I.Inleiding

De uitbraak van het coronavirus heeft zich ontwikkeld tot een wereldwijde pandemie, met tienduizenden doden, gemeenschappen die onder druk staan, een daling van de economische activiteit, ontwrichting van toeleveringsketens en een toenemende roep om sociale bescherming. De gevolgen zullen groot zijn. Na de uitbraak in China heeft de pandemie zich nu verspreid over Europa en de hele wereld, en ze heeft haar weerslag op de sociale stabiliteit en de veiligheid.

Het virus maakt geen onderscheid tussen mensen en kent geen grenzen. Deze historische crisis vereist daarom een snelle, grootschalige en gecoördineerde wereldwijde respons om iedereen te beschermen, levens te redden en de economische gevolgen aan te pakken. Nu is het moment voor internationale solidariteit en leiderschap, niet voor isolatie. We moeten meer in internationaal verband optreden, niet minder. We moeten transparant zijn, feiten bieden en desinformatie tegengaan. De Europese Unie (EU) neemt daarbij als ’s werelds grootste donor en als economische grootmacht al het voortouw. We hebben inmiddels een reeks concrete en snelle maatregelen genomen om onze partners te ondersteunen.

De EU doet alles wat nodig is om de coronacrisis in Europa te bestrijden. Het is ook in het belang van de EU om solidariteit te tonen met de rest van de wereld. Een sterke, wereldwijde EU-respons betekent dat we onze kernwaarden hooghouden terwijl we tegelijkertijd onze strategische belangen nastreven. Het welzijn van onze partners overal ter wereld is van belang voor alle Europeanen. We kunnen alleen volledig voor onze eigen gezondheid en veiligheid zorgen als we ook anderen steunen. Onze strijd om het virus binnen de EU te verslaan, kan alleen succesvol zijn als we het virus wereldwijd verslaan. Onze sterke partnerschappen over de hele wereld zijn daarom relevanter dan ooit bij de aanpak van deze pandemie en de gevolgen ervan. Deze geopolitieke Commissie staat klaar om het voortouw te nemen.

De EU ondersteunt internationale samenwerking en multilaterale oplossingen in deze crisis. We nemen het initiatief bij de coördinatie door de Verenigde Naties, de G20, de G7, de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) en de internationale financiële instellingen. De EU schaart zich volledig achter de inspanningen van de secretaris-generaal van de VN om een VN-brede respons te coördineren.

De respons van de EU is gebaseerd op “Team-Europa”, met bijdragen van alle EU-instellingen, gecombineerd met de middelen die worden gemobiliseerd door de EU-lidstaten en de Europese financiële instellingen, met name de Europese Investeringsbank (EIB) en de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBWO). Als we onze krachten bundelen, kan Team-Europa een kritische massa bereiken die door weinigen kan worden geëvenaard.

Overeenkomstig de aanpak die werd overeengekomen binnen de G20 en die wordt bevorderd door de VN richt de EU-respons zich op de humanitaire, sociale, economische en gezondheidsgevolgen van de crisis, zowel op de behoeften aan noodhulp op korte termijn als op de structurele gevolgen op de langere termijn, met name voor de samenleving en de economie, om het risico op destabilisatie te beperken. Zowel overheidsmaatregelen als niet-gouvernementele maatregelen worden versterkt.

De EU zal haar respons blijven aanpassen aan de veranderende situatie. Net zoals we bij de uitbraak van de pandemie materiële steun aan China hebben verleend, zullen we ons nu richten op de meest getroffen landen die steun nodig hebben op het gebied van gezondheid, bijvoorbeeld in Afrika, de nabuurschapsregio, de Westelijke Balkan, het Midden-Oosten en Noord-Afrika, delen van Azië, Latijns-Amerika en het Caribisch gebied. De nadruk ligt daarbij op de meest kwetsbare mensen, onder wie migranten, vluchtelingen, binnenlands ontheemden en hun gastgemeenschappen. Dit toont ook aan dat we problemen samen met Afrika aanpakken. Al wie gezondheidszorg en bescherming nodig heeft, moet op ons kunnen rekenen.

Naast financiële steun en andere vormen van samenwerking zal de EU al haar handels- en investeringsinstrumenten en haar vervoersysteem inzetten om de continuïteit van de goederenstroom te waarborgen en langdurige verstoring daarvan te voorkomen, met name voor kritieke medische producten en levensmiddelen.

De EU blijft goed bestuur, mensenrechten, de rechtsstaat, gendergelijkheid en non-discriminatie, waardige arbeidsomstandigheden, fundamentele waarden en humanitaire beginselen bevorderen en handhaven. De buitengewone maatregelen die nodig zijn om de pandemie te beperken, mogen niet leiden tot het terugdraaien van de fundamentele waarden en beginselen van onze open en democratische samenlevingen. In onze gezamenlijke reactie op het coronavirus moeten we beleids- en investeringsbesluiten vermijden die bestaande crises verergeren, bijvoorbeeld de noodsituaties op het gebied van klimaat en verlies van biodiversiteit.

Ten slotte zal het optreden van de EU zijn gebaseerd op feiten en transparantie, en we zullen pogingen tot desinformatie binnen en buiten de EU bestrijden. We zullen gecoördineerde communicatiecampagnes voeren over onze betrokkenheid bij en onze samenwerking met partners in tijden van crisis. De EU zal zich ook blijven inzetten voor wereldwijde onlineplatforms om de toegang tot betrouwbare gezondheidsinformatie, zoals van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), te vergemakkelijken.

Daartoe zal de EU de partnerlanden in totaal meer dan 15,6 miljard EUR financiële steun bieden.

Dit bedrag is afkomstig uit de bestaande middelen voor extern optreden. Samen met onze partners zorgen we ervoor dat de aanzienlijke EU-financiering die al aan hen was toegewezen, wordt geheroriënteerd om hen te helpen het hoofd te bieden aan de gevolgen van COVID-19, net zoals we dat binnen Europa doen. Daardoor zal het optreden van de EU snel, aangepast en operationeel zijn.

In onze wereldwijde respons op COVID-19 wordt rekening gehouden met de strategische doelstellingen die de EU zichzelf heeft gesteld op het gebied van milieu en klimaat, zoals beschreven in de Europese Green Deal en de Digitale Agenda, die onverkort blijven gelden. De lopende werkzaamheden met betrekking tot deze doelstellingen zullen de aanpak van de korte- en langetermijnproblemen in verband met de pandemie juist versterken. De huidige crisis herinnert ons eraan dat volledige uitvoering van de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling en de Overeenkomst van Parijs cruciaal blijft om de wereld beter toe te rusten voor toekomstige systeemschokken.

II.Team-Europa

Team-Europa moet één enkel actiekader bieden voor alle Europese externe responsmaatregelen ter ondersteuning van de partners bij de aanpak van de coronacrisis: een gezamenlijke strategie op basis van vier pijlers:

1.Prioriteiten van Team-Europa: onze collectieve actie zal gericht zijn op i) noodhulp in verband met de actuele gezondheidscrisis en de daaruit voortvloeiende humanitaire behoeften; ii) versterking van de gezondheids-, water- en sanitaire systemen van de partnerlanden, alsmede van hun capaciteit om onderzoek te doen naar de pandemie en van hun paraatheid; en iii) aanpak van de onmiddellijke sociale en economische gevolgen.

2.Team-Europapakketten: we zullen samen met de uitvoerende partners, zoals de EIB, de EBWO en de Europese instellingen voor ontwikkelingsfinanciering, de ontwikkelingsagentschappen en de verstrekkers van technische bijstand van de lidstaten, en de internationale financiële instellingen, werken aan een coherent financieel pakket voor elk partnerland dat onze steun nodig heeft. De EU-delegaties zullen richtsnoeren ontvangen over de uitvoering daarvan en de keuzes die daarbij moeten worden gemaakt.