COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(93) 276 dcf. 
Brussel, 16 juni 1993 
Voorstel voor een 
BESLUIT VAN DE RAAD 
BETREFFENDE, RESPECTIEVELIJK, 
HET VIERDE KADERPROGRAMMA VOOR 
COMMUNAUTAIRE ACTIES OP HET GEBIED VAN 
ONDERZOEK, TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING EN DEMONSTRATIE 
(1994-1998) 
Voorstel voor een 
BESLUIT VAN DE RAAD 
BETREFFENDE EEN KADERPROGRAMMA VOOR 
COMMUNAUTAIRE ACTIVITEITEN OP HET GEBIED VAN 
ONDERZOEK EN ONDERWIJS VOOR DE EUROPESE GEMEENSCHAP 
VOOR ATOOMENERGIE (1994-1998) 
(door de Commissie ingediend) 
i^iifti^s*. 
INHOUDSOPGAVE 
- Toelichting 2 
Bijlage : het voorstel en het subsidiariteitsbeginsel 25 
-Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende het vierde kaderprogramma van de 
Europese Economische Gemeenschap voor communautaire acties op het gebied van 
onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie ( 1994-1998) 28 
Bijlage I : Vierde kaderprogramma (1994-1998) : bedragen en 
verdeling 36 
Bijlage II : Selectiecriteria voor de communautaire acties 37 
Bijlage III : Wetenschappelijke en technologische doelstellingen 39 
Bijlage IV : Voorwaarden voor de financiële deelneming van de 
Gemeenschap 89 
-Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende een kaderprogramma voor 
communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs voor de Europese 
Gemeenschap voor Atoomenergie (1994-1998) 91 
Bijlage I : Kaderprogramma (1994-1998) : noodzakelijk geacht bedrag 96 
Bijlage II : Selectiecriteria voor de communautaire acties 97 
Bijlage III : Wetenschappelijke en technologische doelstellingen 99 
Bijlage IV : Voorwaarden voor de financiële deelneming van de Gemeenschap 101 
- Financieel memorandum 103 
-MKB-notitie 108 

KORT OVERZICHT 
VAN DE 
VOORSTELLEN BETREFFENDE HET 
VIERDE KADERPROGRAMMA VOOR 
OTO EN DEMONSTRATIE EN HET KADERPROGRAMMA 
VOOR ONDERZOEK EN ONDERWIJS 
OP HET GEBIED VAN KERNENERGIE (EGA) (1994-1998) 
Inleidins 
Dit formele voorstel is opgesteld op basis van de werkdocumenten van oktober 1992 
(COM(92)406) en april 1993 (COM(93)!5S), waarbij rekening is gehouden met 
- de conclusies van Edinburgh, 
- de ontwikkeling van de mondiale context, 
- de opmerkingen en adviezen over het eerste werkdocument en 
- de opmerkingen en adviezen over het tweede werkdocument. 
Ten einde de interinstitutionele werkzaamheden voor het vierde kaderprogramma (politiek 
akkoord) te versnellen en te zorgen voorde continuïteit van de communautaire activiteiten 
op het gebied van OTO, dient de Commissie haar voorstel in op basis van de Europese A kte 
als juridische grondslag, waarbij in voetnoten de wijzigingen worden vermeld die na de 
inwerkingtreding van het Verdrag van Maastricht van kracht worden. Ten einde de 
samenhatg van alle communautaire OTO-activiteiten te waarborgen wordt het voorstel voor 
het kaderprogramma voorEURA TOM tegelijkertijd ingediend; dit voorstel is gebaseerd op 
het EGA-Verdrag. 
Beleidsombuigingen 
- een grotere selectiviteit bij de communautaire OTO-werkzaamheden om de economische 
effecten ervan te verhogen (meer nadruk op aspecifieke technologie); 
- streven naar een betere integratie van de nationale werkzaamheden en de communautaire 
en Europese activiteiten (artikel 130 H van het EG-Verdrag); 
- zorgen voor meer synergie tussen onderzoek en opleiding; 
- vergroting van de flexibiliteit van de communautaire werkzaamheden om snel te kunnen 
reageren op nieuwe wetenschappelijke en technologische uitdagingen; 
- aanpassing van de financiële gegevens aan de behoeften en de mogelijkheden zoals die zijn 
aangegeven in hei voorstel voor de financiële vooruitzichten voor 1993-1999. 
Verhoging van de selectiviteit 
- De kaderprogramma's omvatten alle werkzaamheden op het gebied van onderzoek, 
technologische ontwikkeling en demonstratie. Het vierde kaderprogramma voor OTO 
bestaat uit vier activiteiten. De eerste activiteit (OTO- en demonstratieprogramma's) omvat 
zeven thema's, terwijl er in het derde kaderprogramma nog vijftien waren. Er zijn twee 
nieuwe thema's : onderzoek ten behoeve van een Europees vervoersbeleid en gericht 
sociaal-economisch onderzoek. Elk thema bestrijkt één of meer OTO- en 
demonstratiegebieden. 
Het EURA TOM-kaderprogramma bestaat uit twee aparte gebieden. 
- De in de voorgaande werkdocumenten opgestelde selectiecriteria zijn aangepast om 
rekening te houden met de concentratie en de integratie die absoluut noodzakelijk zijn; 
toepassing hiervan heeft ertoe geleid dat het aantal werkgebieden voor de twee 
kaderprogramma's als geheel van 54 in de oorspronkelijke opzet is teruggebracht tot 28. 
- Er is meer prioriteit gegeven aan de eerste activiteit om rekening te houden met de in 
Edinburgh uitgezette koers : meer nadruk op aspecifieke technologie die in verschillende 
sectoren kan worden toegepast. 
- Deze selectiviteit geldt ook binnen de werkgebieden ten einde de werkzaamheden te 
groeperen rond projecten waareen impuls van uitgaat, en de integratie van de nationale, 
communautaire en Europese werkzaamheden te verbeteren. 
De activiteiten 
De communautaire steun voorde OTO-werkzaamheden, die onderde eerste activiteit valt, 
zal gericht blijven op het aspecifiek en preconcurrentieel onderzoek en in verschillende 
sectoren worden gegeven. 
De werkzaamheden voor wetenschappelijke en technologische samenwerking met derde 
landen en internationale organisaties, die voor beide partijen interessant zijn, leveren een 
bijdrage tot het economische rendement van de communautaire OTO-activiteiten; zijworden 
gedeeltelijk gecentraliseerd uitgevoerd binnen de tweede activiteit en gedeeltelijk binnen de 
thema's van de eerste activiteit, wanneer daardoor de doelstellingen in de context van deze 
thema's kunnen worden verwezenlijkt. 
De werkzaamheden voor de verspreiding van kennis worden op een samenhangende en 
gecoördineerde wijze uitgevoerd, enerzijds op een centraal beheersniveau binnen de derde 
activiteit en anderzijds binnen de specifieke programma's. 
De vierde activiteit heeft als doel een geavanceerde opleiding in de speerpuntcentra in de hele 
Gemeenschap en zal dus een open karakter houden, waarbij ook de nadruk ligt op het 
partnership tussen universiteit en industrie. 
Integratie van de nationale, communautaire en Europese werkzaamheden 
Hier zal op drie niveaus aan worden gewerkt : 
- bij de evaluatie van de opties voor het beleid inzake OTO en demonstratie (er wordt een 
nieuw werkgebied voorgesteld om de werkzaamheden ter ondersteuning van de 
besluitvorming te stimuleren); 
- op politiek niveau (regelmatig overleg tussen de ministers); 
- bij de uitvoering .overleg tussen de verantwoordelijke personen voor OTO. 
Binnen de programma's moeten op basis van de opgedane ervaring en de wens om de 
onderzoekers op nationaal, communautair en Europees niveau samen te laten werken, 
adequate structuren worden opgebouwd. 
Synergie tussen onderzoek en opleiding 
Om de groei weer op gang te brengen en de economische en sociale ontwikkeling 
nieuweimpulsen te geven zijn arbeid en kapitaal alleen niet voldoende; er is nog een derde 
factor nodig, en wel de combinatie van kennis, know-how en kennisoverdracht. 
Binnen de thema's van de eerste activiteit van het vierde kaderprogramma en op horizontaal 
niveau (vierde activiteit) zal er worden gewerkt aan opleiding door onderzoek om de 
mobiliteit van de onderzoekers die op de gebieden in opkomst werkzaam zijn, op 
transnationaal niveau te stimuleren. Ditzelfde geldt voor de gebieden die onder het 
EURA TOM-kaderprogramma vallen. Deze activiteiten zullen worden aangevuld met 
onderzoek dat is gericht op de invoering van innovaties in de stelsels voor onderwijs en 
opleiding en met onderwijs- en opleidingsactiviteiten in het verlengde van de programma's 
COMETT, ERASMUS, enz. 
Flexibiliteit 
Het besluitvormingsproces is erg complex. Tussen de vaststelling van een kaderprogramma 
en de herziening daarvan na drie jaar moet de Gemeenschap snel kunnen reageren op 
veranderingen op het gebied van wetenschap en technologie. 
Hiertoe moeten op drie niveaus maatregelen worden getroffen : 
- het kaderprogramma : voorbereidende activiteiten; 
- de specifieke programma's : een beperkt bedrag voor de stimulering van technologie, 
bestemd voor spontane voorstellen van het MKB, relaties met EUREKA ; 
- het werkprogramma : aanpassing. 
Financiële middelen 
-11.625 miljoen ecu (lopende prijzen) voor het vierde kaderprogrammaen 1.475 m iljoen ecu 
voor het EURA TOM-kaderprogramma (1994-1998), zodat het totaal voor alle 
communautaire activiteiten op 13,1 miljard ecu komt; 
- Bij de verdeling over de vier activiteiten die onder het vierde kaderprogramma vallen, kom t 
de hoofdmoot voor rekening van de eerste activiteit, maar zal in vergelijking met de periode 
1990-1994 een hogere prioriteit worden gegeven aan de tweede activiteit (internationale 
samenwerking) en de derde activiteit (verspreiding); 
- ter indicatie wordt voorgesteld binnen de eerste activiteit (OTO- en 
demonstratieprogramma's) een hogere prioriteit te geven aan de behoeften van en de 
gevolgen voorde industrie binnen elk thema en daarnaast aan het onderzoek ten behoeve 
van een Europees vervoersbeleid en de biowetenschappen en de biotechnologie. 
TOELICHTING 
Inleiding 
De Gemeenschap is een ruimte zonder grenzen met een economische en maatschappelijke 
organisatie en is in Europa en in de wereld een geloofwaardige parmer. Er is een goede 
samenwerking tussen economische en sociale partners en maatschappelijke groeperingen en 
er is een duidelijk en stabiel concurrentieklimaat 
De ingrijpende politieke veranderingen op mondiaal niveau, het daarmee gepaard gaande 
inzakken van de economische activiteit en de initiatieven die recentelijk door haar partners 
zijn genomen» hebben de Gemeenschap ertoe gebracht een uitgebreid programma vast te 
stellen voor het herstel van de economische groei en de werkgelegenheid. 
Het beleid inzake onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO) en demonstratie, dat in 
het Verdrag betreffende de Europese Unie is bevestigd, zal hiertoe bijdragen door de 
ontwikkeling van kennis en know-how op middellange en lange termijn mogelijk te maken, 
waarbij een gunstig klimaat wordt geschapen voor de aanpassing van de structuur en de 
strategie van de industrie aan de nieuwe mondiale concurrentiesituatie en aan de eisen van een 
duurzame groei en een hogere kwaliteit van het bestaan in Europa. 
1. Het in deze mededeling opgenomen voorstel voor een kaderprogramma op het gebied 
van onderzoek en technologische ontwikkeling (1994-1998) ligt rechtstreeks in het 
verlengde van en vormt een logisch vervolg op een aantal ontwikkelingen op het 
gebied van wetenschaps- en technologiebeleid die zich sinds het midden van de jaren 
'80 in de Gemeenschap hebben voorgedaan. 
Om haar activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling 
beter te coördineren heeft de Gemeenschap in 1984 besloten deze in meerjaren-
kaderprogramma's onder te brengen. Dit beleidsvoornemen werd geconcretiseerd 
door de vaststelling van het eerste kaderprogramma voor onderzoek en 
technologische ontwikkeling (1984-1987), dat werd gevolgd door een tweede 
kaderprogramma ( 1987-1991 ) en het derde en huidige programma ( 1990-1994). 
In 1987 zijn in de Europese Akte, waarbij onderzoek en technologische ontwikkeling 
tot een onder de formele bevoegdheid van de Gemeenschap vallend terrein zijn 
verklaard, de regels voor het optreden van de Gemeenschap in deze sector en de 
daaraan ten grondslag liggende principes neergelegd en zijn de hoofdlijnen van de 
desbetreffende beleidsmechanismen aangegeven : vaststelling van meerjaren-
kaderprogramma's en tenuitvoerlegging daarvan door middel van specifieke 
programma's. De voorstellen voor het tweede en het derde kaderprogramma en de 
uiteindelijke vaststelling daarvan waren gebaseerd op de Europese Akte. Bij het in 
februari 1992 te Maastricht ondertekende Verdrag betreffende de Europese Unie, 
waarin bepaalde op OTO betrekking hebbende aspecten van de Europese Akte nader 
zijn uitgewerkt en geformuleerd, is eveneens een aantal soms belangrijke wijzigingen 
in de regelgeving op dit gebied aangebracht. 
In april 1992 heeft de Commissie een mededeling gepubliceerd, getiteld : "Het 
onderzoek na Maastricht : een balans, een strategie" (SEC(92)682). Op basis van een 
analyse van de toestand bij het onderzoek en in de industrie in Europa aan het begin 
van de jaren '90 en van een kritische evaluatie van het optreden van de Gemeenschap 
op dit gebied tot dusver, wordt in dit document een overzicht gegeven van de door 
de Commissie voorgestelde hoofdlijnen voor het communautaire OTO-beleid in de 
komende vijf jaar. 
Tegelijk met deze mededeling heeft de Commissie een samenvattend evaluatierapport 
over het tweede kaderprogramma (1987-1991) gepubliceerd waarvan door het 
CREST op verzoek van de Raad een analyse is gemaakt. Na van deze twee 
documenten van de Commissie kennis te hebben genomen heeft de Raad eind april 
1992 de Commissie verzocht om spoedig concrete voorstellen in te dienen. 
Tenslotte heeft de Commissie in juli 1992, om de continuïteit van de financiering van 
de communautaire OTO in de komende twee jaar te waarborgen, een voorstel 
ingediend voor de beschikbaarstelling van aanvullende financiële middelen voor het 
derde kaderprogramma ( 1990-1994), dat in maart 1993 door de Raad is goedgekeurd. 
In oktober 1992 heeft de Commissie een werkdocument over het vierde 
kaderprogramma gepubliceerd (COM(92)406), waarmee zij de discussie over de 
hoofdlijnen van dit kaderprogramma alvast op gang wilde brengen in afwachting van 
de ratificatie van het Verdrag betreffende de Europese Unie. Dit eerste werkdocument 
heeft geleid tot een brede discussie waaraan is deelgenomen door de Lid-Staten, het 
Europese Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en andere organisaties op 
communautair niveau, maar ook door onderzoekers en vertegenwoordigers van de 
industrie. De inbreng van al deze partijen is zeer constructief geweest. Uit de 
discussie is vooral naar voren gekomen dat onderzoek een belangrijke rol speelt in 
de verbetering van de kwaliteit van het bestaan en een groot aandeel heeft in de 
versterking van het concurrentievermogen van de industrie in de Gemeenschap. 
2. Wijzend op de noodzaak van continuïteit bij de communautaire activiteiten op OTO-
gebied (concentratie op onderzoek van algemene en preconcurrentiële aard dat tevens 
van multisectoriële toepassing is), heeft de Europese Raad van Edinburgh in 
december 1992 de financiële vooruitzichten voor 1993-1999 bepaald, het kader 
vastgesteld waarbinnen communautaire kredieten aan onderzoek worden toegekend 
en de Commissie verzocht haar activiteiten daaraan aan te passen : 
"De communautaire steun moet geconcentreerd blijven op algemeen, 
preconcurrentieel onderzoek en van multisectoriële toepassing zijn. EUREKA dient 
het voornaamste middel te blijven ter ondersteuning van onderzoeksactiviteiten die 
nauwer bij de markt aansluiten en de Commissie moet met voorstellen komen voor 
een betere w isselwerking tussen communautair onderzoek en EUREKA. Verbetering 
van de verspreiding van de resultaten bij het bedrijfsleven, met name bij het midden-
en kleinbedrijf, kosteneffectiviteit en coördinatie tussen de nationale programma's 
moeten de prioriteiten van het communautaire optreden zijn. Deze conclusies moeten 
tot uitdrukking gebracht worden bij de behandeling en de aanneming van het vierde 
kaderprogramma " 
Voorts heeft de Europese Raad de Commissie verzocht 
"voorstellen in te dienen ter verbetering van het beheer en de efficiency van het door 
de Gemeenschap gefinancierde onderzoek met het oog op het verbeteren 
van de economische rentabiliteit. Daartoe moeten de activiteiten strenger worden 
geselecteerd en dient ervoor te w orden gezorgd dat het optreden van de Gem eenschap 
de grootst mogelijke waarde toevoegt aan de inspanningen die in de Lid-Staten 
worden geleverd. " 
De Commissie heeft in april 1993 een tweede werkdocument gepubliceerd 
(COM(93)l 58) op basis van de opmerkingen die zij over het eerste document heeft 
ontvangen, haar evaluatie van de meest recente ontwikkelingen in de mondiale en 
Europese context en de koers die op de Europese Raad van Edinburgh is uitgezet. In 
dit document werden de hoofdlijnen van het document van oktober 1992 over de 
wijze waarop de mogelijkheden van de hele Gemeenschap zo effectief mogelijk 
kunnen worden ingezet, aangevuld en verder uitgewerkt. Het vormt de basis van deze 
mededeling. 
I DE HOOFDLIJNEN VAN HET COMMUNAUTAIR BELEID OP HET GEBIED VAN 
ONDERZOEK, TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING EN DEMONSTRATIE 
3. Ten einde te reageren op de uitdaging die het Amerikaanse en het Japanse 
OTO-beleid inhouden, en de achterstand van Europa ten aanzien van de intensiteit 
van het onderzoek (2 % van het BBP in de Gemeenschap tegen ongeveer 3 % in de 
Verenigde Staten en Japan) en de beschikbare mankracht (4,3 onderzoekers in Europa 
op elke 1.000 leden van de beroepsbevolking, tegen 7,5 in de Verenigde Staten en 
Japan) in te halen, moet het conglomeraat van communautaire activiteiten voor OTO 
en demonstratie worden omgezet in een echt beleid van de Gemeenschap op dit 
gebied. 
Het vierde kaderprogramma moet derhalve : 
- zorgen voor een strengere selectie van de communautaire activiteiten om de 
economische effecten ervan te verhogen, met name door zich te concentreren op 
algemene technologieën waarmee de Europese industrie en haar toeleveranciers 
weer het voortouw kunnen nemen in de concurrentiestrijd op wereldniveau; 
- gericht zijn op samenwerking met het oog op een betere integratie van de nationale 
en de communautaire activiteiten op OTO-gebied en meer synergie tussen de 
structuurfondsen en de onderzoeksactiviteiten die bijdragen tot de samenhang van 
de Gemeenschap; 
- leiden tot het ontstaan van een wisselwerking tussen onderzoek en opleiding; 
- passende voorwaarden scheppen om de Gemeenschap in staat te stellen snel te 
reageren op wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen; 
- over voldoende financiële middelen beschikken om deze inspanning op 
communautair niveau te handhaven zodat de doelstellingen van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie met een serieuze kans van slagen kunnen worden 
nagestreefd en aldus een zo groot mogelijke waarde kan worden toegevoegd aan 
de inspanningen die in de Lid-Staten worden geleverd. 
Een strengere selectie om de economische effecten te verhogen 
Het toepassingsgebied 
De afbakening van het toepassingsgebied van het vierde kaderprogramma is gebaseerd 
op een van de belangrijkste nieuwe bepalingen die op OTO-gebied bij het Verdrag van 
Maastricht zijn ingevoerd, namelijk dat het kaderprogramma alle communautaire 
OTO-activiteiten omvat die onder dit Verdrag vallen. Alle communautaire activiteiten 
op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling worden dus, ongeacht 
de vorm waarin zij worden uitgevoerd en het gemeenschappelijk beleidsterrein 
waaronder zij ressorteren, in het kaderprogramma ondergebracht. Deze activiteiten 
10 
omvatten : fundamenteel onderzoek, ook in de industrie, toegepast onderzoek en 
technologische ontwikkeling. Volgens het nieuwe artikel 130 F, lid 3, behoren ook 
demonstratieprojecten daartoe, ongeacht of het gaat om het aantonen van de 
technische uitvoerbaarheid of de economische levensvatbaarheid van de projecten. Al 
deze activiteiten blijven echter uitdrukkelijk beperkt tot het precommerciële stadium. 
Overeenkomstig de bepalingen van het Verdrag van Maastricht zullen in het vierde 
kaderprogramma eveneens alle activiteiten op het gebied van onderzoek, 
technologische ontwikkeling en demonstratie worden opgenomen die worden 
uitgevoerd op de belangrijkste gebieden waarvoor een gemeenschappelijk beleid 
bestaat, zoals landbouw, visserij, energie en vervoer. Tegelijk met het vierde 
kaderprogramma wordt ook een kaderprogramma voor onderzoek en onderwijs op het 
gebied van kernenergie voor de EGA ingediend ten einde de algehele samenhang van 
alle communautaire OTO-activiteiten te waarborgen. Hierin zijn de demonstratie- en 
verspreidingsactiviteiten voor de stimulering van energietechnologie opgenomen, die 
momenteel onder het THERMIE-programma vallen. In aansluiting op de benadering 
van de Commissie van de toekomst van het EGKS-Verdrag, zullen ook de steenkolen-
en staalindustrie in de Gemeenschap steeds meer ("phasing in") in hun 
onderzoekbehoeften kunnen voorzien, waaronder die betreffende sociale aspecten, via 
de OTO-activiteiten in de Gemeenschap. Wat hier wordt beoogd is niet louter een 
technische herindeling van activiteiten. Deze nieuwe bepaling heeft een bij uitstek 
politieke betekenis. Het gaat om de samenhang tussen en de onderlinge versterking 
van het onderzoekbeleid en de betrokken sectoren van het gemeenschappelijk beleid. 
Om deze samenhang te waarborgen en een optimale synergie bij de uitstippel ing en 
tenuitvoerlegging van de verschillende beleidsonderdelen mogelijk te maken, moet 
en zal een samenhangende programmering van de onderzoeksactiviteiten in hun 
totaliteit worden gerealiseerd. 
De activiteiten die voorheen buiten het kaderprogramma werden uitgevoerd, de 
zogenaamde APAS ("Activité de Préparation, d'Accompagnement et de Support") 
zullen voortaan binnen het vierde kaderprogramma plaatsvinden. 
Het duidelijkste voorbeeld is de internationale wetenschappelijke samenwerking. De 
activiteiten die tot nog toe zonder samenhangend programma op lange termijn op 
jaarbasis werden uitgevoerd, zullen nu voor meerdere jaren worden gepland. Zij 
vormen een samenhangend geheel in de vorm van de tweede activiteit. 
Hetzelfde geldt ook voor andere activiteiten die over meerdere jaren verdeeld zijn, 
zoals SPRINT, en die momenteel worden uitgevoerd op basis van verschillende 
11 
juridische grondslagen. Deze activiteiten worden tezamen gebracht in de derde 
activiteit van het kaderprogramma. 
Nog een groep activiteiten die momenteel buiten het kaderprogramma vallen zijn de 
horizontale activiteiten welke nodig zijn voor de vaststelling, de tenuitvoerlegging en 
de ondersteuning van het OTO-beleid. Het gaat hier vooral om studies, 
voorbereidende activiteiten, evaluaties en stimulerende, ondersteunende en 
coördinerende activiteiten. Deze activiteiten worden voortaan ook opgenomen in het 
kaderprogramma, maar moeten via soepele en flexibele procedures worden 
uitgevoerd, zodat de Commissie haar bevoegdheid behoudt tot het nemen van 
initiatieven en het uitvoeren van activiteiten van geringe omvang overeenkomstig 
artikel 22 van het Financieel reglement. 
De evaluatie van de programma's en het communautair beleid voor OTO zal aan 
geloofwaardigheid winnen dank zij de instelling voor en door de Commissie van een 
Comité voor de evaluatie van het onderzoek, waarvan de onafhankelijkheid en de 
continuïteit worden gewaarborgd. 
De activiteiten 
In het Verdrag van Maastricht worden de activiteiten waaruit het kaderprogramma 
bestaat, duidelijk vermeld. Deze activiteiten, vier in getal, zijn omschreven in artikel 
130 G : 
a) tenuitvoerlegging van programma's voor onderzoek, technologische ontwikkeling 
en demonstratie, waarbij de samenwerking met en tussen ondernemingen, 
onderzoekcentra en universiteiten wordt bevorderd; 
b) bevordering van de samenwerking inzake communautair onderzoek, 
communautaire technologische ontwikkeling en demonstratie met derde landen en 
internationale organisaties; 
c) verspreiding en exploitatie van de resultaten van de activiteiten inzake 
communautair onderzoek, communautaire technologische ontwikkeling en 
demonstratie; 
d) stimulering van de opleiding en de mobiliteit van de onderzoekers in de 
Gemeenschap. 
12 
Deze indeling is derhalve in het vierde kaderprogramma aangehouden. 
De OTO-gebieden die onder het EGA-Verdrag vallen, worden opgenomen in het 
kaderprogramma voor onderzoek en onderwijs op het gebied van kernenergie. 
De concentratie 
Er moet een strenge selectie komen van de activiteiten die moeten worden uitgevoerd, 
terwijl de nodige wetenschappelijke en technologische grondslagen moeten worden 
gelegd voor een duurzame en voor het milieu verantwoorde ontwikkeling van 
industrie, landbouw en diensten. Daarbij moet gebruik worden gemaakt van de 
voordelen van de geïntegreerde markt om het Europese concurrentievermogen en de 
kwaliteit van het bestaan te verbeteren. Binnen elk onderzoekthema zal er worden 
gestreefd naar enerzijds een concentratie van de financiële middelen ten behoeve van 
een beperkt aantal onderwerpen die vanwege hun specifieke toegevoegde waarde zijn 
gekozen (activiteiten voor gezamenlijke rekening), en anderzijds de coördinatie van 
de nationale, communautaire en Europese activiteiten via daarop toegesneden 
procedures. 
Uitgaande van het door de Raad gesteunde concept van het communautaire 
industriebeleid en de behoeften van de andere communautaire beleidsterreinen, 
moeten de onderzoeksactiviteiten worden geconcentreerd op preconcurrentieel 
onderzoek met betrekking tot algemene technologieën met een m ultisectorieel effect, 
waardoor het concurrentievermogen van de industrie - met name op gebieden die van 
cruciaal belang zijn - kan worden versterkt, en op thema's die van maatschappelijk 
belang zijn. Voorts moet ervoor worden gezorgd dat de verkregen resultaten snel 
worden verspreid bij het bedrijfsleven - met name bij het MKB - en in de economische 
sectoren die er gebruik van kunnen maken. De keuze van de onderzoekgebieden wordt 
ingegeven door enkele grote doelstellingen : de ontwikkeling van krachtige en veilige 
infrastructuren, met name een infrastructuur voor informatie en communicatie; 
doeltreffende, schone en veilige produktie op basis van een moderne produktie-
organisatie; milieubescherming als aspect van het industrieel concurrentievermogen; 
verbetering van de gezondheid en bevordering van de kwaliteit en de hygiëne van de 
voeding; technologische en industriële integratie van de interne markt (met name door 
een betere coördinatie tussen OTO-beleid en normalisatiebeleid); het voorzien van 
technologische en industriële veranderingen zodat beter kan worden ingespeeld op de 
behoeften van de markt; versterking van de synergie tussen de internationale 
samenwerking bij onderzoek en het buitenlands beleid van de Gemeenschap. 
13 
De concentratie van de communautaire OTO-activiteiten komt tot uiting op drie 
niveaus : 
- in de structuur van het vierde kaderprogramma : met het oog op rationalisatie 
wordt voorgesteld de eerste activiteit (programma's voor onderzoek, 
technologische ontwikkeling en demonstratie) te organiseren rond zeven grote 
thema's, waaronder twee nieuwe thema's met betrekking tot respectievelijk het 
onderzoek ten behoeve van een Europees vervoersbeleid (strategische, 
systeemtechnische en horizontale aspecten die kunnen bijdragen tot de formulering 
en uitvoering van het communautaire vervoersbeleid, gecoördineerd met de 
activiteiten van algemene aard in het kader van de andere thema's) en het gericht 
sociaal-economisch onderzoek. In bijlage I wordt een structuur voor het vierde 
kaderprogramma voorgesteld waarin tegelijk een grote continuïteit met het derde 
kaderprogramma is gehandhaafd en de nodige nieuwe elementen zijn opgenomen; 
- in de criteria voor de toepassing van de selectiviteit : ten einde communautaire 
OTO-activiteiten af te bakenen zijn in bijlage II van dit voorstel voor het vierde 
kaderprogramma criteria opgesteld ("Selectiecriteria voor de communautaire 
acties") ten einde te komen tot een sterkere concentratie van deze activiteiten en 
de coördinatie van nationale en communautaire werkzaamheden; deze criteria 
zullen ook bij de vaststelling van de specifieke programma's en de selectie van de 
projecten worden gehanteerd; 
- in de toepassing van deze criteria om de communautaire acties te concentreren 
rond een kleiner aantal gebieden van onderzoek, technologische ontwikkeling en 
demonstratie : een gedetailleerde omschrijving van de thematische inhoud van de 
activiteiten van het vierde kaderprogramma wordt in bijlage UI gegeven. 
De structuur, de criteria en de inhoud van de activiteiten voor onderzoek en onderwijs 
op het gebied van kernenergie zijn opgenomen in de bijlagen van het voorstel 
betreffende het kaderprogramma voor de EGA. 
Een betere coördinatie van de OTO-activiteiten in Europa 
8. Het subsidiariteitsbeginsel houdt in dat de Gemeenschap op het gebied van onderzoek 
slechts optreedt wanneer de beoogde doelstellingen beter op haar niveau kunnen 
worden verwezenlijkt dan op dat van de afzonderlijke Lid-Staten (zie de bijlage van 
dit voorstel over subsidiariteit). Voorts bepaalt artikel 130 H van het Verdrag 
14 
betreffende de Europese Unie dat de Gemeenschap en de Lid-Staten hun activiteiten 
coördineren ten einde de wederzijdse samenhang van het beleid van de Lid-Staten 
onderling en met het beleid van de Gemeenschap te verzekeren. Toegegeven moet 
worden dat de resultaten op dit gebied nog onvoldoende zijn Er is dan ook een 
nieuwe aanpak vereist, met voorwaarden die zijn aangepast aan ieder 
onderzoekgebied. 
De beoogde wederzijdse samenhang tussen nationaal beleid en communautair beleid 
steunt op de volgende constatering : de communautaire kredieten voor gezamenlijk 
uitgevoerde activiteiten komen overeen met minder dan 4% van alle 
overheidsuitgaven van de Lid-Staten voor niet-militair onderzoek en technologische 
ontwikkeling. 
Er wordt nu voorgesteld de volgende activiteiten op te zetten : 
- evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid, waarmee een 
gemeenschappelijke kennisbank kan worden opgebouwd ter ondersteuning van de 
discussie over de OTO-activiteiten in Europa; 
- overleg op het hoogste politieke niveau, door middel van geregelde bij eenkomsten 
van de Europese ministers voor onderzoek in overleg met de ministers die zijn 
belast met het industriebeleid en de economische ontwikkeling, die speciaal aan 
deze kwestie worden gewijd; 
- overleg op operationeel niveau tussen de functionarissen van de nationale en 
Europese onderzoekinstanties en bedrijfsfunctionarissen (producenten en 
gebruikers). 
Wat de tenuitvoerlegging van de OTO-activiteiten betreft, kan de coördinatie van 
nationale en communautaire activiteiten op drie niveaus plaatsvinden : 
- een grotere wisselwerking en meer wederzijdse verrijking tussen de activiteiten die 
op nationaal niveau worden uitgevoerd, kan tot stand worden gebracht door in de 
specifieke programma's prioriteit te verlenen aan activiteiten die op deze betere 
samenwerking zijn gericht; 
15 
op de gebieden waarop een begin is gemaakt met samenwerking op mondiaal 
niveau kan alleen een verenigd en gecoördineerd samenwerkend Europa door de 
grote partners, met name de Verenigde Staten en Japan, serieus worden genomen; 
er wordt voor gepleit om op de gebieden die zich daartoe lenen te zorgen voor een 
sterke coördinatie van de nationale en de communautaire activiteiten: 
- een creatieve integratie van de "Europese onderzoekruimte" is, met inachtneming 
van de diversiteit en de pluraliteit van de benaderingen, alleen mogelijk dank zij 
een betere aansluiting van de op Europees niveau verrichte onderzoeksactiviteiten 
bij internationale organisaties zoals de CERN, de ESA, de ESO, de EMBO, het 
EMBL, de ESW en voor EUREKA. In dit verband dient dan ook te worden 
gewezen op de versterking van de banden tussen de communautaire activiteiten en 
EUREKA. Tijdens de Europese Raad van Edinburgh is de aandacht gevestigd op 
de respectieve taken van EUREKA en het communautair onderzoek, maar is ook 
benadrukt dat de synergie tussen beide moet worden versterkt. 
10. De beoogde samenwerking kan, behalve door middel van de klassieke netwerken die 
in het kader van de communautaire activiteiten tot nog toe zijn opgezet, ook tot stand 
worden gebracht met behulp van middelen als : thematische netwerken tussen 
"speerpuntcentra", overlegnetwerken en consortia voor geïntegreerde acties (zie 
bijlage III van dit voorstel). 
Het GCO zal een eigen bijdrage leveren aan de verwezenlijking van deze nieuwe 
aanpak. 
11. Een dergelijke samenhang heeft slechts zin als de Gemeenschap streeft naar een 
harmonieuze ontwikkeling van haar wetenschappelijk en technologisch potentieel. De 
synergie tussen het OTO-beleid en het structuurbeleid moet dan ook worden versterkt. 
De door de Commissie voorgestelde wijzigingen van de verordeningen inzake de 
Structuurfondsen bieden een eerste mogelijkheid hiertoe voor de nieuwe 
programmeringsperiode van 1994 tot 1999. Doordat de beheersing van de technologie 
in de minder begunstigde gebieden en de 
kwalificaties op het gebied van wetenschap en technologie nu worden benadrukt, zijn 
er nieuwe mogelijkheden voor synergie, vooral met de derde en vierde activiteit van 
het vierde kaderprogramma. Zonder afbreuk te doen aan het kwaliteitsbeginsel bieden 
de communautaire OTO-werkzaamheden een tweede mogelijkheid. Bij de vaststelling 
van de prioriteiten voor het onderzoek binnen de eerste activiteit van het vierde 
kaderprogramma wordt rekening gehouden met de belangen en de mogelijkheden van 
16 
de Lid-Staten, ook met die van minder geavanceerde Lid-Staten. De OTO-
programma's kunnen tegen geringe kosten een doeltreffende bijdrage leveren tot de 
benutting ten behoeve van de Gemeenschap van het wetenschappelijk en 
technologisch potentieel van de minder welvarende regio's door ze op te nemen in een 
netwerk met de bestaande speerpuntcentra in de meer geavanceerde regio's. De derde 
en de vierde activiteit zullen steeds meer gevolgen hebben voor de minder 
ontwikkelde regio's en landen via specifieke maatregelen (nationale/regionale 
verbindingscentra, op traditionele industrieën gerichte netwerken voor 
kennisoverdracht, maatregelen ter voorkoming van "brain drain", Europese leerstoelen 
enz.). Deze synergie tussen de Structuurfondsen en de onderzoeksactiviteiten draagt 
bij tot een echt cohesiebeleid, doordat het potentieel van deze regio's wordt 
ontwikkeld en ze in contact komen met de Europese onderzoekwereld. Hierbij moet 
echter niet worden vergeten dat het in eerste instantie aan de Lid-Staten is om een 
totaalstrategie uit te werken, waarin wordt getracht de mogelijkheden die de 
verschillende financieringsbronnen van de Gemeenschap bieden, zo goed mogelijk te 
gebruiken. Een document van de Commissie over de synergie tussen het OTO-beleid 
en het structuurbeleid is in mei 1993 bij de Raad, het Europese Parlement en het 
Economisch en Sociaal Comité ingediend. 
Overigens moet er, gezien de bepalende rol die het MKB bij de economische 
ontwikkeling van de Gemeenschap in haar geheel speelt, worden gestreefd naar een 
betere samenhang tussen het OTO-beleid en de maatregelen ten behoeve van het 
MKB. Daartoe heeft de Raad op 14 juni 1993 een nieuw meerjarenprogramma 
vastgesteld van communautaire activiteiten die gericht zijn op de waarborging van de 
continuïteit en de consolidatie van het ondememingenbeleid, vooral voor het MKB, 
en de intensivering van de hoofdlijnen van dit beleid. In dit programma is een 
belangrijke plaats ingeruimd voor de verbetering van de toegang van het MKB tot de 
communautaire programma's. 
Wisselwerking tussen onderzoek en opleiding 
12. Om de groei weer op gang te brengen en de economische en sociale ontwikkeling een 
nieuwe impuls te geven is alleen de combinatie van arbeid en kapitaal niet voldoende. 
Er is een derde factor nodig : de koppeling van kennis en know-how met 
gebruikmaking van nieuwe technologie en vooral de informatie- en 
communicatietechnologie : de produktie van kennis door de onderzoekwereld, de 
ontwikkeling van know-how via de stelsels voor onderzoek en opleiding en de 
verspreiding van wetenschappelijke kennis door voorlichting en de media. De opbouw 
en verdere uitbreiding van onderzoeknetwerken die het hele continent omspannen, is 
17 
een van de grote successen van de communautaire activiteiten in de laatste jaren 
geweest. 
Maatregelen ter bevordering van de mobiliteit van onderzoekers en ter stimulering van 
de totstandkoming van netwerken moeten een belangrijk aspect vormen van alle 
thema's uit de eerste activiteit van het vierde kaderprogramma; tevens moeten er in het 
verlengde van het huidige programma "Menselijk kapitaal en mobiliteit" horizontale 
maatregelen komen (de vierde activiteit) om de mankracht op te bouwen, waarmee op 
de opkomst van nieuwe onderzoekgebieden of -thema's kan worden gereageerd. 
Van even groot strategisch belang is de rol van activiteiten op het gebied van 
opleiding die gericht zijn op een algemene verhoging van het niveau van 
wetenschappelijke en technische kennis. Op basis van de programma's ERASMUS en 
COMETT moet de tenuitvoerlegging van het vierde kaderprogramma worden begeleid 
door maatregelen ter bevordering van de opleiding op Europees niveau en de 
mobiliteit op dit gebied en maatregelen ter bevordering van de wetenschappelijke 
informatie en cultuur in Europa, vooral bij activiteiten voor de ontwikkeling van 
aspecifieke technologie. 
Reageren op wetenschappelijke, technologische en industriële ontwikkelingen 
13. In samenhang met de beoogde verbetering van de economische effecten van het 
communautaire onderzoek doet zich ook het probleem voor van de tijd die nodig is 
om te reageren op de ontwikkelingen op wetenschappelijk en technologisch gebied. 
Het institutioneel en besluitvormingskader van de Gemeenschap inzake OTO is log. 
Zo moet de Gemeenschap, met inachtneming van het interinstitutioneel evenwicht, de 
gelegenheid krijgen om snel in te spelen op de ontwikkelingen ter zake. Dit betekent 
dat in de eerste plaats de aard en de gedetailleerdheid van de eerste twee niveaus van 
de Gemeenschapswetgeving (kaderprogramma, specifieke programma's) en het 
uitvoeringsniveau (werkprogramma) moeten worden geëerbiedigd. Voorts kunnen 
concrete voorwaarden voor een dergelijke flexibiliteit op deze drie niveaus tot stand 
worden gebracht : 
- in het kaderprogramma : er moet een beperkte verzameling activiteiten worden 
gepland om tussen de vaststelling van een kaderprogramma en de herziening ervan 
voorbereidende activiteiten, definitiefasen voor nieuwe programma's en eventuele 
proefprojecten te kunnen uitvoeren. Ook het feit dat de stand van zaken bij de 
uitvoering van het kaderprogramma permanent en systematisch wordt gevolgd en 
18 
het beheer van het programma en de resultaten van de uitgevoerde activiteiten 
onafhankelijk worden geëvalueerd, zal ertoe bijdragen dat het optreden van de 
Gemeenschap waar nodig wordt bijgestuurd; 
- in de specifieke programma's : flexibiliteit hier betekent dat binnen ieder specifiek 
programma een beperkt bedrag moet worden uitgetrokken voor spontane 
voorstellen van bedrijven, voornamelijk van het midden- en kleinbedrijf, en 
technische centra (onderzoekinstellingen) waarop zeer snel moet Worden 
gereageerd (technologische stimulansen); 
• in de werkprogramma's : aanpassing van de werkprogramma's aan de specifieke 
programma's biedt de Lid-Staten en het Europese Parlement de mogelijkheid 
effectief invloed uit te oefenen op de reacties op wetenschappelijke en 
technologische ontwikkelingen : de eersten door middel van deelneming aan de 
programmacomités; het tweede door middel van dejaarlijkse begrotingsprocedure 
Bij de uitvoering van de communautaire activiteiten zal bijzondere aandacht 
worden besteed aan de vereenvoudiging en verbetering van het beheer ten einde 
de doorzichtigheid en het rendement te verhogen, aan een op adequate wijze 
doorgevoerde decentralisatie en aan een strikte evaluatie. 
14. Ten aanzien van de relaties tussen de communautaire activiteiten en EUREKA is 
belangrijke vooruitgang geboekt en zijn de elementen van een nauwere samenwerking 
gezamenlijk uitgewerkt door de Commissie en de Eureka-instanties, op basis van de 
volgende twee principes : meer transparantie in de door de landen toegepaste 
procedures in verband met Eureka en in het kaderprogramma, en een duidelijker 
omschrijving van de respectieve taken. De essentiële elementen zijn een 
betere verspreiding van informatie over projecten en steunmaatregelen (wetgeving, 
normalisatie, opleiding), het in aanmerking nemen binnen Eureka-projecten van de 
resultaten van communautaire projecten, meer duidelijkheid in de respectieve taken 
ten aanzien van het bedrijfsleven en met name van het MKB, het meer systematisch 
in beschouwing nemen van de preconcurrentiële fasen van Eureka-projecten in het 
kaderprogramma en gezamenlijk onderzoek van door de industrie voorgestelde 
grootschalige strategische projecten. Voor de Gemeenschap betekent dit dat er na een 
uitgebreide proeffase nieuwe mechanismen tot stand moeten worden gebracht voor 
het in beschouwing nemen van projecten afkomstig uit het Eureka-kader buiten het 
tijdschema van de uitnodigingen tot het indienen van voorstellen voor communautaire 
projecten, met inachtneming van de traditionele selectievoorschriften, in navolging 
van vroegere, per geval genomen besluiten betreffende bepaalde grote strategische 
Eureka-projecten (JESSI, HDTV, COSINE). De financiële middelen voor deze 
19 
activiteiten kunnen ter indicatie in de werkprogramma's van de communautaire 
programma's worden opgenomen. Hetzelfde geldt voor projecten die deel uitmaken 
van een onderzoeksactiviteit uit andere Europese wetenschappelijke en technologische 
samenwerkingsverbanden. De projecten kunnen door de instanties van beide 
samenwerkingsverbanden worden onderzocht (voor de Gemeenschap is dat de 
Commissie, bijgestaan door de comités waarin de Lid-Staten zijn vertegenwoordigd) 
en vergeleken met de verdiensten van projecten die zijn voorgesteld in het kader van 
uitnodigingen tot het indienen van voorstellen van de Gemeenschap. De deelneming 
van de Gemeenschap, waarbij de doelstellingen van de specifieke programma's 
moeten worden geëerbiedigd, mag enkel betrekking hebben op het preconcurrentiële 
en algemene gedeelte van de projecten, dat ter goedkeuring aan de comités moet 
worden voorgelegd. De Eureka-instanties op internationaal en nationaal niveau 
moeten de betrokken bedrijven verzoeken om bij iedere fase van de definitie en de 
tenuitvoerlegging van de Eureka-programma's en -projecten meer systematisch 
aandacht te schenken aan het verband tussen de projecten en communautaire OTO-
activiteiten. Eureka moet het belangrijkste middel blijven ter ondersteuning van de 
OTO-activiteiten die het nauwst bij de markt aansluiten, onder meer 
demonstratieprojecten en projecten ter ontwikkeling van de produktie, en zorgen voor 
een betere coördinatie tussen de OTO-activiteiten van de landen die aan Eureka 
meewerken, zonder evenwel de flexibiliteit en de "bottom-up"-benadering van het 
initiatief uit het oog te verliezen. 
II. HET ALGEHEEL WETGEVINGSKADER 
Pe vereiste besluiten 
15. Het vierde kaderprogramma is opgezet in de geest van het Verdrag van Maastricht. 
Gezien de vertraging die de ratificatie van het Verdrag betreffende de Europese Unie 
heeft opgelopen en ten einde de continuïteit die bij het communautair onderzoek 
onmisbaar is, te waarborgen dient de Commissie op dit moment het voorstel voor het 
vierde kaderprogramma op de juridische grondslag van de Europese Akte in, terwijl 
in voetnoten de formuleringenworden vermeld die bij de inwerkingtreding van het 
Verdrag betreffende de Europese Unie van kracht worden. 
Het voorstel voor het vierde kaderprogramma (1994-1998) is slechts een onderdeel 
van een besluitvormingsproces dat uit verschillende componenten bestaat. In het 
Verdrag betreffende de Europese Unie is het in de Europese Akte vastgelegde principe 
van de tweeledige wetgevingsprocedure gehandhaafd : eerst wordt het 
kaderprogramma in zijn geheel vastgesteld en vervolgens de afzonderlijke specifieke 
programma's. Vergeleken met de Europese Akte is er in dit verband echter sprake van 
een belangrijk nieuw element. De bepalingen inzake de vaststelling van de regels voor 
20 
deelneming van bedrijven, onderzoekcentra en universiteiten aan de communautaire 
programma's zijn gewijzigd. Tot dusver werden deze regels namelijk tegelijk met elk 
specifiek programma vastgesteld, maar nu moet daarover door de Raad een apart 
besluit worden genomen. Dit geldt tevens voor de bepalingen die momenteel zijn 
vastgelegd in Beschikking 92/272/EEG van de Raad van 29 april 1992 betreffende de 
verbreiding en exploitatie van de uit de specifieke programma's voor onderzoek en 
technologische ontwikkeling van de Gemeenschap voortvloeiende kennis. 
16. Het wetgevingskader waarbinnen het vierde kaderprogramma ten uitvoer zal worden 
gelegd bestaat dus uit vier verschillende onderdelen : 
a) Een besluit over het kaderprogramma zelf. Overeenkomstig de bepalingen van het 
EG-Verdrag zal dit met eenparigheid van stemmen door de Raad, samen met het 
Europese Parlement, worden genomen (artikel 189 B). 
Om te zorgen voor een algehele programmering van de communautaire OTO-
activiteiten is tegelijkertijd ook een besluit van de Raad op basis van het EGA-
Verdrag vereist. 
In vergelijking met de Europese Akte is de procedure voor de vaststelling van het 
kaderprogramma derhalve gecompliceerder geworden. 
b) Door het Verdrag van Maastricht is daarentegen de procedure voor de 
goedkeuring van de specifieke programma's vereenvoudigd. Deze laatste zullen 
met gekwalificeerde meerderheid van stemmen door de Raad worden vastgesteld, 
waarbij het Europese Parlement en het ESC advies uitbrengen. 
c) Een besluit van de Raad over de regels voor de deelneming van ondernemingen, 
onderzoekcentra en universiteiten aan het kaderprogramma, alsmede een besluit 
van de Raad over de regels voor de verspreiding van de onderzoekresultaten. Deze 
besluiten, die worden vermeld in het nieuwe artikel 130 J van het Verdrag, zullen 
worden genomen in samenwerking met het Europese Parlement (volgens de 
procedure van artikel 189 C van het nieuwe Verdrag). 
d) De besluiten inzake de invoering van andere, facultatieve instrumenten voor de 
tenuitvoerlegging van het kaderprogramma : aanvullende programma's, 
deelneming aan door andere Lid-Staten opgezette onderzoekprogramma's, 
samenwerking met internationale organisaties, gemeenschappelijke 
ondernemingen. Deze besluiten vallen respectievelijk onder de artikelen 130 K, 
L, M en N van het EG-Verdrag en worden volgens de procedure van artikel 130 
O vastgesteld. 
21 
Het tijdschema voor de besluiten 
17. Bij het tijdschema voor de besluiten spelen twee overwegingen een rol : 
- het vierde kaderprogramma dat bijna tot het jaar 2000 bepalend is voor de 
communautaire OTO-activiteiten, moet absoluut op basis van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie worden genomen en moet na de inwerkingtreding 
daarvan worden vastgesteld; 
- het besluit over het vierde kaderprogramma moet tijdig worden vastgesteld ten 
einde in de praktijk de continuïteit van de communautaire OTO-werkzaamheden 
in de industrie, bij de universiteiten en bij de andere onderzoekorganisaties te 
waarborgen. Hierbij dient te worden bedacht dat het derde kaderprogramma en de 
daarbij behorende specifieke programma's tot 31 december 1994 lopen en dat voor 
de uitvoering van het vierde kaderprogramma niet alleen besluiten over de 
specifieke programma's nodig zijn, maar ook een voorbereidende fase die moet 
worden afgerond voordat de concrete onderzoekprojecten van start kunnen gaan. 
Deze twee overwegingen leiden tot een krap tijdschema tussen november/december 
1993 (eerste lezing van het E.P. en gemeenschappelijk standpunt van de Raad) en 
februari/maart 1994 (tweede lezing van het E.P. en definitief besluit) en pleiten er dus 
sterk voor om te komen tot een consensus tussen de twee wetgevingskanalen ten einde 
te voorkomen dat het tot een derde lezing komt (bemiddelingsprocedure). 
III. DE FINANCIËLE BEPALINGEN 
Juridisch en begrotingskader 
18. Wat de juridische en begrotingsaspecten betreft, onderscheiden de voor het 
kaderprogramma (1994-1998) geldende bepalingen zich sterk van die welke voor de 
eerste drie kaderprogramma's op deze aspecten van toepassing waren. Ook op dit 
gebied bevat het Verdrag van Maastricht vergeleken met de Europese Akte namelijk 
een belangrijke noviteit. In de artikelen 1301 en 130 K van het EEG-Verdrag, zoals 
gewijzigd bij de Europese Akte, werd het begrip "noodzakelijk geacht bedrag" 
gehanteerd Voor het bepalen van de financiële middelen voor het kaderprogramma 
als geheel en voor de verschillende activiteiten die ter uitvoering daarvan worden 
ondernomen, wordt in het Verdrag van Maastricht het begrip "totaal maximumbedrag" 
geïntroduceerd. Het vierde kaderprogramma en de vier activiteiten waaruit het bestaat, 
zullen dus met inachtneming van het door de wetgevende autoriteit vastgestelde totale 
maximumbedrag worden gefinancierd. 
22 
De financiële vertaling van de prioriteiten op OTO-gebied 
19. In het kader van de conclusies die door de Europese Raad in Edinburgh zijn 
vastgesteld over de financiering van de Gemeenschap voor de periode 1993-1999, 
worden de nieuwe eruit voortvloeiende beleidsoriëntatie en prioriteiten op OTO-
gebied financieel als volgt vertaald: 
- maximum totaalbedrag voor het vierde kaderprogramma in de periode 
1994-1998 : volgens de in Edinburgh vastgestelde conclusies is voor de 
communautaire OTO-activiteiten een bedrag beschikbaar dat ligt tussen de helft 
en twee derde van de uitgaven voor de interne beleidsmaatregelen in diezelfde 
periode; voorts is gesteld dat de groei van de uitgaven voor OTO gelijke tred moet 
houden met de totale groei van de uitgaven voor de interne beleidsmaatregelen 
(categorie 3 van het voorstel voor de financiële vooruitzichten). Op basis van de 
OTO-uitgaven in 1993, de bovengenoemde overwegingen en een evaluatie van de 
financieringsbehoeften heeft de Commissie haar raming van oktober 1992 herzien 
en stelt zij voor het vierde kaderprogramma en het kaderprogramma voor 
onderzoek en onderwijs op het gebied van kernenergie (1994-1998) een bedrag 
van 13,1 miljard ecu in lopende prijzen voor. Met dit budget moet dan wel worden 
voldaan aan de behoeften aan onderzoek die in de Gemeenschap als geheel naar 
voren komen, en op die manier worden bijgedragen tot de instandhouding van het 
concurrentievermogen van haar industrie en de verhoging van de kwaliteit van het 
bestaan. Aangezien gebieden met prioriteit meer nadruk zullen krijgen, kunnen 
met dit bedrag bepaalde activiteiten aanzienlijk worden geïntensiveerd en is er 
binnen de eerste activiteit van het vierde kaderprogramma ruimte voor innovatie; 
bovendien kunnen hiermee de demonstratieprojecten op het gebied van energie 
worden uitgevoerd, die voorheen binnen het THERMIE-programma werden 
uitgevoerd en die nu in het vierde kaderprogramma zullen worden opgenomen; 
tevens zal het vierde kaderprogramma voor de kolen- en staalindustrie van de 
Gemeenschap geleidelijk steeds meer gaan voorzien ("phasing in") in de behoefte 
aan onderzoek en zal het zorgen voor de integratie van alle 
samenwerkingsactiviteiten op het gebied van wetenschap en technologie met 
derde landen; ten slotte kan de Gemeenschap hiermee reageren op externe 
(grootscheepse programma's van derde landen, vooral de VS en Japan) en interne 
(neiging tot stabilisatie van de nationale onderzoekbegrotingen) uitdagingen; 
- verdeling van dit totaalbedrag over de vier activiteiten van het vierde 
kaderprogramma en de relatieve prioriteit van de hoofdthema's die samen de 
eerste activiteit vormen : in bijlage I van het vierde kaderprogramma is het 
23 
respectieve aandeel van elk van de vier beoogde activiteiten aangegeven. De 
verdeling van de financiële middelen over deze vier activiteiten is in vergelijking 
met bijlage I van het eerste werkdocument gewijzigd om rekening te houden met 
de besluiten van de Europese Raad in Edinburgh en de daar uitgezette koers (het 
financieel kader, de prioriteit voor de eerste activiteit voor zover het gaat om 
algemene technologie en de grotere nadruk op verspreiding en exploitatie binnen 
de thema's en op gecentraliseerd niveau); gezien het gewicht van de eerste 
activiteit, worden in bijlage I van het vierde kaderprogramma ter indicatie ook 
aanvullende gegevens verstrekt waaruit de relatieve prioriteit kan worden afgeleid 
van de hoofdthema's die samen deze eerste activiteit vormen. Dit geldt bij 
voorbeeld voor het onderzoek ten behoeve van een Europees vervoersbeleid (een 
nieuw thema), aangezien voor het gemeenschappelijk vervoersbeleid specifiek 
onderzoek nodig is dat afdoende moet worden gefinancierd; daarnaast moeten de 
biowetenschappen en de biotechnologie, ten einde bij te kunnen dragen tot een 
hogere kwaliteit van het bestaan in Europa, over meer financiële middelen kunnen 
beschikken, zodat hiermee kan worden voorzien in de sterkere behoefte aan 
onderzoek op het gebied van de biotechnologie in het algemeen en op biomedisch 
en gezondheidsgebied en in de behoeften aan onderzoek ter begeleiding van de 
hervorming van het gemeenschappelijk beleid op het gebied van de landbouw, de 
bosbouw, plattelandsontwikkeling, de visserij en de aquicultuur. 
24 
BIJLAGE VAN DE TOELICHTING 
HET VOORSTEL VOOR HET VIERDE KADERPROGRAMMA EN HET 
SUBSIDIARITEITSBEGINSEL 
Het subsidiariteitsbeginsel, zoals dat is vastgelegd in artikel 3B van het EG-Verdrag, 
ingevoegd bij het Verdrag betreffende de Europese Unie, legt beperkingen op aan het 
optreden van de Gemeenschap; zij treedt slechts op indien en voor zover de doelstellingen van 
het voorgenomen optreden niet voldoende door de Lid-Staten kunnen worden verwezenlijkt 
en derhalve vanwege de omvang of de gevolgen van het voorgenomen optreden beter door 
de Gemeenschap kunnen worden verwezenlijkt. In deze context komen de volgende vragen 
aan de orde : 
a. Wat zijn de doelstellingen van het voorgenomen optreden in verband met de 
verplichtingen die de Gemeenschap heeft ? 
Dit voorstel is gericht op de verwezenlijking van de doelstellingen die bij de Europese 
Akte voor het OTO-beleid zijn vastgesteld en vervolgens bij het Verdrag betreffende 
de Europese Unie zijn bevestigd, meer in het bijzonder de verbetering van de 
concurrentiepositie van de industrie in de Gemeenschap, de verhoging van de 
kwaliteit van het bestaan en de ondersteuning van het overig communautair beleid. 
Deze doelstellingen passen binnen het perspectief van een harmonieuze en duurzame 
ontwikkeling van de Gemeenschap. 
b. Valt het voorgenomen optreden uitsluitend onder de bevoegdheid van de 
Gemeenschap of tevens gedeeltelijk onderde bevoegdheid van de Lid-Staten ? 
In de Europese Akte zijn onderzoek en technologische ontwikkeling expliciet 
aangewezen als gebied waarop de Gemeenschap samen met de Lid-Staten bevoegd 
is, zijn de voorschriften en beginselen voor het optreden van de Gemeenschap in deze 
sector als aanvulling op de activiteiten in de Lid-Staten vastgesteld en zijn de 
mechanismen voor het optreden in grote lijnen aangegeven. 
25 
c. Wat is de communautaire dimensie van het probleem (hoeveel Lid-Staten zijn er bij 
voorbeeld bij betrokken en welke oplossing is tot op heden gevolgd) ? 
De uitvoering van het kaderprogramma voor OTO is gericht op de versterking van de 
wetenschappelijke en technologische grondslag van de Gemeenschap als geheel (alle 
Lid-Staten) en vormt een vervolg op de voorgaande kaderprogramma's die sinds 1984 
zijn uitgevoerd. Het gaat hierbij echter slechts om minder dan 4% van alle 
overheidsuitgaven van de Lid-Staten voor onderzoek. 
d. Wat is, uitgaande van de mogelijkheden van de Gemeenschap en die van de Lid-
Staten, de meest efficiënte oplossing ? 
Ten einde het rendement van de communautaire OTO-activiteiten te waarborgen en 
overlapping met de op het niveau van de Lid-Staten uitgevoerde activiteiten te 
voorkomen, ligt in het kaderprogramma vooral de nadruk op aspecifieke technologie 
met multisectoriële effecten en grote wetenschappelijke projecten. 
Het rendement wordt tevens gewaarborgd door een betere coördinatie tussen de 
nationale en communautaire activiteiten overeenkomstig artikel 130 H van het 
Verdrag. 
e. Welke concrete meerwaarde levert het voorgenomen optreden van de Gemeenscha]) 
op en wat zouden de kosten zijn als dit optreden achterwege blijft ? 
In vergelijking met de nationale werkzaamheden afzonderlijk maken de integratie van 
deze werkzaamheden en de activiteiten van de Gemeenschap en de ontwikkeling van 
synergie met de activiteiten die in ruimere Europese onderzoekkaders worden 
uitgevoerd, vooral de versterking van de synergie tussen het communautair optreden 
en EUREKA, een beter gebruik van het in de Gemeenschap beschikbare 
onderzoekpotentieel mogelijk en betekenen zij een reële toegevoegde waarde voor de 
Gemeenschap in haar geheel, waarbij het niet alleen gaat om voordelen voor het 
concurrentievermogen van de industrie en de reactie op maatschappelijke behoeften, 
maar ook om de ondersteuning van het overig communautair beleid. Wanneer dit 
optreden achterwege zou blijven, zou deze synergie verloren gaan en zouden de 
werkzaamheden die door de Lid-Staten afzonderlijk worden uitgevoerd, worden 
versnipperd en elkaar gaan overlappen. 
26 
f. In welke vorm kan de Gemeenschap optreden (aanbeveling, financiële steun, 
regelgeving, wederzijdse erkenning, enz.) ? 
In bijlage IV van het voorstel voor een besluit van de Raad wordt exact aangegeven 
in welke vorm de Gemeenschap kan optreden. 
g. Is een uniforme regelgeving noodzakelijk of is een richtlijn met algemene 
doelstellingen, waarbij de uitvoering aan de Lid-Staten wordt overgelaten, 
voldoende ? 
Het kaderprogramma legt strikt genomen geen uniforme regelgeving op; het vormt 
een samenhangend kader voor de uitvoering van projecten, met de nodige financiële 
ondersteuning, door samenwerkingsverbanden uit de publieke en de particuliere sector 
(bedrijven, onderzoekcentra, universiteiten). 
27 
VOORSTEL VOOR EEN BESLUIT 
VAN DE RAAD(,) 
betreffende het vierde kaderprogramma van de Europese Economische*2* Gemeenschap voor 
communautaire acties op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en 
demonstratie (1994-1998) 
DE RAAD(,) VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische00 Gemeenschap, 
inzonderheid op artikel 130 Q, lid 1(S), 
Gezien het voorstel van de Commissie, 
Gezien het advies van het Europees Parlement^, 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité, 
Overwegende dat krachtens artikel 130 F van het Verdrag versterking van de 
wetenschappelijke en technologische bases van de industrie van de Gemeenschap en 
bevordering van de ontwikkeling van haar internationale concurrentiepositie tot de 
doelstellingen van de Gemeenschap behoren; 
NB : In de genummerde voetnoten worden de wijzigingen (toevoeging of schrapping) vermeld 
die na de inwerkingtreding van het Verdrag betreffende de Europese Unie dienen te worden 
aangebracht, de met letters aangeduide voetnoten betreffen de reeds eerder in het 
PubükatieMad van de Europese Gemeenschappen bekendgemaakte besluiten. 
e» 
(2) 
m 
(4) Vervangen door : "BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE 
RAAD". 
Dit woord schrappen. 
Vervangen door de woorden : "HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD" 
Dit woord schrappen. 
(,) Vervangen door de woorden : "artikel 130 I, lid 1". 
(«) Deze aanhaling schrappen. 
28 
Overwegende dat de Gemeenschap en de Lid-Staten hun acties op het gebied van onderzoek 
en technologische ontwikkeling dienen te coördineren ten einde op dit gebied de wederzijdse 
samenhang tussen het beleid van de Lid-Staten en dat van de Gemeenschap te waarborgen; 
Overwegende dat in artikel 130 I van het Verdrag is bepaald dat een meerjaren-
kaderprogramma dient te worden vastgesteld, waarin alle acties van de Gemeenschap op het 
gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie, hierna "O&TO" 
genoemd, zijn opgenomen; 
Overwegende dat de Raad bij Besluit 90/221 /Euratom, EEG00 een thans nog in uitvoering 
verkerend derde kaderprogramma voor de periode van 1990 tot en met 1994 heeft vastgesteld; 
dat de Raad bij Besluit 93/167/Euratom, EEG(b), voor een aanvullende financiering voor de 
laatste twee jaar van de uitvoering van het derde kaderprogramma heeft zorg gedragen; 
Overwegende dat de Commissie op 9 april 1992 een overzicht van de stand van zaken bij de 
uitvoering van het derde kaderprogramma heeft ingediend; dat zij op 22 april 1992 een 
evaluatie van alle, krachtens het tweede kaderprogramma uitgevoerde speci fieke programma's 
heeft ingediend; dat, op verzoek van de Raad, het Comité voor wetenschappelijk en technisch 
onderzoek (CREST) op 25 september 1992 een analyse van deze evaluatie heeft ingediend; 
Overwegende dat de Commissie op 18 november 1992 een document heeft ingediend over 
de toekomst van het EGKS-Verdrag en over de financiële activiteiten in het kader daarvan tot 
in het jaar 2002, waarin het Verdrag afloopt; 
Overwegende dat de Europese Raad in zijn te Edinburgh op vergadering II en 
12 december 1992 gehouden tot conclusies is gekomen, waarin wordt bevestigd dat de 
communautaire O&TO algemeen, preconcurrentieel en multisectorieel van aard dient te zijn, 
waarin tot een verbetering van de synergie tussen de communautaire en de in het kader van 
"EUREKA" uitgevoerde O&TO-activiteiten en een ruimere verspreiding van de resultaten 
daarvan ten behoeve van de kleine en middelgrote ondernemingen wordt opgeroepen en 
waarin daarnaast wordt benadrukt dat het communautair O&TO-beleid bij de coördinatie van 
de in de Lid-Staten uitgevoerde activiteiten een centrale rol vervult; 
Overwegende dat het, gezien het snelle tempo van de technologische ontwikkeling, de nieuwe 
economische uitdagingen waarvoor de Gemeenschap zich geplaatst ziet, en de toegenomen 
concurrentie in de wereld, wenselijk wordt geacht voor de periode van 1994 tot en met 1998 
00 PB nr. L 117 van 8.5.1990, blz. 28. 
^ PB nr. L 69 van 20.3.1993, blz. 43. 
29 
een nieuw kaderprogramma vast te stellen, waarmee de continuïteit van de meerjaren-acties 
van de Gemeenschap op O&TO-gebied kan worden gewaarborgd; 
Overwegende dat de versterking van de wetenschappelijke en technologische grondslag van 
de Gemeenschap evenzeer op verbetering van de kwaliteit van het bestaan als op verbetering 
van het concurrentievermogen van de industrie in de Gemeenschap moet zijn gericht'7'; 
Overwegende dat het overeenkomstig het Verdrag noodzakelijk is aan demonstratie-werk te 
verrichten, ongeacht of het hierbij om het aantonen van de technische uitvoerbaarheid of van 
de economische levensvatbaarheid van projecten gaat; 
Overwegende dat de Gemeenschap zich ertoe heeft verbonden om voor een duurzame, het 
milieu eerbiedigende ontwikkeling zorg te dragen; dat de communautaire O&TO-activiteiten 
daartoe zullen bijdragen; 
Overwegende dat de kleine en middelgrote ondernemingen een belangrijke bijdrage tot het 
innovatieproces kunnen leveren en bij de uitvoering van de O&TO-activiteiten van de 
Gemeenschap een belangrijke rol behoren te vervullen; dat derhalve aan de specifieke 
behoeften van deze ondernemingen bijzondere aandacht dient te worden geschonken, ten 
einde ten behoeve van die ondernemingen tot een betere toegang tot informatie en tot 
daadwerkelijke deelname aan de communautaire programma's aan te sporen en om de 
vaardigheden bij die ondernemingen om de resultaten daarvan te benutten, verder op te 
voeren; 
Overwegende dat bij de formulering en de uitvoering van het beleid en van de acties van de 
Gemeenschap rekening moet worden gehouden met de doelstellingen inzake de versterking 
van haar economische en sociale samenhang; dat overeenkomstig dat uitgangspunt het 
kaderprogramma tot de harmonische ontwikkeling van de Gemeenschap moet bijdragen, 
waarbij de wetenschappelijke topkwaliteit als essentieel kriterium behouden dient te blijven; 
dat derhalve het synergisme tussen de O&TO-activiteiten en de actie die de Gemeenschap met 
inschakeling van de structuurfondsen onderneemt, versterking behoeft; 
Overwegende dat, overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel, de Gemeenschap slechts moet 
optreden indien en voor zover de doelstellingen van de voorgenomen actie niet op toereikende 
wijze door de Lid-Staten kunnen worden verwezenlijkt en derhalve vanwege de omvang of 
(7) Toevoegen de woorden : "dat de onderzoekactiviteiten die vanwege het overige 
communautair beleid noodzakelijk worden geacht, dienen te worden bevorderd;" 
30 
de gevolgen daarvan beter op het niveau van de Gemeenschap kunnen worden uitgevoerd; dat 
dit het geval is bij de communautaire O&TO-activiteiten die aan de in dit Besluit aangegeven 
kriteria beantwoorden; dat naleving van deze kriteria meebrengt dat bij de keuze van de 
gebieden waarop de Gemeenschap optreedt, zeer selectief te werk wordt gegaan; 
Overwegende dat in de artikelen 130Genl30I van het Verdrag is voorzien in vier acties die 
door de Gemeenschap worden uitgevoerd; dat het bij de eerste ervan om de uitvoering van 
specifieke O&TO-programma's gaat op basis van samenwerking met en tussen 
ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten; dat deze programma's een beperkt aantal 
O&TO-gebieden die voor de Gemeenschap prioriteit hebben, dienen te bestrijken; dat deze 
eerste actie, vanwege het belang van de daaronder begrepen thema's, het hoofdbestanddeel 
van het vierde kaderprogramma vormt; 
Overwegende dat de onderzoekactiviteiten op het gebied van nucleaire veiligheid en 
beveiliging en beheerste thermonucleaire fusie onder een afzonderlijk besluit betreffende het 
kaderprogramma voor onderzoek en onderwijs op het gebied van kernenergie vallen; dat de 
wetenschappelijke en technische doelstellingen van de uit te voeren acties in dat besluit zijn 
vermeld; 
Overwegende dat het bij de tweede actie om de bevordering van de samenwerking gaat bij 
communautair O&TO met derde landen en internationale organisaties; dat de Gemeenschap 
bij deze activiteit zich niet aan haar verantwoordelijkheden in internationaal verband mag 
onttrekken; dat deze wetenschappelijke en technische samenwerking zowel met de 
geïndustrialiseerde landen waarbij met name rekening dient te worden gehouden met de 
nieuwe samenwerkingsmogelijkheden die door de Overeenkomst inzake de Europese 
Economische Ruimte worden geboden; als met de ontwikkelingslanden, de Midden- en 
Oosteuropese landen en de landen van de voormalige Sovjet-Unie verder moet worden 
ontwikkeld; dat de mate waarin de actie van de Gemeenschap en de onderzoekacties in het 
kader van de gespecialiseerde Europese organisaties elkaar aanvullen en op elkaar aansluiten, 
systematisch dient te worden opgevoerd; dat het dienstig is de COST-acties voor multilaterale 
OTO-projecten op te voeren; 
Overwegende dat het bij de derde actie om verspreiding en valorisering van de 
communautaire O&TO-resultaten gaat; dat het wenselijk is deze actie te intensiveren en te 
vernieuwen ten einde een doeltreffende valorisering van de resultaten te vergemakkelijken en 
het klimaat voor verspreiding en overneming van technologie te verbeteren; dat hiertoe de 
nodige middelen en mechanismen beschikbaar moeten komen ten einde de valorisering bij 
en de overdracht van technologie naar en van de betrokkenen, in het bijzonder de kleine en 
31 
middelgrote ondernemingen, door verbetering van hun financieel klimaat te 
vergemakkelijken; 
Overwegende dat het bij de vierde actie, om de stimulering van de opleiding en de mobiliteit 
van onderzoekers, vooral van jonge onderzoekers in de Gemeenschap gaat; dat het initiatief 
waarmee binnen het derde kaderprogramma is begonnen om het menselijk potentieel op 
O&TO-gebied uit te breiden en de mobiliteit van onderzoekers te vergroten, met name door 
daarbij te steunen op over de gehele Gemeenschap verspreide netwerken van zowel tot de 
publieke als de particuliere sector van de Lid-Staten behorende laboratoria en 
onderzoeksteams, dient te worden voortgezet; 
Overwegende dat de gecentraliseerde acties voor internationale samenwerking, verspreiding 
en valorisering van de O&TO-resultaten en voor stimulering van de opleiding en de mobiliteit 
van onderzoekers niet uitsluiten dat dit soort activiteiten niet op een, op elk van de onder de 
eerste actie vallende specifieke programma's toegesneden wijze kan worden uitgevoerd, voor 
zover de goede uitvoering van deze programma's dat vergt; 
Overwegende dat het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek het aangewezen lichaam 
is om een bijdrage tot de uitvoering van het kaderprogramma te leveren, vooral daar waar het 
een objectieve en onafhankelijke expertise kan bieden en waar het bij de tenuitvoerlegging 
van het communautair beleid het voortouw kan nemen; 
Overwegende dat het kaderprogramma via specifieke programma's dient te worden 
uitgevoerd; dat dit tevens via aanvullende programma's kan gebeuren, aan welke programma's 
slechts bepaalde Lid-Staten deelnemen, of in de vorm van deelneming door de Gemeenschap 
aan O&TO-programma's die door verscheidene Lid-Staten worden uitgevoerd dan wel in die 
van de oprichting van "Gemeenschappelijke Ondernemingen" of van andere structuren die 
voor de goede uitvoering van de communautaire O&TO-programma's nodig zijn; 
Overwegende dat enerzijds de stand van zaken bij de uitvoering van het vierde 
kaderprogramma aan de hand van de in het onderhavige besluit beschreven kriteria en 
doelstellingen permanent en systematisch dient te worden gevolgd en anderzijds het beheer 
van het programma en de resultaten van de uitgevoerde acties te gelegener tijd en vóór de 
indiening door de Commissie van het voorstel voor het vijfde kaderprogramma onafhankelijk 
dienen te worden beoordeeld; 
Overwegende dat overeenkomstig artikel 130 I, lid 1, van het Verdrag dient te worden 
overgegaan tot de vaststelling van, respectievelijk, het voor de uitvoering van het 
32 
kaderprogramma noodzakelijk geachte bedrag(8), de voorwaarden voor de financiële 
deelneming van de Gemeenschap en de respectieve aandelen van elk van de voorgenomen 
acties; 
Overwegende dat het dienstig is de algehele samenhang van de communautaire O&TO-acties 
te bewaren; dat dit kaderprogramma en het specifieke EURATOM-kaderprogramma derhalve 
gezamenlijk en voor dezelfde duur dienen te worden vastgesteld; 
Overwegende dat het Comité voor wetenschappelijk en technisch onderzoek (CREST) is 
geraadpleegd, 
(R) De woorden "noodzakelijk geacht bedrag" vervangen door de woorden "totaal 
maximumbedrag". 
33 
BESLUI 
A rtikel 1 
I Voor de periode van 1994 tot en met 1998 wordt een kaderprogramma voor acties van 
de Gemeenschap op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling, hierna 
het "vierde kaderprogramma" genoemd, vastgesteld . 
2. Het vierde kaderprogramma omvat alle in artikel 130 G van het Verdrag vermelde 
acties van de Gemeenschap. 
3. Het noodzakelijk geachte bedrag00) voor de financiële deelneming van de 
Gemeenschap in het vierde kaderprogramma als geheel beloopt 11 625 miljoen ecu; 
het aandeel van elk van de acties is in bijlage I vastgesteld. 
4. De bij de uitvoering van het vierde kaderprogramma toe te passen selectiekriteria zijn 
in bijlage II opgenomen. 
5. De aan de hand van de lid 4 bedoelde kriteria vastgestelde wetenschappelijke en 
technologische doelstellingen en de grote lijnen van de voorgenomen acties zijn in 
bijlage III opgenomen. 
A rtikel 2 
1. Het vierde kaderprogramma wordt door middel van specifieke programma's 
uitgevoerd; voor elk daarvan worden, met inachtneming van de in bijlage III 
beschreven oriëntering, de exacte doelstellingen vastgesteld, 
2. Voor zover nodig kan voor de uitvoering van het vierde kaderprogramma worden 
besloten tot aanvullende programma's waaraan slechts enkele Lid-Staten deelnemen, 
of tot deelneming door de Gemeenschap aan O&TO-programma's die door 
(10) Vervangen door het woord : "BESLUITEN". 
De woorden "noodzakelijk geacht bedrag" vervangen door de woorden "totaal 
maximumbedrag". 
34 
verscheidene Lid-Staten worden uitgevoerd, of ook tot oprichting van 
"Gemeenschappelijke Ondernemingen" Of andere structuren die voor de goede 
uitvoering van de communautaire O&TO-programma's nodig zijn. 
Artikel 3 
De nadere bepalingen voor de financiële deelneming van de Gemeenschap in het 
vierde kaderprogramma als geheel, zijn die waarin de specifieke bepalingen voor 
O&TO-kredieten van het Financieel reglement van toepassing op de algemene 
begroting van de Europese Gemeenschappen voorzien, zoals vermeld in bijlage IV 
van het onderhavige besluit. 
Artikel 4 
1. De Commissie volgt de stand van zaken bij de uitvoering van het vierde 
kaderprogramma permanent en systematisch aan de hand van de in de bijlagen II en 
in vermelde kriteria en doelstellingen. Zij beoordeelt met name of de doelstellingen, 
de prioriteiten en de financiële middelen nog steeds aan de situatie, zoals die zich 
heeft ontwikkeld, beantwoorden. Zij dient in voorkomend geval voorstellen in ten 
einde het kaderprogramma aan de hand van de resultaten van dat onderzoek aan te 
passen of aan te vullen. 
2. Alvorens haar voorstel voor een vijfde kaderprogramma in te dienen, laat de 
Commissie door onafhankelijke deskundigen een evaluatie uitvoeren van het beheer 
en van de resultaten van de communautaire werkzaamheden die in de loop van de vijf, 
aan deze evaluatie voorafgaande jaren zijn uitgevoerd. Zij dient deze evaluatie, 
vergezeld van haar opmerkingen, tegelijk met haar voorstel voor het vijfde 
kaderprogramma in, respectievelijk bij het Europees Parlement, de Raad en het 
Economisch en Sociaal Comité. 
Gedaan te Brussel, op Voor de Raad, 
De Voorzitter 
35 
BIJLAGE I 
VIERDE KADERPROGRAMMA (1994-1998) : BEDRAGEN EN VERDELING 
Eerste activiteit (programma's voor onderzoek, technologische 
ontwikkeling en demonstratie) 
Tweede activiteit (samenwerking met derde landen en 
internationale organisaties) 
Derde activiteit (verspreiding en exploitatie van de resultaten) 
Vierde activiteit (stimulering van opleiding en mobiliteit van 
onderzoekers) miljoen ecu 
(lopende 
prijzen) 
9.450 ' 
790 
600 
785 
NOODZAKELIJK GEACHT BEDRAG (ii) 
miljoen ecu 
(lopende prijzen) 
Indicatieve verdeling van de middelen over de verschillende thema's binnen de eerste 
activiteit : 
Informatie- en communicatietechnologie* 
Industrietechnologie* 
Milieu* 
Biowetenschappen en biotechnologie* 
Niet-nucleaire energie* 
Onderzoek ten behoeve van een Europees vervoersbeleid* 
Gericht sociaal-economisch onderzoek* 3.900 
1.800 
970 
1.325 
1.050' 
280 
125 
9.450 
waarvan voor het GCO : 724 miljoen ecu. N.B. : naast deze deelname van het GCO aan 
de eerste activiteit zal het Centrum tevens deelnemen aan de derde activiteit voor een 
bedrag van 70 miljoen ecu. 
36 
** Tegelijk met dit programma is een kaderprogramma vastgesteld van communautaire 
activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs voor de Europese Gemeenschap 
voor Atoomenergie (1994-1998) voor een bedrag van 1.475 miljoen ecu, waarmee het 
indicatieve bedrag voor de OTO-werkzaamheden op het gebied van energie op 2.525 
miljoen ecu en het noodzakelijk geachte bèdrag(n) voor alle communautaire OTO-
activiteiten op 13.100 miljoen ecu wordt gebracht. 
*** Zie dit Publikatieblad. blz.... 
BIJLAGE II 
SELECTIECRITERIA VOOR DE COMMUNAUTAIRE ACTIES 
Bij de keuze van de wetenschappelijke en technologische doelstellingen van het 
kaderprogramma zijn de volgende criteria gehanteerd, die tevens van toepassing zijn bij de 
vaststelling van de specifieke programma's : 
1. De communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling 
en demonstratie (OTO) moeten zich toespitsen op duidelijk gedefinieerde doelstellingen 
en zo bijdragen tot : 
de versterking van de technologische basis en de internationale concurrentiepositie 
van de communautaire industrie door deze de nodige kennis en know-how 
(vaardigheden) te verschaffen; 
de planning en uitvoering van de diverse sporen van communautair beleid; 
de bevrediging van maatschappelijke behoeften en daardoor mede de totstandkoming 
van een duurzame groei. 
Een dergelijke aanpak zal op korte, middellange of lange termijn tot economische 
resultaten leiden en moet bijdragen tot de versterking van de economische en sociale 
samenhang binnen de Gemeenschap, en daarbij toch het wetenschappelijk en technisch 
gehalte op peil houden. 
2. De communautaire OTO-activiteiten dienen in overeenstemming met het 
subsidiariteitsbeginsel te zijn. Dat betekent dat de Gemeenschap enkel dan een voorstel 
voor een actie doet, wanneer de doelstellingen van deze actie niet volledig door de Lid-
Staten kunnen worden gerealiseerd, terwijl de Gemeenschap hierin beter kan slagen 
(n) De woorden "NOODZAKELIJK GACHT BEDRAG" vervangen door "TOTAAL 
MAXIMUMBEDRAG". 
37 
3. Op basis van deze uitgangspunten kan een communautaire activiteit in de volgende 
gevallen gerechtvaardigd zijn : 
zeer grootschalige acties waarvoor de Lid-Staten niet of ternauwernood de nodige 
faciliteiten en kredieten en het vereiste personeel ("kritische massa") beschikbaar 
kunnen stellen; 
activiteiten in het kader waarvan ambitieuze projecten of grootschalige problemen 
worden aangepakt of waarvan het wetenschappelijk nut pas op lange termijn zichtbaar 
wordt; dit soort activiteiten vergt een bijzondere onderzoekinspanning op 
communautair niveau en verhoogt aldus dikwijls de totale bijdrage van de 
Gemeenschap aan de oplossing van internationale problemen; 
activiteiten waarvan de gezamenlijke uitvoering duidelijke financiële voordelen biedt, 
zelfs indien rekening wordt gehouden met de extra kosten die iedere internationale 
samenwerking onvermijdelijk meebrengt; 
activiteiten die een aanvulling vormen op nationale activiteiten, die gericht zijn op 
versterking van de wetenschappelijke en technologische basis in de Gemeenschap en 
waarvan de resultaten in Gemeenschapsverband effectiever kunnen worden benut; 
activiteiten die bijdragen tot de realisatie van een gemeenschappelijk beleid zoals de 
totstandkoming van de interne markt of van een gemeenschappelijke doelstelling zoals 
de eenmaking van de Europese wetenschappelijke en technische ruimte en, zo nodig, 
de invoering van uniforme voorschriften en normen. 
4. De communautaire OTO-activiteiten moeten ten uitvoer worden gelegd door middel van 
projecten die op hun wetenschappelijke en technische merites dienen te worden 
beoordeeld. 
Bij de selectie van projecten, die in het kader van de specifieke programma's moet 
plaatsvinden, zal voorrang worden gegeven aan projecten waarbij : 
de lopende onderzoekactiviteiten in de Lid-Staten beter kunnen worden gecoördineerd 
op het niveau van de Gemeenschap en in het kader van andere Europese en 
internationale samenwerkingsverbanden; 
de doelstellingen ten aanzien van het economisch en industrieel concurrentievermogen 
van de Gemeenschap in het algemeen op zo effectief mogelijke wijze kunnen worden 
gerealiseerd. 
38 
BIJLAGE HI 
WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISCHE DOESTELLINGEN 
De nieuwe uitgangspunten voor een werkelijk communautair beleid voor onderzoek, 
technologische ontwikkeling en demonstratie (OTO) houden in dat de communautaire 
activiteiten sterk moeten worden gebundeld ten einde de toegevoegde waarde daarvan te 
verhogen; hierbij moeten vooral het subsidiariteitsbeginsel en de in bijlage II vermelde criteria 
worden gevolgd. 
De OTO-activiteiten die onder het derde kaderprogramma (1990-1994) vallen, worden 
gecontinueerd voor zover zij aan deze criteria voldoen. 
De geselecteerde activiteiten omvatten alle communautaire werkzaamheden op het gebied van 
OTO. Zij moeten het gemeenschappelijk beleid ondersteunen en de wetenschappelijke en 
technologische grondslag leggen voor een duurzame ontwikkeling, zonder schadelijke 
gevolgen voor het milieu, ten einde het concurrentievermogen van de Europese industrie en 
de kwaliteit van het bestaan te verbeteren. 
In het bijzonder is voortbordurend op het industriebeleid van de Gemeenschap en ten einde 
te voldoen aan de toenemende behoeften van de maatschappij voor de keuze van de 
communautaire OTO-werkzaamheden een aantal doelstellingen van algemeen belang 
gespecificeerd: 
- efficiënte en betrouwbare infrastructuren opbouwen, vooral een informatie- en 
communicatie-infrastructuur; 
- efficiënt, schoon en veilig produceren op basis van een moderne prpduktie-organisatie, 
waarbij rekening wordt gehouden met de menselijke factoren; 
- milieubescherming tot een concurrentiefactor voor de industrie maken; 
- verbetering van de gezondheid en de levensmiddelenkwaliteit en -hygiëne bevorderen, 
- zorgen voor de technologische en industriële integratie van de interne markt (vooral door 
een betere coördinatie tussen het OTO-beleid en het normalisatiebeleid); 
- vooruitlopen op de technologische en industriële veranderingen zodat beter rekening kan 
worden gehouden met de behoeften van de markt en de maatschappij; 
39 
- de synergie tussen de voorgestelde activiteiten voor internationale samenwerking en het 
buitenlands beleid van de Gemeenschap versterken; 
- zorgen voor een efficiënte verspreiding van de wetenschappelijke en technologische 
vooruitgang in de gehele economische en maatschappelijke structuur, met name het MKB; 
- de economische subjecten leren omgaan met de nieuwe technologieën. 
De wetenschappelijke en technologische doelstellingen zijn gegroepeerd rond vier 
activiteiten : 
- onder de eerste activiteit vallen de programma's voor onderzoek, technologische 
ontwikkeling en demonstratie; 
- bij de tweede activiteit gaat het om de bevordering van de samenwerking op het gebied van 
OTO tussen de Gemeenschap en derde landen en internationale organisaties; 
- de derde activiteit betreft de verspreiding en exploitatie van de resultaten van 
werkzaamheden op het gebied van OTO van de Gemeenschap; 
- de vierde activiteit omvat de werkzaamheden ter stimulering van de opleiding en de 
mobiliteit van de onderzoekers in de Gemeenschap. 
De Gemeenschap moet streven naar een harmonieuze ontwikkeling van haar wetenschappelij k 
en technologisch potentieel. In het kader van een krachtiger synergie tussen het OTO-beleid 
en het structuurbeleid wordt bij de vaststelling van de prioriteiten voor onderzoek binnen de 
eerste activiteit rekening gehouden met de belangen en de mogelijkheden van alle Lid-Staten, 
ook de minder geavanceerde, zonder dat aan topkwaliteit als beginsel afbreuk wordt gedaan. 
Via specifieke maatregelen zullen de derde en vierde activiteit in toenemende mate gevolgen 
hebben voor de minder ontwikkelde regio's en landen. Het is echter in eerste instantie aan de 
Lid-Staten om een algehele coherente strategie uit te werken die is gericht op een optimaal 
gebruik van deze mogelijkheden. 
De communautaire steun voor OTO-activiteiten binnen de eerste activiteit zal gericht blijven 
op aspecifiek en precommercieel onderzoek in verschillende sectoren. Hieronder vallen tevens 
de op lange termijn gestructureerde werkzaamheden van het GCO ter ondersteuning van de 
overige diensten van de Commissie. Bovendien zullen de communautaire activiteiten op 
bepaalde grote thema's worden gericht. Op die manier moet het Europese onderzoek de meest 
doelmatige bijdrage kunnen leveren tot het oplossen van de problemen waarmee het 
bedrijfsleven en de samenleving worden geconfronteerd. 
40 
\ 
Hierbij moet een praktische aanpak worden uitgewerkt om een efficiënte interface tot stand 
te brengen tussen horizontale onderzoekprogramma's en behoeften van gebruikers in de 
industrie, wier concurrentievermogen moet worden versterkt. Met het oog hierop zal de 
Commissie de werkzaamheden die in de verschillende horizontale onderzoekprogramma's 
worden opgenomen, coördineren en daartoe te rade gaan bij de vertegenwoordigers van 
organisaties (het bedrijfsleven, overheidsinstanties, gebruikers) die haar zullen adviseren bij 
de specificatie van onderzoekthema's die de meeste beloften lijken in te houden, zodat deze 
prioriteit kunnen krijgen bij de uitvoering van de eerste activiteit in het kader van de 
werkprogramma's en de uitnodigingen tot het indienen van voorstellen. Hierbij zou het vooral 
kunnen gaan om de auto-industrie, de vliegtuigbouw en de scheepsbouw. 
EUREKA blijft het belangrijkste mechanisme voor de ondersteuning van OTO- en 
demonstratiewerkzaamheden die meer marktgericht zijn, maar de synergie tussen de 
communautaire activiteiten en EUREKA zal worden versterkt. De hiervoor uit te trekken 
financiële middelen zouden ter indicatie in de werkprogramma's van de communautaire 
programma's kunnen worden opgenomen. Bij het communautair optreden zullen een betere 
verspreiding van de resultaten bij het bedrijfsleven en in het bijzonder het midden- en 
kleinbedrijf, de rentabiliteit en de coördinatie tussen de nationale programma's prioriteit 
krijgen. 
De mogelijkheden voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie van het midden- en 
kleinbedrijf, de instellingen voor hoger onderwijs en de onderzoekcentra zullen met aandacht 
worden gevolgd en hun deelname als partner zal worden gestimuleerd. Er zal met name naar 
worden gestreefd om de communautaire programma's gemakkelijker toegankelijk te maken 
voor het midden- en kleinbedrijf door algemeen de aanpak te hanteren, waarbij snel kan 
worden gereageerd op hun spontane voorstellen (technologische stimulering). 
Binnen de verschillende thema's zal waar nodig ook het fundamenteel onderzoek bijzondere 
aandacht krijgen. 
Voor elk onderzoekgebied is vooral ook bekeken in hoeverre er mogelijkheden zijn voor 
samenwerking tussen of zelfs coördinatie van de nationale en de communautaire en Europese 
activiteiten. Naast de werkzaamheden voor gezamenlijke rekening rond een aantal 
onderzoekthema's zullen meer gecoördineerde werkzaamheden worden opgezet, zodat deze 
samenwerking rond een grotere verscheidenheid van onderwerpen kan worden bevorderd 
zonder dat daarbij afbreuk wordt gedaan aan de criteria van bijlage II. Met name is er ook naar 
41 
gestreefd dat de werkzaamheden van het GCO en de werkzaamheden voor gezamenlijke 
rekening elkaar aanvullen. 
Het overleg met de representatieve wetenschappelijke, technische en industriële organisaties 
van de Gemeenschap, vooral bij de activiteiten waaruit de opties voor het wetenschaps- en 
technologiebeleid op Europees niveau naar voren moeten komen, zal worden geïntensiveerd. 
Afgezien van het specifieke thema gericht sociaal-economisch onderzoek, dat in de eerste 
activiteit is opgenomen, zal binnen elk thema van de eerste activiteit en in het kader van de 
tweede, de derde en de vierde activiteit onderzoek op het gebied van de menswetenschappen 
en de sociale wetenschappen worden gekoppeld aan het natuurwetenschappelijk en technisch 
onderzoek, vooral om vooraf te evalueren welke sociaal-economische effecten en eventuele 
technologische risico's aan de voorgenomen werkzaamheden verbonden zijn. 
De doelstellingen van het onderzoek dat tot op heden in het kader van het EGKS-Verdrag 
werd uitgevoerd, zullen geleidelijk worden opgenomen ("phasing in") in de desbetreffende 
thema's van de eerste activiteit, zodat de betrokken partijen hun projecten kunnen indienen 
naar aanleiding van de uitnodigingen tot het indienen van voorstellen voor de specifieke 
programma's binnen het kaderprogramma, 
De werkzaamheden voor wetenschappelijke en technologische samenwerking met derde 
landen en internationale organisaties, die voor beide partijen interessant zijn, worden 
gedeeltelijk gecentraliseerd uitgevoerd (tweede activiteit) en gedeeltelijk binnen de thema's 
van de eerste activiteit, wanneer daardoor de doelstellingen in de context van deze thema's 
kunnen worden verwezenlijkt. Internationale samenwerking op het gebied van wetenschap 
en technologie levert een bijdrage tot het economisch rendement van de communautaire OTO-
activiteiten. Er moet worden gestreefd naar de nodige samenhang op dit gebied tussen het 
onderzoekbeleid van de Lid-Staten en van de Gemeenschap. Op die manier zal de 
samenwerking met derde landen en internationale organisaties een extra hefboomeffect 
hebben op de investeringen van de Gemeenschap in O&O. 
De regels voor de verspreiding van de kennis die voortkomt uit de specifieke programma's en 
de overige uitvoeringsbepalingen voor het kaderprogramma worden door de Raad vastgesteld. 
Binnen dit juridisch kader wordt er op een samenhangende en gecoördineerde wijze aan de 
verspreiding gewerkt, hetgeen inhoudt dat er enerzijds een centraal beheersniveau moet zijn 
(de derde activiteit) en anderzijds een zekere autonomie voor de specifieke programma's bij 
de organisatie van de verspreiding van gespecialiseerde kennis. In beide gevallen kan dit 
gebeuren door publikaties of met behulp van computers volgens gemeenschappelijke normen 
en protocollen. 
42 
Hierbij gaat het ook om de verspreiding van de informatie over de communautaire 
programma's en projecten ten einde de toegang tot informatie voor het midden- en kleinbedrijf 
en onderzoeklaboratoria in de publieke en privé-sector te vergemakkelijken. Met het oog 
hierop zal in het kader van de derde activiteit ook de oprichting of uitbreiding van centra die 
de verspreiding en de exploitatie van de resultaten op nationaal of regionaal niveau 
overnemen, worden gestimuleerd. 
Het is weliswaar duidelijk dat de exploitatie van de resultaten in eerste instantie onder de 
verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven en de laboratoria valt, maar in bepaalde gevallen 
is een gecoördineerd optreden van de Gemeenschap met de betrokkenen en met de bevoegde 
organisaties in de publieke of privé-sector nodig, vooral op nationaal of regionaal niveau (bij 
voorbeeld bovengenoemde centra die als tussenstation fungeren), ten einde bepaalde 
resultaten te beschermen, het verwerken van nieuwe technologieën te vergemakkelijken en 
de overdracht van innovatie te optimaliseren. Onder de derde activiteit valt ook het 
wetenschappelijk onderzoek dat door het GCO ten behoeve van het communautair beleid 
wordt uitgevoerd en dat niet onder de eerste activiteit valt. 
Binnen elk thema van de eerste activiteit wordt er gewerkt aan opleiding en mobiliteit van de 
onderzoekers om ervoor te zorgen dat de gebruikers op de gebieden die voor de Gemeenschap 
prioriteit hebben, niet alleen de OTO-resultaten krijgen die zij nodig hebben, maar ook de 
mankracht die deze kan gebruiken. Door deze activiteiten kunnen de economische effecten 
van de werkzaamheden op deze prioriteitsgebieden worden verveelvoudigd. 
Van de Europese dimensie moet echter ook gebruik worden gemaakt om op horizontaal 
niveau de mankracht op te bouwen waarmee onmiddellijk kan worden gereageerd op de 
wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen op de gebieden in opkomst. De vierde 
activiteit, met als doel een geavanceerde opleiding in de speet puntcentra in de hele 
Gemeenschap, zal dus een open karakter houden en ook de nadruk leggen op het partnership 
tussen universiteit en industrie. 
Bij de uitvoering van het door de Gemeenschap gesteunde onderzoek zal in hoofdzaak van 
twee instrumenten gebruik worden gemaakt : enerzijds een concentratie van financiële 
middelen op een beperkt aantal onderwerpen die vanwege hun specifieke toegevoegde waarde 
zijn gekozen (werkzaamheden voor gezamenlijke rekening), waarbij niet wordt uitgesloten 
dat het steunpercentage aan de hand van de aard van de projecten kan worden verlaagd, en 
anderzijds een verdere coördinatie van de nationale, communautaire en Europese 
werkzaamheden via aangepaste mechanismen. 
43 
Behalve door de klassieke netwerken die tot op heden door de communautaire activiteiten zijn 
opgebouwd, kan een dergelijke samenwerking met name ook worden gerealiseerd door 
instrumenten als : 
• thematische netwerken tussen speerpuntcentra, bestaande uit fabrikanten, gebruikers, 
universiteiten en onderzoekcentra met een zelfde technologische of industriële doelstelling. 
Deze netwerken moeten de integratie en de overdracht van kennis en technologie 
vergemakkelijken en ervoor zorgen dat meer rekening wordt gehouden met de behoeften 
van de markt. Zij moeten, met steun van de Gemeenschap als katalysator, worden opgezet 
volgens het model dat bij de uitvoering van het derde kaderprogramma al is beproefd op 
gebieden als microsystemen, linguïstiek en flexibele fabricage. Zowel de opzet als het 
beheer moeten "bottom-up" zijn. 
- overlegnetwerken* waarin de Lid-Staten een belangrijke rol moeten spelen doordat zij 
aangeven welke laboratoria of instellingen aan de desbetreffende actie deelnemen. De 
coördinatie wordt verzorgd door de Commissie. Het epidemiologisch onderzoek en de 
klinische trials in het programma voor biomedisch onderzoek zouden bij voorbeeld op deze 
manier kunnen worden uitgevoerd. 
- consortia voor geïntegreerde acties, waarvoor wordt uitgegaan van het model dat in de 
context van de eerdere kaderprogramma's voor het fusieprogramma is gekozen. De Lid-
Staten bepalen welke laboratoria of instellingen deelnemen aan de geïntegreerde actie, die 
door de Gemeenschap als één geheel financieel wordt gesteund. Grote 
onderzoekorganisaties buiten de Gemeenschap, zoals de CERN, het ESA en het EMBL, 
zullen worden uitgenodigd om hieraan deel te nemen. 
De Commissie is van mening dat ook het GCO een bijdrage tot de verwezenlijking van de/c 
nieuwe aanpak kan leveren. Het GCO doet zelf aan onderzoek en is nauw betrokken bij de 
formulering en de uitvoering van het communautair beleid en kan dan ook impulsen geven 
in de wetenschappelijke en technische sectoren waarin het deskundig is, als brandpunt 
fungeren voor netwerken met particuliere en o verhei dslaboratoria in de Lid-Staten en de kern 
vormen van Europese consortia voor onderzoek op specifieke gebieden. 
In de volgende hoofdstukken wordt, met strikte inachtneming van de richtsnoeren die in het 
Verdrag voor het kaderprogramma worden gegeven, een overzicht gegeven van de 
wetenschappelijke en technologische inhoud van de uit te voeren werkzaamheden en de 
motivering voorde opneming daarvan in het kaderprogramma 1994-1998. 
44 
EERSTE ACTIVITEIT 
Tenuitvoerlegging van programma's vooronderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie 
waarbij de samenwerking met en tussen ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten wordt 
bevorderd. 
Onder deze activiteit valt een groot deel van de communautaire werkzaamheden op het gebied van 
onderzoek en technologische ontwikkeling. Fundamenteel hierbij is de deelname van 
transnationale combinaties van organisaties, onderzoekcentra, universiteiten en ondernemingen, 
waarbij het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO) wordt betrokken op gebieden 
waarop het over specifieke deskundigheid beschikt. Bij de opzet in het vierde kaderprogramma 
zullen de hieronder genoemde hoofdlijnen worden gevolgd. 
ALGEMENE DOELSTELLINGEN : het vierde kaderprogramma heeft drie hoofddoelstellingen : 
de ondersteuning van het concurrentie-vermogen van de Europese industrie, de bijdrage van 
wetenschap en technologie tot de bevrediging van de maatschappelijke behoeften en de 
ondersteuning van hei gemeenschappelijk beleid op de verschillende beleidsterreinen. Hij het 
streven naarde verwezenlijking hiervan wordt gekozen voor een evenwichtige combinatie van 
continuïteit en innovatie. Bovendien worden in het kaderprogramma de onderzoeksactiviteiten 
ondergebracht die tot op heden verspreid over de gemeenschappelijke beleidsterreinen of buiten 
het kaderprogramma werden uitgevoerd. 
45 
1. INFORMATIE- EN COMMUNICATIETECHNOLOGIE 
De horizontale rol die de informatie- en communicatietechnologie (ICT) in alle industriële en 
maatschappelijke activiteiten speelt, heeft zich ontwikkeld tot een cruciale factor voor het OTO-
beleid. De vervaging van de grenzen tussen de ICT en ander sectoren van de industrie, tussen de 
leveranciers en de gebruikers, en tussen de professionele markt en de consumentenmarkt houdt 
gelijke tred met de gestaag groeiende betekenis van de ICT als fundament voor de gehele 
dienstensector en produktindustrie. Geleidelijk ontstaat er een nieuwe "digitale industrie". In de 
maatschappelijke dimensie, op de gebieden bestuur, gezondheid, onderwijs, vervoer, milieu en 
recreatie, wordt de afhankelijkheid van de ICT, zowel op het werk als thuis, steeds groter. Wat de 
ICT-industrie zelf betreft, vergt het tempo van de technische vooruitgang steeds grotere 
inspanningen van de leveranciers om hun concurrentiepositie niet te verliezen. Maar de kosten van 
OTO gaan zelfs de draagkracht van de grootste bedrijven te boven. Oorzaak van deze 
veranderingen is het ontstaan van een nieuwe informatie- en communicatie-infrastructuur, waarin 
informatie-inhoud, informatieopslag, rekencapaciteit, communicatie, diensten en toepassingen 
worden geïntegreerd. 
De brede, tweeledige doelstelling van het OTO-beleid van de Gemeenschap op ICT-gebied van 
de jaren negentig is de verbetering van de concurrentiepositie van de industrie over de gehele linie 
in een gunstig, door de interne markt geschapen klimaat en de bevrediging van de 
maatschappelijke behoeften ten aanzien van de kwaliteit van het bestaan. Met het oog hierop en 
in het verlengde van het technologiegeoriënteerde beleid van de jaren tachtig, dat bij een groeiende 
ICT-industrie pastte, zal meer nadruk worden gelegd op een gebruiker- en marktgericht beleid, 
afgestemd op de ontwikkeling van de nieuwe infrastructuur. Tegelijkertijd zal worden 
voortgebouwd op de resultaten van het tweede en het derde kaderprogramma. Hieronder vallende 
programma's zoals ESPRIT (informatietechnologie), RACE (communicatie), en DRIVE, AIM en 
DELTA en andere telematicatoepassingen, hebben een solide wetenschappelijke en conceptuele 
basis gelegd voor de integratie van informatie- en communicatietechnologie in de samenleving en 
voor de aanleg van de nieuwe infrastructuur. Bij de activiteiten, die net als voorheen een 
precommmercieel karakter zullen hebben, zal denadruk komen te liggen op demonstratie, validatie 
en integratie van technologieën, specificaties en normen. Ter aanvulling zal geavanceerd lange-
ter mijnonderzoek worden verricht, met name interdisciplinair onderzoek naar kwesties die relevant 
zijn voor diverse industrietakken. 
Door het zwaartepunt bij OTO te verschuiven naar aspecifieke technologieën en toepassingen die 
essentieel zijn voor de in wezen paneuropese informatie-infrastructuur en tegelijkertijd nationale 
initiatieven zorgvuldig te coördineren, wordt het subsidiariteitsbeginsel gerespecteerd. Voorts 
46 
zorgen de groei en verbreding van de infrastructuur voor een versterking van de economische en 
sociale samenhang doordat gegevens, diensten en geavanceerde communicatiemogelijkheden 
toegankelijk worden voor bedrijven en burgers in afgelegen gebieden. Het MKB krijgt de 
gelegenheid zijn concurrentievermogen ten volle te ontwikkelen. De aan de infrastructuur gestelde 
eisen kunnen dienen als maatstaf voor de beoordeling van de O&O-prioriteiten, hetgeen een 
efficient gebruik van de middelen mogelijk maakt. 
De infrastructuur kan in vier hoofdgebieden worden ingedeeld: toepassingen, geïntegreerde 
systemen, communicatie en de onderliggende informatietechnologie. De aspecifieke informatie-
en communicatietechnologie omvat die technologieën die het hart van de infrastructuur vormen, 
zoals componenten, computers, software, databanken, datapaden en beeldschermen, en die tevens 
essentieel zijn voor hoge-definitie-televisie. Zij leveren de bouwstenen voor de complexe 
geïntegreerde systemen waarin technologieën zoals taaitechniek, krachtige computersystemen en 
multimedia-interfaces worden gecombineerd. Op hun beurt vormen deze de basis voor de realisatie 
van toepassingen op gebieden zoals gezondheidzorg, vervoer, open onderwijs, statistiek, 
bibliotheken en bedrijfsorganisatie. 
Vanzelfsprekend bestaan er nauwe banden tussen de OTO-activiteiten op de verschillende 
gebieden. Dit weerspiegelt de toenemende integratie binnen de ICT. Voorts zijn er door de brede 
toepasbaarheid van de ICT ook enge relaties met legio andere thema's van het kaderprogramma. 
Op alle vier gebieden staat een reeks instrumenten ter beschikking ter verhoging van de 
flexibiliteit. Behalve van de traditionele acties voor gezamenlijke rekening en gecoördineerde 
acties zal bij het OTO op bepaalde gebieden ook gebruik worden gemaakt van thematische 
projectreeksen. Deze worden begeleid en ondersteund door netwerken van speerpuntcentra, 
deelname van leveranciers en gebruikers, coördinatie met, nationale initiatieven, internationale 
samenwerking, verspreiding van resultaten en scholingsactiviteiten ter aanvulling van en 
coördinatie met soortgelijke meer gecentraliseerde activiteiten. Bovendien zal de deelname van 
het MKB worden bevorderd door leverancier/afnemer-teams en vereenvoudigde procedures voor 
kleine projecten. 
Om het nut van de OTO-resultaten voor industrie en samenleving te verhogen zullen de OTO-
activiteiten worden geïntegreerd in een samenhangend geheel van werkzaamheden in het kader 
van het industriebeleid. Daarom zal systematisch de behoefte aan begeleidingsmaatregelen worden 
onderzocht, in het bijzonder door een voortdurende analyse van de ontwikkelingen op de markt, 
in de industrie en op technologisch gebied. 
47 
Aan de hand hiervan moet worden bepaald in welke richting toekomstige acties moeten gaan, 
waardoor in een later stadium geschikte industriële beleidsmaatregelen kunnen worden getroffen. 
A. Telematicatechnologie voor toepassingen van algemeen belang 
Dit terrein omvat OTO-activiteiten op het gebied van toepassingen van de informatie- en 
communicatietechnologie waarmee enerzijds kan worden voldaan aan de door het huidige beleid 
van de Gemeenschap gestelde eisen en de fundamentele behoeften van de moderne samenleving 
in sectoren zoals gezondheidszorg, vervoer en scholing, en waarmee anderzijds de Europese 
industrie in staat wordt gesteld in te spelen op de nieuwe markten die ten gevolge van het 
onderzoek ontstaan. De algemene doelstellingen zijn de verbetering van de effectiviteit van 
telematicatoepassingen en de waarborging van de interoperabiliteit van systemen en 
telematicanetwerken door middel van normvoorbereidende onderzoek- en 
ontwikkelingsactiviteiten en proefprojecten voor technische validatie. Hierbij zal worden 
voortgebouwd op de ervaring die in het derde kaderprogramma is opgedaan, maar het accent zal 
worden verlegd van datatelematica naar beeldtelematica. De activiteiten zullen zich op zes 
onderwerpen toespitsen en zullen terdege worden gecoördineerd met andere relevante activiteiten 
van de Gemeenschap. 
Ontwikkeling en verbetering van transeuropese telematicatoepassingen. Om efficiënter te kunnen 
werken heeft het Europese onderzoek vandaag de dag behoefte aan transeuropese netwerken en 
diensten. Bovendien stelt de interne markt een aantal zware eisen aan onderlinge dienstverlening 
en informatie-uitwisseling tussen overheden. De behoefte aan verbeterde telematicadiensten zal 
worden voldaan door OTO-activiteiten die gericht zijn op de ontwikkeling en validatie van 
rendabele oplossingen op basis van de in continue ontwikkeling verkerende pool van nieuwe 
technologieën en de verbetering van Europese telecommunicatienetwerken. In het bijzonder zullen 
de werkzaamheden worden geconcentreerd op toepassingen waarbij gedistribueerde informatie-
uitwisselingsen videoconferentiediensten worden geïntegreerd. De resultaten van het OTO-werk 
op dit eerste gebied, dat zich tot transeuropese toepassingen beperkt, zullen ter beschikking van 
de overige telematicatoepassingsgebieden worden gesteld. 
Het onderwerp toepassingen ten behoeve van de gezondheidszorg is gericht op het stimuleren van 
telematicatechnologie voor een uniform niveau van gezondheidzorg, onafhankelijk van dé plaats. 
De nadruk zal hierbij worden gelegd op toegankelijkheid, uitwisseling en beheer van gegevens, 
telegezondheidszorg, alsmede op veiligheids- en privacyvraagstukken. De toepassingen ten 
behoeve van gehandicapten en bejaarden betreffen de ontwikkeling en validatie van systemen en 
diensten waarmee de gevolgen van handicaps, ouderdom en sociale marginalisering kunnen 
worden opgevangen. 
48 
De werkzaamheden op het gebied van flexibel en afstandsonderwijs en -scholing en informatie-
uitwisseling tussen bibliotheken zullen een stimulans zijn voor efficiënte opleidings- en 
scholingsmogelijkheden die ruim beschikbaar zijn en afgestemd zijn op de behoeften van het 
individu, de industrie en de onderzoekers. De werkzaamheden omvatten de ontwikkeling van 
technologie en systemen ten behoeve van het ontwerpen en verspreiden van leermiddelen en -
diensten en de integratie ervan in experimentele netwerken. Ook zal technologie worden 
ontwikkeld waarmee de algemene wetenschappelijke en technologische basis wordt gelegd ten 
behoeve van de Europese bibliothecarische middelen en de opname van bibliotheken in een 
netwerkinfrastuctuur. 
De activiteiten op het vlak van OTO ten behoeve van vervoerstelematicadiensten omvatten de 
ontwikkeling en validatie van gemeenschappelijke functiespecificaties, praktijken en richtsnoeren 
voor telematicasystemen en -diensten die ontwikkeld en geïntegreerd worden voor alle wijzen van 
vervoer, ook gecombineerd vervoer. Bijzondere aandacht zal worden geschonken aan 
verkeersregelsystemen voor de spoorwegen, de scheepvaart, en het wegverkeer, met inbegrip van 
intra- en interstedelijk vervoer en gecombineerd vervoer, alsmede aan de realisatie van een 
gezamenlijk Europees luchtverkeersleidingssysteem. In het kader van toepassingen voor stads- en 
plattelandsgebieden zal validatie plaatsvinden van oplossingen zoals telewerken en telediensten, 
waardoor werk en diensten naar de burger toe worden gebracht en nodeloze verplaatsingen van 
personen worden verminderd. Bovendien zal hierdoor de uittocht van bedrijven en burgers uit 
plattelandsgebieden worden bestreden en de dagelijkse leefomstandigheden worden Verbeterd. De 
aandacht zal speciaal uitgaan naar de gebruiksvriendelijkheid van deze telematicadiensten voor 
de burgers en het midden- en kleinbedrijf. 
Ten slotte zullen verkennende activiteiten plaatsvinden om een inventarisatie te maken van de 
mogelijkheden van telematicaoplossingen op nieuwe gebieden zoals milieu (opsporing, bewaking 
en beheersing van verontreining, voorspelling van grote natuurrampen, beperking van 
milieurisico's en opsporing van gevaarlijke stoffen), alsmede van andere zinvolle 
telematicadiensten die in het vierde kaderprogramma zouden kunnen ontwikkeld. 
B. Technologieën voor geïntegreerde informatie- en communicatiesystemen 
De groeiende convergentie van informatieverwerking en communicatie in de informatie­
infrastructuur verhoogt de complexiteit van systemen, die op haar beurt weer afhankelijk is van 
de beschikbaarheid van systeemintegratietechnologie. Dit gebied concentreert zich op de 
ontwikkeling van geïntegreerde technologie die het meest van belang is voor de groei van de 
Europese informatie-infrastructuur. De activiteiten worden onderverdeeld in zes onderwerpen. 
De doelstellingen van het eerste onderwerp, taal- en informatietechniek, zijn de ontwikkeling van 
technologie voor de verwerking van het gesproken en geschreven woord in informatie- en 
49 
communicatiesystemen, alsmede demonstratie van de integratiemogelijkheden hierbij op 
uiteenlopende toepassingsgebieden. De samenstelling van elektronische taaibronnen, waaronder 
woordenboeken en corpora, en algemeen taalonderzoek behoren eveneens tot de werkzaamheden. 
Informatietechniek omvat geavanceerde elektronische publikatiesystemen, nieuwe database­
structuren ter vereenvoudiging van de toegang tot informatie, verhoging van de bruikbaarheid van 
informatie en informatiebeheer, OTO-samenwerkingsnetwerken en normalisatie-activiteiten. Het 
doel van het onderwerp krachtige computers en netwerken is de toepassing van krachtige 
computer- en netwerktechnieken ten behoeve van diverse categorieën gebruikers in sectoren zoals 
fabricage, technologie en handel bij toepassingen die gaan van niet-destructieve simulatie van 
autobotsingen, geneesmiddelenontwikkeling en geavanceerde afbeeldingstechnieken voor 
aardobservatie tot medische diagnostiek, chirurgie en zeer krachtige databases. De activiteiten 
omvatten de overdracht van toepassingen en de implementatie van gebruiksomgevingen met het 
oog op de toepassing van parallelle, gedistribueerde en ingebedde systemen, alsmede de 
ontwikkeling van geselecteerde nieuwe toepassingen en technieken. De werkzaamheden op het 
vlak van geïntegreerde persoonlijke systemen zijn gericht op de ontwikkeling van technieken en 
systemen ter ondersteuning van de individuele toegang tot de via de informatie- en communicatie­
infrastructuur geleverde diensten vanaf elke willekeurige plaats en lokale bewerking van 
informatie. De werkzaamheden omvatten miniaturisering, nieuwe m ui ti modale paradigma's voor 
de gebruikersinterface, vergaande systeemintegratie, integratie van smart card-technologie, 
persoonlijke toepassingen en veilige, snelle toegang tot digitale informatiediensten op afstand. De 
toepasbaarheid zal worden aangetoond aan de hand van systemen zoals de elektronische 
portefeuille, een geavanceerd Europees Minitel-systeem en systemen voor individuele en 
werkgroepactiviteiten. 
Het onderwerp multimediasytemenis erop gericht geavanceerde technieken en gestandaardiseerde 
uitwisselingsformaten voor het verwerken, terugzoeken en verspreiden van elektronische 
multimedia-informatie (tekst, spraak, beeld, geluid en video) te stimuleren en de mogelijkheid tot 
integratie hiervan in uiteenlopende interactieve multimediatoepassingen te demonstreren. De 
werkzaamheden richten zich op hardware- en software produktiviteitshulpmiddelen voor auteurs-
en ontwikkelingsplatforms, multimedia-informatieservers, hypermediapresentaties, 
documentbeheer, geavanceerde compressie-algoritmes, software voor de bescherming van 
auteursrechten, virtuele-werkelijkheidstechnieken en experimentele toepassingen, met name op 
het gebied van bedrijfsprocessen. De ICT-ondersteuning op het terrein van de integratie in de 
fabricage heeft als doelstelling de ontwikkeling van nieuwe ICT-oplossingen ten behoeve van de 
produktindustrie en techniek ten einde met het oog op een "lean production "-aanpak het 
concurrentievermogen te verhogen en de efficiëntie en milieuvriendelijkheid en -veiligheid van 
de produktie te verbeteren. Een specifieke ICT-infrastructuur en geavanceerde ICT-technieken 
voor een over verschillende locaties gespreide fabricage zullen worden ontwikkeld als bijdrage tot 
de innovatie. De activiteiten zullen worden geconcentreerd op de toepassing van nieuwe 
50 
organisatorische benaderingen waarbij integratie plaatsvindt van de basistechnieken van software­
ontwikkeling, open systemen, gegevensmodellering en database-ontwerp, computergesteund 
ontwerpen, micro-elektronica, microsystemen en geselecteerde deelgebieden van de mechatronica 
De werkzaamheden op het gebied van de veiligheid van informatiesystemen betreffen de 
ontwikkeling en demonstratie van technologieën voor de integriteit, vertrouwelijkheid en 
beschikbaarheid van informatie in geïntegreerde systemen. Dit omvat onderzoek naar nieuwe 
technologische beveiligingsmogelijkheden, ontwikkeling van software, protocollen en 
componenten en integratie ervan in veilige systemen en diensten, gevolgd door validatie en 
beproeving ervan in geïntegreerde systemen. Bijzonder aandacht zal worden geschonken aan de 
behoeften op het gebied van het elektronisch betalen, de gezondheidszorg en telesysternen. 
C. Technologie voor geavanceerde com m unicatiediensten 
Telecommunicatienetwerken zijn onmisbaar voor de informatie-infrastructuur. De algemene 
doelstelling op dit gebied is de ontwikkeling van geavanceerde communicatiesystemen en -
diensten ten behoeve van de consolidatie van de interne markt, de economische ontwikkeling en 
de sociale samenhang in Europa, rekening houdend met de snelle ontwikkeling van de technologie, 
de veranderingen in het regelgevingsklimaat en de ontwikkelingsmogelijkheden voor 
geavanceerde transeuropese netwerken en diensten. Er zal een doeltreffend kader worden 
gecreëerd voor toepassingsinnovatie en verspreiding van Europese technologie en deskundigheid 
op grote schaal. De activiteiten zullen op vier onderwerpen worden geconcentreerd. 
In het kader van de werkzaamheden op het gebied van digitale multimediadiensten zal technologie 
worden ontwikkeld voor de overdracht van interactieve digitale beelddiensten via terrestrische 
radioverbindingen, satelliet en glasvezels. De aandacht zal tevens uitgaan naar nieuwe schakel-, 
verwerkings- en opnametechnieken ten behoeve van dienstverleners, netwerkexploitanten en 
gebruikers, onder meer naar nieuwe technieken voor beeldcompressie, codering bij variabele 
bitsnelheid, draadloze netwerken, netwerkinterfaces en opnamesystemen. De doelstelling van het 
werk op het gebied van de fotonica is het stimuleren en versnellen van de ontwikkeling van 
geïntegreerde fotonische systemen in Europa. Dit behelst de ontwikkeling van geïntegreerde 
optische subsystemen,behuizingsenmassagafabricagetechnieken,optischeverbindingen,alsmede 
speerpunttechnologieën voor de 21-ste eeuw: driedimensionale holografische beeldschermen, 
herkenning van beelden uit de werkelijkheid en nieuwe signaalcompressietechnieken. De 
activiteiten op het stuk van de mobiele communicatie zijn gericht op het bereiken van mobiliteit 
binnen vaste netwerken met behulp van geavanceerde radio- en satellietsystemen in geheel Europa. 
De werkzaamheden strekken zich uit tot nieuwe signaalcoderingstechnieken, toegangssystemen, 
kanaal-, netwerk- en dienstenbeheer, ontwikkeling van nieuwe signaleringsprotocollen en 
systeemontwikkeling ten einde door middel van protocollen voor doorzichtige netwerkkoppeling 
de compatibiliteit en interoperabiliteit van netwerken te garanderen. Bij intelligente netwerken en 
51 
diensten wordt gestreefd naar de onwikkeling van technologie ten behoeve van een flexibel en 
real-time beheer van communicatiemiddelen, naar een snelle en flexibele introductie van nieuwe 
diensten in geavanceerde netwerken, alsmede naar een effectief netwerkbeheer en doelmatige 
verspreiding van diensten in een gevarieerd en door concurrentie gekenmerkt 
communicatieklimaat. De werkzaamheden zullen zich toespitsen op de ontwikkeling van 
hulpmiddelen voor de integratie van diensten en dienen ter ondersteuning van de ontwikkeling van 
protocollen en normen. Bovendien strekken zij zich uit tot de ontwikkeling, de verbetering en het 
maken van prototypes van ontwikkelomgevingen voor diensten, alsmede tot de ontwikkeling van 
gevanceerde "besturingssystemen" voor communicatiediensten. 
D. Informatietechnologie 
Het werk op dit gebied concentreert zich op de technologieën die aan de informatie-infrastuctuur 
ten grondslag liggen. Daarbij worden die activiteiten geselecteerd die het meest essentieel zijn en 
die de hoogste toegevoegde waarde op Europees niveau bezitten. Er bestaat een sterke 
terugkoppelingsrelatie met de andere drie ICT-gebieden: activiteiten op het gebied van de 
informatietechnologie leveren belangrijke inputs voor de andere gebieden, doch worden 
omgekeerd ook door de behoeften op die andere gebieden bepaald. De werkzaamheden vallen 
uiteen in zes onderwerpen. 
Het doel van het onderwerp halfgeleidertechnologie met inbegrip van ASICs is de ontwikkeling 
van essentiële micro-elektronische bouwstenen die aan de basis staan van het 
concurrentievermogen van alle geavanceerde industrietakken. De werkzaamheden richten zich 
vooral op die technologieën, in het bijzonder CMOS, die tegen het einde van het decennium 
waarschijnlijk op grote schaal zullen worden gebruikt. Alle aspecten van het proces, inclusief 
ontwerp en produktie, komen aan bod. Sommige werkzaamheden zullen in samenwerking met het 
Eureka-initiatief plaatsvinden. Systeemintegratie van geavanceerde componenten. in 
toepassingsspecifieke geïntegreerde schakelingen (ASIC's) is een van de voornaamste 
aandachtsgebieden. De bedoeling van het initiatief open microprocessorsystemen is Europa een 
erkende know-how op het gebied van microprocessorsytemen te verschaffen en te bevorderen dat 
deze overal ter wereld op grote schaal worden toegepast in applicatiesystemen De werkzaamheden 
omvatten de samenstelling van een open bibliotheek van hardware bouwstenen die voor 
uiteenlopende toepassingen in IC's (chips) kunnen worden verwerkt, software vooropen systemen 
en zowel hardware als software integratiehulpmiddelen. De doelstellingen van het onderwerp 
geïntegreerde microsystemen is de ontwikkeling van technologie voor het groeiende gebied van 
de microsystemen, waarin de micro-elektronica met andere microtechnologieën zoals de 
micromechanica en de micro-opticazal worden gecombineerd. De werkzaamheden zullen worden 
geconcentreerd op multidisciplinair ontwerpen, fabricage van geminiaturiseerde 
poly technologische systemen, en integratie en behuizingsmethodes. De toepasbaarheid zal worden 
52 
gedemonstreerd aan de hand van microsystemen voor toepassingen zoals de schone en veilige auto 
van de 21-ste eeuw en draagbare medische diagnosesystemen. 
De activiteiten op het stuk van geavanceerde randapparatuurtechnologie spitsen zich toe op de 
technologie die nodig is voor goedkope dunne beeldschermen met hoge resolutie en voor 
geheugensubsystemen ten behoeve van computers, televisies en intelligente systemen op gebieden 
zoals vliegtuigelektronica, autotechniek, telecommunicatie, fabricage en kleinhandel. Het werk 
op het gebied van beeldschermen concentreert zich op beeldkwaliteit, schermgrootte en dikte. De 
nadruk ligt hierbij op LCD-technologie. De ontwikkeling van geheugensubsystemen richt zich op 
hogere capaciteit, compactheid en lees/schrijfprestaties. Met optimale softwarepraktijken wordt 
beoogd de produktiviteit, kwaliteit en betrouwbaarheid van de Europese softwareproduktie te 
verbeteren door te stimuleren dat software-hulpmiddelen en -technieken, waaronder technieken 
voor hergebruik en portabiliteit, zo goed mogelijk worden gebruikt. Niet alleen zal de 
ontwikkeling van de huidige technieken worden voortgezet, ook zullen de werkzaamheden zich 
uitstrekken tot industriële proefprojecten, voorlichting die bijdraagt tot de bekendheid met de 
optimale softwarepraktijken, scholing ten behoeve van de invoering van nieuwe praktijken en het 
Europese Software Instituut. Met de activiteiten op het vlak van gedistribueerde 
informatieverwerking wordt getracht een antwoord te vinden op de uitdagingen die worden gesteld 
door de convergentie van informatieverwerkings- en communicatietechnieken. De nadruk komt 
hierbij te liggen op het beheer van gedistribueerde databases, gedistribueerde systemen voor 
statistiek,opengedistribueerdegegevensverwerkingengevanceerdemens-machine-interfacesvoor 
computers. 
2. INDUSTOIETECHNOLOGIE 
De schaalvergroting op de markten, de opkomst van nieuwe concurrenten, de internationalisering 
van het proces voor de verwerving van nieuwe technologie en de noodzaak tot verbetering van de 
milieubescherming dwingen de Europese industrie tot aanpassing van haar structuur en haar 
samenwerkings- en concurrentiestrategie. In de ontwikkelde landen daalt het aandeel van de 
produktiesector, dat momenteel in de buurt ligt van 30% van het BNP (inclusief bouw en weg- en 
waterbouw); om de concurrentiemogelijkheden te verbeteren moet deze sector worden 
gestimuleerd, vooral door een betere samenwerking met kennisgebonden activiteiten (diensten, 
technologie, opleiding); ondanks het werk dat al verzet is, blijft de situatie in Europa namelijk 
problematisch : de O&O-uitgaven van het bedrijfsleven en het aantal onderzoekers liggen nog 
duidelijk lager dan in Japan en de Verenigde Staten (1,3% van het BBP tegen respectievelijk 2,2% 
en 1,9%) en het verschil zou nog wel eens groter kunnen worden. In deze context moet de strategie 
van de Gemeenschap een belangrijke rol spelen als katalysator en ondersteuning bij initiatieven 
en activiteiten van de industrie, de ontwikkeling van technologische innovaties en de 
totstandkoming van communautaire normen. 
53 
Omdat het voorhet concurrentievermogen van de industrie steeds belangrijker wordt dat een breed 
spectrum van technologieën wordt beheerst, moeten de activiteiten van de Gemeenschap op dit 
gebied worden geïntensiveerd. Uit de studies die in het verleden tijdens het programma Brite-
EuRam II zijn uitgevoerd, is gebleken dat de communautaire activiteiten voor industrieel 
onderzoek niet geringe resultaten opleveren; de opbrengst van de indirecte economische effecten 
wordt zelfs geraamd op meer dan vier maal de overheidsinvesteringen in O&O (technologische 
en organisatorische effecten, netwerkvorming en opleiding), waarbij de effecten relatief groter zijn 
in de decentrale en minder begunstigde regio's; de nieuwe onderzoekactiviteiten in dit voorstel zij n 
een vervolg hierop. Hierbij ligt de nadruk op de ontwikkeling en toepassing van aspecifieke 
wetenschap en technologie (zoals toegepaste wiskunde en fysica voor industriële systemen, nieuwe 
ontwerp- en organisatiemethoden, geavanceerde materiaaltechnologie, snelle prototyping of 
molekulairetechnologie) dankzij multidisciplinair en multisectorieel onderzoek. Bovendien zullen 
de ontwikkeling van geharmoniseerde meet- en testmethoden en het prenormatief onderzoek het 
concurrentievermogen van de industrie verbeteren en daarnaast de communautaire wetgeving 
steunen. 
In overeenstemming met het nieuwe industriebeleid van de Gemeenschap zal het programma voor 
industrietechnologie vooral gericht zijn op gebieden waarvan de toepassingen snelle effecten 
kunnen hebben op een brede waaier van industriële activiteiten. Het onderzoek naar nieuwe 
technologie waarmee "schone" fabricageprocédés of "flexibele" fabricage kunnen worden 
ingevoerd, is hier een duidelijk voorbeeld van. De algehele economische effecten hiervan zijn 
omvangrijk : zo levert een maand tijdwinst bij het op de markt brengen van een nieuwe auto de 
auto-industrie bijna 30 miljoen ecu op. Vele bedrijven en ook het MKB kunnen profiteren van deze 
onderzoekactiviteiten, die rond strategische thema's zijn gegroepeerd en waarbij leveranciers, 
fabrikanten, gebruikers, universiteiten en onderzoekcentra zijn betrokken. Van de voorgestelde 
activiteiten, vooral waar het gaat om coördinatie, zal een stimulans uitgaan voor de opbouw van 
technologienetwerken, die zullen leiden tot een betere samenhang van de onderzoekprojecten en 
een betere exploitatie en verspreiding van de resultaten, vooral door de invoering van industriële 
normen of specificaties. Ook het onderzoek door en voor het MKB en de opleiding in een 
industriële context zullen worden uitgebreid. 
Het bestreken terrein valt in vier gebieden uiteen : de eerste drie voorzien in de behoefte aan 
integratie van de technologie die een rol speelt in de levenscyclus van materialen en produkten 
(i nel usief de toepassingen van de beschikbare informatie- en telecommunicatietechnologie), terwij 1 
het vierde gebied meer in het bijzonder gericht is op het prenormatief onderzoek. 
A. Technologie voor ontwerp, produktiemethoden, produktiesystemen en een 
mensvriendelijke organisatie van de produktie 
Dit thema is van groot belang voor de hele industrie. Het is gericht op de ontwikkeling en 
54 
toepassing, in een voor het milieu en de kwaliteit van het bestaan gunstig perspectief, van 
nieuwe methoden, technieken, procédés en gereedschappen in elke fase van het industriële 
proces die bepalend is voor het concurrentievermogen (ontwerp en engineering, produktie en 
onderhoud, produktkwaliteit); daarnaast moeten de verschillende technologieën die dit mogelijk 
maken worden geïntegreerd en toegepast in produktiesystemen, die zijn afgestemd op de 
behoeften van de netwerken tussen bedrijven en een mensvriendelijke produktie-organisatie. 
De nadruk komt vooral te liggen op het gebruik van beschikbare computer-geïntegreerde 
TIC-technologie, snelle prototyping, microsysteemtechnologie, de mens/machine-interface en 
de technologie die nodig is voor schone industriële procédés (zoals biologische zuivering) en 
de snelle ontwikkeling van nieuwe produkten, vooral op het gebied van industriële apparatuur, 
het vervoer of het stedelijk leefklimaat. 
B. Materiaal-, materiaalbewerkings- en recyclingtechnologie 
De doelstelling is tweeërlei : enerzijds verbetering van de procédés die bij de 
materiaalbewerking (metaalfabricage, chemie, bouw) worden gebruikt en anderzijds ervoor 
zorgen dat de meest geavanceerde materialen beschikbaar zijn voor de produktie-industrie 
(elektromechanica, machines-gereedschappen, vervoermiddelen, enz.) en de 
speerpuntindustrieën zoals de luchtvaart of de elektronica Er zal prioriteit worden gegeven aan 
het onderzoek naar geavanceerde materialen (bouwmaterialen maar ook biomaterialcn en 
magnetische en optische supergeleiders) alsook aan het onderzoek naar verbetering van de 
kwaliteit, de betrouwbaarheid en de prestaties van materialen en produkten, en het onderzoek 
op langere termijn, dat weliswaar nogal speculatief van aard is, maar snel kan uitlopen op 
concrete toepassingen om de Europese industrie een technologische voorsprong te geven. Onder 
het programma vallen uiteraard ook recycling, afvalverwerking en de terugwinning van 
materialen aan het einde van de levensduur van de produkten en waarborging van de vereiste 
kwaliteit. Bijzondere aandacht zal worden besteed aan de technologie die nodig is voor een 
rationeel beheer van de primaire hulpbronnen en het hergebruik van secundaire materialen en 
produkten ten einde bij te dragen tot de ontwikkeling van schone procédés en technologie. 
C. Geavanceerde aandrijftechnologie 
De Europese integratie en de economische ontwikkeling leiden tot een steeds sterkere vraag 
naar efficiënte en flexibele vervoersystemen. De geavanceerde aandrijfsystemen spelen een 
cruciale rol en kunnen in het kader van een Europees vervoersbeleid zorgen voor comfort, 
kwaliteit, veiligheid, gebruiksrendement, capaciteit, snelheid en milieuvriendelijkheid. Voor 
de automobielsector, de luchtvaart, de spoorwegen en de scheepvaart ligt de prioriteit dus 
vooral bij het ontwerp, de vormgeving en de fabricage van nieuwe transmissiesystemen en 
55 
krachtbronnen. Er zal onderzoek worden gedaan naar de toepassing en de integratie van de 
technologie die nodig is voor de ontwikkeling van geavanceerde systemen; afhankelijk van de 
verschillende vervoerswijzen kunnen verschillende technologieën worden toegepast of 
ontwikkeld, maar er zal vooral worden gewerkt aan nieuwe ontwerp- en 
fabricagemethodologieën, modellering en simulatie, toepassing van geavanceerde materialen 
en minimalisering van de milieu-effecten. Er zal bijzondere aandacht worden besteed aan stuur-
en regelsystemen. 
D. Onderzoek in verband met normalisatie en meet- en testmethoden 
Centraal staat het onderzoek dat nodig is voor de ontwikkeling van nieuwe meet- en 
testmethoden en een snellere totstandkoming van Europese richtlijnen en normen die nodig zijn 
voor de versterking van de interne markt en de verwezenlijking van het overig communautair 
beleid, vooral op het gebied van gezondheid en veiligheid. Op industrieel gebied zal de nadruk 
liggen op verbetering van de interface tussen de normatieve en regelgevingsaspecten en het 
ontwerp, de assemblage en de kwaliteit van produkten. Terwijl werk wordt gemaakt van 
effectievere meet- en testmethoden en een betere wederzijdse erkenning van 
conformiteitscertificaten, zal de nadruk tevens liggen op de erkenning van accrediterings- en 
aditsystemen die tot stand zijn gekomen tussen industriële partners of in het kader van 
onderaanbestedingen of toeleveringen. De infrastructuren zullen op Europees niveau worden 
uitgebreid. Samen met de netwerken van nationale laboratoria zullen gecoördineerde 
werkzaamheden en werkzaamheden voor gezamenlijke rekening worden uitgevoerd. 
Verspreiding van goede meetpraktijken over alle Lid-Staten kan gebeuren door seminars en 
stages. 
De werkzaamheden zullen voornamelijk via onderzoeksamenwerking worden uitgevoerd. Op 
basis van de ervaringen bij de werkzaamheden voor het derde kaderprogramma (CRAFT, 
haalbaarheidspremies) zullen de specifieke werkzaamheden voor de stimulering van het 
onderzoek door en voor het MKB worden verbeterden geïntensiveerd, vooral door de invoering 
van een vereenvoudigde procedure waarbij intensiever gebruik wordt gemaakt van een 
gedecentraliseerd netwerk. Er zal meer gebruik worden gemaakt van gecoördineerde 
werkzaamheden wanneer dit voldoende is om de toegevoegde waarde voor de Gemeenschap 
te bereiken, zodat de werkzaamheden voor gezamenlijke rekening (vooral voor strategische 
thema's waarvoor een minimale kritische omvang nodig is) selectiever kunnen worden gekozen. 
Bij de uitvoering van de werkzaamheden zal worden gezorgd voor de nodige flexibiliteit, zodat 
het rendement kan worden gewaarborgd en snel kan worden gereageerd op nieuwe behoeften. 
56 
De begeleidende maatregelen, waardoor het effect van de communautaire werkzaamheden 
ingrijpender moet worden, worden geoptimaliseerd : studies, evaluatie van de effecten, 
opleidingsactiviteiten, stimulering van de verspreiding en de exploitatie van de resultaten, 
gezamenlijke activiteiten met de ondersteunende netwerken voor het MKB, maatregelen voor een 
gedecentraliseerd beheer en gecoördineerde industriële activiteiten met een gemeenschappelijke 
doelstelling, zoals de fabriek van de toekomst of de schone auto, om de integratie van technologie 
en de overdracht van kennis tussen projecten en tussen sectoren en de coördinatie met EUREKA 
te bevorderen. 
Het GCO zal voor dit thema een bijdrage leveren in de vorm van onderzoek naar geavanceerde 
materialen, keramiek en composietmaterialen (vooral voor toepassingen bij hoge temperatuur) en 
non-invasieve inspectietechnieken. Bij het prenormatief onderzoek zal het gaan om 
werkzaamheden op het gebied van de structurele mechanica en metingen en referentiematerialen. 
Hieronder vallen tevens de GCO-werkzaamheden voor de wetenschappelijke en technische 
ondersteuning van het industriebeleid en het beleid voor de interne markt van de Gemeenschap. 
3. MILIEU 
Het milieu-onderzoek draagt in menig opzicht bij tot een verbetering van het 
concurrentievermogen van het bedrijfsleven en van het leefklimaat in de Gemeenschap. Dit is een 
essentiële doelstelling die past binnen de formulering en de uitvoering van het milieubeleid van 
de Gemeenschap en in het perspectief van een economische opleving op basis van een duurzame 
ontwikkeling in de zin van de doelstellingen van het vijfde beleidsplan en actieprogramma van de 
Gemeenschap voor het milieu en duurzame ontwikkeling. In dit programma is een nieuwe strategie 
vastgesteld om in een geest van gezamenlijke verantwoordelijkheid de activiteiten aan te pakken 
die de natuurlijke hulpbronnen aantasten of het milieu schade berokkenen. Met de strategie wordt 
beoogd de voor het milieu schadelijke praktijken en tendensen om te buigen, ten einde de kwaliteit 
van het bestaan en van de sociaal-economische ontwikkeling van de huidige generatie en de 
volgende generaties te verbeteren. Daartoe moet worden overgegaan tot uitbreiding van het 
instrumentarium waarmee het gedragspatroon van de betrokkenen kan worden gewijzigd. Voorts 
dient rekening te worden gehouden met de verplichtingen die de Gemeenschap op de UNCED in 
Rio de Janeiro heeft aangegaan. 
Het milieu-onderzoek en de economische en maatschappelijke effecten daarvan hebben ook een 
mondiale dimensie gekregen. Aangezien dit werk steeds meer multidisciplinair van aard wordt en 
grootschalig en met veel geld moet worden aangepakt, kunnen de Lid-Staten afzonderlijk dit niet 
aan en is een intensieve internationale integratie en coördinatie noodzakelijk. Op gebieden als 
57 
"global change" of het beheer van de natuurlijke hulpbronnen zijn de politieke en geostrategische 
belangen dermate groot dat de actieve deelname van de Europese Gemeenschap hierbij volledig 
terecht is. 
In dit kader heeft het optreden van de Gemeenschap op het gebied van OTO voor het milieu de 
volgende hoofddoelstellingen : 
a) Een verdere uitwerking van de wetenschappelijke grondslag die de formulering en uitvoering 
van het milieubeleid van de Gemeenschap mogelijk maakt, ten einde tot een hoog niveau van 
bescherming te komen; 
b) Bijdragen tot de verbetering van het concurrentievermogen van de industrie door (i) stimulering 
van de ontwikkeling van aspecifieke technologie waarbij in het perspectief van een duurzame 
ontwikkeling rekening wordt gehouden met de milieu-eisen en (ii) een verbetering van de 
mogelijkheden om milieuproblemen te voorzien; 
c) Bijdragen tot de observatie van de kenmerken van het systeem Aarde en een beter inzicht in de 
processen die daarbinnen verlopen, en onderzoeken welke effecten de menselijke activiteiten 
op deze kenmerken en deze processen hebben en welke terugkoppeling hierbij optreedt. 
De aard en de omvang van de belangen zijn zodanig dat de communautaire activiteiten in 
vergelijking met het derde kaderprogramma moeten worden gebundeld tot twee 
onderzoekgebieden met prioriteit : enerzijds het natuurlijk milieu en global change en anderzijds 
nieuwe technologie voor de bescherming van het milieu. 
In het kader van de continuïteit gebeurt de uitvoering evenals in het derde kaderprogramma vooral 
via gecoördineerde werkzaamheden (overlegnetwerken) en werkzaamheden voor gezamenlijke 
rekening (geïntegreerde projecten). Op het gebied van het onderzoek naarde kwaliteit van het 
milieu en global change zullen de gecoördineerde werkzaamheden en de werkzaamheden voor 
gezamenlijke rekening echter met het oog op een bundeling van de communautaire inspanningen 
worden opgenomen in grote thematische netwerken, waarin de nationale onderzoekmogelijkheden 
sterk worden geïntegreerd. Ze worden opgezet in samenwerking met het GCO en in nauw overleg 
met de internationale onderzoekorganisaties en -programma's (de ESW, het IGBP, het WCRP en 
het HDP) en de ruimte-agentschappen. 
Overigens zal ervoor worden gezorgd dat de sociaal-economische aspecten die inherent zijn aan 
deze twee thema's met prioriteit die met het algemene thema van de duurzame ontwikkeling 
samenhangen, afdoende aan bod komen. Deze aspecten zijn belangrijk voor het teweegbrengen 
van verandering in het gedragspatroon van de betrokkenen. 
58 
A. Het natuurlijk milieu, milieukwaliteit en global change 
Op dit gebied wordt het communautair onderzoek vooral gericht op de prenormatieve aspecten en 
de voorbereiding van wetgeving, waardoor de uitvoering van het vijfde beleidsplan en 
actieprogramma van de Gemeenschap voor het milieu en duurzame ontwikkeling wordt 
vergemakkelijkt. 
Het communautair onderzoek, waaronder de werkzaamheden van het GCO inzake de aan 
chemische produkten verbonden risico's (het Europees Bureau voor chemische produkten) en de 
validatie van alternatieve testmethoden (het Europees Centrum voor de validatie van alternatieve 
methoden), zal vooral worden toegespitst op de volgende doelstellingen : 
- het creëren van een wetenschappelijke basis voor de beoordeling van de toestand van het milieu 
en voor een betere en tijdiger signalering van milieuproblemen, hetgeen inhoudt dat er moet 
worden gewerkt aan milieu-indicatoren en -parameters en geavanceerde bewakings- en 
evaluatiesystemen, ook voor natuurlijke verschijnselen, die een risico voor mens en 
maatschappij vormen; 
- een beter inzicht in de fundamentele mechanismen die in het milieu een rol spelen, en de 
gevolgen van menselijke activiteiten. Dienaangaande moet een strategisch onderzoek op lange 
termijn worden opgezet, dat vooral gericht is op global change en de eventuele gevolgen 
daarvan. 
Binnen dit kader is het communautair onderzoek gericht op : a) observatie van de kenmerken van 
natuurlijke systemen - op het land, in de zee, klimatologisch en in de atmosfeer - en verbetering 
van het inzicht in de fundamentele processen, waarbij de nadruk ligt op de Europese context en 
aspecten, maar het geheel in een mondiaal perspectief wordt geplaatst; b) specificatie en evaluatie 
van de effecten van de menselijke activiteiten op deze kenmerken en processen en vice versa; c) 
evaluatie van de effecten van mogelijke veranderingen in klimaat, biosfeer of atmosfeer op de 
mens, het milieu, de maatschappij en de economische activiteit. Hieraan wordt gewerkt binnen 
thematischenetwerken, opgebouwd uit gecoördineerde werkzaamheden en geïntegreerde projecten 
en de werkzaamheden van het GCO. Deze thematische netwerken worden onderling gecoördineerd 
ten einde te zorgen voor de algehele samenhang, het centrale overzicht, de verwerking en 
verspreiding van resultaten en de opstelling van modellen. Het GCO zal nauw bij deze 
werkzaamheden worden betrokken. Ze zullen in het kader van het ENRICH-netwerk (European 
Network for Research on Gobai Change) en in samenwerking met het CEO (Center for Earth 
Observation) worden uitgewerkt. 
De sociaal-economische aspecten zullen binnen de onderzoekprojecten aan de orde komen 
(multidisciplinaire aanpak) of voor de ontwikkelingen ten aanzien van methodologieën en 
concepten specifiek worden behandeld. 
59 
B. Innoverende milieubeschermingstechnologie 
Voor de Gemeenschap ligt de prioriteit vooral bij drie hoofdlijnen : instrumentele technologie, 
technologie voor industriële processen en produkten en technologie voor milieusanering en de 
preventie van de effecten van natuurlijke risico's. 
Op het gebied van instrumenteel onderzoek is de doelstelling een bijdrage te leveren tot de 
technologische ontwikkeling die nodig is voor de observatie, de bewaking en het onderzoek van 
het milieu. Dit houdt met name in dat er een bijdrage wordt geleverd tot de ontwikkeling van de 
technologie voor aardobservatie, vooral vanuit de ruimte, met inbegrip van de aan boord gebruikte 
sensors, de technologie voor de observatie en bewaking van de verschillende compartimenten van 
de biosfeer, de technologie voor milieu-analyses en de technologie voor de bewerking, validatie 
en verspreiding van de gegevens. Deze werkzaamheden zijn ook bedoeld als ondersteuning voor 
het overig beleid van de Gemeenschap. 
Op het gebied van de technologie voor industriële processen en produkten is de doelstelling bij te 
dragen tot (a) de ontwikkeling van technieken met het oog op de beperking en preventie van de 
negatieve effecten van industriële procédés, produkten en stoffen op het milieu, (b) de 
ontwikkeling van methodologieën voor de analyse van de levenscyclus van produkten en van 
methodologieën voor de beoordeling van de effecten van industriële procédés en produkten, (c) 
de ontwikkeling van technologie voor de bewerking, de recycling en de verwijdering van afval en 
de zuivering van water, (d) de ontwikkeling van technologie voor de woonsituatie en het vervoer 
waarbij rekening wordt gehouden met de milieu-eisen en waardoor de leefsituatie wordt verbeterd 
in nauwe coördinatie met de activiteiten van andere daarmee samenhangende thema's, (e) de 
ondersteuning van de ontwikkeling van industrieën met een toegevoegde waarde op het gebied van 
de aardobservatie en (f) aanpassing van de technologie voor de winning van delfstoffen in zee met 
het oog op de bescherming van het milieu en de bestrijding van verontreiniging. 
Ten slotte zal bij de saneringstechnologie de nadruk liggen op het herstel van de kwaliteit van het 
milieu, terwijl bij de technologie in verband met natuurrisico's zal worden gewerkt aan bewaking 
en alarmering. 
Het technologisch onderzoek zal gebeuren via overlegnetwerken en geïntegreerde projecten op de 
gebieden waar een onderzoekpotentieel van communautaire omvang op poten moet worden gezet. 
Ook het GCO met zijn specifieke deskundigheid zal een bijdrage leveren. Deze werkzaamheden 
kunnen in samenwerking met EUREKA worden uitgevoerd. De industrie en de gebruikers van 
produkten zullen daarbij worden betrokken. De nadruk zal liggen op ontsluitende en 
multisectoriële technieken, terwijl aanvullende stimuleringsmaatregelen worden voorgenomen om 
de overdracht van kennis naar het bedrijfsleven te verbeteren. 
60 
Net als voor het vorige gebied zullen de sociaal-economische aspecten van het technologisch 
onderzoek tegelijkertijd binnen elk project of, voor de ontwikkeling van methodologieën en 
concepten, apart aan de orde komen. 
4. BIOWETENSCHAPPEN EN BIOTECHNOLOGIE 
Uit de problemen waarmee de landbouw en de industrie in Europa worden geconfronteerd, de 
behoeften van de gezondheidszorg in de Lid-Staten en de technologische aspecten van de 
uitvoering van het communautair beleid blijkt dat er nog veel moet gebeuren om het 
onderzoekpotentieel op het gebied van de biowetenschappen en de biotechnologie te mobiliseren 
ten einde ervoor te zorgen dat de sociaal-economische partners in de Gemeenschap meer 
rechtstreeks kunnen profiteren van de verwachte technologische voordelen. De op communautair 
niveau beschikbare middelen zijn echter beperkt. Binnen de werkzaamheden en het beleid van de 
Gemeenschap moet het aanbod vanuit wetenschap en techniek derhalve strikt worden afgestemd 
op de vraag vanuit de economie en de maatschappij. 
Op dit moment wordt het wetenschappelijk aanbod in Europa gekenmerkt door de topkwaliteit van 
het fundamenteel onderzoek en tegelijkertijd een versnippering van de deskundigheid over een te 
groot aantal disciplines die vaak op een onevenwichtige manier zijn vertegenwoordigd. 
Tegelijkertijd is de vraag vanuit de maatschappij nog nooit zo sterk en duidelijk gericht geweest 
op de behoefte aan bescherming en organisatie van het leefklimaat. In een maatschappij waarvan 
de demografische opbouw ingrijpend zal veranderen, komen nieuwe therapeutische eisen naar 
voren, die grote gevolgen voor de economie hebben en de bestudering van ziektes in een ruimere 
geografische en culturele context plaatsen. Ook de liberalisering van de handel en de 
mondialisering van de gevaren die de biosfeer bedreigen geven een nieuw perspectief aan het 
concurrentievermogen van vele industrietakken die van oudsher afhankelijk zijn van de benutting 
van de biologische hulpbronnen. Het nieuwe aan de huidige situatie is dat er zoveel 
wetenschappelijke uitdagingen zijn die kunnen worden aangepakt, vooral door de nieuwe 
methoden die afkomstig zijn van de biotechnologie en sterk zijn geïntegreerd in de overige 
industriële technologie. Het staat dan ook vast dat de biowetenschappen en de biotechnologie een 
rol in de maatschappij kunnen spelen en het wordt derhalve zaak dat er een duidelijker perspectief 
wordt geschetst van de situatie, waarin de mens het leven dienstbaar zal moeten maken aan het 
algemeen economisch en maatschappelijk belang. Hierbij rust op ons de plicht de 
biowetenschappen en de biotechnologie zo harmonieus mogelijk te gebruiken, zonder daarbij in 
enig opzicht afbreuk te doen aan de heersende gebruiken, ten einde aan de fundamentele behoeften 
van de maatschappij tegemoet te komen. 
De Lid-Staten beschikken momenteel over veel meer mogelijkheden dan nog maar een tiental 
jaren geleden, maar deze lopen wel sterk uiteen. Op sommige cruciale gebieden zijn deze 
mogelijkheden dermate versnipperd dat de kritische omvang niet wordt bereikt en er geen sprake 
61 
is van de toegevoegde waarde die inherent is aan de integratie van complementaire benaderingen, 
terwijl er verspilling optreedt doordat een gedeelte van de werkzaamheden elkaar overlapt. Bij het 
opzetten van wetenschappelijke netwerken is gebleken dat dit een nuttig instrument is, dat echter 
nog niet voldoende wordt benut. Bij de praktische uitvoering is in eerste instantie gekozen voor 
gebieden waarop gebruik kan worden gemaakt van nationale activiteiten die elkaar aanvullen. 
Hierbij gaat het om de volgende drie gebieden : 
- biotechnologie 
- biomedische technieken en gezondheid 
- landbouw en visserij (met inbegrip van de agro-industrie, de levensmiddelentechnologie, de 
bosbouw en de plattelandsontwikkeling). 
De belangrijkste activiteiten moeten worden opgewaardeerd door een reeks maatregelen met het 
oog op de bevordering van een klimaat dat in zijn algemeenheid gunstiger is voor een goed 
doordachte toepassing van de biowetenschappen en de biotechnologie. Er zullen 
demonstratieprojecten worden uitgevoerd, waardoor alternatieve technologieën meer op de 
voorgrond kunnen komen en aantrekkelijker kunnen worden. Om zeker te zijn van de verwachte 
effecten moet hierbij een bijzonder strenge selectie worden uitgevoerd. Waar mogelijk zal er een 
koppeling worden gelegd met het EUREKA-programma. Er zal bijzondere aandacht worden 
besteed aan studies en discussies waarin de ethische en reguleringsaspecten van technologische 
innovatie aan de orde komen. Ook andere maatregelen zullen worden uitgevoerd, zoals beurzen 
voor opleidingen en specifieke middelen voor de deelname van het MKB (volgens het model van 
het CRAFT-programma). 
A. Biotechnologie 
Bij de doorbraken in de biotechnologie wordt Europa geconfronteerd met het probleem dat de 
verantwoordelijkheid te zeer wordt uitgesmeerd en er onvoldoende maatschappelijke consensus 
is over de taak die de wetenschap heeft. Deze overmatige terughoudendheid bij de inventarisering 
en het opstarten van zinvolle activiteiten moet worden overwonnen door systematischer rekening 
te houden met de brede scala van beschikbare wetenschappelijke mogelijkheden en deze te 
bundelen rond enkele grote problemen waarmee de industrie en/of de maatschappij wordt 
geconfronteerd. 
In het communautaire programma moet de brede visie het winnen van de geformaliseerde aanpak 
en moet de integratie van disciplines boven overmatige specialisatie gaan, waarbij wordt geluisterd 
naar potentiële gebruikers die zich kunnen uiten binnen de verschillende belangengroeperingen, 
zoals consumentenverenigingen, regelgevende instanties, industriële platforms of 
beroepsverenigingen, de EUREKA-projecten of de nationale programma's. Op dit gebied blijkt 
62 
dat moet worden gekozen voor thema's waarvoor op communautair niveau aan de reeds 
beschreven voorwaarden voor samenwerking is voldaan. 
Ten einde de biotechnologie terug te brengen tot de aspecten waarin zij fundamenteel verschilt van 
de andere technologie, moet voorrang worden gegeven aan het inzicht in de mechanismen 
waardoor de levende cel zelf zo bedrijvig blijkt te zijn en aan het streven van de industrie om 
cellulaire processen onder de knie te krijgen. Vier geïntegreerde projecten met prioriteit, waarin 
de nationale en communautaire werkzaamheden kunnen worden gebundeld, moeten ervoor zorgen 
dat er duidelijk vooruitgang wordt geboekt. Hierbij moet worden gewerkt aan : 
- inzicht in het begrip cel als fabriek en uitwerking daarvan tot nieuwe industriële bioprocédés, 
waarvoor een geïntegreerde aanpak vanuit de biologie, de technologie en de informatica, 
gecombineerd met de multidisciplinaire visie van de biochemische technieken nodig is; 
- de ontwikkeling van methoden en infrastructuren voor de bestudering van het genoom; 
- de ontwikkeling van de molekulaire en celbiologie en de plantenfysiopathologie, vooral met 
het oog op toepassingen in de landbouw en de agro-industrie; 
- bevordering van de neurowetenschappen door de gecombineerde bijdrage van verschillende 
disciplines zoals de farmacologie, de celbiologie, de molekulaire biologie en de farmacochemie, 
om inzicht te krijgen in de interen intracellulaire mechanismen waarmee de zenuwcel 
informatie beheert. 
Aan drie andere doelstellingen zal worden gewerkt via OTO-projecten of in overlegnetwerken en 
ondersteunende netwerken voor het nationaal onderzoek. Het is hierbij de bedoeling : 
- het wetenschappelijk en technologisch onderzoek op het gebied van de dierfysiologie, de 
immunologie en de structuur van levende organismen te ontwikkelen; 
- een samenhangend kader op te zetten voor het prenormatief onderzoek en het onderzoek naar 
biodiversiteit en bio-ethiek; 
- voornoemd onderzoek de beschikking te geven over informatica- en telematicahulpmiddelen 
en collecties van genetisch materiaal. 
Al deze activiteiten zullen kennis opleveren die onmisbaar is voor de vooruitgang van de industrie 
op de toepassingsgebieden waarop de Gemeenschap actiefis, en wel met de multidisciplinaire 
werkmethode die eigen is aan de biotechnologie. Het succes hiervan zal worden bepaald door de 
mate waarin erop wordt gelet dat de aspecifieke werkzaamheden die op dit gebied prioriteit 
krijgen, aansluiten op de andere gebieden voor biomedische of agro-industriële toepassingen. 
B. Onderzoek op hel gebied van biomedische technieken en de gezondheid 
De zorg voor de gezondheid, een kostbaar goed voor iedere Europeaan, is een van de belangrijkste 
economische sectoren waaraan 6 tot 8% van het BBP wordt besteed en die werk verschaft aan 
meer dan zes miljoen mensen; de grootste uitdaging voor de gezondheidszorg is het zoeken naar 
een betere behandeling van de belangrijkste medische problemen. AIDS is een van de meest 
zorgwekkende epidemieën die een versterking van de coördinatie van de 
63 
onderzoekwerkzaamheden noodzakelijk maken. Kanker, hart- en vaatziekten, neurologische en 
psychische aandoeningen, ouderdomsproblemen en handicaps vergen eveneens bijzondere 
aandacht. In alle Lid-Staten worden de stelsels voor de gezondheidszorg geconfronteerd met 
dezelfde problemen : de steeds toenemende kosten zijn een algemeen probleem geworden, terwijl 
de bewoners van alle landen een steeds hoger kwaliteitsniveau voor de gezondheidszorg eisen. De 
beschikbare communautaire middelen zullen voornamelijk aan de volgende 
onderzoekwerkzaamheden worden besteed : 
- ontwikkeling van de wetenschappelijke en technische grondslagen die nodig zijn voor de 
beoordeling van nieuwe geneesmiddelen, vooral voor de behandeling van AIDS en van 
neurologische, psychische, immunologische en virale aandoeningen (hierbij moet rekening 
worden gehouden met de behoeften van het Europees Bureau voor de 
Geneesmiddelenbeoordeling). Er zal worden gewerkt aan nieuwe tests in vitro en nieuwe 
diermodellen (primaten, transgene dieren), validatie daarvan, gedecentraliseerde klinische trials 
en farmacovigilantie. Bij dit onderzoek wordt samengewerkt tussen de industrie, 
onderzoekcentra, universiteiten en de instanties die verantwoordelijk zijn voor het toezicht op 
de werkzaamheid, de veiligheid en de kwaliteit van nieuwe geneesmiddelen. 
- de ontwikkeling van biomedische technologie en technieken, vooral door onderzoek naar 
medische apparatuur en instrumenten voor minimale ingrepen, beeldtechnieken, biosondes, 
biomaterialen en de modellering van menselijke functies. 
- deelname aan het decennium van de hersenen, vooral door de ontwikkeling en het gebruik van 
de meest geavanceerde en kostbare methodologieën, instrumenten en infrastructuren, die 
noodzakelijk worden geacht voor de bestudering van het zenuwstelsel. In deze aanpak zullen 
de bijdragen van verschillende disciplines worden geïntegreerd. 
Aan drie andere doelstellingen zal worden gewerkt via coördinatie en ondersteuning van de 
nationale werkzaamheden : 
- verzameling en analyse van de stati stische en epidemiologische gegevens over ziektes met grote 
sociaal-economische gevolgen (bij voorbeeld AIDS, kanker en beroepsziektes) en 
"weesziektes"; combinatie en harmonisatie van de databanken over genetische ziektes, waarin 
ook de deelname van de Gemeenschap aan het beheer van de internationale databank over het 
menselijk genoom is opgenomen, in mogelijke samenhang met de somatische gentherapie; 
- onderzoek naar stelsels en technologieën voor de gezondheidszorg en naar voorlichting en 
educatie op het gebied van de gezondheid. Hierbij ligt de nadruk op de 
eerstelijnsgezondheidszorg, evaluatie van de behoeften van de gezondheidszorg, meting van 
de resultaten van beleidsingrepen in de gezondheidszorg en evaluatie van technologie in 
verband met de gezondheid. Er zal onderzoek worden gedaan naar de effecten van de interne 
markt op de verstrekking van gezondheidszorg buiten de binnengrenzen, regulering en 
deregulering, het evenwicht tussen stelsels voor de gezondheidszorg die door de privé-sector 
en door de overheid worden gefinancierd, maatregelen voor belastingharmonisatie en de 
64 
behoefte om te komen tot een Europese aanpak voor de introductie van nieuwe technologie in 
de stelsels voor gezondheidszorg. 
- onderzoek naar de medische ethiek. 
C. Toepassing van biowetenschappen en biotechnologie in landbouw en visserij (inclusief de 
agro-industrie, levensmiddelentechnologie, bosbouw en plattelandsontwikkeling) 
De doelstellingen en uitdagingen voor het OTO op het gebied van de landbouw, de bosbouw, de 
plattelandsontwikkeling, de agro-industrie en de visserij houden in dat er een grondslag moet 
worden gelegd voor een concurrerende, efficiënte en duurzame primaire produktie (landbouw, 
tuinbouw, bosbouw en visserij) en voor de agro-industrie (voeding, bio-energie en de niet-
levensmiddelensector); de uitvoering en ontwikkeling van het communautair beleid (onder andere 
landbouw en visserij) moet worden begeleid met gericht onderzoek en er moet worden voldaan 
aan de behoeften van de maatschappij op het gebied van een grote verscheidenheid van 
voedingsmiddelen, die bijdraagt tot de gezondheid en een gezonde voeding, en ten aanzien van 
andere produkten dan levensmiddelen die verenigbaar zijn met het milieu. Ten einde de 
verschillende doelstellingen van het programma te verwezenlijken zijn vier prioriteiten gesteld, 
waarvoor OTO-projecten, overlegnetwerken en thematische netwerken ter ondersteuning van de 
nationale werkzaamheden worden opgezet. Het gaat hier om : 
Geïntegreerde produktie en transformatieketens waarin alle deskundigheid en technologie is 
opgenomen die nodig is voor het gebruik van grondstoffen van biologische herkomst (ook uit 
het water) van een specifieke sector, waarbij de nadruk ligt op produktieprocédés die 
aanspraak kunnen maken op de grootste markt en de hoogste economische haalbaarheid. 
Opschaling en transformatie in een later stadium door combinatie van de Europese middelen ; 
er zal worden gezorgd voor de kritieke omvang die nodig is om ernstige problemen en 
technologische knelpunten op dit gebied op te lossen, ten einde modellering, simulaties en 
experimenten op verschillende schaal mogelijk te maken, zodat nieuwe benaderingen kunnen 
worden getest. 
Algemene voedingswetenschap en geavanceerde technologie om beter te voorzien in de 
behoeften van de consument aan gezond en veilig voedsel. Het onderzoek zal vooral worden 
gericht op algemene technologie voor de bewerking van voedsel, waarbij rekening kan 
worden gehouden met de molekulaire grondslag voor de omzetting van grondstoffen in 
uiteindelijke levensmiddelen en waarin nieuwe geavanceerde technologie op dit gebied kan 
worden geïntegreerd. 
De landbouw, de bosbouw, de plattelandsontwikkeling en de visserij, als begeleiding voor de 
hervorming van het gemeenschappelijk beleid en om oplossingen aan te geven voor de 
veranderingen die zich op het platteland voordoen. Er moeten produktiesy sternen en procédés 
worden ontwikkeld die in deze context economisch levensvatbaar zijn, verenigbaar zijn met 
65 
de bescherming van het milieu en voldoende werkgelegenheid blijven bieden. Er zal tevens 
worden gestreefd naar een verbetering van de economische situatie in landbouw en visserij 
via kwaliteitsprodukten, de diversificatie van produkten (levensmiddelen en andere) en 
activiteiten en door een kostenbeperking waarvoor de invoering van nieuwe technologie en 
efficiëntere en beter gebruikte grondstoffen nodig is. In verband met de eisen van de 
consumenten en de totstandkoming van de interne markt moet er worden gewerkt aan 
verbeteringen op het gebied van de gezondheid van plant en dier en op het gebied van het 
welzijn van dieren. Er moet worden gezocht naar nieuwe toepassingen, bij voorbeeld voor 
braakliggende grond. In de bosbouw moeteen multifunctioneel bosbeheer worden ontwikkeld 
(produktie, vrijetijdsbesteding en bescherming). Tenslotte zal ter ondersteuning van de 
intensivering van het communautair beleid voor plattelandsontwikkeling ook dit onderwerp 
meer aandacht krijgen. Dit geldt tevens voor de ontwikkeling van kustgebieden. 
Als weerslag van het communautair beleid en ten einde de primaire produktie (ook in het water) 
de middelen te geven om te voldoen aan de behoefte van consument en industrie door de levering 
van grondstoffen in voldoende hoeveelheden en van voldoende kwaliteit, in het belang van de 
producenten en ten behoeve van de economische ontwikkeling van het platteland, zullen drie 
coördinatie/netwerkprojecten met prioriteit worden gestart ter ondersteuning van de huidige 
aanzienlijke werkzaamheden van de Lid-Staten voor : 
netwerken ter verbetering van de primaire produktie in landbouw, bosbouw, visserij en 
aquicultuur, waarbij de nadruk ligt op de duurzaamheid, de kwaliteit en de betrouwbaarheid 
van de voedselvoorziening en de interacties daarvan met het milieu; 
netwerken voor de ontwikkeling van het platteland en kustgebieden met bijzondere aandacht 
voor opleidingsactiviteiten en alternatieve economische ontwikkeling; 
levensmiddelenproduktie en transformatie, waarbij overwegingen van sociaal-economische 
aard en de veiligheid en gezondheid van voedsel een rol spelen. 
Eigen werkzaamheden van het GCO zullen op dit gebied een bijdrage leveren door : 
het gebruik van een laboratorium voor de analyse van wijn en andere dranken, dat zijn 
deskundigheid geleidelijk zal uitbreiden tot alle voedings- en geneesmiddelen; 
een project voor technische ondersteuning van het beheer van en het toezicht op de toepassing 
van het GLB via de transmissie van gegevens per satelliet; 
verdere uitvoering van het project voor de toepassing van teledetectie voor 
landbouwstatistieken. 
Hierbij zal worden getracht de toepassing van basistechnologie die op het gebied van de 
biotechnologie, biomedische technieken en teledetectie is ontwikkeld, verder uit te breiden. 
66 
5. ENERGIE 
Het energiebeleid, dat als doelstelling een betrouwbare energievoorziening heeft (vooral door de 
bevordering van eigen technologie en energiebronnen en de diversificatie van bruikbare bronnen), 
wordt momenteel geconfronteerd met een nieuwe dwingende eis : energie en milieu moeten met 
elkaar verenigbaar zijn. Het huidige en toekomstige gebruik van de verschillende energiebronnen, 
zowel in Europa als wereldwijd, houdt namelijk lokale, regionale en mondiale risico's voor mens 
en milieu in : toename van de verontreiniging, broeikasgassen, emissie van ioniserende straling, 
enz. De communautaire werkzaamheden zijn gericht op de ontwikkeling en demonstratie van 
efficiënte, schonereen veiligere technologie, waardoor wordt gewaarborgd dat het energieverbruik, 
het evenwicht in de biosfeer en de verschillende aspecten van economische ontwikkeling 
(concurrentievermogen, economische en sociale samenhang) onderling verenigbaar blijven. 
Gedurende de uitvoering van het tweede en derde kaderprogramma hebben de activiteiten van de 
Gemeenschap voor O&O en demonstratie/verspreiding op het gebied van energie de opbouw 
mogelijk gemaakt van netwerken voor samenwerking bij onderzoek en netwerken voor de 
bevordering en verspreiding van energietechnologie die uitontwikkeld is (bij voorbeeld het 
OPET-netwerk). Bij de voortzetting van deze activiteiten zal worden gestreefd naar een 
evenwichtige verdeling over de drie hoofdlijnen (niet-nucleaire energie, kernsplijtingsenergie en 
fusie) en een verdere integratie van O&O met demonstratie-activiteiten (vervolg op het Thermie-
programma) ten einde bij te dragen tot de verwezenlijking van de hoofddoelstellingen van de 
Gemeenschap op het gebied van energie, duurzame ontwikkeling en ondersteuning van het 
concurrentievermogen. Door deze integratie kan het relatieve rendement van O&O en demonstratie 
voor elke tak van technologie beter worden beoordeeld en kan beter worden gezorgd voor de 
nodige synergie en aanpassingen tussen de verschillende fasen. Er zal zoveel mogelijk voor 
worden gezorgd dat de werkzaamheden voor gezamenlijke rekening op dit gebied en de 
werkzaamheden van het GCO op elkaar aansluiten. 
Ten aanzien van O&O zullen de werkzaamheden worden geconcentreerd op de kritische 
wetenschappelijke en technische gebieden die kunnen zorgen voor belangrijke technisch-
economische doorbraken op middellange en lange termijn; hierbij zal rekening worden gehouden 
met de Europese en mondiale dimensie van de nieuwe energieproblemen en de oplossingen 
daarvoor. Door modellen op te zetten kan een beter inzicht worden verkregen in de raakvlakken 
tussen energie, milieu en economie, zodat een bijdrage kan worden geleverd tot de analyse en de 
formulering van de energiestrategie van de Gemeenschap en beter kan worden afgebakend welke 
werkzaamheden moeten worden uitgevoerd. Bepaalde werkzaamheden zullen worden beperkt of 
zelfs stopgezet : onderzoek naar technologie die uitontwikkeld is (beheer van laagactief afval, 
67 
technieken voor de ontmanteling van kerncentrales en sectoriële activiteiten voor energiebesparing 
in de industrie) of onderzoek op gebieden (zoals het klassieke aardwarmte-onderzoek) waarop het 
optreden van de overheid, in casu de Gemeenschap, niet nodig en ook niet afdoende blijkt te zijn 
(onevenredige verdeling van de beschikbare middelen). 
Op het gebied van demonstratie en verspreiding zal vooral moeten worden gewerkt aan het 
rationeel gebruik van energie, duurzame energiebronnen en de technologie voor een schone 
verbranding van steenkool. Hierbij is het optreden van de Gemeenschap nodig om het hele 
Europese bedrijfsleven toegang te geven tot een stabiele energievoorziening tegen aanvaardbare 
prijzen. Het zal tevens een betere exploitatie van de hulpbronnen in de verschillende regio's van 
de Gemeenschap vergemakkelijken en een belangrijke bijdrage leveren tot de samenwerking met 
de industrie in derde landen op het gebied van de overdracht van technologie. 
A. Technologie voor een schonere en efficiëntere opwekking en toepassing van energie 
Er zijn drie hoofdlijnen voor de bundeling van de communautaire werkzaamheden op het gebied 
van onderzoek (inclusief prenormatieve aspecten), technologische ontwikkeling, demonstratie en 
verspreiding/exploitatie : het rationeel gebruik van energie, de invoering 
van duurzame energiebronnen op grote schaal en een efficiëntere opwekking van energie uit 
fossiele brandstoffen (steenkool, olie en gas). 
Bij het rationeel gebruik van energie gaat het vooral om de vervoersector, waarvoor geïntegreerde 
projecten inzake stadsvervoer moeten worden opgestart en op het gebied van onderzoek en 
ontwikkeling technologieën als batterijen, brandstofcellen of geavanceerde brandstoffen aan de 
orde komen. Voor woningen en de tertiaire sector gaat het vooral om de introductie van 
geavanceerde technologie op de markt, de reorganisatie van systemen met een hoog 
energieverbruik, de afstemming van het consumentengedrag op een spaarzamer gebruik van 
energie en het prenormatief onderzoek naar het energieverbruik in gebouwen. In de industrie wordt 
er gewerkt aan ontwikkeling en demonstratie voor technologie die leidt tot een sterke beperking 
van het energieverbruik. Dit thema moet worden onderbouwd met projecten voor de bevordering 
van een efficiënter regeling van het energieverbruik (het intelligente huis) en geïntegreerde 
projecten voor de structurele organisatie van het energieverbruik (warmte/kracht-koppeling en de 
aanleg van industrieterreinen). 
Voor de tweede hoofdlijn is de doelstelling een bijdrage te leveren tot de ontwikkeling en de 
demonstratie van duurzame energiebronnen, die in de Gemeenschap beschikbaar zijn en schone 
energie leveren, ten einde te zorgen voor een betere inpassing van de energiesector in het milieu 
en een betrouwbaarder energievoorziening. Het is de bedoeling dat er zowel voor industrie als 
technologie een Europees kader wordt gecreëerd dat bevorderlijk is voor een significante 
68 
toepassing van duurzame energiebronnen. Het programma moet tevens de opbouw van 
speerpuntnetwerken stimuleren : gespecialiseerde onderzoekcentra, elektriciteitsproducenten, 
steden, regio's en eilanden, architecten en bouwkundig ingenieurs. 
Het programma vormt een evenwichtige combinatie tussen continuïteit en innovatie. Voor het 
vervolg op en de intensivering van de lopende werkzaamheden zal de nadruk liggen op onderzoek, 
ontwikkeling en demonstratie voor de technologie die de meeste beloften inhoudt : zonnecellen, 
zonne-energie voor de verwarming, klimaatregeling en natuurlijke verlichting van gebouwen, 
windenergie en biomassa. Ook voor andere mogelijkheden zal wellicht verkennend onderzoek 
worden gedaan : golfenergie, thermodynamische zonnecentrales, aardwarmte (hete droge 
gesteentes) en waterstof uit zonne-energie. 
Het GCO zal een bijdrage leveren tot deze activiteiten, vooral door prenormatief onderzoek op het 
gebied van zonne-energie en energiebesparing in gebouwen. Er zullen nieuwe initiatieven worden 
gestart om de integratie van duurzame energie vanuit technisch, economisch en maatschappelijk 
oogpunt te vergemakkelijken. Hierbij wordt prioriteit gegeven aan grootschalige geïntegreerde 
projecten, bij voorbeeld voor de opwekking van elektriciteit uit duurzame energiebronnen, met 
name biomassa, of de integratie van duurzame energie in de elektriciteitsnetten van de toekomst. 
Ook de grootschalige integratie van duurzame energie op het platteland, regionaal, in steden en 
op eilanden is van grootbelang; het gebruik van duurzame energie voor de ontwikkeling van het 
platteland in de derde wereld biedt grote mogelijkheden en heeft grote gevolgen. Voor een 
efficiënte uitvoering van deze geïntegreerde projecten moet er een nauwe samenhang zijn met het 
overig communautair beleid (GLB, structuurfondsen). 
Bij de derde hoofdlijn gaat het om de produktie en de omzetting van energie uit fossiele 
brandstoffen. Het onderzoek aan verbrandingsprocessen in het algemeen, dat van essentieel belang 
is voor het rationeel gebruik van energie en voor de omzetting van fossiele brandstoffen, krijgt 
hierbij prioriteit. Voor de omzetting van fossiele brandstoffen zal er worden gezocht naar schonere 
en efficiëntere procédés. Hierbij ligt de nadruk op sleuteltechnologie, zoals geïntegreerde 
gecombineerde cyclussen ("hot gas cleaning" en verbranding onder druk) of brandstofcellen voor 
de gedecentraliseerde opwekking van elektriciteit. Ook procédés voor de vervanging van steenkool 
door biomassa of brandbaar afval (gecombineerde verbranding of vergassing) zullen nader worden 
uitgewerkt. 
Er moet aanvullend onderzoek worden gedaan om op langere termijn te zorgen voor een 
betrouwbaarder energievoorziening : er zullen werkzaamheden worden gestart voor een beter 
beheer van de binnenlandse energiebronnen, zowel bij de winning als bij de conversie. 
Voor olie en gas zal de nadruk liggen op de ontwikkeling en demonstratie, vooral voor de para-
aardoliesector, van efficiëntere technologie op het gebied van de exploratie van afzettingen 
69 
(geofysica), de winning daarvan en het vervoer. In deze context zou als begeleidende maatregel 
op dit gebied fundamenteel onderzoek kunnen worden gedaan in de aardwetenschappen. 
* [B. Nucleaire veiligheid en beveiliging 
C. Beheerste thermonucleaire fusie 
N.B.: De thema's B enC vallen ondereen besluit van de Raad betreffende het kaderprogramma van 
corn m unau taire activiteiten op het gebied van onderzoek en onderw ijs voorde Europese ( Jem een schap 
voor Atoomenergie (EURA TOM), dat ook vandaag is vastgesteld] 
6. ONDERZOEK TEN BEHOEVE VAN EEN EUROPEES VERVOERSBELEID 
De mobiliteit van personen en goederen binnen Europa, de landen, de regio's en binnen agglomeraties is 
een exponent van onze moderne maatschappij geworden die steeds moeilijker te beheersen is. In deze 
context zal de opbouw van transeuropese vervoersnetwerken, waarbij de onderlinge koppeling en de 
interoperabiliteit van nationale netten en de toegang tot deze netten worden gestimuleerd, de belangrijkste 
bijdrage leveren tot een open en op concurrentie gebaseerde markt. 
Dienaangaande wordt in de mededeling van de Commissie aan de Raad over de toekomstige ontwikkeling 
van het gemeenschappelijk vervoersbeleid (het "Witboek", document COM(92)494) gesteld dat het 
onderzoek ten behoeve van een Europees vervoersbeleid als hoofddoelstelling heeft een bijdrage te leveren 
tot de ontwikkeling, de integratie en het beheer van efficiënter, veiliger en milieuvriendelijker 
vervoersystemen en tot de kwaliteit van het bestaan ten einde een duurzame mobiliteit van personen en 
goederen te bevorderen. 
Om deze doelstelling te verwezenlijken zal een Europese aanpak worden uitgewerkt om gebruik te maken 
van de synergie tussen de verschillende specifieke nationale en communautaire activiteiten en de 
activiteiten van andere internationale organisaties. Het onderzoek zal in een samenhangend en 
gecoördineerd kader worden uitgevoerd, waarbij rekening wordt gehouden met de activiteiten binnen de 
thema's "industrietechnologie", "telematica", "milieu" en "energie", voor zover deze relevant zijn voor de 
doelstellingen van het gemeenschappelijk vervoersbeleid. Het onderzoek naar aspecifieke technologie 
wordt namelijk uitgevoerd binnen elk van de thema's die onder de eerste activiteit vallen. 
Binnen dit thema ligt de nadruk op de voorwaarden waaraan moet worden voldaan voor de 
interoperabiliteit en de onderlinge koppeling van netwerken, waarbij vooral wordt gelet op de 
mogelijkheden voor intermodaal vervoer en de toegangsmogelijkheden. Hierbij wordt voorrang gegeven 
aan het ontwerp en het beheer van infrastructuren die meer verenigbaar met het milieu en veiliger voor hun 
gebruikers moeten zijn. 
70 
Bij het onderzoek zal het dan ook vooral gaan om evaluatie, integratie van technologische innovaties die 
uit de andere thema's naar voren komen en de algehele validering daarvan. 
Het is de bedoeling dat er een bijdrage wordt geleverd tot de optimalisering van transeuropese 
vervoersnetwerken, verbetering van de prestaties van de verschillende vervoerswijzen en -exploitanten, 
de mogelijkheden van elke vervoerswijze om met de andere samen te werken, de toegankelijkheid voor 
de gebruikers en de ondersteuning van de ontwikkeling van een multimodaal vervoersysteem voor steden, 
plattelandsgebieden, regio's en Europa. 
Hiertoe wordt bij de OTO-werkzaamheden een systeem- en integratiegerichte aanpak gevolgd, waarbij 
rekening wordt gehouden met de strategische doelstellingen van het Europees vervoersbeleid en de 
resultaten van het onderzoek dat binnen de overige thema's van de eerste activiteit wordt uitgevoerd, ten 
einde oplossingen uit te werken die specifiek van toepassing zijn op de vervoersector. 
Deze werkzaamheden kunnen ertoe leiden dat er zo nodig experimenten in praktijksituaties en 
demonstratieprojecten worden uitgevoerd. 
Het onderzoek zal meer in het bijzonder betrekking hebben op de optimalisering van vervoersystemen, de 
verbetering van de veiligheid, de beperking van de schadelijke effecten en de maatschappelijke 
aanvaardbaarheid, met de volgende hoofdlijnen : 
Voor het gecombineerd vervoer en de spoorwegen moet vooral de interoperabiliteit van de 
spoorwegnetten worden gewaarborgd, met name voor zeer snelle treinen, door geleidelijk de 
belemmeringen van technische, regelgevende en praktische aard uit de weg te ruimen. Het onderzoek 
moet het mogelijk maken te komen tot functionele specificaties (functional requirements) voor de 
opbouw van multimodale geïntegreerde ketens; tenslotte moeten er experimentele platforms worden 
opgezet voor de integratie en evaluatie van de nieuwe overstap-, beheers- en bewakingstechnologie. 
Op het gebied van de luchtvaart is een dergelijke systeemgerichte aanpak nodig om enerzijds de 
doelstellingen van Europees belang te specificeren die kunnen leiden tot een beperking van de 
overbelasting van het luchtruim en de vliegvelden en een positieve invloed kunnen hebben op de 
veiligheid van personen en de milieu- effecten, en anderzijds de integratie en evaluatie mogelijk te 
maken van de onderzoekresultaten op het gebied van aspecifieke technologie, waarbij het vooral gaat 
om de luchtverkeersleiding, de veiligheid van vliegtuigen, de beperking van het lawaai en de overige 
hinder van de motoren, de vermindering van de weerstandseffecten en de kritische technologie voor 
vliegtuigen met een zeer grote capaciteit. 
71 
Op het gebied van het stadsvervoer zal het mogelijk zijn via een systeemgerichte aanpak, waarbij de 
resultaten van de andere onderzoeksprogramma's op het gebied van generieke technologieën en een 
adequate modellering specifieke oplossingen uit te werken ten einde opstoppingen en het 
energieverbruik zoveel mogelijk te beperken en te komen tot een betere verdeling over met name het 
particuliere en het openbaar vervoer. 
Op het gebied van de scheepvaart moeten geïntegreerde onderzoek- en demonstratieprojecten de 
werking van snelle systemen over korte afstand optimaliseren, de nieuwe interfaces tussen zee, land 
en rivieren, inclusief de nieuwe haveninstallaties en het gebruik van mankracht, zonder dat afbreuk 
wordt gedaan aan de behoefte aan veiligheid en bescherming van het milieu, en een efficiënt 
verkeersbeheersysteem. 
Op het gebied van het wegverkeer moeten adequate methodologieën worden uitgewerkt voor een 
specificatie van de instrumenten die nodig zijn voor de verwezenlijking van een gemeenschappelijk 
beleid voor verkeersveiligheid en voor een optimale verdeling over de vervoerswijzen voor 
interstedelijke verplaatsingen, waarbij technologische oplossingen worden geïntegreerd en 
geëvalueerd, vooral voor de regulering van het verkeer en de configuratie van de infrastructuur. 
Bij al deze activiteiten zal bijzondere aandacht worden besteed aan de ergonomie en de menselijke factoren 
in praktijksituaties en aan de bescherming van het milieu. 
Ter begeleiding van deze activiteiten zal er op strategisch niveau onderzoek worden gedaan, dat vooral 
gericht is op vervoersmodellen en -scenario's. Dit onderzoek heeft als 
algehele doelstelling een beter inzicht in het ontstaan van de vraag naar vervoer. 
Er moeten geharmoniseerde methoden op communautair niveau worden ontwikkeld voor een analyse van 
de ontwikkeling van vervoer en verplaatsingen, de vervoersstromen en de interacties daartussen. Tevens 
moet worden nagegaan welke effecten de vestigingsplaatsen en de distributieschema's van de industrie op 
de vraag hebben, welke veranderingen zich in de industriële structuur voordoen en welke logistieke 
beperkingen en keuzen er zijn voor de vervoerswijzen binnen de grote Europese Economische Ruimte. 
Overigens moeten de technologische innovaties in het perspectief van het gemeenschappelijk 
vervoersbeleid worden geflankeerd met onderzoek naar de integratie daarvan in nieuwe operationele en 
institutionele kaders (bij voorbeeld in verband met de technische normen en de richtsnoeren voor de 
transeuropese vervoersnetwerken). 
72 
Tenslotte is een nieuwe geharmoniseerde methodologie nodig voor de evaluatie van de algehele effecten 
van het Europees vervoersysteem, vooral met het oog op een optimalisatie van de transeuropese netwerken 
Het GCO zal op dit gebied een bijdrage leveren, vooral door een analyse van de veiligheid van 
vervoersystemen en van hun gevolgen voor de maatschappij en het milieu in het algemeen. Tevens zal het 
ondersteunende wetenschappelijke en technische werkzaamheden verrichten in verband met de projecten 
die door de Commissie worden gefinancierd. 
7. GERICHT SOCIAAL-ECONOMISCH ONDERZOEK 
In de context die wordt gekenmerkt door de sterke interactie tussen technologie, groei en werkgelegenheid, 
is het de bedoeling een bijdrage te leveren tot de specificatie van de concrete OTO activiteiten die in de 
hele Gemeenschap moeten worden uitgevoerd ten einde een impuls te geven aan het concurrentievermogen 
van de Europese industrie en het ontstaan van een nieuw model voor onderwijs en maatschappij, waarbij 
gebruik wordt gemaakt van de diversiteit van de Europese maatschappijen. Met dit nieuwe onderzoekthema 
kan worden voorzien in de behoefte die steeds meer door besluitvormers wordt gevoeld, vooral bij de 
personen die verantwoordelijk zijn voor het beleid voor onderzoek, technologische ontwikkeling en 
demonstratie in de Lid-Staten en op communautair niveau, om te kunnen profiteren van een grotere 
synergie tussen de natuurwetenschappen en de technische wetenschappen enerzijds en de economische en 
sociale wetenschappen anderzijds. Ten behoeve van deze personen moet vooral de basiskennis die nodig 
is voor beslissingen in het licht van de wetenschappelijke en technische ontwikkelingen, worden vernieuwd 
en uitgebreid door te werken aan de evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid. 
Naast deze hoofddoelstelling van het onderzoek binnen dit thema zullen er activiteiten worden ontplooid 
op het gebied van onderwijs en opleiding en problemen bij de sociale integratie. 
Naast dit horizontale gerichte onderzoek zal er ook economisch en sociaal onderzoek worden verricht 
binnen elk OTO-thema van de eerste activiteit (evaluatie van de sociaal-economische effecten en de 
risico's) en binnen de tweede (sociaal-economische aspecten van de internationale samenwerking op het 
gebied van wetenschap en techniek, de derde (verhoging van het rendement van de overdracht van OTO-
resultaten) en de vierde (opleiding en mobiliteit van onderzoekers in de economische en sociale 
wetenschappen) activiteit. Er zullen nauwe contacten worden onderhouden met de COST-projecten op het 
gebied van de sociale wetenschappen en met de Europese organisaties die op dit gebied actief zijn. 
A. Evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid 
De evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid voor Europa moet de 
gemeenschappelijke grondslag leggen voor de kennis waarover de besluitvormers moeten beschikken die 
73 
die belast zijn met het wetenschaps- en technologiebeleid op nationaal en communautair niveau en die 
verantwoordelijk zijn voor het communautair optreden op andere gebieden waar wetenschap en 
technologie een rol spelen. 
Bij deze activiteiten wordt het spoor gevolgd dat is uitgezet door het MONITOR-programma (FAST, 
SAST, SPEAR), de werkzaamheden van het Instituut voor technologische prognose van het GCO en 
de activiteiten in het kader van het VALUE- en het SPRINT-programma of EUROSTAT, en wordt 
voortgeborduurd op de ervaring die in de specifieke programma's is opgedaan (evaluatie van de sociaal -
economische effecten van het onderzoek) krachtens een bij de goedkeuring van het derde 
kaderprogramma genomen besluit. 
Het is de bedoeling dat de uitvoerders, de besluitvormers en de gebruikers van OTO de beschikking 
krijgen over een Europees instrument - rekening houdend met de ontwikkelingen op wereldniveau -
voor de evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid die het best in staat zijn de 
groei en de werkgelegenheid te stimuleren, en daartoe de activiteiten die op regionaal, nationaal en 
Europees niveau plaatsvinden op het gebied van prognoses voor de relaties tussen wetenschap, 
technologie en maatschappij, het volgen van technologie en economie, strategische analyses, vooral 
voor algemene technologie, en de evaluatie van OTO-programma's en het OTO-beleid, in een 
gediversifieerd geheel te integreren. In het bijzonder zal er worden gestreefd naar een intensivering van 
de activiteiten voor technologische en industriële prognoses en een betere coördinatie binnen de 
Gemeenschap ten einde een algeheel samenhangend kader op te zetten dat het de betrokkenen in 
Europa mogelijk maakt de maatregelen en initiatieven te nemen die onder hun verantwoordelijkheid 
vallen, en hun eigen strategie beter aan te passen aan de technologische en industriële ontwikkelingen. 
Uitgaande van de opbouw van een beperkt aantal specifieke netwerken, coördinatie en studies, 
activiteiten voor de voorbereiding en uitwerking van nieuwe programma's, ondersteunende 
werkzaamheden (methodologisch onderzoek, open databanken, indicatorlijsten, gidsen voor het 
technologisch aspectenonderzoek in Europa, enz.) en verspreidingswerkzaamheden (workshops, 
seminars en informatieweken) moet voor de evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en 
technologiebeleid een pluralistisch kader voor discussie en vergelijking van benaderingen tot stand 
komen, dat leidt tot de specificatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid voor 
Europa en bruikbare aanbevelingen voor de uitvoerders, besluitvormers en gebruikers van OTO. De 
geplande werkzaamheden zullen dan ook worden uitgevoerd in nauwe samenwerking met de 
regeringsinstanties en de parlementaire organisaties voor de evaluatie van de opties voor het 
wetenschaps- en technologiebeleid op regionaal, nationaal en Europees niveau (met name STOA en 
het European Parliamentary Technology Assessment Network), de hierin gespecialiseerde organisaties 
uit de particuliere en publieke sector en de vertegenwoordigers van de sociaal-economische partners 
Er moet worden gerekend op een beperkt pakket activiteiten om de aanzet te kunnen geven tol 
voorbereidende activiteiten en definitiefasen voor nieuwe communautaire OTO-activiteiten. 
74 
Het GCO zal hierbij een bijdrage leveren via het Instituut voor technologische prognoses dat een 
technologische observatiepost zal opzetten voor de verzameling en analyse van informatie over 
wetenschappelijke doorbraken en technologische innovaties, en vooral op verzoek van de 
communautaire instellingen studies zal uitvoeren voor prognose en evaluatie van technologie. 
B. Onderzoek op het gebied van onderwijs en opleiding 
Er komt een steeds grotere kloof tussen de snelheid waarmee de wetenschappelijke en technologische 
kennis en de beroepen veranderen en die waarmee de stelsels voor onderwijs en opleiding, ook voor 
degenen die zelf opleidingen verzorgen, veranderen; het wordt dan ook uiterst moeilijk ervoor te zorgen 
dat de onderlinge overdracht adequaat en evenwichtig verloopt. Er wordt op nationaal niveau veel 
gedaan om deze problemen het hoofd te bieden. Gelet op de recente ontwikkeling op Europees niveau 
van onderzoek- en opleidingsnetwerken en industriële en handelsovereenkomsten tussen bedrijven 
moet Europa in het kader van een steeds toenemende mondialisering gemeenschappelijk inzicht krijgen 
in deze problemen en ze beheersen. 
Voor het communautair onderzoek op dit gebied zijn er twee doelstellingen : in de eerste plaats moet 
worden nagegaan welke nieuwe processen globaal gezien de koppeling vormen tussen onderzoek, 
onderwijs en opleiding en welke interfaces moeten worden opgezet om deze te reguleren; daarnaast 
moet een evaluatie worden gemaakt van de gevolgen van het Europeaniserings- en 
mondialiseringsproces ten einde te bepalen welke bijdrage de Gemeenschap kan leveren tot de 
verbetering van de onderwijs- en opleidingsstelsels in Europa. 
Hierbij wordt het subsidiariteitsbeginsel in acht genomen, aangezien de nadruk ligt op de uitwisseling 
van ervaring, vergelijking en de interoperabiliteit van de uiteenlopende stelsels die voor de 
Gemeenschap een rijk bezit vormen. Vier onderzoekthema's zullen prioriteit krijgen. In de eerste plaats 
gaat het om het onderzoek naar het ontstaan van een open arbeidsmarkt op Europese schaal voor alle 
beroepscategorieën en naar de behoefte aan onderwijs en opleiding die een dergelijke ontwikkeling met 
zich meebrengt. Het tweede thema betreft het onderzoek naar onderwijs- en opleidingsmethoden op 
alle niveaus, met aandacht voor de gebruikte hulpmiddelen en de psychopedagogische en 
organisatorische aspecten. Een derde gebied met prioriteit is de vergelijkende analyse van de behoefte 
aan specifieke opleiding in verband met de ontwikkeling van methoden voor de kwaliteitsbewaking 
van produkten en processen. In verband met deze nieuwe methoden is er namelijk een adequate reactie 
nodig ten aanzien van de stelsels voor beroepskwalificaties die een wederzijdse verkenning van de 
problemen en de praktijk op Europees niveau mogelijk maken. Ten slotte zal ook het vergelijkend 
onderzoek van de onderwijs- en opleidingsstelsels worden gesteund, waarbij ook de regionale 
verschillen en de relaties met de economische ontwikkeling van de regio's aan de orde komen. 
75 
C. Onderzoek naar problemen op het gebied van sociale integratie 
De Lid-Staten staan voor grote uitdagingen in de vorm van de toenemende armoede en de nieuwe 
vormen van sociale marginalisering. De Gemeenschap heeft een bijdrage geleverd tot de bestrijding 
van de armoede en de marginalisering via de initiatieven van de structuurfondsen, dank zij bepaalde 
onderdelen van de initiatieven EUROFORM, NOW, HORIZON, LEADER, alsmede van de 
programma's HELIOS en TIDE en vooral via de drie opeenvolgende programma's voor de bestrijding 
van de armoede. 
Naast het onderzoek dat op dit gebied in de Lid-Staten wordt uitgevoerd, kent het communautair 
onderzoek drie doelstellingen : in de eerste plaats moet het een bijdrage leveren tot een systematischer 
inzicht in de maatschappelijke marginaliserings- en integratieprocessen door een vergelijkende analyse 
op Europese schaal van de oorzaken, vormen en verschijnselen van het probleem en de gevolgen 
daarvan voor het communautair beleid en meer in het bijzonder het structuurbeleid; in de tweede plaats 
moet het ervoor zorgen dat alle Lid-Staten kunnen profiteren van geslaagde experimenten op het gebied 
van maatschappelijke integratie dank zij de verspreiding van informatie en de overdracht en exploitatie 
van de meest innoverende projecten, uitgaande van een grondige analyse van de resultaten en de lessen 
die er in elke Lid-Staat uit getrokken zijn; ten derde moet worden nagegaan in hoeverre het huidige 
proces van Europese integratie (bij voorbeeld de interne markt of de monetaire integratie) specifieke 
gevolgen heeft voor de sociale marginalisering en integratie, naast de factoren die eigen zijn aan de 
verschillende nationale en lokale situaties. Door dit onderzoek kunnen de activiteiten die op 
communautair niveau worden ontplooid om het hoofd te bieden aan de uitdagingen waarvoor de 
maatschappelijke integratie ons stelt, beter worden toegespitst. 
Aangezien steden (agglomeraties, stadsgewesten, middelgrote steden, enz.) momenteel de plaats bij 
uitstek zijn voor nieuwe vormen van maatschappelijke marginalisering en integratie-experimenten, 
kunnen hier ook de significante ontwikkelingen het best worden gesignaleerd, en daarnaast binnen de 
steeds dichtere netwerken, vooral op Europees niveau, die de steden onderling met elkaar verbinden 
(informatie- en communicatienetwerken, vervoersnetten, financiële netwerken, enz.). Uitgaande van 
de resultaten van de nationale onderzoekprogramma's en van de ervaring van Europese netwerken van 
steden en regio's en hun toenemende bereidheid om gezamenlijk operationele projecten op te zetten, 
zullen voor de deelname van de Gemeenschap twee hoofdlijnen worden gevolgd. 
In de eerste plaats zal er prioriteit worden gegeven aan multidisciplinair onderzoek naar concrete 
middelen om ervoor te zorgen dat gemarginaliseerden gemakkelijk toegang hebben tot de informatie, 
de communicatie, de overheidsdiensten, het onderwijs en de opleiding en de arbeidsmarkt, die voor hen 
als burger en als sociaal-economisch subject zowel op nationaal als op Europees niveau van belang zij n. 
In de tweede plaats moet worden geëvalueerd in hoeverre technologische ontwikkelingen een bijdrage 
76 
kunnen leveren tot de oplossing van deze problemen in de ruimere context van de middelen waarmee 
in de hele Gemeenschap wordt geëxperimenteerd. Hierbij moet de nadruk liggen op de 
complementariteit van de verschillende aspecifieke technologieën die binnen de overige thema's van 
de eerste activiteit worden ontwikkeld, met het sociaal-economisch onderzoek inzake de strategische, 
organisatorische en institutionele aspecten ten einde bij te dragen tot de oplossing van de acute 
problemen van het leven in de stad en innoverende benaderingen te stimuleren. 
77 
TWEEDE AcnvrrEiT 
Bevonlering van de samenwerking inzake communautair onderzoek, technologische ontwikkeling 
en demonstratie met derde landenen internationale organisaties. 
Deze tweede activiteit omvat diverse met elkaar verband houdende vormen van communautaire 
steun. De wetenschappelijke en technische samenwerking mei zowel geïndustrialiseerde landen 
als de Midden- en Oosteuropese landen, de nieuwe onafhankelijke staten van de voormalige 
Sovjet-Unie en de ontwikkelingslanden zal worden ontwikkeld en geïntensiveerd. Een dergelijke 
samenwerking kan op bilaterale of multilaterale basis plaatsvinden: Je sa/nenuetkin}> kan via 
internationale organisaties tot stand komen of direct zijn beslag krijgen. Doel van een dergelijke 
samenwerking is zowel de capaciteit van de Gemeenschap op het gebied van wetenschap en 
technologie te vergroten als de tenuitvoerlegging van het communautaire beleid aangaande derde 
landen te ondersteunen. 
Er zal steeds worden uitgegaan van het beginsel van wederzijds voordeel. 
Met het oog op het verbeteren van de concurrentiepositie en de wetenschappelijke en 
technologische basis van de Gemeenschap moet nu de toegevoegde waarde van de OTO-
activiteiten van de Gemeenschap en van de Lid-Staten en van ander communautair beleid worden 
vergroot, dank zij een selectieve samenwerking met derden, in gecoördineerd overleg met de Lid-
Staten. De bijdrage die de wetenschap kan leveren aan de oplossing van regionale of mondiale 
problemen of aan de economische ontwikkeling van de ontwikkelingslanden en de landen van 
Midden- en Oost-Europa, is een belangrijk element van deze uitdaging. Ook moet er voldoende 
flexibiliteit zijn om te kunnen inspelen op eventuele ontwikkelingen in derde landen. In gevallen 
waar intellectuele eigendom een rol speelt, dienen de voorschriften waarover de Raad en de 
Commissie in juni 1992 gezamenlijk richtlijnen hebben vastgesteld, te worden geëerbiedigd 
De belangrijkste doelstellingen zijn versterking van de wetenschappelijke en technologische 
capaciteit van Europa, ondersteuning van de tenuitvoerlegging van het communautaire beleid ten 
aanzien van derde landen en bijdragen aan de oplossing van regionale en mondiale problemen door 
versterking van de coördinatie met de Lid-Staten. 
A. Wetenschappelijke en technologische samenwerking in Europa 
I. Samenwerking met andere Europese kaders voor wetenschappelijke en technologische 
samenwerking 
78 
Deze activiteit is gericht op het versterken van de samenhang van het onderzoek in Europa, met 
het oog op het optimaliseren daarvan, door rekening te houden met de nationale inspanningen, 
zowel van de Lid-Staten als van de EVA, COST, EUREKA, en Europese organisaties zoals de 
CERN, het ESA, het EMBL, de ESW, enz. Voorts moet het Europese standpunt ten aanzien van 
de internationale organisaties op mondiaal niveau (UNO, OESO, enz.) verder aandacht blijven 
krijgen. 
Een en ander betekent dat met deze kaders en organisaties nauwere relaties moeten worden 
aangegaan, niet alleen op politiek niveau, maar vooral op het praktische niveau van projecten. 
Daardoor kan de totstandbrenging worden gestimuleerd van wetenschappelijke en technologische 
speerpuntcentra, die tot buiten de grenzen van de Gemeenschap reiken. De doorstroming van 
OTO-resuItaten naar de markt zal worden verbeterd, met name via EUREKA. Dergelijke relaties 
vergemakkelijken ook de vaststelling van normen en wetten om tegemoet te komen aan behoeften 
die in de loop van de onderzoekactiviteiten naar voren zijn gekomen. 
De projecten in het kader van de gecoördineerde acties van COST vormen een aanvulling op die 
van de communautaire programma's en behouden hun specifieke karakter ten opzichte van de 
andere Europese onderzoekstructuren. 
Met het oog op een versterking van de banden tussen de communautaire activiteiten en EUREKA 
zijn elementen uitgewerkt die moeten bijdragen aan een beter synergisme op basis van twee 
beginselen : grotere transparatie en duidelijker omschrijving van de respectieve rollen, met name 
ten aanzien van de industrie en het MKB. Essentiële elementen zijn betere verspreiding van 
informatie over projecten en steunmaatregelen, gebruikmaking van de resulateen van 
communautaire projecten in EUREKA-projecten, systematische verwerking van de 
preconcurrentiële fasen van EUREKA-projecten in het kaderprogram maen gezamenlijk onderzoek 
van door de industrie voorgestelde grootschalige strategische projecten. 
Voor de Gemeenschap betekent dit dat na een uitgebreide proeffase nieuwe mechanismen moeten 
worden ingesteld voor het in aanmerking nemen van uit EUREKA afkomstige projecten, met 
inachtneming van de eigenheid van beide stelsels, in het bijzonder de eigen procedures van de 
Commissie. 
De financiële middelen voor deze activiteit kunnen ter indicatie in de werkprogramma's van de 
communautaire programma's worden opgenomen. Voor de deelneming van de Gemeenschap 
gelden de doelstellingen van de specifieke programma's; dergelijke deelneming mag dan ook 
alleen betrekking hebben op het preconcurrentiële en algemene gedeelte van de projecten die ter 
goedkeuring aan de overeenkomstige comités worden voorgelegd. 
79 
Wat de EVA-landen betreft, moet rekening worden gehouden met het feit dat een aantal daarvan 
al voowaardig deeneemt aan het kaderprogramma (Europese Economische Ruimte) en andere 
deelnemen aan bilaterale vormen van samenwerking. 
2. Samenwerking met de Midden- en Oosteuropese landen en de nieuwe onafhankelijke staten 
van de voormalige Sovjet-Unie 
Doel van deze activiteit is uit wederzijds belang bij te dragen aan het behoud van het 
wetenschappelijk en technologisch potentieel van deze landen en te helpen bij de herstructurering 
daarvan door middel van samenwerkingsactiviteiten. Daarmee kan een bijdrage worden geleverd 
aan het herstel van de produktiesystemen en de verbetering van de kwaliteit van het bestaan in de 
betrokken regio's - beide factoren van stabiliteit. 
De activiteit wordt uitgevoerd in wisselwerking met de andere communautaire activiteiten, met 
name PHARE en TACIS, en in aansluiting op de activiteiten van de Lid-Staten. Op energiegebied 
zal een beroep worden gedaan op de in deze landen door de Gemeenschap in het kader van het 
THERMIE-programma opgerichte "energiecentra". 
De betrokken landen kunnen deelnemen aan de specifieke programma's van de eerste activiteit. 
Hun deelneming wordt vergemakkelijkt door een communautaire financiering. Deze activiteit 
heeft ook betrekking op specifieke onderzoekthema's in verband met situaties die momenteel in 
deze landen kritiek zijn, met name milieu, energie, veiligheid en technologieën met integrerend 
effect op economisch gebied. 
B. Samenwerking met niet-Europese geïndustrialiseerde derde landen 
Doel van deze samenwerking is de belangen van de Gemeenschap te behartigen en haar 
inspanningen op OTO-gebied te optimaliseren, door te zorgen voor een betere toegang tot de 
wetenschappelijke en technische hulpbronnen van deze derde landen : de Verenigde Staten, Japan, 
Canada, Australië en andere. 
Hierbij moet worden onderstreept dat deze landen voor de Gemeenschap tegelijk bondgenoten of 
partners én concurrenten zijn, met name op commercieel en industrieel gebied. Vandaar dat de 
volgende beginselen moeten worden nageleefd : selectiviteit inzake de gebieden waarop wordt 
samengewerkt, samenwerking, concentratie op enkele goed gekozen sectoren, flexibiliteit in de 
wijzen van samenwerking, evenwichtig wederzijds voordeel, geen overdracht van financiële 
middelen. 
80 
Met deze landen kan op de volgende wijzen worden samengewerkt : overleg voor bepaalde 
sectoren zoals megaprojecten, uitvoering van gezamenlijke onderzoeken studieprojecten, en 
uitwisseling van informatie en deskundigen. 
De samenwerking met deze landen vormt een ondersteuning van de activiteiten op het gebied van 
het extern beleid van de EG en moet in dit kader passen. Zij biedt de Lid-Staten ook de 
gelegenheid om op voet van gelijkheid toegang te krijgen tot de wetenschappelijke en 
technologische hulpbronnen van derde landen. Coördinatie met de Lid-Staten is noodzakelijk ten 
einde doublures en versnippering van financiële middelen te vermijden en het communautaire 
actieterrein beter af te bakenen op basis van het subsidiariteitsbeginsel. 
C. Wetenschappelijke en technologische samenwerking met ontwikkelingslanden 
Iedere Lid-Staat heeft programma's voor wetenschappelijke samenwerking met 
ontwikkelingslanden lopen, waarvan het belang vaak afhangt van culturele tradities of vroegere 
betrekkingen. Deze communautaire activiteit wil in de eerste plaats een middel zijn om in 
wisselwerking met de communautaire ontwikkelingsacties verschillende onderzoekinitiatieven te 
integreren in een algemene en gecoördineerde aanpak. 
Daarmee kan in Europa een wetenschappelijke inspanning gehandhaafd blijven die is toegespitst 
op de problemen van de ontwikkelingslanden; in sommige Lid-Staten kan deze inspanning in een 
streven naar evenwicht zelfs worden vergroot. Tegelijk kan hiermee de versterking van de 
onderzoekcapaciteiten in de ontwikkelingslanden worden vergemakkelijkt, dank zij de 
gezamenlijke uitvoering van onderzoekwerkzaamheden in het kader van contracten voor 
gezamenlijke rekening en het aanhalen van de banden via netwerken. 
Gemeenschappelijke thema's voor alle ontwikkelingslanden zijn vooral duurzame natuurlijke 
hulpbronnen en het gebruik daarvan bij het verbeteren van de duurzame landbouwproduktie en bij 
milieubescherming, alsmede gezondheidsonderzoek ten behoeve van de ontwikkeling, gebieden 
die van doorslaggevend belang zijn voor de economische en sociale ontwikkeling van deze landen. 
Ook kan worden gedacht aan het gebruik van nieuwe informatie- en communicatietechnologie ter 
versterking van de economische structuren. Dank zij deze algemene thema's kan flexibel worden 
opgetreden bij de definitie van meer omlijnde prioriteiten voor de werkprogramma's per gebied 
en naargelang van de aangegeven behoeften. 
Voorts moet worden gerekend met deelneming van ontwikkelingslanden aan bepaalde specifieke 
programma's van de eerste activiteit met betrekking tot onderwerpen van algemeen belang of van 
duidelijk aangetoond wederzijds belang, met name voor programma's met een reeds ontwikkeld 
81 
wetenschappelijk potentieel. Daartoe kan een beroep worden gedaan op communautaire 
financiering voor gecoördineerde acties of contracten voor gezamenlijke rekening. 
DERDE AcnvrrEiT 
Verspreiding en exploitatie van de resultaten van de activiteiten inzake communautair onderzoek, 
communautaire technologische ontwikkeling en demonstratie 
Het betreft hier activiteiten die geen verband houden met een bepaald aspect van het onderzoek 
of de technologische ontwikkeling. Zij hebben eerder betrekking op het geheel van 
communautaire OTO-activiteiten. Doel is ervoor te zorgen dat deze activiteiten gunstige 
resultaten afwerpen in de vorm van een verbeterde concurrentiepositie van de industrie of de 
verwezenlijking van andere doelstellingen van het Verdrag. 
De concurrentiepositie van de Europese industrie hangt in grote mate af van haar vermogen de 
resultaten van onderzoek om te zetten in commercieel levensvatbare produkten of procédés. Daarin is 
zij vaak minder efficiënt dan haar concurrenten en gelet op de verscherping van de internationale 
concurrentie wordt de rentabiliteit van investeringen in O&O in vele industriesectoren een kritieke 
factor. 
Om aan deze situatie het hoofd te bieden en gezien de ontwikkelingen in de Verenigde Staten en Japan, 
moet de Gemeenschap een substantiële bijdrage leveren aan de verspreiding en de exploitatie van de 
resultaten van onderzoek, maar ook betere voorwaareen scheppen om de overdracht en de integratie van 
nieuwe technologie te vergemakkelijken, afgezien van de oorsprong ervan, in het bijzonder bij het 
MKB. Daarbij mag niet worden voorbijgegaan aan de behoeften van de maatschappij, nu de 
maatschappelijke aanvaarding van wetenschap en technologie op steeds sterkere weerstanden lijkt te 
stuiten. 
De landen van de Gemeenschap voeren zowel op nationaal als op regionaal niveau een beleid voor de 
benutting van onderzoek en de verspreiding van technologie. Maar de omvang van deze initiatieven 
verschilt vrij sterk van regio tot regio en er is onvoldoende communautaire dimensie, terwijl die toch 
voor een aanzienlijke meerwaarde kan zorgen in het kader van de interne markt. Met de 
gecentraliseerde actie voor de verspreiding en de exploitatie van resultaten in het kader van het derde 
kaderprogramma en daarbuiten in de programma's SPRINT en THERMIE (op energiegebied) wordt 
gepoogd om, in relatie met andere communautaire initiatieven, met relatief bescheiden middelen een 
samenhangend communautair systeem op te zetten voor de benutting van onderzoek en de verspreiding 
van technologie. Daarvoor wordt, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, gesteund op de 
bevoegde nationale en regionale structuren. Deze inspanning moet worden voortgezet en versterkt in 
het 4e kaderprogramma door de tenuitvoerlegging van meer grootschalige geïntegreerde 
communautaire activiteiten. 
82 
De activiteiten voor verspreidingen exploitatie moeten overigens gecoördineerd worden uitgevoerd met 
de activiteiten die in het kader van de specifieke programma's worden ondernomen en gefinancierd. 
Daarbij wordt rekening gehouden met het niet-lineaire maar complexe en iteratieve karakter van het 
innovatieproces en met de specificiteit van de overdracht van technologie en de benutting, die 
gespecialiseerde kennis en een multisectoriële aanpak vereisen. 
Doelstellingen van de derde activiteit zijn het bevorderen van de transsectoriële en transnationale 
verspreiding en exploitatie van de resultaten van de OTO- en demonstratie-activiteiten, het 
vergemakkelijken van de overdracht en de integratie van technologieën door bedrijven en het verbeteren 
van het financiële klimaat daarvan ten einde de verspreiding en het gebruik van nieuwe technologie te 
stimuleren. Bijzondere aandacht wordt daarbij geschonken aan het MKB. Het synergisme met het 
EUREKA-programma wordt versterkt, alsmede de banden tussen de activiteiten voor verspreiding en 
exploitatie en het beleid van de Gemeenschap op het gebied van samenhang en regionale ontwikkeling. 
A. Verspreiding en exploitatie van resultaten 
Doel van dit gebied is, met de medewerking van de bevoegde structuren op nationaal en regionaal 
niveau, de transsectoriële en transnationale verspreiding en exploitatie van de resultaten van de OTO-
en demonstratie-activiteiten te bevorderen ten einde het economisch en sociaal effect ervan te verhogen. 
Het omvat de volgende activiteiten : 
totstandbrenging van een Europese infrastructuur voor verspreiding en exploitatie, die bedoeld is 
om aan de communautaire OTO- en demonstratie-activiteiten meer bekendheid te geven, de 
verspreiding van informatie en de exploitatie van de OTO-resultaten in Europa te vergemakkelijken 
en de samenwerking op het gebied van wetenschap en techniek te bevorderen. Deze infrastructuur 
berust enerzijds op een uitbreiding van de activiteiten van het netwerk van contactpunten en 
anderzijds op een versterking van de voorlichtings- en verspreidingsdienst van de overheid in 
Europa (met name CORDIS); 
gespecialiseerde diensten en directe hulp ter aanvulling van de tot stand gebrachte infrastructuur, 
met name gericht op het MKB, die tot doel hebben de transnationale en transsectoriële exploitatie 
van de onderzoekresultaten te bevorderen. Hieronder vallen hulp bij de bescherming van de 
resultaten, verkennend marktonderzoek, opleidingsprojecten, activiteiten ter stimulering van 
kennisoverdracht, de oprichting van technologieclubs en de ondersteuning van projecten voor 
transsectoriële exploitatie; 
een strategische en interdisciplinaire bezinning op rendementsverbetering bij de overdracht van 
83 
OTO-resultaten (aanvaardbaarheid en evaluatie van de maatschappelijke effecten, beheer en 
besparing bij onderzoek en proefprojecten voor communicatie naar de maatschappij toe). 
Het netwerk van organisaties ter bevordering van energietechnologieën OPET zet zijn activiteiten in 
de energiesector voort. 
B. Overdracht van technologie naarde bedrijven 
Doel van dit gebied is, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, een groter gebruik van 
technologie te stimuleren, in het bijzonder door het MKB, en bij te dragen aan de opbouw van een 
Europese infrastructuur voor de overdracht van technologie, waarin de bevoegde organen op nationaal 
en regionaal niveau worden bijeengebracht. 
Hierbij ligt de nadruk op de kwaliteit en het rendement van de diensten voor ondersteuning van 
innovatie en technologieoverdracht en het verbeteren van de capaciteit voor het integreren van nieuwe 
technologie in het industrieel complex, met name in het MKB en de traditionele industriesectoren. Een 
geïntegreerde aanpak zal hierbij worden bevorderd, steunend op de vraag van het bedrijfsleven 
(Mbottom-upM), waarbij alle aspecten worden bestreken die verband houden met de overdracht en het 
gebruik van technologie. De voorgestelde activiteiten bevatten geen eigenlijke OTO-werkzaamheden; 
deze vallen onder de eerste activiteit. 
Geplande activiteiten zijn : 
de samenstelling van transnationale netwerken van instanties die bij de overdracht en de 
verspreiding van technologie zijn betrokken, in het bijzonder organisaties voor onderzoek en 
technologische ontwikkeling, sectoriële technische centra, science parks, enz., ten einde het 
gebruik van technologie in het MKB en de uitwisseling van goede praktijken te bevorderen; 
de installatie van gereedschappen waarmee technologische mogelijkheden op ruimere schaal 
kunnen worden verspreid en de toenadering tussen aanbod- en vraagzijde en tussenpersonen kan 
worden vergemakkelijkt; 
demonstratie van mechanismen en voorwaarden voor de overdracht en de exploitatie van 
technologie door nieuwe gebruikers door middel van transregionale of transsectoriële 
proefprojecten. Voor deze projecten wordt een beroep gedaan op representatieve tussenorganen 
die een belangrijk vermenigvuldigingseffect kunnen teweegbrengen ten aanzien van de 
verspreiding van technologieën en beheersmethoden bij het MKB; 
bewustmakingsacties bij bedrijven met betrekking tot de beste beh eerspraktij ken voor 
technologische hulpmiddelen; 
betere kennis van de mechanismen en versterking van de coördinatie van adequate 
beleidsmaatregelen en geschikte beleidsinstrumenten. 
84 
C Financieel klimaat voorde verspreiding van technologie 
Aangezien het financieel klimaat van invloed is op de concurrentiepositie van de industrie, heeft het 
derde gebied tot doel via een passende communautaire activiteit waarbij het subsidiariteitsbeginsel in 
acht wordt genomen, het Europees klimaat voor de financiering van de exploitatie, de aanpassing en 
de verspreiding van technologie te verbeteren. 
Dit gebied omvat : 
indirecte maatregelen met het oog op een intensivering van de communicatie tussen financiële 
kringen en ontwikkelaars van technologieprojecten, steun voor de invoering van effectieve 
mechanismen voor de werving van privékapitaal en investeringsonttrekking ("exit"), analyse en 
bevordering van de meest geschikte rechtsposities; 
proefactiviteiten, gericht op het invoeren van of het experimenteren met financiële mechanismen 
voor de integratie van de resultaten van onderzoek en technologie door het MKB. Het experiment 
betreffende de financiering van technologie naargelang van de resultaten, waarmee in het kader van 
SPRINT is begonnen, wordt voortgezet en er wordt een nieuw instrument ingevoerd dat compatibel 
is met de maatregelen van de Lid-Staten en aangepast is aan de nationale omstandigheden. Het 
beheer ervan wordt op basis van overeenkomsten gedelegeerd aan openbare of particuliere 
gespecialiseerde financiële tussenpersonen die vooral op grond van hun vermogen om te zorgen 
voor mede-investeringen uit eigen middelen in de diverse Lid-Staten worden geselecteerd. Met dit 
instrument moet het gemakkelijker worden om garanties voor leningen en rentesubsidies te 
verkrijgen en kunnen bijbehorende activiteiten op het gebied van technische hulp en 
management-steun worden ondersteund. 
Deze beide activiteiten moeten in nauwe samenwerking met de andere communautaire activiteiten op 
dit gebied (Eurotech kapitaal, Europees Investeringsfonds, ondernemingenbeleid). 
D. Wetenschap ten dienste van het communautair beleid 
Het GCO zal technische hulp verlenen bij de werkzaamheden ter verspreiding en exploitatie van de 
kennis die voortvloeit uit zijn eigen activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische 
ontwikkeling. Door hun horizontaal en transsectorieel karakter maken de OTO-werkzaamheden van 
het GCO integrerend deel uit van de derde activiteit. 
De verschillende wijzen waarop deze kennis kan worden benut, met name door overdracht aan de 
industrie en in het bijzonder aan het MKB, zullen worden aangemoedigd. 
Ook zal benutting door kennisoverdracht en eventueel door associatie met EUREKA-projecten worden 
gestimuleerd. 
Deze activiteiten moeten worden uitgevoerd in nauwe samenwerking met de diensten van de 
Commissie die verantwoordelijk zijn voor verspreiding en exploitatie. 
85 
Het GCO zal eveneens zijn wetenschappelijke medewerking verlenen aan het communautair beleid, 
op verzoek van de directoraten die met dit beleid zijn belast, overal waar er behoefte en vraag naar is. 
Deze activiteiten, die meestal slechts van korte duur zijn, lenen zich niet goed voor een programmering 
op lange termijn, aangezien zij de korte-termijnvraag van de directoraten-generaal volgen. De 
wenselijkheid ervan zal slechts blijken tijdens de uitvoering van het kaderprogramma en op het 
ogenblik dat duidelijk wordt dat de door het GCO verworven wetenschappelijke kennis nuttig kan zijn 
bij de formulering of de tenuitvoerlegging van een of ander communautair beleid. 
Wel kunnen nu al enkele elementen ervan worden aangegeven : teledetectie voor de specifieke 
bewaking van bepaalde verontreinigingen of de teelt van bepaalde hallucinogène gewassen 
(drugsbestrijding); analyse van systemen waardoor de inbreng van verschillende deelnemers kan 
worden beoordeeld, analyse van bepaalde statistische gegevens; teledetectie ten behoeve van de 
visvangst. 
VIERDE ACTIVITEIT 
Stimulering van de opleiding en mobiliteit van onderzoekers in de Gemeenschap. 
Het specifieke en eigen doel van deze activiteit is het bevorderen van de ontwikkeling op 
communautair niveau, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, van een factor 
die een kritische variabele is van het wetenschappelijk en technologisch systeem : de menselijke 
hulpbronnen. Verhoging van de mobiliteit is geen nuloperatie, aangezien hiermee wordt gezorgd 
voor een duidelijke produktiviteitsverhoging. 
Optimaal gebruik van menselijke hulpbronnen is een fundamentele parameter van iedere sociaal-
economische activiteit. Ofschoon Europa op onderzoekgebied over een menselijk potentieel beschikt 
dat een tweede positie op wereldniveau bekleedt, is dit potentieel vaak moeizaam te gebruiken en wordt 
het gehinderd door barrières die Lid-Staten isoleren, disciplines scheiden of de overdracht van 
technologie belemmeren. De ontwikkeling van de menselijke hulpbronnen bij onderzoek door opleiding 
en een betere exploitatie ervan door mobiliteit en transnationale samenwerking zijn essentiële middelen 
om de grondslagen zelf van de Europese industrie en haar internationale concurrentiepositie te 
versterken. 
De voorgestelde activiteit is, met de nodige aanpassingen, een vervolg op het programma "Menselijk 
potentieel en mobiliteit" (1992-1994) en op de vroegere programma's "Science" (1988-1992) en 
"Toegang tot grote wetenschappelijke en technische installaties" (1989-1992). De continuïteit hierbij 
moet vooral worden gezocht in de doelstellingen (verhoging van de doelmatigheid van het onderzoek 
en de infrastructuren ervan in de Gemeenschap door opleiding, mobiliteit en samenwerking). De 
aanpassingen die door de ontwikkelingen nodig zijn geworden liggen vooral op het niveau van de 
beheersstrategieên (minder versnippering van de financieringsinspanningen, vereenvoudiging van de 
86 
contracten, ruimer gebruik van werkzaamheden in netwerkverband, decentralisatie van bepaalde 
opleidingsactiviteiten, opheffing van de belemmeringen van het vrije verkeer van onderzoekers, 
duidelijk onderscheid tussen door het programma bestreken gebieden en de doelstellingen van het 
"gericht onderzoek" die zijn omschreven onder de eerste activiteit van dit kaderprogramma). De vierde 
activiteit, die gericht is op geavanceerde opleiding in speerpuntcentra over de gehele Gemeenschap, 
behoudt een open karakter en legt ook het accent op het partnerschap universiteit-industrie. 
De algemene doelstellingen van de activiteit zijn de volgende : 
stimulering van opleiding door onderzoek en dank zij samenwerking beter gebruik van hoog 
gekwalificeerde onderzoekers in de Gemeenschap; 
verbetering van de mobiliteit van de Europese onderzoekers op geografisch en interdisciplinair 
gebied en tussen universiteit en industrie; 
bevordering van transnationale samenwerking ten behoeve van "vrij" onderzoek (in 
tegenstelling tot gericht onderzoek als omschreven onder de eerste activiteit); m.a.w. door de 
onderzoekers zelf voorgesteld onderzoek; 
verbetering en terbeschikkingstelling aan alle onderzoekers in de Gemeenschap van de grote 
installaties die onontbeerlijk zijn voor kwaliteitsonderzoek; 
verbetering van de wetenschappelijke en technologische samenhang van de Gemeenschap door 
wetenschappelijke instanties en onderzoekers kansen voor onderzoek te bieden waarmee zij een 
hoog kwaliteitsniveau kunnen bereiken. 
Deze activiteit moet betrekking hebben op de exacte en natuurwetenschappen, de economische en 
beheerswetenschappen en de sociale en menswetenschappen die van Europees belang zijn. 
De beoogde activiteiten kunnen volgens het model van het SCIENCE-programma worden 
onderverdeeld in drie deelgebieden : 
a) Opleiding door onderzoek en stimulering van mobiliteit : 
- Coördinatie van alle opleidingsactiviteiten in het kader van de specifieke programma's voor de 
eerste, tweede en derde activiteit met het oog op een groter synergisme. 
- Harmonisatie van nationaal beleid en definitie van het statuut van de Europese bursaal. 
- Tenuitvoerlegging van opleiding door onderzoek en stimulering van de mobiliteit van onderzoekers. 
Het betreft hier stages voor een periode van drie maanden tot drie jaar, waarmee Europese 
onderzoekers buiten hun land van herkomst een opleiding kunnen krijgen of zich kunnen 
specialiseren. Deze stages staan open voor onderzoekers die houder zijn van een doctorstitel of een 
doctoraalscriptie voorbereiden. Aan de gastlaboratoria worden toelagen uitgekeerd ter dekking van 
de reis- en verblijfkosten van de onderzoekers, een bijdrage in de onderzoekkosten en 
beheerskosten. 
87 
- Organisatie van Euroconferenties en wetenschappelijke prijzen. 
b) Jumelage van laboratoria uit verschillende landen 
Op deze wijze kunnen onderzoekers die in verschillende landen van de Gemeenschap geïsoleerd 
werken, hun krachten bundelen in een "Europees laboratorium zonder muren", waardoor een 
onderzoekgeheel met de nodige "kritische omvang" kan ontstaan. Er wordt een toelage verleend om 
onderzoekers te helpen elkaar te ontmoeten, gezamenlijke experimenten uit te voeren, resultaten 
uit te wisselen, hun apparatuur aan te vullen of hun personeelsbestand te versterken door de 
tijdelijke indienstneming van wetenschappelijk personeel, bij voorkeur uit andere landen. 
c) Grote installaties. De communautaire steun bestaat uit : 
- ondersteuning van onderzoekers om de toegang tot grote installaties en grote instrumenten (die 
noodzakelijk zijn vooronderzoek en zeldzaam in de Gemeenschap) voor hen te vergemakkelijken; 
- steun voor de ontwikkeling van nieuwe technologieën; 
- coördinatie van grote onderzoekinfrastructuren. 
88 
BIJLAGE IV 
VOORWAARDEN VOOR DE FINANCIËLE DEELNEMING VAN DE GEMEENSCHAP 
1. De financiële deelneming van de Gemeenschap in de OTO-activiteiten die binnen de specifieke 
programma's worden uitgevoerd, is als volgt : 
a) Indirecte werkzaamheden (werkzaamheden samen met derden voor gezamenlijke rekening) 
- voor OTO-projecten, inclusief projecten van "geïntegreerde consortia" : een deelneming die lager 
is naarmate het project meer marktgericht is, en die normaal gesproken niet hoger is dan 50 % van 
de kosten van het project (voor universiteiten en instellingen voor hoger onderwijs kan deze 
deelneming worden uitgekeerd in de vorm van 100 % van de "extra kosten"); 
- voor "thematische speerpuntnetwerken", opleiding en mobiliteit van onderzoekers : maximaal 
100 % van de "extra kosten"; 
- voor voorbereidende, flankerende en ondersteunende maatregelen : maximaal 100% van de 
kosten; 
- voor specifieke maatregelen voor bepaalde specifieke programma's, zoals 
"haalbaarheidspremies" : maximaal 100 % van de kosten. 
b) Gecoördineerde werkzaamheden 
Voor de coördinatie van OTO-projecten, bij voorbeeld overlegnetwerken : maximaal 100 % van 
de kosten voor het beheer van de coördinatie. 
c) Eigen onderzoek 
Voor OTO-programma's of delen daarvan die door het GCO worden uitgevoerd : normaal 
gesproken 100 % van de onderzoekkosten. 
Van deze algemene regels kan slechts worden afgeweken onder de voorwaarden die in elk specifiek 
programma worden vermeld. 
89 
2 De regels voor een eventuele financiële deelneming van de Gemeenschap in de activiteiten die in 
artikel 2, lid 2, van dit besluit worden genoemd, worden gespecificeerd in de desbetreffende 
maatregelen die overeenkomstig artikel 130 Q(,2) van het Verdrag door de Raad worden genomen(n). 
(,2) Vervangen door : "artikel 130 O". 
(,3) Het volgende punt 3 toevoegen : "De regels voor de financiële deelneming van bedrijven, 
onderzoekcentra en universiteiten in de uitvoering van de specifieke programma's worden 
gespecificeerd in de maatregelen die krachtens artikel 130 J van het Verdrag worden genomen". 
90 
VOORSTEL VOOR EEN BESLUIT VAN DE RAAD 
betreffende een kaderprogramma voor communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en 
onderwijs voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (1994-1998) 
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, inzonderheid 
op artikel 7, 
Gezien het voorstel van de Commissie, 
Gezien het advies van het Europees Parlement, 
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité, 
Overwegende dat voor de communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en onderwijs inzake 
kernenergie overeenkomstig artikel 7 van het Verdrag een meerjaren-kaderprogramma en specifieke 
programma's kunnen worden vastgesteld; 
Overwegende dat de Raad bij Besluit 90/221/Euratom, EEG00 een thans nog in uitvoering verkerend 
derde kaderprogramma voor de periode van 1990 tot en met 1994 heeft vastgesteld, dat zowel de 
gebieden van onderzoek en technologische ontwikkeling, hierna : "O & TO" gneoemd, die onder het 
EEG-Verdrag vallen, als het gebied van kernergie bestrijkt; dat de Raad bij Besluit 93/167/Euratom, 
EEG00 voor een aanvullende financiering voor de laatste twee jaar van de uitvoering van dit 
kaderprogramma heeft zorggedragen; 
Overwegende dat de Commissie op 9 april 1992 een overzicht van de stand van zaken bij de uitvoering 
van het derde kaderprogramma voor O & TO heeft ingediend; dat zij op 22 april 1992 een evaluatie van 
alle, krachtens het tweede kaderprogramma voor O & TO uitgevoerde specifieke programma's heeft 
ingediend; 
Overwegende dat het, gezien het snelle tempo van de technologische ontwikkeling, wenselijk wordt 
geacht een nieuw kaderprogramma voor onderzoek en onderwijs op het gebied van 
(a) PB nr. L 177 van 8.5.1990, blz. 28. 
00 PB nr. L 69 van 20.3.1993, blz. 43. 
91 
kernenergie voor de periode van 1994 tot en met 1998 vast te stellen, dat de continuïteit van de 
meerjaren-activiteiten van de Gemeenschap op dit gebied kan waarborgen; 
Overwegende dat in artikel 4, lid 1, van het Verdrag is bepaald dat de communautaire activiteiten op 
het gebied van onderzoek en onderwijs inzake kernenergie zijn bedoeld als aanvulling op de acties in 
de Lid-Staten; dat daartoe de kriteria dienen te worden vastgesteld die het mogelijk maken aan de 
inspanningen in de Lid-Staten een toegevoegde waarde te geven; dat naleving van de in dit besluit 
vermelde kriteria meebrengt dat bij de keuze van de gebieden waarop de Gemeenschap optreedt, zeer 
selectief te werk wordt gegaan; 
Overwegende dat op basis van bovengenoemde kriteria de onderzoekwerkzaamheden op het gebied van 
nucleaire veiligheid en beveiliging en op dat van beheerste thermonucleaire fusie dienen te worden 
voortgezet; dat deze werkzaamheden via specifieke programma's op basis van samenwerking met en 
tussen ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten worden uitgevoerd; 
Overwegende dat de samenwerking op het gebied van communautair onderzoek met derde landen en 
met internationale organisaties dient te worden gestimuleerd; dat hierbij enerzijds rekening dient te 
worden gehouden met de verantwoordelijkheden van de Gemeenschap in internationaal verband, vooral 
inzake veiligheid van kernsplijting, ten opzichte van de Midden- en Oosteuropese landen en de landen 
van de voormalige Sovjet-Unie, en anderzijds, in de gevallen waarin dit passend blijkt, de activiteiten 
voor internationale samenwerking met derde landen op het gebied van beheerste thermonucleaire fusie 
dienen te worden voortgezet; dat de mate waarin de actie van de Gemeenschap en de onderzoekacties 
in het raam van gespecialiseerde Europese organisaties elkaar aanvullen en op elkaar aansluiten, 
systematisch dient te worden opgevoerd; 
Overwegende dat de verspreiding en de valorisering van de resultaten van het communautair onderzoek 
dienen te worden bevorderd; dat het Verdrag welomschreven bepalingen inzake de verspreiding van 
kennis bevat, welke bepalingen vooral op de programma's voor nucleair onderzoek van toepassing zijn; 
dat aan deze bepalingen door de specifieke programma's samen met een gecentraliseerde actie 
uitvoering wordt gegeven; 
Overwegende dat ook de stimulering van de opleiding en de mobiliteit van onderzoekers, vooral van 
jonge onderzoekers in de Gemeenschap, dient te worden bevorderd; 
Overwegende dat binnen elk specifiek programma activiteiten voor internationale samenwerking en 
stimulering van de opleiding en de mobiliteit van onderzoekers worden uitgevoerd; 
92 
Overwegende dat het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek het aangewezen lichaam is om een 
bijdrage te leveren tot de uitvoering van het kaderprogramma; 
Overwegende dat het kaderprogramma door middel van specifieke programma's wordt uitgevoerd; 
Overwegende dat enerzijds de stand van zaken bij de uitvoering van het kaderprogramma aan de hand 
van de in dit Besluit beschreven kriteria en doelstellingen permanent en systematisch dient te worden 
gevolgd en anderzijds het beheer van het programma en de resultaten van de ondernomen activiteiten 
te gelegener tijd en vóór de indiening van het voorstel voor het volgende kaderprogramma 
onafhankelijk dienen te worden beoordeeld; dat de Commissie overigens bij de Raad eik jaar een 
verslag over de werkzaamheden indient; 
Overwegende dat, onverminderd de opvoering van de geldmiddelen die voor de uitvoering van de 
programma's in het kader van de jaarlijkse begrotingsprocedure nodig zijn, overeenkomstig artikel 7, 
derde alinea, van het Verdrag een raming moet worden gemaakt van de financiële middelen van de 
Gemeenschap die voor de uitvoering van de voorgenomen onderzoek- en ontwikkelingsacties nodig 
zijn; 
Overwegende dat het dienstig is de algehele samenhang van de communautaire O & TO-activiteiten 
te bewaren; dat het onderhavige kaderprogramma en het vierde kaderprogramma voor communautaire 
O & TO-acties(c) derhalve gezamenlijk en voor dezelfde duur dienen te worden vastgesteld; 
Overwegende dat het Wetenschappelijk en Technisch Comité door de Commissie is geraadpleegd, 
BESLUIT 
A rtikel 1 
1. Voor de periode van 1994 tot en met 1998 wordt een kaderprogramma voor activiteiten van de 
Gemeenschap op het gebied van onderzoek en onderwijs inzake kernenergie vastgesteld. 
(c) Zie in dit Publikatieblad, blz. ... 
93 
2. Het kaderprogramma omvat alle activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische 
ontwikkeling, internationale samenwerking, verspreiding en valorisatie, alsmede opleiding op het 
gebied van : 
- nucleaire veiligheid en beveiliging; 
- beheerste thermonucleaire fusie. 
3. Onverminderd artikel 7, derde alinea, van het Verdrag beloopt het noodzakelijk geachte bedrag voor 
de financiële deelneming van de Gemeenschap in dit kaderprogramma als geheel, 1 475 miljoen ecu; 
de verdeling over de in lid 2 genoemde twee gebieden is in bijlage I vastgesteld. 
4. De bij de uitvoering van het kaderprogramma toe te passen selectiekriteria zijn in bijlage II 
opgenomen. 
5. De aan de hand van de in lid 4 bedoelde kriteria vastgestelde wetenschappelijke en technologische 
doelstellingen en de grote lijnen van de voorgenomen activiteiten zijn in bijlage III opgenomen. 
A rtikel 2 
Het kaderprogramma wordt uitgevoerd door middel van specifieke programma's die overeenkomstig 
artikel 7 van het Verdrag worden vastgesteld. Voor elk daarvan worden, met inachtneming van de 
in bijlage III beschreven oriëntering de exacte doelstellingen vastgesteld. 
A rtikel 3 
De nadere bepalingen voor de financiële deelneming van de Gemeenschap in het kaderprogramma 
als geheel, zijn die waarin de specifieke bepalingen voor O & TO-kredieten van het Financieel 
reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen voorzien, 
zoals vermeld in bijlage IV van het onderhavige besluit. 
Artikel 4 
1. De Commissie volgt de stand van zaken bij de uitvoering van het kaderprogramma permanent en 
systematisch aan de hand van de in de bijlagen II en III vermelde kriteria en doelstellingen. Zij 
beoordeelt met name of de doelstellingen, de prioriteiten en de financiële middelen nog steeds aan 
94 
de situatie, zoals die zich heeft ontwikkeld, beantwoorden. Zij dient in voorkomend geval voorstellen 
in ten einde het kaderprogramma aan de hand van de resultaten van dat onderzoek aan te passen of 
aan te vullen. 
2. Alvorens haar voorstel voor het volgende kaderprogramma in te dienen, laat de Commissie door 
onafhankelijke deskundigen een evaluatie uitvoeren van het beheer en van de resultaten van de 
communautaire werkzaamheden die in de loop van de vijf aan deze evaluatie voorafgaande jaren zijn 
uitgevoerd. Zij dient deze evaluatie, vergezeld van haar opmerkingen, tegelijk met haar voorstel voor 
het volgende kaderprogramma in bij, respectievelijk, het Europees Parlement, de Raad en het 
Economisch en Sociaal Comité. 
Gedaan te Brussel, op Voor de Raad 
De Voorzitter 
95 
BIJLAGE I 
KADERPROGRAMMA (1994-1998) : BEDRAG EN VERDELING 
•••••••••••••••••••••••••••••••••••«•••••••^^ 
1 miljoen ecu 
I (lopende 
I prijzen) 
• 
I Nucleaire veiligheid en beveiliging 495 
l Beheerste thermonucleaire fusie 980 
I NOODZAKELIJK GEACHT BEDRAG* 1475 
waarvan voor het GCO : 343 miljoen ecu, waarvan 293 miljoen ecu voor nucleaire veiligheid en 
beveiliging en 50 miljoen ecu voor beheerste tiiermonucleaire fusie. 
96 
BIJLAGEII 
SELECTIECRITERIA VOOR DE COMMUNAUTAIRE ACTIES 
Bij de keuze van de wetenschappelijke en technologische doelstellingen van het kaderprogramma zijn 
de volgende criteria gehanteerd, die tevens van toepassing zijn bij de vaststelling van de specifieke 
programma's : 
1. De communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en 
demonstratie (OTO) moeten zich toespitsen op duidelijk gedefinieerde doelstellingen en zo bijdragen 
tot : 
- de versterking van de technologische basis en de internationale concurrentiepositie van de 
communautaire industrie door deze de nodige kennis en know-how te verschaffen; 
- de planning en uitvoering van de diverse sporen van communautair beleid; 
- de bevrediging van maatschappelijke behoeften en daardoor mede de totstandkoming van een 
duurzame groei. 
Een dergelijke aanpak zal op korte, middellange of lange termijn tot economische resultaten leiden 
en moet bijdragen tot de versterking van de economische en sociale samenhang binnen de 
Gemeenschap, en daarbij toch het wetenschappelijk en technisch gehalte op peil houden. 
2. Op basis van deze uitgangspunten kan een communautaire activiteit in de volgende gevallen 
gerechtvaardigd zijn : 
- zeer grootschalige acties waarvoor de Lid-Staten niet of ternauwernood de nodige faciliteiten en 
kredieten en het vereiste personeel ("kritische massa") beschikbaar kunnen stellen; 
- activiteiten in het kader waarvan ambitieuze projecten of grootschalige problemen worden 
aangepakt of waarvan het wetenschappelijk nut pas op lange termijn zichtbaar wordt; dit soort 
activiteiten vergt een bijzondere onderzoekinspanning op communautair niveau en verhoogt aldus 
dikwijls de totale bijdrage van de Gemeenschap aan de oplossing van internationale problemen; 
97 
- activiteiten waarvan de gezamenlijke uitvoering duidelijke financiële voordelen biedt, zelfs indien 
rekening wordt gehouden met de extra kosten die iedere internationale samenwerking 
onvermijdelijk meebrengt; 
- activiteiten die een aanvulling vormen op nationale activiteiten, die gericht zijn op versterking van 
de wetenschappelijke en technologische basis in de Gemeenschap en waarvan de resultaten in 
Gemeenschapsverband effectiever kunnen worden benut; 
- activiteiten die bijdragen tot de realisatie van een gemeenschappelijke doelstelling zoals de interne 
markt, de eenmaking van de Europese wetenschappelijke en technische ruimte en, zo nodig, de 
invoering van uniforme voorschriften en normen. 
3. De communautaire OTO-activiteiten moeten ten uitvoer worden gelegd door middel van projecten 
die op hun wetenschappelijke en technische merites dienen te worden beoordeeld. 
Bij de selectie van projecten, die in het kader van de specifieke programma's moet plaatsvinden, zal 
voorrang worden gegeven aan projecten waarbij : 
- de lopende onderzoekactiviteiten in de Lid-Staten beter kunnen worden gecoördineerd op het 
niveau van de Gemeenschap en in het kader van andere Europese en internationale 
samenwerkingsverbanden; 
- de doelstellingen ten aanzien van het economisch en industrieel concurrentievermogen van de 
Gemeenschap in het algemeen op zo effectief mogelijke wijze kunnen worden gerealiseerd. 
98 
BIJLAGE ffl 
WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISCHE DOELSTELLINGEN 
Nucleaire veiligheid en beveiliging 
De doelstelling is de veiligheid van radioactiviteit in al zijn aspecten te waarborgen, ongeacht of het 
gaat om de opwekking van elektriciteit door kernsplijting, het gebruik van radioactiviteit of ioniserende 
straling of de aanwezigheid van natuurlijke radioactiviteit. Ook al is elektriciteitsopwekking met 
kernenergie een volwassen industrie geworden, toch is bij het ongeval van Tsjernobyl gebleken dat de 
nucleaire veiligheid vooral in het oosten nog moet worden verbeterd. Kernenergie is dan ook een optie 
die moet worden ondersteund door aan te tonen dat wij op alle toepassingsgebieden in staat zijn tot 
beheersing daarvan. Hierbij zullen vier hoofdlijnen worden gevolgd : 
- de uitwerking van een dynamische aanpak van nucleaire veiligheid die bijdraagt tot de stabilisatie van 
een "veiligheidsklimaat" op mondiaal niveau; - het gezamenlijk gebruik van de grote Europese 
installaties ten einde te komen tot een beter inzicht in de cruciale verschijnselen in verband met de 
splijtstofcyclus en het nucleair afval; - voortzetting van de werkzaamheden voor de technische 
ontwikkeling van de nucleaire veiligheidscontrole; -integratie van stralingsbescherming in een 
wereldwijd systeem voor de bescherming van mens en milieu. 
Voor de eerste hoofdlijn zal in nauwe samenwerking met de betrokken internationale organisaties 
worden gewerkt aan de bestudering van nieuwe controle- en bewakingssystemen, verschijnselen in 
verband met ernstige ongevallen en de beoordeling van de veiligheidskarakteristieken van nieuwe 
ontwerpen voor reactoren. Vanwege de veroudering van de installaties en de voortzetting van de 
exploitatie daarvan is aanvullend onderzoek nodig in het kader van onderzoeknetwerken. Het onderzoek 
naar de ontmanteling van installaties in de EG en de Midden- en Oosteuropese landen en naar de 
sanering van deze lokaties zal met de nationale instanties worden gecoördineerd. 
Voor de tweede hoofdlijn zullen de werkzaamheden op het gebied van de splijtstofcyclus van het GCO 
en het radioactief afval vooral worden gericht op veiligheidsproblemen in verband met splijtstof en op 
de definitieve opslag. Hierbij zal worden gewerkt aan een prenormatieve aanpak. Bovendien moet het 
gezamenlijk gebruik van ondergrondse installaties door onderzoekers uit alle Lid-Staten worden 
uitgebreid. 
Op het gebied van de veiligheidscontrole wordt in het GCO in het kader van netwerken waarbij ook 
nationale laboratoria betrokken zijn, gewerkt aan onderzoek of de ontwikkeling van nieuwe technieken 
die nodig zijn om te waarborgen dat de verplichtingen worden nageleefd die voortvloeien uit het 
99 
Verdrag en uit het non-proliferatieverdrag. Verder zal het GCO de ondersteunende werkzaamheden 
voortzetten met het oog op de vervulling van de taken die de Commissie op dit gebied heeft, via de 
samenwerking met het IAEA blijven meewerken aan de invoering van een samenhangend en 
betrouwbaar internationaal systeem voor veiligheidscontrole en de samenwerking met de landen die 
aan een dergelijk systeem willen bijdragen, met name de oosteuropese landen, voortzetten. 
Op het gebied van de stralingsbescherming blijft het inzicht in de biologische mechanismen bij 
blootstelling de cruciale factor om te komen tot een betere kwantificering van het effect van lage doses. 
Met het oog op de bescherming van mens en milieu blijft het streven gericht op een beperking van de 
blootstelling, ongeacht de herkomst, waarbij rekening wordt gehouden met de maatschappelijke en 
economische randvoorwaarden. 
Radioactieve verontreiniging bij ongevallen of in bedrijfssituaties in de Midden- en Oosteuropese 
landen, vooral in Tsjernobyl, is een probleem waarvoor samenwerking met deze landen nodig is. De 
opbouw van een netwerk van internationale centra zal de internationale samenwerking stimuleren en 
bijdragen tot een betere coördinatie van de bilaterale en internationale initiatieven. 
Beheerste thermonucleaire fusie 
De lange-termijndoelstelling van de communautaire activiteiten, waarin opgenomen alle 
onderzoekactiviteiten op het gebied van fusie door magnetische opsluiting in de Lid-Staten (plus 
Zweden en Zwitserland), is de gezamenlijke ontwikkeling van veilige en milieuvriendelijke 
reactorprototypes. Vanwege de duur en de benodigde financiële middelen en mankracht moet de 
samenhang van het netwerk van bij de communautaire activiteiten betrokken organisaties volledig zijn 
en moet de samenwerking met de grote fusieprogramma's buiten de Gemeenschap optimaal worden 
benut. 
Voor de voorgenomen strategie om te komen tot een reactorprototype moeten grote installaties worden 
gebouwd, waarbij veiligheid en milieu een centrale rol zullen spelen. Voor de uitvoering van deze 
strategie moet er in de periode van 1994 tot en met 1998 op drie fronten worden gewerkt : de 
activiteiten voor "Next Step" op weg naar de eerste experimentele reactor; verbetering van de 
concepten, zowel fysisch als plasmatechnisch, met het oog op de volgende fase, de demonstratiereactor; 
technologie op lange termijn die essentieel is voor vorderingen op weg naar de exploitatie van fusie als 
energiebron. 
Voor de periode 1994-1998 zijn de werkzaamheden voor "Next Step" gericht op de afronding van het 
gedetailleerde ontwerp voor een experimentele reactor in het kader van de internationale ITER-
overeenkomst tussen de vier partijen EURATOM, Japan, Russische Federatie en VS. Voor EURATOM 
zullen de activiteiten met uitzondering van de deelname aan het "Joint Central Team" worden 
gecoördineerd door de NET-groep en uitgevoerd door JET, de Associaties, het GCO en de industrie. 
100 
Er zal een geschikte Europese locatie voor de bouw van Next Step worden aangewezen. De 
Gemeenschappelijke onderneming JET zal na een bedrijfsfase met tritium worden afgesloten; de know­
how zal vooral naar ITER worden overgedragen en voor de beschikbare apparatuur zal worden 
nagegaan in welke organisatorisch kader deze kan worden gebruikt. De ontwerpoptimalisatie op basis 
van tokamaks en soortgelijke configuraties zal door de Associaties worden voortgezet; het zou nodig 
kunnen blijken de bestaande installaties te moderniseren en nieuwe te bouwen, zoals een stellarator. 
De technologische ontwikkeling bij andere benaderingen zal worden gevolgd en de mogelijkheid om 
andere fusiereacties te gebruiken zal worden bestudeerd. Bij de technologie op lange termijn gaat het 
om tritium-kweekmantels, materialen en veiligheid; de gespecialiseerde laboratoria, vooral van het 
GCO, zullen een bijdrage leveren om aan te tonen dat tritium veilig kan worden gebruikt. 
Het onderzoek zal voornamelijk gericht blijven op fusie door magnetische opsluiting. Het is echter 
belangrijk dat ook aan andere benaderingen, zoals fusie door inertiële opsluiting, bij voorbeeld met 
behulp van deeltjesbundels, een zekere aandacht wordt besteed, zo mogelijk in het kader van 
internationale samenwerking, vooral wanneer het gaat om eventuele experimentele activiteiten. 
De synergie tussen onderzoek en opleiding zal worden versterkt. De mobiliteit van de wetenschappers 
zal nog worden verbeterd, met name rond consortia voor geïntegreerde acties waarbij verschillende 
Associaties voor gemeenschappelijke projecten zijn betrokken. Het gedecentraliseerde beheer van het 
programma zal worden gecontinueerd. 
BIJLAGE IV 
VOORWAARDEN VOOR DE FINANCIËLE DEELNEMING VAN DE GEMEENSCHAP 
1. De financiële deelneming van de Gemeenschap in de OTO-activiteiten die binnen de specifieke 
programma's worden uitgevoerd, is als volgt : 
a) Indirecte werkzaamheden (werkzaamheden samen met derden voor gezamenlijke rekening) 
- voor OTO-projecten, inclusief projecten van "geïntegreerde consortia" : een deelneming die lager 
is naarmate het project meer marktgericht is, en die normaal gesproken niet hoger is dan 50 % van 
de kosten van het project (voor universiteiten en instellingen voor hoger onderwijs kan deze 
deelneming worden uitgekeerd in de vorm van 100 % van de "extra kosten"); 
- voor "thematische speerpuntnetwerken", opleiding en mobiliteit van onderzoekers : maximaal 
100 % van de "extra kosten"; 
101 
- voor voorbereidende, flankerende en ondersteunende maatregelen : maximaal 100 % van de 
kosten. 
b) Gecoördineerde werkzaamheden 
voor de coördinatie van OTO-projecten, bij voorbeeld "overlegnetwerken" : maximaal 100 % van 
de coördinatiekosten. 
c) Eigen onderzoek 
voor OTO-programma's of delen daarvan die door het GCO worden uitgevoerd : normaal gesproken 
100 % van de onderzoekkosten. 
Van deze algemene regels kan slechts worden afgeweken onder de voorwaarden die in elk specifiek 
programma worden vermeld. 
2. De voorwaarden voor de financiële deelneming van de Gemeenschap in de gemeenschappelijke 
onderneming JET en de ITER-activiteiten worden vastgesteld in het specifieke programma inzake 
beheerste thermonucleaire fusie. 
102 
FINANCIEEL MEMORANDUM 
Deel 1 : Financiële gevolgen 
1. TITEI. VAN DE MAATREGEL 
Vierde kaderprogramma van communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling en een 
kaderprogramma voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (1994-1998) 
2. BEGROTINGSLIJNEN 
Onderafdeling B6 
3. JURIDISCHE GRONDSLAG 
Artikel 130 Q, lid 1, van het EEG-Verdrag (te vervangen door artikel 1301, lid 1, van het EG Verdrag na de inwerkingtreding van 
het Verdrag van Maastricht) en artikel 7 van het EGA Verdrag. 
4. OMSCHRIJVING VAN DE MAATREGEL 
4.1. Specifieke doelstellingen 
Uitvoeringvan programma's voor onderzoek, technologische ontwikkelingen demonstratie met bevordering van de samenwerking 
met en tussen ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten; 
Bevordering van de samenwerking op het gebied van communautair onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie met 
derde landen en internationale organisaties; 
Verspreiding en exploitatie van resultaten van communautaire activiteiten voor onderzoek, technologische ontwikkeling en 
demonstratie; 
Stimulering van de opleiding en de mobiliteit van onderzoekers in de Gemeenschap. 
4.2. Duur 
1994-1998 
4.3. Groepen waarvoorde maatregel gevolgen heeft 
Industriële ondernemingen - met inbegrip van het MKB -, onderzoekcentra en universiteiten bij hun activiteiten voor onderzoek en 
technotogische ontwikkeling. 
103 
5. INDELING VAN DE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN 
5.1. NVU 
5.2. OK 
5.3. Categorie van de ontvangsten 
De EVA-landen, zoals gedefinieerd in artikel 2 van het Protocol tot wijziging van de overeenkomst betreffende de Europese 
Economische Ruimte (EER), zullen - indien het in de overeen komst bedoelde gemengd comité EER daartoe besluit - proportioneel 
bijdragen aan een extra financiering die waarschijnlijk zal worden beperkt tot de activiteiten op niet-nucleair gebied voortvloeiend 
uit dit kaderprogramma. 
6. AARD VAN DE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN 
In door derden uitgevoerde onderzoek-, ontwikkelings- en demonstratieprojecten kan door de Gemeenschap worden deelgenomen 
in de onderzoekkosten tot maximaal 50% van de kosten of het equivalent daarvan (100% van de extra kosten voor universiteiten 
en soortgelijke instellingen). 
Voor netwerken, opleiding en mobiliteit van onderzoekers en gecoördineerde werkzaamheden, waarbij onderzoek- en 
ontwikkelingsprojecten worden gecoördineerd, alsmede begeleidende maatregelen kan de deelneming oplopen tot 100% van de 
kosten van deze werkzaambeden. 
Het door het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek uitgevoerd onderzoek wordt in beginsel voor 100% gefinancierd. 
7. FINANCIËLE GEVOLGEN 
7.1. Methode ter bepaling van de totale kosten van de actie 
De kaderprogramma's zijn zodanig opgezet dat twee derde van het bedrag van rubriek 3 van het voorstel voor de financiële 
vooruitzichten voor 1993-1999 niet wordt overschreden. 
Debedragen zijn bestemd voorweten schappelijke,technische en demonstratie-activiteiten en daarmee verband houdende horizon tale 
steunmaatregelen alsmede personeelskosten en rechtstreeks met de uitvoering van de activiteiten en maatregelen verband houdende 
administratieve, wetenschappelijke en technische kosten. Voor wat betreft het onderzoek van het GCO dienen deze bedragen ter 
dekking van de infrastructuur van de instituten. 
104 
7.2. Indicatieve specificatie 
De vier activiteiten corresponderen met de vier in punt 4.1 genoemde doelstellingen. 
VIERDE KADERPROGRAMMA (1994-1998) 
Eerste activiteit (programma's voor onderzoek, technologische 
ontwikkeling en demonstratie) 
Tweede activiteit (samenwerking met derde landen en internationale 
organisaties) 
Derde activiteit (verspreiding en exploitatie van de resultaten) 
Vierde activiteit (stimulering van opleiding en mobiliteit van onderzoekers) miljoen ecu 
(lopende prijzen) 
10925 
790 
600 
785 
TOTAALBEDRAG 13100 
Indicatieve verdeling van de middelen over de 
verschillende thema's binnen de eerste activiteit : miljoen ecu 
(lopende prijzen) 
- Informatie- en communicatietechnologie* 
- Industrietechnologie* 
- Milieu* 
- Biowetenschappen en biotechnologie* 
- Energie* 3.900 
1.800 
970 
1.325 
2.525 
105 
- kernenergie 
- niet-nucleaire energie 
Onderzoek ten behoeve van een Europees vervoerbeleid* 
Gericht sociaal-economisch onderzoek* 1.475 
1.050 
280 
125 
10.925 
waarvan voor het GCO : l .067 miljoen ecu. Opmerking : naast deze deelname van het GCO aan de eerste activiteit zal het Cenlnim 
tevens deelnemen aan de derde activiteit voor een bedrag van 70 miljoen ecu. 
7.3. Indicatief tijdschema 
miljoen ecu - lopende prijzen 
JAAR Financiële Bedragen 4de 
vooruitzichten KP 
1994 4325 pm 
1995 4715 2928 
1996 5078 3153 
1997 5450 3384 
1998 5852 3635 
Totaal 
1994-1998 13100 
De gebruikte indexcijfers zijn respectievelijk voor 92-93: 1,023; voor 92-94 : 1,059; voor 92-95 : 1,091; voor 92-96 : L123; voor 
92-97 : 1,157 en voor 92-98 : 1,192. 
De definitieve jaarlijkse bedragen zullen worden vastgesteld door de begrotingsautoriteit. 
8. BEPALINGEN IN DE VOORGESTELDE MAATREGEL OM BEDROG TEGEN TE GA AN 
Controleprogramma van het Directoraat-generaal. Toezicht door de formeel voor de activiteiten verantwoordelijke ambtenaren. 
106 
Deel 2 : Gegevens voor de kosten/batenanalyse 
1. DOELSTELLINGEN 
liet kaderprogramma beantwoordt aan do doelstellingen van het Verdrag betreffende de Europese Unie, met name artikel 130 I', 
lid l.van het EG Verdrag, waarin vermeld staat: "De Gemeen schap stelt zich tot doel de weten schappelijke en technologische basis 
van de Europese industrie te versterken en de ontwikkeling van haar internationale concurrentiepositie te bevorderen alsmede de 
onderzoekactiviteiten te bevorderen die uithoofde van andere hoofdstukken van dit Verdrag nodig worden geacht". De gekozen vier 
activiteiten zijn terug te vinden in artikel 130 G. 
2. MOTIVERING VAN DE MAATREGEL 
De rechtvaardiging van de maatregel ligt in de noodzaak de Gemeenschap te helpen bij de versterking van de wetenschappelijke 
en technologische basis van de Europese industrie en de bevordering van haar internationale concurrentiepositie door ertoe bij te 
dragen het communautaire beleid vast te stellen en uit te voeren en aan de behoeften van de maatschappij te voldoen. 
3. HET VOLGEN EN EVALUEREN VAN DE MAATREGEL 
De vorm en frequentie van het evaluatieproces moet zodanig zijn dat de Commissie kan voldoen aan de voorschriften van artikel 
4 van de ontwerp-besluiten van het voorstel en het communautaire OTO-programma en -beleid kan evalueren. 
Tot de voornaamste onzekerheidsfactoren die van invloed kunnen zijn op de resultaten van het programma behoren de vertraging 
die zich kan voordoen bij de tenuitvoerlegging van de activiteiten in het kader van dit voorstel, het vermogen en de bereidheid van 
particuliere ondernemingen om volledig gebruik te maken van de voordelen die deze activiteiten bieden en de niet te vermijden 
moeilijkheid een direct verband te leggen, met name op de korte tormijn, tussen onderzoekkosten enerzijds en het 
concurrentievermogen van een bedrijf anderzijds, vooral in het licht van het feit dat innovatie geen proces is dat begint met 
fundamenteel onderzoek en via toegepast onderzoek lineair verloopt naar commerciële toepassingen in de praktijk. 
De indicatoren en de kwantitatieve of kwalitatieve criteria waarmee de resultaten kunnen worden gemeten zullen voor elk specifiek 
programma worden vastgesteld. 
De Commissie zal de stand van zaken bij de uitvoering van het vierde kaderprogramma aan de hand van de in de bijlagen II en f II 
genoemde criteria en doelstellingen volgen. Zij beoordeelt met name permanenten systematisch of de doelstellingen, de prioriteiten 
en de financiële middelen nog steeds in overeenstemming zijn met de situatie zoals deze zich ontwikkelt (zie artikel 4, lid I. van 
het ontwerp-besluit). Aan de hand hiervan dient zij eventueel voorstellen tot aanpassing of aanvulling van het kaderprogramma in. 
Tevens laat de Commissie alvorens een voorstel vooreen vijfde kaderprogramma in te dienen door onafhankelijke deskundigen een 
evaluatie uitvoeren van het beheer en de resultaten van de communautaire activiteiten op het gebied van OTO in de vijfjaren die 
aan deze evaluatie voorafgaan (zie artikel 4, lid 2, van het ontwerp-besluit). 
107 
NOTITIE OVER DE VERWACHTE EFFECTEN 
EFFECTEN VAN HET VOORSTEL OP HET BEDRIJFSLEVEN EN IN HET 
BIJZONDER HET MIDDEN-EN KLEINBEDRIJF (MKB) 
Titel van het voorstel : Voorstel van de Commissie betreffende het vierde kaderprogramma van 
communautaire activiteiten op het gebied van OTO (1994-1998). 
Referentienummer van het document : 
Het voorstel 
1. Waarom is, rekening houdend met het subsidiariteitsbeginsel, communautaire wetgeving op dit 
gebied noodzakelijk en wat zijn de voornaamste doelstellingen ? 
De doelstellingen van de Gemeenschap op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling 
zijn het versterken van de wetenschappelijke en technologische grondslagen van de Europese 
industrie en het bevorderen van de ontwikkeling van haar internationale concurrentiepositie. De 
noodzaak van een communautaire maatregel is vastgelegd in titel VI van het EEG-Verdrag en 
hoofdstuk I van het Euratom-Verdrag. Voorts is in artikel 130 F van het EG-Verdrag (ingevoegd bij 
het Verdrag betreffende de Europese Unie) bepaald dat de Gemeenschap de onderzoekactiviteiten 
bevordert die uit hoofde van andere hoofdstukken van het Verdrag nodig worden geacht. Het 
subsidiaire karakter van de voorgestelde communautaire OTO-activiteiten is vastgesteld op de wijze 
die in artikel 3B van het EEG-Verdrag, dat is ingevoegd bij het Verdrag van Maastricht, is 
beschreven. 
De effecten op het bedrijfsleven 
2. Op welke bedrijven is het voorstel van invloed ? 
- in welke sectoren ? 
De communautaire OTO-activiteiten moeten meer worden toegespitst op aspecifieke technologieën 
met veel toepassingsmogelijkheden in alle sectoren van de Europese economie. De 
onderzoekwerkzaamheden in samenwerkingsverband die zullen kunnen worden gefinancierd dank 
108 
zij de bedragen die in het vierde kaderprogramma zijn uitgetrokken, bij voorbeeld op het gebied van 
informatietechnologie, industriële en materiaaltechnologie of biotechnologie, zullen een zeer 
groot aantal sectoren ten goede komen. 
- In welke grootteklassen (aandeel van het MKB) ? 
De Gemeenschap stimuleert de OTO-activiteiten van de ondernemingen, waaronder het MKB, 
de onderzoekcentra en de universiteiten en steunt hun streven naar onderlinge samenwerking. Het 
complementaire karakter van de relatieve voordelen voor het MKB en grote ondernemingen heeft 
de Commissie ertoe gebracht, met succes, het MKB aan te moedigen tot deelneming aan 
communautaire onderzoeksprogramma's, met name door middel van bijzondere 
stimuleringsmaatregelen. Bovendien zijn de verbeteringen die in het beheer van het communautair 
onderzoek zijn aangebracht in de eerste plaats het MKB ten goede gekomen : vereenvoudiging 
van de "informatiepaketten", steun bij het zoeken naar partners, gerichte 
voorlichtingsbijeenkomsten ("proposer days") enz. In het vierde kaderprogramma wordt deze 
aanpak nog verruimd door te voorzien in technologische stimuleringsactiviteiten ten behoeve van 
het MKB, door bij de verspreiding van de onderzoekresultaten het accent op het MKB te leggen 
en met een voorstel voor een geheel nieuw financieel initiatief dat er speciaal op gericht is het 
voor het MKB gemakkelijker te maken de resultaten van het communautair onderzoek te 
exploiteren. Dit nieuwe instrument dat onder de derde activiteit valt, vormt een nieuw onderdeel 
van een pakket maatregelen dat de doelmatigheid van de deelneming van het MKB aan 
communautaire OTO-activiteiten moet verbeteren. 
- In welke specifieke geografische gebieden ? 
De communautaire OTO-activiteiten hebben a priori geen geografische of regionale bestemming. 
Het versterken van de economische en sociale samenhang van de Gemeenschap en het stimuleren 
van de harmonische ontwikkeling daarvan gelden ook als doelstelling voor het OTO-beleid dat 
daaraan bijdraagt door als eerste criterium om in aanmerking te komen wetenschappelijke en 
technische topkwaliteit te stellen. Dit criterium is op zich zelf al bevorderlijk voor de samenhang 
omdat daardoor wetenschappers uit minder begunstigde gebieden bij de meest geavanceerde 
onderzoekwerkzaamheden in Europa kunnen worden betrokken. Uit het in september 1991 
ingediende verslag van de deskundigen die de effecten van het kaderprogramma op de 
economische en sociale samenhang in de Gemeenschap dienden te beoordelen, is overigens 
gebleken dat de ondernemingen uit de minst begunstigde gebieden (vooral het MKB) in 
toenemende mate deelnemen aan communautaire samenwerkingsverbanden. Het vierde 
kaderprogramma zou deze tendens kracht moeten bijzetten en daartoe gebruik moeten maken van 
de resultaten van de activiteiten die onder de Structuurfondsen vallen (met name STRIDE) en die 
erop gericht zijn de OTO-structuren in de minst begunstigde regio's te verstevigen. Bovendien zijn 
109 
in de derde en de vierde activiteit specifieke maatregelen opgenomen voor deze regio's. 
3. Welke maatregelen moeten de bedrijven nemen om aan de voorgestelde wetgeving te voldoen ? 
De voorgestelde wetgeving houdt geen formele verplichting in voor de bedrijven in de 
Gemeenschap; zij verschaft hun integendeel betere middelen om aan het onderzoek in 
samenwerkingsverband deel te nemen. Het is in de eerste plaats aan de particuliere sector zelf om 
ten volle te profiteren van de geboden kansen en de resultaten van onderzoekprojecten toe te passen 
bij het produceren en in de handel brengen van innovatieve produkten. 
4. Welke economische effecten zijn van de voorgestelde wetgeving te verwachten ? 
- voorde werkgelegenheid ? voorde investeringen en de oprichting van nieuwe bedrijven ? voor 
het concurrentievermogen van het bedrijfsleven ? 
Door het verstevigen van de internationaleconcurrentiepositie van de Europese bedrijven bevorderen 
de communautaire OTO-activiteiten de werkgelegenheid en de investeringen. De mededeling van 
de Commissie betreffende de evaluatie van het tweede OTO-kaderprogramma (SEC(92)675 van 22 
april 1992) en de analyse van deze evaluatie door het CREST bevatten gegevens die inzicht 
verschaffen in het vraagstuk van de economische effecten van de communautaire OTO-activiteiten. 
Het voorgestelde vierde kaderprogramma, dat de meer gerichte aanpak van het derde 
kaderprogramma voortzet, zou dank zij een selectieve toewijzing van de voor de verschillende 
activiteiten gevraagde kredieten een verdere verbetering van de relevantie en de impact van deze 
activiteiten mogelijk moeten maken. 
5. Bevat het voorstel maatregelen ten einde rekening te houden m et de specifieke situatie van het MKB 
(bij voorbeeld minder strenge of andere eisen) ? 
De specifieke mechanismen voor het MKB zullen verder worden ontwikkeld en er zal met sommige 
daarvan worden geëxperimenteerd. Bovendien zijn enkele nieuwe maatregelen voorgesteld (zie 
punt 2). 
Raadpleging 
6. Geef een overzicht van de instanties die over het voorstel zijn geraadpleegd en de hoofdlijnen van 
hun standpunten 
Dit voorstel betreffende het vierde kaderprogramma vormt de neerslag van een politieke bezinning 
110 
van de Commissie die voortdurend contact heeft gehouden met de raadgevende instanties op het 
gebied van OTO (CREST, IRDAC, CODEST), met het Europese Parlement en het Economisch en 
Sociaal Comité, met UNICE, met de nationale overheidsdiensten, de onderzoekers zelf en de 
representatieve organisaties op Europees en nationaal niveau. 
lil 
-112 -, 
ISSN 0254-1513 
COM(93) 276 def. 
DOCUMENTEN 
NL 15 
Catalogusnummer : CB-CO-93-329-NL-C 
ISBN 92-77-57043-1 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg