•statistische gegevens te verstrekken over strafrechtelijke procedures wegens de in de artikelen 3, 4 en 5 bedoelde strafbare feiten en over de uitkomst daarvan (artikel 18, lid 2).

•i) te voorzien in voldoende lange verjaringstermijnen voor de in de artikelen 3, 4 en 5 bedoelde strafbare feiten zodat deze effectief kunnen worden aangepakt, met minimale verjaringstermijnen voor strafbare feiten waarop een maximumsanctie van ten minste 4 jaar gevangenisstraf staat; en ii) de nodige maatregelen te nemen om de tenuitvoerlegging van sancties mogelijk te maken (artikel 12); en

• i) hun rechtsmacht te vestigen ten aanzien van de in de artikelen 3, 4 en 5 bedoelde strafbare feiten die geheel of gedeeltelijk op hun grondgebied zijn gepleegd of zijn gepleegd door een eigen onderdaan, en die zijn gepleegd door een persoon op wie op het tijdstip van het strafbare feit het Statuut van toepassing is; en ii) te voorkomen dat de uitoefening van rechtsmacht over PIF-misdrijven die door hun onderdanen in het buitenland zijn gepleegd, aan bepaalde voorwaarden wordt onderworpen (artikel 11);

•de nodige maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat, wanneer een strafbaar feit als bedoeld in artikel 3, 4 of 5 wordt gepleegd in het verband van een criminele organisatie, dit als een verzwarende omstandigheid wordt beschouwd (artikel 8);

•minimumvoorschriften op te stellen inzake strafrechtelijke sancties voor natuurlijke personen, met inbegrip van minimum- en maximumsancties voor de in de artikelen 3 en 4 bedoelde strafbare feiten wanneer er aanzienlijke schade of een aanzienlijk voordeel mee is gemoeid (artikel 7);

•om te voorzien in de aansprakelijkheid van, en sancties met betrekking tot rechtspersonen voor elk van de in de artikelen 3, 4 en 5 bedoelde strafbare feiten die tot hun voordeel zijn gepleegd door andere personen die bij de rechtspersoon een leidende functie bekleden of, in geval van gebrekkig toezicht of gebrekkige controle op deze andere personen, door een persoon die onder hun gezag staat (artikelen 6 en 9);

• i) uitlokking van en medeplichtigheid aan een van de in de artikelen 3 en 4 bedoelde strafbare feiten; en ii) de poging om een van de in artikel 3 (fraude) en artikel 4, lid 3 (wederrechtelijke toe-eigening) bedoelde strafbare feiten te plegen (artikel 5) strafbaar te stellen;

•fraude die de financiële belangen van de EU schaadt, strafbaar te stellen, zowel met betrekking tot handelen of nalaten dat verband houdt met: i) uitgaven in verband met aanbestedingen en uitgaven die geen verband houden met aanbestedingen; als ii) ontvangsten uit eigen middelen uit de btw en andere ontvangsten dan ontvangsten uit eigen middelen uit de btw (artikel 3);

In artikel 1 wordt het onderwerp van de PIF-richtlijn uiteengezet, terwijl in artikel 2 het toepassingsgebied van de PIF-richtlijn wordt omschreven en een definitie wordt gegeven van het begrip “financiële belangen van de Unie”. Daarnaast verplicht de PIF-richtlijn de lidstaten om:

De termijn voor omzetting van de PIF-richtlijn in nationaal recht is op 6 juli 2019 verstreken. Slechts 12 lidstaten hebben tegen die datum gemeld dat zij de PIF-richtlijn volledig hadden omgezet. Bijgevolg heeft de Commissie inbreukprocedures ingeleid tegen de overige 14 deelnemende lidstaten door hun in september 2019 ingebrekestellingen te sturen. In april 2021 was het aantal gemelde volledige omzettingen gestegen tot 26. Dit betekent dat alle door de PIF-richtlijn gebonden lidstaten nu gemeld hebben dat ze de PIF-richtlijn volledig hebben omgezet in nationaal recht.

De PIF-richtlijn is gebaseerd op artikel 83, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) en stelt gemeenschappelijke normen vast voor het strafrecht van de lidstaten. Deze gemeenschappelijke normen hebben tot doel de financiële belangen van de EU te beschermen door de definities, de sancties en de verjaringstermijnen van bepaalde strafbare feiten die deze belangen schaden, te harmoniseren. Deze strafbare feiten (“PIF-misdrijven”) zijn: i) fraude, met inbegrip van grensoverschrijdende btw-fraude met een totale schade van ten minste 10 miljoen EUR; ii) corruptie; iii) witwassen van geld; en iv) wederrechtelijke toe-eigening. Deze harmonisatie heeft ook gevolgen voor de reikwijdte van onderzoeken en vervolgingen door het Europees Openbaar Ministerie (EOM), omdat de bevoegdheden van het EMO worden omschreven onder verwijzing naar de PIF-richtlijn, zoals omgezet in nationaal recht. De PIF-richtlijn vergemakkelijkt ook de strafrechtelijke terugvordering van onrechtmatig gebruikte EU-middelen .

Op basis van artikel 18, lid 1, van de PIF-richtlijn wordt in dit verslag beoordeeld in hoeverre de lidstaten de nodige maatregelen hebben getroffen om aan de PIF-richtlijn te voldoen. In dit verslag wordt met name beoordeeld of de lidstaten de PIF-richtlijn ten uitvoer hebben gelegd en of de nationale wetgeving de doelstellingen van de PIF-richtlijn verwezenlijkt en aan de vereisten ervan voldoet. Het verslag doet geen afbreuk aan de bevoegdheden van de Commissie op grond van artikel 258 VWEU om de conformiteit van afzonderlijke nationale omzettingsmaatregelen te beoordelen.

Deze beoordeling is voornamelijk gebaseerd op de informatie die de lidstaten aan de Commissie hebben verstrekt via hun kennisgeving van nationale maatregelen tot omzetting van de PIF-richtlijn. Deze informatie werd aangevuld met extern onderzoek waartoe DG JUST in het kader van zijn raamcontract opdracht had gegeven. Op basis van deze beoordeling is de Commissie begonnen met systematische uitwisselingen met de lidstaten. Dankzij de nadere informatie en toelichtingen die de lidstaten tijdens deze uitwisselingen hebben verstrekt, kon de Commissie haar analyse van de meest pertinente conformiteitsproblemen verfijnen. In de punten 2 en 3 wordt nader ingegaan op deze problemen.

2. ALGEMENE BEOORDELING

Het doel van de Commissie is ervoor te zorgen dat alle lidstaten de PIF-richtlijn op een duidelijke, precieze en correcte manier hebben omgezet door doeltreffende, evenredige en afschrikkende strafrechtelijke sancties vast te stellen om de financiële belangen van de Unie te beschermen.

Uit een gedetailleerde beoordeling van de aangemelde omzettingsmaatregelen is gebleken dat alle lidstaten de belangrijkste bepalingen van de PIF-richtlijn hebben omgezet. Er zijn echter nog onopgeloste conformiteitsproblemen die moeten worden aangepakt, onder meer om doeltreffende onderzoeken en vervolgingen door het EMO mogelijk te maken. Conformiteitsproblemen hebben meestal betrekking op tekortkomingen in nationale wetgeving tot omzetting van de strafrechtelijke definities in de artikelen 3, 4 en 5 voor:

·fraude die de financiële belangen van de Unie schaadt (artikel 3) in ongeveer de helft van de lidstaten;

·aspecten van artikel 4, lid 1 (witwassen van geld), artikel 4, lid 2 (corruptie) en artikel 4, lid 3 (wederrechtelijke toe-eigening) in verscheidene lidstaten;

·de definitie van “overheidsfunctionaris” (artikel 4, lid 4) in ongeveer de helft van de lidstaten; en

·uitlokking van en medeplichtigheid aan een van de in de artikelen 3 en 4 bedoelde strafbare feiten; en de poging tot het plegen van de in artikel 3 en artikel 4, lid 3, genoemde strafbare feiten (artikel 5) in enkele lidstaten.

Daarnaast heeft de Commissie in een kwart van de lidstaten een aantal conformiteitsproblemen vastgesteld met betrekking tot de aansprakelijkheid van rechtspersonen en de sancties met betrekking tot natuurlijke personen overeenkomstig de artikelen 6, 7 en 9. Wat sancties met betrekking tot natuurlijke personen (artikel 7) betreft, heeft de Commissie in een kwart van de lidstaten ook conformiteitsproblemen vastgesteld. Sommige van deze problemen kunnen afbreuk doen aan het doeltreffende, afschrikkende en evenredige karakter van deze sancties.

De Commissie heeft ook in enkele lidstaten conformiteitsproblemen vastgesteld met betrekking tot de uitoefening van rechtsmacht op basis van het territorialiteitsbeginsel en het actief personaliteitsbeginsel (artikel 11, lid 1). Bovendien zijn er enkele lidstaten die aan de vervolging van PIF-misdrijven voorwaarden stellen die niet in overeenstemming zijn met artikel 11, lid 4. Een omzettingsprobleem met artikel 12 dat in sommige lidstaten is vastgesteld, heeft betrekking op de bepaling dat de verjaringstermijn voor de tenuitvoerlegging van een vonnis dat is opgelegd na een definitieve veroordeling voor een in de artikelen 3, 4 of 5 bedoeld strafbaar feit, korter is dan de vijf jaar die in de PIF-richtlijn wordt voorgeschreven.

Ten slotte heeft de Commissie op basis van de gedeelde informatie ontdekt dat de wetgeving van slechts enkele lidstaten een uitdrukkelijke en specifieke verplichting bevat om jaarlijks statistische gegevens aan de Europese Commissie te verstrekken (artikel 18, lid 2). Bij gebrek aan voldoende gegevens zou het voor de Commissie in een later stadium moeilijker kunnen zijn om te beoordelen of de PIF-richtlijn haar algemene doelstelling, namelijk een betere bescherming van de financiële belangen van de Unie, heeft bereikt en of (bepaalde aspecten van) de PIF-richtlijn moeten worden herzien.

3. SPECIFIEKE BEOORDELINGSPUNTEN

3.1. Definities en toepassingsgebied (artikel 2)

In artikel 2, lid 1, van de PIF-richtlijn worden de begrippen “financiële belangen van de Unie” en “rechtspersoon” gedefinieerd. Bovendien wordt in artikel 2, lid 2, een drempel vastgesteld voor de toepasselijkheid van de PIF-richtlijn op ontvangsten uit eigen middelen uit de btw. De PIF-richtlijn is alleen van toepassing in geval van ernstige inbreuken op het gemeenschappelijk btw-stelsel. Inbreuken op het gemeenschappelijk btw-stelsel moeten als ernstig worden beschouwd indien het in artikel 3, lid 2, onder d), van de PIF-richtlijn bedoelde opzettelijke handelen of nalaten betrekking heeft op het grondgebied van twee of meer lidstaten van de Unie en er een totale schade van ten minste 10 miljoen EUR mee is gemoeid.

Deze drempel is vooral bedoeld om carrouselfraude, ploffraude en btw-fraude die wordt gepleegd in het verband van een criminele organisatie aan te pakken, die alle drie een grote bedreiging zijn voor het gemeenschappelijk btw-stelsel en aldus voor de begroting van de Unie. In één lidstaat is artikel 2, lid 1, niet in overeenstemming met de PIF-richtlijn omgezet.

3.2. Fraude (artikel 3)

In artikel 3 van de PIF-richtlijn is bepaald dat lidstaten de nodige maatregelen moeten treffen om ervoor te zorgen dat fraude die de financiële belangen van de Unie schaadt een strafbaar feit vormt wanneer deze opzettelijk wordt gepleegd. Daartoe worden in de PIF-richtlijn vier categorieën gedragingen omschreven die fraude vormen die de financiële belangen van de Unie schaadt. Deze vier categorieën hebben betrekking op handelen of nalaten met betrekking tot: i) uitgaven die geen verband houden met aanbestedingen (artikel 3, lid 2, onder a)); ii) uitgaven in verband met aanbestedingen (artikel 3, lid 2, onder b)); iii) andere ontvangsten dan ontvangsten uit eigen middelen uit de btw (artikel 3, lid 2, onder c)); en iv) ontvangsten uit eigen middelen uit de btw (artikel 3, lid 2, onder d)), zoals beschreven in punt 3.1.

In ruwweg de helft van de lidstaten heeft de Commissie conformiteitsproblemen vastgesteld bij de omzetting van de belangrijkste aspecten van deze strafbare feiten. De Commissie heeft met name conformiteitsproblemen vastgesteld in het beperktere toepassingsgebied van nationale wetgeving inzake fraude met betrekking tot uitgaven die geen verband houden met aanbestedingen (artikel 3, lid 2, onder a)) en fraude met betrekking tot uitgaven in verband met aanbestedingen (artikel 3, lid 2, onder b)). Andere problemen betreffen het feit dat de omzetting van elk handelen of nalaten met betrekking tot:

·het gebruik van “valse, onjuiste of onvolledige verklaringen” alleen betrekking heeft op schriftelijke documenten en niet op “activa afkomstig van de begroting van de Unie of van de door of voor de Unie beheerde begrotingen”;