De richtlijn droeg bij tot de vermindering van het gebruik van gevaarlijke stoffen in batterijen en de preventie van het storten of verbranden van afgedankte draagbare batterijen, zij het niet op het beoogde niveau. Er bestaan derhalve nog steeds risico's voor het milieu.

De goed gedocumenteerde uitvoering van de richtlijn tot dusver is op zich een input voor de evaluatie. Onafhankelijke consultants hebben de beoordeling door de Commissie van de verzamelde informatie ondersteund. De evaluatie is in overeenstemming met het beleid van de Europese Commissie met betrekking tot betere regelgeving uitgevoerd. De richtlijn werd in 2014 bovendien samen met andere afvalstroomrichtlijnen gedeeltelijk geëvalueerd (de "fitness-check"). Bij de huidige evaluatie zijn de vijf gebruikelijke criteria, te weten de relevantie, de doeltreffendheid, de efficiëntie, de coherentie en de toegevoegde waarde van de EU van de richtlijn, samen met de hierboven vermelde onderwerpen die in artikel 23 van de richtlijn zijn vereist, in beschouwing genomen. De belangrijkste in de fitness-check aan het licht gekomen problemen zijn eveneens bekeken.

Dit verslag is gebaseerd op verschillende informatiebronnen: (i) de verslagen van de lidstaten gedurende de drie jaren van 26 september 2012 tot en met 26 september 2015; (ii) de resultaten van de evaluatie door de Commissie van de richtlijn in 2018; en (iii) aan de Commissie verstrekte informatie over de inzamelingspercentages en het recyclingrendement.

Alle ingezamelde batterijen moeten worden gerecycleerd via processen die op het gebied van recyclingrendement ten minste de in de richtlijn vastgestelde minimumwaarden halen om de terugwinning van materiaal op een hoog peil te brengen. Er zijn doelstellingen vastgesteld voor de drie groepen batterijen: lood-zuurbatterijen, nikkel-cadmiumbatterijen en alle andere batterijen ("algemeen").

De richtlijn behandelt de milieueffecten van batterijen in verband met de gevaarlijke bestanddelen die ze bevatten. Als opgebruikte batterijen aan het einde van hun levensduur worden gestort, verbrand of verkeerd worden verwijderd, bestaat het risico dat de stoffen die ze bevatten in het milieu terechtkomen, met gevolgen voor de kwaliteit van het milieu en voor de menselijke gezondheid. Om deze risico's aan te pakken voorziet de richtlijn in een vermindering van de aanwezigheid van gevaarlijke bestanddelen in batterijen en in de vaststelling van maatregelen om het deugdelijk beheer van afgedankte batterijen te garanderen.

De batterijenrichtlijn is bedoeld om de negatieve effecten van batterijen en afgedankte batterijen op het milieu tot een minimum te beperken, om zo de kwaliteit van het milieu te helpen beschermen, in stand houden en verbeteren. De richtlijn heeft tevens tot doel de goede werking van de interne markt te garanderen.

De evaluatie maakt deel uit van een proces dat zou kunnen leiden tot de herziening van de richtlijn om rekening te houden met maatschappelijke en beleidsontwikkelingen zoals de overgang naar een circulaire economie en beleidsmaatregelen ter vermindering van de CO2-uitstoot, die gepaard gaan met toegenomen gebruik van batterijen voor elektrische mobiliteit en gedecentraliseerde opslag van vermogen. Het initiatief voor een "Europese alliantie voor batterijen" (European Battery Alliance, of EBA) die tot doel heeft een gehele waardeketen voor de productie van geavanceerde cellen en batterijen in de EU te garanderen, maakt ook deel uit van de nieuwe beleidscontext. Het daarmee verband houdende strategische actieplan voor batterijen bevat de verbintenis om innovatieve en toekomstbestendige regelgeving uit te werken, waarvan de richtlijn een essentieel onderdeel zal zijn.

De batterijenrichtlijn is de enige wetgevende handeling van de EU die volledig aan batterijen is gewijd. Dit is het tweede verslag van de Commissie over de batterijenrichtlijn. Het is opgesteld overeenkomstig artikel 23 van de richtlijn, dat de Commissie belast met het opstellen van een verslag over de uitvoering van de richtlijn en de effecten ervan op het milieu en het functioneren van de interne markt. Het verslag van de Commissie moet een evaluatie bevatten van een aantal specifieke aspecten van de richtlijn, met name

Batterijen zitten overal. Ze voorzien onze voertuigen van stroom en zorgen ervoor dat we via onze persoonlijke apparaten verbinding kunnen maken met communicatienetwerken. Ze slaan energie op en zorgen voor schoner openbaar vervoer. Gezien de huidige transformatie in de manier waarop elektriciteit geproduceerd en gebruikt wordt, zal het aantal batterijen op de EU-markt alleen maar blijven toenemen, waardoor het milieu nog meer onder druk komt te staan.

De richtlijn heeft gezorgd voor een vermindering van de hoeveelheid kwik en cadmium in batterijen, maar heeft niet geleid tot een vermindering van de andere gevaarlijke stoffen. "Oude" soorten batterijen die kwik en cadmium bevatten worden nog steeds gebruikt en de "nieuwe" batterijen bevatten schadelijke stoffen zoals kobalt en een aantal organische elektrolyten.

In de richtlijn wordt de ontwikkeling van batterijen die kleinere hoeveelheden gevaarlijke stoffen bevatten, aangemoedigd, maar worden de criteria voor de identificatie van de betrokken stoffen (met inbegrip van zware metalen) of het soort beheersmaatregelen die kunnen worden vastgesteld, niet gespecificeerd. De evaluatie suggereert derhalve dat deze kwesties beter met andere rechtsinstrumenten kunnen worden aangepakt.

3.2.Inzameling en recycling van afgedankte batterijen

Wat betreft de uitvoering van hun verplichtingen inzake inzameling en recycling hebben de lidstaten gemeld dat er sinds de omzetting van de richtlijn op nationaal niveau maatregelen voor het inzamelen, behandelen en recycleren van afgedankte batterijen van kracht zijn.

De meeste lidstaten hebben de doelstelling voor 2012 voor de inzameling van afgedankte draagbare batterijen (25 %) gehaald, maar slechts 14 lidstaten hebben de doelstelling voor 2016 (45 %) gehaald. In de evaluatie is opgemerkt dat deze doelstellingen over het algemeen onvoldoende zijn om een hoog niveau van inzameling van afgedankte draagbare batterijen te garanderen. De bepalingen met betrekking tot de inzameling van de verschillende soorten batterijen zijn te uiteenlopend: enkel voor de inzameling van draagbare batterijen is een doelstelling vastgesteld, niet voor industriële batterijen en autobatterijen.

Het beheer van gebruikte batterijen blijft binnen de EU een punt van zorg. Jaarlijks wordt naar schatting 56,7 % van alle afgedankte draagbare batterijen niet ingezameld. Daardoor is zo'n 35 000 ton afgedankte draagbare batterijen in stromen van stedelijke afval terecht gekomen, met negatieve milieueffecten en een verlies aan grondstoffen tot gevolg. Deze hoeveelheid is voldoende aanzienlijk om het bereiken van de milieubeschermingsdoelstellingen van de richtlijn in gevaar te brengen.

Wat betreft het niveau van recycling, wordt de overgrote meerderheid van de in de EU ingezamelde afgedankte batterijen overeenkomstig de vereisten van de richtlijn gerecycleerd. Het gebrek aan gespecialiseerde recyclinginrichtingen zou een verklaring kunnen vormen voor de weinige gevallen waarin de recycling niet is gegarandeerd. Daarnaast haalden de procedures voor de recycling van batterijen wel de in de richtlijn vastgestelde efficiëntiedoelstellingen, met name voor lood-zuurbatterijen en in mindere mate voor nikkel-cadmiumbatterijen en "andere" batterijen.

De algemene doelstelling van de richtlijn om de terugwinning van materiaal op een hoog peil te brengen, is evenwel niet gehaald. De richtlijn is op slechts twee stoffen, lood en cadmium, gericht en houdt geen rekening met andere waardevolle bestanddelen zoals kobalt of lithium. Daarnaast is de definitie van recyclingrendement niet gericht op het verhogen van de terugwinning van materiaal.

In het licht van de technische vooruitgang en de opgedane praktische ervaring kan worden geconcludeerd dat de huidige minimuminzamelingsdoelstellingen voor afgedankte draagbare batterijen en de minimumvoorschriften inzake recycling niet geschikt zijn. Bijkomende doelstellingen voor inzameling en recycling moeten daarom worden overwogen.

4.EFFECTEN OP DE INTERNE MARKT

De richtlijn heeft in vergelijking met de vroegere situatie van afzonderlijke voorschriften op nationaal niveau aanzienlijk bijgedragen aan de goede werking van de eengemaakte markt voor batterijen.

De richtlijn heeft globaal genomen positieve economische gevolgen gehad voor de sectoren die betrokken zijn bij de productie en recycling van batterijen. Hoewel de richtlijn voor industriële exploitanten aanzienlijke kosten met zich mee heeft gebracht, zijn de belanghebbenden het er over het algemeen mee eens dat deze kosten niet opwegen tegen de huidige en toekomstige voordelen.

Hoewel voor de naleving van de richtlijn ingewikkelde procedures nodig zijn, waarvan sommige aanzienlijke kosten voor de lokale instanties met zich meebrengen, zijn de nationale overheidsdiensten niet van oordeel dat de richtlijn onnodige regeldruk veroorzaakt.

In de evaluatie wordt benadrukt hoe de eis van de richtlijn dat alle ingezamelde batterijen worden verwerkt en gerecycleerd van cruciaal belang is om de levensvatbaarheid van recyclingactiviteiten te garanderen. Mede dankzij deze verplichting, die gekoppeld is aan een efficiënte en toereikende inzameling, wordt de aanvoer van grondstoffen voor recyclingbedrijven gegarandeerd, waardoor met recyclingactiviteiten betere economische resultaten kunnen worden geboekt.

Naast het feit dat recycling de afhankelijkheid van de EU van de invoer van bijzonder belangrijke grondstoffen, waaronder kritieke grondstoffen, vermindert, kan het ook economische voordelen opleveren. De richtlijn beperkt deze positieve gevolgen echter, aangezien er alleen efficiëntiedoelstellingen voor lood en cadmium in zijn vastgesteld.

In een aantal gevallen zijn de verplichtingen en definities in de richtlijn niet erg gedetailleerd, wat gevolgen kan hebben gehad voor het bereikte niveau van harmonisering. Aspecten die verdere verduidelijking behoeven, zijn bijvoorbeeld verschillen in de classificatie van gebruikte batterijen volgens de lijst van afvalstoffen, de criteria voor het toekennen van vrijstellingen van verwijderbaarheids- of etiketteringsverplichtingen, de verplichtingen inzake de inzameling van afgedankte industriële batterijen of het in aanmerking nemen van slakken als afgewerkt gerecycleerd product.

5.ANDERE BEVINDINGEN VAN DE EVALUATIE

5.1 Relevantie

Terwijl de bestaande bepalingen van de richtlijn nog steeds relevant zijn, zijn in de evaluatie een aantal aspecten benadrukt die middels de richtlijn op meer alomvattende wijze moeten worden aangepakt in het licht van ontwikkelingen zoals de overgang naar een circulaire economie, klimaatbeleidsdoelstellingen of technologische vooruitgang.