lid 3, betreft moet echter worden
opgemerkt dat, hoewel het bela ngrijkste onderliggende beginsel  (namelijk dat de Commissie
zich moet bezighouden met zaken die drie of meer  lidstaten betreffen) nog altijd geldt, de in
de bepaling vervatte criteri a op het gebied van bevoegdhe id het probleem inzake de
meervoudige aanmeldingen niet hebben kunnen opl ossen, zoals de bedoeling was. Als gevolg
hiervan moeten zaken van communautair belang nog altijd in een aantal lidstaten wordenaangemeld en onderzocht. Bijzonder zorg wekkend is de toename van meervoudige
aanmeldingen in drie of meer lidstaten, en het feit dat de uitbreiding van de Gemeenschapdeze ontwikkeling waarschijnlijk nog zal aansc herpen. Het voorstel van de Commissie omvat
derhalve een wijziging van artikel 1, lid 3, we lke vóór de uitbreiding van de Gemeenschap
van kracht moet zijn.
Na een analyse van verschillende numerieke wijzigingen in de combinatie van drempels en
andere voorwaarden van artikel 1, lid 3, ve rzoekt de Commissie de  belanghebbenden hun
mening te geven over de moge lijkheid om de Gemeenschap een automatische bevoegdheid te
verlenen voor zaken die in drie of m eer lidstaten moeten worden aangemeld.
De artikelen 9 en 22 inzake verwijzingen blijven van belang omdat zij een zekere mate van
flexibiliteit waarborgen bij de verdelin g van bevoegdheden op het gebied van de
concentratiecontrole. Uit het onderzoek van de Commissie is gebleken dat er over het
algemeen positief wordt geoordeeld over een vereenvoudiging van het criterium op grond
waarvan uit hoofde van artikel 9 een verwijzin gsverzoek kan worden ingediend, bijvoorbeeld
door dit verzoek los te koppelen van de verplichting om aan te tonen dat een machtspositie
dreigt te ontstaan of te worden versterkt en/of de noodzaak om vast te stellen dat de
onderzochte markt geen “substantieel” deel  van de gemeenschappelijke markt vormt, te
5schrappen. Door een dergelijk e wijziging zouden zaken waar van de gevolgen de nationale
grenzen niet overschrijden, gemakkelijker kunne n worden verwezen waardoor de procedures
zouden worden versneld. Met het oog op een samenhangende discussi e stelt het Groenboek
voor om de Commissie de mogelijkheid te bieden  op eigen initiatief zaken naar de lidstaten te
verwijzen wanneer aan de vastgestelde crite ria wordt voldaan. De Commissie stelt tevens
voor de bepalingen van artikel  22 met betrekking tot de verwijzing van zaken door de
lidstaten naar de Commissie di enovereenkomstig te wijzigen.
Het begrip “concentratie”
In het licht van de opgedane ervaring alsmed e van de ontwikkelingen in de handelwijzen van
ondernemingen, worden in het Groenboek een aa ntal mogelijke aanpassi ngen onderzocht van
het begrip “concentratie” dat in artikel 3 van de concentratieverordening wordt gedefinieerd.
Met betrekking tot minderheidsdeelnemingen en strategische allianties erkent het Groenboek
weliswaar de mogelijk structurele gevolgen van dergelijke transacties, maar zet het tevensuiteen dat het moeilijk is om met voldoende rechtszekerheid de grenzen te bepalen. Watartikel 2, lid 4 betreft dat betrekking heeft op volwaardige coöperatieve gemeenschappelijke
ondernemingen, wordt geconcludeerd dat er eerst meer ervaring moet worden opgedaanalvorens een wijziging te overwegen, terwijl er vooralsnog geen overtuigend argument lijkt te
zijn om de concentratieverordening uit te breiden tot niet-volwaardige gemeenschappelijkeproductieondernemingen. Verder wordt voorge steld de huidige bepalingen inzake
meervoudige transacties te wijzigen om te zorg en voor een meer consequente en doeltreffende
toepassing van de regels op het gebied van co ncentratiecontrole op drie specifieke typen van
dergelijke transacties, en wordt de toepasselijkheid van de concentratieverordening opbepaalde soorten risicokapitaa ltransacties aan de orde gest eld. Ten slotte wordt in dit
hoofdstuk aandacht besteed aan de vraag of he t begrip “groep” van artikel 5, lid 4 moet
worden geharmoniseerd met het begrip  “zeggenschap” van artikel 3, lid 3.
Materiële vraagstukken
Het materiële criterium
Het Groenboek brengt een discussie op gang over de respectievelijke verdiensten van de
“machtspositietoets” die in de concentratieverordening is vervat en van de “toets van desubstantiële concurrentievermindering” di e in sommige andere rechtsgebieden wordt
gebruikt. De waarde en doeltreffendheid van de  machtspositietoets wordt daarbij erkend en er
wordt op gewezen dat er, onafhankelijk van een feitelijke harmonisatie van de wetgeving,reeds een aanzienlijke mate va n internationale convergentie tot stand is gekomen. Men zou
evenwel kunnen pleiten voor een herziening van de tekst van de verordening terzake, vooral
om ervoor te zorgen dat grote rechtsgebied en hetzelfde criterium toepassen of om de
inaanmerkingneming van efficiëntieoverwegingen van een duidelijke basis in de wetgeving tevoorzien.
Vereenvoudigde procedure
Het Groenboek bevat voorstelle n die rekening houden met de succesvolle en soepele
toepassing van de mededelin g van de Commissie van 2000 be treffende een vereenvoudigde
procedure. Voorgesteld wordt om deze procedure te consolideren in een “groepsvrijstellings”-verordening, waardoor de adminis tratieve lasten bij transac ties die de concurrentie niet
schaden zouden worden verminderd en de beschikbare administra tieve middelen worden
besteed aan zaken die een grondiger onderzoek vereisen.
6Procedurekwesties
Verbintenissen
Het belangrijkste voorstel op het ge bied van de procedures betref t de herstructurering van het
tijdschema voor de indiening en bespreking van verbintenissen in de eerste en tweede fase
van het onderzoek, om de betrokke nen meer tijd te geven om een waardevolle bijdrage te
leveren. Met name wordt in het Groenboek een “stop de klok”-bepaling voorgesteld. Deze
zou op verzoek van de partijen wo rden toegepast, waardoor een ex officio -verlenging van de
procedure zou worden voorkomen.
Eerlijk proces
Verder worden in het document de verschillende mechanismen uiteengezet die van belang
zijn voor een eerlijk proces in concentratiepro cedures, waaraan de nieuwe regels inzake de
behandeling van verbinte nissen zouden worden toegevoegd. In dit verband wordt ook het
vraagstuk van de doelmatigheid van gerechtelijke toetsing aan de orde gesteld, en wordtverzocht over al deze aspecten  opmerkingen in te dienen.
Andere procedurekwesties
Ook andere vraagstukken in verb and met de procedure worden  in het Groenboek besproken.
Zo komen de huidige praktijken inzake "het feit dat de aanmelding doet ontstaan" en hettijdstip waarop aanmelding moet plaatsvinden aan de orde, evenals de verplichting totinachtneming van een "wachttijd" (artikel 7). Verder worden de belanghebbenden verzocht
hun mening te geven over elektr onische aanmelding, directe i ndiening bij de lidstaten van
afschriften van de aanmelding door de  partijen zelf, aanmeldingskosten  en de modaliteiten
betreffende onvolledigverklaring. De discussi e omvat tevens bepaalde aspecten van de
toepassing van artikel 8, lid 4, en een herove rweging van de handhavingsprocedures in het
licht van het “moderniserings”- voorstel betreffende de uitvoe ring van Verordening nr. 17.
Tenslotte wordt de invoering van werkdagen voor de berekening va n termijnen besproken.
Verzoek om opmerkingen te maken
Belanghebbenden worden verzocht hun standpunt be kend te maken ten aanz ien van de in het
Groenboek besproken vraagstukken, evenals over andere zaken die van belang zijn voor de
uitoefening van concentratiecontrole in Eu ropa. Deze opmerkingen dienen de Commissie
uiterlijk op 31 maart 2002 te bereiken.
I. INLEIDING
1. Verordening nr. 4064/89 van de Raad betref fende de controle op concentraties van
ondernemingen (“de concen tratieverordening”) werd op 21 december 1989
vastgesteld en trad op 21 september 1990 in werking. Deze verordening bevat deregels die van toepassing zijn op grote concentraties, waarvan de gevolgen geachtworden verder te reiken dan een nationale markt.
2. In de eerste tien jaar dat de concentratieverordening werd toegepast werd zij alom
geprezen omdat zij voorzag in een doeltr effende concentratiecontrole op Europees
niveau. De invoering van korte en strikte wettelijke termijnen was, en is nog steeds
één van de belangrijkste aspecten van de verordening. Volgens de Commissie vormtde verordening nog steeds een passe nd wetsinstrument met het oog op de
7toenemende marktintegratie in Europa , dat zich met na me voortdurend kan
aanpassen aan nieuwe economische, juridische en politieke ontwikkelingen - zowelin Europa als daarbuiten.
3. De concentratieverordening was gebaseer d op de opvatting dat de totstandbrenging
van de interne markt tot een grootscheepse grensoverschrijdende herstructurering van
het bedrijfsleven zou leiden, en dat een “ level playing field ” nodig was om te
voorkomen dat dergelijke tran sacties de concurrentie blijvende schade zouden
toebrengen. Deze gelijke voorwaarden moesten ervoor zorgen dat dezelfde
aanmeldingsverplichtingen, procedure- en  wettelijke voorschrif ten van toepassing
zouden zijn op alle concentr aties met significante gren soverschrijdende gevolgen.
4. Daartoe kende de concentratieverord ening uitsluitende bevoegdheid aan de
Commissie toe voor “concentraties met een communautaire dimensie”. Dit one stop
shop-beginsel heeft een tweeledig doel. Ten eerste berust het, in de geest van desubsidiariteit , op de gedachte dat concentratiecontrole op communautair niveau
gerechtvaardigd is gezien het feit dat de lidstaten afzonderlijk niet in staat zijn omdergelijke transacties met grensoverschrijdende reikwijdte en gevolgen in hun geheelaan te pakken. Daarnaast zorgt het one stop  shop-stelsel van de verordening voor een
vereenvoudiging van de administra tieve procedures, waardoor zowel
mededingingsautoriteiten als bedrijven de kosten van c oncentratiecontrole tot een
minimum kunnen beperken.
5. Sinds de vaststelling van de concentratieverordening is de Europese Unie uitgebreid
van 12 tot 15 lidstaten, en zijn de ma rkten van deze landen steeds sterker
geïntegreerd. Bovendien is de exclusieve  bevoegdheid van de Europese Commissie
op het gebied van concentraties die de  omzetdrempels overschrijden na de
inwerkingtreding van de Overeenkomst betreffende de Europese Economische
Ruimte (EER) in 1994 uitgebreid tot he t gehele grondgebied van de EER. De
grensoverschrijdende herstructurering va n het Europese bedrijfsleven is bovendien
gestimuleerd door de oprichting van de monetaire unie in 1999.
6. Thans ligt een Europese Unie in het vers chiet met, vanaf 2004, een aanzienlijk groter
aantal lidstaten, en de voltooiing van de monetaire unie doordat deze, met de
invoering van de euro in 2002, de laat ste fase bereikt. Tegelijkertijd zet de
ontwikkeling in de richting van de interna tionalisering, en zelfs globalisering, van
ondernemingen en markten in steeds hoger tempo door.
7. Deze ontwikkeling gaat gepaard met de invoeri ng in de gehele wereld van een steeds
groter aantal controles voorafgaand aan de  concentratie (momenteel circa 60), en
stijgende kosten in verband met me ervoudige-aanmeldingsverplichtingen.
8. Sinds 1990 zijn circa 1 800 concentraties bij de Commissie aangemeld (situatie per
juli 2001). Dit cijfer vormt echter slechts een fractie van het totale aantal transacties diein dezelfde periode bij de mededingingsautoriteiten van de lidstaten zijn aangemeld
1.
Sinds 1990 hebben veel lidstaten alsook kandi daat-landen, regels op het gebied van
concentratiecontrole vastgesteld (of bestaa nde regels aangepast). Als gevolg daarvan
sluiten veel nationale stelsels inzake concentratiecontrole in grote lijnen aan bij de
                                                
1In 2000 werden in totaal 3 021 zaken bij de nationale mededingingsautoriteiten van de EU aangemeld,
tegen 345 aanmeldingen bij de Commissie in hetzelfde jaar.
8beginselen van de concentratieverordening.  Ondanks deze “zachte harmonisatie” is er
nog, in uiteenlopende mate, sprake van ve rschillen, met name op het gebied van de
procedures.
9. Al deze factoren suggereren dat het wensel ijk is het volledige wettelijk kader van de
Europese concentratiecontro le te herzien, zodat de Commissie en de nationale
autoriteiten, zowel afzonderlijk als ge zamenlijk, hun middelen optimaal kunnen
gebruiken om de mededinging in de Gemeenschap te beschermen terwijl tegelijkertijd
een onnodige belasting van het bedrijfsleven  in de vorm van nalevingskosten wordt
tegengegaan en de rechtszekerheid wo rdt verbeterd. Dit geldt met name voor
middelgrote ondernemingen die door hun be perkte omvang niet onder de geldende
omzetdrempels van de concentratieverorden ing vallen, maar die wel verplicht zijn
meervoudige nationale aanmeldingen in te dienen.
10. De ervaring die in de eerste tien jaar van toepassing van de concentratieverordening
is opgedaan wijst tevens uit dat zowel het toepassingsgebied als de werking van deverordening voor verbetering vatbaar zijn. Wat het toepassingsgebied betreft is een
van de grondbegrippen, het begrip “concentratie”, opnieuw vanuit een aantalverschillende gezichtshoeken geëvalueerd. Evenzo is het procedurele kader van deverordening aan een onderzoek onderworp en, en er dienen zich een aantal
mogelijkheden aan om zowel de doeltr effendheid van de regels als de
rechtszekerheid van degenen op wie zij van toepassing zijn, verder te verbeteren.
11. Sinds de vaststelling in 1989 was de co ncentratieverordening gebaseerd op het
beginsel waarbij concentraties wo rden beoordeeld op basis van een machtspositie -
criterium: concentraties die een machtspositie in het leven roepen of versterkendienen onverenigbaar met de gemeenscha ppelijke markt (en derhalve onwettig) te
worden verklaard. Over het geheel genomen is dit beoordelingscriterium een
doeltreffend middel gebleken om potentiële  mededingingsproblemen te voorkomen.
Veel lidstaten hebben dit voorbeeld namelijk gevolgd en hetzelfdebeoordelingscriterium in hun regels va stgelegd. Het voornaamste alternatieve
criterium inzake concentratiecontrole, dat in een aantal grote jurisdicties wordtgebruikt en momenteel in sommige lidstaten wordt overwogen, is dat van desubstantiële concu rrentievermindering . Volgens sommige commentatoren leidt het
gebrek aan wereldwijde harmonisatie van de beoordelingscriteri a voor concentraties
tot problemen. Daarom, en omdat thans aanzienlijke ervaring is opgedaan met detoepassing van het machtspositie-criterium, is de Commissie van mening dat dit eengoede gelegenheid is om een bredere discussie op gang te brengen over deverdiensten van de twee toet sen, met name gezien de we nselijkheid van een grotere
mate van convergentie van de regelgeving op het gebied van concentratiecontrole in
de wereld.
12. Het is in dit verband ook zinvol om die be palingen van de verordening te onderzoeken
die van invloed zijn op een eerlijk pr oces. Hieronder vallen een groter aantal
vraagstukken, op het gebied van onderzoek, he t geven van beschikkingen en het recht
van rechterlijke toetsing. Verder wordt erkend dat het van het grootst e belang is dat bij
elke fase van de procedure transparantie wordt gewaarborgd.
13. De onderhavige herziening van de con centratieverordening vormt een aanvulling op
de reeds aangevangen herziening van Verordening nr. 17 (over de toepassing van de
9kartelbepalingen van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag)2. Er bestaat niettemin
een wezenlijk verschil tussen de twee stelsels: de Commissie heeft exclusievebevoegdheid inzake concentraties met een communautaire dimensie, terwijl zij debevoegdheid op het gebied va n kartels met de lidstaten deelt. De Commissie stelt
voor deze parallelle bevoegd heid te versterken. Ondanks dit verschil wordt ruime
aandacht besteed aan de herziening van Verordening nr. 17, zodat de tweeherzieningsoperaties deel uitmaken van een omvattende modernisering van deEuropese mededingingswetgeving.
14. Concluderend kan worden gesteld dat het om bovengenoemde redenen noodzakelijk is
een hervormingsproces op gang te brenge n, zowel om de balans  op te maken van de
opgedane ervaringen als om de Europese re gels inzake concentratiecontrole voor te
bereiden op de uitdagingen van de komende  jaren. De Commissie is van mening dat de
hervorming moet worden gegrondvest op de beginselen van deconcentratieverordening,  namelijk de noodzaak om een doeltreffende, efficiënte,
eerlijke en transparante concentratiecontrole op het daartoe meest geschikte niveau totstand te brengen .
II. VRAAGSTUKKEN OP HET GEBIED VAN DE BEVOEGDHEID
CONCENTRATIES MET EEN COMMUNAUTAIRE DIMENSIE
15. De concentratieverordening geeft de Commissie uitsluitende bevoegdheid om
concentraties met een communautaire dimensie  te behandelen. De verordening
veronderstelt dat dergelijke concentraties veranderingen teweegbrengen waarvan de
gevolgen voor de markt verder reiken dan de grenzen van één lidstaat(overweging 9).
16. De taakverdeling tussen de Gemeenscha p en de lidstaten op het gebied van
concentratiecontrole berust derhalve op de zelfde beginselen als die welke aan het
begrip "subsidiariteit " ten grondslag liggen. Volgens dit begrip moeten maatregelen
worden genomen op het daartoe meest ge schikte bevoegdheidsniveau, zowel wat de
beoogde doelstellingen betreft als ten aanzien van de  middelen die de Gemeenschap
en de lidstaten ter beschikking staan
3.
17. De ervaring heeft aangetoond dat de Commi ssie over het algemeen beter in staat is
concentraties te behandelen  waarbij de betrokken partije n actief zijn op markten die
de nationale markten overschr ijden. Bij transacties die zich op de wereldmarkt of de
Europese markt afspelen zijn de onde rzoekbevoegdheden van de Commissie en de
corrigerende en handhavingsmaatregelen di e zij kan nemen duidelijk adequater dan
de meer beperkte middelen die de lidstaten ten dienste staan. Hetzelfde geldt dikwijls
                                                
2Zie voorstel van de Commissie van 27.9.2000 voor een verordening van de Raad betreffende de
uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag en tot wijziging vanVerordening (EEG) nr. 1017/68, Verordening (EEG) nr. 2988/74, Verordening (EEG) nr. 4056/86 en
Verordening (EEG) nr. 3975/87, COM(2000) 582 def.
3Artikel 5 van het EG-Verdrag stelt dat moet worden opgetreden op het niveau waarop de doelstellingen
het best kunnen worden verwezenlijkt. Zoals nader werd verduidelijkt in het verslag van de Commissie
aan de Europese Raad over de aanpassing van de bestaande wetgeving aan het subsidiariteitsbeginsel
(COM(93) 545 def. van 24.11.1993), moeten maatregelen worden genomen op het daartoe meest
geschikte niveau van bevoegdheid met het oog op de te bereiken doelstellingen en de middelen die de
Gemeenschap en de lidstaten ter beschikking staan.
10eveneens voor zaken die in verschillende lidstaten mededingingsbezwaren oproepen.
Dergelijke zaken kunnen aanzienlijke gevolgen voor de mededinging hebben inandere delen van de Geme enschap, bijvoorbeeld doordat zij de toegang van
concurrenten uit andere lidstaten tot de betrokken landen belemmeren.
18. Een bijzonder aspect van de totstandbrenging van de interne markt in de EU is het
feit dat een aantal markten zich in een overgangsfase bevinden. Pirelli-BICC
4
illustreert het resultaat van een proces waarbij de Europese deregulering en
harmonisatie daadwerkelijk tot een verruiming van de desbetreffende anti-trustmarkten hebben gele id. In deze zaak werd inderdaad bevestigd dat de markt de
gehele EER omvatte omdat afnemers in toenemende mate elektriciteitskabels opEuropees niveau aankopen, onder meer als gevolg van de procedures die in derichtlijnen van de Gemeenschap op het gebied van overheidsopdrachten zijn
vastgesteld. De zaak Pirelli vormde een tegenstelling met eerdere zaken waarbijdezelfde bedrijfstak betrokke n was; in 1992 werden deze markten nog steeds als
nationaal beschouwd. De Commissie is gewoon lijk zeer goed in staat om zaken te
behandelen waarbij van een dergelijke overgang sprake is, omdat zij alle gevolgen,zowel op nationaal als op Europees niv eau, volledig in aanmerking kan nemen.
19. Hoewel de lidstaten deze vraagstukken zelf  ter hand kunnen nemen in zoverre zij op
hun eigen grondgebied betrekking hebben, is de Commissie duidelijk beter in staat
dergelijke transacties in de  gehele Gemeenschap in hun totaliteit aan te pakken. De
bevoegdheid van de Gemeenschap in deze  zaken zou derhalve overeenstemmen met
het subsidiariteitsbeginsel omdat zij het meest doeltreffende instrument vormt om tevoorkomen dat een verdere Europese inte gratie door nieuwe obstakels wordt
gehinderd. Verder is het streven naar e fficiëntie in tegenspraak met een parallelle
behandeling van dezelfde zake n in een aantal lidstaten.
20. Daarentegen zijn de lidstaten over het algemeen beter in staat om zaken te
behandelen waarvan, gezien  de activiteiten van de betrokken ondernemingen, de
gevolgen tot één lidstaat beperkt blijven, dus  wanneer er bijvoorbeeld geen sprake is
van een belangrijk afschermings- of spillover-effect. Voor een doeltreffende
behandeling van dergelijke zaken is geen toegang tot de ruimere bevoegdheden vande Commissie noodzakelijk, en de nationale  autoriteiten zijn  gewoonlijk beter
geplaatst met betrekking tot het verzam elen van de relevante marktinformatie.
A. Communautaire dimensie
1. Achtergrond
21. In haar verslag aan de Raad van 28 juni  2000 over de toepassing van de drempels
van de concentratieverordening (“Verslag 2000”)
5 schetste de Commissie haar
voorlopige bevindingen met betrekking tot de  werking van de drempels van artikel 1
van de concentratieverordening, met inbegrip van “meervoudige aanmeldingen”,
d.w.z. concentraties die in ten minste twee lidstaten moeten worden aangemeld. Nade goedkeuring van dat ve rslag heeft de Commissie aanvullend onderzoek verricht.
De resultaten van dit onderzoek worden in  bijlage I weergegeven en uitvoerig
                                                
4Zaak nr. COMP/M.1882 –Pirelli-BICC. Beschikking van de Commissie van 19.7.2000 ingevolge
artikel 8, lid 2, van Verordening (EEG) nr. 4064/89.
5COM(2000) 399 final - 28.06.2000
11besproken; deze bijlage vormt een uitgebreide toelichting op de conclusies die in dit
hoofdstuk zijn weergegeven.
2. Samenvatting van de te behandelen vraagstukken22. In de loop van haar onderzoek heef t de Commissie opnieuw bekeken of de
omzetdrempels van artikel 1 nog steeds voldoen, niet alleen met het oog op de
doeltreffendheid ervan, maar ook ten aanzien van hun voorspelbaarheid en
transparantie. Opgemerkt zij dat indien een transactie niet voldoet aan de criteria vanartikel 1 op het gebied van jurisdictie, d it gewoonlijk betekent dat zij onderworpen is
aan verplichte aanmeldingsvoorwaarden in één of meer lidstaten.
23. Wat de werking van de huidige drempels betreft heeft het onderzoek, zoals meer in
detail in bijlage I wordt besproken, niet aan het licht gebracht dat een wijziging vanartikel 1, lid 2 dringend noodzakelijk is. De  resultaten van dit artikel stroken nog
steeds in grote lijnen met de subsidiariteit, en een herziening van de erin vervattedrempelwaarden zou geen geschikt midde l zijn om het probleem van de meervoudige
aanmeldingen op te lossen. Evenmin is uit he t onderzoek gebleken dat het niveau van
de 2/3-regel noodzakelijk moet worden gew ijzigd. Deze regel, waarbij de verdeling
van bevoegdheid wordt bepaald door het zwaa rtepunt van de omze t, blijkt resultaten
op te leveren die over het algemeen st roken met het subsidiariteitsbeginsel.
Bovendien is het, in het beperkte aanta l gevallen waarin de regel tot meervoudige
aanmeldingen leidt, zeer zeldzaam dat hierbij meer dan twee nationale instantiesbetrokken zijn.
24. Anderzijds moet worden geconcludeerd da t artikel 1, lid 3 het beoogde doel niet
heeft bereikt. Toen zij in 1997 werd vast gesteld was deze bepaling bedoeld om de
Commissie bevoegdheid te verlenen in zaken waarbij drie of meer lidstatenbetrokken waren. Hoewel het onderzoek de deugdelijkheid van de ze doelstelling in
grote lijnen bevestigt omdat deze zaken over het algemeen van communautair belangzijn, heeft de bepaling niet aan de verwach tingen voldaan. Slechts een klein deel van
deze zaken vielen in het toepassingsgebie d van de concentratieverordening. In 2000
werden slechts 20 zaken aangemeld u it hoofde van artikel 1, lid 3, tegen 75
meervoudige aanmeldingen bij drie of m eer lidstaten. Ook uit het feit dat in 2000
slechts circa 5% van alle aanmeldingen op grond van dit artikel werden ingediend,
een aanzienlijke daling ten opzichte van het reeds lage niveau van 1999, toont aan
dat artikel 1, lid 3 niet voldoet
6.
25. Uit het onderzoek zijn aanwijzingen naar  voren gekomen dat bij veel van deze
meervoudige aanmeldingen grensoverschr ijdende belangen betrokken waren. Een
van deze aanwijzingen is alleen al het feit dat er drie of meer nationale aanmeldingen
moesten worden ingediend. Verder beoorde elden en/of definieerden sommige of alle
betrokken lidstaten in de meeste gevallen de  relevante geografische markt als groter
dan een nationale markt. Opvallend is even eens dat de meeste zaken beantwoordden
aan het bevoegdheidscriterium wat het communautaire niveau betreft, terwijl zij bijlange na geen nationaal zwaartepunt hadden  (d.w.z. de 2/3-rege l). Dat bij veel van
deze concentraties belangen betrokken waren die verder reikten dan de grenzen van
de landen waar de aanmelding had plaatsge vonden bleek eveneens uit het feit dat bij
                                                
6In 2000 waren slechts 20 van de 345 aanmeldingen gebaseerd op artikel 1, lid 3. Voor 1999 was het
cijfer 12% of 34 van de 292 aanmeldingen.
12veel van deze zaken bedrijfsactiviteiten in verschillende lidstaten werden verricht
waar de concentratie niet was aangemeld.
26. Vanuit het oogpunt van de betrokken onde rnemingen suggereert het onderzoek
tevens dat meervoudige aanmel dingen in drie of meer lidstaten tot een aantal extra
moeilijkheden leiden wat de lengte van de procedure, de kosten en derechtszekerheid betreft (zie bijlage 1 voor de gedetailleerde resultaten van hetonderzoek).
27. Deze conclusie wordt nog verder geschr aagd door twee bijkomende factoren. Ten
eerste kan er een gestage toename worden waargenomen van meervoudigeaanmeldingen waarbij drie of meer lidstaten  betrokken zijn, zowel in absolute zin als
ten opzichte van het aantal za ken dat ingevolge de concentratieverordening wordt
aangemeld. Hieruit blijkt dat het probleem groter wordt, zelfs binnen de huidige 15lidstaten. De op handen zijnde uitbre iding van de Gemeenschap in 2004 zal
waarschijnlijk de negatieve  gevolgen van meervoudige aanmeldingen waarbij een
aanzienlijk aantal lidstaten betrokken is, nog versterken.
28. De Commissie heeft kennis genomen van het recente initiatief van de
mededingingsautoriteiten van de lidstaten  om nauwer samen te werken bij de
behandeling van, onder andere, concentr aties die in meer dan één land zijn
aangemeld, en zij ondersteunt dit initiatief van harte. Een dergelijke samenwerking
zal zeker gunstige gevolgen hebben in  die zin dat de bescherming van de
mededinging wordt verbeterd, terwijl tegelijkertijd de efficiëntie van de procedureszal toenemen. Het lijkt evenwel twijfelachtig of deze samenwerking, zelfs indien zijzich aanzienlijk ontwikkelt, als een gelijkwaardige vervanging kan wordenbeschouwd van de one stop shop- controle bij concentratie s met grensoverschrijdende
gevolgen.
3. Beoordeling van de mogelij ke opties voor een wijziging van artikel 1, lid 3
29. De oplossing voor de hierboven beschreven  zwakke punten van artikel 1, lid 3 moet
gericht zijn op een doeltreffende toepassi ng van de mededingingsregels van de
Gemeenschap op zaken van grensoverschrijdend belang, terwijl de administratievelasten voor de betrokken ondernemingen op evenwichtige wijze worden verminderd.
Deze oplossing, die vóór de toetreding van de nieuwe lidstaten van kracht moet
worden, moet bovendien van dien aard zijn  dat de onderliggende beginselen van de
concentratieverordening, namelijk het bevorderen van een doeltreffende beschermingvan de mededinging overeenkom stig het subsidiariteitsbeginsel, worden versterkt.
30. Om de zwakke punten van artikel 1, lid 3 te verhelpen lijkt het verstandig om na te
gaan of de doeltreffendheid van de be paling zou kunnen worden verbeterd door een
of meer van de vijf constituerende criteria te wijzigen. Een diepgaande analyse vande beschikbare informatie wijst evenwel uit dat wijzigingen in de huidige criteria vanartikel 1, lid 3 waarschijnlijk niet tot de beoogde resultaten zullen leiden,hoofdzakelijk omdat er als gevolg van de complexiteit van deze  bepaling, een groot
aantal verschillende redenen zijn waarom ondernemingen niet aan de criteria van
artikel 1, lid 3 voldoen. Dit wordt in  het onderstaande nader uitgelegd.
31. Verder is de Commissie erop gewezen dat he t wellicht niet noodzakelijk is om artikel
1, lid 3 aan te passen omdat het gewenste resultaat mogelijkerwijs kan wordenbereikt door wijziging van artikel 22. De ze suggestie is eveneens nauwgezet
13onderzocht, maar de resultaten van dit onderzoek, die in het onderstaande verder
worden uitgewerkt, tonen aan dat deze suggestie waarschijnlijk geen werkbareoplossing oplevert.
32. Vooralsnog is de Commissie daarom van mening dat de gewe nste resultaten het
beste kunnen worden bereikt door middel va n wijzigingen die als effectengericht
kunnen worden omschreven. Hiermee zou r echtstreeks moeten worden gestreefd
naar een oplossing waarbij zaken met poten tieel significante grensoverschrijdende
gevolgen onder de bevoegdheid van de Commissie zouden vallen. De Commissie
verzoekt belanghebbende n om hun mening te geven over de mogelijkheid om
artikel 1, lid 3 te vervangen door een be paling op grond waarvan aanmelding in drie
lidstaten kan worden beschouwd als een betrouwbare indica tie van het kennelijk
grensoverschrijdende karakter van een concentratie
7. Deze mogelijkheid vloeit voort
uit de ideeën waarop het voorstel van de Commissie berust dat in het Groenboek van
1996 wordt gedaan.
33. Aan het eind van onderstaand hoofdstuk word t nader ingegaan op de verdeling van
taken op langere termijn in een uitgebreide Gemeenschap. Aangezien de daarinvervatte maatregelen althans een minimumharmonisatie van de nationale regels ophet gebied van concentratiecontrole vereisen, blijft deze discussie hier buitenbeschouwing.
a) Wijzigingen in de vijf constituerende criteria van artikel 1, lid 3 zullen waarschijnlijk
niet tot een aanmerkelijke verbetering leiden
i) Wijziging van artikel 1, lid 3, door mi ddel van de aanpassing  van de verschillende
drempelwaarden
34. Het is voor de bespreking van dit onderwer p van belang om op te merken dat de
drempelwaarden van artikel 1, lid 3 z ijn vastgesteld zonder dat diepgaand is
onderzocht of deze wijzigingen wel daad werkelijk zaken van communautair belang
onder de verordening brengen. Het lijkt ook niet waarschijnlijk dat bruikbare
gegevens ter zake kunnen worden vastgest eld. De omzet is en blijft een maatstaf
voor de vermoedelijke gevolgen van concentr aties, maar deze gevolgen lopen uiteen
naargelang van, onder andere, de betrokken  economische sector. Niettemin is men
het er in ruime kring over eens  dat de omzet de beste graadme ter is om vast te stellen
welke concentraties van communautair belang zijn.
35. Gezien het bovenstaande is het nauwe lijks verrassend dat de conclusie van het
onderzoek van de Commissie luidt dat er  geen eenduidig antwoord kan worden
gegeven op de vraag welk niveau de om zetdrempels van artikel 1, lid 3 zouden
moeten hebben om alle zaken van gemeen schappelijk belang onder de verordening te
brengen. Bovendien moet worden benadrukt dat artikel 1, lid 3 kan wordenomschreven als een "matrijs" van bepali ngen, die een onbeperkt aantal combinaties
kan opleveren. Het is derhalve betrekke lijk eenvoudig om het effect te vermelden
                                                
7Opgemerkt zij dat de beschikbare informatie geen grond oplevert voor een voorstel inzake een gewone
verlaging van de mondiale drempels of van de omzet in de Gemeenschap overeenkomstig artikel 1,lid 2. Hoewel dergelijke maatregelen, afhankelijk van de gekozen waarden, uiteraard tot gevolg zoudenhebben dat de bevoegdheid van de Commissie zou worden uitgebreid, lijkt het onwaarschijnlijk datdeze maatregelen specifiek zouden kunnen worden gericht op concentraties met grensoverschrijdende
gevolgen.
14van, bijvoorbeeld, een afzonderlijke verlagin g van het criterium van 2,5 miljard EUR
in artikel 1, lid 3, onder a) tot 2 miljard EUR. In theorie zou een dergelijke wijziginguiteraard kunnen worden gecombineerd met een onbepaald aantal wijzigingen in dealinea's b), c), en/of d) van artikel 1, lid 3. Het is echter volstrekt onmogelijk (enwaarschijnlijk niet bijzonder zinvol) om  een overdreven ingewikkelde studie te
verrichten naar het ideale niveau en de ideale combinatie van deze criteria.
36. In de onderstaande toelichting wordt derh alve vooral beoogd het uitsluitingseffect
van elk van de criteria van artikel 1, lid  3 te bespreken me t betrekking tot de
meervoudige aanmeldingen die bij drie of meer lidstaten worden ingediend
8.
37. Uit de beschikbare gegevens blijkt dat 71% van alle zaken die in drie of meer
lidstaten zijn aangemeld, niet voldeden aan het criterium van 2,5 miljard EUR van
artikel 1, lid 3, onder a). Het uitsluitingseff ect zou beperkt zijn tot 58% indien dit
criterium zou worden vervangen door een vereiste van 2 miljard EUR. Om teillustreren hoe moeilijk het is om een ideaal niveau te vinden wordt het volgendevoorbeeld gegeven. De drempel van artikel 1, lid 3, onder a) zou moeten wordenverlaagd tot 500 miljoen EUR of zelfs lage r om alle zaken die in drie of meer
lidstaten zijn aangemeld, in aanmerking te nemen. Zelfs dan zou echter een aantal
van deze zaken niet voldoen aan de alinea's b), c) en/of d).
38. Circa 40% van de zaken die in drie of m eer lidstaten zijn aangemeld voldeden niet
aan het criterium van een totale omze t van 100 miljoen EUR in tenminste drie
lidstaten (artikel 1, lid 3, onder b)). Het u itsluitingseffect zou beperkt blijven tot 31%
indien dit criterium zou worden ve rvangen door een vereiste omzet van
50 miljoen EUR.
39. Van de zaken die in drie of meer lidstat en waren aangemeld, voldeed 68% niet aan
het criterium van 25 miljoen EUR van artikel  1, lid 3, onder c). Het uitsluitingseffect
zou 38% bedragen indien dit criterium zou worden vervangen door een omzet van15 miljoen EUR.
40. Circa 35% van alle zaken die in drie of meer lidstaten werden aangemeld voldeden
niet aan het 100 miljoen EUR-criterium van artikel 1, lid 3, onder d). Dit
uitsluitingseffect zou slechts 25% bedrag en als dit criterium werd vervangen door
een drempel van 50 miljoen EUR.
41. Benadrukt moet worden dat de bovenstaande cijfers niet cumulatief moeten worden
opgevat . Dit houdt in dat indien uit een ra ming blijkt dat door een verlaging van
bijvoorbeeld de drempel van artikel 1, lid 3, onder a), 15% van alle meervoudige
aanmeldingen onder de concentratievero rdening zou vallen, deze verlaging niet kan
worden gecombineerd met een wijziging van bijvoorbeeld artikel 1, lid 3, onder b),op grond waarvan naar schatting 10% van de meervoudige aanmeldingen onder het
desbetreffende toepassingsgebied z ouden vallen. Met ande re woorden, deze
maatregelen kunnen verschillende manieren vo rmen om sommige of zelfs alle zaken
waarop de eerste maatregel betrekking heeft, in de werkingssfeer van deconcentratieverordening te brengen.
                                                
8Voor een meer uitvoerig overzicht zie bijlage 1, Afdeling B, betreffende de resultaten van de door de
Commissie verrichte onderzoeken.
1542. Op grond van wat uit de beschikbare info rmatie kan worden afgeleid lijkt het
onwaarschijnlijk dat de vijf criteria van artikel 1, lid 3 op zodanige wijze kunnen
worden gewijzigd dat meervoudige aanmeldin gen in drie of meer lidstaten onder de
bevoegdheid van de Commissie zouden valle n. Uit de beschikbare  gegevens blijkt
hoogstens dat een verlaging van de omzetdrempel van artikel 1, lid 3, onder a) en c)de meeste kans op verbetering biedt. Een specifieke verlaging van deze criteria lijktnamelijk een grotere impact te hebben op zaken die bij drie of meer lidstaten moetenworden aangemeld. Gebleken is echter dat bij wijziging van de huidigedrempelwaarden een aanzienlijk aanta l concentraties van bijzonder groot
communautair belang (in termen van het aantal betrokken lidstaten) toch nog niet
onder de drempels vallen
9.
ii) Vervanging van het drielanden-vereist e van artikel 1, lid 3 door een tweelanden-
vereiste
43. Een mogelijk alternatief voor een uitgesproken verlaging van de verschillende
drempels van artikel 1, lid 3, dat eveneens is voorgesteld is, om het huidigedrielanden-vereiste te vervangen door een tweelande n-vereiste. De huidige eis houdt
in dat de betrokken ondernemingen een geco mbineerde (totale) omzet van tenminste
100 miljoen EUR in drie of meer lidstaten moeten hebben behaald, en dat tenminste
twee betrokken ondernemingen el k afzonderlijk in drie van deze lidstaten een omzet
van 25 miljoen EUR moeten hebben behaald. Met name het laatste vereiste lijkt eenvan de meest voorkomende rede nen te zijn waarom veel zaken niet voldoen aan de
criteria van artikel 1, lid 3, hetgeen er dikwijls toe leidt dat aanmelding in drie ofmeer lidstaten noodzakelijk is.
44. Toch wordt eraan herinnerd dat het juist de bedoeling van artikel  1, lid 3 was dat
deze bepaling niet van toepassing zou z ijn op concentraties die slechts in twee
lidstaten moesten worden aangemeld. Hoewel duidelijk is dat het drielanden-vereistezijn oorspronkelijke doel voorbij is geschoten  is het niettemin waarschijnlijk dat de
vervanging door een "tweelanden-vereiste" slechts een betrekkelijk geringe invloed
heeft op het aantal zaken die in drie of meer lidstaten moeten worden aangemeld
10.
iii) Ontkoppeling van de criteri a van de alinea's b) en c) van artikel 1, lid 3
45. Een ander alternatief voor een verlaging va n de verschillende drempels van artikel 1,
lid 3 zou zijn om de criteria van artikel 1,  lid 3, onder b), die moeten verzekeren dat
een aanzienlijk gedeelte van de totale bedrijfsactiviteiten in tenminste drie lidstatenplaatsvinden, los te maken van de criteri a van artikel 1, lid 3, onder c), die ervoor
moeten zorgen dat tenminste twee van de betrokken ondernemingen in die lidstatensterk aanwezig zijn.
46. In theorie zou kunnen worden betoogd dat het omzetvereiste van 25 miljoen EUR
van artikel 1, lid 3, onder c), aan de lage kant is, en dat het vrij onwaarschijnlijk is
                                                
9Tegelijkertijd zouden dergelijke wijzigingen naar alle waarschijnlijkheid een aantal zaken die niet in
drie of meer lidstaten behoeven te worden aangemeld, onbedoeld onder de bevoegdheid van deCommissie brengen.
10Op grond van de beschikbare informatie kan geen uitspraak worden gedaan over de waarschijnlijkheiddat door de omschakeling naar een tweelanden-vereiste ingevolge artikel 1, lid 3, onder b) en c) zakendie thans bij één lidstaat moeten worden aangemeld  onder de rechtsbevoegdheid van de Commissie
zouden worden gebracht.
16dat concentraties die van co mmunautair belang zijn niet  aan dit vereiste zouden
voldoen. In dit verband moet worden opge merkt dat uit de be schikbare informatie
blijkt dat het percentage zaken dat aan dit vereiste voldoet tot circa 54% zou stijgenindien dit criterium zou worden losgekoppeld  van dat van artikel 1, lid 3, onder b).
Hoewel de bestaande koppeling tussen de tw ee criteria bedoeld is om te voorkomen
dat de totale omzet die met het oog op artikel 1, lid 3, onder b), in aanmerking wordt
genomen, volledig door een van de par tijen wordt behaald, blijkt deze koppeling
derhalve in bepaalde situaties een al te sterk uitsluitingseffect te hebben.
47. Het is moeilijk te gelove n dat de bovengenoemde 54%  uitgesloten zaken, die
voldoen aan het criterium van driemaal 25 miljoen EUR, toch in de regel slechts eende minimis- grensoverschrijdend effect zoude n hebben. Het feit dat de in deze
categorie vallende zaken dikw ijls onderworpen zijn aan de aanmeldingsplicht in drie
of meer lidstaten versterkt deze indruk.
48. Ook het feit dat de moment eel toepasselijke voorschrifte n van de lidstaten dikwijls
aanmelding eisen van transacties van ondern emingen waarmee een kleinere omzet is
gemoeid dan de 25 miljoen EUR van artikel 1, lid 3, waarmee wordt gesuggereerddat ook onder dit niveau sprake kan zijn van significante gevolgen, wijst in deze
richting.
49. Een wijziging die ertoe zou leiden dat een  groter percentage zaken significante
gevolgen in tenminste drie lidstaten zou hebben, is de afschaff ing van het criterium
van artikel 1, lid 3, onder b). Dit zou comm unautaire bevoegdheid  mogelijk maken in
alle gevallen waarbij ee n van de betrokken onderne mingen, en met name de
verwervende onderneming, aan alle criteria van artikel 1, lid 3 voldoet, terwijl de
andere betrokken onderneming,  met name het doelwit, vol doet aan de criteria van
artikel 1, lid 3, onder c) en d). De besc hikbare gegevens bieden echter geen
uitsluitstel over de mate waarin een dergelijke wijziging zaken binnen dewerkingssfeer van de verordening zou bren gen die momenteel niet onder de vereisten
inzake meervoudige aanmelding vallen.
50. Tevens zou het mogelijk zijn het huidige cumulatieve karakter van artikel 1, lid 3,
onder b) en c) ongedaan te maken en van de  twee hierin vervatte  criteria alternatieve
criteria te maken. In dit geval zouden er ec hter, om te voorkomen dat de totale omzet
zoals vereist in artikel 1, lid 3, onder b) , door één van de betrokken ondernemingen
wordt behaald, aanvullende cr iteria noodzakelijk zijn. Het is niet duidelijk of dit
overeenkomstig de strekking van artikel 1 kan worden bereikt zonder te verwijzen
naar een drempelwaarde. De simpele ei s dat tenminste twee  van de betrokken
ondernemingen actief zijn in de drie lidstaten waar de omzetdrempel van
100 miljoen EUR wordt behaald, lijkt vanuit het oogpunt van rechtszekerheid een
twijfelachtige oplossing.
iv) Conclusie betreffende de mogelijkheden die wijzigingen in de vijf constituerende
criteria van artikel 1, lid 3 bieden
51. Uit het bovenstaande va lt te concluderen dat wijzigingen in de huidige criteria van
artikel 1, 3, waarschijnlijk niet tot de beoogde resultaten zullen leiden. Zij staanvermoedelijk enerzijds niet garant voor een reductie van de meervoudige
aanmeldingen in drie of meer lidstat en, en zouden de Commissie anderzijds
bevoegdheid verlenen voor een aantal zake n die in de huidige situatie niet in
meerdere lidstaten behoeven te worden aangemeld.
17b) Wijziging van artikel 22 leidt vermoedelijk niet tot een aanzienlijke verbetering (en
zou harmonisatie van nationa le wetgevingen vereisen).
52. Er is geopperd dat het probleem van de meervoudige aanmeldingen zou kunnen
worden opgelost door wijzigingen in artik el 22 van de concentratieverordening om
van de hierin bedoelde gezamenlijke verwijzing een gemakkelijker te hantereninstrument te maken. Aang ezien in het onderstaande hoofdstuk over verwijzingen de
moeilijkheden bij de toepa ssing van artikel 22 uitgebreid aan bod komen zullen de
verschillende argumenten hier niet worden genoemd. Voor de discussie over dewijziging van artikel 1, lid 3 behoeft slechts te worden opgemerkt dat de
mogelijkheden om van artikel 22 een nuttig instrument te maken dat algemeen kanworden toegepast in meervoudige-aanmeldingszaken, beperkt lijken.
53. Een van de voornaamste redenen waarom artikel 22 niet tot gezamenlijke
verwijzingen heeft geleid lijken de nog bestaande materiële verschillen te zijn tussende nationale procedures op het gebied van concentratiecontrole, met name inzake
"het feit dat tot aanmelding aanleiding geeft" en de regels met betrekking tot deaanmeldingstermijnen. Om deze vraagstukke n aan te pakken zou waarschijnlijk een
zekere harmonisatie van de  nationale voorschriften nodi g zijn. Dit valt uiteraard
buiten het bereik van de onderhavige herzie ning, en zou in elk geval een betrekkelijk
tijdrovende procedure vergen.
c) Automatische bevoegdheid van de Ge meenschap in zaken waarin meervoudige
aanmeldingen zijn vereist
54. Om het probleem van de meervoudige nati onale aanmeldingen aan te pakken heeft
de Commissie in haar Groenboek van janu ari 1996 voorgesteld de bevoegdheid van
de Commissie uit te breiden tot concentraties waarbij sprake is van een lagere omzeten die derhalve thans onder de bevoegdheid  van meer dan één nationale autoriteit
vallen.
55. Het voorstel hield in dat de  bevoegdheid van de Commissie zou worden uitgebreid
tot concentraties waarvoor meervoudige aa nmeldingen moeten worden ingediend en
die tussen de drempels van artikel 1, lid 2 en bepaalde lagere drempels vallen, die
voorlopig werden vastgesteld op 2 miljard EUR (wereldwijd) en 100 miljoen EUR(gehele Gemeenschap). Kortom, het voor stel hield in dat artikel 1 van de
concentratieverordening in die zin zou worden gewijzigd dat concentraties die nietvoldoen aan de drempels van artikel 1, lid 2, toch van communautair belang zijn
wanneer zij onder de bevoegdheid  van drie lidstaten vallen.
56. In de daaropvolgende discussies kreeg he t voorstel van de Commissie evenwel niet
de vereiste steun. De belangrijkste bezwaren ha dden betrekking op vraagstukken
zoals de wijze waarop de bestaande verschillen tussen de nationale wetgevingeninzake, bijvoorbeeld, de definitie van een  concentratie en verplichte/vrijwillige
aanmelding moeten worden aangepakt. Deze verschillen, zo was het oordeel,veroorzaakten niet alleen problemen op het gebied van de rechtszekerheid, maar
maakten het voor de Commissie ook uiterst moeilijk om te beoor delen of nationale
regels op een bepaalde zaak moesten worden toegepast.
57. Sinds de bespreking va n het voorstel van de Commissie van 1996 heeft, de facto , een
aanzienlijke harmonisatie van de nationa le voorschriften op het gebied van
concentratiecontrole plaatsgevonden. Hi erdoor zouden de mo eilijkheden om het
18voorgestelde systeem toe te passen die destijds zijn vastgesteld, moeten zijn
afgenomen. Het lijkt derhalve zinvol de discussie over de verdiensten van dit
voorstel te heropenen. Daartoe zou de Co mmissie de algemene strekking van het
Groenboek van 1996 handhaven, da t wil zeggen dat de wijziging zich richt op zaken
die drie of meer nationale aanmeldingen met zich brengen. Op basis van de meer
gedetailleerde gegevens die zijn verzam eld met betrekking tot de werking van
artikel 1, lid 3, lijkt er evenwel geen empiri sche basis te zijn voor een beperking van
de toepasselijkheid van een dergelijk stelsel tot zaken die aan bepaaldeomzetdrempels voldoen.
i) Procedure
58. Wanneer de bevoegdheid van de Co mmissie op basis van de meervoudige-
aanmeldingsvereisten eenmaal is vastgest eld zouden haar bevoegdheden en de te
volgen procedure dezelfde zijn als voor zaken die onder artikel 1, lid 2 vallen.
Afgezien van de normale vereisten voor de  vaststelling van de  bevoegdheid van de
Commissie zou het evenwel nodig zijn om na  te gaan of de concentratie aan de
aanmeldingsdrempels van ten minste drie lidstaten voldoet.
59. Op basis van de discussies die naar aanleiding van het Groenboek van 1996 hebben
plaatsgevonden kan worden gesteld, dat een dergelijk systeem gebaseerd zou moeten
zijn op het beginsel dat de desbetreffende lidstaten de interpretatie van de nationale
drempels door de partijen aan de  Commissie zouden moeten meedelen
11.
60. In een systeem waarbij aanmelding bij de Commissie van zaken die voldoen aan de
aanmeldingsvereisten van drie  of meer lidstaten verplic ht is, zouden de partijen
zeker, en niet later dan in de officiële aanmelding, moeten aantonen dat de transactie
binnen de aanmeldingsdrempels van drie lid staten valt. Er is echter geen reden
waarom de partijen de Commissie en de desbetreffende lidstaten deze informatie nietin een eerder stadium zouden kunnen meedelen. Hoe dan ook zou een systeemmoeten worden ingevoerd waarbij de betr okken lidstaten de analyse van de partijen
binnen een bepaalde termijn bij de Commissie zouden bevestigen. Om geen
rechtsonzekerheid te scheppen zou dit binnen een betrekkelijk korte periode moetengebeuren (bijvoorbeeld binnen één of twee weken). Het systeem zou bijvoorbeeld de
vorm van een non-oppositieprocedure kunnen aannemen, wat inhoudt dat indien de
betrokken lidstaten zich niet binnen de vast gestelde termijn tegen de analyse van de
partijen verzetten, de Commissie terzake bevoegd wordt.
61. In de raadpleging die naar aanleiding van het Groenboek van 1996 werd gehouden,
werd betoogd dat het moeilijk zou kunnen zijn om snel te bepalen of een concentratie
de nationale aanmeldingsdrempels haalt, met name in lidstaten waar andere criteriadan de omzet worden gebruikt (bijvoorbeel d marktaandeel). Hoewel de toepassing
van sommige nationale drempe ls lastig kan zijn lijkt deze moeilijkheid door het
voorstel niet te worden verergerd, aangezien een dergelijke beoordeling hoe dan ookzou moeten plaatsvinden indien de concentr atieverordening niet van toepassing was.
Bovendien kan dit bezwaar, aangezien het aantal lidstaten dat niet op de omzet
gebaseerde criteria toepast sinds 1996 is te ruggelopen, niet hetzelfde gewicht worden
                                                
11Een andere benadering zou zijn dat de Commissie de nationale concentratiewetgeving zou moeten
interpreteren. Aangezien de nationale voorschriften nog niet volledig zijn geharmoniseerd, zelfs wattechnische aspecten betreft als de berekening va n de omzet, zou dit mogelijkerwijs tot uiteenlopende
interpretaties van nationale wetten door de Commissie en de lidstaten kunnen leiden.
19toegekend als destijds. Tenslotte zou, indi en in dit verband een ernstig probleem op
het gebied van de rechtszekerheid zou rijzen, bijvoorbeeld kunnen worden bepaald
dat de termijn van één week van artikel 4, lid 1 bij deze categorie zaken niet vantoepassing is.
d) Conclusie inzake de mogelijke opties voor de wijziging van artikel 1, lid 3
62. Het bovenstaande voorstel is een effecten gericht model, waar bij het beslissende
criterium van artikel 1, lid 3 niet langer  rechtstreeks berust op het behalen van
bepaalde gespecificeerde om zetniveaus. In tegendeel, het feit dat er voor een
concentratie drie of m eer nationale aanmeldingen nodig zijn zou als voldoende
vermoeden van een communautair belang worden beschouwd. Voor dit model moet
een transparante en snelle methode word en vastgesteld waarmee de lidstaten de
toepasselijkheid van hun na tionale voorschriften op een bepaalde zaak kunnen
bevestigen.
63. Belanghebbenden worden verzocht hun sta ndpunt over het hier geschetste voorstel
bekend te maken en aan te geven hoe d it het best zou kunnen worden uitgevoerd,
alsmede om eventuele andere mogelijkheden onder de aandacht te brengen. Verderworden zij verzocht om opmerkingen te maken over de procedure die het meest
geschikt is om de toepasselij kheid van de concentratiecont roleregels in drie of meer
lidstaten vast te stellen, alsmede over andere materiële en procedurekwesties.Tenslotte worden eventuele opmerkingen over mogelijke problemen bij de wijzigingvan artikel 1, lid 3, of in het algemeen over de wenselijkheid daarvan, toegejuicht.
4. Taakverdeling in een uitgebreide Ge meenschap - een lange-termijnperspectief
64. De gegevens die voor deze herziening z ijn verzameld wijzen er tevens op dat op
langere termijn een meer  overkoepelende oplossing in overweging zou kunnen
worden genomen. Een systeem zoals hier onder wordt geschetst zou uiteraard
wijzigingen in communautaire en nati onale voorschriften noodz akelijk maken die
verder reiken dan het doel van deze herz iening. Dit hoofdstuk is daarom toegevoegd
om een bredere discussie op gang te bren gen over de geschikte vorm en inhoud van
concentratiecontrole in Europa in de ja ren na de uitbreidin g van de Gemeenschap.
65. Een dergelijk debat zou zich moeten richten op de vraag hoe een systeem moet
worden ontworpen dat het subsidiariteitsbeginsel het beste dient, terwijl demededingingsautoriteiten in staat worden  gesteld hun beperkte middelen zo goed
mogelijk te gebruiken, en dat tegelijkertijd voldoet aan de gerechtvaardigde behoeftevan de industrie aan een grotere voorsp elbaarheid en een verlaging van onnodige
kosten.
66. Hoewel de resultaten die de bevoegdheidsc riteria van de concentratieverordening
hebben opgeleverd over het algemeen stroke n met het subsidiariteitsbeginsel, zouden
zij in principe zodanig kunnen worden gew ijzigd dat zij een meer rechtstreekse en
specifieke toets vormen om het grensoversch rijdend karakter van alle concentraties
te beoordelen.
67. Een van de mogelijkheden zou zijn een syst eem te creëren waarbij de omzetdrempels
uit de concentratieverordening worden gehaald, en waarbij het feit dat de zaak in deEU aan een meervoudige aanmeldingsplicht  is onderworpen, de aanleiding vormt
voor aanmelding bij de Commissie. Aldus wo rdt de vaststelling van de transacties
20die van communautair belang kunnen worden geacht, rechtstreeks gekoppeld aan het
feit dat de transactie in verschillende lidstaten gevolgen heeft. Een van debelangrijkste voorwaarden voor de werking van een dergelijk systeem is echter een
grotere mate van harmonisatie van de nationale drempels op het gebied van
concentratiecontrole. Uit onderzoeken van de Commissie blijkt dat met de huidige
niet-geharmoniseerde aanmeldingsvereisten in  de lidstaten niet op betrouwbare wijze
kan worden vastgesteld in welke lidstaten een bepaalde concentratie significantegevolgen zal hebben. Indien de aanm eldingsdrempels in de nationale
concentratiewetgeving op meer systematis che wijze zouden worden vastgesteld zou
het grensoverschrijdend effect van afzonde rlijke concentraties hiermee rechtstreeks
kunnen worden gemeten.
68. Om op het gebied van de c oncentratiecontrole in Europa een netwerkbenadering te
ontwikkelen zou het teve ns zinvol zijn de de facto  overeenstemming van de regels op
het gebied van concentratiecontrole in de Gemeenschap te verbeteren. Dit geldt metname voor bepaalde belangrijke aspect en zoals het begrip "concentratie" en
belangrijke gedeelten van het procedurele kader. Verder zou aandacht kunnen
worden besteed aan de vraag in hoeverre een grotere harmonisatie van detoepasselijke mededingingstoets zou bijdragen tot een doeltreffende en transparantebescherming van de mededinging en het behoud van een "level playing field". Een
dergelijke geharmoniseerde situatie zou tevens bevorderlijk zijn voor de
totstandbrenging van een beter op elkaar aansluitend netwerk van
mededingingsautoriteiten, waarbij de Commissie en één of meer nationaleautoriteiten via onderlinge ta akverdeling de gevolgen va n een concentratie op alle
markten, zowel wereldwijd als lokaal, zouden kunnen beoordelen.
B. Verwijzing naar de  lidstaten, artikel 9
1. Achtergrond
69. Het verwijzingsmechanisme van artikel 9 van de concentratieverordening heeft ten
doel het op omzetdrempels gebaseerde systeem met het oog op de vaststelling van debevoegdheid te verfijnen, zodat een zaak door de hiervoor meest geschikte instantie
wordt behandeld. Dit geschiedt door middel van een criterium waarmee de gevolgen
van de concentratie voor de mededing ing op een markt in één lidstaat worden
bepaald. Wordt aan dit criterium voldaan, dan kunnen de desbetreffendeconcentraties, zelfs indien de drempels  van artikel 1 worden gehaald, op nationaal
niveau worden behandeld. Deze regelin g komt overeen met de geest van het
subsidiariteitsbeginsel.
70. In artikel 9, lid 10, wordt gesteld dat de verwijzingsbepalingen tegelijk met de
drempels van artikel 1 aan een hern ieuwd onderzoek kunnen worden onderworpen.
Naar aanleiding van het verslag van de Commissie van juni 2000 meenden de
lidstaten dat een dergelijk hernieuwd onderzoek diende plaats te vinden en stelden zijvoor dat de Commissie de mogelijke extra kosten van verwijzin gen zou bestuderen.
71. In het kader van dit onderzoek zijn aanme ldingen onderzocht ten aanzien waarvan in
de afgelopen vijf jaar verwijzingsverz oeken zijn ingediend (november 1996 tot
januari 2001). De resu ltaten zijn in bijlage II weergegeven.
212. Overzicht van de te behandelen vraagstukken
72. Hoewel uit de resultaten van dit zeer recente onderzoek blijkt dat verwijzingen
nauwelijks extra kosten met zich brengen, komen er toch bepaalde aspecten van hethuidige verwijzingsmechanisme aan het licht die zouden kunnen worden verbeterd.
Dit zijn met name het tijdschema, de criteria voor de verwijzing van een zaak, en deproblemen die door gedeeltelijke verwijzinge n worden veroorzaakt. Bovendien is er
enige bezorgdheid over de behandeling van verwezen zaken door de nationale
mededingingsautoriteiten ("NMA's"), voor namelijk ten aanzien van procedurele
aspecten. Wat duidelijk uit het onderzoek van de Commissie naar voren komt is de
behoefte aan een efficiënte procedure die voldoende transparantie tussen debetrokken ondernemingen, de Commissie en de  lidstaten waarborgt, waardoor dubbel
werk en tijdverspilling worden voorkomen en die garant staat voor een vlotte en
consequente besluitvorming.
73. Wat het tijdschema betreft werd de termijn van drie weken waarover de NMA's
beschikken om een verwijzingsverzoek in te  dienen, meermalen aa n de orde gesteld.
Veel respondenten achtten deze peri ode langer dan noodzakelijk was om de
desbetreffende vraagstukken te behandelen, met name wa nneer verzoeken betrekking
hebben op markten die zonder enige twijfel  beter door een nationale autoriteit
kunnen worden beoordeeld. Sommigen weze n erop dat deze aanvullende periode
schadelijk zou kunnen zijn omda t de termijnen  voor nationale
aanbestedingsprocedures hierdoor in  het geding kunnen komen. Ook kunnen
problemen ontstaan indien een verzoek vlak voor het aflopen van de termijn wordtingediend terwijl de partijen reeds be gonnen zijn met de voorbereiding van
corrigerende maatregelen die zij aan de Commissie willen voorleggen. Tenslotte
spelen overwegingen op het gebied van timing een belangrijke rol met betrekking totde verschillende termijnen waarbinnen NMA's een definitief besluit moetenvaststellen, met name bij gedeeltelijke verwijzingen.
74. Wat de toets inzake de definitie van concentraties betreft die moeten worden
verwezen (artikel 9, lid 2 van de con centratieverordening) pleiten de meeste
respondenten voor de vaststelling van "voorspelbare", "eenvoudige" of zelfs
"automatische" criteria. Voorgesteld worden bijvoorbeeld "duidelijk teonderscheiden product- en geografische  markten", "geen, of zeer gering
intracommunautair handelsverkeer", een duidelijk effectgericht criterium zoals het inhet leven roepen of versterken van een machtspositie, of een eventuele combinatievan bovenstaande criteria. Artikel 9, lid  2, onder b), dat een minder stringent
criterium bevat om verwijzingsverzoeken te vergemakkelijken, is slechts éénmaalmet succes als grond voor een verzoek toegepast.
12
75. Een aantal ondernemingen die met gedeeltelijke verwijzingen te maken hebben
gehad geven te kennen dat verwijzingen de voordelen van het one stop shop-systeem
verminderen, en dat zij wellicht eveneens een negatieve invloed hebben optermijnen, kosten en rechtszekerheid. Dit geldt des te meer wanneer de beoordelingvan de verschillende aspecten van een naar meer dan één lidstaat wordt verwezen.De meeste ondernemingen wa ren van mening dat verwijz ingen extra financiële en
personele kosten met zich brengen, met name na de inwilliging van een verzoek,hoewel deze kosten niet werden gekwantific eerd. Men moet echter niet vergeten dat,
                                                
12Zaak Govia/Conex (2001), welke naar de autoriteiten van het VK werd verwezen.
22zoals ook door het onderzoek wordt beves tigd, ondernemingen over het algemeen
kunnen voorspellen wanneer een zaak waarsch ijnlijk wordt verwezen, en dat dit van
tevoren in hun kostenberekeningen  in aanmerking kunnen nemen.
76. Alom heerst bezorgdheid over de nationale regels, en vooral de procedureregels die
van toepassing zijn op verwezen zake n. Hoewel alle verwezen zaken door de
nationale autoriteiten op basis van mededingingsregels blijken te zijn beoordeeldblijft er onzekerheid bestaan over de lengte van de nationale procedures en debescherming van bedrijfsgeheimen bij de behandeling van dergelijke zaken. Veelrespondenten pleiten voor een grotere ma te van overeenstemming van de nationale
procedureregels, althans tot een bepaald minimumniveau.
77. Een groot aantal respondenten meenden dat politieke invloed een rol kan spelen bij
de beoordeling van concen traties in de lidstate n, naar gelang van het
ontwikkelingsniveau van de nationa le mededingingswetgeving, de
eigendomsstructuur van de betrokken onder nemingen en, tenslo tte, het politieke of
maatschappelijke belang van de desbetreffe nde sector voor de lidstaat in kwestie.
78. Wanneer een zaak eenmaal is verwezen legt de concentratieverordening de lidstaten
twee verplichtingen op. Ten eerste verp licht artikel 9, lid 6 de nationale
mededingingsautoriteit om haar conclusies uiterlijk vier maanden na de verwijzingbekend te maken. Er is ge opperd dat de huidige formulering van deze regel de
NMA's de gelegenheid geeft om meer tijd voor het nationaal onderz oek uit te trekken
dan indien de zaak onder de bevoegdheid van de Commissie was gebleven, en dat dit
in het verleden reeds is gebleken. Ten tweede stelt artikel 9, lid 8 dat de lidstatenslechts de maatregelen mogen treffen di e strikt nodig zijn voor het handhaven of
herstellen van een daadwerkelijke mededi nging op de betrokken markt. Hoewel aan
de NMA's wordt overgelaten hoe zij deze be paling wensen na te leven, worden zij er
niettemin toe verplicht het evenredigheidsbe ginsel in acht te nemen. Aangezien het
gebruik dat de lidstaten van deze m ogelijkheid maken onde rworpen is aan de
controle van de nationale rech tbanken lijkt er, zoals door sommige
vertegenwoordigers van het bedrijfsleven is gesuggereerd, geen enkele noodzaak te
zijn om deze bepaling te wijzigen door  enigerlei vorm van supervisie door de
Commissie in te voeren. De rol van de nationale rechtbanken in verwijzingszakenkan aan de hand van twee recente zaken worden geïllustreerd
13.
3. Mogelijke wijzigingen79. Een vereenvoudiging van de vereisten voor de indiening van een verwijzingsverzoek
lijkt in het belang van de doeltreffendheid van de procedure te zijn, en kan wellichtde tijd die thans gemoeid is met de indiening en inwilliging van een verzoek,verkorten. Of dit laatste doel wordt bere ikt hangt voor een groot deel af van de
mogelijkheid om de toepasselijke procedurevoorschriften op nationaal niveau in tekorten. Er lijkt echter weinig of geen kans dat de termijn van drie weken kan wordengereduceerd zolang de nationale autorite iten moeten aantonen dat een concentratie
een machtspositie dreigt te doen ontstaan of te versterken (artikel 9, lid 2, onder a).
Een vereenvoudiging van de voorschrift en inzake de indiening van een
                                                
13Zaak COMP/M.2216 ENEL/FT/Wind/Infostrada, verwezen naar Italië op 19 januari 2001; tegen de
beschikking is beroep ingesteld voor de bevoegde nationale rechtbank; Zaak COMP/M.2044,Interbrew/Bass, op 22 oktober 2000 verwezen naar het VK; beschikking betreffende corrigerende
maatregelen verworpen door de bevoegde nationale rechtbank, uitsluitend op procedurele gronden.
23verwijzingsverzoek zou echter het inste llen van een specifiek onderzoek door de
nationale autoriteiten naar de vermoedelijke effecten van een concentratie voordateen dergelijk verzoek wordt ingediend, minder noodzakelijk maken. Verder lijkt het
mogelijk om de periode van intern onderzoek binnen de administratieve structuurvan de lidstaat te beperken, gezien het feit dat een verzoe k niet langer de voorlopige
conclusie zou inhouden dat een transactie  waarschijnlijk conc urrentiebeperkende
gevolgen heeft.
80. Gezien het streven om de verwijzing va n zaken te vergemakkelijken die door de
afwezigheid van significante grensovers chrijdende gevolgen het best op nationaal
niveau kunnen worden beoordeeld, zou het redelijk zijn de Commissie demogelijkheid te bieden om dergelijke zaken op eigen initiatief te verwijzen. Eendergelijke procedure zou uiteraard voorafgaand overleg tussen de Commissie en debetrokken nationale autor iteit impliceren, en zou de lidstaat ontslaan van de
verplichting om de procedurele stappen te  doen die voor de voorbereiding van een
verzoek zijn vereist. Niet alleen z ou hierdoor de verwijzingsprocedure worden
vereenvoudigd, maar een dergelijke mogelijkheid voor de Commissie zou
daarenboven, in zaken met s ubnationale gevolgen, eerlijker
concurrentieverhoudingen in de Gemeen schap scheppen. De mogelijkheid voor de
Commissie om dergelijke zaken naar de lidstaten te verwijzen zou eenweerspiegeling vormen van de huidige moge lijkheid voor de lidstaten om zaken naar
de Commissie te verwijzen krachtens artik el 22 van de concentratieverordening.
81. Om de transparantie nog verder te verg roten zou het zinvol kunnen zijn indien de
Commissie speciale richtsnoeren zou va ststellen voor de behandeling van
verwijzingen op grond van een gewijzigd systeem. Deze richtsnoeren zouden, in eenop de onlangs goedgekeurde mededeling over corrigerende maatregelen gelijkendevorm, kunnen uiteenzetten welke beginselen aan verwijzingen ten grondslag liggenen hoe zaken van lokaal of regionaal bela ng moeten worden gedefinieerd, waarbij
praktische voorbeelden worden gegeven.
a) Eenvoudiger criteria voor verwijzing
Voorgesteld wordt alleen artikel 9, lid 2, onder b) te handhave n, maar het gebruik
ervan te vergemakkelijken. Dit betekent dat het verwijzingsverzoek wordtlosgekoppeld van de noodzaak om aan te tonen dat een machtspositie dreigt te
ontstaan of te worden versterkt. De gefunde erde bewering dat ee n transactie nadelige
gevolgen heeft voor de mededinging op een afzonderlijke markt van een lidstaat
moet voldoende zijn. Wat de omvang en relevantie van de desbetreffende markt
betreft dient de mate waarin deze markt een substantieel deel van degemeenschappelijke markt vormt, niet als criterium te worden gehanteerd. Er dientdaarentegen een eenvoudiger geografisch crite rium te worden vastgesteld. Het lijkt
voor een verwijzing zelfs in het geheel niet  nodig om het geografische bereik van de
relevante markt(en) af te bakenen mits de gevolgen niet verder reiken dan de grenzenvan de lidstaat. Het zou derh alve voldoende moeten zijn indien het verzoek aantoont
dat de beweerde gevolgen voor de mededi nging, die de verwijzing rechtvaardigen,
geen significante gevolgen zijn in de zi n van afscherming, sp illover naar verbonden
markten met een groter geografisch bereik of soortgelijke grensoverschrijdendeeffecten.
24b) Verwijzing op initiatief van de Commissie
Om ook de mededinging op markten in een lidstaat volledig te beschermen dient de
Commissie, overeenkomstig het subsidia riteitsbeginsel, een zaak geheel of
gedeeltelijk naar de nationale autoriteiten te verwijzen indien aan dezelfde criteria alshierboven beschreven, is voldaan.
c) Termijnen
Wanneer de noodzaak om aan te tonen da t een machtspositie ontstaat of wordt
versterkt, wegvalt, zou de termijn van drie weken voor  een verwijzingsverzoek of
voor het initiatief van de Commissie om een zaak te verwijzen, of be ide, tot twee
weken kunnen worden ingekort. Aanmeldende  partijen die meer rechtszekerheid
wensen zouden er voor kunnen zorgen da t er meer tijd beschikbaar is voor
besprekingen met de betrokken NMA' s en de Commissie door vroegtijdig,
voorafgaand aan de aanmelding, reeds c ontacten te leggen. Om de toegevoegde
waarde van deze meer flexibele en vertr ouwelijke fase van de procedure te behouden
dient deze evenwel niet in de vero rdening te worden geformaliseerd.
82. Over het algemeen blijkt het te rechtvaardigen dat aanmeldende partijen niet in een
slechtere positie worden gebracht doordat een zaak voorwerp is van een verwijzing.
Dit geldt met name voor materiële vraag stukken maar ook voor procedurekwesties
die gevolgen kunnen hebben voor de aanme ldende partijen. Anderzijds moeten
verwezen zaken door de specifieke onder zoekende instantie aantoonbaar op gelijke
wijze worden behandeld als alle zaken die aan een concentratiecontroleprocedurezijn onderworpen. Niettemin kan het zinvol zijn om te  trachten de termijn te
harmoniseren waarbinnen een eindbeschikking wordt gegeven. Een mogelijkheid zou
zijn om de huidige bepaling van artikel 9, lid 6 te verduidelijken zodat eenbeschikking met een definitief karakter evenals een beschikking op basis vanartikel 8 van de concentratieverordening, binnen dezelfde termijn moet wordengegeven als voor de Commissie zou ge lden. Een andere, vérstrekkender
mogelijkheid zou zijn om in de concentratieverordening te bepalen dat een nationaleautoriteit die een naar haar verwezen z aak behandelt dit moet doen overeenkomstig
de in de concentratieverordening aange geven procedure. Waarschijnlijk zullen voor
elk van deze wijzigingen tevens wijzigi ngen in de nationale procedures inzake
concentratiecontrole noodzakelijk zijn.
83. Teneinde een discussie over deze vraags tukken op gang te brengen verzoekt de
Commissie de belanghebbenden om hun mening kenbaar te maken over de vraag hoe
de huidige taakverdeling tusse n de Commissie en de nationale
mededingingsautoriteiten kan worden verbeterd. Deze commentatoren worden
verzocht hierbij het tweeledige doel in aanmerking te nemen, namelijk een beterebescherming van de mededinging, zelfs indien mogelijke negatieve gevolgen geengrensoverschrijdend karakter hebben, en een grotere doeltreffendheid van het huidige
systeem. Ook opmerkingen over de eventuele negatieve aspecten van een dergelijkewijziging, of in het algemeen over de wenselijkheid ervan, zijn welkom.
C. Gezamenlijke verwijzingen naar  de Commissie, artikel 22, lid 3
84. Vóór de bij Verordening nr. 1310/97 inge voerde wijziging, bood artikel 22, lid 3
lidstaten de mogelijkheid de Commissie te ve rzoeken in hun plaats op te treden en de
gevolgen van een concentratie die onder de drempels van artikel 1 viel, te
25beoordelen. Artikel 22, lid 3 was oorspronkelijk ontworpen  ten behoeve van lidstaten
die nog niet over passende instrumenten beschikten om concentraties op nationaal
niveau te onderzoeken. Er werd betwijfel d of deze oorspronk elijke doelstelling van
artikel 22, lid 3 verenigbaar was met het s ubsidiariteitsbeginsel aangezien dergelijke
concentraties, bij ontstentenis van dit artikel, aan geen enkel controlemechanisme opnationaal niveau zouden zijn onderworpen.
85. Zoals hierboven is vermeld hebben alle lidstat en, met uitzondering van Luxemburg,
thans voorschriften voor de controle op concentraties ingevoerd. In de praktijk
betekent dit dat het pot entiële toepassingsgebied van artik el 22, lid 3, in zijn originele
vorm zeer beperkt is
14.
86. De wijzigingen die in 1998 in werking traden moesten artikel 22, lid 3 een nieuwe
functie geven en twee of meer lidstaten de mogelijkheid bieden gezamenlijk een zaaknaar de Commissie te verwijzen wanneer zij van oordeel waren dat de Commissie
beter geplaatst was om op te  treden. Het was de bedoe ling de toepassing van het
communautaire mededingingsrecht op het gebied van de grensoverschrijdende
effecten te versterken, alsook het one-st op-shop-beginsel te versterken en het
probleem van de meervoudige aanmeldingen op te lossen. In zekere zin kan die
wijziging worden beschouwd als een aa nvulling bij de gelijktijdige invoering van de
drempels van artikel 1, lid 3 hetgeen even zeer bedoeld was om dezelfde kwesties aan
te pakken. De wijzigingen van artikel 22, lid 3, zijn jammer genoeg nog minder
efficiënt gebleken dan artikel 1, lid 3. In  feite heeft de Commissie tot dusver geen
enkel gezamenlijk verzoek om een zaak te behandelen ontvangen.
87. De Commissie heeft ondernemingen di e betrokken waren bij meervoudige
aanmeldingen, gevraagd of de betrokken na tionale mededingings autoriteiten, bij hun
weten, de mogelijkheid van een tot de Commissie gericht gezamenlijk verzoek om dezaak te behandelen, in overweging hebben genomen. Slechts in 6% van de zaken die
bij drie of meer lidstaten waren aangemeld, werden de aanmeldende partijen ervan inkennis gesteld dat de betrokken nationale mededingingsautoriteiten een gezamenlijkverzoek in overweging namen. G een van de ondernemingen die hun
concentratievoornemen in twee lidstaten hadden aangemeld, werden in kennis
gesteld van een dergelijke overweging.
88. Bovendien werd dezelfde ondernemingen gevraagd of zij tijdens de meervoudige
aanmeldingsprocedures in kennis waren ge steld van contacten tussen de betrokken
autoriteiten (bijvoorbeeld via verzoeken om in te stemmen met de uitwisseling van
vertrouwelijke gegevens tussen de autoriteiten). In 8% van de in drie of meerlidstaten aangemelde zaken, wisten de partijen dat er een zekere coördinatieplaatsvond tussen de nationale  mededingingsautoriteiten. Het desbetreffende cijfer
voor ondernemingen die in twee lidstaten aanmelding deden, bedroeg 2%.
1. Procedurele zwakke punten van artikel 22, lid 389. Er zij op gewezen dat de bron van de bovensta ande informatie all een beperkt is tot de
subjectieve indruk van de aanmeldende partijen die hebben geantwoord op de
                                                
14In feite werd in 1997 voor het laatst gebruik gemaakt van de verwijzingsmogelijkheid van artikel 22, lid
3 door de Nederlandse autoriteiten in Zaak IV/M.890 - Blokker/Toys "R" Us. In totaal zijn slechts vierzaken naar de Commissie verwezen op grond van deze procedure, twee Nederlandse zaken, één
Belgische en één Finse.
26vragenlijst welke was toegestuurd aan ondernemingen die bij meervoudige
aanmeldingen betrokken waren. Niettemin blijkt vrij duidelijk dat in de meestegevallen van meervoudige aanmelding de eerste voorafgaande voorwaarde voor een
gezamenlijk verzoek, namelijk tijdige cont acten tussen de be trokkenen, niet is
vervuld. Om die reden en teneinde de f unctie van artikel 22, lid 3 als oplossing voor
het probleem van de meervoudige aanmelding,  te versterken, moet waarschijnlijk een
mechanisme voor informatie-uitwisselin g tussen alle betrokkenen ontworpen
worden. Bij een dergelijk mechanisme moeten noodzakelijkerwijze de aanmeldende
partijen, alle betrokken  lidstaten en de Commissie betrokken worden.
90. In een beperkt aantal gevallen had de Commissie informele contacten met nationale
mededingingsautoriteiten waarbij de mogelijkheid van een gezamenlijk verzoekwerd besproken. Tijdens die contacten zijn  drie bijkomende problemen aan het licht
gekomen welke voornamelijk betrekking hebben op de procedurevoorschriften in detweede alinea van artikel 22, lid 4 die pogi ngen van lidstaten om een gezamenlijke
verwijzing te doe n, kunnen belemmeren.
91. Het eerste probleem houdt verband met de bepaling dat een verzoek moet worden
gedaan uiterlijk binnen één maand na de datum waarop de concentratie bij deverzoekende lidstaat of lidstaten is aangem eld of tot stand gebracht. Er bestaat geen
definitie van het hetgeen wordt bedoeld met " een concentratie bij een lidstaat
aanmelden ". Hoewel de bepaling waarschijnlijk baat zou vinden bij een
verduidelijking, lijkt het vanzelfsprekend de datum van een nationale aanmelding tegebruiken als de begindatum in lidstaten waar een aanmeldingsvereiste bestaat. Hetzou immers onredelijk zijn een andere, mi nder formele kennisgeving als grondslag te
gebruiken wanneer het nationa le recht voorziet in specifi eke vereisten betreffende de
wijze waarop een concentratie onder de aandacht van de lidstaaten moet wordengebracht
15. Een kwestie waarover nog meer disc ussie bestaat betreft de vraag op
welke wijze "de aanmelding van een concentratie bij een lidstaat" moet wordenuitgelegd wanneer het nationale rech t geen aanmeldingsvereisten bevat
16. Bovendien
is het denkbaar dat een concentratie of verschillende data en verschillende lidstatentot uitvoering zou kunnen worden gebracht.
92. Een tweede probleem dat gedeeltelijk ve rband houdt met het bovengenoemde bestaat
erin dat de stelsels van de lidstaten inzake controle op concentraties aanzienlijkverschillen wat betreft de vereisten met betrekking tot het tijdstip  waarop aanmelding
moet of kan worden gedaan. In dit verband lopen de nationale stel sels zeer uiteen. In
de praktijk betekent dit da t moeilijk kan worden voorzien  wanneer de termijn van
een maand van artikel 22, lid 4 zal vers trijken met betre kking tot een van de
lidstaten. Deze moeilijkheid wordt vanzelfsprekend vermenigvuldigt met het aantallidstaten dat aan een gezamenlijke verwijzing kan deelnemen. Een anderemoeilijkheid houdt in dat niet op objectie ve wijze kan worden voorzien hoeveel
lidstaten aan een gezamenlijke verwijzing kunnen deelnemen. Dit leidt ertoe dat de
                                                
15Deze uitlegging is anderzijds om efficiëntieredenen bekritiseerd; sommigen beweren dat van de partijen
niet moet worden geëist dat zij zich inlaten met het vaak uitvoerige werk dat gepaard gaat met de
voorbereiding van verschillende nationale aanmeldingen wanneer de zaak uiteindelijk waarschijnlijktoch naar de Commissie zal worden verwezen.
16 Ingevolge het van kracht worden van het nieuwe Franse stelsel inzake controle op concentraties, zal
deze moeilijkheid slechts algemeen van toepassing zijn in het Verenigd Koninkrijk en Luxemburg(maar zal potentieel van toepassing zijn op elke co ncentratie die onder de drempels van de nationale
controle op concentraties valt).
27termijn van artikel 22, lid 4 aanzienlijk kan uiteenlopen afhankelijk van de lidstaten
welke aan een gezamenlijke verwijzing deelnemen, aangezien dit op zijn beurtafhankelijk is van de vraag wanneer ieder van hen op de hoogte is gebracht van deconcentratie.
93. De derde en misschien wel meest probl ematische kwestie die opnieuw verband houdt
met het gebrek aan procedurele harmonisa tie onder lidstaten, be treft het feit dat er
geen bepaling is voor de opschorting va n de toepasselijke nationale termijnen
wanneer een gezamenlijke verwijzin g heeft plaatsgevonden. Dit betekent
bijvoorbeeld dat land X op grond van zijn nationaal recht wettelijk ertoe verplicht
kan zijn een besluit vast te  stellen inzake de aangemeld e transactie voordat de termijn
van land Z om bij de Commissie een verzoe k in te dienen is verstreken. Deze
moeilijkheid kan vanzelfsprekend worden verergerd indien er meer dan twee landenzouden zijn die een gezamenlijke verwijzing in overweging nemen alsook door hetfeit dat de Commissie overee nkomstig artikel 22, lid 3 discretionaire bevoegdheid
heeft om te beslissen of zij een verwijzingsverzoek aanvaardt.
94. Er kan worden geconcludeerd dat niet alleen de concentratieverordening zal moeten
worden gewijzigd om van artikel 22, lid 3 een bedrijfsklaar algemeen toepasselijkcorrectief voor het probleem van de meer voudige aanmeldingen te maken. Het valt
echter te betwijfelen of de concentratieverordening op dusdanige wijze kan wordengewijzigd dat er een overlegverplichting tussen de lidstaten wordt ingevoerd metbetrekking tot aanmeldingen van zaken die niet van communautair belang zijn (in de
zin van artikel 1). Hetzelfde geldt voor de bovengenoemde problemen die te wijten
zijn aan de verschillende bepalingen van de lidstaten betreffende het feit dat totaanmelding aanleiding geeft.
95. Om die redenen kan artikel 22, lid 3 w aarschijnlijk slechts operationeel worden
gemaakt na een voldoende harmonisatie  van het nationale recht van de
onderscheiden lidstaten. Zelfs indien dit z ou worden verwezenlijkt, zou het stelsel
nog steeds lijden onder bepaalde operationele ongemakken die hieronder zijntoegelicht.
2. Operationele zwakke punten van artikel 22, lid 396. Uit efficiëntieoogpunt houdt de verwijzings bepaling van artikel 22 impliciet in dat de
procedures in het algemeen langer zulle n worden en de rechtszekerheid voor alle
betrokkenen zal afnemen. Elke  verwijzingsbepaling houdt door haar aard steeds in
dat er een beoordeling wordt gemaakt door twee of meer mede dingingsautoriteiten
zodat het onwaarschijnlijk is dat een systeem kan worden ontworpen waarbij dewachtperiodes niet langer zijn dan bij het directe one-stop-shop-stelsel. Aangezien
het althans in het huidige stelsel elke betrokken mededingingsautoriteit vrij staat aldan niet een verwijzing te vragen of te aanvaarden, gaat de procedurenoodzakelijkerwijze gepaard met nog meer r echtsonzekerheid. De fuserende partijen,
die de bestaande verschillen tussen de nationale rechtsorde n kunnen gebruiken om
een specifieke uitkomst te  verkrijgen, kunnen die onzekerheid nog verergeren.
Hoewel die zwakke punten misschien aanvaar d moeten worden in een stelsel dat is
ontworpen als een correctief in uitzonderlijk e gevallen, reiken zij verder dan hetgeen
gerechtvaardigd is in een stelsel dat er op gericht is het probl eem van de meervoudige
aanmeldingen in het algemeen op te lossen.
2897. Een twee operationeel zwak punt van ar tikel 22, lid 3 bestaat erin dat een
gezamenlijke verwijzing de Commissie slechts de bevoegdheid geeft om maatregelente nemen die noodzakelijk zijn om de daad werkelijke mededinging te vrijwaren of te
herstellen in de verzoekende lidsta(a)t(en). Dit is misschien logisch in een stelsel datgebaseerd is op de gedachte dat de Commissie in dergelijke gevallen in de plaatstreedt van de verzoekende lidsta(a)t(en). He t gevaar bestaat evenwel dat die bepaling
leidt tot resultaten die ni et verenigbaar zijn met het one-stop-shop-beginsel
(aangezien niet-verzoekende lidstaten parallelle procedur es kunnen voeren), of, erger
nog, tot gevolg kunnen hebben dat de Commissie een onderkendmededingingsprobleem niet kan behandele n (wanneer niet-verzoekende lidstaten
geen onderzoek voeren).
3. Conclusie inzake artikel 22, lid 398. Zoals reeds is aangegeven kunnen sommige zwakke punten van artikel 22, lid 3
worden weggewerkt door een verduidelijkin g (bijvoorbeeld van de uitdrukking "de
concentratie aanmelden bij een lidstaat"). Aangezien artikel 22 steeds heeftgefunctioneerd als een spiegelbeeld van artikel 9, kan hetzelfde soort wijziging
welke is uiteengezet ten aanzien van laatstgenoemd artikel, eveneens in overwegingworden genomen (bijvoorbeeld de vergem akkelijking van de toepasselijke toets).
99. In het licht van bovengenoemde zwakke punten  is het nog steeds twijfelachtig of die
bepaling dusdanig kan worden gewijzigd zodat zij een efficiënte en algemene
methode aanreikt om het probleem van de  meervoudige aanmeldingen op te lossen.
Niettemin worden de belanghebbende n uitgenodigd hun standpunt hieromtrent
kenbaar te maken en suggesties te doe n om die bepaling op te nemen in een
samenhangend stelsel van bevoegdheidstoewijzing.
D. Het begrip "concentratie": voor herziening vatbare punten
100. Naast fusies heeft het begrip  concentratie betrekking op de verwerving door een of
meer ondernemingen van de juridische of  feitelijke zeggenschap over een of meer
ondernemingen, met inbegrip van de oprichting van volwaardige
gemeenschappelijke ondernemingen.
101. Daaruit volgt dat een transactie die niet leidt tot het verwerven van een dergelijke
zeggenschap buiten de werkingssfeer van de concentratieverordening valt. Dit houdt
bijvoorbeeld in dat transacties die be trekking hebben op de verwerving van
gemeenschappelijke of afzonderlijke minderheidsbelangen  welke niet met het
verwerven van zeggenschap gepaard gaa n, buiten het toepassingsgebied van de
verordening vallen ongeacht of het minde rheidsbelang door een concurrent wordt
verworven. Zolang niet is voldaan aan het zeggenschapcriterium geldt hetzelfde
beginsel ook voor strategische allianties , een bedrijfsconcept dat steeds vaker
voorkomt sinds de invoering van de concentr atieverordening. In het algemeen toetst
de Commissie momenteel dergelijke transacties aan de artikelen 81 en 82 van hetEG-Verdrag. De Commissie is er zich van bewust dat dergelijke transacties een"structureel" effect kunnen sorteren op de  betrokken markten. Zij is zich echter ook
bewust van de moeilijkheid die verband houdt met een toereikende definitie van de
betrokken transacties voor de doelstellingen van ee n verplichte voorafgaande
aanmelding.
29102. Zoals gezegd is de concentratievero rdening van toepassing op volwaardige
gemeenschappelijke ondernemingen. In 1998 we rd het toepassingsgebied uitgebreid
door wijzigingen van artikel 3, lid 2 en de invoering van artikel 2, lid 4 waardoor
samenwerkingsaspecten van een gemeensc happelijke onderneming in de beoordeling
konden worden meegenomen. De ervaring welk e is opgedaan in de eerste jaren van
de toepassing van de nieuwe bepaling zal hieronder worden beoordeeld. Bovendien
werd in het Witboek betreffende de m odernisering van de regels inzake de
toepassing van de artikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag van 1999 de vraag aan deorde gesteld of niet-volwaardige gemeenschapp elijke productie-ondernemingen  in
het toepassingsgebied van de concentr atieverordening moeten vallen. In haar
voorstel van 27 september 2000 heeft de Commissie echter het verder onderzoek van
die kwestie verwezen naar de herzie ning van de concentratieverordening.
103. Een kwestie die soms aanleiding heef t gegeven tot moeilijke interpretatie houdt
verband met concentra ties die bestaan uit meerdere transacties . Het betreft de
volgende vraag: onder welke omstandigheden moeten twee of meer juridischafzonderlijke transacties voor  de doelstellingen van de  concentratieverordening
worden beschouwd als één transactie die aan de aanmeldingsverplichting is
onderworpen ? Het antwoord op deze vraag kan gevolgen hebben voor de
bevoegdheidstoewijzing tusse n de Commissie en de nati onale autoriteiten. Teneinde
een daadwerkelijk en doelmatig toezicht op concentraties op het meest passendeniveau te garanderen, is de Commissie van mening dat ervoor moet worden gezorgd
dat economisch onderling afhankelijke tran sacties uitvoerig worden behandeld door
een en dezelfde autoriteit. Tezelfdertijd moet het stelsel kunstma tige combinaties van
verschillende transacties uitsluiten.
104. Een andere kwestie die verb and houdt met het begrip con centratie is de vraag in
hoeverre de concentratieverordening betre kking zou hebben op bepaalde transacties,
inzonderheid in de fi nanciële sector ( risicokapitaal , enz.), die in feite geen aanleiding
geven tot een concentratie van het aanbod of  de vraag op de markt. Artikel 3, lid 5
van de concentratieverordening voorziet in  een vrijstelling voor bepaalde dergelijke
transacties. In het licht van de ontwikkelingen op de fi nanciële markten en inzake
bedrijfsfinanciering sedert 1990, is het dienstig na te gaan of dit artikel nog steeds in
overeenstemming is met zijn doelstelling dan wel moet worden herzien.
105. Een kwestie die van belang is voor het begr ip concentratie is de vraag in hoeverre
meer convergentie  zou kunnen worden bereikt tussen dit begrip en het begrip groep
in artikel 5 van de concentratieverordenin g. Het huidige onderscheid tussen die twee
begrippen heeft soms aanleidin g gegeven tot controverse en derhalve is het raadzaam
na te gaan of het gebruik van een gemeen schappelijk begrip onder beide artikelen de
toepassing van de verordening zou vergemakkelijken.
1. Minderheidsbelangen106. In een beperkt aantal gevallen heeft de Commissie in fase-I-beschikkingen rekening
gehouden met de afstoting van minderh eidsbelangen of het doorknippen van de
30vervlechting op bestuursniveau zodat onderz oek van potentieel complexe kwesties
die in de beoordeling naar voren kwamen, niet nodig was17.
107. De concentratieverordening is evenwel niet van toepassing op acquisities van
minderheidsbelangen, tenzij er wegens an dere factoren de jure of de facto
zeggenschap ontstaat. Toch is het mogelijk dat een minderheidsbelang ( dat eventueel
gepaard gaat met vervlechting op bestuursniveau ) de stimulans van de met elkaar
gelieerde ondernemingen om elkaar te bec oncurreren, wijzigt en derhalve gevolgen
heeft voor de marktvoorwaarden. Hoewel de  concentratieverordening in dergelijke
gevallen niet van toepassing is, kunnen minderheidsbelangen en de daaruit
voortvloeiende mededingingsproblemen volge ns vaste rechtspraak worden getoetst
aan de artikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag.
108. De Commissie werd geattendeerd op het mi nderheidsbelang en de vervlechting op
bestuursniveau als mogelijke factoren die een gezamenlijke machtspositievergemakkelijken. Zij werd eveneens erop gewezen dat in een aantal anderejurisdicties de concentratie voorschriften van toepassing zijn op de verwerving van
minderheidsbelangen ongeacht of daar mee ook zeggenschap wordt verworven
18.
Sommigen hebben gesuggereerd dat een vergelijkbare uitbreiding de communautairevoorschriften ten goede zouden komen.
109. In dit stadium beschikt de Commissie niet over uitvoerige gegevens over de
gangbaarheid van minderheidsbelangen en vervlechtingen op bestuursniveau. Op
grond van de huidige ervaring blijkt ev enwel dat een beperkt aantal dergelijke
transacties aanleiding zou kunnen geven tot mededingingsbezwaren die onvoldoende
kunnen worden behandeld op grond van de ar tikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag.
Op grond van die veronderstelling lijkt he t buitensporig alle  acquisities van
minderheidsbelangen te onderwerpen aan de ex ante -controle van de
concentratieverordening. Tezelfdertijd wordt betwijfeld dat een passende definitiekan worden vastgesteld op grond waarvan die gevallen kunnen worden onderkendwaarbij minderheidsbelangen en banden tussen ondernemingen een dergelijkebehandeling zouden rechtvaardigen.
110. Niettemin nodigt de Commissi e de belanghebbenden u it om de ervaringen te
beschrijven die zij hebben met de behandeling van mi nderheidsbelangen en de
vervlechting op bestuursniveau op grond van de communautaire
                                                
17Zie bijvoorbeeld IV/M.1080 - Thyssen/Krupp, Beschikking van 2 juni 1998, COMP/M.1712 -
Generali/INA, Beschikking van 12 januari 2000 en COMP/M.1980 - Volvo/Renault, Beschikking van 1september 2000.
18De Duitse, Oostenrijkse en Ierse voorschriften inzake controle op concentraties zijn bijvoorbeeld vantoepassing op een verwerving van een belang van 25% ongeacht wijzigingen van de zeggenschap in de
zin van de concentratieverordening. In die stelse ls kan een tweede aanmelding vereist zijn indien
daardoor uitsluitende zeggenschap wordt verworven. Evenzo zijn de concentratievoorschriften van hetVerenigd Koninkrijk niet alleen van toepassing op het verwerven van zeggenschap maar ook op detransacties waarbij een partij de mogelijkheid verwerft om "wezenlijk invloed" uit te oefenen op deandere partijen. De Amerikaanse concentratievoorschr iften (sectie 7 van de Clayton Act) zijn eveneens
van toepassing op gevallen die niet zouden voldoen aan de definitie van een concentratie van de
concentratieverordening. Kwesties die verband houden met banden tussen ondernemingen opleidingniveau vallen onder sectie 8 van de Clayton Act. In de Amerikaanse voorschriften wordtondermeer een criterium toegepast dat verband houdt met de omvang van de transactie en kan wordentoegepast op transacties waarbij geen zeggenschap wordt overgedragen (in de zin van deconcentratieverordening), op voorwaarde dat de verworven effecten de drempel van 50 miljoen $
overschrijden
31mededingingsvoorschriften al sook hun standpunt mede te delen inzake de meeste
passende toekomstige behandeling van dergelijke regelingen.
2. Strategische allianties111. Strategische allianties zijn samenwerkingsregelingen van verschillende reikwijdte die
gepaard gaan met de totstandkoming van verschillende banden die gewoonlijk
contractueel zijn maar ook structurel e aspecten kunnen hebben. Zij gaan van de
oprichting van een gemeenschappelijke ondern eming tot specialisatie in bepaalde
markten, gezamenlijk O&O, tec hnologieoverdracht, wederzijdse
leverantieregelingen, verbintenissen tot toekomstige samenwerking op anderegebieden of zelfs de verw erving van participaties
19. Strategische allianties worden
vaak gesloten tussen daadwerkelijke concurrenten die willen concurreren met anderevergelijkbare allia nties. Zij zijn zeer gebruikelijk geworden in recent geliberaliseerde
markten waar ze een middel bieden om te concurreren op mondiaal geïntegreerde
markten. Het mededingingsrecht is voorna melijk erop gericht de onafhankelijkheid
van en de daadwerkelijke concurrentie tussen dergelijke allianties te garanderen.
112. De overeenkomsten die betrekking hebben  op een strategische  alliantie (meer
bepaald exclusieve licenties, afname-, distributie- en niet-concurrentiebedingen)
kunnen de mededinging beperken en derhalve  in het toepassingsgebied van artikel 81
van het Verdrag vallen. Tot dusver is slechts één strategische alliantie, meer bepaaldtussen Alitalia en KLM
20 getoetst aan de concentratieverordening. In die zaak was de
Commissie om een aantal redenen21 van mening dat de alliantie voldeed aan de
criteria van een volwaardige gemeenscha ppelijke onderneming in de zin van de
mededeling van de Commissie.
113. Overeenkomstig overweging 23 van de concen tratieverordening is het dienstig het
begrip concentratie zodanig te omschrijven dat alleen verrichtingen die een blijvendeverandering in de structuur van de betrokken ondernemingen teweegbrengen, onder
dat begrip worden gebracht. Strategische allianties zijn doorgaans niet ontworpen om
de structurele wijziging als bedoeld in artikel 3, lid 1 van de concentratieverordeningteweeg te brengen en hoeven niet noodzakelijk erwijze te leiden to t de oprichting van
een zelfstandige economische eenheid zoals omschreven in de mededeling inzake het
begrip volwaardige gemeen schappelijke onderneming. De rhalve blijkt artikel 81 nog
steeds het meeste geschikte rechtsinstru ment te zijn voor de beoordeling van
dergelijke transacties.
3. Artikel 2, lid 4114. Een van de belangrijkste in 1998 ingevoerde wijzigingen van de
concentratieverordening bestond erin  dat bepaalde gemeenschappelijke
ondernemingen, die voorheen werden geac ht buiten de werkingssfeer van de
verordening te vallen (de zogenaamde vol waardige coöperatieve  gemeenschappelijke
ondernemingen in de werkingssfeer van de verordening worden opgenomen).
                                                
19Zie het 24e verslag over het mededingingsbeleid (punt 156).
20JV.19 - KLM/Alitalia
21Meer bepaald het volgende: de moederondernemingen zouden zich terugtrekken uit de in de alliantie
ingebrachte markten; zij zouden het dagelijks beheer gezamenlijk voeren en gezamenlijk devoornaamste strategische en commerciële beslissingen nemen; materiële activa van beide partijen
zouden exclusief aan de alliantie worden toegewezen; de overeenkomst zou van lange duur zijn.
32115. Tussen maart 1998 en december 2000 werd en in totaal 47 oprichtingen van
dergelijke ondernemingen aangemeld. Van die aanmeldingen was er slechts één
gebaseerd op de omzetcriteria van artikel 1, lid 3 terwijl de overige 46 zakenvoldeden aan de criteria van artikel 1, lid 2.
116. De uitbreiding van de concentratievero rdening tot alle volwaardige coöperatieve
gemeenschappelijke ondernemingen wordt al gemeen als dienstig beschouwd. Uit de
ervaring blijkt dat die zaken geschikt zijn  voor de eerder structurele beoordeling van
de concentratieverordening. De opneming ervan in het toepassingsgebied van de
concentratieverordening hebb en de kosten en de tijd die noodzakelijk zijn voor het
verkrijgen van een goedkeuring voor de  bij dergelijke tr ansacties betrokken
ondernemingen ingekort en artikel 2, lid 4 biedt de mogelijkheid alle
concurrentieaspecten van dergelijke transacties te beoordelen in één administratieveprocedure.
117. Uit materieel oogpunt kan de waarschijnlijkheid da t volwaardige coöperatieve
gemeenschappelijke ondernemingen aanleiding  geven tot concurrentieproblemen als
volgt worden toegelicht. In zeven van de  bedoelde zaken werd in de eerste of de
tweede fase geconcludeerd dat zij aanleiding gaven tot machtspositieproblemen. Hetvergelijkbare cijfer voor alle andere zaken die op grond van de
concentratieverordening in dezelfde pe riode werden aangemeld, bedroeg 75 (op 798
aanmeldingen).  Bij wijze van vergelijking kan worden vastgesteld dat
machtspositieproblemen aan de orde waren in 15% van de zaken die betrekkinghadden op volwaardige coöperatieve ge meenschappelijke ondernemingen en in 9%
van de andere zaken.
118. In dezelfde periode werden in twee zaken betreffende vol waardige coöperatieve
gemeenschappelijke ondernemingen
22 kwesties aan de orde gesteld die betrekking
hadden op de coördi natie van het concurrentiege drag van ondernemingen die
onafhankelijk blijven (toetsing aan artikel 81). In die zaken werden die kwesties nietverder onderzocht omdat de partijen hun aanvankelijke project hebben gewijzigd
waardoor de problemen werden weggewerkt  en een volledig onderzoek niet hoefde.
Tot dusver is in geen enkel zaak de betr ekking had op een volwaardige coöperatieve
gemeenschappelijke onderneming, geconcl udeerd dat zij onverenigbaar is met de
gemeenschappelijke markt.
119. Hoewel blijkt dat het soort problemen waarvoor artikel 2, lid 4 een oplossing moest
bieden, relatief niet zo vaak voorkomen, moet niettemin worden erkend dat die
bepaling relatief recent van kracht is geworden. Derhalve dient meer praktischeervaring te worden opgedaan voordat een uitvoerige evaluatie kan worden gemaakt.
4. Niet-volwaardige gemeensc happelijke productieondernemingen
120. Zoals reeds werd gezegd in het voorstel van de Commissie tot modernisering van de
artikelen 81 en 82 erin voorzien dat de kw estie van de uitbre iding van het begrip
concentratie in het kader va n deze herziening zou worden onderzocht. In het Witboek
van de Commissie werd immers er op gewezen dat het wenselijk leek een stelsel vanvoorafgaande goedkeuring te  handhaven voor niet-volwa ardige gemeenschappelijke
productieondernemingen om dat dergelijke transacties s ubstantiële investeringen en
                                                
22Zaak M.1327 - NC/Canal +/CDPQ/Bank America en Zaak JV.15 - BT/AT&T.
33een verregaande integratie  van de activiteiten verge n. Er werd in overweging
genomen om niet-volwaardige geme enschappelijke productie ondernemingen net
zoals volwaardige gemeenschappelijk e ondernemingen, te toetsen aan het
machtspositiecriterium en aan artikel 2, lid 4 van de concentratieverordening.
121. In het daaropvolgende overleg werd even wel op verschillende punten ernstige kritiek
op het voorstel geuit. Een van de probl emen was dat moeilijk een ondubbelzinnige
juridische definitie van het begrip "niet-volwaardige gemeenschappelijkeproductieondernemingen" kan word en gevonden inzonderheid op de
dienstenmarkten. Dit geeft aan dat derge lijke transacties niet geschikt zijn voor
controle op grond van een stelsel van verplichte voorafgaande aanmeldingen.
122. Nog belangrijker is dat uit het overleg geen aanwijzingen naar voren zijn gekomen
dat dergelijke gemeenschappe lijke productieondernemingen inherent beter geschikt
zijn voor voorafgaande controle dan andere  transacties die gepaard kunnen gaan met
grootschalige investeringen (bijvoorbeel d gemeenschappelijke ondernemingen op het
gebied van O&O of distributiestel sels). Aangezien niet-volwaardige
gemeenschappelijke productieonde rnemingen per definitie niet op een markt actief
zijn, zou de enige daadwerkelijke beoordelin g van dergelijke zaken, indien zij in het
toepassingsgebied van de c oncentratieverordening zouden worden gebracht, verband
houden met de coördina tie tussen de moederondernemin gen. Aangezien dit betekent
dat de toe te passen toets dezelfde zou blijven (in casu artikel 81), zij erop gewezendat er geen aanwijzingen zijn dat de be trokken partijen een sterke voorkeur hebben
voor voorafgaande controle op grond van het huidige stelsel voor de toepassing van
artikel 81. Er is niet gebleken dat par tijen bij niet-volwaardige gemeenschappelijke
productieondernemingen vaak  aanmelding doen op grond van artikel 81 en de
beschikking van de Commissie afwachten alvorens dergelijke transacties totuitvoering te brengen.
123. Bovendien zouden niet-volwaardige ge meenschappelijke pr oductieondernemingen
gedekt blijven door groepsvrijstellingsve rordeningen op grond van artikel 81. Van
bijzonder belang in deze context z ijn de groepsvrijstellingen voor O&O-
overeenkomsten en specialisatieove reenkomsten. Verordening nr. 2658/2000
betreffende de toepassing van artikel  81, lid 3 van het Verdrag op groepen
specialisatieovereenkomsten
23 verleent onder meer vrijstelling voor overeenkomsten
betreffende gezamenlijke vervaardiging waarbij twee of meer partijen zich ertoeverbinden bepaalde producten gezamenlijk te vervaardig en. De vrijstelling geldt voor
zover een marktaandeeldrempel van 20% niet  wordt overschreden. In verordening nr.
2659/2000 betreffende de toep assing van artikel 81, lid 3, van het Verdrag op
groepen onderzoeks- en ontwikkelingsovereenkomsten
24 wordt een groepsvrijstelling
verleend voor het verrichten van gemeen schappelijk onderzoek en ontwikkeling van
producten of werkwijzen en de gemeensc happelijke exploitatie van de daarbij
verkregen resultaten. Indien de  partijen bij de overeenkomst concurrenten zijn geldt
voor de groepsvrijstelling een marktaandeeldrempel van 25%.
124. Op grond van de momenteel be schikbare gegevens kan worden geconcludeerd dat er
geen dwingende reden is om het toepassi ngsgebied van de concentratieverordening
uit te breiden tot niet- volwaardige gemeenschapp elijke productieondernemingen.
                                                
23PB 2000, L 304, blz. 3.
24PB 2000, L 304, blz. 7.
34Niettemin nodigt de Commissi e de belanghebbenden die een dergelijke uitbreiding
wenselijk achten, uit te beschrijven hoe een dergelijk stelsel dat voldoenderechtzekerheidsgaranties bevat, er  huns inziens zou moeten uitzien.
5. Meervoudige transacties125. De Commissie moest in het verleden in een aantal gevallen besluiten of een aantal
transacties die op uiteenlopende punten me t elkaar verband hielden, moesten worden
beschouwd als een enkele concentratie.
126. De kwestie is van belang voor het bepa len van de rechtsmacht van de Commissie.
Een transactie die op zich misschien niet van communautaire dimensie is omdat zij
niet voldoet aan de drempels van de concen tratieverordening, zou niettemin in het
toepassingsgebied van de c oncentratieverordening kunnen  vallen als onderdeel van
een concentratie die bestaat uit meer dan een transactie.
127. Artikel 3 is van toepassing op het verkrijgen van "rechtstreekse of middellijke
zeggenschap over een of meer andere onde rnemingen of delen daarvan". Afgezien
van deze algemene en brede definitie, heeft alleen de bepaling van artikel 5, lid 2,tweede alinea, rechtstreeks betrekking op de situatie waarbij twee of meer transactiesals één concentratie worden beschouw d. Deze bepaling was voornamelijk er op
gericht de omzeiling van de concentra tieverordening door het opdelen van een
concentratie in talrijke transacties, te beletten. In de concentratieverordening is eenwettelijk vermoeden ingevoerd dat alle transacties die voldoen aan de vereisten vanartikel 5, lid 2, tweede alinea als één concentratie moeten worden beschouwd.
128. In overeenstemming met het one-stop-shop-begi nsel is er in principe geen reden om
andere meervoudige transactie s die op grond van de huidige concentratieverordening
niet als één concentratie blijken te moeten worden beschouwd, niet als één geheel tebeoordelen indien uit de  tot stand gebrachte economische band een dusdanige
economische eenheid tussen de transacties blijkt dat zij als één concentratie kunnen
worden beschouwd.
129. Het begrip economische eenheid dient te worden getoetst aan de doelstellingen van
de partijen. De relevante factoren om vast te stellen of de toestand neerkomt op éénenkele concentratie, om vatten noodzakelijkerwijze een tijdsverband alsook een
identiteitsverband zowel wat de deelnemers aan de transacties en de draadwijdteervan betreft.
130. De toepassing van het one-stop-shop-begins el op de soorten meervoudige transacties
welke hieronder worden beschreven zou dienstiger zijn om daadwerkelijkeconcurrentie in het algemeen te handhav en omdat aldus zou worden gegarandeerd
dat de totale effecten van dergelijke concentraties aan één coherente beoordelingworden onderworpen. Om dezelfde rede nen die van toepassing zijn op elke
concentratie, zou een striktere toepassi ng van het one-stop-shop-beginsel ook de
rechtszekerheid verhogen voor de betrokke nen of diegenen die de gevolgen van de
concentratie ondergaan. Teneinde een kuns tmatige scheiding in de behandeling van
meervoudige transacties die vanuit het oog punt van de partijen en/of de markt door
economische eenheid worden gekenmerkt, te vermijden, lijkt het nuttig deomstandigheden waarin meervoudige tr ansacties voor de doelstelling van de
35concentratieverordening als één geheel mo et worden beschouwd, nader toe te lichten.
Naar het voorkomt is dit van toepassi ng op de volgende drie scenario's25:
131. Transacties die betrekking hebben op de verkrijging van gezamenlijke zeggenschap
over een deel van een onderneming en u itsluitende zeggenschap over een ander deel .
Dit is bijvoorbeeld doorgaans het geval wa nneer de directe verwerving betrekking
heeft op de moederonderneming van een groep. In een dergelijk scenario zal dedoelonderneming vaak één of verschillende  dochteronderneminge n hebben waarover
gezamenlijk zeggenschap wordt uitgeoefe nd, die ingevolge de directe verwerving
(gezamenlijk) gecontroleerd zullen worden door de nieuwe eigenaar van demoederonderneming. In een dergelijk scen ario zou het kennelijk kunstmatig zijn om
de verworven groep niet als één economis che eenheid te beschouwen en zolang de
situatie uit economisch oogpunt dezelfde blijft zou er geen reden zijn om niet
hetzelfde algemene beginsel toe te passen. Dit kan worden aangetoond aan de handvan een eenvoudig voorbeeld. Onderstel een  situatie waarbij onderneming A de
volgende activa (die, voor het voorbeeld, ac tief kunnen zijn op dezelfde relevante
markt en als één enkele eenheid worden bestuurd door A) wil verkopen aanonderneming B:
/g183 100% van zijn dochteronderneming A1,
/g183 een belang van 50% in A2 (een onder neming die onder gezamenlijke zeggenschap
staat), en
/g183 een belang van 25% in A3 (een belang da t niet gepaard gaat met de uitoefening
van zeggenschap).
132. Onder de huidige voorschriften zouden de acquisities van A1 en A2 worden
beschouwd als afzonderlijke c oncentraties terwijl de verw erving van het belang in
A3 helemaal niet als een concentratie zou worden aangemerkt. De tweeeerstgenoemde transacties z ouden, afhankelijk van de bij el k van die twee transacties
betrokken omzet, beoordeeld worden op gr ond van de concentratieverordening of
door één of (meerdere) lidsta(a)t(en). He t resultaat zou compleet verschillend zijn
indien A, vóór de verkoop, A1-A3 zou onde rbrengen in een holding (bijvoorbeeld
om fiscale redenen) die ver volgens aan B zou worden overgedragen. In dit geval zou
er slechts één concentratie zijn waarbij B de uitsluitende zegg enschap zou verwerven
over de holding. Bovendien zou rekening  worden gehouden met alle omzet die
gelieerd is aan de activa welke in handen zijn van die ondernemin g, om te bepalen
welke autoriteit bevoegd is, hetgeen tot gevolg zou hebben dat de volledige
                                                
25Een vierde scenario zou mogelijkerwijs betrekking hebben op een gezamenlijk bod. Die gevallen zijn
reeds behandeld als één concentratie voor de doelstelling van de concentratieverordening, tenzij de
gezamenlijke bieders zijn overeengekomen alle verworven activa onmiddellijk op te splitsen volgenseen van tevoren vastgesteld plan. In het laatste scenario is in punt 24 van de mededeling betreffende hetbegrip "betrokken onderneming" gespecificeerd dat elke dergelijke verwerving van activa zal wordenbeschouwd als een afzonderlijke concentratie. Aangezi en dit hoofdbeginsel reeds is vastgesteld zouden
de bestaande wetsvoorschriften niet hoeven te worden gewijzigd. Niettemin kan het dienstig zijn om de
beperkingen van de vrijstelling welke zijn genoemd in punt 24 van de mededeling betreffende hetbegrip "betrokken onderneming", nader toe te lichten in de volgende herziening van die mededeling.Een dergelijke verduidelijking zou inhouden dat wanneer er onzekerheid is over het lot van degezamenlijk verworven activa, het gezamenlijk bod in zijn totaliteit zal worden beschouwd als éénconcentratie bij de beoordeling waarvan rekening zal worden gehouden met eventueel bekende plannen
om de verworven activa op te splitsen.
36overdracht van activa zou worden onderworpen aan een beoordeling op
Gemeenschaps- dan wel op lidstaatniveau. Teneinde alle economische activiteitenwelke via de concentratie worden samengebracht, volledig in de beoordeling mee tenemen lijkt het derhalve dienstig artikel 5, lid 2, tweede alinea van deconcentratieverordening te wijzigen zodat dit soort scenario volledig in dewerkingssfeer ervan valt
26.
133. De ruil van activa  (swaps) tussen twee ondernemingen zal doorgaans uiteindelijk als
resultaat hebben dat twee afzonderlijke entiteiten op de markt blijven (zij het met
gewijzigde activaconstellaties). Een ruil van activa zal vaak worden geregeld via éénenkel contract en de sluiting van de ene transactie zal bijna per definitie afhankelijkzijn van de sluiting van de andere. Tot dus ver werd in de concentratieverordening
niet erkend dat dergelijke banden volstaan om een ruil van activa als één concentratiete beschouwen. Teneinde een samenhangende beoordeling va n de gehele transactie te
garanderen lijkt een beleidswijziging gerechtvaardigd. Bovendien kan één of beidedelen van de ruil ged eeltelijk zijn in die zin dat de vorige eigenaar een economisch
belang in de geruilde ac tiviteit kan behouden. Uit het oogpunt van de beoordeling
kan elk deel van een ruil zeker een ge volg hebben voor de beoordeling van het
andere deel. Die redenen en het feit dat een ruil vanuit het oog punt van de partijen
doorgaans betrekking heeft op een ec onomische eenheid, pleiten ervoor dat
dergelijke transacties zouden worden behandeld als concen traties die bestaan uit één
enkele transactie. Naar het voorkomt is het derhalve dienstig artikel 5, lid 2, tweede
alinea van de concentratieverordening te wijzigen om de werkingssfeer ervan uit tebreiden tot dit soort scenario
27.
134. "Kruipende" overnames  via de beurs zijn een ander voorbeeld van concentraties die
meerdere transacties omva tten. Dergelijke transactie s kunnen op verschillende, min
of meer geavanceerde wijzen tot uitvoering  worden gebracht, gaande van de relatief
eenvoudige directe aankoop van aandelen van vorige aandeelhouders tottransactiestructuren waarbij een aantal fina nciële tussenpersonen betrokken zijn die
gebruik maken van een scala financiële in strumenten. Dit soort transacties zal vaak
plaatsvinden bij "vijandige" overnames, d.w.z. overnames waarbij dedoelonderneming en/of sommige van haar aandeelhouders de overname niet volledigsteunen. In dergelijke gevallen is de veronderstelling dat de concentratie tot standwordt gebracht via de verwerving van he t specifieke aandeel of aandelenblok dat de
verwerver (de facto) zeggenschap ge eft over de doelonderneming doorgaans
onpraktisch en kunstmatig. Vanuit het oog punt van de betrokke n partijen zal het
daarentegen doorgaans duidelijk zijn da t een aantal juridisch afzonderlijke
verwervingen van rechten uit economisch oo gpunt een eenheid vormen en dat het de
bedoeling is de zeggenschap over de do elonderneming te verwerven. Derhalve lijkt
het dienstig artikel 5, lid 2, tweede alinea van de concentratieverordening te wijzigenzodat het toepassingsgebied ervan wordt uitgebreid tot dit soort scenario
28.
135. De Commissie is van mening dat het bovengenoemde soort transacties in de
werkingssfeer van de concentratieve rordening kan worden gebracht door
                                                
26Derhalve zou de interpretatieve mededelingen van de Commissie ook moeten worden gewijzigd (zie de
mededeling betreffende het begrip concentratie, punt 16).
27Ook hier zouden wijzigingen van de interpretatieve mededelingen van de Commissie noodzakelijk zijn(zie de mededeling betreffende het begrip betrokken onderneming, punt 49-50).
28Zie ook paragraaf 180 (en volgende) over de relatie tussen artikel 4 en artikel 7 van de
concentratieverordening in die situaties.
37aanpassingen van artikel 5, lid 2, tweede a linea. Teneinde de toepassing van het
beginsel van artikel 5, lid 2, tweede alinea niet buitenmatig uit te breiden lijkt hetevenwel dienstig de werkingssfeer van die bepaling te beperken tot transacties diebetrekking hebben op dezelfde economische sector. Ingevolge een dergelijkewijziging zou artikel 5, lid 2, tweede alinea als volgt luiden (wijzigingen in vet
weergegeven):
2. vindt de concentratie plaats via de verwerving van delen van één of meer ondernemingen,
welke delen al dan niet eigen rechtspersoonlijkheid bezitten, dan moet, in afwijking van lid
1, ten aanzien van de vervreemder of vervreemders alleen rekening worden gehouden met de
omzet van de vervreemde delen die het voorwerp zijn van de transactie.
Twee of meer transacties, als bedoeld in de eerste alinea, die binnen een periode van twee
jaar plaatsvinden tussen dezelfde personen of ondernemingen moeten, tenzij zij betrekking
hebben op niet-gelieerde sectoren van de industrie, en ongeacht het soort zeggenschap
dat eruit voortvloeit,  beschouwd worden als één concentratie die plaatsvindt op de datum
van de laatste transactie.
Het beginsel dat in de tweede alinea is neergelegd, moet mutatis mutandis van
toepassing zijn op de ruil van activa (swaps) en op meervoudige verwervingen van
waardepapieren van een onderneming in de zin van artikel 7, lid 5, tweede alinea.
136. Belanghebbenden worden uitgenodigd opm erkingen te maken bij dit voorstel voor
een wijziging van artikel 5, lid 2 van de concentratieverordening. Zij worden tevensuitgenodigd aan te geven of het huns inzien s nuttig is andere s oorten concentraties
die uit meerdere transacties bestaan, op grond van de concentratieverordening te
behandelen.
6. Investeringen in risicokapitaal, artikel 3, lid 5137. In artikel 3, lid 5 worden een aantal nauw keurig gedefinieerde situaties beschreven
waarin een concentratie wordt geacht ni et tot stand zijn gekomen. Een van die
uitzonderingen betreft de normale verh andeling van waardepapieren door van
financiële instellingen. Uit ervaring is ev enwel gebleken dat de beperkingen van die
bepaling (in termen van rechten zonder stemrecht alsmede ten aanzien van de
maximumperiode gedurende welke zij deelnemingen kunnen bezitten) meebrengen
dat zij zelden toepasselijk is. Tezelfdertijd zijn beperkingen van dit type bedoeld omde omzeiling van de concentratieverordening te ontmoedigen en de efficiëntie ervanalsook de handhaving van gelijk e spelregels te garanderen.
138. De herziening van de verordening heeft de aandacht van de Commissie gevestigd op
het bestaan van nieuwe financieringsvor men op de kapitaalma rkten. Hiermee dient
rekening te worden gehouden bij de herz iening van het toepassingsgebied van de
verordening. Risicokapitaal ("RK")  heeft sinds de goedkeuring van de
concentratieverordening veel aan belang gewonnen in Europa. Naar verluidt zou
risicokapitaal kunnen worden onderverdeeld in twee hoofdcategorieën: transactie-
investeringen en groeikapit aal/technologie-investeringen.
139. Transactie-investeringen houden doorgaans ve rband met overnames van gevestigde,
beursgenoteerde of particuliere ondern emingen en zijn in veel opzichten
vergelijkbaar met trad itionele industriële tr ansacties. Zij blijken geen aanleiding te
geven tot voor dit onderzoek relevante kwesties.
38140. Groeikapitaal/technologie-inve steringen vertonen even wel kenmerken die nader
onderzoek verdienen. Dergelijke invester ingen worden doorgaans verricht om
kapitaal te verstrekken voor een nieu we onderneming gedurende haar eerste
ontwikkelingsfase met het uiteindelijke doel de onderneming op middellange termijnnaar de beurs te brengen. Gewoonlijk be houdt de ondernemer de volledige controle
over het bedrijf en vaak is er zelfs geen bestuursorgaan. Er is betoogd dat dit soort
risicokapitaal moet worden bekeken als ee n equivalent van trad itionele leningen die
door banken worden verstrekt. Het voorn aamste voor de verordening relevante
kenmerk is dat de risicokap itaalverstrekkers aandelen in het nieuwe bedrijf zullen
bezitten en doorgaans minstens vetorechten zullen hebben over de begroting en het
bedrijfsplan. Bij traditione le financieringsmethoden zouden banken doorgaans geen
aandelen bezitten maar in de plaats daarvan de mogelijkheid hebben om eenverlenging van de kredieten te weigeren.
141. Die groeikapitaaltechnologie -investeringen kunnen onder de  concentratieverordening
vallen omdat zij doorgaans consortiaal  zijn hetgeen betekent dat twee of meer
risicokapitaalverstrekkers de  investering zullen delen. Weg ens die constructie is het
mogelijk dat dergelijke transa cties zelfs bij opsta rtende bedrijven zonder enige afzet,
moeten worden aangemeld op grond van de regels die van toepassing zijn opvolwaardige gemeenschappelijke ondernemin gen. Er zijn verschillende redenen
waarom risicokapitaalverstrekkers en  de ondernemer een consortiumtransactie
kunnen verkiezen, meer bepaald omdat be ide hun risicoblootstelling wensen te
verlagen en bijzondere erva ringen willen samenbrengen.
142. Dit soort investeringen in risicokapitaal heeft vaak betrekking op kleine en
middelgrote ondernemingen en moedigt bove ndien het ondernemerschap aan hetgeen
op middellange tot lange termijn  waarschijnlijk de concur rentie en de economie in
het algemeen ten goede zou komen. Op gr ond van de huidige voorschriften voldoen
dergelijke risicokapitaali nvesteringen waarschijnlijk  aan de criteria voor de
vereenvoudigde behandelin g op grond van de concentratieverordening (zie
hieronder). Indien evenwel kan worden aangenomen dat dit soortrisicokapitaalinvestering waarschijnlijk geen aanleiding zal geven totconcurrentiebezwaren en omdat zij nieuwe bedrijven in een beginfase kapitaalverstrekken rijzen er meerdere moeilijkheden om het toepassingsgebied van eenspecifieke vrijstelling af te bakenen. Ee n van die moeilijkheden houdt verband met
het feit dat er geen gemeenschappelijke definitie bestaat van een investeerder inrisicokapitaal. In dit verband is het alleszins duidelijk dat de mededingingsbezwarengeringer zullen zijn wanneer de risicoka pitaalverstrekker een zuivere financiële
onderneming is (zoals een bank) dan wa nneer het een dochteronderneming van een
industriële ondern eming betreft
29. Bovendien is het voor het beantwoorden van de
vraag of er mededingingsbezwaren kunnen ontstaan, duidelijk van belang te weten in
hoeverre het consortium van ri sicokapitaalverstrekkers een actieve rol speelt in het
bedrijf. Het is onwaarschijn lijk dat er uit mededingin gsoogpunt bezwaren zullen
ontstaan wanneer de risicokapitaalverstrekkers een passieve rol spelen en weinigmeer doen dan financiering verstrekken op een wijze die vergelijkbaar is met
                                                
29De Europese vereniging van risicokapitaalverstrekkers bestaat ondermeer uit dochterondernemingen
van banken en fondsenbeheerders maar ook zogenaamde "corporate ventures" diedochterondernemingen van industriële ondernemingen zijn. Het is mogelijk dat die laatste categorieernaar streeft te investeren in nieuwe techno logieën die bestaande industriële activiteiten zullen
ondersteunen of verder ontwikkelen.
39traditionele bancaire facilite iten. Dit is niet noodzakelijker wijze het geval wanneer de
risicokapitaalverstrekkers die vaak sectorale specialisten zijn en investeren in eengroot aantal bedrijven in een bepaalde sector, een meer pro-actieve rol gaan spelenhetgeen mogelijkerwijze gepaard gaat met de overdracht van activa en/of informatietussen verschillende investeringen.
143. Een vrijstelling ongeacht de vorm ervan, zal slechts bruikbaar zijn wanneer eerst een
ander probleem wordt opgelost, meer bep aald de relatie tu ssen een dergelijke
vrijstelling en de regels van de lidstaten inzake controle op concentraties. Eenvrijstelling die tot gevolg zou hebben dat consortiale groeik apitaal/technologie-
investeringen onderworpen zouden worden  aan meervoudige aanmeldingsvereisten
op nationaal niveau, zou niet alleen onv erenigbaar zijn met het one-stop-shop-
beginsel maar de administratieve bela sting eerder vergroten dan verminderen.
144. Ongeacht de bovengenoemde moeilijkheden me t betrekking tot de definitie van een
categorie risicokapitaali nvesteringen die geen aanleiding zouden geven tot
problemen, uit het oogpunt van de mededi nging, blijft de Commissie openstaan voor
een mogelijke uitbreiding van het toepassingsgebied van artikel 3, lid 5. Om diereden nodigt zij de bela nghebbenden uit hun standpunten  kenbaar te maken en
inzonderheid voorstellen te  doen betreffende de wijze waarop die kunnen worden
verwezenlijkt zonder afbreuk te doen aan de efficiëntie van de verordening. Bij het
verstrekken van dergelijke opmerkingen worden de belanghebbenden inzonderheid
uitgenodigd na te gaan of de voorstellen welke hieronder over de uitbreiding van het
toepassingsgebied van de vereenvoudigde procedure zijn uiteengezet de noodzaak
om bijkomende kwesties die verband houden met investeri ngen in risicokapitaal te
behandelen, kunnen  doen afnemen.
7. Convergentie - "Zeggenschap" vs. "Groep"145. In artikel 3, lid 3 wordt het begrip "zeggenschap" gedefinieerd om de
omstandigheden te bepalen waarin een conc entratie geacht wordt tot stand te komen.
De toegepaste criteria zijn eerder kwalitatief dan kwantitatief en kunnen worden
toegepast op feitelijke en juridische omstandigheden..
146. In artikel 5, lid 4 wordt het begrip groep ondernemingen gedefinieerd waarmee, naast
de betrokken onderneming, rekening word t gehouden om na te gaan of aan de
omzetcriteria van artikel 1 is voldaan. Deze bepaling is erop gericht de totaleeconomische middelen waarop een concentratie  betrokking heeft, bij de beoordeling
te betrekken.
147. In een beperkt aantal gevallen ontstond er enige controverse over de verenigbaarheid
van artikel 3, lid 3 met artikel 5, lid 4. De volgende twee fe iten lagen voornamelijk
aan de oorzaak hiervan:
– Onder de streepjes 1-3 van artikel 5, lid 4, onder b) is bepaald dat een
onderneming geacht wordt deel uit te maken van een groep indien meer dan de
helft van haar kapitaal of bedrijfsactiva in handen zijn van de groep, indien
meer dan de helft  van de stemrechten door de groep kunnen worden
uitgeoefend of indien de groep meer dan de helft van  de Raad van toezicht of
van bestuur  kan benoemen;
40– onder het vierde streepje van artikel 5, lid 4, onder b) is bepaald dat een
onderneming in de groep moet worden opgenomen wanneer de groep het recht
heeft de zaken van de onderneming te leiden.
148. De criteria van de eerste drie str eepjes van artikel 5, lid 4 kunnen worden
omschreven als kwantitatieve, formele criteria. De bepaling van het vierde streepje iseerder op de effecten gericht en derhalve beter vergelijkbaar met het kwalitatievecriterium van artikel 3, lid 3. Zelfs indien  het eindresultaat van de twee soorten
analyses in de overgrote meerderheid va n de gevallen hetzelfde kan zijn is het
niettemin duidelijk dat er verschillen bestaan tussen de twee bepalingen en datdergelijke verschillen soms to t onzekerheid kunnen leiden.
149. Volgens vaste rechtspraak kan bijvoorbeeld zeggenschap in de zin van artikel 3, lid
3, worden verworven door een onderneming die aanzienlijk minder dan de helft van
de stemrechten in een andere onderne ming bezit (in de ve ronderstelling dat de
bedoelde onderneming niette min waarschijnlijk een me erderheid zal halen op de
aandeelhoudersvergadering). Anderzijds is het niet zeker dat er sprake zou zijn van
zeggenschap in de zin van artikel 3, lid 3 zelfs na de verwerving van bijvoorbeeld
51% van het aandelenkapitaal of de activa (in de veronderstelling dat een andereaandeelhouder meer dan de helft van de stem rechten in de onderneming controleert).
150. Evenzo is de tekst van artikel 5, lid 4, inclusief van het vierde streepje, meer
verenigbaar met een toestand van uitsluite nde zeggenschap dan met een toestand van
gezamenlijke zeggenschap tussen meerdere moederondernemingen.
151. In het licht van het bovens taande nodigt de Commissi e de belanghebbenden uit
opmerkingen te maken bij de vraag of de huidige verschillen tussen artikel 3, lid 3 enartikel 5, lid 4 in de praktijk moeilijkhe den opleveren en, indien ja, of het huns
inziens dienstig is het begr ip groep te baseren op de beginselen die aan de grondslag
liggen van artikel 3, lid 3. De Commissie wacht eveneens opmerkingen in overeventuele nadelen die zouden voortvloei en uit de harmonisatie van de twee
bepalingen.
152. Een kwestie die verband houdt met het voo rgaande heeft betrekking op de praktijk
van de Commissie om naar analogie met ar tikel 5, lid 5, een deel van de omzet van
gemeenschappelijke ondernemingen op te neme n in de berekening van de totale
omzet van de groep
30. Hoewel de analoge toepassing van artikel 5, lid 5 geen
aanleiding heeft gegeven tot betwisting, lijkt het niettemin dienstig de benaderingvan de bepaling zelf te verduidelijken.
8. Samenvatting van de conclusies153. In dit hoofdstuk zijn een aantal mogelijke wijzigingen van het begrip concentratie
zoals uiteengezet in artikel 3 van de co ncentratieverordening, onderzocht. In de
eerste plaats werd gekeken naar de be handeling van dit begrip in verband met
minderheidsbelangen en strategische allianties. Hoewel bepaalde dergelijketransacties structurele effecten kunnen sort eren, geldt dit niet in het algemeen en
blijkt het niet mogelijk om met voldoende rechtszekerheid dit onderscheid te maken.
                                                
30Zie punt 40 van de mededeling van de Commissie betreffende de berekening van de omzet.
41Derhalve blijft artikel 81, naar het voorkomt,  het meest geschikte instrument voor de
beoordeling van dergelijke transacties.
154. In dit hoofdstuk werden eveneens de kwesties van artikel 2, lid 4 en de niet-
volwaardige gemeenschappelijke ondernemin gen onderzocht. Wat de eerste kwestie
betreft, werd geconcludeerd dat, ho ewel sinds de invoering ervan in de
concentratieverordening van 1998 geen we zenlijk aantal afgeleide problemen is
vastgesteld, deze bepaling niettemin spoort met het one-stop-shop-beginsel en
derhalve behouden moet worden. Met betrekking tot niet-volwaardige
gemeenschappelijke ondernemingen werd gec oncludeerd dat er geen overtuigende
argumenten zijn om het toepassingsgebied van de concentratieverordening totdergelijke transacties uit te breiden.
155. De kwestie van de zogenaamde meervoudige transacties werd onderzocht en er werd
geconcludeerd dat de huidi ge bepalingen gewijzigd moeten worden om een
samenhangende en efficiënte toepassing va n de voorschriften inza ke de controle op
concentraties op drie spec ifieke soorten dergelijke transacties beter te kunnen
garanderen.
156. In het hoofdstuk werd ook onderzocht of het dienstig was de toepasselijkheid van de
concentratieverordening te beperken tot een bepaald type risicokapitaaltransactie. Erwerd geconcludeerd dat de haalbaarheid van een dergelijke wijziging afhankelijk zouzijn van de vraag of een dergelijke beperking op dusdanige wijze kan wordengedefinieerd dat negatieve gevol gen voor de efficiëntie van de
concentratieverordening kunnen worden uitgesloten.
157. Tenslotte werd in dit hoofdst uk onderzocht in hoeverre het dienstig is om het begrip
groep van artikel 5, lid 4 te harmoniseren met het begrip zeggenschap van artikel 3,
lid 3.
158. De belanghebbenden worden niet alleen  uitgenodigd opmerkingen te maken bij
sommige van de bovengenoemde kwesties maar ook aangemoedigd opmerkingen te
maken over elk ander aspect van het begrip concentratie  dat huns inziens baat zou
vinden bij een verduidelijking of een herziening.
III. MATERIËLE VRAAGSTUKKEN
A. De materiële toets
159. De materiële criteria waaraan aangemelde concentraties worden getoetst, zijn
uiteengezet in artikel 2 van de concentratieverordening. In de loop van dit onderzoek
werd gesuggereerd dat de Commissie de ge legenheid te baat moest grijpen om de
verdienste van de erin vervatte machtspositietoets te bespreken. Er werdenprocedurele en materiële redenen aangevoe rd om de geschiktheid van die toets
opnieuw te evalueren.
160. Uit procedureoogpunt wordt een dergelijk e nieuwe evaluatie voornamelijk bepleit
omdat zij zou kunnen bijdragen tot een aa npassing van de beoor delingscriteria van
de concentratieverordening aan die welke van toepassing zijn in andere grote
jurisdicties zoals de Verenigde Staten, Cana da en Australië en gebaseerd zijn op het
begrip substantiële conc urrentievermindering  ("substantial lessening of
competition") ("het SCV-criterium"). Een dergelijke aanpassing aan een algemene
42concentratiebeoordelingsstandaard houdt  een aantal voordelen in. Het zou
bijvoorbeeld voor de partijen de algeme ne beoordeling van c oncurrentieproblemen
waartoe de voorgenomen transacties aa nleiding kunnen geven, vergemakkelijken
doordat aldus wordt vermeden dat het voor nemen op grond van ve rschillende criteria
moet worden verdedigd hetgeen thans het geval is. Daarenboven zouden deconcurrentieautoriteiten ee n betere basis hebben waar op zij daadwerkelijk kunnen
samenwerken in zaken die in verschillende jurisdicties zijn aangemeld. Aangezien bijgemeenschappelijke criteria de nadruk eerder zou liggen op de daadwerkelijketoepassing van de criteria dan op de cr iteria zelf, zou aldus bovendien een betere
basis voor de vergelijking van de activiteiten van de concurrentieautoriteiten en
gerechtelijke instanties voorhanden zijn alsook de ontwikkeling van
concurrentiegericht onderzoek en modelvorming worden vergemakkelijkt.
161. Er zij evenwel op gewezen dat een wijziging van de criteria in de
concentratieverordening ook bepaalde nade len zou kunnen hebben. Hoewel dit effect
niet moet worden overdreven kan het althans in een aanloopperiode voorbelanghebbenden moeilijker zijn om de waarschijnlijke uitkomst van proceduresinzake de controle op concentraties in  Europa te voorspe llen. Dit komt omdat de
bestaande rechtspraak (van de Commissie en de rechterlijke instanties), is gebaseerd
op de machtspositietoets van de verordening. Een andere mogelijke complicatiehoudt verband met het feit dat de meeste lidstaten (evena ls de kandidaat-lidstaten)
hun bepalingen inzake contro le op concentraties hebben  aangepast aan de huidige
machtspositietoets
31. Tenzij de nationa le voorschriften ook wo rden gewijzigd, zou
een wijziging van de concurrentietoets van de concentratieverordening merkwaardiggenoeg kunnen leiden tot een grotere onder linge aanpassing op internationaal niveau
terwijl er grotere verschillen worden gecreëerd in de Gemeenschap.
162. Er zij op gewezen dat er vanuit materieel oogpunt veel punten van overeenkomst zijn
tussen de machtspositietoets en de SCV-to ets. Beide toetsen omvatten bijvoorbeeld
een onderzoek naar de omvang van de re levante markt en een beoordeling van de
wijze waarop het concentratievoornemen de  markt(en) kan beïnvloeden en van de
concurrentiedruk die op de uit de concentratie ontstane onderneming zal worden
uitgeoefend. Tevens zij erop gewezen dat ondanks de huidige
regelgevingsverschillen uit de meeste zaken welke worden behandeld door deCommissie en andere belangrijke jurisdictie s die de SCV-toets gebruiken, een grote
convergentie in de benadering va n het concentratieonderzoek blijkt.
163. Sinds de goedkeuring van de  concentratieverordening in 1989 is de toepassing van
het begrip machtspositie aangepast aan ont wikkelingen in de economische theorie en
aan de verfijningen van de thans besc hikbare econometrische instrumenten om
marktmacht te meten. Dit houdt in dat de beoordeling van concentraties thans minder
afhankelijk is van de eerder botte en onprecieze marktaandeeltoets dan 10 jaargeleden. Een dergelijke evolutie van de machtpositietoets is normaal en tot dusver isgebleken dat artikel 2 voldoende flexibel is  om ruimte te bieden voor een op effecten
gebaseerde analyse op grond van meer gesofisticeerde micro-economischeinstrumenten en modellen die zijn onderworpen door econometrisch onderzoek en
onderzoek naar industr iële organisatie.
                                                
31Er zij evenwel op gewezen dat het Verenigd Koninkrijk en Ierland hervormingen overwegen waarbij
een SCV-toets zou worden ingevoerd. Bovendien zoud en andere lidstaten de eventuele voordelen van
dit criterium willen onderzoeken.
43164. De uitlegging van de Europese rechterlijke instanties volgens welke de
concurrentietoets van de conc entratieverordening van toepassing zou zijn op gevallen
van een collectieve machtspositie, is misschien het best bekende voorbeeld van dieevolutie (arresten van het Hof van Justitie en het Gerecht van Eerste aanleg in dezaken Kali und Salz  en Gencor ).
165. Er is evenwel gesuggereerd dat de SCV-toet s nauwer zou aanleunen bij de geest van
de economische analyse van de concentratiecontrole en (juridisch) minder stroef zouzijn dan de machtpositietoets). Sommigen achten de SCV-toets beter geschikt voor
een efficiënte controle op concentraties, inzonderheid in de context van de groeiende
concentratie in de industrie . Tezelfdertijd is ook gesugge reerd dat de invoering van
de SCV-toets zou leiden tot grotere rechtsonzekerheid.
166. Met betrekking tot het bereik van de machtspositietoets is bij gelegenheid op louter
hypothetisch niveau de vraag gesteld naar de mate waarin die toets een doelmatige
controle in bepaalde specifieke gevallen mogelijk zou maken wanneerondernemingen unilateraal hun prijzen kunnen verhogen en aldus marktmacht
uitoefenen. Het voorbeeld dat vaak wordt ge noemd is dat van een concentratie tussen
de tweede en de derde grootste speler op een markt wanneer die ondernemingen de
naaste substituten zijn. In een dergelijk scenario kunnen de gefuseerdeondernemingen nog steeds kleiner zijn dan de bestaande marktleider. Naar verluidt
zou de SCV-toets beter geschikt zijn om een dergelijke situatie aan te pakkeninzonderheid wanneer op grond van de marktkenmerken niet kan wordengeconcludeerd dat er een collectieve machtspositie zou bestaan. Hoewel deCommissie tot dusver nog niet met een dergelijke situatie is geconfronteerd, blijft heteen interessante theoretische discussie.
167. Uit de ervaring welke is opgedaan bij de toepassing van de machtspositietoets kan
worden geconcludeerd dat geen grote lacune s zijn vastgesteld. De toepassing ervan
heeft evenmin vaak geleid tot resultaten die verschillen van die van de SCV-toets inandere jurisdicties. De Commissie is, meer  bepaald in het licht van de toenemende
concentratieactiviteiten op internationaal niveau, van mening dat de tijd isaangebroken om een grondig debat te voeren over de respectieve merites van de twee
toetsen inzake controle op concentraties.
168. Met het oog op het voeren van een grondi g debat over die belangrijke kwesties
worden de belanghebbenden uitgenodigd  hun met redenen omklede mening kenbaar
te maken over de voor- en nadelen van de huidige bewoording van artikel 2 van de
concentratieverordening en de doelmatigheid van de toets te vergelijken met die vande SCV-toets.
169. Aangezien die gedachtewisseling betrekki ng heeft op beginselen die voor het
mededingingsrecht van fundame nteel belang zijn, niet alleen op het niveau van de
Gemeenschap maar ook van de lidstaten, is de Commissie zich ervan bewust dat het
misschien niet mogelijk is om definitieve conclusies te trekke n binnen de voor deze
herziening beschikbare tijd.
B. Specifieke effici ëntievoordelen van  concentraties
170. In sommige opmerkingen wordt bovendien gesuggereerd dat de machtspositietoets
geen ruimte biedt voor een behoorlijk onderz oek van de efficiën tievoordelen die het
gevolg kunnen zijn van concentraties. Tot dusver is de kwestie van de efficiëntie-
44voordelen slechts in een beperkt aantal op grond van de concen tratieverordening
gegeven beschikkingen aan de orde gesteld en het is nog niet helemaal duidelijk inhoeverre er ruimte is om met dergelijke overweginge n rekening te houden. In
sommige jurisdicties daarentegen is uitdrukke lijk voorzien in de mogelijkheid om bij
controle op concentraties re kening te houden met specifi eke efficiëntievoordelen van
concentraties (zie bijvoorbeeld de Amerik aanse Horizontal Merger Guidelines). In
dit opzicht kan een concentratie op gr ond van efficiëntievoordelen toch doorgang
vinden wanneer wordt aangenomen dat de  efficiëntievoordelen voor de economie
zwaarder doorwegen dan de schade di e het gevolg is van een verminderde
concurrentie ("efficiency defence"). Ongeacht de toegepaste materiële toets, wordt indie jurisdicties een dergelijk argument sl echts aanvaard in de eerder uitzonderlijke
gevallen dat de efficiëntievoordelen waar schijnlijk ten goede zullen komen aan de
consumenten in weerwil van een machtspositie of een substantiële vermindering vande concurrentie.
171. In elk geval draagt de partij die aanvoert dat een bepaalde concentratie waarschijnlijk
tot aanzienlijke efficiëntievoordelen zal leide n, de bewijslast d.w.z . dat de bewijslast
doorgaans bij de aanmeldende partijen ligt di e in elk geval het best geplaatst zijn om
de omvang en de reikwijdte van derge lijke voordelen te omschrijven en het best
kunnen uitleggen waarom de voorgestelde concentratie noodzakelijk is voor de
verwezenlijking van die voordelen.
172. De Commissie volgt en steunt de aan de ga ng zijnde gedachtewisseling over de wijze
waarop en de mate waarin met derge lijke voordelen rekening dient te worden
gehouden in de mededingingsrechtelijke analyse
32. Dientengevolge en onafhankelijk
van de kwestie van de twee materieel rechtelijke toetsen nodigt de Commissie de
belanghebbenden uit opmerkingen  te maken over de juiste rol en de reikwijdte van
efficiëntieoverwegingen in de  controle op concentraties.
C. De vereenvoudigde procedure
173. Uit het verslag van 2000 is gebleken dat de  Europese industrie een wijziging die de
Commissie bevoegd maakt voor alle zaken welke grensoverschrijdende effecten
sorteren, ondersteunt maar ook een minder re strictieve benaderi ng genegen is ten
aanzien van transacties die waarschijnlijk geen negatieve effecten voor demededinging zullen sorteren. Voor derge lijke zaken werd inzonderheid voorgesteld
dat de in de aanmelding vereiste in formatie beperkt zou worden en dat de
opschorting van artikel 7, lid 1 op dergelijke transacties niet van toepassing zou zijn.
174. De Commissie keurde in septembe r 2000 een mededeling betreffende een
vereenvoudigde procedure voor de behandeling van bepaalde  concentraties krachtens
de concentratieverordening goed
33. De eerste ervaringen welke zijn opgedaan bij de
toepassing van die beginselen zijn zeer positief en de mededeling heeft de efficiëntievan de Europese controle op concentraties aanzienlijk verbeterd.
175. Tussen september 2000 en 30 april 2001 ont ving de Commissie 216 aanmeldingen
op grond van de concentratieverordening. Ongeveer 39% ervan werden geacht onder
de bepalingen van de vereenvoudigde proc edure te vallen. De gemiddelde duur van
                                                
32Zie ondermeer OCDE/GD(96)65 "Efficiency claims in mergers and other horizontal agreements".
33Gepubliceerd in het Publicatieblad van de Eur opese Gemeenschappen van 29 juli 2000 (PB C 217 van
29.07.2000, blz. 32).
45de aanmelding tot de goedkeuring bedr oeg 25 kalenderdagen. De nieuwe aanpak
heeft blijkbaar weinig invloed gehad op de duur van de procedure. Waarschijnlijk zal
daar geen verandering inkomen tenzij de huidige regel van artikel 9, lid 2 (die de
lidstaten drie weken de tijd geeft vanaf de datum van ontvangst van het afschrift vande aanmelding om een verwijzing te vragen) wordt gewijzigd. Een mogelijkewijziging van artikel 9, lid 2 zou in overweging kunnen worden genomen insamenhang met een inkortin g van de huidige termijn van drie weken voor een
verzoek tot verwijzing op grond van artikel 9, zoals besproken in de rubriek over
verwijzingen. Bij wijze van a lternatief zou kunnen worden bepaald dat artikel 9, lid 2
helemaal niet van toepassing zou zijn of, met een kortere termijn, van toepassing zou
zijn op zaken waarin de partijen in hun aa nmelding verwijzen naar de mededeling
betreffende de vereenvoudigde procedure.
176. Hoewel het succes van de nieuwe ver eenvoudigde procedure tot dusver voldoende
uit de ervaring is gebleken, wordt toch nagedacht over maatregelen om de procedures
nog vlotter te laten verlopen. Er word t inzonderheid gedacht aan een eenvoudiger
formulier-CO dat voor dergelijke zaken zou kunnen worden ontworpen. Dit zal
plaatsvinden in de context van een meer algemene herziening van Verordening nr.
447/98 van de Commissie.
177. Er is gesuggereerd dat de praktijk va n de vereenvoudigde procedure zou kunnen
worden geconsolideerd in de verordening zelf of in de vorm van eengroepsvrijstelling op basis van de beginselen die aan de grondslag liggen van demededeling. Dit zou als potentieel voordeel  hebben dat schade loze concentraties
helemaal niet meer behandeld zouden mo eten worden en dat er in zaken die
waarschijnlijk geen significante precedentwaarde zouden hebben, geen formelebeschikkingen meer hoeven te worden gegeven. Voorzichtigheidshalve en om
redenen van rechtszekerheid zou een zekere  kennisgevingsvereiste ten aanzien van
de Commissie en de lidstaten behouden kunnen worden.
178. Uit materieel oogpunt is door sommig en bovendien geopperd dat in de
concentratieverordening een de minimis -drempel zou worden ingebouwd zoals thans
het geval is in bepaalde  nationale rechtsregels. Daardoor zou de Commissie
machtspositieproblemen die in kleine ma rkten zouden kunnen ontstaan, niet hoeven
te onderzoeken.
179. Belanghebbenden worden uitgenodigd opmer kingen te maken over de wijze waarop
de procedure in een gewijzigde concen tratieverordening verder vereenvoudigd kan
worden met betrekking tot de bovengen oemde kwesties of kwesties die ermee
verband houden. De Commissie wenst inzonderheid de mening van de
belanghebbenden te kennen over transparan tie- en rechtszekerheidskwesties alsook
over de hierboven genoemde punten.
IV. PROCEDURELE AANGELEGENHEDEN
A. Feit dat de aanmeldings verplichting doet ontstaan
180. Blijkens het verslag van 2000 waren vertegen woordigers van het bedrijfsleven onder
bepaalde omstandigheden de mening toeged aan dat de concepten in artikel 4, lid 1,
die de verplichting tot aanmelding van een  concentratie doen ontstaan, nader dienen
te worden verduidelijkt. Deze concepten zijn nader toegelicht in de mededeling van
46de Commissie van 1998 betreffende het begr ip "concentratie". Aangezien inmiddels
weer meer ervaring met de toepassing van de concentratieverordening is opgedaan,zal hieronder echter worden nagegaan of er behoefte bestaat aan een verdereverduidelijking.
181. Bij deze discussie zal ook worden in gegaan op de suggestie van sommige
respondenten uit het bedrijf sleven dat aanmelding ook mogelijk zou moeten zijn
voordat de thans in artikel 4, lid 1, geno emde feiten zich voordoen, d.w.z. voordat
een rechtens verbindende overeenkomst wordt gesloten.
182. In tegenstelling tot wat het geval is bij andere stelsels van concentratiecontrole die in
een preliminaire aanmelding voorzie n, is in artikel 4, lid 1, van de
concentratieverordening uitdr ukkelijk bepaald op welk ogenb lik de transactie dient te
worden aangemeld. Niet-naleving van deze  regel stelt de be trokken ondernemingen
bloot aan het risico dat hun op grond van artikel 14, lid 1, onder a), geldboetenworden opgelegd. Omdat het normaliter in het belang van de partijen is zo vroegmogelijk tot aanmelding over te gaan, teneinde zo spoedig mogelijk een beschikkingte verkrijgen, is het in de praktijk ni et noodzakelijk voor de Commissie geweest de
naleving van de verplichting tot aanmel ding binnen één week af te dwingen
34.
Bovendien behoort het tot de vaste praktijk  dat de Commissie de  naleving van de
verplichting tot aanmelding binnen één week niet afdwingt, mits de partijen geenstappen ondernemen om de concentratie overeenkomst ten uit voer te leggen; de
partijen krijgen aldus de nodige tijd om een  volledige aanmelding op te stellen en in
te dienen. Wat betreft het uiterste  ogenblik voor een aanmelding, zijn verschillende
voorstellen gedaan. Deze variëren  van een totale opheffing van de
aanmeldingstermijn tot een codificatie van de huidige praktijk terzake, of eenzodanige wijziging dat de termijn van één  week voor het verstrekken van informele
informatie over de transactie  zou gelden, terwijl voor de aa nmelding zelf een langere
termijn zou kunnen worden vastgesteld.
183. Sommige vertegenwoordigers van het bedr ijfsleven hebben voorgesteld artikel 4,
lid 1, te schrappen of te wijzigen, wat betreft het vroegst  mogelijke ogenblik voor
een aanmelding. De Commissie heeft in de praktijk regelmatig aanmeldingenaanvaard op grond van een overeenkomst tussen de raden van bestuur van
ondernemingen, ook al is het mogelijk dat een dergelijke overeenkomst niet
uitvoerbaar is indien naderhand niet aan bepaalde voorwaarden, bv. goedkeuring
door een vergadering van de aandeelhouders, wordt voldaan. Een van decomplicaties bij de uitlegging van artikel 4, lid 1, was dat er van land tot landverschillen bestaan wat betreft de mate waarin de bestuursorganen van eenonderneming die onderneming kunnen verb inden. Deze verschillen vloeien
voornamelijk voort uit de  nationale bepalingen van he t vennootschapsrecht, maar ze
worden soms ook beïnvloed door specifieke aspecten van de tradities op het gebied
van contracten.
184. Het belangrijkste argument dat voor een versoepeling va n het vereiste van een voor
de betrokken ondernemingen ve rbindende overeenkomst wordt aangevoerd, is dat
het daardoor gemakkelijker zou worden de aanmelding bij de Commissie met een
                                                
34In die zaken waarin geldboeten wegens te late aanmelding werden opgelegd, was er ook sprake van
totstandbrenging van de concentratie in strijd met artikel 14, lid 2, onder b), en artikel 7, lid 1. Zie
Samsung en AP Möller.
47aanmelding in een ander land, zoals de Ve renigde Staten, te coördineren. Er zij
echter op gewezen dat ook onder het huidi ge stelsel een dergelijke coördinatie
mogelijk is, namelijk door de tr ansactie bij alle betrokken  autoriteiten aan te melden
op de dag waarop een verbindende overeenkomst  wordt gesloten. Niettemin is het tot
op zekere hoogte begrijpelijk dat het om zakelijke redenen wenselijk kan zijn elkewettelijke procedure zo vroeg mogelijk in te zetten.
185. Het huidige beleid, waarbij wordt vereist dat aanmeldingen worden ingediend nadat
een voldoende verbindende overeenkomst is gesloten (of een openbaar bod is
uitgebracht), berust op een aantal premissen die prima facie nog steeds geldig zijn.
Op zijn minst moeten aanmeldingen, omda t ze bepalen wanneer  de termijnen voor
het onderzoek beginnen te lopen, worden  verricht op een ogenblik waarop
vertrouwelijkheidsoverwegingen geen be letsel voor de Commissie vormen om de
transacties in hun volle omvang te onderzoeken
35. Bovendien zou het inopportuun
kunnen zijn in een preliminair stadium va n de transactie met het onderzoek te
beginnen, indien derden daardoor zoude n kunnen worden bevoordeeld of benadeeld
in vergelijking met degenen die de aanmelding verrichten. De mogelijkheid vanvroegere aanmeldingen kan ook vragen doen rijzen omtrent het efficiënte gebruik
van de middelen van de Co mmissie (en van de middelen van anderen die bij de
procedures betrokken zijn). Tenslotte z ou het, indien aanmelding in een vroeger
stadium van de transactie werd toegesta an, kunnen gebeuren dat de partijen niet in
staat zijn de Commissie alle informatie te verstrekken die zij nodig heeft om haar
eerste beoordeling binnen de in artikel 10, lid  1, vastgestelde termijn van één maand
te voltooien.
186. Niettegenstaande deze reserves, is de Commissie echter van oordeel dat de
mogelijkheid om voor een grotere flexibiliteit te zorgen, waardoorconcentratieonderzoeken in verschille nde landen beter zouden kunnen worden
gecoördineerd, verder dient te worden ond erzocht. Zij verzoekt de belanghebbenden
om hun mening over wat zij als mogelijk e voor- of nadelen van een dergelijke
aanpak beschouwen, en inzonderheid over de vraag hoe zulks zou kunnen wordenverwezenlijkt zonder dat het negatieve gevol gen heeft zoals die welke hierboven zijn
beschreven.
B. Opschorting van concentraties
187. Artikel 7, lid 1, bepaalt dat een concentra tie niet tot stand kan worden gebracht
zolang ze niet is aangemeld en verenigbaar met de gemeenschappelijke markt isverklaard (verplichting tot inachtneming van een wachttijd). Onder bepaaldevoorwaarden geldt voor openbare biedin gen een wettelijke afwijking van de
opschortingsregel; zie artikel 7, lid 3. In andere gevallen kan de Commissie op grond
van artikel 7, lid 4, een individuele onthe ffing verlenen. Niet-inachtneming van de
wachttijd is volgens artikel 14, lid 2, b), strafbaar met zware geldboeten. Bovendienzijn volgens artikel 7, lid 5, transacties die in strijd met bedoelde verplichting totstand worden gebracht, nietig, tenzij de concentratie naderhand verenigbaar met de
gemeenschappelijke markt wordt verklaard.
                                                
35Het feit van de aanmelding wordt overeenkomstig artikel 4, lid 3, in het Publicatieblad van de Europese
Gemeenschappen bekendgemaakt.
48188. Gesuggereerd is dat de verhouding tusse n de wettelijke ontheffing voor openbare
biedingen op grond van artikel 7, lid 3, enerz ijds en de situatie met betrekking tot
andere overnames via de beurs anderzijd s verduidelijking beho eft. Anders dan voor
openbare biedingen, gelden voor overnames vi a de beurs geen dwingende regels die
de bieder kunnen verplichten de trans actie op een bepaalde datum tot stand te
brengen. Niettemin hebben ondernemingen die dergelijke overnames doen,aangevoerd dat het bepaalde in artikel 7, lid 1, om praktische redenen niet aan de
totstandbrenging van dergelijke transactie s in de weg mag staan, zolang aan de
voorwaarden van artikel 7, lid 3, is voldaa n. De tegengestelde opvatting, namelijk dat
de bepaling inzake de inachtneming van een wachttijd in artikel 7, lid 1, ten volledient te worden geëerbiedigd, wordt gewoonlijk verdedigd door de onderneming diehet doelwit van de overname is.
189. Zoals hierboven bij de bespreking van het begrip "concentratie" vermeld, wordt het
passend geacht het toepassingsgebied van ar tikel 5, lid 2, zodanig uit te breiden dat
het duidelijker is dat deze bepaling van toepassing is op bepaalde overnames via debeurs. De belanghebbenden worden verzoc ht hun mening te geven over de vraag of
het, naast die wijziging, passend zou zijn de draagwijdte van de huidige verplichting
tot inachtneming van een wachttijd te verduidelijken, hetzij met betrekking tot dehier bedoelde overnames, hetzij in het algemeen. Aa n die respondenten welke de
opvatting zijn toegedaan dat de verplich ting tot aanmelding binnen één week in
artikel 4, lid 1, zou kunnen worden afgeschaft, wordt gevraagd in hun opmerkingenaandacht te besteden aan de mogelijke gevolgen van een dergelijke wijziging en aande passende draagwijdte van de verplichting tot inachtneming van een wachttijd.
C. Berekening van termijnen
190. Een van de belangrijkste aspecten van de concentratieverordening is dat daarbij een
systeem van korte, defin itieve termijnen voor de beoordeling van aangemelde
concentraties is ingevoerd. Te dien einde is in tal van artikelen van deconcentratieverordening bepaald binnen we lke periode of op welk ogenblik bepaalde
gebeurtenissen dienen plaats te vinden. De termijnen zijn op het ogenblik uitgedruktin maanden, weken en dagen. De berekening van deze termijnen is nader geregeld inde uitvoeringsverordening van de Commi ssie, waarin ook het beginsel van de
compensatie van feestdagen is neergelegd.
191. Gezien het belang van de naleving van al deze ter mijnen voor het verloop van de
procedure van concentratiecont role, en teneinde de bereke ning ervan doorzichtiger te
maken, lijkt het passe nd de invoering van een ee nvoudiger berekeningsmethode te
overwegen. Een dergelijke vereenvoudigi ng zou kunnen worden verwezenlijkt door
in alle relevante bepalinge n van de verordening op c onsequente wijze het begrip
"werkdagen"  te hanteren.
192. Er zij op gewezen dat sommige andere mede dingingsautoriteiten reeds van het begrip
werkdagen gebruikmaken. Wat de belangrijkste termijnen in deconcentratieverordening betreft, zou het be grip werkdagen ertoe leiden dat de termijn
voor een normale fase-I-beoorde ling 23 tot 25 werkdagen bedraagt
36. De duur van
                                                
36Met het oog op de discussie over een mogelijke uitbreiding van het toepassingsgebied van de
vereenvoudigde procedure (zie hierboven), zou het re delijk zijn om voor de overige zaken een termijn
van 25 werkdagen vast te stellen, aangezien deze zaken per definitie een grondige analyse van de
49een normale fase-II-procedure zou op ongeveer 90 werkdagen kunnen worden
vastgesteld, met tussentijdse  termijnen, bijvoorbeeld voor de indiening van een
voorstel voor corrigerende maatregelen.
193. De belanghebbenden worden verzocht hun mening te geven over de voordelen van
een mogelijke overschakeling naar het gebruik van het begrip werkdagen in deconcentratieverordening.
D. Administratieve efficiëntie
194. Artikel 19 van de concentratieverordenin g legt de Commissie de verplichting op de
lidstaten binnen drie werkdagen afschrifte n van de aanmelding te doen toekomen.
Het tijdstip waarop de lidstaten de aanmelding ontvangen, is belangrijk, omdat hetbepalend is voor de termijn  binnen welke een verzoek om verwijzing op grond van
artikel 9 moet worden ingediend.
195. Het is twijfelachtig of deze regels voor ee n zo efficiënt mogelijk gebruik van tijd en
middelen zorgen, vooral omdat de technieken voor de transmissie van informatie en
documenten aanzienlijk zijn verbeterd sinds deze regels oorspronkelijk werdenopgesteld.
196. Het wordt bijgevolg passend geacht te onderzoeken of deze bepalingen niet in die zin
zouden kunnen worden gewijzigd dat de aa nmeldingen direct door de aanmeldende
partijen bij de bevoegde au toriteiten van de lidstaten worden ingediend. De
belanghebbenden worden tevens verzocht hun mening te geven over de vraag met
behulp van welke middelen ervoor zou kunnen worden gezorgd dat zulk een
transmissie op een veilige en betrouwbare  wijze plaatsvindt, alsook over de vraag
van welke middelen gebrui k zou kunnen worden gemaakt om de indiening van
aanmeldingen van concentraties langs elektronische weg mogelijk te maken.
E. Volledigheid van de aanmelding
197. Uit het aan het verslag van 2000 voorafg aande overleg is ook gebleken dat de
aanmeldende partijen meer rechtsze kerheid zou kunnen worden geboden door
bepaalde aspecten van de in de concen tratieverordening geregelde procedure te
verduidelijken. Eén betre kkelijk wijdverspreide opva tting was dat een wettelijke
termijn zou moeten worden vastgesteld binnen welke de Commissie kan verklarendat een ingediende aanmelding onvolledig is  (een dergelijke verklaring doet een
nieuwe termijn van één maand ingaan; zie artikel 4, lid 2, van deuitvoeringsverordening van de Commissie,  Verordening (EG) nr. 447/98). Er zijn
verschillende voorstellen geda an met betrekking tot de passende duur van een
dergelijke termijn (gaande van één tot drie weken na de aanmelding).
198. Na een constructieve dialoog tussen de  juridische branche in Europa en
vertegenwoordigers van de Commissie werden in 1999 "best practice"-richtsnoerenopgesteld. Deze kunnen worden geraadpl eegd op de homepage van de Commissie
37.
Uit de discussies is duidelijk gebleken dat zowel de Commissie als het bedrijfslevenen de juridische branche er belang bij he bben ervoor te zorgen dat het in zo weinig
                                                                                                                                                        
gevolgen voor de mededinging impliceren. Als referentiepunt zij opgemerkt dat het huidige voorstel tot
herziening van het Britse stelsel van concentratiecontrole in een termijn van 30 werkdagen voorziet.
37Zie http://europa.eu.int/comm/competition/mergers/others/best_practice_gl.html.
50mogelijk gevallen tot een onvolledigverklarin g komt. Niettemin werd erkend dat het
voor de aanmeldende partijen niet mogelijk zal zijn zich onder alle omstandigheden
aan voornoemde richtsnoeren te houden, en dat zich situaties kunnen voordien
waarin een onvolledigverkl aring onvermijdelijk is.
199. Onvolledigverklaringen komen sinds de  publicatie van de "best practice"-
richtsnoeren in 1999 minder vaak voor. In de jaren 1997 tot 1999 was het percentage
onvolledig verklaarde aanmeldingen stab iel; het bedroeg 10 à 11%. In 2000 daalde
het tot 6% en voor 2001 lijkt een verdere vermindering waarsc hijnlijk. Een van de
belangrijkste redenen voor deze positieve ontwikkeling is  dat de ondernemingen de
laatste jaren in meer en meer gevalle n reeds vóór de aanmelding contact met de
Merger Task Force opnemen, zoals hun door  de "best practice"-richtsnoeren wordt
aangeraden.
200. Over de suggestie om het systeem stringe nter te maken, dient zorgvuldig te worden
nagedacht. Onder meer moet worden erkend dat een stringenter systeem tot eenminder efficiënt gebruik van de middelen van de Commissie en daardoor uiteindelijktot een verzwakking van de beschermin g van de mededinging zou kunnen leiden.
Bovendien moet de vraag aan de orde worden gesteld of, indien deonvolledigverklaring aan een wettelijke termijn zou worden gebonden, dit
noodzakelijkerwijs in het voordeel van de  aanmeldende partijen zou uitwerken.
Wanneer na de aanmelding een nieuw probleem rijst, zal de Commissievanzelfsprekend alles in he t werk stellen om dit door verder onderzoek gedurende de
resterende tijd op te lossen. Er zouden zi ch echter waarschijnlijk situaties kunnen
voordoen waarin de Commissie, indien zij ni et over de mogelijkheid beschikt om de
aanmelding onvolledig te verklaren, zich genoodzaakt zou zien een grondigonderzoek in te stellen. Dit zou zich kunnen voordoen, ongeacht of de partijen hun
best hebben gedaan om de relevante feiten volledig en openlijk in de aanmeldinguiteen te zetten. De instelling van een grondig onderzoek leidt automatisch tot een
reeks procedurele stappen (hoorzitting, adviescomité, verta lingen, aanneming van
een beschikking door de Commissie als college , enz.); de ervaring leert dan ook dat
het zeer moeilijk is de procedure binnen een aanzienlijk kortere tijd dan de thansgeldende termijn van vier  maanden af te ronden.
201. Indien het systeem stringenter zou worden gemaakt door de invoering van een
termijn voor het onvolledig ve rklaren van een aanmelding, zouden de aanmeldende
partijen bijgevolg een groter risico lopen dat de procedure langer duurt. Hun enigemogelijkheid om zulks te vermijden, zou erin bestaan dat zij de aanmeldingintrekken en de transactie opnieuw aanmel den. Dit zal doorgaans niet alleen extra
kosten en tijdverlies met zich brengen, ma ar ook tot onzekerheid uit contractueel
oogpunt leiden, omdat, wanneer een aan melding wordt ingetrokken zonder dat
tegelijkertijd van de onderliggende transac tie wordt afgezien, dit betekent dat de
aanmeldende partijen in strijd komen met artikel 4, lid 1, wat dan weer de kwestievan een mogelijke toepassing van artikel 14, lid 1, onder a), doet rijzen.
202. Op grond van het bovenstaande is de Commissie van oordeel dat de huidige
mogelijkheid om een aanmelding onvolledig te  verklaren, in de zeldzame gevallen
waarin daarvan gebruik wordt gemaakt, een evenredige en passende doelstellingdient. Opmerkingen over dit punt zijn niettemin welkom.
51F. Procedure inzake verbintenissen
203. Zowel vertegenwoordigers van het bedrijf sleven als lidstaten hebben opmerkingen
ingediend waarin zij wijzen op de  noodzaak van een herziening van de
procedureregels betreffende ve rbintenissen in de concentr atieverordening. Voor het
bedrijfsleven zijn, samengevat, de meest relevante doelstellingen in dit verband eengrotere rechtszekerheid en het scheppen va n een goede sfeer voor zinvolle discussies.
Hoewel dit sterker wordt aangevoeld met betrekking tot de tweede fase, vanwege hetbeslissende karakter van de  in deze fase gegeven be schikking, geldt het ook voor de
discussies over verbintenissen aan het einde van de eerste fase. De belangen van het
bedrijfsleven vallen ten dele  samen met die van de lidstaten, die over het algemeen
wijzigingen wensen die ervoor zorgen da t zij ten volle bij de procedure worden
betrokken, zoals bepaald in artikel 19  van de concentratieverordening
38.
204. Het tijdskader waarbinnen op grond van de c oncentratieverordening discussies over
corrigerende maatregelen plaatsvinden, is ingewikkeld. Het werkt ook anders tijdens
de fase-I-procedure en de fase-II-procedure. In de eerste fase kunnen deaanmeldende partijen een voorstel voor verb intenissen indienen binnen drie weken
na de aanmelding (artikel 18, lid 1, va n Verordening nr. 447/98). In de tweede fase
kunnen verbintenissen worden voorgesteld tot drie maanden na de inleiding van de
procedure (artikel 18, lid 2, van Verorden ing nr. 447/98). Deze termijnen voor het
indienen van voorstellen voor verbinteni ssen zijn noodzakelijk om de Commissie
voldoende tijd te geven om met de lidstaten en belanghebbende derden overleg teplegen en om haar eigen beoordeling van de zaak af te ronden.
205. Artikel 18, lid 2, van de uitvoeringsverordeni ng biedt de mogelijkheid de termijn van
drie maanden in "uitz onderlijke" gevallen te  verlengen. Tenein de de termijnen te
doen naleven en een gelijke behandeling te waarborgen, dient deze bepaling strikt teworden uitgelegd. Ze kan van toepassing zijn in gevallen waarin de aanmeldende
partijen wegens externe factoren waarop zij geen vat hebben, niet in staat zijn ombinnen de geldende termijnen een voorstel  voor corrigerende maatregelen in te
dienen
39. De bepaling is niet bedoeld als een  oplossing voor de restricties waarop
hieronder nader zal worden ingegaan.
206. Bovengenoemde termijnen in artikel 18 van de uitvoeringsverordening hebben tot
doel te waarborgen dat alle drie soorten " actoren" die bij het proces betrokken zijn,
namelijk de Commissie, het bedrijfsleven (zowel de aanmeldende partijen alsderden) en de lidstaten, over voldoende tijd beschikken om een waardevolle bijdragete leveren. Deze bijzondere  verhouding stelt restric ties van eigen aard aan de
organisatie en de procedurele aspect en van het communautaire stelsel van
concentratiecontrole. Aa n de betrokken bepalingen lag immers de wens ten
grondslag om tot een evenwichtige bena dering met aanvaardbare procedurele
waarborgen ter bescherming van alle be trokken belangen te komen en tegelijkertijd
de totale duur van de proce dure zo kort mogelijk te houden.
                                                
38Zie ook de Mededeling van de Commissie van 21 december 2000 betreffende op grond van
Verordening (EEG) nr. 4064/89 van de Raad en Verordening (EG) nr. 447/98 van de Commissieaanvaardbare corrigerende maatregelen ("de mededeling").
39Zie bijvoorbeeld de beschikking van de Comm issie van 13 oktober 1999 in zaak COMP/M.1439 -
Telia/Telenor, PB L 40 van 9.2.2001.
52207. Het kan door de aanmeldende partijen als problematisch worden ervaren dat in de
tweede fase de termijn van drie maanden vaak twee tot drie weken, of althansbetrekkelijk kort, na de hoorzitting verstrijkt. Hierdoor  kan het gebeuren dat de
partijen zich op discussies over verbinte nissen moeten voorbereiden op hetzelfde
ogenblik als waarop zij de inhoud van de mededeling van de Commissie op grond
van artikel 18 van de concentratievero rdening (de "mededeling van punten van
bezwaar") bestuderen en zich op de hoor zitting voorbereiden. Vertegenwoordigers
van het bedrijfsleven hebben gesteld dat de procedure zou moeten voorzien in een
duidelijker scheiding tussen de periode tijdens welke zij de bezwaren van deCommissie moeten bestuderen en zich daartegen verdedigen, en de periode tijdenswelke zij zich op discussies over corrige rende maatregelen moeten voorbereiden.
208. Deze, op zich legitieme, positie van de aanmeldende partijen leidt vaak tot een
situatie waarin op de laatste dag van de  termijn van drie maanden een voorstel voor
verbintenissen wordt ingediend. Dit heef t dan weer tot gevolg dat er voor de
Commissie zeer weinig tijd overblijft om het noodzakelijke overleg met de lidstaten
en belanghebbende derden te voeren alvorens een in het adviescomité te besprekenontwerpbeschikking op te ste llen. Behalve in uitzonderlijke gevallen beteke nt dit dat
de Commissie niet in staat zal zijn in he t aan de lidstaten toegezonden ontwerp het
voorstel grondig te analyseren, tenzij de  voorgestelde verbintenissen klaar en
duidelijk zijn en/of ruimschoots vóór het vers trijken van de termijn zijn ingediend
40.
209. Om bovenstaande redenen z ouden de huidige procedureregels in die zin kunnen
worden gewijzigd dat alle betrokkenen over meer tijd beschikken om naar behorenna te gaan hoe de aangevoerde bezwaren  uit het oogpunt van het mededingingsrecht
kunnen worden verholpen. Teneinde geen al te ingewikkelde en mogelijkerwijze
tijdrovende procedures in te voeren, lijkt het passend dat de nieuwe bepalingenuitsluitend op initiatief van de partijen en in dat geval direct ingevolge een wettelijkebepaling in werking zouden treden. Tegelijk ertijd moet het systeem zodanig worden
ontworpen dat de partijen ertoe worden  aangezet hun voorstelle n voldoende tijdig in
te dienen om de tijd waarover de lidstaten of de Commissie beschikken, niet al tezeer te bekorten.
210. Uit de opgedane ervaring is ook gebleken da t, wat verbintenissen in de eerste fase
betreft, de termijn va n drie weken voor het i ndienen van voorstellen voor
corrigerende maatregelen soms te kort ka n zijn voor een precieze evaluatie van de
problemen die zich op het vlak van de  mededinging voordoen. Het kan ook gebeuren
dat er na het verstrijken van deze termijn zo weinig tijd overblijft dat de tijdsdruk eendeugdelijke beoordeling van de voorstellen belet. Een en ander kan nadelig zijn voor
de aanmeldende partijen, voor  wie het moeilijk kan zijn  om binnen de beschikbare
tijd een passend voorstel te formuleren. O ok voor de Commissie en de lidstaten kan
het huidige systeem nadelen met zich br engen, onder meer doordat de tijd om zich
een mening over de ingediende voorstelle n te vormen, veel te kort is. Het lijkt
bijgevolg passend ook in de eerste fase  in de mogelijkheid van een beperkte
verlenging op initiatief van de partijen te voorzien.
                                                
40Volgens artikel 19, lid 5, van de concentratieverord eningen zijn de lidstaten normaliter gerechtigd het
voorontwerp van de beschikking veertien dagen vóór de vergadering van het adviescomité te
ontvangen.
53211. Indien de hierboven beschreven wijz igingen zouden worden aangenomen, zou ook
de mededeling betreffende co rrigerende maatregelen dienen te worden aangepast.
1. Wijziging van de toepasselijke procedure212. Een eenvoudige verlenging zou waarschijnlijk te ver gaan, want dit zou uitvallen in
het nadeel van die aanmeldende partijen welke volgens de thans geldende regelsvroeg passende voorstelle n indienen. Tenzij het bestaande schema van
gebeurtenissen en aansporingen wordt aan gepast, zou een eenvoudige verlenging in
elk geval het risico inhouden dat het huidi ge probleem gewoonweg naar later wordt
verschoven. Wat nodig lijkt te zijn, is een middel om de partije n enerzijds tot het
tijdig indienen van een passend voorstel voor  verbintenissen ("best shot") aan te
zetten en hun anderzijds binnen zekere gr enzen de extra tijd te geven die vaak
noodzakelijk is tussen de hoorzitting en he t verstrijken van de  termijn voor het
indienen van een voorstel voor verbinteni ssen. Een andere voorwaarde waaraan het
systeem zou moeten voldoen, is natuurlijk da t het zodanig is opge zet dat de partijen
geen beslag kunnen leggen op een deel van de tijd waarover de lidstaten en deCommissie voor een deugdelijke beoor deling moeten beschikken.
213. Een "stop de klok"-bepaling lijkt aan deze voorwaarden te kunnen voldoen. Een
dergelijke bepaling zou in alle evenredi gheid het huidige probleem kunnen oplossen
dat de Commissie en de lidstaten in  tijdnood raken wanneer een voorstel voor
verbintenissen tegen het einde van de toegestane termijn wordt ingediend (of na hetverstrijken van die termijn wordt gewijzigd).
214. Om te voorkomen dat de efficiëntie van de procedure op onaanvaardbare wijze zou
worden aangetast of dat van die procedure misbruik zou kunnen worden gemaakt,zouden aan een dergelijke bepaling echter een aantal procedurele waarborgen moetenworden verbonden. Wat de tweede fase betr eft, zou dit moeten impliceren dat het
grondbeginsel wordt geëerbiedigd dat een ve rzoek om de klok stil te zetten binnen de
oorspronkelijke termijn van dr ie maanden moet worden ingediend. Met het oog op
het behoud van de efficiëntie  van de procedure zou de nieuwe bepaling bovendien
uitsluitend in werking moeten treden indien de partijen daarom verzoeken. Voortszou ze moeten berusten op het beginsel dat het bij de mogelijke verlenging om eenkorte, niet nog eens voor verlenging vatbare periode, bijvoorbeeld 20 tot 30werkdagen, gaat en dat de extra tijd op evenredige wijze onder alle betrokkenen
wordt verdeeld. Teneinde de efficiëntie va n het systeem in zijn geheel te bewaren,
lijkt het niet wenselijk in een langere periode te voorzien. Ook de mogelijkheid om inde toevoeging van een kortere, gelijkelijk tussen de partijen en de Commissie teverdelen periode (bv. elk vijf werkdagen)  te voorzien, is ove rwogen. Dit zou het
systeem weliswaar flexibeler maken (bv. in  gevallen waarin er waarschijnlijk slechts
behoefte bestaat aan een kort e bijkomende periode), maar het systeem zou er ook
aanzienlijk minder werkbaar door worden (zo zou het onder meer moeilijker worden
de vergaderingen van het advi escomité op voorhand te plannen).
215. Het lijkt aannemelijk dat een "stop de klok"-bepaling in de fase-II-procedure een
aantal voordelen zou bieden:
/g183 Ze zou de aanmeldende partijen solider e procedurele waar borgen verschaffen
doordat meer tijd beschikbaar is voor de  discussie die op de hoorzitting volgt en
tijdens welke de partijen en de Commi ssie van gedachten kunnen wisselen over
gebleken bezwaren en mogelijke oplossingen.
54/g183 Gesteld dat het eerste voorstel in een voldoende vroeg stadium wordt ingediend,
zou ze het tijdverlies kunne n goedmaken dat het gevol g is van het feit dat de
aanmeldende partijen in eerste instantie ee n voorstel indienen dat niet ver genoeg
gaat (bv. wanneer zij er oprecht, maar u iteindelijk ten onrechte, op vertrouwen de
bezwaren van de Commissie te kunnen weerleggen).
/g183 Ze zou de procedure doorzichtiger maken doordat het adviescomité zijn
bespreking kan baseren op een ontwerp van beschikking ex artikel 8, lid 2, waarin
het definitieve voorstel va n de aanmeldende partijen wordt geëvalueerd (nu kan
het gebeuren dat een ontwe rp van beschikking ex artikel 8, lid 3, het enige
beschikbare document is). Ook in d it opzicht zouden de  partijen solidere
procedurele garanties worden verschaft.
216. De "kosten" van een dergelijke procedur e zouden beperkt zijn. Ten eerste zou voor
de aanmeldende partije n het al dan niet gebruikmaken van de extra tijd van hun eigen
strategische keuzes afhange n. Op de markt zou de mogelijke toevoeging van 20 tot
30 werkdagen normaliter geen noemenswaardige impact hebben. Ten tweede zouvoor de Commissie en de lidstaten het bela ngrijkste gevolg van de nieuwe procedure
zijn dat iets meer flexibiliteit ve reist is; zo zou het nodig kunnen zijn
vergaderschema's te herschikken, waardoor da n weer de logistieke organisatie van de
vergaderingen van het adviescomité (vergaderzalen, vertalingen, tolken, enz.) ietsingewikkelder zou worden. Alles bij elkaar zouden de positieve effecten
waarschijnlijk ruimschoots tegen derg elijke kleine ongemakken opwegen.
217. In de praktijk zou het systeem de aanmeldende partijen een duidelijke
keuzemogelijkheid tussen verschillende opties bieden. De eerste van die opties zouerin bestaan dat ruimschoots vóór het verstr ijken van de termijn  van drie maanden
een voorstel voor verbintenissen wordt inge diend, zodat het mark tonderzoek vóór het
einde van de derde maand van de proce dure kan worden afgerond. Gesteld dat de
uitkomst positief is, zou het niet noodzake lijk zijn te vragen dat de klok wordt
stilgezet, en zou er voldoende tijd ove rblijven om een volledige door het
adviescomité te bespreken ontwerpbeschikking op te stellen. Zou hetmarktonderzoek daarentegen negatief uitvallen, dan zoude n de partijen nog steeds
kunnen vragen dat de klok wordt stilgezet  terwijl aanvullende discussies worden
gevoerd en bijkomend marktonderzoek word t verricht. Volgens het voorstel zouden
de partijen dan over 10 tot 15 extra werkdagen beschikken om een passendeoplossing te vinden, waarna de Commissie evenveel tijd zou hebben om hetdefinitieve voorstel op zijn le vensvatbaarheid te toetsen en om een volledige in het
adviescomité te bespreken ontwerpbeschikking op te stellen.
218. Anderzijds zouden de partije n kunnen beslissen eerst tege n het einde van de termijn
van drie maanden verbinte nissen voor te stellen. In dergelijke gevallen zou het
onmogelijk kunnen zijn om vóór het vers trijken van die termijn een behoorlijk
marktonderzoek te verrichten. Het gevolg hiervan zou kunnen zijn  dat de partijen
moeten beslissen of zij vragen om de kl ok stil te zetten, zonder dat zij de precieze
uitkomst van het marktonderz oek kennen. Zouden zij besli ssen een dergelijk verzoek
in te dienen, dan zal de procedure verd er verlopen zoals in de vorige paragraaf
beschreven. In gevallen waarin de partijen daarentegen beslissen niet te vragen om
de klok stil te zetten, zal het verd ere verloop van de procedure van de
levensvatbaarheid van hun voors tel afhangen. In gevallen w aarin het laat ingediende
voorstel de aangevoerde bezwaren op bevredig ende wijze blijkt te verhelpen, kan het
dus nog steeds gebeuren dat de Commissi e enigszins onder tijdsdruk komt te staan
55om vroeg genoeg vóór de vergadering van het adviescomité een volledig ontwerp
van goedkeuringsbeschikking op te ste llen. Er zal echter slechts zelden een
noemenswaardig risico bestaan dat dit er nstige negatieve ge volgen heeft, omdat,
wanneer tegen de laatste dag van de termijn van drie maanden aanvaardbare
corrigerende maatregelen worden voorgest eld, deze meestal een duidelijk karakter
hebben. Hetzelfde geldt, wanneer tegen de  laatste dag van de termijn van drie
maanden corrigerende maatregelen word en voorgesteld die niet aanvaardbaar
worden geacht; in dat geval zal de ontwerpbeschikking van de Commissie
grotendeels op haar mededeling van punten van bezwaar zijn gebaseerd, met enkele
aanvullende opmerkingen over he t door de partijen ingediende voorstel en de zwakke
punten daarvan.
219. Wat de eerste fase betreft, zou de nieuwe procedure in grote lijnen op dezelfde wijze
kunnen verlopen als die welke hierboven is  beschreven. De partijen zouden dus
binnen een beperkte periode na het ei nde van de termijn van drie weken voor
zichzelf moeten uitmaken of het zin heeft te vragen om de klok gedurende een korte,niet-verlengbare periode s til te zetten, tenei nde over een nieuw of grondig herzien
voorstel te discussiëren. Anders dan in de tweede fase lijken er hier echter redenen te
bestaan om het aan het oordeel van de Co mmissie over te laten of zij een verzoek om
de klok stil te zetten, al dan niet inwillig t. Het zou namelijk uit procedureel oogpunt
inefficiënt zijn meer dan de huidige zes weken te besteden aan fase-I-zaken waarinde Commissie geen enkele mogelijkheid zi et om een goedkeuringsbeschikking te
geven, zelfs niet op grond van het nieuwe of  grondig herziene voorstel. In dergelijke
gevallen zou de Commissie de bevoegdheid  moeten behouden om aan het einde van
de termijn van zes weken een  beschikking ex artikel 6, lid 1, onder c), te geven.
220. De Commissie verzoekt de belanghebbenden haar te  kennen te geven wat hun
ervaringen en opvattingen zijn, zowel met betrekking tot het hier uiteengezette
voorstel als met betrekking to t de werking van de procedure inzake verbintenissen in
de eerste en de tweede fase in het algemeen.
221. Naast de hierboven besproke n punten met betrekking tot het tijdsverloop van de
procedure in zaken waarin er sprake is van verbintenissen, hebben sommigecommentatoren gesuggereerd dat een wijziging zou moeten worden ingevoerdwaardoor de Commissie een actievere ro l zou spelen bij het aangeven van de
maatregelen die zij noodzakelijk acht om  de bezwaren tegen een aangemelde
concentratie weg te neme n. De belanghebbenden worden ook verzocht hun mening
te geven over de wenselijkhe id van een dergelijke wijziging en inzonderheid over de
rechtsgevolgen van een dergelijke "suggestie" of het achterwege laten daarvan (zoalshet geval zou zijn wanneer een concentr atie wordt verboden en geen passende
corrigerende maatregelen kunnen worden aangegeven).
G. Artikel 8, lid 4
222. Volgens artikel 8, lid 4, kan, ingeval een concentratie reeds tot stand is gebracht, de
Commissie de scheiding van samenge voegde activa, de beëindiging van
gezamenlijke zeggenschap of elke andere passende maatregel gelasten om eendaadwerkelijke mededinging te herstellen. De Commissie kan dit doen in eenbeschikking op grond van artikel 8, lid 3, of in een afzonderlijke beschikking; in
beide gevallen geldt de  procedurele bescherming van artikel 18.
56223. Het belangrijkste scenario waarin het noodz akelijk kan zijn artikel 8, lid 4, toe te
passen, is dat waarin een concentratie in strijd met artikel 7, lid 1, tot stand isgebracht. Andere mogelijke scenario's zijn openbare biedingen, waarop artikel 7,lid 1, niet van toepassing is, en ge vallen die op grond van artikel 22 onder de
bevoegdheid van de Commissie zijn komen te vallen. Tenslotte kan deze bepaling
voor toepassing in aanmerking komen in gevallen waarin de partijen een ernstige
inbreuk plegen op de voorwaarden of ve rplichtingen die het de Commissie mogelijk
hebben gemaakt de concentratie op grond van artikel 6, lid 1, onder b), of artikel 8,
lid 2, goed te keuren. In dit laatste scen ario zou de inbreuk automatisch tot gevolg
hebben dat een onwettige toestand ontstaat (in het geval van niet-vervulling van eenvoorwaarde) of dat de goedkeuringsbesc hikking kan worden ingetrokken (in het
geval van niet-naleving van een verplichtin g; zie artikel 8, lid 5). Er kunnen zich
echter situaties voordoen waarin omwille  van de rechtszekerheid dergelijke
inbreuken formeel zouden moeten kunnen word en geconstateerd en tegelijkertijd zou
moeten kunnen worden aangegeven door middel van welk soort optreden eendaadwerkelijke mededinging kan worden hersteld.
224. Gesuggereerd is dat uit artikel 8, lid 1, da t bepaalt dat alle ov ereenkomstig artikel 6,
lid 1, onder c), ingeleide procedures met een  beschikking als bedoeld in artikel 8,
leden 2 tot en met 5, moeten worden afgesl oten, volgt dat deze bepalingen uitsluitend
van toepassing zijn op zaken waarin de concentratie is aangemeld en eenfase-II-procedure is ingeleid. De Commissie is het niet eens met deze interpretatie,omdat ze zowel naar de letter als naar de geest in tegenspraak zou zijn met artikel 8en inzonderheid met lid 4 van dit artikel, waarin sprake is van "de concentratie",
zonder dat de bevoegdheden van de Commi ssie worden beperkt tot "aangemelde"
concentraties (bewoordingen die elders in de concentratieverordening worden
gebruikt; zie onder meer artikel 6, artikel 8, lid 2, artikel 9, lid 1, enz.), en waarbij deCommissie de bevoegdheid wordt verlee nd om bij wege van een "afzonderlijke
beschikking" op te treden, een mogelijkhe id die zinloos zou zijn indien de
Commissie uitsluitend in het geval van op grond van artikel 8, lid 3, verboden
concentraties maatregelen zou kunnen tre ffen. De Commissie verzoekt niettemin de
belanghebbenden hun mening te  geven over de vraag of een verdere verbetering van
de redactie van artikel 8, lid 4, nuttig zou kunnen zijn.
H. Bepalingen inzake rechtshandhaving
225. Tijdens het aan het verslag van 2000 voorafgaande overleg hebben sommige
lidstaten gesuggereerd dat opnieuw zou mo eten worden bekeken hoe efficiënt de
bepalingen van de concentratieverorden ing inzake rechtshandhaving zijn. Deze
bepalingen hebben voorna melijk betrekking op twee onderwerpen: de
onderzoeksbevoegdheden (artikelen 11, 12 en 13)  en de straffen (artikelen 14 en 15).
Ten tijde van de vaststelling van de concentratieverordening werden deze bepalingenzodanig geredigeerd dat ze nauw aanslot en bij de oudere be palingen betreffende
dezelfde onderwerpen in Verordening nr . 17. Het voorstel van de Commissie tot
modernisering van de artikelen 81 en 82 introduceert een aantal wijzigingen ter
waarborging van de bescherming van de me dedinging. In zoverre die aanpassingen
betrekking hebben op punten die evenzeer van belang zijn voor  de procedure van
concentratiecontrole, word t het passend geacht deze lfde wijzigingen in de
concentratieverordening aan te brengen. Na ar de volgorde in voornoemd voorstel tot
modernisering zouden op de volgende  punten wijzigingen kunnen worden
aangebracht en/of nieuwe bepalingen kunnen worden ingeschreven in deconcentratieverordening:
57/g183 Onderzoek van bedrijfstakken. De Commissie zou op grond van de
concentratieverordening niet alleen bevoegd moeten zijn om naar aanleiding van
een concrete aanmelding een onderzoek in te stellen, maar ook om meer algemene
studies te verrichten, ook studies vol gend op bepaalde concentraties. De
Commissie kan uit dergelijke studies veel leren over de effecten van eerderebeschikkingen en die kennis gebruiken om haar beleid in de toekomst bij de
stellen.
/g183 Verduidelijking dat ondernemi ngen verantwoordelijk blijven  voor de juistheid van
de door hun naar behoren gemachtigde vertegenwoordigers (advocaten) verstrekte
inlichtingen.
/g183 Bevoegdheid tot het opnemen van verklaringen. De procedure van
concentratiecontrole is, me t haar korte termijnen, b ij uitstek geschikt voor een
regeling die het mogelijk maakt mondelinge verklaringen op te nemen en deze als
bewijs te gebruiken. Een dergelijke regeling wordt geacht in aanzienlijke mate tekunnen bijdragen tot een efficiëntere wa arheidsvinding bij het onderzoek van
concentraties.
/g183 Inspecties. Tot dusver is op grond van de  concentratieverordening slechts in
uitzonderlijke gevallen gebruikgemaakt va n inspecties. Niettemin lijkt er geen
enkele reden te bestaan om de mogelijke efficiëntie van de desbetreffendebepalingen niet op dezelfde w ijze te verhogen als het ge val is voor de artikelen 81
en 82.
/g183 Onderzoeken door de nationa le mededingingsautoriteite n. In de context van de
artikelen 81 en 82 zal de desbetreffende be paling in die zin worden gewijzigd dat
een lidstaat op zijn grondgebied onde rzoeken kan verrichten namens de
mededingingsautoriteit van een andere lidstaat. Een dergelijke wijziging zou niethetzelfde nut hebben in he t kader van de concentratieverordening, die in
tegenstelling tot de artikelen 81 en 82 op een stelsel van uitsluitende bevoegdheidis gebaseerd.
/g183 Geldboeten. Het zou passend zijn  ook in de context van de
concentratieverordening over te gaan op een procentuele berekening van de
geldboeten wegens inbreuk op de proce dureregels (tot 1% van de jaaromzet).
Bovendien zou het passend zijn de niet -naleving van een op grond van artikel 6,
lid 2, van de concentratie verordening bij beschikking opgelegde verplichting aan
de lijst in artikel 14, lid 2, onder a), van deze verordening toe te voegen.
/g183 Dwangsommen. Het zou passend zijn  ook in de context van de
concentratieverordening over te gaan op een procentuele berekening van
dwangsommen (tot 5% van de dagelijkse omzet). Ook hier zou het passend zijn deniet-naleving van een op grond van artikel 6, lid 2, van deconcentratieverordening bij beschikking opgelegde verplichting aan de lijst inartikel 15, lid 2, onder a), van deze verordening toe te voegen.
/g183 Bovendien zouden de korte, vaste termijnen  in de concentratieverordening het
althans onder bepaalde omstandigheden rechtvaardigen dat aan de Commissie de
bevoegdheid wordt toegekend om een besc hikking te geven waarbij zij bepaalde
inlichtingen verlangt, zonder dat zij eerst  op vrijblijvende wijz e daarom behoeft te
verzoeken. Op grond van een dergelijk e bepaling zou de Commissie onmiddellijk
58toepassing kunnen maken van artikel 11, lid 5, van de concentratieverordening,
bijvoorbeeld wanneer er redenen zijn om aan te nemen dat de betrokkene haar niet
tijdig een volledig antwoord zal geven.
226. De Commissie verzoekt de belanghebbenden haar te  kennen te geven wat hun
ervaringen en opvattingen met betrekking tot de voorgestelde wijzigingen, zoals
hierboven beschreven, zijn.
I. Indieningstaksen
227. Volgens het verslag van 2000 zou verder worden nagedacht over de invoering van
indieningstaksen voor de aanmelding van co ncentraties. Dergelijke taksen worden op
het ogenblik toegepast in verschillende lidstaten (het Verenigd Koninkrijk,Duitsland, Oostenrijk, Spanje, Ierland en Gr iekenland) en door een aantal kandidaat-
lidstaten en andere derde landen, waaronder de Verenigde Staten
41. In die landen
worden de indieningstaksen vaak gerechtvaardigd als een middel om ervoor tezorgen dat de partijen bij concentraties de kosten van de concentratiecontrole dragen.
228. Uit studies van de situatie  in andere landen blijkt da t er voor de invoering van
indieningstaksen in de grond twee opties z ijn. De taks kan voor elke aanmelding een
vast bedrag zijn of het bedrag kan ev enredig zijn met de complexiteit van de
aangemelde transactie. Bij elk van beide m odellen kan de taks ten laste van één of
meer van de partijen komen. Ongeacht aan welke structuur de voorkeur wordt
gegeven, zou een grondbeginsel voor de invoeri ng van taksen moeten zijn dat ze van
de begroting van de mededing ingsautoriteit worden gescheiden, zodat niet de schijn
wordt gewekt dat oneigenlijke motieven meespelen.
229. De Commissie verzoekt de be langhebbenden te kennen te  geven of zij het passend
achten een machtigingsbepaling in de concentratieverordening in te schrijven waarbijaan de Commissie de bevoegdheid wordt toegekend om bij wege van een latereverordening van de Commissie indieningstaksen  in te voeren, indien en wanneer zij
dit als gerechtvaardigd zou beschouwen.
230. Er zij voorts op gewezen dat de Commissie ac tief deelneemt aan de huidige discussie
op internationaal niveau over de effecten  van de invoering van indieningstaksen door
tal van mededingingsautoriteiten over de gehele wereld, een ontwikkeling die het
bedrijfsleven enigszins zorgen baart. Het verheugt de Commissie dat de kwestie vande invoering van indieningstaksen in con centratiezaken in internationaal verband
wordt besproken, en het zou volgens haar een zeker nut kunnen hebben indien het in
de toekomst tot een interna tionale harmonisatie van de benadering van dit onderwerp
zou kunnen komen.
231. De Commissie verzoekt de belanghebbenden om opmerki ngen over dit punt en zou
graag te weten komen wat hun ervaringen met indieningstaksen  in andere landen
zijn.
                                                
41Voor een vergelijking van het bedrag van de indieningstaksen in verschillende landen, zie bijlage I,
afdeling B.
59J. Eerlijk proces; controles en waarborgen
232. Een van de meest geslaagde en ge waardeerde karakteristieken van de
concentratieverordening is dat ze het van meet af aan mogelijk heeft gemaakt ombinnen een zeer strikt stelsel van termijnen resultaten te bereiken en tegelijkertijd eenhoog niveau van efficiëntie en transparantie te waarborgen.
Aard en kenmerken van de procedure
233. In stelsels van concentratiecontrole over de gehele wereld worden op verschillende te
rechtvaardigen manieren tijdens de procedure administratieve en justitiële elementengecombineerd. In sommige stelsels van concentratiecontrole is in mindere ofmeerdere mate ook een politiek element aan wezig, in die zin bijvoorbeeld dat de
toetsing niet uitsluitend berust op overw egingen die met de mededinging verband
houden, of dat op een meer directe wijze de regering of ministers tussenbeide komen.
Het dient duidelijk te worden gesteld dat de in de concentratieverordening en dedaarbijbehorende uitvoeringsverordening geregelde procedure va n administratieve en
niet van justitiële aard is
42. De schijnbaar tweeledige functie van de Commissie als
onderzoekend en besluitvormend orgaan is  inherent aan de structuur van een
dergelijke administratieve procedure en is niet in strijd met artikel 6 van hetEuropees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens bevonden. Het
belangrijkste is dat in de rechtspraak is verklaard dat de Commissie onderworpen is
aan een "doeltreffende" rechterlijke toetsing door een onafhankelijke en onpartijdigerechterlijke instantie
43.
234. In de formele administratieve procedure ligt een reeks rechten besloten die de
partijen een eerlijk proces waarborgen; de ze rechten zijn in een groot aantal
communautaire rechterlijke uitspraken bevestigd en verfijnd. Transparantie is
gedurende het gehele verloop van de proce dure van het uiterste belang en wordt
onder meer gewaarborgd door het vereiste van een met redenen omklede beschikking
bij het instellen van een grondig onderzoek, de toezending van een mededeling van
punten van bezwaar aan de partijen, het rech t op inzage van het dossier, het recht om
de bezwaren schriftelijk te weerle ggen, het recht op een hoorzitting en de
verplichting om eindbeschikkingen u itvoerig met redenen te omkleden.
235. Op een algemener niveau wordt de transp arantie van het bele id van de Commissie
verder bevorderd door de praktijk van pub licatie van interpre tatieve mededelingen
over belangrijke bevoegdheidskwesties en  punten van materieel recht. Bovendien
wordt bekendheid gegeven aan de behand eling door de Commissie van individuele
zaken, onder meer door bekendmaking van de aanmeldingen en van de
beschikkingen tot inleiding van een grondi ge procedure en door publicatie van de
integrale tekst van de eindbeschikkingen.
236. Andere diensten van de Commissie en de lidstaten zorgen voor interne en externe
controles en waarborgen. Fase-II-besc hikkingen, waaronder verbodsbeschikkingen,
                                                
42Volgens de rechtspraak is de Commissie geen rechterlij ke instantie in de zin van artikel 6, lid 1, van het
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens. Zie het arrest van het Hof van Justitievan 7 juni 1983 in de gevoegde zaken 100-103/80, Musique Diffusion Française/Commissie, Jurispr.1983, blz. 1825.
43Zie het in de vorige voetnoot aangehaalde arrest alsook het arrest van het Gerecht van eerste aanleg van
14 mei 1998 in zaak T-348/94, Enso Española /Commissie, Jurispr. 1998, blz. II-1875.
60moeten door de Commissie als college wo rden aangenomen. In deze werkmethoden
weerspiegelen zich de aard en de struct uur van de Commissie in haar hoedanigheid
van hoedster van de Verdragen en als au toriteit die met de toepassing van de
concentratieverordening is belast. In deze optiek is het begrijpelijk dat de structuuren het tijdschema van de pr ocedure rekening moeten houde n met de organisatorische
vereisten die juist het gevolg van de we rkmethoden van de Commissie zijn: overleg
tussen diensten en met vijftien lidstaten, vertaling en vertolking, de logistiek vanvergaderingen en hoorzittingen en de "afwerking" van de beschikkingen(voorbereiding van de stemming in het college, ondertekening, enz.).
237. In de volgende paragrafen wordt in het kort geschetst welke elementen ter
eerbiediging van het beginsel van een eerlijk proces en welke controles enwaarborgen in de procedure van concen tratiecontrole van de Commissie besloten
liggen.
Eerlijk proces
238. Er zij in de eerste plaats op gewezen da t de Commissie dankzij het bestaan van een
gevestigde praktijk van aan de aanmeldin g voorafgaande contacten en van een vrij
gedetailleerd formulier CO onmiddellijk na de aanmelding tot een formele procedurekan overgaan, hetgeen tot de efficiëntie van het verdere verloop ervan bijdraagt.
Voorts kan de Commissie onderzoeksbe voegdheden uitoefenen waarbij de
aanmeldende partijen en andere marktdeel nemers direct betrokken zijn, gedurende
zowel de gehele eerste als de gehele tweede fase. De concentratieverordening
verbindt zowel aan verzoeken om inlichtin gen als aan onderzoeken een reeks formele
procedurele vereisten (artikelen 11, 12 en  13). De ingewonnen inlichtingen mogen
uitsluitend voor de doelei nden van de betrokken procedure worden gebruikt
(artikel 17, lid 1).
239. Met redenen omklede beschikkingen ex artik el 6, lid 1, onder c), tot inleiding van
een grondige procedure worden aan de partijen meegedeeld, zodat zij zich in depraktijk op voorhand een precies idee kunnen vormen van de omvang en draagwijdte
van de verdere procedure.
240. De tweede fase van de procedure heeft meestal een meer antagonistisch karakter dan
de eerste fase; dit is de reden waarom in de tweede fase de vereisten ter eerbiediging
van het beginsel van een eerlijk proces het stevigst en het meest expliciet in hetsysteem zijn verankerd.
241. Meer bepaald beschikken de partijen over de volgende rechten:
/g183 Aan het einde van het onderzoek (ruwweg twéé maanden voor de
eindebeschikking) moet de Commissie de partijen een mededeling van punten van
bezwaar toezenden, waarin zij op duidelijke en gedetailleerde wijze al haar
bezwaren uiteenzet, zodat de partije n precies weten op welke punten hun verweer
betrekking moet hebben. De mededeling van punten van bezwaar vormt ook de
basis waarop de partijen zich kunnen beginne n voor te bereiden op het formuleren
van voorstellen voor passende corrigerende maatregelen.
/g183 Na ontvangst van de me dedeling van punten van be zwaar kunnen de partijen om
inzage van het dossier van de Commissie verzoeken, teneinde na te gaan wat de
uitkomst van het onderzoek is en van welke bronnen de Commissie gebruik heeft
61gemaakt om haar bezwaren te staven (met eerbiediging van eenieders gewettigd
belang bij de bewaring van zakengeheimen en de vertrouwelijke behandeling vancommercieel gevoelige informatie).
/g183 De partijen zijn gerechtigd om in hun schriftelijk antwoord op de mededeling van
punten van bezwaar van de Commissie te eisen dat een formele hoorzitting wordt
gehouden, tijdens welke zij hun verweer te gen de aangevoerde bezwaren kunnen
ontwikkelen. De bevoegde au toriteiten van de lidstaten  nemen aan de hoorzitting
deel. Het belang van de opvattingen van de lidstaten wordt, met name met het oog
op de volgende stap in de procedure (namelijk de vergadering van het
adviescomité voor concentraties), dui delijk erkend door de partijen, die
regelmatig op bilaterale basis met de autoriteiten van de lidstaten contact over dezaak opnemen. Betrokkenen aan wie de Commissie voornemens is een geldboete
of een dwangsom op te leggen, beschi kken over dezelfde rechten van verweer.
242. Derden die aantonen daarbij voldoende be lang te hebben (z oals leden van de
bestuursorganen en vertegenwoordigers  van de werknemers van de betrokken
ondernemingen (artikel 18, lid 4), afnemers , leveranciers en concurrenten), kunnen
eveneens vragen om te worden gehoord, en schriftelijke opmerkingen indienen.
243. Een belangrijke categorie van derden die slechts zelden in concentratieprocedures
hun opvattingen kenbaar maken, zijn de c onsumenten (of de organisaties die hun
belangen behartigen). Hoewel deze kwes tie strikt genomen niet binnen het bestek
van de herziening van de concentratieverordening valt, zou de Commissie graag
suggesties ontvangen over de wijze wa arop zij ertoe zou kunnen bijdragen dat
groepen en organisaties van consumenten ertoe worden aangezet, en het hungemakkelijker wordt gemaakt, op een actie vere manier hun mening te geven over
concentraties die onder toepassing van de  verordening vallen en die hun belangen
raken.
244. De Commissie is bereid ke nnis te nemen van de sta ndpunten van de betrokken
werknemers, ook tijdens de eerste fase va n een concentratieonderzoek, voorzover dit,
gezien het strikte tijdschema van ee n dergelijk onderzoek, mogelijk is. De
Commissie zou dan ook graag suggesties ont vangen over de vraag hoe ervoor kan
worden gezorgd dat de betrokken werk nemers of hun vertegenwoordigers op
efficiëntere wijze hun standpunten ke nbaar kunnen maken, inzonderheid met
betrekking tot de te verwachten impact va n de voorgestelde concentratie op de markt.
245. Hoorzittingen worden georganiseerd en gele id door een raadadviseur-auditeur, wiens
rol als garant van het recht om gedurende  het gehele verloop van de procedure te
worden gehoord, bij een nieuw besluit betreffende zijn mandaat is uitgebreid44. De
raadadviseur-auditeur brengt direct aan het bevoegde lid van de Commissie verslag
uit over de hoorzitting. Hij be handelt in dit verslag alle  punten die van belang zijn
voor een eerlijk proces, zoals het verlenen  van inzage van documenten, het verlenen
van toegang tot het dossier, de termijnen  voor het beantwoorde n van de mededeling
van punten van bezwaar en het correcte ve rloop van de hoorzitting; hij kan in dit
verslag ook opmerkingen maken over het ve rvolg van de procedure (bv. het laten
vallen van bepaalde punten van bezwaar). In  zijn eindverslag (dat ter kennis van de
                                                
44Besluit van de Commissie van 23 mei 2001 betreffende het mandaat van de raadadviseur-auditeur in
bepaalde mededingingsprocedures, PB L 162 van 19.6.2001, blz. 21.
62lidstaten wordt gebracht, aan de definitieve ontwerpbeschikking wordt gehecht en
tezamen met de eindbesc hikking in het Publicatieblad wordt bekendgemaakt) gaat de
raadadviseur-auditeur na of in de ontwe rpbeschikking uitsluitend rekening wordt
gehouden met punten van bezwaar waar over de partijen hun standpunt kenbaar
hebben kunnen maken, en toetst hij onderzoeks handelingen, verricht  ter beoordeling
van de gevolgen vanuit mededingingsoog punt van voorgestelde verbintenissen, op
hun objectiviteit. Volgens de nieuwe regels  ressorteert de raadadviseur-auditeur
rechtstreeks onder het lid van de Commissie dat bevoegd is voor
mededingingszaken, wordt hij volgens een  transparante procedure benoemd en
behoeft hij geen ambtenaar van de Commissie te zijn.
Controles en waarborgen tijdens het besluitvormingsproces
246. De lidstaten voegen een zeer belangrijk element van externe controle aan de
procedure toe. Hun rol is in de tweede fase sterker geformaliseerd. Terwijl zij in deeerste fase gerechtigd zijn afschriften van de aanmelding en van de belangrijkstedocumenten (met inbegrip van verbin tenissen) te ontvangen, waarover zij
opmerkingen kunnen maken, komen zij in de tweede fase ook bijeen in het
adviescomité voor concentraties, dat u it vertegenwoordigers van de bevoegde
autoriteiten bestaat. Aan de lidstaten  wordt op voorhand een reeks documenten,
waaronder een voorontwerp van beschikking en eventueel voorgesteldeverbintenissen, toegezonden. Indien de par tijen nieuwe verbinte nissen voorstellen, is
het mogelijk dat het adviescomité opnieu w moet worden geraadpleegd. Het is
verifieerbaar dat de Commissie groot belang aan het advies van het comité hecht,aangezien dit wordt bekendgemaakt.
247. Andere bevoegde eenheden binnen het DG Conc urrentie en andere diensten van de
Commissie spelen een rol in het besluitvormingsproces en leveren hun bijdragegedurende het gehele verloop van de proce dure, vanaf de onderzoeksfase tot en met
het opstellen en motiveren van de beschi kking. De Juridische Dienst speelt een
bijzondere rol als toezichthouder op de juri dische aspecten van de zaak, zowel op
materiële als op procedurele punten. Er ka n geen enkel besluit met rechtsgevolgen
worden voorgesteld en aangenomen voordat  de Juridische Dienst daaraan zijn
goedkeuring heeft gehecht. Wanneer een concentratiebeschikking wordt
aangevochten, is het de Juridische Dien st die de Commissie voor de communautaire
instanties verdedigt. Zowel het DG Economische en financiële zaken, het DGOndernemingen en andere daarvoor in aanme rking komende sectoriële directoraten-
generaal als de interne economen van het DG Concurrentie brengen in de analyse inconcentratiezaken hun kennis en ervaring  op technisch, economisch en industrieel
gebied in. Het verantwoordelijke onderzoe ksteam verzoekt hun ook om opmerkingen
over voorlopige opinies in verschillende stadia  van de procedure, zowel in de eerste
als in de tweede fase.
Wijzigingen van het huidige procedurele kader
248. Verbeteringen van de huidige procedure ter beoordeling van concentraties moeten
mogelijk zijn, maar ze moeten passen binnen het raam van het huidige stelsel van hetVerdrag en de werkmethoden van de Co mmissie, zoals hierboven beschreven. Een
belangrijk onderliggend beginsel van om he t even welke wijziging zou moeten zijn
dat ze erop gericht dient te zijn de betrokke nen in de gelegenheid te stellen om op het
juiste moment en in het juiste stadium van de procedure bijdragen van beterekwaliteit te levere n. Bij elk voorstel moet ook het be sef aanwezig zijn dat concessies
63in één zin restricties in een andere zin kunnen impliceren. El ke wijziging met
betrekking tot de procedur e inzake verbintenissen (zie hierboven) moet in deze
optiek worden bezien. Zo doet de Commi ssie in haar voorstel betreffende de
fase-II-procedure concessies op het vlak van een zeer strikt tijdschema, met het doelde transparantie en de deelneming van alle betrokkenen aan de discussie over
verbintenissen te bevorderen.
249. De Commissie zal in alle openheid elke andere dege lijk onderbouwde suggestie in
deze geest in overweging nemen.
250. Het huidige systeem van rechterlijke toet sing van concentratiebeschikkingen wordt
door bepaalde commentatoren als onbevr edigend en inefficiënt beschouwd. Zij
voeren aan dat de duur van de procedures voor de communautaire rechterlijkeinstanties de betrokkenen er van weerhoudt het tot een proces te laten komen,
waardoor de dreiging van een rechterlijke toetsing, die het administratieve optredenbinnen duidelijke perken houdt, wegvalt. He t Gerecht van eerste aanleg heeft op
6 december 2000 zijn reglement voor de procesvoering op een aantal puntengewijzigd teneinde op vers chillende gebieden, waartoe ook de concentratiecontrole
zou kunnen behoren, de procedures te bespoedigen
45. Aangezien deze wijzigingen
eerst op 1 februari 2001 in werking zijn getr eden, is het echter nog te vroeg om het
effect ervan te evalueren. In dit verba nd zij opgemerkt dat, ho ewel de hervorming
van rechterlijke procedures buiten de bevoegdheid van de Commissie en zeker buitenhet bestek van de onderhavige werkzaam heden met het oog op een herziening valt,
de Commissie met genoegen zou zien dat de  communautaire rechterlijke instanties
verdere initiatieven nemen om de behandeling van beroepen sneller te laten verlopen.Dit zou bovendien het voordeel hebben da t het tot een verdere verrijking van de
rechtspraak leidt.
251. In elk geval is het tot dusver in een niet onaanzienlijk aantal concentratiezaken tot
een proces en - wat nog belangrijker is - tot een beroep tegen eenverbodsbeschikking gekomen. Van de 15 ve rbodsbeschikkingen werden er 7 door de
aanmeldende partijen betwist; dit betekent dat in 47% van de gevallen debeschikking van de Commissie aan een gr ondige controle door het Gerecht van
eerste aanleg werd onderworpen
46 (sommige zaken zijn op het ogenblik nog
aanhangig).
252. Sommige commentatoren hebben op elementen in andere stelsels van
concentratiecontrole gewezen die volge ns hen op een efficiëntere wijze een
systematische rechterlijke toetsing waar borgen. Zo moeten bijvoorbeeld onder het
stelsel dat in de Verenigde Staten geldt, de mededingingsautoriteiten zich tot eenfederale rechterlijke inst antie wenden om een concen tratie tegen te houden. De
ervaring leert echter dat in de Verenigd e Staten een groot aantal zaken waarin op
grond van onderling overeengekomen corrigere nde maatregelen een schikking wordt
getroffen, niet voor de rechter komen. Ook worden in de Verenigde Statenverbodsbeschikkingen niet noodzakelijk erwijze aan rechterlijke controle
                                                
45PB L 322 van 19.12.2000.
46Tot en met 1 oktober 2001: RTL/VERONICA/ENDEMOL, GENCOR/LONRHO, KESKO/TUKO,
BERTELSMANN/KIRCH/PREMIERE, AIRTOURS/ FIRST CHOICE, WORLDCOM MCI/SPRINT
en GENERAL ELECTRIC/HONEYWELL.
64onderworpen, omdat de par tijen soms hun concentratie plannen opgeven op het
ogenblik waarop de mededingingsauto riteiten zich tot de rechter wenden47.
253. Als conclusie kan, volledig los van het feit dat de herziening van rechterlijke
procedures buiten het bestek van de herzie ning van de concentratieverordening valt,
worden gesteld dat de Commissie niet van oordeel is dat het huidige systeem van
rechterlijke toetsing ondernemingen tegen de concentratieplannen waarvan op grond
van de verordening bezwaar wordt gemaakt,  geen adequate rechtsbescherming biedt.
Niettemin is de Commissie met inachtneming van deze beperkingen bereid om inalle openheid te onderzoeken wat zij zou kunnen doen ter onders teuning van degelijk
onderbouwde suggesties om de rechterlijke toetsing van haar beschikkingen in
concentratiezaken te verbeteren. Ook ge fundeerde beschouwinge n over de relatieve
verdiensten van de algemene procedurer egeling van de concentratieverordening
enerzijds en de in andere landen op het ge bied van de concentratiecontrole geldende
procedureregelingen a nderzijds zijn welkom.
V. VERZOEK OM INDIENING VAN OPMERKINGEN
254. De belanghebbenden worden verzocht hun opvattingen kenbaar te maken, niet alleen
over sommige of alle van de in dit Groenboek behandelde specifieke kwesties, maarook over alle andere aangelegenheden die voor de toepassing van de communautaire
concentratiecontrole van belang kunnen zijn.
255. De opmerkingen moeten de Commissie uiterlijk op 31 maart 2002 bereiken en
kunnen haar op de volgende manieren worden toegezonden:
Per post op het volgende adres:
Europese Commissie
Directoraat-generaal ConcurrentieHerziening van de concentr atieverordening - Groenboek
B-1049 Brussel
België
Per e-mail:
mtfmergerreview@cec.eu.int
256. Extra kopieën van dit Groe nboek zijn beschikbaar op:
                                                
47In de periode 1996-2001 werd door de Federal Trade Commission (FTC) in 12 zaken een verzoek om
een preliminaire injunctie ingediend teneinde de totstandbrenging van de concentratie tegen te houden.Zeven van die zaken kwamen voor de rechter, en in één zaak werd voor het begin van het proces eenschikking getroffen. In vier zaken zagen de partijen van hun transactie af nadat een verzoek om eeninjunctie was ingediend (in vier andere zaken gaven de partijen hun concentratievoornemen op nadat er
in de FTC voor was gestemd om een verzoek om een injunctie in te dienen, of nadat zij hadden
vernomen dat de ambtenaren die de zaak behandelden, voornemens waren de FTC aan te bevelen eendergelijk verzoek in te dienen). Alles bij elkaar was het aantal opgegeven transacties gedurende debeschouwde periode (8) dus even hoog als het aantal zaken die voor de rechter kwamen (7). In deperiode 1996-2000 werd door het Department of Justice in 80 zaken een vordering bij een DistrictCourt ingesteld, terwijl in 126 zaken, nadat met zulk een vordering was gedreigd, het
concentratievoornemen vóór de indiening van die vordering werd herwerkt of opgegeven.
65http://europa.eu.int/comm/competition/mergers/review/
66BIJLAGEN
BIJLAGE I: KWESTIES IN VERBAND MET DE DREMPELS
BIJLAGE II: artikel 9 - artikel 22De bijlagen zijn uitsluitend in het Engels, tezamen met de oorspronkelijke versie van het
Groenboek, beschikbaar op het volgende adres:
http://europa.eu.int/comm/competition/mergers/review/