In artikel 32, lid 3, van Verordening (EU) nr. 228/2013 is bepaald dat de Commissie uiterlijk 30 juni 2015 en vervolgens om de 5 jaar bij het Europees Parlement en de Raad een verslag moet indienen over het effect van de in het kader van deze verordening ondernomen acties.

Het Posei-programma vervangt in de ultraperifere gebieden de maatregelen van de eerste pijler van het GLB, met uitzondering van die welke zijn opgenomen in de gemeenschappelijke marktordening voor groenten en fruit, wijn en de bijenteelt.

De Posei-regeling wordt gefinancierd uit het ELGF. Bij Verordening (EU) nr. 228/2013 is het maximum per begrotingsjaar vastgesteld voor: de Franse ultraperifere gebieden (278,41 miljoen EUR), de Canarische Eilanden (268,42 miljoen EUR) en de Azoren en Madeira (106,21 miljoen EUR).

De Posei-regeling is in 2013 herzien in overeenstemming met het Verdrag van Lissabon. Verordening (EU) nr. 228/2013 van het Europees Parlement en de Raad werd in 2013 vastgesteld, gevolgd door de vaststelling van Gedelegeerde Verordening (EU) nr. 179/2014 en Uitvoeringsverordening (EU) 180/2014 van de Commissie.

In 2006 heeft Verordening (EG) nr. 247/2006 van de Raad de regeling ingrijpend gewijzigd door een programmeringsaanpak in te voeren. Vervolgens hebben de betrokken lidstaten uitgebreide programma’s ter goedkeuring aan de Commissie voorgelegd.

De Posei-regeling werd in 1989 ingevoerd voor de Franse overzeese gebieden (Guadeloupe, Martinique, Frans-Guyana, Réunion en sinds 2014 Mayotte) en werd in 1991 ingevoerd voor de Canarische Eilanden, de Azoren en Madeira.

In dit verslag wordt de uitvoering van de Posei-regeling tussen 2015 en 2019 beoordeeld. Het houdt met name rekening met de ervaring van de Commissie met de uitvoering van het programma tot en met 2019 (begrotingsjaar 2020) en houdt rekening met de analyse en de conclusies van de door Ecorys tussen januari 2021 en oktober 2021 uitgevoerde synthesestudie van de jaarlijkse uitvoeringsverslagen van de Posei-programma’s en het programma voor de kleinere eilanden in de Egeïsche Zee voor de periode 2015-2019.

In dit verband zijn specifieke maatregelen voor de landbouw ten uitvoer gelegd via de Posei-regeling.

De bijzondere situatie van de ultraperifere gebieden wordt sinds 1999 erkend in de EU-Verdragen en sinds 2009 in het kader van artikel 349 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU), dat hen in staat stelt te profiteren van specifieke maatregelen in belangrijke EU-beleidsterreinen zoals landbouw, cohesie en mededinging.

SVR zijn gericht op landbouwproductiemiddelen, producten voor menselijke consumptie en voedselverwerking (62,09 miljoen EUR is gereserveerd voor 2019, ongeveer 23 % van de maximale financiële toewijzing, het hoogste aandeel van SVR/SLP in de ultraperifere gebieden).

SLP omvat een reeks maatregelen ter ondersteuning van de verschillende onderdelen van de waardeketen: steun voor i) bananen (129,1 miljoen EUR toegewezen in 2019), ii) suiker/suikerriet/rum (74,86 miljoen EUR), iii) producten voor gewasdiversificatie (14,1 miljoen EUR), iv) dierlijke productie (30,7 miljoen EUR) en v) transversale maatregelen, zoals technische bijstand, referentienetwerk enz. (2,8 miljoen EUR). 73,3 % van de ELGF-financiering voor de SLP-begroting van Posei is toegewezen aan de traditionele productie (46,4 % voor bananen en 26,9 % voor suikerriet/suiker/rum).

SVR zijn voornamelijk gericht op landbouwgrondstoffen voor de lokale diervoeder- en voedingsmiddelenindustrie. Voor 2019 is 26,9 miljoen EUR uitgetrokken, ongeveer 10 % van de maximale financiële toewijzing. Réunion is de belangrijkste begunstigde van SVR, gevolgd door Guadeloupe en Martinique.

Elk jaar dienen de lidstaten uiterlijk 30 september een jaarverslag in over de uitvoering van hun programma in het voorgaande jaar (artikel 39, lid 1, van bovengenoemde verordening).

In de Posei-regeling worden de maatregelen van zowel SVR als SLP in detail omschreven in de afzonderlijke programma’s. Daarom is elk nationaal programma zeer specifiek, overeenkomstig de prioriteiten die door de nationale autoriteiten voor hun landbouwsector zijn vastgesteld, in nauwe samenwerking met de belanghebbenden. Deze prioriteiten kunnen jaarlijks worden aangepast om aan de aangegeven behoeften te voldoen door het programma te wijzigen (artikel 40 van Verordening (EU) nr. 180/2014).

SLP-maatregelen ondersteunen de productie, verwerking en afzet van lokale landbouwproducten. Er zijn twee soorten maatregelen: ter begunstiging van de traditionele productie in het kader van historische exportsectoren (zoals bananen in Guadeloupe, Martinique en de Canarische Eilanden) en ter begunstiging van de diversificatie van de producten, in het algemeen voor lokale consumptie (groenten en fruit en dierlijke productie).

De maatregelen moeten in overeenstemming zijn met het EU-recht en in overeenstemming zijn met het gemeenschappelijk landbouwbeleid en ander EU-beleid.

Volgens de conclusie van het syntheseverslag was het Posei-programma redelijk doeltreffend in het bereiken van zijn doelstelling om de voorziening van producten die essentieel zijn voor menselijke consumptie of voor verwerking als landbouwproductiemiddel in de betrokken gebieden te garanderen.

Tabel 1 in de bijlage bevat nadere gegevens over de financiële uitvoering voor 2015-2019.

In alle ultraperifere gebieden wordt de SLP-steun meestal verleend aan de traditionele exportsectoren, die goed zijn voor 77 % van de totale toewijzingen voor SLP-maatregelen in de periode, terwijl het aandeel voor diversificatie ongeveer 23 % bedraagt. Het hoogste aandeel voor de traditionele sectoren is te vinden in Frankrijk (ongeveer 82 %), het laagste aandeel in Madeira (55-56 %). De hoge toewijzing voor deze sectoren bevestigt de prioriteit die aan het behoud ervan wordt gegeven.

De strategische keuzes van de lidstaten voor het SVR/SLP-aandeel verschillen aanzienlijk, zoals onderstreept in de bijlage in figuur 2 voor SVR en in figuur 3 voor SLP.

SLP op Madeira is opgebouwd rond drie maatregelen: i) basissteun voor landbouwers (4,3 miljoen EUR in 2019), ii) steun voor waardeketens in de landbouw- en veeteeltproductie (13,3 miljoen EUR in 2019) en iii) afzet van lokale producten (1,56 miljoen EUR in 2019). Van de totale Posei-financiering voor SLP is 54 % toegewezen aan traditionele productie (bananen en wijn). In 2019 is 1,17 miljoen EUR aan aanvullende regionale basisfinanciering toegewezen ter ondersteuning van maatregel ii) voor waardeketens in de landbouw- en veeteeltproductie.

SLP op de Azoren omvat vijf maatregelen: steun voor i) dierlijke productie (57,76 miljoen EUR in 2019), ii) lokale gewassen (11,9 miljoen EUR in 2019), iii) verwerking (0,85 miljoen EUR in 2019) en iv) technische bijstand (1,29 miljoen EUR). Van de Posei-financiering voor SLP is 81,8 % toegewezen aan de traditionele productie (melk en vlees). In het kader van SLP is 8 miljoen EUR aan extra regionale aanvullende financiering toegewezen ter ondersteuning van de dierlijke en plantaardige productie in 2019.

In het kader van SLP werd aanvullende nationale aanvullende financiering toegewezen ter ondersteuning van de dierlijke en plantaardige productie. Het bedrag per begrotingsjaar varieerde van 11 tot 17 miljoen EUR voor groenten en van 6 tot 8 miljoen EUR voor dierlijke productie.

6.2.Samenhang tussen SVR en SLP

Over het geheel genomen zijn SVR- en SLP-instrumenten via de programmawijzigingen op coherente wijze ten uitvoer gelegd, d.w.z. op een zodanige wijze dat het aantal potentieel concurrerende producten beperkt werd en dat de SVR-steun geen schade toebracht aan de lokale productie of de groei daarvan.

6.3.Instandhouding van landbouwactiviteiten

De Posei-steun heeft bijgedragen tot het behoud van de landbouwproductieactiviteiten in de ultraperifere gebieden. Ook het inkomen werd sterk ondersteund. Hoewel de programma’s vrij doeltreffend zijn geweest om de toekomst op lange termijn en de ontwikkeling van de veeteelt- en gewasdiversificatiesector veilig te stellen, zijn zij minder doeltreffend geweest in de traditionele gewassectoren, waarin de meeste subsectoren een dalende productietrends bleken te vertonen. Toch staat de belangrijke rol van Posei bij het behoud van de productie voor deze sectoren in de periode 2015-2019 buiten kijf.

Er konden grote verschillen worden waargenomen in de mate waarin het landbouwareaal en de werkgelegenheid zich ontwikkelden. De oppervlakte cultuurgrond is weliswaar toegenomen voor de Canarische Eilanden, de Azoren en Frans-Guyana, maar is stabiel gebleven op Martinique en is afgenomen in de andere Franse ultraperifere gebieden en op Madeira.

Wat de veranderingen in de werkgelegenheid in de landbouw betreft, vertonen Martinique en Madeira een aanzienlijke daling. De Azoren, Frans-Guyana en de Canarische Eilanden constateerden een positieve trend.

6.3.1.Traditionele productie

In de bananensector is het totale productievolume in die periode met ongeveer 10 % gedaald. Guadeloupe heeft zijn bananenproductie gehalveerd, maar de cijfers voor Martinique laten ook een aanzienlijke daling van 28 % zien, voornamelijk als gevolg van herhaalde klimaatrampen. Tegelijkertijd hebben de Canarische Eilanden, de grootste producent die in het kader van Posei wordt gesteund, in dezelfde periode een stijging van 5 % te zien gegeven. Evenzo lag de hoeveelheid op Madeira geteelde bananen in 2019 22 % hoger dan in 2015.

In de suikersector is de suikerrietproductie, ondanks de aanzienlijke steun van Posei, gedaald (-15 %), evenals de suikerproductie (-11 %), terwijl de rumverwerking een stijgende trend vertoonde (+15 %). Deze positieve trend leek vooral zichtbaar te zijn in Frans-Guyana.

Het areaal voor de productie van tomaten voor uitvoer is op de Canarische Eilanden sterk gedaald van 2 478 ha in 2006 tot 352 ha in 2020, ondanks pogingen tot herstructurering. De sector heeft zijn belangrijkste comparatief voordeel verloren, dat gebaseerd was op de concentratie van de uitvoer naar de Europese markten in de wintermaanden. Dit is te wijten aan de concurrentie van Marokko, het Spaanse vasteland en de Europese productie, maar ook aan de stijging van de arbeidskosten. De productietrend is duidelijk negatief.

Posei heeft bijgedragen tot het behoud van de melkproductie in de ultraperifere gebieden. Voor de belangrijkste melk- en rundvleesproducerende regio, de Azoren, bleef de melkproductie stabiel, terwijl de rundvleesproductie toenam. De voor de rundvleesproductie bestemde arealen zijn sinds 1999 meer dan verdubbeld. Ook het aantal dieren is toegenomen.

Ook op de Canarische Eilanden en Madeira is de melkproductie toegenomen. Tegelijk is de productie in de belangrijkste melkproducerende Franse regio, Réunion, in de loop van de periode gedaald en is de productie op Martinique de afgelopen jaren bijna verdwenen.

Alle ultraperifere gebieden (met uitzondering van de Azoren) voldoen nog lang niet aan de lokale behoeften op het gebied van melk en vleesconsumptie.

De wijnproductie op Madeira lijkt in de loop van de periode enigszins te zijn gedaald en de sector vertoont een potentiële daling van zijn concurrentievermogen. De productie van Madeira is tussen 2015 en 2019 met ongeveer 11 % gedaald, terwijl de productie van niet-mousserende wijn met BOB ongeveer 20 % bedroeg.

6.3.2.Diversificatieproducties

De diversificatiesectoren hebben ongeveer 23 % van de jaarlijkse SLP-toewijzing ontvangen. De sectoren die voor steun in aanmerking komen, verschillen per land maar omvatten zowel de gewas- als de dierlijke sector voor alle regio’s. Door middel van verschillende steunmaatregelen werd de hele waardeketen aangepakt, met name verwerking en marketing.

Wat de gewasdiversificatiesectoren betreft, werd in de analyse van de jaarlijkse uitvoeringsverslagen geconcludeerd dat de groente- en fruitproductie is gedaald, evenals de dekkingsgraad van de lokale consumptie. Sommige subsectoren hebben hun productie verhoogd en lijken hun concurrentievermogen te hebben vergroot: hieronder vallen tomaten voor alle Franse ultraperifere gebieden (met name Guyana), paprika’s (Guyana), meloenen (Guyana en Guadeloupe), bloemenproductie (Madeira) enz. Het productievolume van andere subsectoren is gedaald en kan zijn concurrentievermogen hebben verloren: voorbeelden hiervan zijn aardappelen op Réunion, fruit (met name sinaasappelen) op de Azoren, tot op zekere hoogte ananas en mango in Frans-Guyana, en groenten op Madeira. Het concurrentievermogen van de groente- en fruitsector op de Canarische Eilanden lijkt te zijn afgenomen, terwijl het in de wijnsector is versterkt. Ook de rumproductie op Madeira vertoont een positieve trend.

De algemene ontwikkeling van het aantal dieren in de ultraperifere gebieden is in de periode nogal negatief: het aantal grootvee-eenheden neemt over het geheel genomen af. De daling is vooral merkbaar op Martinique (-28 %). Er werd echter een positieve trend geconstateerd voor met name Réunion, alsook voor Frans-Guyana en de Azoren. Sommige lokale productie leek onder druk te staan van laaggeprijsde invoer, met name de invoer van bevroren vlees.

Ondanks alle inspanningen van de lidstaten lijkt de structurering van de sectoren in de ultraperifere gebieden te zijn verslechterd, aangezien in 2019 minder producenten lid waren van producentenorganisaties dan in 2015, zowel in de gewas- als in de veeteeltsector.

Alle ultraperifere gebieden hebben verschillende steunmaatregelen opgezet om de productie van kwaliteitsproducten te stimuleren (bijvoorbeeld BOB/BGA of producten met nationale/regionale kwaliteitslabels). Desondanks was het resultaat relatief gemengd.