Doelstellingen in de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting

(2001/C 82/02)

I. INLEIDENDE NOTA

1. Politieke beleidslijnen zoals omschreven door de Europese Raad

Tijdens de Europese Raad, in Lissabon en Feira bijeen, hebben de lidstaten van de Europese Unie een grote stap gezet in de richting van de bestrijding van sociale uitsluiting en armoede door deze punten in de modernisering van het Europees sociaal model centraal te stellen. Staatshoofden en regeringsleiders zijn overeengekomen dat er maatregelen moeten worden genomen om de uitroeiing van de armoede voldoende kracht bij te zetten door passende doelen te stellen die de Raad vóór het eind van het jaar moet goedkeuren. Zij kwamen tevens overeen dat het beleid inzake de bestrijding van sociale uitsluiting moet berusten op een open coördinatiemethode, waarin nationale actieplannen en een door de Commissie ingediend actieprogramma ter bevordering van de samenwerking op dit gebied worden gecombineerd.

De Europese Raad, in Lissabon en Feira bijeen, heeft de bevordering van de sociale integratie tot een hoofdlijn gemaakt van de globale strategie van de Unie voor het bereiken van haar strategische doel van het komende decennium, namelijk de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld te worden, die in staat is tot duurzame economische groei met meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang. Ook heeft de Raad een doelstelling vastgesteld van volledige werkgelegenheid in Europa in een opkomende nieuwe samenleving die meer weet in te spelen op de persoonlijke keuzes van vrouwen en mannen.

Deze stap sluit aan op de invoering bij het Verdrag van Amsterdam, in de bepalingen betreffende de sociale politiek van de Unie, van de bestrijding van uitsluitingen (artikelen 136 en 137 van het Verdrag).

2. Meerdimensionele aanpak

Armoede en sociale uitsluiting nemen complexe, meerdimensionele vormen aan, zodat ook gebruik moet worden gemaakt van een breed gamma van beleidsvormen in het kader van deze globale strategie. Parallel met het werkgelegenheidsbeleid dient de sociale bescherming een belangrijke rol te spelen, al moet ook het belang van andere factoren zoals huisvesting, onderwijs, gezondheidszorg, voorlichting en communicatie, mobiliteit, veiligheid en justitie, vrije tijd en cultuur worden erkend.

In de verschillende beleidsvormen dienen dus op nationaal en communautair niveau de doelstellingen in de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting te worden geïntegreerd (mainstreaming).

Werkgelegenheid vormt de beste bescherming tegen sociale uitsluiting. Voor het ontwikkelen van kwaliteitswerkgelegenheid dient het vermogen tot inpassing in een beroep te worden ontwikkeld, met name dankzij de verwerving van vaardigheden en van levenslang leren. De uitvoering van de doelstellingen die de Europese Unie zich in het kader van de Europese strategie voor de werkgelegenheid ten doel heeft gesteld, levert ook een doorslaggevende bijdrage aan de bestrijding van uitsluiting. De economische groei en de sociale samenhang versterken elkaar wederzijds. Een samenleving met meer sociale samenhang en minder uitsluiting staat garant voor een economie die beter presteert.

Sociale beschermingssystemen spelen tevens een strategische rol. Nationale systemen voor sociale bijstand en systemen die een voldoende inkomen waarborgen, zijn hier belangrijke instrumenten van het sociale beschermingsbeleid. In het kader van een actieve welvaartsstaat is het van belang moderne sociale beschermingsstelsels te bevorderen, die de toegang tot werkgelegenheid aanmoedigen. Ouderdomspensioenen en de toegang tot de gezondheidszorg spelen eveneens een belangrijke rol in de bestrijding van sociale uitsluiting.

De nieuwe kennismaatschappij biedt aanzienlijke mogelijkheden om sociale uitsluiting te verminderen, door de economische voorwaarden te scheppen voor grotere welvaart of door nieuwe mogelijkheden te creëren voor maatschappelijke participatie, mits men het risico vermijdt dat de kloof tussen degenen die toegang hebben tot de nieuwe kennis en degenen die daarvan zijn uitgesloten, steeds groter wordt. De Europese Raad van Lissabon stelde dat uitsluiting van informatie moet worden verhinderd en dat bijzondere aandacht moet worden besteed aan gehandicapten. De uitvoering van het actieplan van de Commissie "eEuropa 2002 - Een informatiemaatschappij voor iedereen", dat door de Europese Raad van Feira is goedgekeurd, moet bijdragen tot de uitvoering van deze doelstelling.

Overeenkomstig de beleidslijnen die de Europese Raad van Lissabon heeft aanvaard, moeten passende doelstellingen het tevens mogelijk maken tot een beter begrip van sociale uitsluiting bij te dragen en de solidariteit in het beleid van de lidstaten op het gebied van werkgelegenheid, onderwijs en opleiding, gezondheidszorg en huisvesting te bevorderen, alsook prioritaire acties te omschrijven voor bepaalde doelgroepen (bv. minderheden, kinderen, ouderen, gehandicapten), waarbij de keuze van de acties die het best bij hun specifieke situatie passen, aan de lidstaten worden overgelaten.

3. Wijze van uitvoering

Bij artikel 2, respectievelijk 3, van het Verdrag wordt de Gemeenschap de taak opgedragen de gelijkheid van mannen en vrouwen te bevorderen en wordt bepaald dat de Gemeenschap in al haar activiteiten ongelijkheden uitbant en de gelijkheid van man en vrouw bevordert. Het is aldus van belang om de gelijkheid van man en vrouw te integreren in alle activiteiten die met het oog op de genoemde doelstellingen zullen worden uitgevoerd, met name door een evaluatie van de verschillende stappen van programmering, besluitvorming en follow-up van deze activiteiten en van de gevolgen die hieruit voor mannen en vrouwen voortvloeien.

De uitvoering van deze demarche dient te geschieden met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel. De bestrijding van sociale uitsluiting is vóór alles de verantwoordelijkheid van de lidstaten en van hun nationale, regionale en lokale autoriteiten, in samenhang met alle betrokken actoren, met name de sociale partners en de niet-gouvernementele organisaties. Zij staat ook niet los van de nationale kenmerken van de systemen voor sociale bescherming en van sociaal beleid.

Toepassing van de open coördinatiemethode op de bestrijding van sociale uitsluiting, overeenkomstig de beginselen van de conclusies van de Europese Raad van Lissabon, maakt een positieve combinatie van samenhang en nationale verscheidenheid mogelijk. De uitvoering van de doelstellingen in de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting kan namelijk qua aard, gevolgen voor de lidstaten en doelgroepen, verschillen. Bovendien zullen de reacties van de lidstaten op de problemen in kwestie tot uitdrukking komen in oplossingen en prioriteiten die passen bij de situatie van elke staat afzonderlijk.

Deze open coördinatiemethode combineert nationale actieplannen en een steunprogramma. In dit kader zou het wenselijk zijn dat de lidstaten vóór juni 2001 hun nationale actieplan indienen. Het Comité voor sociale bescherming zal een centrale rol vervullen bij de follow-up van deze demarche. Het zal op werkgelegenheidsgebied nauw samenwerken met het Comité voor de werkgelegenheid.

4. Uitvoering van de conclusies van de Europese Raad van Lissabon

De Raad, rekening houdend met de beleidslijnen van de Europese Raden van Lissabon en Feira, stelt de Europese Raad van Nice het volgende voor:

- de hiernavolgende doelstellingen, die in deel II worden uitgewerkt:

- deelneming aan het arbeidsproces bevorderen, evenals toegang voor eenieder tot hulpmiddelen, rechten, goederen en diensten,

- uitsluitingsrisico's voorkomen,

- optreden ten behoeve van de meest kwetsbaren,

- alle actoren mobiliseren;

- de hiernavolgende modaliteiten voor de verwezenlijking van deze doelstellingen:

De lidstaten

verwezenlijken de doelstellingen in de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting zoals weergegeven in de bijlage;

wijzen erop dat het van belang is de gelijkheid van mannen en vrouwen te integreren in alle maatregelen die tot uitvoering van deze doelstellingen strekken;

wordt verzocht hun prioriteiten in het kader van deze doelstellingen te ontwikkelen en vóór juni 2001 een nationaal actieplan in te dienen dat een periode van twee jaar bestrijkt;

wordt, om het mogelijk te maken de uitvoering van de hierboven voorgestelde doelstellingen te volgen, tevens verzocht om op hun niveau indicatoren en follow-upmethoden te omschrijven aan de hand waarvan voor elk van de in hun nationale actieplan uitgewerkte doelstellingen de vorderingen kunnen worden beoordeeld.

De Commissie

wordt met het oog op de opstelling van een gezamenlijk rapport verzocht om op basis van de nationale plannen die de lidstaten inzenden, tot een overzichtsrapport te komen, waarin de goede praktijken en de vernieuwende methoden worden omschreven die voor de lidstaten een gemeenschappelijk belang inhouden.

De lidstaten en de Commissie

wordt verzocht hun samenwerking op Europees niveau voort te zetten, zodat de kennis omtrent uitsluitingsverschijnselen toeneemt, de uitwisseling van goede praktijken wordt bevorderd en gestreefd wordt naar een grotere gelijkheid van en meer samenhang in de indicatoren. Het door de Commissie voorgestelde actieprogramma zal deze samenwerking steunen.

II. DOELSTELLINGEN

1. Bevordering van de deelneming aan het arbeidsproces en van de toegang van eenieder tot alle hulpmiddelen, rechten, goederen en diensten

1.1. Bevordering van de deelneming aan het arbeidsproces

In de context van de Europese werkgelegenheidsstrategie, en met name van de uitvoering van de richtsnoeren:

a) de toegang tot duurzame kwaliteitswerkgelegenheid bevorderen voor alle mannen en vrouwen die tot werken in staat zijn, met name door:

- voor personen die tot de meest kwetsbare bevolkingsgroepen behoren, arbeidstoeleidingstrajecten te organiseren en hiertoe het opleidingsbeleid in te zetten;

- beleid te ontwikkelen waardoor de aansluiting tussen beroeps- en gezinsleven wordt bevorderd, mede op het gebied van de opvang van kinderen en afhankelijke personen;

- gebruik te maken van de mogelijkheden tot inpassing en werk die door de sociale economie worden geboden.

b) Breuken in het beroepsleven voorkomen door het vermogen tot inpassing in een beroep te ontwikkelen dankzij personeelsbeheer, arbeidsorganisatie en levenslang leren.

1.2. Bevordering van de toegang van eenieder tot alle hulpmiddelen, rechten, goederen en diensten

a) Sociale beschermingssystemen zodanig opzetten dat zij in het bijzonder:

- ertoe bijdragen elke persoon de noodzakelijke middelen te waarborgen om overeenkomstig de menselijke waardigheid te leven;

- helpen de belemmeringen die een baan in de weg staan, te overwinnen - waarbij de toegang tot werkgelegenheid een hoger inkomen betekent - en de capaciteit tot inschakeling in een beroep te bevorderen.

b) Een beleid uitvoeren dat erop is gericht om, rekening houdend met de plaatselijke context, eenieder toegang te verlenen tot fatsoenlijke, gezonde huisvesting, tot de noodzakelijke basisdiensten en tot een normaal bestaan binnen de woning (elektriciteit, water, verwarming).

c) Een beleid uitvoeren dat erop is gericht eenieder toegang te verlenen tot de voor hem noodzakelijke gezondheidszorg, ook in gevallen van afhankelijkheid.

d) Ter attentie van de betrokkenen prestaties, diensten of begeleidingsacties ontwikkelen waardoor daadwerkelijke toegang tot onderwijs, justitie en andere diensten van de overheid en de privé-sector, zoals cultuur, sport en vrije tijd, mogelijk wordt.

2. Voorkoming van uitsluitingsrisico's

a) Volledig benutten van het potentieel van de maatschappij waarin alles draait om kennis en nieuwe informatie- en communicatietechnologieën en erop toezien dat niemand erbuiten blijft, door onder meer speciale aandacht te besteden aan de behoeften van gehandicapten.

b) Een beleid ten uitvoer leggen dat gericht is op het voorkomen van breuken in de levensomstandigheden die tot uitsluitingssituaties kunnen leiden, zoals met name een te grote schuldenlast, uitsluiting op school of verlies van woonruimte.

c) Acties uitvoeren die erop gericht zijn de solidariteit binnen het gezin in alle vormen te behouden.

3. Optreden ten behoeve van de meest kwetsbaren

a) De sociale integratie bevorderen van mannen en vrouwen die, met name door hun handicap of omdat zij behoren tot een sociale groep met specifieke inpassingsproblemen, geconfronteerd kunnen worden met situaties van hardnekkige armoede.

b) Streven naar de uitbanning van sociale uitsluiting waarvan kinderen de dupe zijn, en hun alle kansen geven voor een goede sociale inpassing.

c) Algemene acties ontwikkelen ten behoeve van regio's die te kampen hebben met uitsluiting.

Deze doelstellingen kunnen worden verwezenlijkt door de opneming ervan in het geheel van de overige doelstellingen en/of door middel van specifiek beleid en specifieke acties.

4. Mobilisatie van alle actoren

a) Op basis van de nationale gebruiken bewerkstelligen dat personen die in een uitsluitingssituatie verkeren, worden betrokken bij en zich kunnen uitspreken over hun situatie, het beleid en de acties die voor hen worden ontwikkeld.

b) Waarborgen dat de bestrijding van uitsluiting in alle beleidsonderdelen wordt opgenomen, met name:

- door met inachtneming van de respectieve bevoegdheden de autoriteiten op nationaal, regionaal en lokaal niveau gezamenlijk te mobiliseren;

- door passende coördinatieprocedures en -structuren te ontwikkelen;

- door de administratieve en sociale diensten aan te passen aan de behoeften van personen in een uitsluitingssituatie en door de actoren in het veld van die behoeften bewust te maken.

c) Dialoog en partnerschap bevorderen tussen alle betrokken actoren in de overheids- en de privé-sector, met name:

- door de sociale partners, de niet-gouvernementele organisaties en de organisaties voor sociaal dienstbetoon met inachtneming van hun respectieve bevoegdheden te betrekken bij de bestrijding van uitsluiting;

- door het verantwoordelijkheidsbesef en de inzet van alle burgers bij de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting te bevorderen;

- door de sociale verantwoordelijkheid van ondernemingen te bevorderen.