Advies van het Economisch en Sociaal Comité over het "Ontwerp van een richtlijn van de Commissie tot wijziging van Richtlijn 90/388/EEG teneinde ervoor te zorgen dat telecommunicatie- en kabeltelevisienetten die eigendom van eenzelfde exploitant zijn, gescheiden juridische eenheden vormen"

(98/C 407/21)

De Commissie heeft op 4 maart 1998 besloten, overeenkomstig artikel 198 van het EG-Verdrag, het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over het voornoemde ontwerp.

De Afdeling voor vervoer en communicatie, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies goedgekeurd. Rapporteur was de heer Von Schwerin.

Het Comité heeft tijdens de 357e Zitting van 9 en 10 september 1998 (vergadering van 9 september) de heer von Schwerin tot algemeen rapporteur benoemd en het volgende advies met 85 stemmen vóór, drie tegen, bij zeven onthoudingen goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Op grond van Richtlijn 90/388/EEG van de Commissie van 28 juni 1990 betreffende de mededinging op de markt voor telecommunicatiediensten () werd de mededinging voor een aantal van deze diensten geliberaliseerd en werden de lid-staten verplicht, de nodige maatregelen voor de geleidelijke openstelling van deze diensten te nemen.

1.2. Op 18 oktober 1995 stelde de Commissie de Kabelrichtlijn 95/51/EG () vast, waarin de lid-staten werd opgedragen, kabeltelevisienetwerken voor de reeds geliberaliseerde communicatiediensten beschikbaar te stellen.

Voorts dienden zij voor te schrijven dat telecommunicatieorganisaties die kabeltelevisie-infrastructuur exploiteren een gescheiden boekhouding moeten voeren voor hun activiteiten betreffende resp. telecommunicatienetten, kabeltelevisienetten en telecommunicatiediensten.

1.3. In de Kabelrichtlijn en de Mededingingsrichtlijn 96/19/EG () werd de Commissie opgedragen, vóór de volledige liberalisering van de markt in 1998 de volgende twee onderwerpen te onderzoeken:

- "de gevolgen voor de mededinging van het aanbieden van telecommunicatie- en kabelnetwerken door een zelfde exploitant"; en

- "de beperkingen op de beschikbaarstelling van kabeltelevisiecapaciteit via telecommunicatienetten".

1.4. De Commissie heeft de uitkomsten van dit onderzoek gepubliceerd in haar mededeling van 7 maart 1998 "over de beoordeling in het licht van de mededingingsregels van het aanbieden van zowel telecommunicatie- als kabeltelevisienetten door een zelfde exploitant en de afschaffing van beperkingen op het aanbieden van kabeltelevisiecapaciteit via telecommunicatienetten" ().

2. Het Commissievoorstel

2.1. De Commissie wil dat de lid-staten ervoor zorgen dat telecommunicatieorganisaties die bijzondere of uitsluitende rechten betreffende de beschikbaarstelling van kabeltelevisienetten hebben, deze netten via een aparte juridische eenheid exploiteren.

2.2. Zij streeft er met de richtlijn met name naar, de mededinging in de lid-staten ten aanzien van de netten te verhogen. Dit geldt voor zowel telefonie als voor doorgifte van radio-uitzendingen, voor zover de eigendom van de netten in verschillende handen is.

2.3. De Commissie komt naar aanleiding van in haar opdracht verrichte studies () tot de conclusie dat de bundeling van de eigendom van telecommunicatie- en breedbandkabelnetten in één hand een negatieve impact heeft op innovatie, mededinging en de uitbouw van infrastructuur, en dus technische ontwikkeling van netwerkinfrastructuur afremt. Zij motiveert haar standpunt als volgt:

- ongelijkheid: ondernemingen met een dominante positie hebben in veel lid-staten een betere uitgangspositie dan nieuwe marktpartijen;

- het aanbieden van kabeltelevisiecapaciteit via telecommunicatienetten is aan beperkingen gebonden;

- de in Richtlijn 95/51/EG opgenomen verplichting voor de exploitant van twee met elkaar concurrerende netten om een gescheiden boekhouding te voeren, heeft niet de noodzakelijke waarborgen tegen alle vormen van mededingingsbeperkend gedrag kunnen bieden; en

- er bestaat een belangenconflict binnen de desbetreffende ondernemingen omdat iedere diepte-investering in telecommunicatie- of kabelnet in klantenverlies voor het andere net kan resulteren.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het Comité constateert dat de Commissie vastbesloten verderwerkt aan de liberalisering van de telecommunicatiesector en schaart zich achter haar doelstelling dat EU-regelgeving op dit vlak dient ter bevordering van meer groei en arbeidsplaatsen.

3.2. Het Comité is van mening dat het beleid van de Commissie, dus ook betreffende kabelnetten, dient te zijn gericht op:

- een sociale informatiemaatschappij en de verbetering van de kwaliteit van het bestaan;

- versterking van de economische en sociale samenhang binnen de hele Gemeenschap;

- bevordering van het concurrentievermogen van het bedrijfsleven en van de animo om te innoveren; alsmede

- behoud en scheppen van arbeidsplaatsen.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. Het Comité heeft de ontwerprichtlijn en bijbehorende studies () bestudeerd, maar begrijpt niet hoe de ontwikkeling van technische infrastructuur een doorslaggevende impuls krijgt door telecommunicatie- en kabeltelevisienetten juridisch van elkaar te scheiden. Het wijst erop dat, ondanks de geringe lokale mededinging in de Verenigde Staten, de telefoniegigant AT& T toestemming heeft gekregen om kabeltelevisie-exploitant TCI over te nemen. De tendens blijkt zich daar dus op een keerpunt te bevinden, en in Europa moeten we goed op de redenen daarvoor letten.

4.2. Het wijst er voorts op dat de Commissie in haar beleid is voorbijgegaan aan de onderling uiterst uiteenlopende mediarechtelijke situaties in de lid-staten.

4.3. Het is het met de Commissie eens dat het, los van de eigendomsverhoudingen, wenselijk is, vertragingen bij de invoering van nieuwe geavanceerde communicatiediensten te voorkomen, zodat de technische vooruitgang niet op kosten van de gebruiker wordt beperkt.

4.3.1. De Commissie motiveert in de consideransen van het ontwerp de gezamenlijke toepassing van de artikelen 90 en 86, onder b), van het EG-Verdrag met de opmerking dat gecombineerde eigendom tot verdere mededingingsschendende gedragingen aanleiding kan geven.

4.3.2. Het Comité vindt, gegeven de bewoordingen ervan (), de uitleg van laatstgenoemde bepaling ontoelaatbaar extensief.

4.4. Is de exploitatie van telecommunicatie- en kabeltelevisienetwerken in één hand, dan zijn de lid-staten ingevolge Richtlijn 95/51/EG (zie voetnoot 2, blz. 115) verplicht, de desbetreffende ondernemingen erop te wijzen dat zij een gescheiden boekhouding moeten voeren. Dit voorschrift wordt sinds 1996 ten uitvoer gelegd, maar de daarmee opgedane ervaringen zijn, vooral wat de specifieke sectoren betreft en ondanks verschillende studieopdrachten, nog onvoldoende in kaart gebracht.

4.5. Met het oog op de naleving van artikel 90 stelt de Commissie voor, de exploitatie van telecommunicatie- en kabelnetwerken te scheiden, waarbij de eigendom echter niet hoeft te worden gesplitst. Gegeven de toelichting is reeds aan deze voorwaarde voldaan wanneer een telecommunicatieorganisatie de exploitatie van een kabelnetwerk aan een volledige dochter overlaat. De Commissie beschouwt opsplitsing van de juridische eenheid slechts als een mogelijkheid. In de consideransen kondigt zij verdere maatregelen tegen de lid-staten aan, indien blijkens onderzoek in individuele gevallen daartoe aanleiding bestaat. Dit roept bedenkingen op. Het Comité wil de Commissie erop wijzen dat haar voornemen uitsluitend rechtsonzekerheid in de hand werkt en strijdig is met haar doelstelling, innovatie, mededinging en verbetering van infrastructuur in de telecommunicatiesector te bevorderen.

4.6. De in de toelichting aangekondigde opties voor de verderstrekkende maatregelen, zoals b.v. de verplichte verkoop van de kabelexploitatie, gaan te ver. Er wordt namelijk voorbijgegaan aan artikel 222 van het EG-Verdrag, waarin is bepaald dat de nationale regelingen van het eigendomsrecht door EG-wetgeving onverlet worden gelaten.

4.7. De Commissie heeft op 3 december 1997 het "Groenboek over de gevolgen van de convergentie van de sectoren telecommunicatie, audiovisuele diensten en informatietechnologie voor de regelgeving" uitgebracht. Daarin wordt beschreven hoe met behulp van digitale technologie bereikte technische convergentie tot marktconvergentie leidt.

De convergentiegedachte moet naar het oordeel van het Comité ook op kabelgebied worden toegepast. Door de voorgestelde juridische scheiding wordt de omvang van de betrokken ondernemingen op deelsegmenten van convergerende markten verkleind. Dit leidt mede met het oog op de internationalisering van deze markten tot een concurrentienadeel voor de betrokken Europese ondernemingen.

5. Conclusies

5.1. De Commissie merkte tijdens de discussie op dat artikel 9 van haar voorstel wellicht in de definitieve tekst zal worden gewijzigd om rekening te houden met de artikelen 86, onder b, en 90, alsook met de voorschriften van de bestaande richtlijnen. Helaas verschaft de Commissie niet meer informatie. Was dat namelijk wel gebeurd dan was de mogelijkheid aanwezig geweest dat het Comité her en der andere standpunten had ingenomen.

5.2. De doelstelling van de Commissie, om via regelgeving op EU-niveau meer groei en werkgelegenheid te genereren, verdient bijval. Het desbetreffende beleid is, zoals reeds in paragraaf 3 opgemerkt, ook op kabelgebied medebepalend voor de continuïteit en de versterking van het innovatievermogen van het Europese bedrijfsleven, alsook voor de werkgelegenheid en het toekomstige leef- en werkklimaat in Europa.

5.3. Het Comité vindt dat onderhavige richtlijn met het oog op bestaande Verdragsvoorschriften () ontoereikend is voor het verwezenlijken van deze doelstellingen. Het ontwerp laat veel vragen in verband met proportionaliteit onbeantwoord en werkt ten minste gedeeltelijke rechtsonzekerheid in de hand.

Brussel, 9 september 1998.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS

() PB L 192 van 24.7.1990, blz. 10.

() PB L 256 van 26.10.1995, blz. 49.

() PB L 74 van 22.3.1996, blz. 13.

() PB C 71 (98/C 71/04) van 7.3.1998, blz. 4.

() Arthur D. Little International, "Cable Review - Study on the competition implications in telecommunications and multimedia markets of (a) joint provision of cable and telecoms networks by a single dominant operator and (b) restriction on the use of the telecommunications networks for the provision of cable television services", 1997 en Coudert, "Study on the Scope of the Legal Instruments under EC Competition Law available to the European Commission to implement the Results of the ongoing review of certain situations in the telecommunications and cable television sectors", 1997.

() "Artikel 86: Onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt en verboden, voor zover de handel tussen de Lid-Staten daardoor ongunstig kan worden beïnvloed, is het, dat een of meer ondernemingen misbruik maken van een machtspositie op de gemeenschappelijke markt of op een wezenlijk deel daarvan. Dit misbruik kan met name bestaan uit: b)het beperken van de produktie, de afzet of de technische ontwikkeling ten nadele van de verbruikers,".

() "Artikel 2 van het EG-Verdrag: De Gemeenschap heeft tot taak, door het instellen van een gemeenschappelijke markt en een economische en monetaire unie en door de tenuitvoerlegging van het gemeenschappelijk beleid of de gemeenschappelijke activiteiten, bedoeld in de artikelen 3 en 3A, het bevorderen van een harmonische en evenwichtige ontwikkeling van de economische activiteit binnen de gehele Gemeenschap, een duurzame en niet-inflatoire groei met inachtneming van het milieu, een hoge graad van convergentie van de economische prestaties, een hoog niveau van werkgelegenheid en van sociale bescherming, een verbetering van de levensstandaard en van de kwaliteit van het bestaan, de economische en sociale samenhang en de solidariteit tussen de lid-staten."

"Artikel 117: De lid-staten (...) zijn van mening dat een dergelijke ontwikkeling zal voortvloeien, zowel uit de werking van de gemeenschappelijke markt waardoor de harmonisatie der sociale stelsels zal worden bevorderd, als uit de in dit Verdrag bepaalde procedures en het nader tot elkaar brengen van wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen."