1. Algemene context — fiscaal beleid EU in tijden van transitie

De ongekende COVID-19-crisis heeft de economie in de EU en daarbuiten zwaar verstoord. De EU, haar instellingen, de lidstaten, bedrijven en burgers worden met deze enorme crisis geconfronteerd in fundamenteel veranderende tijden, met uitdagingen op het gebied van klimaat en milieu, een digitale revolutie, groeiende ongelijkheid en geopolitieke verschuivingen.

De Commissie wil het voortouw nemen in de transitie naar een groenere en digitalere wereld, die verenigbaar is met de beginselen van onze sociale markteconomie. Bij het verwezenlijken van deze ambities staat een billijke, efficiënte en duurzame belastingheffing centraal: het fiscale beleid van de EU moet ervoor zorgen dat iedereen, van particulier tot bedrijf, zijn deel bijdraagt. Tegelijkertijd moet het fiscale beleid van de EU zodanig worden ontworpen dat bedrijven en burgers in staat zijn ten volle van de voordelen van de eengemaakte markt te profiteren, grensoverschrijdend te werken en te investeren, te innoveren en banen te creëren. Ondertussen moet duurzaam en klimaatgericht gedrag, inclusief duurzame investeringen, aantrekkelijk worden gemaakt en het beginsel dat de vervuiler betaalt, worden gewaarborgd.

De komende maanden en jaren, als de EU en de wereldgemeenschap proberen te herstellen van de gevolgen van de COVID-19-crisis, zal een billijke en efficiënte belastingheffing alleen maar belangrijker worden. Zoals is benadrukt in de mededeling van de Commissie “Het moment van Europa: herstel en voorbereiding voor de volgende generatie”, zal de Commissie de bestrijding van belastingfraude en andere oneerlijke praktijken opvoeren om ervoor te zorgen dat solidariteit en billijkheid bij het herstel centraal staan. Dat zal de lidstaten helpen om de belastinginkomsten te genereren die nodig zijn om het hoofd te bieden aan de grote uitdagingen van de huidige crisis. Deze mededeling geeft gestalte aan die toezegging en bevat een actieplan met 25 maatregelen voor billijke en eenvoudige belastingheffing ter ondersteuning van het herstel. Zij is ontworpen om een antwoord te bieden op de tweeledige uitdaging van de huidige crisis: het ondersteunen van een spoedig en duurzaam economisch herstel en het waarborgen van voldoende overheidsinkomsten in de EU. In het actieplan:

·worden maatregelen uiteengezet om fiscale obstakels voor bedrijven in de eengemaakte markt weg te nemen. Belastingvereenvoudiging verbetert het ondernemingsklimaat, vergroot het concurrentievermogen van bedrijven en draagt bij tot economische groei;

·worden initiatieven aangekondigd die de lidstaten zullen helpen om bestaande belastingregels te handhaven en de naleving ervan te verbeteren. We moeten ervoor zorgen dat de lidstaten de belastinginkomsten veiligstellen die nodig zijn om de grote uitdagingen van de huidige crisis het hoofd te bieden, zonder dat degene die al zwaar door de crisis worden getroffen onredelijk worden belast. De strijd tegen belastingfraude, -ontwijking en -ontduiking is in dit verband van cruciaal belang. Die moet er tevens toe bijdragen dat de inkomsten voor de nationale begrotingen en de EU-begroting op een billijkere, gepaste, effectieve en efficiënte manier in de lidstaten worden geïnd.

Dit actieplan vormt een belangrijk onderdeel van een uitgebreide en ambitieuze belastingagenda van de EU voor de komende jaren, en de hierna genoemde belangrijke initiatieven horen hier ook bij.

·Om de groene transitie te ondersteunen, is een goed ontworpen belastingstelsel van groot belang. Het gebruik van belastingen als een beleidsinstrument zal bijdragen tot het realiseren van klimaatneutraliteit tegen 2050 en van andere milieudoelstellingen van de Europese Green Deal. Dit proces zal ook zorgen voor extra belastinginkomsten voor de overheidsbegrotingen, om de slimme investeringen voor een groene transitie te ondersteunen. Milieubelastingen zorgen mede voor de juiste prijssignalen en prikkels bij producenten, gebruikers en consumenten, zodat vervuilend verbruik wordt verminderd en duurzame groei wordt bevorderd. Deze belastingen kunnen ook een kans bieden om belastingen in andere gebieden, bijvoorbeeld de belasting op arbeid, te verlagen, en als ook de inkomsten voor toereikende sociale bescherming worden beschermd, zo een win-win zijn om zowel milieu- als werkgelegenheidskwesties aan te pakken.

·Een grondige hervorming van het vennootschapsbelastingstelsel in antwoord op onze moderne en steeds meer gedigitaliseerde economie is momenteel des te belangrijker om de groei te ondersteunen en de benodigde inkomsten op een billijke manier te genereren. Dit kan door de heffingsbevoegdheden weer in overeenstemming te brengen met de waardecreatie en een minimumniveau van effectieve belasting van bedrijfswinsten vast te stellen. De Commissie is een actief pleitbezorger van de mondiale besprekingen onder leiding van de OESO en de G20, en is bereid het initiatief te nemen als er geen mondiale overeenkomst wordt bereikt. De Commissie zal vóór het eind van het jaar, na de mondiale besprekingen in het kader van een actieplan inzake een belastingregeling voor ondernemingen voor de 21e eeuw, de vervolgstappen uiteenzetten.

·In het mondiale strijd tegen belastingontduiking en -ontwijking moet doortastend worden opgetreden. De uitbraak van COVID-19 heeft op nationaal en Unieniveau tot ongekende maatregelen geleid om de economieën van de lidstaten te ondersteunen en hun herstel te bevorderen. Hiertoe behoren overheidsmaatregelen voor liquiditeit en de toegang tot financiering voor ondernemingen, waarvan een groot deel aan de staatssteunregels van de Unie is onderworpen. De Unielijst van niet-coöperatieve jurisdicties voor belastingdoeleinden (hierna “de EU-lijst van niet-coöperatieve jurisdicties” genoemd) is opgesteld om bedreigingen voor de belastinggrondslagen van de EU-lidstaten het hoofd te bieden. In dit kader heeft de Commissie aanbevolen dat de lidstaten hun financiële steun aan ondernemingen in de Unie verbinden aan de voorwaarde dat er geen band mag zijn tussen deze ondernemingen en de jurisdicties op de Unielijst.

·Om de billijke belastingagenda van de EU ten volle te verwezenlijken, moeten alle beleidsinstrumenten worden geactiveerd. In dit verband zal de Commissie onderzoeken op welke manier de bepalingen van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) ten volle kunnen worden ingezet om voorstellen inzake belastingen volgens de gewone wetgevingsprocedure vast te stellen, met inbegrip van artikel 116 VWEU.

Naast deze fiscale vlaggenschipinitiatieven wordt het fiscale beleid van de EU voortdurend meegenomen in de bredere agenda van de Commissie. Zo draagt de herziening van de richtlijn betreffende de belasting van tabaksproducten en van de richtlijnen betreffende de belasting van alcohol, evenals de bepaling over grensoverschrijdende verkrijgingen door particulieren in de horizontale richtlijn inzake accijns bij tot de doelstellingen op het gebied van de volksgezondheid en het voorkomen van belastingfraude. De Commissie voert haar agenda voor billijke, eenvoudige en duurzame belastingheffing ook door in het Europees Semester, waarbij belastingen een instrument zijn om een holistische agenda voor een sociaal rechtvaardige groene transitie vorm te geven, onder meer via het stimuleren van “groen begroten”. De Commissie blijft de uitvoering van haar agenda voor billijke en eenvoudige belastingheffing bovendien steunen via haar programma’s die op technische ondersteuning zijn gericht.