A4-0338/96

Resolutie over de deelname van de burgers en de sociale actoren aan het institutioneel bestel van de Europese Unie

Het Europees Parlement,

- gelet op artikel 148 van zijn Reglement,

- gezien het verslag van de Commissie institutionele zaken en de adviezen van de Commissie regionaal beleid en de Commissie cultuur, jeugd, onderwijs en media (A4-0338/96),

A. overwegende dat participatie door de burgers een belangrijk aspect is van de Europese politieke cultuur maar dat de Unie, alle bemoeiingen ten spijt, nog steeds een democratisch tekort kent en een vertrouwenscrisis bij de burgers doormaakt,

B. overwegende dat de opbouw van een verenigd Europa alleen met succes bekroond kan worden indien de besluitvormingscapaciteit van de Unie wordt verbeterd en de participatie van haar burgers wordt vergroot, met name door de verruiming van de bevoegdheden van het Europees Parlement,

C. overwegende dat de Unie weer een zinvol geheel moet worden om het vertrouwen van de burgers te herwinnen en bij hen het verlangen tot participatie op te wekken, en wel met een gericht project, niet alleen voor de externe en interne veiligheid, maar ook voor de oplossing van de problemen van de werkloosheid, de uitsluiting, de aantasting van het milieu en de uitholling van de sociale-beschermingsstelsels, en derhalve een waarachtig gemeenschappelijk engagement moet inhouden ter bevordering van werkgelegenheid, gelijke kansen tussen man en vrouw, solidariteit en duurzame ontwikkeling,

D. overwegende dat het democratische stelsel door het participeren, met name van mannen en vrouwen op voet van gelijkheid, opnieuw optimaal kan functioneren,

E. overwegende dat het op de weg van het Europees Parlement ligt om impulsen in die richting te geven en daartoe nieuwe initiatieven te ontplooien die gericht zijn op:

- het nauwkeurig verklaren van de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel in begrijpelijke bewoordingen ten behoeve van de publieke opinie;

- het organiseren van openbare discussies over de beleidsvormen van de Unie;

- het bevorderen van de toetsing ervan;

- de algemene uitoefening van het raadplegingsrecht,

F. overwegende dat de staten die voor het lidmaatschap van de Unie gekozen hebben zelf de participatie door hun burgers aan het functioneren van het Uniebestel, alsook de ontwikkeling van uitwisselingen en contacten van transnationale aard moeten bevorderen,

G. overwegende dat de actoren van de burgermaatschappij een grote rol te spelen hebben bij de totstandkoming van een Europees bewustzijn, en wel door stimulansen te geven voor meer voorlichting, de confrontatie van denkbeelden en het zoeken naar gemeenschappelijke belangen,

H. overwegende dat de inspanningen van de Gemeenschapsinstellingen om de mening van de burgers te kennen, moeten worden voortgezet,

I. overwegende dat de lopende IGC een gelegenheid moet zijn om de beginselen en enkele belangrijke voorwaarden aan te geven om aan deze eis tot participatie door de burgers te voldoen,

I. Openbare discussies over het beleid van de Unie

1. is van mening dat het Europese burgerschap onlosmakelijk verbonden is met de democratische discussie;

A. Europees sociaal model

2. is van mening dat de Unie alleen het verlangen tot participatie kan opwekken indien zij zich niet alleen als een economische maar evenzeer als een sociale unie kan profileren, en dat het, gelet op de invoering van één enkele munt en verdere uitbreidingen, zaak is om de sociale bevoegdheden van de Unie, in aanvulling op die van de lid-staten, onverwijld vast te stellen;

3. wijst andermaal op zijn standpunt, zoals weergegeven in zijn resolutie van 13 maart 1996 houdende (i) advies van het Europees Parlement inzake de bijeenroeping van de Intergouvernementele Conferentie en (ii) de evaluatie van de werkzaamheden van de Reflectiegroep en vaststelling van de beleidsprioriteiten van het Europees Parlement met het oog op de Intergouvernementele Conferentie ((PB C 96 van 1.4.1996, blz. 77.)), ten behoeve van de onmiddellijke opneming in het Verdrag van de voornaamste beginselen van het Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten; stelt verder voor een begin te maken met een specifieke dialoogprocedure tussen de communautaire instellingen en de vertegenwoordigers van de sociale actoren, gericht op een concrete toepassing van deze sociale rechten;

B. Werkgelegenheidspact

4. onderschrijft de idee die ten grondslag ligt aan het initiatief van de Voorzitter van de Commissie voor een vertrouwenspact waarbij de sociale partners betrokken worden;

5. roept op tot een brede collectieve discussie over de voorwaarden waarbinnen een dergelijk pact gestalte kan krijgen:

- een nadere omschrijving van de bevoegdheid van de Gemeenschap ten aanzien van de werkgelegenheid;

- de organisatie van de arbeidsmarkt moet deze flexibeler maken en tevens de solidariteit doen toenemen, zodat het mogelijk wordt dat de inschakeling van werklozen verwezenlijkt wordt, banen meer zekerheid bieden, de beroepsopleidingsmogelijkheden worden uitgebreid en de mobiliteit bevorderd wordt;

- overeenkomstig zijn resolutie van 18 september 1996 over arbeidstijdverkorting en aanpassing van de arbeidstijd ((Deel II, punt 8 van de notulen van die datum.)), moet een communautair initiatief voor de arbeidstijdverkorting worden bevorderd;

- het monetair en budgettair beleid, alsook de structuurbeleidsvormen, dienen een gunstig effect te hebben op de schepping van arbeidsplaatsen;

- de gemeenschappelijke financiële middelen moeten worden verhoogd, met name ten behoeve van de ontwikkeling op territoriaal niveau, hetgeen een gemeenschappelijk belastinginstrument vereist;

- naast de oprichting van de Europese Centrale Bank dient de ontwikkeling te worden bevorderd van een Europees investeringsfonds voor de financiering van Europese projecten, volgens de aanbevelingen van het Witboek,

6. wijst op het belang dat het welslagen van een dergelijk pact met zich meebrengt en wijst er opnieuw op dat het de oprichting wenst, naast het reeds bestaande Monetair Comité, van een nieuw comité voor de werkgelegenheid in het kader waarvan de ministers van Economische Zaken en Financiën en de ministers van Sociale Zaken ten minste eenmaal per jaar overleg plegen met de op Europees vlak representatieve sociale partners;

C. Democratische controle op de economische-beleidskeuzen

7. is van oordeel dat de bevoegdheden van de Raad en de Commissie ten aanzien van de vaststelling van de globale richtsnoeren voor het economisch beleid meer democratische controle noodzakelijk maken;

8. stelt voor dat het Europees Parlement een advies uitbrengt over het jaarlijks economisch verslag; dat de Commissie een beleidsstuk opstelt waarin zij rekening houdt met dit advies en diverse alternatieven voorstelt, met inbegrip van de implicaties voor de begroting; dat de Raad vervolgens een keuze maakt en expliciet reageert op de adviezen;

D. Openbare discussies over komende belangrijke ontwikkelingen

9. stelt, om de burgers in de gelegenheid te stellen in te spelen op keuzes waarvoor de Unie staat, voor om tijdig een allesomvattende discussie te houden over de komende ontwikkelingen: invoering van de Euro, herziening van de financiële vooruitzichten, uitbreiding, versterking van de politieke unie;

E. Jaarlijkse conferentie

10. acht het onontbeerlijk om regelmatig een zeer brede discussie te houden over de beleidsvormen van de Unie in hun geheel, zodat de burgers betrokken zijn bij het beraad over de gemeenschappelijke vraagstukken;

11. stelt te dien einde voor jaarlijks een debat te houden door middel van een bijzondere parlementaire vergaderperiode, met deelname van de Commissie en de Raad, over de richtsnoeren voor het economisch beleid, welk debat vooraf wordt gegaan door een voorbereidende conferentie van het Europees Parlement met vertegenwoordigers van het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio's;

12. acht het noodzakelijk dat die conferentie ook op nationaal niveau wordt voorbereid volgens door iedere lid-staat gekozen democratische procedures;

13. stelt voor het aan het Europees Parlement over te laten om die conferentie bijeen te roepen, het secretariaat ervan te voeren en het publiek over de werkzaamheden ervan voor te lichten;

II. Voorlichting van de burgers

A. Algemeen beginsel

14. onderstreept dat het recht op voorlichting onontbeerlijk is voor de goede werking van de democratie en onderstreept het belang van de in genoemde resolutie van 13 maart 1996 gedane voorstellen voor doorzichtigheid en openstelling van de Europese instellingen;

15. wijst erop dat er tegemoet moet worden gekomen aan andere dimensies van het recht op voorlichting zoals het recht op goed onderwijs, het delen van kennis en de communicatie tussen de burgers en tussen burgers en instellingen, die het eenieder mogelijk moeten maken zijn vermogen tot oordelen uit te oefenen;

B. Medeverantwoordelijkheid

16. is van oordeel dat de discussie over de toekomst van de Unie gebaat is bij het bestaan van verschillende voorlichtingsbeleidsvormen;

17. onderstreept in dit verband dat de plicht om over het Europese integratieproces voorlichting te verstrekken niet alleen op de communautaire instellingen rust, maar ook op de nationale instanties;

18. roept de lid-staten derhalve op hun verantwoordelijkheden ter zake op zich te nemen en de voorlichting over het Europese integratieproces te verbeteren;

19. is van oordeel dat de Gemeenschapsinstellingen, met name het Europees Parlement en de Commissie, mede het recht op voorlichting moeten waarborgen, en dat zulks moet geschieden aan de hand van criteria van algemeen belang; meent dat de instellingen in dit verband met name:

- moeten zorgen voor doorzichtigheid ten aanzien van het functioneren van de politieke instellingen en expertisesystemen, alsook van het optreden van de lobbygroepen;

- de totstandkoming moeten bevorderen van een beleid inzake specifieke, op Europa gerichte maatschappijleer die op initiële en wederkerende basis gegeven wordt;

- de noodzakelijke gemeenschappelijke waarnemings- en toetsingsinstrumenten moeten ontwikkelen;

- moeten zorgen voor een betere kennis en voorlichting, met name ook van de jongeren, over de geschiedenis van de diverse lid-staten;

C. Kwaliteit van de voorlichting

20. stelt voor de voorlichting over het Europese integratieproces fors te verbeteren door:

- het streven naar overeenkomsten tussen de media, de Gemeenschap en de lid-staten te stimuleren om de realiteit van de Europese opbouw voelbaarder te maken en het politieke debat hierover te bevorderen,

- de noodzakelijke middelen voor een goede statistische informatieverstrekking vrij te maken,

- een netwerk van interinstitutionele, zo gedecentraliseerd en toegankelijk mogelijke informatiecentra op te richten;

D. Toetsing van het beleid

21. wijst op het belang van een algemeen beginsel betreffende een algemene evaluatie van de op Europees niveau gevoerde beleidsvormen, en stelt te dien einde voor in het Verdrag een desbetreffende bepaling op te nemen, waarbij onder evaluatie moet worden verstaan het verzamelen en uitwisselen van informatie uit diverse bronnen over het effect van het communautaire beleid en het toetsen daarvan aan de nagestreefde doelstellingen;

22. stelt te dien einde voor aan het Europees Parlement en de Commissie de evaluatie van de communautaire beleidsvormen toe te vertrouwen in overleg met het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio's en met de medewerking van een wetenschappelijk instituut van onafhankelijke deskundigen om, wanneer zulks noodzakelijk is, de gevolgen van het communautaire beleid te onderzoeken;

23. verzoekt de Commissie een studie te maken van de middelen om de werkzaamheden van de bij haar functionerende of autonome waarnemingsposten zodanig te verbeteren dat de burgers daar profijt uit kunnen trekken;

III. Recht van meningsuiting en vormen van raadpleging en overleg

A. Recht van meningsuiting

24. beklemtoont het belang van een algemeen beginsel waardoor iedere burger en iedere representatieve organisatie het recht krijgt zich een mening te vormen, die mening kenbaar te maken en direct of indirect antwoorden te ontvangen, zonder dat zulks rechtstreekse deelneming aan de besluitvorming impliceert;

25. onderstreept dat dit recht van meningsuiting in elke lid-staat en elke regio moet kunnen worden uitgoefend bij overheidsinstellingen, voorlichtingscentra van de Unie en representatieve organisaties, alsmede in het kader van transnationale uitwisselingsnetwerken;

B. Sociale dialoog en raadpleging

26. is van oordeel dat de dialoog tussen de sociale partners, zoals bedoeld in artikel 3 van het Sociaal Protocol, dynamischer moet worden en moet worden versterkt in het algemene kader van een sociaal beleid dat de twee takken van de wetgevingsautoriteit de mogelijkheid biedt hun rol ten volle te spelen;

27. wenst dat het sociaal overleg met de verenigingen tot stand komt voordat besluiten worden genomen, opdat dit overleg een daadwerkelijke inhoud en follow-up krijgt; vindt dat het Parlement bij dit overleg moet worden betrokken;

28. is van mening dat het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio's uitdrukkelijk de verantwoordelijkheid moeten krijgen voor het cooerdineren van de raadpleging van maatschappelijke organisaties en territoriale lichamen, het samenvatten van hun adviezen en het doen doorstromen daarvan naar de communautaire instellingen, en tevens moeten toezien op de goede verspreiding van de van de instellingen afkomstige informatie; acht het noodzakelijk dat het Europees Parlement het ESC en het Comité van de regio's regelmatig raadpleegt bij de uitoefening van zijn wetgevings- en controletaken;

29. vraagt dat de rol van de op Europees niveau opgezette sectoriële comités wordt erkend; zou ook graag zien dat de bevoegde commissies van het Europees Parlement die sectoriële comités rechtstreeks mogen raadplegen; is van oordeel dat de oprichting van dergelijke comités aangemoedigd moet worden;

30. verzoekt de lid-staten de obstakels uit de weg te ruimen die participatie op brede schaal door de gekozen vertegenwoordigers en de actoren van de burgermaatschappij in het kader van territoriale partnerschappen en van de structuurfondsen belemmeren;

C. Gevolgen van de raadpleging

31. roept zowel de Commissie als de Raad met klem op samen met het Parlement rekening te houden met de adviezen van de burgers en de representatieve organisaties van de sociale actoren en de territoriale lichamen, en het reageren daarop te beschouwen als essentiële onderdelen van een aan hun mandaat inherente plicht waarachtig naar de burgers te luisteren;

32. wijst erop dat aan die adviezen een openbaar karakter moet worden gegeven: in die geest zullen deze, in samengevatte vorm, door de jaarlijkse conferentie bestudeerd worden en het Europees Parlement helpen bij het uitoefenen van zijn controlebevoegdheid;

IV. Vertegenwoordiging van de burgers

A. Gekozen vertegenwoordiging

33. herinnert eraan dat het zich heeft uitgesproken voor een verkiezingsformule die de gekozen vertegenwoordigers dichter bij de burgers doet staan, in elk land op gelijke wijze, en wel door evenredige vertegenwoordiging en territoriale kieskringen met elkaar te combineren; is in diezelfde geest van mening dat de praktijk om mandaten en functies te cumuleren beperkt moet worden, en dat er een gemeenschappelijk statuut voor de leden van het Europees Parlement moet worden vastgesteld;

34. waarschuwt tegen de tendens richtlijnen steeds meer te detailleren en wenst dat richtlijnen weer een een algemeen karakter krijgen waardoor er voldoende ruimte blijft voor nationale uitvoeringswensen;

B. Vertegenwoordiging door de sociale actoren

35. wijst erop dat de politieke instellingen de principiële onafhankelijkheid van de sociale actoren en van de verenigingen moeten eerbiedigen, dat het niet hun taak is om er nieuwe te doen ontstaan maar wel om hun een rechtskader, het vermogen om informatie te vergaren en een effectieve toegang tot de instellingen te bieden;

36. stelt voor dat bij de samenstelling van het Economisch en Sociaal Comité beter rekening wordt gehouden met het scala aan sociale, culturele en milieuverenigingen; is van oordeel dat reeds vóór de verlenging van het mandaat van het Economisch en Sociaal Comité systematisch een beroep moet worden gedaan op artikel 195, lid 2 van het EG-Verdrag, dat voorziet in de mogelijkheid de mening te vragen van Europese organisaties die representatief zijn voor de verschillende economische en sociale sectoren en hierover verslag uit te brengen aan het Europees Parlement;

37. stelt voor dat voortaan in het wetgevingsproces veel meer rekening wordt gehouden met de adviezen van het Economisch en Sociaal Comité en dat deze instelling meer wordt geraadpleegd;

38. wijst erop dat het recht van vereniging een wezenlijk aspect van het Europese burgerschap vormt en dat het Europees Parlement zich reeds heeft uitgesproken voor erkenning van dat recht in het Verdrag; verlangt dat het ontwerp-statuut voor de Europese vereniging zonder winstoogmerk snel zijn beslag krijgt;

39. verzoekt de Commissie en de lid-staten de onderhavige richtsnoeren op de IGC nader uit te werken;

40. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de nationale parlementen, de regeringen van de lid-staten, de sociale partners, alsook aan het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio's.