Advies van het Comité van de Regio's over "Bescherming en promotie van typische regionale produkten - Een troefkaart voor de regio's"

(97/C 34/02)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien zijn besluit van 20 september 1995 om, overeenkomstig artikel 198 C (vierde alinea) van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap een advies op te stellen over "Bescherming en promotie van typische regionale produkten - een troefkaart voor de regio's" en commissie 2 "Landinrichting, land- en bosbouw, jacht, visserij, zee en bergstreken" met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden te belasten;

gezien het door commissie 2 op 3 juli 1996 (rapporteurs: de heren Bocklet en Lafay) goedgekeurde ontwerp-advies (CDR 54/96 rev.),

heeft tijdens zijn 14e zitting van 18 en 19 september 1996 (vergadering van 18 september) met algemene stemmen het volgende advies goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Wil men ontvolking van plattelandsgebieden, en met name van berggebieden en gebieden met een ontwikkelingsachterstand, tegengaan, dan moeten de randvoorwaarden voor de afzet van typisch regionale produkten (de zgn. "streekprodukten") beduidend worden verbeterd. Maatregelen om typische regionale landbouw- en voedselprodukten te beschermen en de produktie daarvan te bevorderen, vormen een zinvolle aanvulling op de noodzakelijke verdere uitbouw van het GLB, met name in het licht van de voortschrijdende mondialisering van de landbouwmarkten en de integratie van de LMOE. Produkten met een regionale identiteit komen in alle EU-lid-staten tegemoet aan de wensen van de verbruikers, bieden zekerheid en vertrouwen in de landbouwproduktie en dragen significant bij tot de schepping van meer toegevoegde waarde in plattelandsgebieden, met name in bergstreken en perifere gebieden als eilanden.

1.2. Met agrarische streekprodukten worden zowel natuurprodukten als diensten bedoeld die worden geproduceerd, respectievelijk aangeboden door diverse ondernemingen in een plattelandsgebied met een eigen sociaal-economische identiteit. De producenten van deze goederen of diensten moeten een harde concurrentiestrijd leveren, vooral omdat de afzet van hun produkten of diensten moeilijkheden met zich meebrengt die voor kleinere produktie-eenheden soms onoverkomelijk zijn (bekendheid, promotie, beschikbaarheid van de produkten). Dit soort produkten en diensten draagt aanzienlijk bij aan de instandhouding van de landbouw- en levensmiddelenproduktie en de dienstensector op het platteland. De verbetering van de randvoorwaarden voor de afzet van streekprodukten vormt een hoeksteen van de instandhouding en de uitbouw van het op lokale hulpbronnen gebaseerde endogene potentieel van de regio's van de Unie.

1.3. Streekprodukten maken een alternatief gebruik van landbouwgrondstoffen mogelijk, hetgeen afzetkansen biedt voor markten met een structureel overschot. De marktpositie van deze produkten en hun succes op lange termijn kunnen slechts verzekerd blijven indien meer rekening wordt gehouden met de behoeften en verwachtingen van kopers en consumenten van wie de vraag naar deze produkten een stijgende lijn vertoont. Ook in het licht van de verdere mondialisering van de handelsbetrekkingen is kwaliteit voor streekprodukten een volstrekte noodzaak. Deze drie punten stroken met de doelstellingen van het GLB, dat onder meer gericht is op diversifiëring en kwaliteitsverbetering van de produktie, uitgaande van de evolutie van de markten en de verwachtingen van de consument. Elke actie die aan deze uitgangspunten beantwoordt, verdient dan ook nog meer aandacht van de regio's, de lid-staten en de Unie.

1.4. De voltooiing van de interne markt en het groeiende internationale handelsverkeer zorgen ervoor dat de economische partners steeds meer belang gaat hechten aan kwaliteit en certificering van produkten en bedrijven. Een tekenend voorbeeld hiervan zijn de snel toenemende normalisatie (EN- of ISO-normen) in bedrijfsleven en dienstensector en het toenemend aantal produkten, in het bijzonder levensmiddelen, dat door erkende instanties wordt gecertificeerd. Hoe groter de markten zijn, hoe moeilijker het echter is om een vertrouwensrelatie tussen producent en consument tot stand te brengen. Vandaar dat de gegarandeerde regionale herkomst als kwaliteitscriterium aan belang wint.

1.5. "Kwaliteit, keurmerk van streekprodukten" is een gezamenlijke actie die gericht is op identificatie en regionale differentiëring van produkten. Deze actie ter bevordering van de kwaliteit heeft ten doel op middellange termijn te besparen door op korte termijn te investeren. Zij is erop gericht de kwaliteit van produkten te garanderen en te verbeteren. Tevens zal worden nagegaan waarom de kwaliteit van bepaalde produkten als ontoereikend wordt beschouwd en zal door corrigerende maatregelen voor bijsturing worden gezorgd. In kleine of middelgrote ondernemingen of bij de produktie van streekprodukten in berggebieden en plattelandsgebieden met een ontwikkelingsachterstand liggen deze korte-termijninvesteringen evenwel moeilijker.

1.6. Beleidsmaatregelen voor de promotie van streekprodukten ondervinden de voordelen van diverse vormen van synergie. Enerzijds kan het imago van de regio in kwestie het imago van de produkten en diensten die op een grotere markt worden aangeboden, gunstig beïnvloeden. Dit geldt vooral voor het plattelandstoerisme. Anderzijds komen gezamenlijke acties produkten en diensten uit verschillende regio's (vooral het aanbod op de markt van het toerisme) ten goede (b.v. boerderij- en ambachtelijke produkten uit de Pyreneeën die via een partnerschap op de markt worden gebracht onder de gemeenschappelijke reclame-naam "Saveurs des Pyrénées"). Het is dus zaak dat alle beroeps- en belangengroepen hun krachten bundelen om de bij de voortbrenging van streekprodukten gebruikte hulpbronnen optimaal te benutten.

1.7. De zorg voor het milieu doet zich op alle niveaus van het economische en sociale leven in de Unie steeds meer gevoelen. Bindende maatregelen dwingen de economische actoren ertoe, bij de benutting van hulpbronnen rekening te houden met het milieu. De gebruikers kunnen echter financieel bijdragen als extra milieumaatregelen moeten worden genomen, op voorwaarde dat zij op de hoogte worden gebracht van de doelstellingen en de garantie krijgen dat die extra milieuzorg via gerichte produktiemethoden tot stand wordt gebracht. Streekprodukten die worden voorgebracht met behulp van landbouw- of verwerkingsmethoden die bijzonder milieu- of diervriendelijk zijn, passen volledig in deze denktrant. Het verdient dan ook aanbeveling vaker de schijnwerpers op dit soort acties te richten en specifieke stimulerende maatregelen te nemen. Daar streekprodukten bovendien meestal in het produktiegebied zelf worden afgezet, zijn de distributiekanalen kort, hetgeen minder energieverbruik en een geringere milieubelasting tot gevolg heeft.

1.8. Samenvattend kan worden gesteld dat streekprodukten om de volgende redenen van het grootste belang zijn voor de heropleving van het platteland, met name de probleemgebieden: ten eerste wordt de link gelegd tussen een produkt en een regio, met name met het landschap en de cultuur, en in bepaalde gevallen ook tussen een produkt en bepaalde praktijken of diensten op milieu- en ethologisch gebied; voorts kan bescherming van streekprodukten er ook toe leiden dat het culinaire erfgoed, dat ook van belang is voor de regionale identiteit, in stand wordt gehouden; tenslotte dienen partnerschapsverbanden rond streekprodukten te worden aangemoedigd omdat zij een zeer positieve uitwerking hebben als gevolg van synergie-effecten bij de promotie. Dit soort initiatieven van de betrokken kringen en de totstandbrenging van gunstige randvoorwaarden verdienen dus aanmoediging en steun. Maatregelen om de nadelen van de diverse regio's minder groot te maken, vallen evenwel onder andere beleidsvormen.

Het Comité van de Regio's is derhalve de volgende mening toegedaan:

2. Algemene opmerkingen

2.1. Het Comité is ingenomen met de verschillende verordeningen ter bescherming van streekprodukten die de afgelopen jaren zijn goedgekeurd, met name Verordening (EEG) nr. 2081/92 () inzake de bescherming van geografische aanduidingen en oorsprongsbenamingen, en Verordening (EEG) nr. 2082/92 () inzake de specificiteitscertificering voor landbouwprodukten en levensmiddelen. Het vindt echter dat de regio's bovendien voldoende speelruimte moeten krijgen om acties te voeren die gelden voor groepen produkten en waarin aan de oorsprongsaanduiding kwaliteitsgaranties worden gekoppeld. Regionale kwaliteits- en herkomstlabels zijn een zinvol, efficiënt en deugdelijk middel om aan de toenemende vraag van de consument naar aanduiding van regionale herkomst te voldoen en de identiteit van de streken van de Gemeenschap uit te dragen.

Het Comité hekelt in dit verband dat de lid-staten niet over vergelijkbare referentienormen beschikken. Zolang die normen ontbreken, is voor produkten die onder de bovengenoemde verordeningen vallen geen toereikende bescherming op het vlak van concurrentie en consumentenbescherming verzekerd.

2.2. Het Comité stelt vast dat de Commissie de lijst van beschermde oorsprongbenamingen en geografische aanduidingen inmiddels heeft gepubliceerd.

2.3. Het Comité is tevreden over het voorstel van het Europees Parlement () om Verordening (EEG) nr. 2092/91 () inzake biologische produktiemethoden aan te vullen met een verwijzing naar de invoering van een Europees ecolabel. In deze regeling moet dan wel ruimte worden gelaten voor een regionaal ecolabel.

2.4. Het Comité herinnert de EU-instellingen en de lid-staten eraan dat partnerschapsverbanden voor de optimale exploitatie van streekprodukten bijdragen tot het behoud van arbeidsplaatsen op het platteland en de instandhouding van landbouwgrond in probleemgebieden.

3. Europese maatregelen ter bescherming en promotie van streekprodukten

3.1. Het Comité verzoekt de EU-instellingen om bij de huidige aanpassing van de hervorming van het GLB de mogelijkheid te scheppen om meer aandacht te schenken aan de kwaliteit van de streekprodukten (gemeenschappelijk beginsel), waardoor regionale politici meer armslag moeten krijgen. Zo wordt bereikt dat in deze beleidssector het subsidiariteitsbeginsel ten volle wordt toegepast. Het gaat er onder meer om een hogere mate van synergie te bereiken tussen de diverse instrumenten van het landbouwbeleid enerzijds (ook waar het gaat om verbetering van de kwaliteit) en de structuurfondsen anderzijds, vooral in het geval van communautaire initiatieven en proefprojecten.

3.2. Het Comité verzoekt de Commissie, met name steun te verlenen aan in het kader van het structuurbeleid ontplooide initiatieven ter bescherming en promotie van streekprodukten. In verband daarmee zou bovendien het EU-rechtskader moeten worden vastgelegd waaronder de regionale regels voor de opwaardering en de regionale herkomst van een produkt zouden kunnen vallen (b.v. bij afspraken tussen beroepsgroepen). De kleinschaligheid van bedrijven die landbouw- of voedselprodukten produceren, alsook het grote aantal landbouwers en meewerkende partners dat betrokken is bij de verwerking en de voortbrenging van streekprodukten, maken het zeer moeilijk om de produktie af te stemmen op de evolutie van de verwachtingen van de consument. Daartegenover staat dat de massaproduktie in handen is van een klein aantal producenten, die wel in staat zijn snel op marktontwikkelingen in te spelen, en zo hun belangen op korte en middellange termijn veilig kunnen stellen. Aan de deelnemers aan strategische overeenkomsten de middelen verschaffen om de naleving van regels te garanderen die het algemeen belang in hun produktiesector dienen, is een manier om gunstige randvoorwaarden te scheppen voor de stimulering van initiatieven en samenwerking tussen producenten, verwerkende industrie en handel.

3.3. Het Comité verzoekt de EU-instellingen zo snel mogelijk een rechtskader voor regionale regelingen te scheppen dat nodig is om meer ondersteuning te bieden aan de officiële certificering van produkten en bedrijven die samen een produktieketen vormen en die worden beschermd door communautaire verordeningen [(EEG) nr. 2081/92 inzake beschermde oorsprongsbenamingen en geografische aanduidingen, (EEG) nr. 2082/92 inzake de specificiteitscertificering, (EEG) nr. 2092/91 inzake de biologische produktiemethode, en eventueel (EEG) nr. 1906/90 () inzake de vaststelling van handelsnormen voor vlees van pluimvee, waarin het gebruik van de benaming "plattelandsprodukt" wordt vastgelegd]. Het Comité dringt er bovendien op aan om los van bovengenoemde regelingen via kaderregelingen de nodige speelruimte voor regionale kwaliteits- en oorsprongslabels te creëren waarmee aan de wensen van bedrijfsleven en consumenten tegemoet kan worden gekomen. Het Comité stelt vast dat bedoelde regionale regelingen perfect passen in doelstelling 5a, die wordt vermeld in de bepalingen betreffende de werking van de structuurfondsen. Bovendien dringt het Comité erop aan dat produkten die niet tot een algemene categorie behoren, maar wel voldoen aan bepaalde eisen inzake oorsprong en ambachtelijke vervaardiging, ook in aanmerking komen. In dat verband moet de EU zich beraden op de beste manier om begrippen als "van de boerderij" en "ambachtelijk", maar ook produkten met het etiket "plattelandsprodukt" of "bergprodukt" of zelfs met een kenteken van regionale natuurparken te beschermen en de waarde ervan te bepalen.

3.4. Het Comité vindt dat de afzetmogelijkheden van streekprodukten door verbetering van de produktie- en aanbodstructuren moeten worden vergroot. Vooral de tenuitvoerlegging van Richtlijn 42/93/EEG () inzake kleinschalige bedrijfs- en afzetstructuren moet worden ondersteund. De oprichting van regionale netwerken ter verbetering van de kwaliteit van streekprodukten verdient in dit verband bijzondere aandacht.

3.5. Het Comité verzoekt de EU-instellingen na te denken over de invoering van een voor alle lid-staten geldend speciaal handvest. Hierin zou de erkenning van bepaalde praktijken en de medewerking van de lokale partners op middellange en lange termijn kunnen worden vastgelegd, zodat consumenten en gebruikers in staat worden gesteld zich een idee te vormen van het algemene aanbod van produkten uit een bepaalde streek. Een en ander moet onderdeel zijn van een campagne waarin de aandacht wordt gevestigd op de kwaliteit van alle in de streek aangeboden natuurprodukten en diensten (toerisme), waarbij steeds rekening is gehouden met milieu- en diervriendelijkheid, landschap en erfgoed.

3.6. Het Comité verzoekt de Commissie een netwerk op te richten van Europese produktieregio's die beantwoorden aan de voorwaarden van dat handvest voor de kwaliteit van streekprodukten. Dit netwerk krijgt dan een voorbeeldfunctie, terwijl tegelijkertijd initiatieven op dit gebied worden aangemoedigd en het publiek van de resultaten op de hoogte kan worden gehouden. In het kader van dat netwerk van Europese produktieregio's zouden globale maatregelen voor de bescherming en waardebepaling van streekprodukten kunnen worden genomen. Daarbij zouden, naast de uitwisseling van ervaring, regelingen moeten worden getroffen voor vorming en de overdracht van know-how over de manier waarop bij de produktie van streekprodukten op marktontwikkelingen kan worden ingespeeld. Ook kan worden doorgegaan met het door het Europees Parlement gestarte initiatief om een Europese Beker voor streekprodukten uit te reiken. Dit initiatief heeft nu al zestig Europese regio's bijeengebracht en de totstandbrenging van netwerken voor de promotie van kwaliteitsprodukten gestimuleerd. Ter gelegenheid van een volgende manifestatie zou kunnen worden gedacht aan een tentoonstelling van Europese streekprodukten.

3.7. Het Comité stelt de EU-instellingen en de lid-staten voor, de officiële erkenning van lokale initiatiefnemers mogelijk te maken. Partnerschap is immers essentieel voor het welslagen van lokale initiatieven. Dat houdt in dat veel moet worden geïnvesteerd in mensen, die rond een coherent project moeten worden bijeengebracht. Het is de taak van de lokale initiatiefnemers, te zorgen voor de coördinatie van de inspanningen die de verschillende partners zich voor de promotie van streekprodukten getroosten.

3.8. Volgens het Comité zijn kwaliteitsindeling en certificering van landbouwprodukten door regionale organisaties van particulieren (b.v. diensten voor keuring en toezicht of producentengroeperingen) een geschikt middel om ervoor te zorgen dat de aan de agro-voedselindustrie en de handel geleverde goederen aan uniforme kwaliteits- en vormeisen voldoen. Op die manier kunnen kwaliteitsindeling en certificering van de kleine en middelgrote landbouwbedrijven - en dus ook de daaraan verbonden onverantwoord hoge kosten - worden voorkomen.

3.9. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan, in het kader van een proefproject steun te geven aan onderzoek naar de mogelijkheid van een procedure waarbij vergunningen kunnen worden verstrekt voor de waardebeoordeling van streekprodukten uit de landbouw en de agro-voedselindustrie. Het groeiende aantal dwingende maatregelen en bijbehorende controles (b.v. de controles op de naleving van het verbod op het gebruik van anabolica en het toezicht op het gebruik van pesticiden) leggen een steeds zwaardere druk op de betrokken bedrijven. Met het oog daarop zou een procedure kunnen worden uitgewerkt waarbij een uniforme vergunningsprocedure voor een reeks streekprodukten zou kunnen worden vastgesteld.

3.10. Het Comité neemt kennis van de verklaring die commissaris Fischler heeft afgelegd in verband met de toewijzing van 10 miljoen ecu voor de invoering van een Europees kwaliteitslabel. Volgens die verklaring moet in een dergelijk label vooral de regionale dimensie van de kwaliteit van een streekprodukt naar voren worden gebracht, zodat geen afbreuk wordt gedaan aan de algemene doelstellingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en de structuurfondsen. Het Comité wijst er echter met klem op dat het creëren van een uniform Europees kwaliteitslabel, onder uitsluiting dus van regionale kwaliteits- en garantieregelingen, in strijd is met de idee van regionale diversiteit en niet overeenkomt met het subsidiariteitsbeginsel. De regio's kunnen de toekenning van een kwaliteitslabel voor hun produkten (die daarvoor aan bepaalde minimumnormen moeten voldoen) beter zelf regelen door in te spelen op de verwachtingen van de consument, en rekening te houden met de noodzaak de volksgezondheid te beschermen, het streekimago in stand te houden en het geheim van de bereidingswijze te bewaren. Het is daarentegen wel de taak van de Gemeenschap, algemene kaderregelingen vast te stellen waardoor het verboden wordt om door negatieve reclame andere produkten te discrimineren of om de consument te misleiden.

3.11. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan, ervoor te zorgen dat de regio's de verantwoordelijkheid krijgen voor de controle op de kwaliteit van de landbouwprodukten met een regionaal kwaliteits- of oorsprongslabel. De handelswaarde van een streekprodukt hangt voor de consument immers samen met de herkenning van specifieke eigenschappen en de zekerheid dat het door de benaming opgeroepen beeld met bepaalde produktiemethoden overeenstemt.

3.12. Het Comité dringt er bij de Commissie op aan, via een kaderrichtlijn vergelijkbare minimumnormen voor de kwaliteit van regionale kwaliteitsprodukten en de controle op de etikettering vast te leggen, zonder zich verder over de kwaliteit van de produkten uit te spreken. Er moet in plaats daarvan meer worden verwezen naar de specifieke eigenschappen van streekprodukten en de daaraan verbonden verwachtingen van de consument. De Commissie zou bijvoorbeeld in het kader van het Pacte-programma kunnen stimuleren dat regio's over hun kwaliteitsgarantiesystemen ervaringen uitwisselen vóórdat in EU-verband kaderregelingen worden getroffen die niet op de praktijk in de regio's zijn afgestemd ("bottom-up"- i.p.v. "top-down"-benadering). Het kenmerken van typische streekprodukten bevordert vooral de afzet van landbouwprodukten die in het kader van EU-programma's worden ontwikkeld en/of geproduceerd. Regionale kwaliteits- en oorsprongslabels vormen dan ook een zinvolle aanvulling van het GLB. Het Comité wenst bijgevolg dat deze labels onverkort door de EU-instellingen worden erkend.

3.13. Het Europese rechtskader waarop hier wordt aangedrongen, moet met het oog op de bestuurlijke invulling daarvan, méér dan de nu geldende voorschriften op doelmatigheid en praktische haalbaarheid zijn gericht. Bovendien mag het geen onnodige administratieve rompslomp met zich brengen. De regio's en gemeenten kunnen voor de toepassing van de nieuwe regelingen geen extra administratieve diensten ter beschikking stellen. Daarom mag niet worden afgestapt van de economische beginselen van vrijwilligheid en eigen verantwoordelijkheid, die hun deugdelijkheid reeds bewezen hebben. De inmenging van de overheid zou moeten worden beperkt tot de kwalificering van producenten en de openbaarmaking van kwaliteitskenmerken.

3.14. In beginsel moet het creëren van keurmerken voor levensmiddelen een taak van de producenten blijven. De verdere ontwikkeling van de wettelijke regelingen mag niet nadelig zijn voor reeds gevestigde keurmerken die met grote financiële offers op grond van nationale of regionale regelingen in de handel zijn ingevoerd.

3.15. Wettelijke voorschriften en andere maatregelen voor de bescherming en promotie van streekprodukten van landbouw en agro-voedselindustrie mogen niet tot een strakkere marktregulering, laat staan tot handelsbelemmeringen leiden.

3.16. Het Comité dringt er derhalve bij de Commissie op aan, zoveel mogelijk voorrang te geven aan een op de wederzijdse erkenning van nationale regelingen gebaseerde strategie die recht doet aan de regionale diversiteit.

Brussel, 18 september 1996.

De voorzitter van het Comité van de Regio's

Pasqual MARAGALL i MIRA

() PB nr. L 208 van 24. 7. 1992, blz. 1.

() PB nr. L 208 van 24. 7. 1992, blz. 9.

() Resolutie B 4/1299/95).

() PB nr. L 198 van 22. 7. 1991, blz. 1.

() PB nr. L 178 van 6. 7. 1990, blz. 1.

() PB nr. L 169 van 12. 7. 1993, blz. 1.