Speciaal verslag Wordt de investerings- en 
afzetbevorderingssteun 
van de EU ten behoeve van 
de wijnsector goed 
beheerd en zijn de 
resultaten wat betreft het 
concurrentievermogen van 
EU-wijnen aangetoond?NL 2014  nr. 09
EUROPESE
REKENKAMER

ˆ 
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxembourg  
LUXEMBOURG
Tel. +352 4398-1
E-mail: eca-info@eca.europa.eu  
Internet: http://eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA  
YouTube: EUAuditorsECA
Meer gegevens over de Europese Unie vindt u op internet via de Europaserver ( http://europa.eu ).
Luxemburg: Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2014
ISBN 978-92-872-0315-1
doi:10.2865/70786
© Europese Unie, 2014
Overneming met bronvermelding toegestaan.
Printed in Luxembourg
NL 2014  nr. 09
Speciaal verslag Wordt de investerings- en 
afzetbevorderingssteun 
van de EU ten behoeve van 
de wijnsector goed 
beheerd en zijn de 
resultaten wat betreft het 
concurrentievermogen van 
EU-wijnen aangetoond?
(uitgebracht krachtens artikel 287, lid 4, tweede alinea, VWEU)
02
 Inhoud
Paragraaf
 Afkortingen
 Woordenlijst
I – IX Samenvatting
1 – 11 Inleiding
1 – 11 De wijnsector in de EU
12 – 15 Reikwijdte en aanpak van de controle
16 – 80 Opmerkingen
16 – 34 Deel I — Is de investeringsmaatregel bij de GMO voor wijn naar behoren opgezet en wordt deze 
met de nodige aandacht voor het zuinigheidsbeginsel uitgevoerd?
18 – 21 De behoefte aan een aanvullende investeringsmaatregel in het kader van de GMO voor wijn is niet 
aangetoond…
22 – 25 … en de uitvoering van de investeringen in het kader van de GMO voor wijn werd in sommige lidstaten 
vertraagd of beperkt…
26 – 29 De bezochte lidstaten verzekeren in beperkte mate dat alleen financieel levensvatbare projecten worden 
gesteund…
30 – 34 … en evalueren de redelijkheid van projectkosten niet systematisch
35 – 64 Deel II — Is de afzetbevorderingsmaatregel naar behoren opgezet en wordt deze op efficiënte 
wijze uitgevoerd?
37 – 42 Steun voor afzetbevordering wordt ook toegekend aan grote bedrijven die al een sterke reputatie en een 
exporttraditie hebben…
43 – 47 … en die de afzetbevorderingsacties waarschijnlijk ook zonder overheidssteun zouden hebben uitgevoerd 
(buitenkanseffect)
48 – 51 Onduidelijke definitie van subsidiabele uitgaven tot 2013
03 Inhoud
52 – 54 De lidstaten controleren niet altijd of onregelmatige dubbele financiering voorkomt
55 – 64 Een ontoereikend controletraject doet af aan de doeltreffendheid van de controles van de bezochte 
lidstaten die erop gericht zijn de realiteit en subsidiabiliteit van afzetbevorderingsacties te waarborgen
65 – 80 Deel III — Worden de effecten van de maatregelen naar behoren aangetoond?
65 – 70 Het toezicht op en de evaluatie van de maatregelen zijn gericht op output en financiële uitvoering, maar er 
is nog niet voldoende informatie over de bereikte resultaten
71 – 73 De effecten van de GMO-investeringen kunnen niet gemakkelijk worden onderscheiden van de effecten 
van investeringen in plattelandsontwikkeling…
74 – 75 De wijnexport van lidstaten naar derde landen is gestegen…
76 – 80 … maar het is moeilijk om vast te stellen in welke mate dit rechtstreeks aan de afzetbevorderingsmaatregel 
is toe te schrijven
81 – 90 Conclusies en aanbevelingen
 Bijlage I — Belangrijkste posten voorzieningsbalans op niveau EU-27
 Bijlage II —  Bijlage X ter bij Verordening (EG) nr. 1234/2007 van de Raad
 Antwoorden van de Commissie
04
 Afkortingen
BGA : beschermde geografische aanduiding
BOB : beschermde oorsprongsbenaming
EFRO : Europees Fonds voor regionale ontwikkeling
Elfpo : Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling
ELGF : Europees Landbouwgarantiefonds
EU: Europese Unie
EU-27 : Europese Unie van 27 lidstaten
GMO voor wijn:  gemeenschappelijke ordening van de wijnmarkt
ha: hectare
hl: hectoliter
NSP : nationaal steunprogramma
PO: plattelandsontwikkeling
USD : Amerikaanse dollar
05
 Woordenlijst
Afzetbevorderingsmaatregel : steun voor voorlichtings- en afzetbevorderingsmaatregelen ten behoeve 
van communautaire wijnen. De afzetbevorderingsmaatregel heeft betrekking op wijn met een beschermde 
oorsprongsbenaming of een beschermde geografische aanduiding en op wijn met een aanduiding van het 
druivenras. Deze maatregel mag uitsluitend bestaan uit: a) maatregelen op het gebied van public relations, 
promotie of reclame, b) deelname aan evenementen, beurzen of tentoonstellingen van internationaal belang, 
c) voorlichtingscampagnes, d) studies naar nieuwe markten die noodzakelijk zijn om de afzetmogelijkheden uit te 
breiden, en e) studies om de resultaten van de voorlichtings- en afzetbevorderingsmaatregelen te evalueren. De 
bijdrage van de Gemeenschap voor afzetbevorderingsactiviteiten bedraagt ten hoogste 50 % van de subsidiabele 
uitgaven (artikel 103 septdecies van Verordening (EG) nr. 1234/2007).
Bedrijfstoeslagregeling : een steunregeling die de meeste voorheen bestaande rechtstreekse steunbetalingen 
vervangt en waarin de steun is losgekoppeld van elke productieverplichting. In plaats daarvan is aan de volledige 
betaling van de subsidie de voorwaarde verbonden dat de landbouwers hun hele land in een goede landbouw- 
en milieuconditie (GLMC) houden en de uit de regelgeving voortvloeiende beheerseisen (RBE’s)  — de zogeheten 
„randvoorwaarden”  — naleven. Lidstaten kunnen wijnbouwers steun verlenen door hun toeslagrechten in de zin 
van titel III, hoofdstuk 3, van Verordening (EG) nr. 1782/2003 toe te kennen overeenkomstig bijlage VII, onder O), van 
die verordening.
Buitenkanseffect : een situatie waarbij een gesubsidieerd project ook zonder steunverlening geheel of gedeeltelijk 
zou zijn ondernomen.
Geconcentreerde druivenmost : Geconcentreerde druivenmost is niet -gekaramelliseerde druivenmost die 
verkregen is via gedeeltelijke onttrekking van het in de druivenmost aanwezige water door elk ander toegestaan 
procedé dan de rechtstreekse werking van vuur.
Cépagewijn : wijnen zonder geografische aanduiding waarbij onder bepaalde omstandigheden het druivenras 
genoemd mag worden. Deze wijnen komen in aanmerking voor de afzetbevorderingsmaatregel.
Crisisdistillatie : steun die tot en met 31 juli 2012 mocht worden verleend voor vrijwillige of verplichte distillatie 
van wijnoverschotten waartoe door lidstaten in gerechtvaardigde crisisgevallen is besloten, om de overschotten 
te verkleinen of weg te werken en tegelijkertijd de continuïteit in de voorziening van de ene oogst tot de andere te 
waarborgen.
Doeltreffendheid : het doeltreffendheidsbeginsel betreft het bereiken van specifieke, vooraf bepaalde 
doelstellingen en het verwezenlijken van de beoogde resultaten.
Efficiëntie : het efficiëntiebeginsel betreft de best mogelijke verhouding tussen de benutte middelen en de output 
of bereikte resultaten.
06 Woordenlijst
Goed financieel beheer : krachtens artikel 27 van het Financieel Reglement van toepassing op de algemene 
begroting van de Europese Gemeenschappen (het „Financieel Reglement” (PB L 248 van 16.9.2002)) omvat het 
beginsel van goed financieel beheer zuinigheid, efficiëntie en doeltreffendheid.
Maatregel inzake groen oogsten : volledige vernietiging of verwijdering van onrijpe druiventrossen waardoor de 
opbrengst van de betrokken oppervlakte tot nul wordt herleid. Steun voor groen oogsten mag worden verleend als 
vergoeding in de vorm van een door de betrokken lidstaat vast te stellen forfaitaire betaling per hectare.
Investeringsmaatregel : steun die wordt verleend voor materiële of immateriële investeringen in verwerkings -
installaties, de infrastructuur van wijnhuizen en de afzet van wijn die de totale prestatie van de onderneming 
verbeteren en betrekking hebben op een of meer van de volgende activiteiten: a) de productie of het in de handel 
brengen van de in bijlage XI ter van Verordening (EG) nr. 1234/2007 bedoelde producten; b) de ontwikkeling van 
nieuwe producten, procedés en technologieën met betrekking tot de in bijlage XI ter bedoelde producten.
Maatregel voor de distillatie tot drinkalcohol : steun die tot 31 juli 2012 aan producenten werd verleend voor 
wijn die wordt gedistilleerd tot drinkalcohol, in de vorm van steun per hectare.
Maatregel voor de distillatie van bijproducten : steun die wordt verleend voor de vrijwillige of verplichte 
distillatie van bijproducten van de vervaardiging van wijn (druivendraf en wijnmoer) die is uitgevoerd 
overeenkomstig de voorwaarden van punt D in bijlage XV ter van Verordening (EG) nr. 1234/2007.
Maatregel voor de herstructurering en omschakeling van wijngaarden : steun voor herstructurering en 
omschakeling van wijngaarden wordt uitsluitend verleend voor een of meer van de volgende activiteiten: 
a) omschakeling op andere rassen, onder meer door overenting; b) aanleg van wijngaarden op andere plaatsen; 
c) verbetering van wijnbouwtechnieken. Voor de gewone vernieuwing van wijngaarden die het einde van hun 
natuurlijke ontwikkelingscyclus hebben bereikt, wordt geen steun verleend. Steun voor herstructurering en 
omschakeling van wijngaarden wordt uitsluitend in de volgende vorm verleend: a) een vergoeding van de 
producenten voor het verlies aan inkomsten als gevolg van de uitvoering van de maatregel; b) een bijdrage in de 
herstructurerings- en omschakelingskosten.
Nationaal steunprogramma/nationaal totaalbedrag : wijn producerende lidstaten maken gebruik van 
de financiële middelen van de GMO voor wijn van de EU in het kader van nationale steunprogramma’s ter 
financiering van specifieke steunmaatregelen ten behoeve van de wijnsector (artikel 103 decies van Verordening 
(EG) nr. 1234/2007). De lidstaten dienen vijfjarige steunprogramma’s bij de Commissie in met maatregelen die in 
overeenstemming zijn met de regels voor de wijnsector (artikel 103 duodecies van Verordening (EG) nr. 1234/2007).
Onderlinge fondsen : onderlinge fondsen verlenen steun ten behoeve van producenten die zich tegen 
marktschommelingen wensen te verzekeren. Steun van de Gemeenschap voor het opzetten van onderlinge 
fondsen mag worden verleend in de vorm van tijdelijke en degressieve steun ter dekking van de aan deze fondsen 
verbonden administratieve kosten. Geen enkele lidstaat heeft voor deze maatregel gekozen.
Oogstverzekeringsmaatregel : steun bedoeld als bijdrage aan de verzekering van de inkomsten van de 
producenten die zijn getroffen door natuurrampen, ongunstige weersomstandigheden, ziekten of plagen.
Overige wijnen : wijnen die niet in aanmerking komen voor de afzetbevorderingsmaatregelen, bijv. tafelwijnen 
zonder vermelding van een druivenras.
07 Woordenlijst
Programma voor plattelandsontwikkeling : een door een lidstaat of regio opgesteld document dat wordt 
goedgekeurd door de Commissie, waarin de uitvoering van het PO -beleid wordt gepland.
Programmeringsperiode : nationale steunprogramma’s worden opgesteld voor een periode van vijf jaar. De 
programmeringsperiode 2009-2013 is de eerste, en de tweede loopt van 2014 tot 2018.
Rooipremie : steun die wordt verleend aan wijnbouwers voor het permanent verwijderen van alle wijnstokken in 
een perceel of onderneming.
Uitvoerrestituties : In het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid stelt de Europese Unie voor 
bepaalde landbouwproducten minimumprijsniveaus vast. Deze minimumprijsniveaus liggen vaak hoger dan de 
wereldmarktprijs. Wanneer landbouwproducten uitgevoerd moeten worden naar derde landen (d.w.z. buiten de 
EU), dient de prijs tussen het EU -prijsniveau en de wereldmarktprijs te worden overbrugd. Dit wordt gedaan door 
de exporteurs uitvoerrestituties te betalen. Uitvoerrestituties verschillen naargelang van de productsector en de 
daarvan gemaakte producten, en wijzigen in de loop der tijd.
Wijnoogstjaar : het productiejaar voor wijnproducten (omschreven in deel XII van bijlage I van Verordening (EG) 
nr. 1234/2007. Het begint elk jaar op 1 augustus en eindigt op 31 juli van het volgende jaar.
Zuinigheid : het zuinigheidsbeginstel betreft het bereiken van een bepaald output- of resultaatniveau tegen zo laag 
mogelijke kosten.
08
 Samenvatting
I
De Europese Unie (EU) is de grootste wijnproducent 
ter wereld. In 2008 introduceerde de Raad een her -
vorming van de gemeenschappelijke ordening (GMO) 
van de wijnmarkt die er hoofdzakelijk op was gericht 
het concurrentievermogen van de wijnproducenten in 
de EU te verbeteren en vraag en aanbod met elkaar in 
evenwicht te brengen, met het oog op het langdurige 
structurele aanbodoverschot. De belangrijkste finan -
ciële instrumenten bij deze hervorming bestonden uit 
een tijdelijke rooiregeling en het opzetten van natio -
nale steunprogramma’s (NSP’s), in het kader waarvan 
lidstaten uit elf beschikbare maatregelen die maat -
regelen kunnen kiezen die het best aansluiten op hun 
specifieke situatie.
II
De Rekenkamer richtte een eerdere controle1 op het 
rooien van wijngaarden, een maatregel die er hoofd -
zakelijk op was gericht vraag en aanbod met elkaar 
in evenwicht te brengen. Bij de onderhavige controle 
onderzocht de Rekenkamer of de investerings- en 
afzetbevorderingssteun ten behoeve van de wijn -
sector goed wordt beheerd en of de resultaten wat 
betreft het concurrentievermogen van EU -wijnen kun -
nen worden aangetoond. De Rekenkamer concludeert 
dat het beheer van de investerings- en afzetbevorde -
ringssteun ten behoeve van de wijnsector tijdens de 
eerste door de controle bestreken jaren negatief werd 
beïnvloed door de tekortkomingen in de opzet en 
uitvoering die in dit verslag worden belicht en dat de 
impact op het concurrentievermogen van EU -wijnen 
niet altijd kon worden aangetoond.
III
De behoefte aan een aanvullende investeringsmaat -
regel speciaal voor de wijnsector is niet aangetoond, 
aangezien er al één bestond in het kader van het 
plattelandsontwikkelingsbeleid. Deze aanvullende 
maatregel vormt een bron van complexiteit, zorgde 
voor administratieve obstakels en leidde in sommige 
lidstaten tot vertraging bij de uitvoering of een over -
dreven restrictief toepassingsbereik voor subsidiabele 
investeringen. Ten tijde van de controle moest een 
significant deel van de oorspronkelijke toewijzingen 
door lidstaten aan de investeringsmaatregel worden 
toegewezen aan andere maatregelen in de NSP’s.
1 Speciaal verslag nr. 7/2012 „De hervorming van de 
gemeenschappelijke ordening van de wijnmarkt: voortgang tot op 
heden” ( http://eca.europa.eu ).IV
Daarnaast werd de investeringsmaatregel niet uitge -
voerd met de nodige aandacht voor het zuinigheids -
beginsel. De meeste gecontroleerde lidstaten zorgden 
er niet voor dat enkel levensvatbare projecten steun 
ontvingen en het risico bestaat dat er te veel wordt 
betaald, aangezien de redelijkheid van de projectkos -
ten niet systematisch beoordeeld werd.
V
De afzetbevorderingsacties worden vaak gebruikt 
voor het consolideren van markten in plaats van voor 
het veroveren van nieuwe markten of het heroveren 
van oude markten. Ondanks het feit dat het de bedoe -
ling was vooral het mkb te steunen, ontvingen grote 
ondernemingen ook financiering.
VI
De lidstaten waren niet selectief genoeg bij de uitvoe -
ring van de afzetbevorderingsmaatregel. Zo trof de 
Rekenkamer in het bijzonder gevallen aan waarin het 
duidelijk was dat de begunstigden de kosten van de 
afzetbevorderingsacties ook zonder EU -steun zouden 
hebben gedragen. Daarnaast waren de kosten van 
afzetbevorderingsacties, overheadkosten en de kosten 
van uitvoeringsorganen onvoldoende onderbouwd: 
er waren weinig onderliggende bewijsstukken of die 
bewijsstukken schoten tekort. Dit ondermijnt de doel -
treffendheid van de controles van de lidstaten aan 
de hand van stukken die erop gericht zijn de realiteit 
en subsidiabiliteit van afzetbevorderingsacties te 
waarborgen.
VII
In de begroting voor de programmeringsperiode 2014-
2018 zijn meer dan tweemaal zo veel door de lidstaten 
voor de afzetbevorderingsmaatregel bestemde mid -
delen beschikbaar als er in de vorige programmerings -
periode werd uitgegeven2. Gelet op de problemen 
die de lidstaten ondervonden om het budget uit te 
geven dat in de periode 2009-2013 oorspronkelijk was 
bestemd voor afzetbevorderingsacties, bestaat er een 
risico dat het budget voor 2014-2018 te hoog is vastge -
steld, waardoor de toepassing van de beginselen van 
goed financieel beheer in gevaar komt.
2 In de programmeringsperiode 2009-2013 werd 522  miljoen  euro 
uitgegeven in het kader van de afzetbevorderingsmaatregel. 
De lidstaten wezen voor de programmeringsperiode 2014-
2018 1 156 miljoen euro toe aan de afzetbevorderingsmaatregel 
(EU-27). Dit houdt een stijging in van 121 % ten opzichte van het 
bedrag dat in de vorige periode werd besteed. 
Samenvatting 09
VIII
De Commissie en de gecontroleerde lidstaten ver -
schaffen nog niet voldoende relevante informatie 
waaruit de rechtstreeks aan de maatregelen toe te 
schrijven resultaten blijken. Wat betreft de investe -
ringsmaatregel kunnen de effecten van GMO -inves -
teringen niet gemakkelijk worden onderscheiden 
van die van plattelandsinvesteringen. Wat betreft de 
afzetbevorderingsmaatregel hebben de gehanteerde 
resultaatsindicatoren betrekking op veel variabelen 
die buiten de invloedssfeer van de afzetbevorderings -
acties vallen. De resultaten van de maatregelen zijn 
derhalve nog niet aangetoond.
IX
Op basis van deze opmerkingen doet de Rekenkamer 
de volgende aanbevelingen:
Voor de investeringsmaatregel:
a) dient de Commissie, om de steunregeling te ratio -
naliseren, de opname van de middelen bij te hou -
den en de behoefte aan de maatregel te evalueren 
en te beoordelen of de wijnsector behoefte heeft 
aan aanvullende investeringssteun ten opzichte 
van andere landbouwsectoren;
b) dienen de lidstaten het risico voor de zuinigheid 
te beperken door systematisch de redelijkheid van 
de projectkosten en de financiële levensvatbaar -
heid van de aanvragers te beoordelen. De uitkom -
sten van deze beoordelingen moeten adequaat 
worden gedocumenteerd. De Commissie dient 
te verzekeren dat de lidstaten deze controles op 
doeltreffende wijze uitvoeren.
Voor de afzetbevorderingsmaatregel:
a) dient de desbetreffende verordening de mogelijk -
heden voor individuele begunstigden te beperken 
om in iedere programmeringsperiode een afzetbe -
vorderingsprogramma in te dienen voor dezelfde 
doellanden; de Commissie dient ook de reikwijdte 
van de maatregel te beperken met betrekking tot 
de subsidiabiliteit van merkenreclame en meer na -
druk te leggen op het bevorderen van de toegang 
van het mkb tot de afzetbevorderingsmaatregel;b) dient de Commissie, om het risico op het buiten -
kanseffect zo klein mogelijk te maken, ervoor te 
zorgen dat de lidstaten in hun selectieprocedures 
van begunstigden eisen dat zij duidelijk aantonen 
dat zij EU -steun nodig hebben en dat normale 
exploitatiekosten niet worden gefinancierd uit de 
EU-begroting;
c) dient de Commissie te waarborgen dat bijkomen -
de kosten zoals kosten van uitvoeringsorganen 
en overheadkosten naar behoren worden onder -
bouwd en dat zij beperkt blijven tot een maxi -
mumpercentage van de totale kosten;
d) dienen de lidstaten te zorgen voor een toereikend 
controletraject waarbij afzetbevorderingssteun 
telkens is gekoppeld aan specifieke en adequaat 
gedocumenteerde acties;
e) dient de Commissie van de lidstaten te verlangen 
dat zij de resultaten van de afzetbevorderings -
projecten nauwgezetter evalueren. Meer bepaald 
moeten de resultaten van de afzetbevorderings -
acties op het niveau van de begunstigde worden 
beoordeeld in plaats van op dat van de gehele 
EU-wijnsector. Lidstaten moeten de door de 
begunstigden aan het einde van de afzetbevor -
deringsacties opgestelde verslagen beter benut -
ten om de resultaten ervan te beoordelen en te 
consolideren;
f) dient de Commissie, nadat voldoende tijd verstre -
ken is, te onderzoeken in hoeverre het budget 
voor de NSP’s voor de periode 2014-2018 aan -
sluit op de behoefte van de EU -wijnsector en de 
absorptiecapaciteit van de lidstaten. Op basis van 
dit onderzoek dient de Commissie in voorkomend 
geval de begroting aan te passen om te waarbor -
gen dat het de lidstaten stimuleert om efficiënter 
te zijn bij de toepassing van de maatregelen.
10
 Inleiding
De wijnsector in de EU
01 
De Europese Unie is de grootste wijn -
producent ter wereld. Met ongeveer 
3 miljoen ha wijngaarden produceert 
de EU gemiddeld ca. 158 miljoen hl 
wijn per jaar. De gemiddelde jaarlijkse 
consumptie binnen de EU is onge -
veer 127 miljoen hl3. In wijnoogst -
jaar 2011/2012 werd ca. 23 miljoen hl 
wijn uitgevoerd naar derde landen 
en 14 miljoen hl wijn ingevoerd, voor 
een marktwaarde van respectievelijk 
8,6 miljard  euro en 2,4  miljard  euro4 
(zie de voorzieningsbalans voor wijn in 
bijlage I ).
02 
Toen de Commissie in 2005 begon 
met haar voorbereidende werkzaam -
heden voor een hervorming van de 
gemeenschappelijke marktordening 
(GMO), werd er naar schatting struc -
tureel 18,5 miljoen hl wijn te veel 
geproduceerd.
03 
In een mededeling aan de Raad en het 
Europees Parlement5 schreef de Com -
missie dat het toenemende gebrek aan 
evenwicht tussen vraag en aanbod de 
voornaamste reden was om de GMO 
te hervormen. In 2007 publiceerde de 
Commissie een effectbeoordeling6 
waarin de situatie in de EU -wijnsector 
werd beoordeeld. In deze effectbeoor -
deling werd bevestigd dat er een 
onhoudbaar gebrek aan evenwicht op 
de markt was en dat de EU -wijnen aan 
concurrentievermogen inboetten ten 
opzichte van wijnen van buiten de EU.04 
In 2008 werd de gemeenschappelijke 
ordening van de wijnmarkt hervormd 
bij Verordening (EG) nr. 479/2008 van 
de Raad7. Volgens de effectbeoorde -
ling waren twee van de belangrijkste 
doelstellingen van de hervorming van 
de GMO voor wijn:
 —het concurrentievermogen van 
Europese wijn vergroten, en
 —een betere balans tussen vraag en 
aanbod garanderen.
05 
Sinds 1  augustus  2008 zijn marktinter -
ventiemaatregelen, zoals distillatie, 
uitvoerrestituties en opslagmaat -
regelen, geleidelijk afgebouwd en 
op 31 juli 2012 zijn deze maatregelen 
geheel stopgezet8. De uitgaven voor 
marktinterventie daalden van 364  mil -
joen euro per jaar voor de tenuitvoer -
legging van de hervorming van de 
GMO voor wijn (2007/2008) tot nihil in 
2012/2013.3 Eurostat 
wijnvoorzieningsbalans, 
gemiddelde laatste 
vijf wijnjaren 
(2007/2008-2011/2012).
4 Gegevensbronnen: Eurostat, 
Comext -database, gegevens 
opgevraagd op 24 juli 2013.
5 COM(2006) 319 def. 
van 22 juni 2006.
6 SEC(2007) 893 def. 
van 4 juli 2007.
7 Verordening (EG) 
nr. 479/2008 van de Raad 
van 29 april 2008 houdende 
een gemeenschappelijke 
ordening van de 
wijnmarkt, tot wijziging 
van de Verordeningen 
(EG) nr. 1493/1999, (EG) 
nr. 1782/2003, (EG) 
nr. 1290/2005, (EG) 
nr. 3/2008 en tot intrekking 
van de Verordeningen (EEG) 
nr. 2392/86 en (EG) 
nr. 1493/1999 (PB L 148 
van 6.6.2008, blz. 1). In 
augustus 2009 werd die 
verordening ingetrokken 
en werd de GMO voor wijn 
geïntegreerd in één GMO 
vastgesteld bij Verordening 
(EG) nr. 1234/2007 van de 
Raad van 22 oktober 2007 
houdende een 
gemeenschappelijke ordening 
van de landbouwmarkten 
en specifieke bepalingen 
voor een aantal 
landbouwproducten (PB 
L 299 van 16.11.2007, blz. 1).
8 Enkel de distillatie van 
bijproducten bleef 
bestaan, aangezien het 
doel daarvan de productie 
van kwaliteitswijnen 
en milieuvriendelijke 
wijnproductie is.
11 Inleiding
06 
De voornaamste financiële instru -
menten van de hervormde GMO voor 
wijn voor de programmeringsperi -
ode 2009-2013 zijn de volgende:
a) het vrijwillig rooien van wijngaar -
den, een maatregel die erop was 
gericht om een op de marktom -
standigheden afgestemde wijnsec -
tor te creëren door het mogelijk te 
maken dat minder concurrerende 
wijngaarden permanent werden 
verwijderd. Deze regeling liep af in 
wijnoogstjaar 2010/2011. In het ka -
der van deze regeling is 161 166 ha 
aan wijngaarden gerooid. Er was 
ongeveer 1 025 miljoen euro aan 
EU-middelen voor deze regeling 
bestemd;
b) nationale steunprogramma’s 
(NSP’s), ook wel „nationale to -
taalbedragen” genoemd: een 
specifieke begroting wordt ter 
beschikking gesteld aan lidstaten 
voor het opstellen van een vijfjarig 
steunprogramma dat bestaat uit 
meerdere maatregelen die kunnen 
worden gekozen uit een lijst met 
elf beschikbare maatregelen9. Der -
gelijke steunprogramma’s worden 
ter goedkeuring aan de Commis -
sie voorgelegd. Achttien lidstaten 
ontvangen een jaarlijks budget 
voor hun NSP . Voor de eerste 
vijfjarige programmeringsperiode 
beloopt de algehele begroting 
5,3 miljard  euro. De bijbehorende 
jaarlijkse begrotingen per lidstaat 
zijn weergegeven in bijlage II ;
c) overdracht van bedragen10 naar 
bestaande plattelandsontwikke -
lingsprogramma’s om de platte -
landsontwikkelingssteun in wijn -
producerende regio’s te verhogen.07 
De bedrijfstoeslagregeling daargela -
ten11 zijn de financieel belangrijkste 
maatregelen die de lidstaten in hun 
NSP’s hebben ingevoerd voor de 
programmeringsperiode 2009-2013 de 
herstructurering en omschakeling op 
andere rassen van wijngaarden (43 % 
van de begroting voor NSP’s, d.w.z. 
meer dan 2  miljard  euro gedurende de 
periode van vijf jaar), afzetbevordering 
en investering (deze twee maatregelen 
maken ieder 10 % van de begroting 
voor NSP’s uit, te weten 522 miljoen, 
resp. 518 miljoen euro) (zie grafiek 1 ). 
Deze drie maatregelen zijn erop ge -
richt het concurrentievermogen van 
de wijnsector te vergroten en geven 
aan dat het in het kader van de nieuwe 
GMO voor wijn de bedoeling was om 
van marktinterventiemaatregelen 
over te schakelen op marktgerichte 
maatregelen.9 Dit betreft herstructurering 
en omschakeling van 
wijngaarden, groen oogsten, 
onderlinge fondsen, 
oogstverzekering, de 
bedrijfstoeslagregeling, 
afzetbevordering, investering, 
distillatie van bijproducten 
en drie tijdelijke maatregelen 
die op 31 juli 2012 afliepen 
(distillatie tot drinkalcohol, 
crisisdistillatie en het gebruik 
van geconcentreerde 
druivenmost).
10 De bedragen zijn 
vastgelegd in artikel 190 bis, 
lid 2, van Verordening (EG) 
nr. 1234/2007 en gebaseerd 
op de in het verleden 
krachtens Verordening (EG) 
nr. 1493/1999 van de Raad 
van 17 mei 1999 houdende 
een gemeenschappelijke 
ordening van de wijnmarkt 
(PB L 179 van 14.7.1999, blz. 1) 
gedane uitgaven voor de 
in artikel 3, lid 1, onder b), 
van Verordening (EG) 
nr. 1290/2005 van de Raad 
van 21 juni 2005 betreffende 
de financiering van het 
gemeenschappelijk 
landbouwbeleid, 
(PB L 209 van 11.8.2005, 
blz. 1) bedoelde interventies 
ter regulering van de 
landbouwmarkten.
11 De bedrijfstoeslagregeling is 
een van de maatregelen die 
beschikbaar is in het kader 
van het NSP , maar wordt 
niet geacht rechtstreeks 
bij te dragen aan het 
concurrentievermogen van 
de wijnsector. De toewijzing 
voor deze maatregel 
gedurende de periode 2009-
2013 beloopt 510 miljoen euro.
12 Inleiding
08 
De investeringsmaatregel bestaat uit 
steun voor materiële of immateriële 
investeringen in verwerkingsinstalla -
ties, de infrastructuur van wijnhuizen 
en de afzet van wijn. Het doel van de 
steun is het verbeteren van de totale 
prestatie van de onderneming12. De 
lidstaten moeten de subsidiabele 
investeringsverrichtingen definië -
ren. Het maximale steunpercentage 
bedraagt 40 %13 van de subsidiabele 
investeringskosten, die in de door de 
Rekenkamer geselecteerde projecten 
uiteenliepen van 6 000 euro voor een 
nieuwe machine voor het plaatsen van 
schroefdoppen tot 10,3  miljoen  euro 
voor de bouw en uitrusting van een 
nieuwe coöperatie waarin meerdere 
coöperaties opgingen.12 Artikel 103 duovicies van Veror -
dening (EG) nr. 1234/2007.
13 Ander steunpercentage: 50 % 
in regio’s die overeenkomstig 
Verordening (EG) nr. 1083/2006 
van de Raad van 11 juli 2006 
houdende algemene bepalin -
gen inzake het Europees Fonds 
voor regionale ontwikkeling, 
het Europees Sociaal Fonds 
en het Cohesiefonds en tot 
intrekking van Verordening 
(EG) nr. 1260/1999 (PB L 210 van 
31.7.2006, blz. 25) als con -
vergentieregio zijn aange -
merkt, 75 % in de ultraperifere 
gebieden overeenkomstig 
Verordening (EG) nr. 247/2006 
van de Raad van 30 janu -
ari 2006 houdende specifieke 
maatregelen op landbouw -
gebied ten behoeve van de 
ultraperifere gebieden van de 
Unie (PB L 42 van 14.2.2006, 
blz. 1) of 65 % op de kleinere 
eilanden van de Egeïsche Zee 
in de zin van Verordening 
(EG) nr. 1405/2006 van de 
Raad van 18 september 2006 
houdende vaststelling van 
specifieke maatregelen voor 
de landbouw ten behoeve van 
de kleinere eilanden in de Ege -
ische Zee en tot wijziging van 
Verordening (EG) nr. 1782/2003 
(PB L 265 van 26.9.2006, blz. 1).Grafiek 1Aandeel van de belangrijkste maatregelen uit het NSP 
(programmeringsperiode 2009-2013)
Herstructurering 43 %
Afzetbevordering 10 %Overige* 14 %
Bedrijfstoeslagregeling 10 % 
Investeringen 10 %Afgesloten maatregelen** 13 %
* Distillatie van bijproducten, oogstverzekering, groen oogsten, lopende plannen op grond van Verordening (EG) nr. 1493/1999.
** Sinds het wijnoogstjaar 2012/2013 afgesloten maatregelen:  distillatie tot drinkalcohol, crisisdistillatie en steun voor geconcentreerde 
druivenmost.
Bron:  Commissie — door de lidstaten verstrekte financiële overzichten, oktober 2013.
13 Inleiding
09 
De afzetbevorderingsmaatregel be -
staat uit steun voor „voorlichtings- en 
afzetbevorderingsmaatregelen die in 
derde landen ten voordele van com -
munautaire wijn worden getroffen en 
de concurrentiepositie van commu -
nautaire wijn in deze landen verbete -
ren”14. Deze maatregel omvat:
 —maatregelen op het gebied van pu -
blic relations, promotie of reclame 
die met name aandacht vragen 
voor de voordelen van de commu -
nautaire producten, vooral op het 
gebied van kwaliteit, voedselveilig -
heid of milieuvriendelijkheid;
 —deelname aan evenementen, 
beurzen of tentoonstellingen van 
internationaal belang;
 —voorlichtingscampagnes, met name 
betreffende de communautaire 
regelingen inzake oorsprongsbena -
mingen, geografische aanduidin -
gen en de biologische productie;
 —studies naar nieuwe markten die 
noodzakelijk zijn om de afzetmoge -
lijkheden uit te breiden;
 —studies om de resultaten van de 
voorlichtings- en afzetbevorde -
ringsmaatregelen te evalueren15.10 
Het maximale steunpercentage 
voor afzetbevorderingsmaatregelen 
bedraagt 50 % van de subsidiabele uit -
gaven, die in de door de Rekenkamer 
geselecteerde projecten uiteenliepen 
van 30 000 euro voor maatregelen op 
het gebied van public relations tot 
32,6 miljoen euro voor de hele reeks 
van afzetbevorderingsacties zoals om -
schreven in de voorgaande paragraaf.
11 
De onder het NSP vallende investe -
rings- en afzetbevorderingsmaat -
regelen staan onder gedeeld beheer 
van de Commissie en de lidstaten. Dit 
betekent dat de Commissie de alge -
mene verantwoordelijkheid voor het 
beheer van de maatregelen draagt, 
hoewel de uitvoering is toevertrouwd 
aan de lidstaten. De uitvoering van de 
investerings- en afzetbevorderings -
maatregelen en de desbetreffende 
controlesystemen vallen dus groten -
deels onder de verantwoordelijkheid 
van de lidstaten16. Eindbegunstigden 
van deze maatregelen moeten de in de 
EU- en nationale/regionale wetgeving 
voorgeschreven voorwaarden naleven.14 Op grond van Verordening 
(EG) nr. 3/2008 van de Raad 
van 17 december 2007 inzake 
voorlichtings- en 
afzetbevorderingsacties voor 
landbouwproducten op de 
binnenmarkt en in derde 
landen (PB L 3 van 5.1.2008, 
blz. 1) kan de Commissie 
rechtstreeks steun toekennen 
voor voorlichtingsacties 
betreffende de regeling van 
de Europese Unie inzake de 
classificatie van wijn. Dergelijke 
algemene voorlichtingsacties 
verschillen van de specifieke 
steunmaatregelen waar 
dit verslag over gaat. 
De Commissie deed 
op 21 november 2013 het 
voorstel Verordening (EG) 
nr. 3/2008 in te trekken 
en te vervangen. Volgens 
het voorstel zou steun 
beschikbaar moeten zijn 
voor voorlichtings- en 
afzetbevorderingsmaatregelen 
die wijn koppelen aan andere 
landbouwproducten, mits 
er geen steun is toegekend 
in het kader van een andere 
EU-maatregel.
15 Artikel 103 septdecies 
van Verordening (EG) 
nr. 1234/2007.
16 Artikel 76 van Verordening (EG) 
nr. 555/2008 van de Commissie 
van 27 juni 2008 tot vaststelling 
van de uitvoeringsbepalingen 
voor Verordening (EG) 
nr. 479/2008 van de 
Raad houdende een 
gemeenschappelijke ordening 
van de wijnmarkt, wat betreft 
de steunprogramma’s, de 
handel met derde landen, 
het productiepotentieel en 
de controles in de wijnsector 
(PB L 170 van 30.6.2008, 
blz. 1) ter uitvoering van de 
basisverordening van de Raad 
betreffende de GMO voor wijn, 
bepaalt: „Onverminderd de 
specifieke bepalingen van deze 
verordening of van andere 
communautaire regelgeving 
voeren de lidstaten controles 
en maatregelen in voor zover 
die nodig zijn om de correcte 
toepassing van Verordening 
(EG) nr. 479/2008 en van de 
onderhavige verordening te 
garanderen. Deze controles 
en maatregelen moeten met 
het oog op een adequate 
bescherming van de 
financiële belangen van de 
Gemeenschappen voldoende 
doeltreffend, evenredig en 
ontradend zijn.”
14
 Reikwijdte en aanpak van 
de controle
12 
Het vorige speciaal verslag van de Re -
kenkamer over de GMO voor wijn werd 
in 2012 gepubliceerd17. Het verslag 
betrof de twee financieel belangrijkste 
steunregelingen van de hervorming 
van de GMO voor wijn — het rooien 
van wijngaarden en de herstructu -
rering en omschakeling op andere 
rassen van wijngaarden — en ging 
met name in op de vraag in hoeverre 
deze regelingen bijdroegen tot het 
herstel van het evenwicht tussen vraag 
en aanbod in de EU -wijnmarkt, een 
van de twee hoofddoelstellingen van 
de hervorming (zie paragraaf 4). Ter 
vervollediging van haar controle van 
de hervorming van de GMO voor wijn 
wilde de Rekenkamer de belangrijkste 
door de lidstaten in hun NSP’s geselec -
teerde maatregelen behandelen die 
gericht zijn op het concurrentievermo -
gen, investering en afzetbevordering. 
De controle had tot doel de volgende 
vraag te beantwoorden: „Wordt de in -
vesterings- en afzetbevorderingssteun 
van de EU ten behoeve van de wijnsec -
tor goed beheerd en zijn de resultaten 
wat betreft het concurrentievermogen 
van EU -wijnen aangetoond?” .
13 
Bij de controle werd beoordeeld of de 
investerings- en afzetbevorderings -
maatregelen naar behoren waren 
opgezet. De Rekenkamer onderzocht 
tevens de beschikbare toezicht- en 
evaluatiegegevens om te beoordelen 
of de Commissie en de lidstaten de 
verwachte resultaten efficiënt ver -
wezenlijkten. Wat betreft de investe -
ringsmaatregel heeft de Rekenkamer 
de efficiëntie van soortgelijke inves -
teringsmaatregelen in het kader van 
het plattelandsbeleid reeds gecontro -
leerd18. De Rekenkamer richtte zich dus 
vooral op de zuinigheidsaspecten van 
deze maatregel, zoals de financiële 
levensvatbaarheid en de redelijkheid 
van de kosten van de gesteunde inves -
teringen. De reikwijdte van de controle 
blijkt uit de volgende voornaamste 
subvragen:a) Is de investeringsmaatregel bij 
de GMO voor wijn naar behoren 
opgezet en is deze met de nodige 
aandacht voor het zuinigheids -
beginsel uitgevoerd?
b) Is de afzetbevorderingsmaat -
regel naar behoren opgezet en 
wordt deze op efficiënte wijze 
uitgevoerd?
c) Worden de effecten van de 
maatregelen naar behoren 
aangetoond?
14 
De controle was gericht op pro -
jecten die tussen de wijnjaren 
2008/2009 en 2010/2011 waren 
gefinancierd, d.w.z. de eerste drie jaar 
waarin de hervorming ten uitvoer 
werd gelegd. De Rekenkamer bezocht 
de betrokken diensten van de Com -
missie alsmede de volgende lidstaten 
en regio’s: Oostenrijk, Frankrijk (de 
regio’s Aquitaine en Languedoc -Rous -
sillon), Italië (de regio’s Latium en 
Veneto), Portugal en Spanje (de regio 
Catalonië). De vijf bezochte lidstaten 
zijn goed voor 95 % van de uitgaven 
voor de afzetbevorderingsmaatregel 
en voor 82 % van die voor de investe -
ringsmaatregel in de eerste program -
meringsperiode (2009-2013).17 Speciaal verslag 
nr. 7/2012 ( http://eca.europa.
eu).
18 Speciale verslagen nrs. 8/2012, 
1/2013 en 6/2013  
(http://eca.europa.eu ).
15 Reikwijdte en aanpak van de controle
15 
In totaal werden 37 begunstigden ter 
plaatse bezocht, 23 voor afzetbevor -
deringsprojecten, 11 voor investerings -
projecten en 3 voor afzetbevorderings- 
en investeringsprojecten. Daarnaast 
werden 73 projecten geselecteerd om 
aan de hand van stukken te worden 
onderzocht. In totaal zijn 113 projecten 
geanalyseerd (79 voor afzetbevor -
dering en 34 voor investering)19. De 
steekproef werd geselecteerd op basis 
van het belang van de projecten en 
het soort begunstigde, om een reeks 
projecten te selecteren die kenmer -
kend zijn voor de in de betrokken 
lidstaat gefinancierde projecten.19 Er werden meer 
afzetbevorderingsprojecten 
geanalyseerd dan 
investeringsmaatregelen 
omdat de uitvoering 
van de geselecteerde 
investeringsmaatregel in 
twee lidstaten was vertraagd 
en één lidstaat besloot deze 
maatregel niet uit te voeren.
16
 Opmerkingen
Deel I — Is de investe -
ringsmaatregel bij de 
GMO voor wijn naar beho -
ren opgezet en wordt deze 
met de nodige aandacht 
voor het zuinigheids -
beginsel uitgevoerd?
16 
Een goede opzet is van wezenlijk be -
lang voor goed financieel beheer. Het 
soort onderneming dat krachtens de 
investeringsmaatregel in aanmerking 
komt voor overheidssteun, komt ook 
in aanmerking voor EU -financiering in 
het kader van het plattelandsbeleid. 
De maatregel in het kader van de GMO 
voor wijn is alleen goed opgezet indien 
hij beantwoordt aan een duidelijk 
gebleken behoefte waarin niet wordt 
voorzien door bestaande maatregelen. 
Hij mag de uitvoerende organen ook 
geen onnodige administratieve lasten 
bezorgen.
17 
Om de investeringsmaatregel met 
de nodige aandacht voor het zuinig -
heidsbeginsel uit te voeren, dienen de 
lidstaten administratieve controles en 
procedures in te voeren om te waar -
borgen dat:
a) de steun wordt toegekend aan 
financieel levensvatbare projecten: 
om te voorkomen dat overheids -
financiering wordt verspild aan 
projecten die vroegtijdig mislopen, 
moeten de lidstaten door middel 
van adequate levensvatbaarheids -
controles de soliditeit onderzoe -
ken van de financiële situatie van 
de aanvrager, en hun onderzoek 
documenteren;
b) de door de begunstigde gede -
clareerde projectkosten redelijk 
zijn. Deze controle moet worden 
uitgevoerd met behulp van een 
geschikt evaluatiesysteem zoals 
referentiekosten, een vergelijking 
van verschillende offertes of een 
evaluatiecomité.De behoefte aan een aan -
vullende investerings -
maatregel in het kader van 
de GMO voor wijn is niet 
aangetoond...
18 
Hoewel de investeringsmaatregel 
bij de GMO voor wijn specifiek van 
toepassing is op de wijnsector (en 
niet geldt voor alle landbouwsec -
toren) heeft hij in wezen hetzelfde 
toepassingsbereik als de PO -inves -
teringssteunmaatregelen nr. 121 
(„modernisering van landbouwbe -
drijven”) en 123 („verhoging van de 
toegevoegde waarde van land- en 
bosbouwproducten”). Verder is, zoals 
blijkt uit tekstvak 1 , het doel van de 
maatregel in het kader van de GMO 
voor wijn gelijk aan dat van de twee 
PO investeringsmaatregelen.
19 
In het kader van de nieuwe GMO voor 
wijn wordt meer PO -steun beschikbaar 
gesteld voor wijn producerende regio’s 
door de verhoging van de begrotings -
kredieten voor PO -programma’s in die 
regio’s. Overeenkomstig bijlage X qua -
ter van Verordening (EG) nr. 1234/2007 
beloopt de verhoging 121,4  mil -
joen euro per jaar vanaf 201120.20 Voor 2009 beliep de 
overdracht 40,5 miljoen euro 
en voor 2010 
80,9 miljoen euro.
17 Opmerkingen
20 
Voor de periode 2009-2013 namen 
negen lidstaten (de Tsjechische 
 Republiek, Duitsland, Spanje, Frankrijk, 
Italië, Cyprus, Hongarije, Oostenrijk en 
Slowakije) de investeringsmaatregel 
op in hun NSP en deden negen (Bul -
garije, Griekenland, Litouwen, Luxem -
burg, Malta, Portugal, Roemenië, 
Slovenië en het Verenigd Koninkrijk) 
dat niet22. Portugal besloot de inves -
teringsmaatregel niet in zijn NSP op te 
nemen omdat het van oordeel was dat 
er reeds voldoende steun beschikbaar 
was in het kader van het PO -program -
ma; en in de PO -programmeringsperi -
ode 2007-2013 werd inderdaad 13,5 % 
van de totale begroting voor de twee 
PO-investeringssteunmaatregelen aan 
de Portugese wijnsector toegewezen.21 
Naar het oordeel van de Rekenkamer 
is het onduidelijk waarom er specifiek 
voor de wijnsector aanvullende inves -
teringssteun nodig was, aangezien 
dergelijke steun in het kader van het 
PO-beleid al beschikbaar was voor alle 
landbouwsectoren en de begrotings -
kredieten voor PO -steun voor wijn 
producerende regio’s waren verhoogd 
(zie paragraaf 19). Er ligt geen studie of 
analyse ten grondslag aan het besluit 
om de extra steun beschikbaar te 
stellen.22 Litouwen bestemde zijn hele 
nationale totaalbedrag voor 
afzetbevordering. Luxemburg 
(vanaf 2009/2010), Malta 
en het Verenigd Koninkrijk 
bestemden hun hele nationale 
totaalbedrag voor de 
bedrijfstoeslagregeling.De investeringsmaatregelen in het kader van de GMO voor wijn en PO hebben het -
zelfde doel
a)  Investeringsmaatregel in het kader van de GMO voor wijn (artikel 103 duovicies, lid 1, van Verordening 
(EG) nr. 1234/2007): „Er mag steun worden verleend voor materiële of immateriële investeringen in ver -
werkingsinstallaties, de infrastructuur van wijnhuizen en de afzet van wijn die de totale prestatie van de 
onderneming verbeteren ...”.
b)  Maatregel 121 van het PO (artikel 26, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1698/200521): „De in artikel 20, 
 onder b), i), bedoelde steun wordt verleend voor materiële en/of immateriële investeringen die: a) de alge -
hele prestatie van het landbouwbedrijf verbeteren ...”.
c)  Maatregel 123 van het PO (artikel 28, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1698/2005): „De in artikel 20, onder b), 
iii), bedoelde steun wordt verleend voor materiële en/of immateriële investeringen die:  a) de algehele 
prestatie van de onderneming verbeteren ...”.
21 Verordening (EG) nr. 1698/2005 van de Raad van 20 september 2005 inzake steun voor plattelandsontwikkeling uit het Europees 
Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo) (PB L 277 van 21.10.2005, blz. 1).Tekstvak 1
18 Opmerkingen
... en de uitvoering van de 
investeringen in het kader 
van de GMO voor wijn werd 
in sommige lidstaten ver -
traagd of beperkt...
22 
Omdat de investeringsmaatregelen 
in het kader van de GMO voor wijn 
en PO sinds wijnoogstjaar 2008/2009 
naast elkaar bestonden, moest het 
risico op dubbele financiering zo 
klein mogelijk worden gemaakt. De 
lidstaten moesten in het kader van 
de GMO -maatregelen dus andere 
acties financieren dan die overeen -
komstig de PO -programma’s werden 
gefinancierd23. De noodzaak om een 
scheidslijn te trekken tussen sterk 
overeenkomende maatregelen (in 
het bijzonder de scheidslijn tussen 
PO-maatregel 123 en investering in 
het kader van de GMO voor wijn) en de 
eerbiediging daarvan te verzekeren, 
verhoogden de administratieve lasten 
voor de lidstaten, die hun bestaande 
plattelandsontwikkelingsprogramma’s 
voorafgaand aan de tenuitvoerlegging 
van de GMO -investeringsmaatregel 
moesten aanpassen.
23 
In Italië en Spanje vertraagde die 
verplichting om bovengenoemde 
scheidslijn te trekken de tenuitvoer -
legging van de investeringsmaatregel 
bij de GMO voor wijn aanzienlijk24. In 
die lidstaten worden PO -programma’s 
beheerd op regionaal niveau en moest 
de „scheidslijn” dus door iedere regio 
worden getrokken. Er was een ver -
traging van drie jaar bij de uitvoering 
van de GMO -maatregel. In Italië werd 
slechts 44 % van het aanvankelijk ge -
raamde bedrag besteed.24 
Daarnaast beperkte de scheidslijn tus -
sen de acties die in het kader van de 
verschillende maatregelen subsidiabel 
waren, het toepassingsgebied van de 
GMO -maatregel in Spanje. De inhoud 
van de PO -investeringsmaatregel 
veranderde niet en de enige inves -
teringen die in aanmerking kwamen 
voor steun op grond van de GMO voor 
wijn, waren de investeringen door 
Spaanse begunstigden in de EU maar 
buiten het nationale grondgebied van 
Spanje. Daardoor gaf Spanje slechts 
295 000 euro uit voor het enige inge -
diende project, hoewel oorspronkelijk 
was geraamd dat 148 miljoen euro 
zou worden besteed in de hele 
periode 2009-2013.
25 
In Oostenrijk en Frankrijk werd de 
scheidslijn op centraal niveau vastge -
steld en werd de investeringsmaat -
regel zonder enige vertraging al in het 
wijnoogstjaar 2008/2009 uitgevoerd.
De bezochte lidstaten ver -
zekeren in beperkte mate 
dat alleen financieel levens -
vatbare projecten worden 
gesteund...
26 
In artikel 103 duovicies, lid 2, van 
Verordening (EG) nr. 1234/2007 wordt 
het volgende bepaald: „steun wordt 
niet verleend aan ondernemingen 
in moeilijkheden”25. Niettemin kan 
een slechte financiële positie van een 
onderneming die ten tijde van de sub -
sidieaanvraag niet wordt beschouwd 
als onderneming in moeilijkheden, 
de levensvatbaarheid van een project 
dat door een dergelijke onderneming 
wordt ingediend, in gevaar brengen. 
Lidstaten zijn op grond van de be -
staande wetgeving niet uitdrukkelijk 
verplicht vóór de toekenning van de 
steun levensvatbaarheidscontroles te 
verrichten.23 Artikel 20, lid 2, van 
Verordening (EG) nr. 555/2008: 
„Geen enkele actie mag met 
het oog op het verkrijgen 
van steun op grond van 
artikel 15 van Verordening 
(EG) nr. 479/2008 worden 
opgenomen in een nationaal 
steunprogramma van 
een bepaalde lidstaat of 
regio uit hoofde van titel II 
van die verordening, als 
die actie reeds met het 
oog op het verkrijgen 
van steun is opgenomen 
in het programma voor 
plattelandsontwikkeling 
van die lidstaat of regio uit 
hoofde van Verordening (EG) 
nr. 1698/2005.”
24 In COM(2012) 737 final 
van 10 december 2012 staat 
bij paragraaf 4.3: „Door 
problemen met de afbakening 
ten opzichte van soortge -
lijke acties in het kader van 
plattelandsontwikkelingspro -
gramma’s heeft de uitvoering 
van deze maatregel met name 
in Italië en Spanje vertraging 
opgelopen.”
25 Communautaire richtsnoeren 
voor reddings- en 
herstructureringssteun 
aan ondernemingen 
in moeilijkheden: „een 
onderneming [verkeert] 
in moeilijkheden wanneer 
zij niet in staat is — noch 
met haar eigen middelen, 
noch met middelen die haar 
eigenaren/aandeelhouders of 
haar schuldeisers bereid zijn 
in te brengen — de verliezen 
te stelpen die, zonder externe 
steun van de overheid, 
op korte of middellange 
termijn vrijwel zeker tot 
het faillissement van de 
onderneming zouden leiden”.
19 Opmerkingen
27 
De Commissie heeft de lidstaten geen 
richtsnoeren gegeven inzake de pro -
jectselectieprocedures bij de investe -
ringsmaatregel. Bij de controle werd 
geconstateerd dat van de vier bezoch -
te lidstaten die de investeringsmaatre -
gel ten uitvoer hadden gelegd, alleen 
één regio in Italië (Veneto) zinvolle 
levensvatbaarheidcontroles uitvoerde 
waarbij de financiële draagkracht 
van de begunstigden werd nagegaan 
(zie tekstvak 2 ). De regio Latium in 
Italië paste een minder gedetailleerd 
evaluatiesysteem toe, waarbij de jaar -
rekening van de aanvrager van het jaar 
voorafgaand aan de investering werd 
vergeleken met de verwachte impact 
van de investering op de jaarrekening 
van het jaar na de investering.28 
In Oostenrijk en Frankrijk waren de 
selectieprocedures gebaseerd op 
het beginsel „wie het eerst komt, het 
eerst maalt”. Hoewel ondernemingen 
in moeilijkheden niet voor steun in 
aanmerking kwamen, was het door het 
ontbreken van selectieprocedures niet 
gewaarborgd dat van alle subsidiabele 
projecten enkel de levensvatbare wer -
den gesteund (zie tekstvak 2 ).
Levensvatbaarheidscontroles: voorbeelden van goede en minder goede praktijken
In de regio Veneto in Italië waren selectiecriteria vastgesteld en werd een IT -instrument gebruikt om de te 
verwachten resultaten van de investering te beoordelen op basis van door de begunstigde verstrekte eco -
nomische gegevens. Enkel projecten waarvan de economische levensvatbaarheid kon worden aangetoond, 
konden worden gesubsidieerd, met andere woorden: niet -levensvatbare projecten werden automatisch 
uitgesloten.
De Rekenkamer trof in Oostenrijk een in 2009 goedgekeurd investeringsproject aan van een bottellijn voor 
een coöperatie die momenteel in staat van liquidatie verkeert. Er was geen selectiecriterium aan de hand 
waarvan kon worden ontdekt dat het project van deze coöperatie niet duurzaam was vanwege de financiële 
situatie van de coöperatie. Er was steun verleend aan deze coöperatie ondanks het feit dat zij vóór de investe -
ring negatieve jaarresultaten behaalde en haar ledenaantal zeker al sinds 2006 daalde.Tekstvak 2
29 
In Spanje omvatten de selectieproce -
dures een beoordeling van de levens -
vatbaarheid van het project en van de 
financiële situatie van de begunstigde. 
Een project hoeft echter geen mini -
mumscore te behalen in de beoor -
deling om geselecteerd te kunnen 
worden.
20 Opmerkingen
... en evalueren de redelijk -
heid van projectkosten niet 
systematisch
30 
De lidstaten moeten projectaanvra -
gen controleren om te waarborgen 
dat de uit EU -middelen te vergoeden 
kosten redelijk zijn; daarbij moeten zij 
de aanvragen verifiëren aan de hand 
van referentiekosten en nagaan of 
verschillende offertes zijn ingediend, 
om te verzekeren dat de doelstel -
ling van de maatregel tegen redelijke 
kosten wordt verwezenlijkt26, d.w.z. op 
een efficiënte manier. Bij de controle 
werd beoordeeld of de lidstaten een 
formeel systeem hebben ingesteld 
om de redelijkheid van de kosten te 
beoordelen.
31 
Tijdens de controle werd geconsta -
teerd dat slechts twee van de vier 
bezochte lidstaten die de investerings -
maatregel ten uitvoer leggen, dergelij -
ke procedures toepasten. Italië (Veneto 
en Latium) en Spanje beoordelen de 
redelijkheid van de kosten via formeel 
vastgelegde procedures voorafgaand 
aan de goedkeuring van de aanvraag. 
Meer bepaald zijn de aanvragers ver -
plicht voor hun investeringsacties drie 
verschillende offertes in te dienen en 
aan te geven welke hiervan zij heb -
ben gekozen. Een externe beoordelaar 
kan de deugdelijkheid van deze keuze 
beoordelen.
32 
Aan de beoordeling van de redelijk -
heid van de kosten door de Italiaanse 
autoriteiten (Veneto en Latium) werd 
echter afbreuk gedaan door het feit 
dat de aankoop van houten vaten voor 
de rijping van wijn als subsidiabele 
investeringskosten werd aangemerkt, 
hoewel zij doorgaans na drie jaar moe -
ten worden vervangen. In Frankrijk en 
Oostenrijk werden dergelijke inves -
teringen niet als subsidiabele acties 
aangemerkt.33 
Hoewel de Commissie de aankoop 
van vaten in recente richtsnoeren27 
als potentieel subsidiabele investe -
ring aanmerkt, dient de duur van de 
investering krachtens de verordening 
ten minste vijf jaar te zijn28. Aange -
zien vaten in het algemeen slechts 
gedurende drie jaar worden gebruikt, 
voldoet de aankoop ervan niet aan 
het EU -vereiste. Bovendien brengt de 
beperkte levensduur van een derge -
lijke investering een significant risico 
met zich dat de vaten worden gekocht 
om oude vaten te vervangen en niet 
om de capaciteit van rijpende wijn te 
vergroten.
34 
In Frankrijk en Oostenrijk was de 
beoordeling van de redelijkheid van 
kosten niet formeel vastgelegd. Bij 
deze beoordeling werd vertrouwd op 
de deskundigheid van de persoon die 
de aanvraag beoordeelde. De Reken -
kamer vond derhalve geen bewijs dat 
deze lidstaten de redelijkheid van pro -
jectkosten systematisch beoordelen. 
Daarnaast was het niet verplicht om 
verschillende offertes van potentiële 
leveranciers over te leggen.26 Artikel 24, lid 2, van 
Verordening (EU) 
nr. 65/2011 van de Commissie 
van 27 januari 2011 houdende 
uitvoeringsbepalingen 
van Verordening (EG) 
nr. 1698/2005 van de Raad met 
betrekking tot de toepassing 
van controleprocedures en 
van de randvoorwaarden 
in het kader van de 
steunmaatregelen voor 
plattelandsontwikkeling 
(PB L 25 van 28.1.2008, blz. 8), 
dat krachtens artikel 77, 
lid 5, van Verordening 
nr. 555/2008 van toepassing 
is op GMO -investeringen, 
bepaalt: „Bij de 
administratieve controles 
van steunaanvragen worden 
met name geverifieerd: (...) 
de redelijkheid van de in de 
aanvraag vermelde kosten, 
die worden geëvalueerd 
met behulp van een 
geschikt evaluatiesysteem 
zoals referentiekosten, 
een vergelijking van 
verschillende offertes of een 
evaluatiecomité”.
27 Guidelines for implementation 
of the national support 
programmes in the wine sector 
according to Regulations 
(EC) No 1234/2007 and 
No 555/2008  (richtsnoeren 
voor de uitvoering 
van de nationale 
steunprogramma’s in de 
wijnsector overeenkomstig 
de verordeningen (EG) 
nr. 1234/2007 en nr. 555/2008) 
van 25 februari 2013.
28 Krachtens artikel 72 van 
Verordening (EG) 
nr. 1698/2005, waarnaar 
artikel 103 duovicies 
van Verordening (EG) 
nr. 1234/2007 verwijst.
21 Opmerkingen
Deel II — Is de afzetbevor -
deringsmaatregel naar 
behoren opgezet en 
wordt deze op efficiënte 
wijze uitgevoerd?
35 
De afzetbevorderingsacties hebben 
„betrekking op wijn met een be -
schermde oorsprongsbenaming of een 
beschermde geografische aanduiding 
en op wijn met een aanduiding van 
het wijndruivenras”.29 Andere wijnen 
komen niet in aanmerking voor de 
afzetbevorderingsmaatregel.
36 
De afzetbevorderingsmaatregel is 
enkel naar behoren opgezet en wordt 
enkel op efficiënte wijze uitgevoerd 
indien:
 —deze gericht is op begunstigden 
die overheidssubsidies nodig heb -
ben om de doelstellingen van de 
maatregel te bereiken, namelijk de 
reputatie te versterken van kwali -
teitswijn uit de EU en oude markten 
te heroveren en nieuwe markten te 
veroveren30;
 —de voorkeur gaat naar kleine, mid -
delgrote en micro -ondernemingen 
(mkb)31;
 —deze zodanig wordt uitgevoerd 
dat wordt gewaarborgd dat er een 
toereikend controletraject bestaat 
om de realiteit en subsidiabiliteit 
van afzetbevorderingsacties te 
onderbouwen.Steun voor afzetbevorde -
ring wordt ook toegekend 
aan grote bedrijven die al 
een sterke reputatie en een 
exporttraditie hebben...
37 
Ondanks de voorkeur van de wet -
gever om het mkb te steunen, is in alle 
bezochte lidstaten behalve Oostenrijk 
afzetbevorderingssteun toegekend 
aan grote wijn producerende onder -
nemingen die een lange exporttraditie 
kennen32. Sommige hiervan zijn al met 
lokale partners in derde landen aanwe -
zig of hebben hun eigen distributeurs 
en commerciële netwerken. De be -
hoefte aan steun uit de EU -begroting 
van dergelijke ondernemingen is niet 
duidelijk gebleken (zie tekstvak 3 ). 
Bovendien zet de beschikbaarheid van 
EU-steun voor dergelijke doelen deze 
ondernemingen ertoe aan hun eigen 
financiering voor afzetbevorderings -
maatregelen dienovereenkomstig te 
verlagen.
38 
De Rekenkamer is van oordeel dat 
subsidies die in het kader van de 
afzetbevorderingsmaatregel op grond 
van de GMO voor wijn worden ont -
vangen, in deze context niet efficiënt 
bijdragen aan de versterking van de 
reputatie van EU -wijn en evenmin aan 
het veroveren van nieuwe markten 
of het heroveren van oude markten. 
Waar het gaat om grote bedrijven die 
reeds vaste voet aan de grond hebben 
gekregen op die markten, zorgen die 
subsidies eerder voor bescherming 
of consolidering van het bestaande 
marktaandeel. In dergelijke gevallen 
wordt de EU -bijdrage aan dergelijke 
acties in wezen een gedeeltelijke 
subsidiëring van de operationele kos -
ten van de bedrijven, aangezien het 
consolideren van de aanwezigheid in 
een bepaalde markt een permanente 
activiteit is om aanwezig en zichtbaar 
te blijven in de markt.29 Artikel 103 septdecies, 
lid 2, van Verordening (EG) 
nr. 1234/2007.
30 Overweging 5 van 
Verordening (EG) nr. 479/2008.
31 Artikel 4 van Verordening 
nr. 555/2008: „De voorkeur 
gaat naar kleine, middelgrote 
en micro -ondernemingen...”.
32 In Spanje, Frankrijk, Italië en 
Portugal hadden sommige 
gecontroleerde begunstigden 
al dochterondernemingen 
in de derde landen voor 
de vermarkting van hun 
producten voordat zij 
GMO -financiering ontvingen. 
In Spanje voerden twee 
grote begunstigden 
afzetbevorderingsacties uit 
in landen waar zij al meer dan 
zestig jaar gevestigd waren.
22 Opmerkingen
39 
Dit wordt bevestigd door het feit dat 
dergelijke grote begunstigden ieder 
jaar weer afzetbevorderingssubsidie 
aanvragen voor acties in dezelfde 
markten in derde landen, zoals de 
Verenigde Staten, die het meest de 
doelmarkt vormen33. Dergelijke af -
zetbevorderingsmaatregelen kunnen 
derhalve niet beschouwd worden als 
maatregelen die gericht zijn op het 
openen van een nieuwe markt of het 
heroveren van aandelen op bestaande 
markten.40 
Toen Verordening (EG) nr. 555/2008 in 
werking trad, kon de steun voor afzet -
bevorderingsacties niet voor meer dan 
drie jaar aan een bepaalde begunstig -
de in een bepaald derde land worden 
toegekend. De verordening werd 
vervolgens echter tweemaal gewijzigd, 
waarbij de periode waarvoor een -
zelfde begunstigde steun kon genie -
ten, telkens werd verlengd. De eerste 
wijziging schiep de mogelijkheid om 
de afzetbevorderingsactieprogram -
ma’s eenmalig met maximaal twee jaar 
te verlengen34. De tweede wijziging 
maakte het mogelijk dat begunstigden 
uit de vorige programmeringsperiode 
opnieuw steun ontvangen in hetzelfde 
doelland35 voor maximaal vijf jaar. 
Begunstigden kunnen dus voor de 
gehele programmeringsperiode 2009-
2013 subsidie ontvangen voor afzet -
bevorderingsacties in één doelmarkt 
en hun afzetbevorderingsacties de 
volgende programmeringsperioden 
(2014-2018 e.v.) verlengen.33 COM(2011) 774 definitief 
van 18 november 2011, blz. 11.
34 Artikel 1, lid 1, van Verordening 
(EU) nr. 772/2010 van 
de Commissie van 
1 september  2010 houdende 
wijziging van Verordening (EG) 
nr. 555/2008 tot vaststelling 
van de uitvoeringsbepalingen 
voor Verordening (EG) 
nr. 479/2008 van de 
Raad houdende een 
gemeenschappelijke ordening 
van de wijnmarkt, wat betreft 
de steunprogramma’s, de 
handel met derde landen, 
het productiepotentieel en 
de controles in de wijnsector 
(PB L 232 van 2.9.2010, blz. 1).
35 Artikel 1, lid 2, onder a), van 
Uitvoeringsverordening (EU) 
nr. 202/2013 van de Commissie 
van 8 maart 2013 tot wijziging 
van Verordening (EG) 
nr. 555/2008, wat de indiening 
van steunprogramma’s in 
de wijnsector en handel 
met derde landen betreft 
(PB L 67 van 9.3.2013, blz. 10) 
bepaalt: „d) voor elke 
programmeringsperiode, de 
steun voor de afzetbevordering 
en voorlichting voor een 
bepaalde begunstigde in een 
bepaald derde land niet langer 
dan drie jaar duurt; zo nodig 
kan de looptijd van deze steun 
evenwel eenmaal, met een 
periode van ten hoogste twee 
jaar, worden verlengd”.Voorbeelden van afzetbevorderingssubsidies toegekend aan bekende en grote 
wijnproducenten
Gesubsidieerde afzetbevorderingsacties voor champagne
Tussen 2009 en 2012 is 2,4 miljoen euro aan EU -financiering uitgegeven aan de subsidiëring van afzetbevor -
deringsacties voor de producenten van champagne. De reputatie van de beschermde oorsprongsbenaming 
(BOB) „champagne” bestaat al lang.
Spanje (Catalonië): zes begunstigden ontvingen 88 % van de in totaal goedgekeurde financiering in de 
periode  2009-2011
In Spanje (Catalonië) gaat de voorkeur duidelijk uit naar het toekennen van afzetbevorderingssteun aan 
begunstigden die internationaal al sterk aanwezig zijn en al lang exporteren. Als gevolg daarvan werd het 
leeuwendeel van de financiering voor afzetbevordering voor de periode 2009-2011 toegekend aan enkele 
grote bedrijven. Gedurende deze periode kregen 79 aanvragers in totaal 15,2 miljoen euro aan steun. 88 % 
daarvan — 13,4 miljoen euro — werd toegekend aan zes aanvragers die bestaan uit ondernemingen of groe -
pen ondernemingen die ieder meer dan 750 personen in dienst hebben en een jaarlijkse omzet van meer dan 
200  miljoen  euro kennen (dergelijke bedrijven komen niet in aanmerking voor de investeringsmaatregel).Tekstvak 3
23 Opmerkingen
41 
De Rekenkamer meent dat die twee 
wijzigingen ertoe aanzetten om afzet -
bevorderingsacties te benutten om 
markten te consolideren, wat geen in 
de EU -wetgeving opgenomen doel -
stelling is (zie paragraaf 38).
42 
Bovendien zijn reclamemaatregelen 
ten behoeve van een gevestigde com -
merciële merknaam niet uitgesloten 
van financiering. De Rekenkamer 
trof talrijke voorbeelden aan waarin 
EU-financiering gewoonweg in de 
plaats kwam van voorheen door de 
onderneming gedane reclame -uitga -
ven. De Rekenkamer is van oordeel 
dat de steun voor gevestigde commer -
ciële merken, waarbij voorheen door 
de onderneming zelf opgebrachte 
commerciële financiering enkel wordt 
vervangen door EU -steun, niet in 
overeenstemming is met de oorspron -
kelijke doelstelling van de maatregel 
om de wijnmarkt te steunen en niet 
zozeer gevestigde merken (zie ook 
paragraaf 44).
... en die de afzetbevorde -
ringsacties waarschijnlijk 
ook zonder overheidssteun 
zouden hebben uitgevoerd 
(buitenkanseffect)
43 
In de programmeringsperiode 2009-
2013 waren de voor de financiering 
van afzetbevorderingsprojecten be -
stemde bedragen hoger dan de vraag 
naar de steun. In deze context waarin 
er voldoende middelen zijn toegewe -
zen aan de afzetbevorderingsmaat -
regel, zijn de lidstaten geneigd om alle 
subsidiabele projecten te steunen en 
passen ze minder snel strikte selec -
tieprocedures toe om te verzekeren 
dat, binnen de subsidiabele projec -
ten, alleen de beste overheidssteun ontvangen. In dit kader werd bij de 
controle geconstateerd dat geen van 
de gecontroleerde lidstaten naging 
of de aanvragers de overheidssteun 
nodig hadden. Door subsidie te 
verlenen aan begunstigden die de 
investering in afzetbevorderingsacties 
ook zonder overheidssteun zouden 
hebben gedaan („buitenkanseffect”), 
neemt de efficiëntie van EU -middelen 
af, aangezien overheidsuitgaven niet 
nodig zijn om de doelstellingen van 
de afzetbevorderingsmaatregelen te 
verwezenlijken.
44 
In vier van de vijf gecontroleerde 
lidstaten werden bij de controle 
duidelijke gevallen van buitenkans -
effect geconstateerd. Als voorbeeld 
bevat de tabel  de budgetten voor 
afzetbevordering van begunstigden in 
Frankrijk, Oostenrijk en Portugal voor 
de jaren 2007 en 2008 (vóór de tenuit -
voerlegging van de GMO voor wijn) 
en de jaren 2009-2011 (toen de afzet -
bevordering in het kader van de GMO 
voor wijn werd uitgevoerd). Uit de 
controle bleek dat EU -middelen in die 
gevallen in de plaats zijn gekomen van 
een aanzienlijk deel van de voorheen 
door het bedrijf gedragen kosten voor 
afzetbevordering. Terwijl de uitgaven 
van de Portugese begunstigde in 2008 
1,2 miljoen euro beliepen, zijn de 
uitgaven uit zijn eigen budget in 2009 
teruggebracht tot 0,3 miljoen euro 
en werd nog eens 0,3 miljoen euro 
gefinancierd door de EU. Een vergelijk -
bare trend werd ook opgemerkt bij de 
Oostenrijkse en Franse begunstigden. 
Dit wijst erop dat de EU -financiering 
een aanzienlijk deel van de middelen 
verving die voorheen door het bedrijf 
werden uitgegeven en dat de totale 
uitgaven aan afzetbevorderingsmaat -
regelen er niet door toenamen. De au -
ditdiensten van de Commissie hebben 
dit fenomeen al in hun controleversla -
gen vermeld.
24 Opmerkingen
45 
Daarnaast trof de Rekenkamer ver -
scheidene gevallen aan waarin de 
EU-subsidies interne kosten dekten 
die reeds waren gemaakt voordat de 
afzetbevorderingsmaatregel werd 
ingevoerd. Zo werden in Spanje sala -
riskosten gefinancierd36 van personeel 
dat de begunstigde al sinds 2002 in 
precies dezelfde functie in dienst had 
voor het beheer van afzetbevordering 
in derde landen. Bovendien werden 
kosten die door de begunstigde zou -
den zijn gedragen, zoals de huur van 
kantoren, ziektekostenverzekering en 
twee extra salarissen, onder de kos -
tenpost „langdurige handelsmissies”37 
aangemerkt als subsidiabele uitgaven.46 
De Rekenkamer meent dat, als de 
EU-subsidie een gedeelte van de 
bestaande kosten voor afzetbevor -
dering vervangt of daarmee uitgaven 
worden gedekt die de begunstigde in 
ieder geval zou hebben gedragen, er 
voor de ten laste van de EU -begroting 
gebrachte kosten duidelijk een buiten -
kanseffect optreedt en er dus sprake 
is van een inefficiënt gebruik van de 
EU-middelen.36 Deze begunstigde 
voerde voor het 
wijnoogstjaar 2008/2009 
„salariskosten” ter hoogte 
van 90 761 euro op.
37 55 515 euro voor 
wijnoogstjaar 2008/2009.TabelEU-middelen komen gedeeltelijk in de plaats van bestaande uitgaven voor afzet -
bevordering van sommige begunstigden
Begunstigde uit DoellandBudget voor afzetbevorde ‑
ring in euro2007 2008 2009 2010 2011
Portugal VSUitgaven aan afzetbevorde -
ring door de begunstigde 910 200 1 164 900 323 866 304 305 304 200
Vastlegging EU-middelen in 
de goedgekeurde aanvraag 0 0 323 866 304 305 304 200
Totaal 910 200 1 164 900 647 732 608 610 608 400
Frankrijk VSUitgaven aan afzetbevorde -
ring door de begunstigde 1 045 000 1 186 000 725 000 743 500 797 500
Vastlegging EU-middelen in 
de goedgekeurde aanvraag 0 0 725 000 743 500 797 500
Totaal 1 045 000 1 186 000 1 450 000 1 487 000 1 595 000
OostenrijkVS 
ZwitserlandUitgaven aan afzetbevorde -
ring door de begunstigde 26 983 54 278 58 442 46 143 25 993
Betaalde EU -middelen 0 0 0 8 215 25 064
Totaal 26 983 54 278 58 442 54 358 51 057
25 Opmerkingen
47 
Zoals hierboven is toegelicht, werden 
de lidstaten er niet toe aangezet doel -
treffende selectieprocedures toe te 
passen, aangezien het beschikbare be -
drag dat de lidstaten hadden bestemd 
voor afzetbevorderingsmaatregelen, 
groter was dan de werkelijke vraag. 
Ondanks het feit dat het moeilijk 
was de verlaagde toewijzing voor de 
periode 2009-2013 uit te geven38, is de 
geplande toewijzing voor afzetbevor -
dering voor de volgende programme -
ringsperiode (2014-2018) verhoogd tot 
1 161 miljoen euro39, hoewel er geen 
analyse was verricht waaruit een toe -
genomen behoefte bleek. Rekening 
houdend met alle in de vorige para -
grafen omschreven inefficiëntie is de 
Rekenkamer van mening dat de risico’s 
dat de middelen inefficiënt worden 
gebruikt, significant stijgen wanneer 
te veel middelen beschikbaar worden 
gesteld voor de maatregel.
Onduidelijke definitie van 
subsidiabele uitgaven 
tot 2013
48 
Subsidiabele uitgaven werden noch 
in Verordening (EG) nr. 1234/2007, 
noch in Verordening (EG) nr. 555/2008 
gedefinieerd. Het ontbreken van een 
wettelijke definitie van „subsidiabele 
uitgaven” heeft geleid tot onzeker -
heid en tot onstabiele nationale 
bepalingen met betrekking tot de 
toepassing van de maatregel. Er was 
een aanpassingsfase nodig waarin de 
nationale regelgeving verscheidene 
malen werd verduidelijkt en gewij -
zigd40. Dit heeft geleid tot tussen 
lidstaten uiteenlopen de praktijken. 
In sommige lidstaten werd de term 
„subsidiabele uitgaven” uiteenlopend 
geïnterpreteerd door de verschillende 
controleorganen.49 
Verordening (EG) nr. 555/2008 werd 
onlangs gewijzigd41 ter verduidelijking 
van bepaalde aspecten van „subsidi -
abele uitgaven”. Bij deze wijziging is 
bepaald dat personeelskosten subsi -
diabel zijn. Artikel 13 van Verordening 
(EG) nr. 1290/2005 betreffende de fi -
nanciering van het gemeenschappelijk 
landbouwbeleid bepaalt echter: „De 
door de lidstaten en door de begun -
stigden van steun uit het ELGF ver -
richte uitgaven voor administratieve 
en personeelskosten worden niet door 
het ELGF gefinancierd”. De bepalingen 
van Verordening (EG) nr. 555/2008 die 
van toepassing is op de maatregel, 
zijn dus duidelijk in strijd met de van 
toepassing zijnde Verordening (EG) 
nr. 1290/2005.
50 
Personeelskosten zouden niet subsidi -
abel moeten zijn omdat zij het bui -
tenkanseffect in de hand werken (zie 
paragraaf 45).
51 
In de onlangs verschenen richtsnoe -
ren van de Commissie42, die weliswaar 
niet juridisch bindend zijn43, worden 
bepaalde kwesties wat betreft subsidi -
abele uitgaven verduidelijkt.38 In juni 2008 beliep de 
eerste toewijzing voor 
afzetbevordering door 
de lidstaten in hun NSP’s 
bijna 830 miljoen euro. 
In oktober 2013 was 
deze toewijzing 
met 37 % teruggebracht 
tot 522 miljoen euro. Met 
uitzondering van Roemenië 
stelden alle lidstaten die de 
afzetbevorderingsmaatregel 
ten uitvoer legden, hun 
ramingen uit 2008 naar 
beneden bij, en middelen 
moesten worden toegewezen 
aan andere maatregelen.
39 Volgens de NSP’s van 
de lidstaten die in 
augustus 2013 aan de 
Commissie zijn gezonden 
(EU-28).
40 Frankrijk publiceerde 
bijvoorbeeld ten minste 
acht wetteksten over de 
tenuitvoerlegging van de 
afzetbevorderingsmaatregel.
41 Uitvoeringsverordening 
(EU) nr. 752/2013 van de 
Commissie van 31 juli 2013 tot 
wijziging van Verordening 
(EG) nr. 555/2008, wat betreft 
nationale steunprogramma’s 
en handel met derde 
landen in de wijnsector (PB 
L 210 van 6.8.2013, blz. 17).
42 Guidelines for implementation 
of the national support 
programmes in the wine sector 
according to Regulations 
(EC) No 1234/2007 and (EC) 
No 555/2008 — Promotion 
of wine on third‑countries 
markets  (richtsnoeren voor de 
uitvoering van de nationale 
steunprogramma’s in de 
wijnsector overeenkomstig 
de Verordeningen (EG) 
nr. 1234/2007 en nr. 
555/2008 — Afzetbevordering 
van wijn op markten in derde 
landen) van 26 april 2013.
43 Volgens de disclaimer op 
de voorpagina van de 
richtsnoeren zijn ze bedoeld 
om de lidstaten te helpen. Ze 
dienen slechts ter informatie 
en ze kunnen de raadpleging 
van de toepasselijke wettelijke 
bronnen of een juridisch 
adviseur in voorkomend geval 
niet vervangen.
26 Opmerkingen
De lidstaten controleren niet 
altijd of onregelmatige dub -
bele financiering voorkomt
52 
De lidstaten dienen te zorgen voor 
controles om te voorkomen dat 
maatregelen op onregelmatige wijze 
dubbel worden gefinancierd, eenmaal 
in het kader van de regels van de GMO 
voor wijn en nog eens in het kader van 
andere gemeenschappelijke of natio -
nale regelingen.
53 
In Portugal genoten vier van de zes 
bezochte begunstigden EU -steun in 
het kader van de GMO voor wijn en op 
grond van het Europees Fonds voor 
regionale ontwikkeling (EFRO). Hoewel 
de Rekenkamer geen gevallen van 
dubbele financiering aantrof, blijft het 
risico bestaan dat dezelfde uitgaven 
dubbel, uit twee EU -bronnen worden 
gefinancierd, aangezien er geen bewijs 
is dat de Portugese beheersautoritei -
ten kruiscontroles met EFRO -uitgaven 
verrichtten.54 
Het feit dat er in sommige lidstaten 
tevens verscheidene nationale/regio -
nale financieringsmogelijkheden 
voor de afzetbevordering van wijn 
in derde landen bestaan, leidt ertoe 
dat de transparantie ten aanzien van 
steun voor afzetbevordering voor de 
EU-wijnsector niet is gewaarborgd. In 
Frankrijk wordt het risico op dubbele 
financiering niet naar behoren be -
heerd, ondanks het feit dat er een na -
tionaal wettelijk kader bestaat waarin 
de cumulatie van andere steun met 
de steun op grond van de GMO voor 
wijn wordt uitgesloten. Sterker nog, de 
Rekenkamer trof gevallen van dubbele 
financiering aan (zie tekstvak 4 ).
Een voorbeeld van dubbele financiering met EU- en nationale steun in Frankrijk
Een begunstigde ontving voor dezelfde afzetbevorderingsactie 2 000 euro in het kader van de GMO voor 
wijn van de EU en 4 250 euro op grond van een nationale steunregeling. Hoewel het om een gering bedrag 
gaat, toont dit geval aan dat de Franse autoriteiten het risico op onregelmatige dubbele financiering niet naar 
behoren controleren.Tekstvak 4
27 Opmerkingen
Een ontoereikend controle -
traject doet af aan de doel -
treffendheid van de contro -
les van de bezochte lidstaten 
die erop gericht zijn de rea -
liteit en subsidiabiliteit van 
afzetbevorderingsacties te 
waarborgen
55 
Controles moeten met het oog op 
een adequate bescherming van de 
finan ciële belangen van de Gemeen -
schappen voldoende doeltreffend, 
even  redig en ontradend zijn. In tegen -
stelling tot bij de investeringsmaat -
regel wordt in het wettelijke EU -kader 
niet expliciet voorgeschreven dat de 
afzetbevorderingsacties ter plaatse 
gecontroleerd dienen te worden, maar 
wordt benadrukt dat de controles 
voldoende doeltreffend en ontradend 
moeten zijn44.
56 
Van de vijf bezochte lidstaten verricht 
alleen Italië controles ter plaatse in 
derde landen tijdens de uitvoering van 
de afzetbevorderingsacties. De andere 
lidstaten controleren afzetbevorde -
ringsacties in derde landen niet. Span -
je verricht enkel op zijn grondgebied 
controles ter plaatse voor de afzet -
bevorderingsactie „Voorlichtingsreizen 
(journalisten, importeurs, marktcoördi -
natoren enz.) naar het gebied waar de 
wijn geproduceerd wordt”.57 
Veel afzetbevorderingsacties — zoals 
wijnproeverijen — worden geken -
merkt door hun tijdelijke en imma -
teriële aard — in die zin dat ze geen 
fysiek spoor achterlaten dat nadien 
zou kunnen worden gecontroleerd. 
Omdat er geen controles ter plaatse 
worden verricht, is een deugdelijk 
controletraject aan de hand waarvan 
een bepaalde afzetbevorderingsactie 
volledig aangesloten kan worden met 
de bijbehorende facturen, van essen -
tieel belang.
58 
Bij de controle werd geconstateerd 
dat de onderzochte facturen in Spanje, 
Frankrijk, Italië en Oostenrijk vaak 
onvoldoende gedetailleerd waren wat 
betreft de aard van de uitgevoerde 
afzetbevorderingsacties. Die facturen 
verwezen doorgaans naar een alge -
meen contract inzake afzetbevorde -
ring of een actie die was uitgevoerd, 
maar bevatten geen nadere omschrij -
ving van de verschillende uitgaven -
posten die betrekking hadden op de 
afzetbevorderingsacties.
59 
In Italië dienden bepaalde dienstver -
leners op het gebied van afzetbevor -
dering systematisch dergelijke globale 
facturen in zonder onderliggende 
bewijsstukken aan de hand waarvan 
de gedeclareerde uitgaven konden 
worden teruggevoerd op specifieke af -
zetbevorderingsacties (zie tekstvak 5 ).44 Artikel 76 van Verordening 
(EG) nr. 555/2008: „de 
lidstaten [voeren] controles 
en maatregelen in voor zover 
die nodig zijn om de correcte 
toepassing van Verordening 
(EG) nr. 479/2008 en van de 
onderhavige verordening te 
garanderen. Deze controles 
en maatregelen moeten met 
het oog op een adequate 
bescherming van de 
financiële belangen van de 
Gemeenschappen voldoende 
doeltreffend, evenredig en 
ontradend zijn.”
Globale factuur, niet onderbouwd door enige andere documentatie, die werd ver -
goed met EU -middelen
In Italië werd een factuur ter betaling van steun ingediend die de volgende informatie bevatte: „Afzetbevor -
deringsprogramma voor Italiaanse wijn: februari-april 2011 — 482 743,47 USD”; 50 % werd vergoed met EU - 
middelen. Er werden geen nadere specificaties gegeven, noch werden onderliggende bewijsstukken, zoals 
kopieën van de facturen met gespecificeerde kosten die tijdens de uitvoering van de afzetbevorderingsacties 
waren gemaakt, verstrekt voor het gefactureerde bedrag.Tekstvak 5
28 Opmerkingen
60 
In Frankrijk mochten begunstigden 
van de afzetbevorderingsmaatregel 
in de programmeringsperiode 2009-
2013 betalingsaanvragen indienen op 
basis van niet meer dan een door een 
accountantskantoor gecertificeerde 
overzichtstabel van facturen (facturen 
ter onderbouwing van de declaratie 
waren niet vereist). De overzichtstabel -
len houden geen certificering van de 
subsidiabiliteit van de uitgaven in, en 
de daarin vervatte informatie is niet 
gedetailleerd genoeg om de declaratie 
behoorlijk te verifiëren. Gelet hierop 
kunnen administratieve controles op 
basis van dergelijke overzichtstabellen 
niet doeltreffend zijn. Hierdoor stijgt 
het risico significant dat niet -subsidia -
bele uitgaven worden gefinancierd in 
het kader van de GMO voor wijn.61 
Tijdens het controlebezoek aan Frank -
rijk trof de Rekenkamer een aantal 
niet voor vergoeding in aanmerking 
komende facturen aan in dergelijke 
tabellen die gefinancierd waren in het 
kader van de GMO (zie tekstvak 6 ).
Afzetbevorderingsacties voor wijn — VIP -kaarten voor Roland Garros — voor 50 % 
gefinancierd met EU -middelen
Een overzichtstabel van facturen van een begunstigde ter waarde van 3 405 euro werd aangemerkt als „Voor -
lichtingsreizen (journalisten, importeurs, marktcoördinatoren enz.) naar het gebied waar de wijn geprodu -
ceerd wordt”. De Franse autoriteiten merkten het bedrag op basis van deze overzichtstabel van facturen aan 
als subsidiabele uitgaven. 50 % daarvan, ofwel 1 703 euro, werd gefinancierd met EU -middelen.
Het gedeclareerde bedrag had in werkelijkheid betrekking op een factuur voor drie VIP -kaarten voor het open 
Franse tenniskampioenschap te Roland Garros, wat niet kan worden aangemerkt als afzetbevorderingsactie 
voor wijn.Tekstvak 6
62 
Een vermeldingswaardig voorbeeld 
van ontoereikende onderbouwing van 
door begunstigden gemaakte kosten 
betreft het geval van de zogenaamde 
„uitvoeringsorganen”. Begunstigden 
kunnen uitvoeringsorganen aanwijzen 
om hun afzetbevorderingsacties te 
organiseren en coördineren. Uitga -
ven van uitvoeringsorganen die de begunstigde bijstaan bij het uitvoeren 
van de maatregel, zijn subsidiabel in 
Italië, Portugal en Roemenië. In deze 
lidstaten worden de uitvoeringsorga -
nen vaak betaald op basis van een for -
faitair tarief (% van de globale kosten 
van de afzetbevorderingsacties) zon -
der dat de geleverde dienst voldoende 
wordt onderbouwd.
29 Opmerkingen
Honorarium voor het uitvoeringsorgaan en overheadkosten belopen in totaal 
268 110 euro in één jaar
In Italië werd aan een uitvoeringsorgaan van een begunstigde een honorarium betaald ad 208 530 euro, 
ofwel 7 % van de kosten van de afzetbevorderingsacties ad 3 miljoen euro voor een afzetbevorderingspro -
ject (wijnoogstjaar 2009/2010) — zonder nauwkeurige omschrijving van de geleverde dienst. In dit specifieke 
geval waren de afzetbevorderingsacties uitgevoerd door de begunstigde. De begunstigde ontving bovendien 
59 580 euro voor overheadkosten (2 % van de afzetbevorderingsactie). De Rekenkamer is van oordeel dat, 
wanneer afzetbevorderingsacties uitsluitend door de begunstigde worden uitgevoerd, de betaling van een 
uitvoeringsorgaan ongerechtvaardigde en bovenmatige kosten inhoudt.63 
In Roemenië is het verplicht een der -
gelijk uitvoeringsorgaan in te schake -
len. De honoraria van die organen zijn 
subsidiabel als een forfaitair bedrag 
van 13 % van de globale projectuit -
gaven; daarbij is geen onderbouwing 
van de geleverde dienst nodig. Tussen 
2009 en 2012 gaf Roemenië 1,5 mil -
joen euro aan EU -middelen voor 
afzetbevorderingsacties uit, waarvan 
ongeveer 200 000 euro aan uitvoe -
ringsorganen. In Portugal en Italië 
mogen uitvoeringsorganen ook tot 
13 % van de kosten van de afzetbevor -
deringsacties ontvangen.64 
Overheadkosten, gedefinieerd als 
„kosten van coördinatie, administratie 
en beheer”, zijn subsidiabel in alle be -
zochte lidstaten behalve Oostenrijk. In 
2013 stond de Commissie45 overhead -
kosten toe tot 4 % van de daadwerke -
lijke kosten voor de tenuitvoerlegging 
van het project. De aard van bepaalde 
vormen van overheadkosten (bijv. co -
ordinatie, beheer enz.) komt, in ieder 
geval gedeeltelijk, overeen met de ac -
tiviteiten die uitvoeringsorganen ver -
richten bij de voorbereiding en uitvoe -
ring van de afzetbevorderingsacties.45 Verordening (EU) 
nr. 752/2013 waarbij 
artikel 5 bis, lid 2, werd 
ingevoegd in Verordening 
(EG) nr. 555/2008 van de 
Commissie.Tekstvak 7
30 Opmerkingen
Deel III — Worden de 
effecten van de maat -
regelen naar behoren 
aangetoond?
Het toezicht op en de eva -
luatie van de maatregelen 
zijn gericht op output en 
finan ciële uitvoering, maar 
er is nog niet voldoende 
informatie over de bereikte 
resultaten
65 
Adequaat beheer van een maatregel 
voor overheidssteun vereist in de 
eerste plaats dat de doelstellingen van 
de maatregel specifiek en gekwan -
tificeerd zijn46. Het is ook essentieel 
dat de relevante input, output en 
resultaten regelmatig worden on -
derzocht om actuele informatie te 
verkrijgen ten aanzien van de vraag 
of de maatregel loopt zoals beoogd. 
Tevens moeten periodieke evaluaties 
van de steun worden verricht, waarbij 
naast andere bronnen de voor toezicht 
gegenereerde informatie wordt benut. 
Alleen met relevante en betrouwbare 
toezicht- en evaluatiegegevens zijn de 
Commissie en de lidstaten in staat aan 
te tonen wat zij hebben bereikt met 
het overheidsgeld.
66 
De Rekenkamer beoordeelde of de 
NSP’s van de vijf gecontroleerde 
lidstaten passende doelstellingen en 
essentiële input-, output- en resul -
taatsindicatoren omvatten, waardoor 
het mogelijk wordt toezicht te houden 
op de verwezenlijking ervan en deze 
te evalueren.67 
Voor de programmeringsperi -
ode 2009-2013 had geen van de 
bezochte lidstaten in hun NSP ge -
kwantificeerde doelen gesteld voor de 
investeringsmaatregel. Wat betreft de 
afzetbevorderingsmaatregel hadden 
van de bezochte lidstaten alleen Oos -
tenrijk, Spanje en Portugal een aantal 
gekwantificeerde doelen gesteld ten 
aanzien van de stijging van de wijn -
export naar derde landen47. Door 
dit ontbreken van vooraf bepaalde, 
gemeenschappelijke gekwantificeerde 
doelstellingen is het moeilijk voor de 
nationale autoriteiten om te beschik -
ken over adequate instrumenten om 
de effecten van de afzetbevorderings- 
en investeringsmaatregel te meten. 
Bovendien is het daardoor onmogelijk 
de effecten van de maatregelen op 
EU-niveau te consolideren.
68 
Wat betreft de indicatoren voor de 
investerings- en afzetbevorderings -
maatregelen verschaffen de jaarversla -
gen die de lidstaten bij de Commissie 
indienen48, enkel details ten aanzien 
van de input, de output en aspecten 
van de begrotingsuitvoering. Uit de 
verslagen blijkt dat het toezicht op 
deze punten in het algemeen volledig 
is (aantal gefinancierde begunstigden, 
bestede middelen, soort gedane inves -
tering of verrichte afzetbevordering), 
maar dat er onvoldoende informatie is 
waaruit de bereikte resultaten blijken. 
Bij de informatie die de Commissie op 
EU-niveau publiceert49, wordt evenmin 
gebruikgemaakt van resultaatsindica -
toren om de effecten van de maat -
regelen in het kader van de GMO voor 
wijn te evalueren. Daarnaast hebben 
de enige indicatoren inzake afzetbe -
vordering in haar beheersplan enkel 
betrekking op input- en outputindi -
catoren, zoals „aandeel van de afzet -
bevordering in de wijnsector die onder 
de nationale steunprogramma’s valt” 
resp. „uitvoeringsgraad en efficiënt 
gebruik van de nationale steunpro -
gramma’s (NSP’s) in de wijnsector”50.46 Artikel 103 terdecies 
van Verordening (EG) 
nr. 1234/2007: „De 
steunprogramma’s dienen 
de volgende elementen 
te bevatten: a) een 
gedetailleerde beschrijving 
van de voorgestelde 
maatregelen en de becijferde 
doelstellingen... f) de criteria 
en kwantitatieve indicatoren 
voor toezicht en evaluatie”.
47 Tegen het einde van de 
programmeringsperiode 
een toename van 25 % 
in Oostenrijk en een 
stijging van 767 000 hl 
en 537,7 miljoen euro in 
Spanje, en tegen 2012 een 
export naar derde landen 
van 1 miljoen hl ter waarde 
van 250 miljoen euro in 
Portugal.
48 Artikel 188 bis, lid 5, 
van Verordening (EG) 
nr. 1234/2007: „De lidstaten 
dienen tegen 1 maart van 
elk jaar, en voor het eerst 
tegen 1 maart 2010, bij de 
Commissie een verslag in 
over de uitvoering (...) van 
de maatregelen in het kader 
van hun steunprogramma’s 
als bedoeld in deel II, titel I, 
hoofdstuk IV, sectie IV ter”.
49 COM(2012) 737 final en 
COM(2011) 774 definitief.
50 Beheersplan 2013 van 
het directoraat -generaal 
voor Landbouw en 
Plattelandsontwikkeling.
31 Opmerkingen
69 
De bezochte lidstaten eisen van de 
begunstigden na de uitvoering van 
de gesubsidieerde afzetbevorderings -
acties een activiteitenverslag op het 
niveau van de begunstigde. Hoewel 
de kwaliteit van deze verslagen sterk 
uiteenloopt, worden zij niet daadwer -
kelijk gebruikt (bijv. om gegevens te 
analyseren en te consolideren) om de 
effecten van afzetbevorderingspro -
jecten te beoordelen. In het algemeen 
ontbreekt alomvattende informatie 
over de resultaten en impact van de 
maatregel. Sterker nog, bij de controle 
werd geconstateerd dat de lidstaten 
slechts in een aantal evaluatieversla -
gen51 of -studies op landelijk niveau 
enige indicatie gaven van de resulta -
ten die met de investerings- en afzet -
bevorderingssteun werden bereikt.
70 
Meer bepaald beoordeelden Frankrijk 
en Oostenrijk de resultaten van de 
investeringen door middel van „de 
trend in wijnverkoop in volume en 
waarde”. Italië hanteerde „het aantal 
ondernemingen dat nieuwe pro -
ducten, processen en/of technieken 
invoerde”. Ongeacht de relevantie of 
betrouwbaarheid van deze resultaats -
indicatoren constateerde de Reken -
kamer dat het optreden van dubbele 
investeringssteun in het kader van de 
GMO voor wijn alsook in het kader van 
plattelandsontwikkeling (zie para -
graaf 18 en tekstvak 1 ) het onmogelijk 
maakt de vermelde resultaten zonder 
meer toe te schrijven aan de steun op 
grond van de GMO voor wijn (zie het 
volgende onderdeel). De resultaten 
van de steun voor afzetbevordering 
worden gemeten aan de hand van de 
„wijnexport naar derde landen waarop 
deze was gericht”. Naar het oordeel 
van de Rekenkamer is deze indicator te 
algemeen, niet beperkt tot de begun -
stigden van de maatregel en bestrijkt 
die vele variabelen die de gehele wijn -
sector beïnvloeden en waarop de af -
zetbevorderingsacties weinig invloed 
hebben (zie de paragrafen 74-80).De effecten van de GMO - 
investeringen kunnen 
niet gemakkelijk worden 
onderscheiden van de effec -
ten van investeringen in 
plattelandsontwikkeling...
71 
Zoals al aangegeven in tekstvak 1,  is 
het doel van de investeringsmaatregel 
in het kader van de GMO voor wijn 
gelijk aan die van de twee PO -inves -
teringsmaatregelen. Daarnaast is de 
totale omvang van de financiering 
voor de twee PO -maatregelen in 
de wijnsector in sommige lidstaten 
vergelijkbaar met die van de investe -
ringsmaatregel op grond van de GMO 
voor wijn52.
72 
Het naast elkaar bestaan van de inves -
teringsmaatregelen in het kader van 
twee verschillende regelingen maakt 
het evalueren van de resultaten van de 
investeringen op grond van de GMO 
voor wijn bijzonder moeilijk. 55 % van 
de voor de controle geselecteerde 
begunstigden heeft in het kader van 
beide regelingen (de GMO voor wijn 
en PO) investeringssteun genoten. 
Zelfs indien wordt aangenomen dat de 
verbetering van de totale prestatie het 
resultaat is van beide investeringen, 
is het onmogelijk om het aandeel van 
iedere investeringsmaatregel in deze 
prestatieverbetering te bepalen (zie 
tekstvak 8) .
73 
Het is derhalve moeilijk om uitslui -
tend de effecten van de maatregel 
op grond van de GMO voor wijn te 
evalueren en dus om de doeltref -
fendheid van de maatregel te kunnen 
beoordelen.51 Bijlage V van Verordening (EG) 
nr. 555/2008.
52 Zo werd in Oostenrijk 
tussen 2009 en 2012 
20,6 miljoen euro besteed aan 
investeringen in de wijnsector 
in het kader van PO en 
21 miljoen euro op grond van 
de GMO voor wijn.
32 Opmerkingen
Franse begunstigde die voor de wijnoogstjaren 2009/2010  en 2010/2011 investe -
ringssteun genoot in het kader van PO en op grond van de GMO voor wijn
Soort steun InvesteringSubsidiabele kosten  
in euroEU‑aandeel  
in euro
GMO voor wijnUitrusting voor de verwerking van 
wijn (bijv. kuipen)694 279 277 711
M123 in het kader van PO Bottellijn en opslaginstallatie 1 863 483 372 69753 
53 Tevens regionale steun ad 372 697 euro.
Deze investeringen zijn complementair.
Tussen 2008 en 2011 verbeterde de totale prestatie van de onderneming — stijging van de omzet en van het 
netto -inkomen. Het is niet mogelijk om het aandeel van iedere investering in deze verbetering te bepalen.Tekstvak 8
De wijnexport van lidsta -
ten naar derde landen is 
gestegen...
74 
Sinds 2009 is de wijnexport uit de EU 
naar derde landen aanzienlijk gegroeid 
tot een recordhoogte van 23 miljoen hl 
ter waarde van 8,9  miljard  euro in 2012 
(zie de grafieken 2a en 2b ).75 
Uit grafiek 2a  blijkt dat de wijnexport 
van de EU-27 tussen 2005 en 2008 
steeg met 28 % en dat de wijnexport 
tussen 2009 en 2012 — tijdens de 
toepassing van de afzetbevorde -
ringsmaatregel — met nog eens 64 % 
steeg. Deze groei viel samen met de 
invoering van de afzetbevorderings -
maatregelen. Grafiek 2b  laat ook zien 
dat de trend in de wijnexport naar 
derde landen mogelijk een steeds gro -
ter wordende afzetmarkt voor EU -wijn 
biedt. Het is onwaarschijnlijk dat de 
wijnverkoop binnen de EU een derge -
lijke positieve ontwikkeling zal door -
maken, aangezien de interne markt al 
verzadigd is (er blijft een klein potenti -
eel in wijn importerende lidstaten).
33 Opmerkingen
... maar het is moeilijk om 
vast te stellen in welke mate 
dit rechtstreeks aan de afzet -
bevorderingsmaatregel is 
toe te schrijven
76 
De waargenomen stijging kan echter 
niet zonder meer aan de afzetbevor -
deringsmaatregel worden toege -
schreven. Diverse externe factoren, 
zoals de stijging van de koopkracht 
van consumenten in derde landen, 
veranderingen in internationale 
handelsvoorwaarden en de wijnpro -
ductie in derde landen, hebben ook 
rechtstreeks invloed op de wijnexport 
van de EU-27 gehad. Zoals reeds is 
aangegeven in verscheidene verslagen 
van de Commissie54, is het dus niet 
mogelijk om vast te stellen in hoeverre 
er een causaal verband bestaat tussen 
de maatregel en de exportprestaties 
op lidstaat- en EU -niveau.77 
De huidige groei van de wijnexport 
is vooral te danken aan een beperkt 
aantal landen, zoals China55, waar de 
wijnconsumptie in het recente verle -
den aanzienlijk is gestegen. Uit de gra -
fieken 3a en 3b  blijkt dat de Chinese 
wijnconsumptie tussen 2007 en 2012 
met 3,9 miljoen hl is toegenomen en 
dat de wijnexport van de EU-27 naar 
China is gestegen met 2,2 miljoen hl. 
Dit wijst erop dat de ontwikkeling van 
de export van de EU-27 naar China 
sterk werd beïnvloed door externe 
factoren zoals de economische groei 
en de gestegen koopkracht van consu -
menten in dat land. Zelfs zonder afzet -
bevorderingsactie is er een toename 
van de wijnconsumptie.Grafiek 2 a en Grafiek  2bWijnexport van EU-27 naar de derde 
landen en de Verenigde Staten 
(in miljard euro)Wijnexport van EU-27 naar de belang -
rijkste derde landen (in miljoen euro)
0246810
2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012miljard euro  
Derde landen
Verenigde Staten02004006008001 000
2007 2008 2009 2010 2011 2012miljoen euro
Zwitserland 
Canada
JapanRusland
China
Bron:  Eurostat, Comext -database, gegevens opgevraagd op 26 juli 2013.
54 SEC(2011) 1371 definitief.  
Eindverslag „Evaluation 
des mesures appliquées 
au secteur vinicole dans le 
cadre de la Politique Agricole 
Commune” (Evaluatie van de 
maatregelen die in het kader 
van het gemeenschappelijk 
landbouwbeleid zijn 
toegepast in de wijnsector), 
oktober 2012 ( http://
ec.europa.eu/agriculture ).
55 De export van de 
EU-27 naar China is 
tussen 2009 en 2012 met 280 % 
in waarde gestegen.
34 Opmerkingen
78 
Daarnaast hebben de uitgevoerde 
wijnen van de EU-27, ondanks de groei 
van de export in absolute termen, in 
de belangrijkste derde landen waarop 
afzetbevorderingsacties zijn gericht, marktaandeel verloren (zie grafiek  4). 
Alleen in Zwitserland en Japan nam 
het marktaandeel van wijnen uit de 
EU-27 binnen de geïmporteerde wij -
nen toe. De Commissie dient dit verlies 
aan marktaandeel te onderzoeken.Grafiek 3 a en Grafiek 3 b Grafiek 4Wijnconsumptie in China
Aandeel van de EU-27 (%) in de import van belangrijke handelspartners1 Prognose.
Bron:  Wijnconsumptie: Internationale Organisatie voor Wijnbouw en Wijnbereiding (OIV): Statistisch verslag over de wereldwijnbouw. Wijn -
export van de EU-27: Eurostat, Comext -database, gegevens opgevraagd op 17 september 2013.
Bron:  Verenigde Naties, Comtrade -database, gegevens opgevraagd op 20  september  2013.Wijnexport van de EU-27 naar China
13 00014 00015 00016 00017 00018 000
2007 2008 2009 2010 2011 201211 000 hl
020406080100
VS China Japan Mexico Canada Rusland Zwitserland
2007 201205001 0001 5002 0002 5003 000
2007 2008 2009 2010 2011 20121 000 hl
35 Opmerkingen
79 
Krachtens artikel 103 septdecies, lid 2, 
van Verordening (EG) nr. 1234/2007 
komen niet alle wijnen in aanmerking 
voor de maatregel. Wijnen zoals tafel -
wijnen zonder vermelding van een 
druivenras komen niet in aanmerking 
(zie paragraaf 35). Als de afzetbevor -
deringsmaatregel doeltreffend is, zou 
de export van in aanmerking komende 
wijnen van de EU-27 naar derde landen 
beter moeten lopen dan die van an -
dere wijnen.80 
In waarde uitgedrukt doen in aanmer -
king komende wijnen het echter niet 
aanmerkelijk beter dan andere wij -
nen. In aanmerking komende wijnen 
kenden een jaarlijks groeipercentage 
van 14,8 % en zij bereikten in 2012 een 
exportwaarde van 8 059 miljoen euro 
(ofwel 15,4 miljoen hl), terwijl niet in 
aanmerking komende wijnen (ove -
rige wijnen) een groeipercentage van 
14,5 %56 kenden en in 2012 een export -
waarde van 806  miljoen  euro (ofwel 
7,1 miljoen hl) bereikten (zie grafiek 5 ). 
Deze vergelijking van de sterk over -
eenkomende ontwikkeling van voor 
de afzetbevorderingsmaatregel in aan -
merking komende wijnen ten opzichte 
van niet in aanmerking komende 
wijnen wijst erop dat andere factoren 
die de exporttrends beïnvloeden, een 
sterk causaal effect hebben.Grafiek 5Ontwikkeling van de waarde van naar derde 
landen uitgevoerde EU -wijn (2010=100)
Bron:  Eurostat, Comext -database, gegevens opgevraagd op 25 juli 2013.100105110115120125130135
2010 2011 2012
In aanmerking komende wijnen (BOB, BGA,
cépagewijnen)
Overige wijnen56 Gemiddeld jaarlijks 
groeipercentage in waarde 
van de export van de 
EU-27 naar derde landen 
tussen 2010 en 2012, 
Comext -database.
36
 Conclusies en 
aanbevelingen
81 
Als onderdeel van de hervorming van 
de GMO voor wijn is het de lidstaten 
toegestaan de EU -begroting te benut -
ten voor de financiering van investe -
rings- en afzetbevorderingsprojecten 
die erop gericht zijn het concurrentie -
vermogen van EU -wijnproducenten te 
vergroten.
82 
Bij deze controle werden de volgende 
vragen onderzocht: „Wordt de investe -
rings- en afzetbevorderingssteun van 
de EU ten behoeve van de wijnsector 
goed beheerd en zijn de resultaten 
wat betreft het concurrentievermo -
gen van EU -wijnen aangetoond?” 
De Rekenkamer concludeert dat het 
beheer van de investerings- en afzet -
bevorderingssteun ten behoeve van 
de wijnsector tijdens de eerste door de 
controle bestreken jaren negatief werd 
beïnvloed door de tekortkomingen in 
de opzet en uitvoering die in dit ver -
slag worden belicht en dat de impact 
op het concurrentievermogen van 
EU-wijnen niet altijd werd aangetoond.
83 
De conclusie van de controle is dat 
de investeringsmaatregel niet naar 
behoren is opgezet, ten eerste omdat 
de behoefte aan een aanvullende 
investeringsmaatregel speciaal voor de 
wijnsector niet is aangetoond, aange -
zien er al één bestond in het kader van 
het plattelandsontwikkelingsbeleid. Er 
ligt geen studie of analyse ten grond -
slag aan het voorgestelde bestaan 
van een aanvullende behoefte bij de 
wijnsector.84 
De aanvullende investeringsmaatregel 
vormt een bron van complexiteit en 
zorgde voor administratieve obsta -
kels, aangezien er een kunstmatige 
scheidslijn getrokken moest worden 
tussen de twee soorten investerings -
steun. Dit leidde in sommige lidstaten 
tot vertraging bij de uitvoering of een 
overdreven restrictief toepassings -
bereik voor subsidiabele investeringen 
(zie de paragrafen 18-25).
Aanbeveling 1
Om de steunregeling te rationaliseren, 
dient de Commissie de opname van 
de middelen bij te houden, de be -
hoefte aan de investeringsmaatregel 
te analyseren en te beoordelen of de 
wijnsector behoefte heeft aan aanvul -
lende investeringssteun ten opzichte 
van andere landbouwsectoren.
85 
De investeringsmaatregel bij de GMO 
werd niet met de nodige aandacht 
voor het zuinigheidsbeginsel uitge -
voerd. De meeste gecontroleerde 
lidstaten zorgden er niet voor dat 
enkel levensvatbare projecten steun 
ontvingen (zie de paragrafen 26-29). 
Het risico bestaat dat er te veel wordt 
betaald, aangezien de redelijkheid van 
de projectkosten niet systematisch 
werd beoordeeld vóór de toekenning 
van de steun (zie de paragrafen 30-34).
37 Conclusies en aanbevelingen
Aanbeveling 2
De lidstaten dienen het risico voor de 
zuinigheid te beperken door systema -
tisch de redelijkheid van de project -
kosten te beoordelen. De uitkomst 
van deze beoordeling moet adequaat 
worden gedocumenteerd. Waar mo -
gelijk dienen benchmarks te worden 
ontwikkeld voor veelvoorkomende 
kostenposten om de beoordeling van 
kosten in projectvoorstellen gemakke -
lijker te maken.
De lidstaten moeten levensvatbaar -
heidscontroles uitvoeren om de 
soliditeit van de financiële situatie van 
de aanvrager te beoordelen, en hun 
analyse documenteren.
De Commissie dient te waarborgen dat 
de lidstaten over doeltreffende syste -
men beschikken om de redelijkheid 
van de kosten en de vooruitzichten 
inzake financiële levensvatbaarheid 
van projecten te controleren.
86 
De controle leidde tot de bevinding 
dat de afzetbevorderingsmaatregel 
niet naar behoren is opgezet en niet 
efficiënt wordt uitgevoerd. De afzet -
bevorderingsacties worden vaak 
gebruikt voor het consolideren van 
markten in plaats van voor het ver -
overen van nieuwe markten of het 
heroveren van oude markten. Een 
wijnproducent die zijn marktaandeel 
wenst te behouden, moet constant 
markten consolideren. Dit doet de 
vraag rijzen of dergelijke afzetbevor -
deringsacties een duurzaam effect 
kunnen hebben zonder misplaatst 
vertrouwen op voortgezette EU -steun. 
Daarnaast is de steun voor reclame 
voor gevestigde commerciële mer -
ken niet in overeenstemming met de 
oorspronkelijke doelstelling van de 
maatregel om de wijnmarkt te steunen 
en niet zozeer gevestigde merken (zie 
de paragrafen 37-42).Aanbeveling 3
a) De desbetreffende verordening 
dient de mogelijkheden voor indi -
viduele begunstigden te beperken 
om in iedere programmerings -
periode een afzetbevorderingspro -
gramma in te dienen voor dezelfde 
doellanden.
b) De Commissie dient ook de 
reikwijdte van de maatregel te 
beperken met betrekking tot de 
subsidiabiliteit van merkenreclame 
om te voorkomen dat operatio -
nele uitgaven van de begunstigde 
worden vervangen door EU -finan -
ciering, en meer de nadruk te 
leggen op het bevorderen van 
de toegang van het mkb tot de 
afzetbevorderingsmaatregel.
87 
Het voor afzetbevorderingsacties 
beschikbare budget was groter dan de 
vraag, en dus waren de lidstaten niet 
voldoende selectief bij de uitvoering 
van de maatregel. Zij controleerden 
met name niet systematisch of de 
aanvragers aantoonbaar behoefte 
hadden aan overheidssteun. Daarnaast 
ontvingen grote ondernemingen ook 
financiering, ondanks het feit dat de 
voorkeur uit had moeten gaan naar het 
mkb. Daardoor werden bij de controle 
duidelijke gevallen van buitenkans -
effect aangetroffen, waarin de afzet -
bevorderingssteun normale exploita -
tiekosten dekte die bij een normale 
bedrijfsvoering zonder EU -steun door 
de begunstigde zouden zijn gedragen 
(zie de paragrafen 43-51).
38 Conclusies en aanbevelingen
Aanbeveling 4
Om het risico op het buitenkanseffect 
zo klein mogelijk te maken, dient de 
Commissie ervoor te zorgen dat de 
lidstaten in hun selectieprocedures 
van begunstigden eisen dat zij duide -
lijk aantonen dat zij EU -steun nodig 
hebben en dat normale exploitatie -
kosten niet worden gefinancierd uit de 
EU-begroting.
88 
De kosten van afzetbevorderingsacties,   
overheadkosten en de kosten van uit -
voeringsorganen waren onvoldoende 
onderbouwd, met te weinig of tekort -
schietende onderliggende bewijsstuk -
ken. Bij het ontbreken van controles ter 
plaatse ondermijnt de ontoereikendheid 
van de onderliggende bewijsstukken de 
doeltreffendheid van de controles van 
de lidstaten aan de hand van stukken 
die erop gericht zijn de realiteit en sub -
sidiabiliteit van afzetbevorderingsacties 
te waarborgen. Bovendien beperkten de 
lidstaten het risico onvoldoende dat de -
zelfde afzetbevorderingsactie onregel -
matige dubbele financiering ontvangt 
(zie de paragrafen 52-64).
Aanbeveling 5
a) De Commissie dient te waarborgen 
dat bijkomende kosten zoals die 
voor uitvoeringsorganen en over -
headkosten naar behoren worden 
onderbouwd en dat zij beperkt 
blijven tot een maximumpercen -
tage van de totale kosten.
b) De lidstaten dienen te zorgen voor 
een toereikend controletraject 
waarbij afzetbevorderingssteun 
telkens is gekoppeld aan specifie -
ke en adequaat gedocumenteerde 
acties. Zij moeten ook systema -
tisch controleren of andere EU- en 
nationale financieringsbronnen 
niet onregelmatige dubbele finan -
ciering voor dezelfde afzetbevor -
deringsactie bieden.89 
Daarnaast kan niet worden aange -
toond dat de maatregelen resultaat 
hebben gehad wat betreft de verbe -
tering van het concurrentievermogen 
van EU -wijnen. De toezicht- en eva -
luatiegegevens over input, output en 
financiële uitvoering van de maatregel 
zijn adequaat. De Commissie en de lid -
staten verschaffen echter onvoldoen -
de relevante informatie waaruit de 
rechtstreeks aan de maatregelen toe 
te schrijven resultaten blijken. Wat be -
treft de investeringsmaatregel maakt 
de combinatie van de GMO voor wijn 
en plattelandsinvesteringen het on -
mogelijk om de effecten van de GMO 
voor wijn te isoleren. Wat betreft de 
afzetbevorderingsmaatregel hebben 
de gehanteerde resultaatsindicatoren 
betrekking op veel variabelen buiten 
de invloedssfeer van de afzetbevorde -
ringsacties (zie de paragrafen 65-80).
Aanbeveling 6
De Commissie dient van de lidstaten te 
verlangen dat zij de resultaten van de 
afzetbevorderingsprojecten nauw -
gezetter evalueren. Meer bepaald 
moeten de resultaten van de afzet -
bevorderingsacties op het niveau van 
de begunstigde worden beoordeeld 
in plaats van op dat van de gehele 
EU-wijnsector. Lidstaten moeten de 
door de begunstigden aan het einde 
van de afzetbevorderingsacties opge -
stelde verslagen beter benutten om de 
resultaten ervan te beoordelen en te 
consolideren.
39 Conclusies en aanbevelingen
90 
Tot slot zijn in de begroting voor de 
programmeringsperiode 2014-2018 
meer dan tweemaal zo veel door 
de lidstaten voor de afzetbevorde -
ringsmaatregel bestemde middelen 
beschikbaar als er in de vorige pro -
grammeringsperiode werd uitgege -
ven57. Gelet op de problemen die de 
lidstaten ondervonden om het huidige 
budget voor afzetbevorderingsacties 
uit te geven, bestaat er een risico dat 
het budget voor 2014-2018 te hoog is 
vastgesteld, waardoor de toepassing 
van de beginselen van goed finan -
cieel beheer in gevaar komt (zie de 
paragrafen 43-47).Aanbeveling 7
Nadat er voldoende tijd is verstreken, 
dient de Commissie te onderzoeken 
in hoeverre het verhoogde budget 
voor de NSP’s voor de periode 2014-
2018 aansluit op de behoefte van de 
EU-wijnsector en het absorptiever -
mogen van de lidstaten. Op basis van 
dit onderzoek dient de Commissie in 
voorkomend geval de begroting aan 
te passen om te waarborgen dat het 
de lidstaten stimuleert om efficiën -
ter te zijn bij de toepassing van de 
maatregelen.57 In de programmeringsperio -
de 2009-2013 werd 522 mil -
joen euro uitgegeven in het 
kader van de afzetbevorde -
ringsmaatregel. De lidstaten 
wezen voor de program -
meringsperiode 2014-2018 
1 156 miljoen euro toe aan de 
afzetbevorderingsmaatregel 
(EU-27). Dit houdt een stijging 
in van 121 % ten opzichte van 
het bedrag dat in de voor -
gaande periode werd besteed.
Dit verslag werd door kamer I onder voorzitterschap van mevrouw  
Rasa BUDBERGYTĖ, lid van de Rekenkamer, te Luxemburg vastgesteld  
op haar vergadering van 9  april  2014.
Voor de Rekenkamer
Vítor  Manuel  da SILVA  CALDEIRA
President

40
 Bijlagen Bijlage   IBelangrijkste posten voorzieningsbalans op niveau EU-27
in 1 000  hl
2005/2006 2006/2007 2007/2008 2008/2009 2009/2010 2010/2011 2011/2012
Bruikbare productie 171 015 174 483 159 416 160 154 160 208 153 121 156 845
Eindvoorraad 173 359 167 578 168 314 170 776 167 441 162 444 159 304
Bruto menselijke consumptie 138 255 134 541 130 354 127 086 127 417 121 290 127 886
Totaal distillatie130 663 30 452 15 890 19 606 19 982 16 339 17 413
Wijnexport naar derde landen 15 547 19 633 17 763 15 829 18 802 21 968 23 352
Wijnimport uit derde landen 13 279 13 993 13 672 13 985 15 039 14 961 14 895
1 Crisisdistillatie, distillatie tot drinkalcohol, distillatie van bijproducten en distillatie tot „brandies” (bijv. cognac).
Bron: Eurostat, wijnvoorzieningsbalans, gegevens opgevraagd op 25 september 2013.
41 Bijlagen
Bijlage X ter bij Verordening (EG) nr. 1234/2007 van de Raad
Bijlage X ter
Begroting voor steunprogramma’s als bedoeld in artikel 103 quindecies, lid 1,  
van Verordening (EG) nr. 1234/2007
in 1 000 euro
Begrotingsjaar 2009 2010 2011 2012 2013 Vanaf 2014
BG 15 608 21 234 22 022 27 077 26 742 26 762
CZ 2 979 4 076 4 217 5 217 5 151 5 155
DE 22 891 30 963 32 190 39 341 38 867 38 895
EL 14 286 19 167 19 840 24 237 23 945 23 963
ES 213 820 284 219 279 038 358 000 352 774 353 081
FR 171 909 226 814 224 055 284 299 280 311 280 545
IT1238 223 298 263 294 135 341 174 336 736 336 997
CY 2 749 3 704 3 801 4 689 4 643 4 646
LT 30 37 45 45 45 45
LU 344 467 485 595 587 588
HU 16 816 23 014 23 809 29 455 29 081 29 103
MT 232 318 329 407 401 402
AT 8 038 10 888 11 313 13 846 13 678 13 688
PT 37 802 51 627 53 457 65 989 65 160 65 208
RO 42 100 42 100 42 100 42 100 42 100 42 100
SI 3 522 3 770 3 937 5 119 5 041 5 045
SK 2 938 4 022 4 160 5 147 5 082 5 085
UK 0 61 67 124 120 120
1  De nationale maxima in bijlage VIII bij Verordening (EG) nr. 1782/2003 voor Italië met betrekking tot de jaren 2008, 2009 en 2010 zijn ver -
laagd met 20 miljoen euro en die bedragen zijn opgenomen in de begrotingsbedragen van Italië voor de jaren 2009, 2010 en 2011 zoals 
weergegeven in deze tabel.Bijlage   II
42
(1) Om strategische redenen: de steunprogramma’s 
voor de wijnsector zijn bedoeld om het concurren -
tievermogen van de sector te versterken, terwijl de 
plattelandsontwikkelingsprogramma’s de duurza -
me ontwikkeling van landelijke gebieden moeten 
verzekeren. De prioriteiten van de steun voor de 
wijnsector overlappen niet noodzakelijk met die van 
het beleid inzake plattelandsontwikkeling. Dankzij 
het steunprogramma voor wijn profiteert de sec -
tor gegarandeerd van een directe toewijzing uit de 
communautaire investeringsbegrotingen.
(2) Om financiële redenen: de lidstaten zijn in het kader 
van de steunprogramma’s voor wijn niet verplicht 
om een financiële bijdrage op nationaal of regionaal 
niveau te leveren.
Het is algemeen erkend dat afzetbevordering een 
belangrijke manier is om de verkoop te stimuleren 
en nieuwe markten aan te boren, hoewel de effecten 
ervan moeilijk te becijferen zijn.
De Commissie erkent dat de tenuitvoerlegging van 
de steunprogramma’s enige aanloopproblemen heeft 
gekend, zoals door de Rekenkamer werd onderstreept 
in haar controle van de eerste drie programmerings -
jaren (2009-2013). Daarom heeft de Commissie een 
aantal veranderingen aangebracht aan de uitvoe -
ringsverordening en heeft zij richtsnoeren opgesteld 
om de procedures voor de selectie, subsidiabiliteit, 
follow -up en controle van de door de programma’s 
gefinancierde maatregelen toe te lichten en te ver -
duidelijken. De Commissie is uiteraard bereid om de 
nodige wijzigingen aan te brengen in de teksten in 
het licht van de feedback die zij krijgt.Samenvatting
Gezamenlijk antwoord op de 
paragrafen I tot en met VIII
De Commissie benadrukt dat de hervorming van de 
gemeenschappelijke marktordening voor wijn die in 
2008 werd aangenomen door de Raad, reeds een van 
zijn kerndoelstellingen heeft verwezenlijkt, namelijk 
het herstellen van het marktevenwicht. Ook zijn er 
duidelijk aanzienlijke vorderingen geboekt met het 
oog op de verwezenlijking van de tweede doelstel -
ling, het versterken van het concurrentievermogen 
van de wijnsector. Er werd een einde gemaakt aan de 
grootschalige distillatie gefinancierd uit de EU -begro -
ting, zonder schade te berokkenen aan de markt, en 
de uitvoer naar derde landen is zowel in waarde als in 
volume gestegen, en dat in het bijzonder dankzij de 
hervormingsmaatregelen.
Bovendien hebben de Raad en het Parlement het nut 
van de hervormingen in de wijnsector recentelijk nog 
bevestigd door de beginselen ervan te handhaven in 
Verordening (EU) nr. 1308/20131 tot vaststelling van 
een gemeenschappelijke ordening van de markten 
voor landbouwproducten voor de periode 2014-2020, 
en hebben zij zich zo bereid getoond om de maat -
regelen de tijd te gunnen om hun maximale effect te 
sorteren en tegelijkertijd de reeks submaatregelen 
van de steunprogramma’s uit te breiden (nieuwe 
innovatiemaatregel, openstelling van afzetbevorde -
ring voor acties gericht op de binnenlandse markt, 
uitbreiding van herstructurering naar herbeplanting 
om fytosanitaire redenen).
De investeringen van de steunprogramma’s voor wijn 
vormen een aanvulling op die van de plattelandsont -
wikkelingsprogramma’s. De wetgever heeft er bewust 
voor gekozen om deze twee programma’s parallel te 
laten lopen.
1 PB L 347 van 20.12.2013.Antwoorden  
van de Commissie
Antwoorden van de Commissie 43
Wat paragraaf VII over de toewijzing voor afzetbevor -
dering betreft, deelt de Commissie de mening van 
de Rekenkamer dat de lidstaten de begroting voor 
afzetbevordering mogelijk op een te hoog niveau 
hebben vastgesteld niet. In de financiële bijlage bij de 
verordening van de Raad is geen specifieke begroting 
uitgetrokken voor afzetbevordering. De lidstaten 
stellen hun steunprogramma voor aan de hand van 
een indicatieve uitsplitsing die zij twee keer per jaar 
kunnen wijzigen, naargelang van de geformuleerde 
behoeften. Daarbij zij gewezen op de doelstellingen 
van de wijnhervorming die in 2008 door de Raad 
werd goedgekeurd: (1) het marktevenwicht herstel -
len („eenmalige” rooiregeling 2009-2011) en (2) het 
concurrentievermogen versterken (via „structurele” 
maatregelen). De eerste fase is voltooid en het equiva -
lent van de rooibedragen werd overgedragen naar de 
steunprogramma’s, zoals gepland in de hervorming, 
om de bedragen voor deze maatregelen te verhogen, 
die meer structureel van aard zijn dan afzetbevorde -
ring en investeringen. De verhoging van de bedragen 
die door de lidstaten werden toegewezen aan de 
maatregelen, was dus gepland. Toen de GMO -hervor -
ming in december 2013 werd aangenomen, wilden 
de Raad en het Parlement de bij de wijnhervorming 
gekozen aanpak niet wijzigen (ook niet wat de 
toewijzing van de begroting betrof). Ze versterkten 
eveneens de afzetbevorderingsmaatregelen door 
deze open te stellen voor de interne markt, voor maat -
regelen gericht op voorlichting over verantwoorde 
wijnconsumptie en de BOB/BGA -stelsels in de Unie.
Met betrekking tot paragraaf VIII over de resultaten 
van de maatregelen moet worden vermeld dat het 
altijd moeilijk is om de effecten van een bepaald 
beleid afzonderlijk te beoordelen, los van externe 
factoren. Door de evaluatiemethodologie grondig 
te bepalen, kunnen de effecten van de verschil -
lende instrumenten/maatregelen echter wel worden 
gemeten (bijvoorbeeld met behulp van statistische 
gegevens). De Commissie organiseert regelmatig eva -
luaties van de algemene effecten van een beleid, zoals 
bepaald in het Financieel Reglement (elke zes jaar).Met betrekking tot paragraaf III over de scheiding 
tussen de investeringen in beide regelingen, wenst de 
Commissie op te merken dat de scheidingslijn onder -
tussen bijzonder duidelijk is en het risico op dubbele 
financiering of buitensporige administratieve lasten 
volledig wegneemt. De vertraging bij de tenuitvoer -
legging van de maatregelen aan het begin van de 
programma’s kan ook anders worden verklaard, bij -
voorbeeld door de moeilijkheden om bankgaranties 
te krijgen vanwege de crisis.
Ten aanzien van paragraaf IV, over het beginsel van 
zuinigheid bij investeringsmaatregelen, benadrukt 
de Commissie dat zij tijdens haar controles toetst 
of de lidstaten hebben nagegaan of de kosten van 
de maatregel redelijk zijn. In overeenstemming met 
de bepalingen van Verordening (EG) nr. 1290/2005 
wordt tijdens de controle nagegaan of de lidstaten 
alle nodige wettelijke en administratieve bepalingen 
hebben aangenomen en alle andere nodige maatre -
gelen (zowel administratieve als controlemaatregelen) 
hebben getroffen om te garanderen dat de financiële 
belangen van de Unie terdege worden beschermd. In 
dat verband helpen de controles ook om na te gaan of 
de lidstaten de beginselen van goed financieel beheer 
hebben nageleefd, die onder meer voorzien in een 
beoordeling van de redelijkheid van de kosten.
Voor paragraaf V, over de consolidatie van markten, 
is de Commissie van mening dat de maatregel om de 
afzet van wijn te bevorderen in derde landen onder 
meer tot doel heeft meer afzetmogelijkheden te 
creëren voor de wijn. Dit kan worden verwezenlijkt 
door actie te ondernemen op gevestigde markten 
en op nieuwe markten of markten waar de produc -
ten hun vaste voet verloren zijn. Als we voet aan de 
grond krijgen op nieuwe markten, moet die markt -
positie worden geconsolideerd. De communautaire 
regelgeving sluit dat niet uit2. Bovendien kunnen ook 
grote ondernemingen profiteren van deze steun, 
hoewel het midden- en kleinbedrijf voorrang krijgt, 
omdat dit een kwestie van preferentie is en niet van 
subsidiabiliteit.
2 In artikel 103 septdecies, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1234/2007 
is vermeld dat de steun „bestemd is voor voorlichtings- en 
afzetbevorderingsmaatregelen die in derde landen ten 
voordele van communautaire wijn worden getroffen en de 
concurrentiepositie van communautaire wijn in deze landen 
verbeteren.”
Antwoorden van de Commissie 44
Tijdens haar controle van de investeringsmaatregel 
controleert de Commissie of de lidstaten hebben 
nagegaan of de kosten van de maatregel redelijk zijn. 
In overeenstemming met de bepalingen van Veror -
dening (EG) nr. 1290/2005 wordt tijdens de controle 
nagegaan of de lidstaten alle nodige wettelijke en 
administratieve bepalingen hebben aangenomen 
en alle andere nodige maatregelen (zowel adminis -
tratieve als controlemaatregelen) hebben getroffen 
om te garanderen dat de financiële belangen van 
de Unie terdege worden beschermd. In dat verband 
helpen de controles ook om na te gaan of de lidstaten 
de beginselen van goed financieel beheer hebben 
nageleefd, die onder meer voorzien in een beoorde -
ling van de redelijkheid van de kosten.
De algemene selectie van investeringsprojecten, en 
met name de controle van de redelijkheid van de 
kosten en de levensvatbaarheid van de projecten 
(vooraf), komt aan bod in de vergaderingen van het 
Beheerscomité voor de GMO.
Voor de afzetbevorderingsmaatregel
a)  De Commissie is van mening dat begunstigden 
naargelang van de omstandigheden toegang kunnen 
krijgen tot de maatregel tijdens de tweede program -
meringsperiode, bijvoorbeeld om hun marktpositie 
in hetzelfde derde land te bestendigen. Hoewel deze 
maatregel tot noodzakelijk doel heeft het concurren -
tievermogen van BOB/BGA -wijnen en cépagewijnen 
te versterken, sluiten de voorschriften de mogelijk -
heid om specifieke merken te identificeren niet uit. 
Voor de begunstigden, die 50 % van de projectkosten 
dragen, kan het belangrijk zijn om de aandacht te 
vestigen op hun merk om zo meer bekendheid te ver -
werven op de doelmarkt en bijgevolg hun verkoop te 
stimuleren. Bovendien voorzien de wijzigingen van 
Verordening (EG) nr. 555/2008 en de richtsnoeren die 
werden aangenomen in 2013 in de mogelijkheid om 
duidelijker de voorkeur te geven aan het mkb.
b)  In de verordening van de Raad is bepaald dat steun 
kan worden verleend als de maatregelen worden 
getroffen in overeenstemming met de geldende 
voorschriften. De selectieprocedure die in de ver -
ordening is vastgelegd, en de onder a) bedoelde 
richtsnoeren voorzien onder meer in de evaluatie 
van de verwachte effecten van de maatregelen op de 
toename van de vraag.IX
Voor de investeringsmaatregel
a)  De Raad en het Parlement hebben in decem -
ber 2013 het nut van de hervormingen in de 
wijnsector bevestigd door de beginselen ervan te 
handhaven in Verordening (EU) nr. 1308/2013 tot 
vaststelling van een gemeenschappelijke ordening 
van de markten voor landbouwproducten voor 
de periode 2014-2020. Zo hebben zij zich bereid 
getoond om de maatregelen de tijd te gunnen om 
hun maximale effect te sorteren en tegelijkertijd de 
reeks submaatregelen van de steunprogramma’s uit 
te breiden (nieuwe innovatiemaatregel, openstel -
ling van afzetbevordering voor acties gericht op de 
binnenlandse markt, uitbreiding van herstructure -
ring naar herbeplanting om fytosanitaire redenen).
Wat de absorptie van de middelen betreft, contro -
leert de Commissie op maandbasis welke bedragen 
de begunstigden ontvangen.
De Commissie zal er in overeenstemming met 
artikel 110 van de horizontale Verordening (EU) 
nr. 1306/2013 op toezien dat de gecombineerde 
effecten van alle GLB -instrumenten worden geme -
ten en beoordeeld aan de hand van de gemeen -
schappelijke doelstellingen van het GLB. Dit omvat 
een evaluatie van de samenhang van de GLB -instru -
menten tegen 2018 (eerste resultaten). In dit ver -
band zal de Commissie in 2018 nagaan hoe zij een 
beoordeling van de toegevoegde waarde van inves -
teringssteun in het kader van zowel de GMO voor 
wijn als plattelandsontwikkeling kan opnemen. Er 
zij op gewezen dat gegevens over de effecten van 
een beleid pas kunnen worden verkregen nadat er 
voldoende tijd is verstreken.
b)  De Commissie is van mening dat dit deel van de 
aanbeveling gericht is tot de lidstaten.
De communautaire regelgeving biedt de lidstaten 
een kader om de continuïteit van projecten achteraf 
te toetsen (artikel 103 tervicies, lid 5, van Verorde -
ning (EG) nr. 1234/2007).
Antwoorden van de Commissie 45
De derde kosten -batenanalyse moet uiterlijk 
op 1  januari  2017 door de lidstaten worden 
voorgelegd.
De Commissie wenst te benadrukken dat een 
onderscheid moet worden gemaakt tussen gege -
vens over de tenuitvoerlegging van de maatregelen 
(toezichtgegevens) en gegevens over de resultaten 
en effecten van die maatregelen (evaluatiegege -
vens). Evaluatiegegevens kunnen slechts worden 
verkregen nadat voldoende tijd is verstreken.
f)  De Commissie zal er in overeenstemming met 
artikel 110 van de horizontale Verordening (EU) nr. 
1306/2013 op toezien dat de gecombineerde effec -
ten van alle GLB -instrumenten worden gemeten 
en beoordeeld aan de hand van de gemeenschap -
pelijke doelstellingen van het GLB. Dit omvat een 
evaluatie van de efficiëntie van de GLB -instrumen -
ten tegen 2018 (eerste resultaten). In dit verband 
zal de Commissie in 2018 nagaan hoe zij een 
beoordeling van de benutting van de toegewezen 
begroting voor de steunregeling voor wijn en de 
effecten ervan kan opnemen. Er zij op gewezen 
dat gegevens over de effecten van een beleid pas 
kunnen worden verkregen nadat er voldoende tijd 
is verstreken.
Inleiding
11
In het Financieel Reglement is bepaald dat de lidsta -
ten en de Commissie hun respectieve controle- en 
auditverplichtingen nakomen en dat zij de daaruit 
voortvloeiende verantwoordelijkheden op zich 
nemen. De lidstaten nemen, wanneer zij taken als de 
uitvoering van de afzetbevorderings- en investerings -
maatregelen uitoefenen, alle nodige maatregelen ter 
bescherming van de financiële belangen van de Unie.De Commissie zal met de lidstaten bespreken of en 
hoe de richtsnoeren moeten worden aangepast om 
de complementariteit van de door de EU gefinan -
cierde afzetbevorderingsprojecten met bestaande 
acties te verzekeren om het risico op het buitenkans -
effect te vermijden.
c)  De Commissie is van mening dat rekening 
is gehouden met deze aanbeveling voor de 
programmeringsperiode 2014-2018.
Dit probleem werd behandeld in artikel 53, onder 
b), van Verordening (EU) nr. 1308/2013 van de Raad, 
in Uitvoeringsverordening (EU) nr. 752/2013 van 
31 juli 2013 tot toevoeging van artikel 5 bis aan 
Verordening (EG) nr. 555/2008 van de Commissie en 
in de richtsnoeren.
d)  Deze aanbeveling is gericht tot de lidstaten.
e)  De Commissie is van mening dat rekening 
is gehouden met deze aanbeveling voor de 
programmeringsperiode 2014-2018.
Voor de nieuwe programmeringsperiode heeft de 
Commissie in haar richtsnoeren voorbeelden van 
indicatoren voorgesteld die de lidstaten aan de 
begunstigden kunnen voorleggen met het oog op 
de evaluatie van de resultaten van de afzetbevorde -
ringsmaatregelen, naargelang van de ondernomen 
actie.
Voor de analyse van de projecten van de programma’s 
in 2014-2018 heeft de Commissie de lidstaten verplicht 
om passende indicatoren aan te reiken voor elke 
maatregel. De steunprogramma’s bevatten tegen -
woordig een onderdeel waarin duidelijkere informatie 
wordt verstrekt over de criteria en de kwantitatieve 
indicatoren die worden gebruikt voor het toezicht 
en de evaluatie. De lidstaten werd verzocht om het 
verband aan te tonen tussen de doelstellingen die zij 
voor elke maatregel hebben vastgesteld, en de indica -
toren die werden gebruikt om de vorderingen bij de 
verwezenlijking van die doelstellingen te meten.
Op 1 maart 2014 moeten de lidstaten de tweede 
kosten -batenanalyse3 van de steunprogramma’s 
voorstellen. Deze analyse moet relevante gegevens 
bevatten voor de analyse van de programma’s uit 
de eerste programmeringsperiode 2009-2013.
3 De eerste kosten -batenanalyse werd op 1 maart 2011 ter 
beschikking gesteld en was daardoor beperkt tot de eerste twee 
jaar van de tenuitvoerlegging van de programma’s.
Antwoorden van de Commissie 46
19
Er werden inderdaad bedragen overgedragen van 
plattelandsontwikkeling en vervolgens toegewezen 
aan programma’s in wijnproducerende regio’s. Deze 
bedragen werden echter niet specifiek toegewezen 
aan de wijnsector.
20
Roemenië heeft de investeringsmaatregel ingevoerd 
vanaf de nieuwe programmeringsperiode 2014-2018.
21
Gezien de problemen op het gebied van concurrentie -
vermogen in de sector, die blijken uit de grootschalige 
distillatie die aan het begin van het nieuwe millen -
nium heeft plaatsgevonden, en gezien de geleidelijke 
afschaffing van marktmaatregelen, beschouwde de 
Commissie de mogelijkheid om steun te verlenen voor 
investeringen als een positieve ontwikkeling voor de 
sector.
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 18 en 19.
22
In belangrijke lidstaten liep de tenuitvoerlegging geen 
vertraging op en was zij niet onderhevig aan beper -
kingen. Gezien de risico’s op overlapping tussen de 
twee steunregelingen achtte de Commissie het van 
essentieel belang om een duidelijk onderscheid te 
maken om zo een goed beheer van de begroting te 
waarborgen en de vrees die herhaaldelijk werd geuit 
door de Raad weg te nemen.
Het Beheerscomité stelde drie soorten afbakeningen 
voor, die vervolgens werden toegepast op de pro -
gramma’s: (1) een afbakening op basis van activiteit, 
die in de praktijk werd gebracht met de wijziging 
van artikel 20, leden 2 en 3, van Verordening (EG) 
nr. 555/2008, (2) een afbakening op basis van de 
datum van de financiële vastleggingen, en (3) uitslui -
ting van de maatregel of van sommige activiteiten van 
een maatregel van een bepaald programma.Opmerkingen
18
In december 2013 hebben de Raad en het Parlement 
het nut van de wijnhervorming bevestigd, door de 
beginselen ervan te handhaven in Verordening (EU) 
nr. 1308/20134 tot vaststelling van een gemeenschap -
pelijke ordening van de markten voor landbouw -
producten voor de periode 2014-2020 en hebben zij 
zich zo bereid getoond om de maatregelen de tijd 
te gunnen om hun maximale effect te sorteren, wat 
inhield dat de investeringen in het kader van de twee 
steunregelingen zouden worden voortgezet.
De investeringen van de steunprogramma’s voor wijn 
vormen een aanvulling op die van de programma’s 
voor plattelandsontwikkeling. De wetgever heeft er 
bewust voor gekozen om deze twee programma’s te 
laten doorlopen:
(1) Om strategische redenen: de steunprogramma’s 
voor de wijnsector zijn bedoeld om het concurren -
tievermogen van de sector te versterken, terwijl de 
plattelandsontwikkelingsprogramma’s de duurza -
me ontwikkeling van landelijke gebieden moeten 
verzekeren. De prioriteiten van de steun voor de 
wijnsector overlappen niet noodzakelijk met die van 
het beleid inzake plattelandsontwikkeling. Dankzij 
het steunprogramma voor wijn profiteert de sec -
tor gegarandeerd van een directe toewijzing uit de 
communautaire investeringsbegrotingen.
(2) Om financiële redenen: de lidstaten zijn in het kader 
van de steunprogramma’s voor wijn niet verplicht 
om een financiële bijdrage te leveren, noch op na -
tionaal, noch op regionaal niveau.
Tekstvak 1
Zie het antwoord op paragraaf 18.
4 PB L 347 van 20.12.2013.
Antwoorden van de Commissie 47
Gezamenlijk antwoord van de 
Commissie op de paragrafen 26 en 27
De Raad en het Parlement hebben net zoals de 
Commissie voorschriften vastgesteld voor de con -
trole achteraf van de duurzaamheid van activiteiten. 
In artikel 103 terdecies, lid 5, van Verordening (EG) 
nr. 1234/2003 is bepaald dat artikel 72 van Verorde -
ning (EG) nr. 1698/2005 van overeenkomstige toepas -
sing is op de investeringssteun in nationale steun -
programma’s (wijn)5. Soortgelijke bepalingen zijn 
opgenomen in artikel 50, lid 5, van Verordening (EU) 
nr. 1308/2013, waarin wordt verwezen naar artikel 71 
van Verordening (EU) nr. 1303/2013, dat artikel 72 van 
Verordening (EG) nr. 1698/2005 vervangt.
De algemene selectie van investeringsprojecten, en 
met name de controle van de redelijkheid van de 
kosten en de haalbaarheid van de projecten (vooraf), 
komt aan bod in de vergaderingen van het Beheers -
comité voor de GMO.
28
De toepassing van het beginsel „wie eerst komt, eerst 
maalt” houdt niet noodzakelijk in dat de levensvat -
baarheid van het project onvoldoende wordt gecon -
troleerd door de toezichthoudende instanties. De 
selectieprocedure in Oostenrijk en Frankrijk heeft niet 
verhinderd dat de projecten die uiteindelijk werden 
goedgekeurd, werden gecontroleerd en levensvat -
baar werden verklaard.
Als Verordening (EG) nr. 555/2008 geen specifieke 
bepalingen hieromtrent bevat, gelden de voorschrif -
ten inzake goed financieel beheer (zie artikel 9 van 
Verordening (EG) nr. 1290/2005).
Zie de antwoorden op de paragrafen 26 en 27.
5 In artikel 72 van Verordening (EG) nr. 1698/2005 is bepaald dat 
gefinancierde projecten duurzaam moeten zijn. Dat betekent 
dat de lidstaat erop toeziet dat de investeringsactie gedurende 
vijf jaar te rekenen vanaf het door de beheersautoriteit genomen 
financieringsbesluit geen belangrijke wijziging ondergaat, 
waaronder het stopzetten van de activiteit.Om deze scheiding — die oorspronkelijk niet was 
opgenomen in de uitvoeringsverordening  — te kun -
nen aanbrengen, moesten de programma’s in het 
kader van beide steunregelingen worden aangepast. 
Zodra er duidelijke scheidingslijnen waren aange -
bracht, bleven de bijkomende administratieve kosten 
voor de lidstaten beperkt.
23
Een scheiding aanbrengen is moeilijker in geregionali -
seerde lidstaten, zoals Spanje en Italië.
Wijn wordt verbouwd in alle regio’s van Italië en de 
wijnbouw is een belangrijke sector voor de economie, 
het milieu en de samenleving van het land. Elke regio 
heeft zijn eigen specifieke kenmerken, en voor som -
mige regio’s was het moeilijk om het onderscheid te 
maken. De scheidingslijn is ondertussen echter tot in 
detail afgebakend in de desbetreffende regio’s. Deze 
maatregel moet een van de belangrijkste maatregelen 
zijn om het concurrentievermogen te versterken, met 
name sinds de interventiemaatregelen zijn verdwe -
nen. De uitgaven voor deze maatregel in 2013 zou -
den 55 miljoen euro moeten bedragen (17 % van de 
begroting voor deze maatregel in 2013).
Er zijn echter ook andere factoren die aan de basis 
liggen van de vertragingen die zich in het eerste jaar 
van de programmeringsperiode hebben voorge -
daan: moeilijkheden om een bankgarantie te krijgen 
vanwege de financiële crisis, of vertragingen bij de 
tenuitvoerlegging van het regelgevingskader voor 
deze maatregel op nationaal of regionaal niveau.
Zie het antwoord op paragraaf 22.
24
Zie de antwoorden op de paragrafen 22 en 23.
Antwoorden van de Commissie 48
33
Zie de antwoorden op de paragrafen 26 en 32.
34
Zie de antwoorden op de paragrafen 30 en 31.
37
De Commissie is van mening dat de verordening van 
de Raad het mogelijk maakt om steun te verlenen 
aan dit soort begunstigden als de ondernomen acties 
voldoen aan de voorwaarden van de verordening.
Er zij op gewezen dat dankzij de maatregel erg 
uiteenlopende bedrijven konden worden geholpen, 
waaronder brancheorganisaties en coöperatieven van 
wijnbouwers, die een groot aantal wijnbouwers en 
wijnmakers verenigen.
De wijzigingen van Verordening (EG) nr. 555/2008 en 
de aanname van de richtsnoeren van 2013 maken 
het mogelijk om de subsidiabiliteitsvoorschriften, de 
kwaliteit van de selectie van projecten en de tenuit -
voerlegging, follow -up en beoordeling van en het 
toezicht op de ondernomen acties te verbeteren. De 
selectieprocedure voorziet bijvoorbeeld in een beoor -
deling van de effecten die acties naar verwachting 
zullen hebben op de toename van de vraag (artikel 5, 
lid 2, onder c), van Verordening (EG) nr. 555/2008) naar 
de desbetreffende producten.29
Zie de antwoorden op de paragrafen 26 tot 28.
Tekstvak 2
Zie de antwoorden op de paragrafen 26 tot 28.
Gezamenlijk antwoord op de 
paragrafen 30 tot 31
De lidstaten passen vaak standaardprijslijsten toe die 
aansluiten op de marktprijzen voor bepaalde activitei -
ten (bijvoorbeeld bij bouwwerkzaamheden). Omdat 
de begunstigde financieel bijdraagt aan het project, 
is het ook in zijn belang dat er lage prijzen worden 
verkregen.
Tijdens haar controle van de investeringsmaatregel 
toetst de Commissie of de lidstaten hebben nage -
gaan of de desbetreffende kosten redelijk zijn. In 
overeenstemming met de bepalingen van Verorde -
ning (EG) nr. 1290/2005 wordt tijdens de controle 
nagegaan of de lidstaten alle nodige wettelijke en 
administratieve bepalingen hebben aangenomen en 
alle andere nodige maatregelen (zowel beheers- als 
controlemaat  regelen) hebben getroffen om te garan -
deren dat de financiële belangen van de Unie effectief 
worden beschermd. In dat verband helpen de contro -
les ook om na te gaan of de lidstaten de beginselen 
van goed financieel beheer hebben nageleefd, die 
onder meer voorzien in een beoordeling van de rede -
lijkheid van de kosten.
32
In de richtsnoeren wordt de aankoop van houten 
vaten vermeld als een activiteit die in aanmerking 
komt voor steun.
De Commissie wenst te benadrukken dat eiken vaten 
in veel gevallen meer dan drie jaar en soms wel tien 
jaar lang worden gebruikt.
Het louter vervangen van vaten komt niet in aan -
merking voor steun (artikel 17 van Verordening (EG) 
nr. 555/2008). Het is wel belangrijk dat het onder -
scheid wordt gemaakt tussen de subsidiabiliteit van 
vaten en de subsidiabiliteit van de vervanging van 
vaten. Een vat komt in aanmerking (als het langer dan 
vijf jaar wordt gebruikt), de vervanging van vaten niet.
Antwoorden van de Commissie 49
38
De Commissie deelt de mening van de Rekenkamer 
niet.
Een van de doelstellingen van de afzetbevorderings -
maatregel in derde landen is het creëren van nieuwe 
afzetmogelijkheden voor wijn, niet enkel op gecon -
solideerde markten, maar ook op nieuwe markten en 
markten waar de producten hun vaste voet verloren 
zijn. Als er nieuwe markten worden aangeboord, kan de 
marktpositie op die markten worden geconsolideerd, 
onder meer door het marktaandeel te vergroten. De 
communautaire regelgeving sluit dit niet uit6. Boven -
dien kunnen ook grote ondernemingen profiteren 
van deze steun, hoewel het midden- en kleinbedrijf 
voorrang krijgt. Grote bedrijven spelen een leidersrol7 in 
de afzetbevordering van alle Europese wijnen in derde 
landen, waar het voor kleinere bedrijven moeilijker is 
om afzetbevorderende initiatieven te ondernemen. In 
Italië nemen grote ondernemingen bijvoorbeeld maat -
regelen die multiplicatoreffecten teweegbrengen via 
tijdelijke samenwerkingsverbanden.
De wijzigingen van artikel 5, onder c), van Verordening 
(EG) nr. 555/2008 en de aanname van de richtsnoeren 
van 2013 zouden het mogelijk moeten maken om 
de kwaliteit van de selectie te verbeteren en om met 
name duidelijker de voorkeur te geven aan het mkb, 
nieuwe begunstigden en begunstigden die zich rich -
ten op een nieuw derde land8.
Zie ook het antwoord op paragraaf 37.
6 In artikel 103 septdecies, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1234/2007 
wordt gespecificeerd dat steun wordt verleend voor 
voorlichtings- en afzetbevorderingsmaatregelen die in derde 
landen ten voordele van communautaire wijn worden getroffen 
en de concurrentiepositie van communautaire wijn in deze 
landen verbeteren.
7 Met betrekking tot de zelffinancieringscapaciteit van grote 
bedrijven mag niet worden vergeten dat afzetbevorderende 
inspanningen geen traditionele inspanningen zijn om te investeren 
in een product dat voldoet aan een zorgvuldig gemeten behoefte. 
De overloopeffecten van afzetbevorderingscampagnes komen 
daarentegen ook andere ondernemingen ten goede dan die welke 
de investering doen (ondernemingen die producten van dezelfde 
groep of met dezelfde geografische oorsprong produceren). 
De financiële inspanningen die de grootste bedrijven leveren 
om de afzet van hun producten te bevorderen, komen dus alle 
marktdeelnemers in de sector ten goede.
8 Met name in de richtsnoeren wordt aanbevolen om projecten te 
onderzoeken op basis van een selectierooster, waarbij punten 
worden toegewezen voor elk selectiecriterium, en om projecten 
te selecteren op basis van een beoordeling van de verdiensten 
van elk project. De lidstaat dient dan ook die projecten eruit te 
kiezen die de beste prijs/kwaliteitverhouding bieden en dient 
daarbij de voorkeur te geven aan het mkb, nieuwe begunstigden 
en begunstigden die een nieuwe markt aanboren.Tekstvak 3
Zie ook het antwoord op paragraaf 37.
Gesubsidieerde afzetbevorderingsacties 
voor champagne
De Commissie is van mening dat hoewel champagne 
in de EU en een aantal derde landen erg hoog aan -
geschreven staat, het product ook veel concurrenten 
heeft die, hoewel zij misschien nog niet dezelfde 
status hebben verworven, een steeds groter markt -
aandeel hebben, met name op bepaalde markten van 
strategisch belang. Bovendien kunnen de effecten van 
de economische crisis er in een aantal gevallen toe 
leiden dat andere soorten mousserende wijnen of ver -
gelijkbare producten worden geconsumeerd in plaats 
van champagne. Als bepaalde producten worden 
uitgesloten omdat zij een al voldoende hoge reputatie 
hebben, moet die reputatie objectief kunnen worden 
gemeten ten opzichte van die van andere producten, 
en moet de beslissing om financiering te verstrekken 
voor de afzetbevordering van andere producten in 
dezelfde groep worden gemotiveerd. Deze situatie 
zou problemen opleveren ten aanzien van de eerlijke 
behandeling.
Spanje (Catalonië): zes begunstigden 
vertegenwoordigden 88 % van de totale 
goedgekeurde financiering voor de 
periode 2009-2011
Dit is de situatie in Catalonië, waar de nadruk ligt op 
een groter bedrijf dat 8,1 miljoen euro steun kreeg 
(van de 15,2 miljoen euro die voor deze autonome 
gemeenschap werd goedgekeurd). Uit onderzoek 
van de informatie die werd voorgelegd door de 
Spaanse overheid in bijlage VIII van Verordening (EG) 
nr. 555/2008 en die werd geanalyseerd door de dien -
sten van de Commissie, blijkt dat in Spanje voor die -
zelfde periode 61  miljoen  euro werd toegewezen aan 
350 bedrijven, waaronder de „Consejo Regulador DOC 
a Rioja” en de „Fundación Castilla la Mancha Tierra de 
viñedos”, die beide een groot aantal ondernemingen 
vertegenwoordigen.
Antwoorden van de Commissie 50
Wat de tweede wijziging van de verordening betreft, 
is de Commissie van mening dat eenzelfde bedrijf 
toegang kan krijgen tot de maatregelen in de tweede 
programmeringsperiode, met name om de markt -
positie te consolideren, voor zover dit strookt met de 
voorwaarden van de verordening, met name inzake 
subsidiabiliteit en selectie. Het gaat hier in ieder geval 
om een nieuw project en niet om een verlenging van 
het oorspronkelijke project. Dit project moet voorts 
ad hoc geselecteerd worden.
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 38 en 43 tot 
46.
41
Zie de antwoorden op de paragrafen 38 tot 40.
42
Hoewel deze maatregel tot noodzakelijk doel heeft 
het concurrentievermogen van BOB/BGA -wijnen en 
cépagewijnen te versterken, sluiten de voorschriften 
de mogelijkheid om specifieke merken te identifi -
ceren niet uit. Voor de begunstigden, die 50 % van 
de projectkosten dragen, kan het belangrijk zijn om 
de aandacht te vestigen op hun merk om zo meer 
bekendheid te verwerven op de doelmarkt en bijge -
volg de verkoop te stimuleren.
Zie ook het antwoord op paragraaf 37.
43
Zie de antwoorden op paragraaf 37 en voetnoot 46.
44
Zie de antwoorden op de paragrafen 37 en 43.
De Commissie zal met de lidstaten bespreken of en 
hoe de richtsnoeren moeten worden aangepast om 
de complementariteit van de door de EU gefinan -
cierde afzetbevorderingsprojecten met bestaande 
acties te verzekeren om het risico op het buitenkans -
effect te vermijden.39
Uit de gegevens die door de lidstaten worden ver -
strekt overeenkomstig de bijlagen V en VIII bij Veror -
dening (EG) nr. 555/2008, blijkt dat begunstigden zich 
in het algemeen op meer dan één markt richten.
Het verslag van de Commissie over de tenuitvoer -
legging van de afzetbevorderingsmaatregel toont 
aan dat slechts 37 % van de gefinancierde projecten 
gericht is op één enkele markt, terwijl de meerderheid 
van de projecten gericht is op twee tot zeven verschil -
lende markten. Er werd tevens vastgesteld dat de 
acties in sterke mate geconcentreerd zijn: 75 % van de 
acties had betrekking op zeven landen (de Verenigde 
Staten, China/Hongkong, Japan, Mexico, Canada, 
Rusland en Zwitserland).
De Verenigde Staten vormen de markt die het vaakst 
wordt aangeboord en zijn goed voor 22 % van de 
acties.
De concurrentie op de Amerikaanse markt is erg 
uitgesproken. Daarom is het van essentieel belang dat 
bedrijven daar aanwezig zijn, ook om nieuwe afzet -
mogelijkheden te creëren en de bestaande afzet -
mogelijkheden in stand te houden. Het is voor deze 
bedrijven van essentieel belang dat zij meer bekend -
heid verwerven om stabiele handelsstromen in de 
toekomst te verzekeren.
Zie ook het antwoord op paragraaf 38.
40
In 2010 werd beslist om te voorzien in de mogelijkheid 
om de steun te verlengen met maximaal twee jaar, na 
vertragingen in de lidstaten en derde landen vanwege 
administratieve formaliteiten. Een dergelijke verlen -
ging was enkel mogelijk na een beoordeling van de 
reeds getroffen maatregelen.
Antwoorden van de Commissie 51
48
Om meer parameters aan te reiken voor zulke maat -
regelen, heeft de Commissie in 2013 richtsnoeren 
aangenomen die de lidstaten moeten helpen om hun 
programmering voor 2014-2018 vast te stellen op basis 
van de ervaring die werd opgedaan tijdens de eerste 
jaren van de programmering (zie voetnoot 4 van de 
Rekenkamer).
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 37, 49 en 51.
49
Dit probleem werd reeds meegenomen in artikel 53, 
onder b), van Verordening (EU) nr. 1308/2013 van de 
Raad, in Uitvoeringsverordening (EU) nr. 752/2013 
van 31 juli 2013 tot toevoeging van artikel 5 bis aan 
Verordening (EG) nr. 555/2008 van de Commissie en in 
de richtsnoeren9.
Voordat deze bepalingen werden goedgekeurd, 
had het directoraat -generaal Landbouw in 2007 zijn 
interne interpretatie gegeven van de subsidiabiliteit 
van administratieve kosten en personeelskosten10.
50
De personeelskosten en algemene onkosten moe -
ten in aanmerking komen wanneer zij strikt verband 
houden met de actie, maar zij moeten wel een kader 
krijgen, en dat is ook gebeurd.
Zie ook het antwoord op paragraaf 49.
9 Artikel 53, onder b), van Verordening (EU) nr. 1308/2013 levert 
de rechtsgrond die de Commissie machtigt om middels 
gedelegeerde handelingen voorschriften vast te stellen ten 
aanzien van de administratieve en personeelskosten die kunnen 
worden opgenomen in de steunprogramma’s. Artikel 5 bis van 
Verordening (EG) nr. 555/2008 verschaft parameters voor de 
personeelskosten en algemene onkosten, die strikt verband 
moeten houden met de voorbereiding, tenuitvoerlegging 
of follow -up van de desbetreffende actie. In de richtsnoeren 
die in 2013 werden vastgesteld, worden de uitgaven nader 
gepreciseerd.
10 Adonis -nota 005778 van 1 maart 2007: hierin werd erop gewezen 
dat artikel 13 van Verordening (EG) nr. 1290/2005 in wezen 
bedoeld is om te voorkomen dat het ELGF personeelskosten en 
administratieve uitgaven dekt bij de tenuitvoerlegging van het 
GLB. In de nota wordt ook vermeld dat dit artikel niet bedoeld 
was om te voorkomen dat het ELGF personeelskosten voor de 
verlening van specifieke diensten zou financieren.  Volgens de 
Commissie houdt dit dan ook geen tegenstrijdigheid in.45
Zie de antwoorden op de paragrafen 37 tot 46.
De subsidiabiliteit van personeelskosten en algemene 
onkosten wordt besproken in paragraaf 49.
46
Er zij op gewezen dat het moeilijk is om situaties uit te 
sluiten waarin de begunstigden zulke acties zouden 
hebben ondernomen zonder steun van de EU. De 
maatregel is bedoeld om het concurrentievermogen 
te versterken. Alle producenten moeten dezelfde kan -
sen krijgen om de maatregelen toe te passen.
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 43, 44 en 45.
De Commissie zal met de lidstaten bespreken of en 
hoe de richtsnoeren moeten worden aangepast om 
de complementariteit van de door de EU gefinan -
cierde afzetbevorderingsprojecten met bestaande 
acties te verzekeren om het risico op het buitenkans -
effect te vermijden.
47
Er bestaat geen specifieke toewijzing voor de 
afzetbevorderingsmaatregel.
De Commissie herinnert eraan dat het de taak van 
de lidstaten is om een uitsplitsing van de bedragen 
voor elke maatregel voor te leggen op basis van de 
eigen behoeften en binnen de jaarlijkse begroting die 
voor de maatregel werd goedgekeurd via de veror -
dening van de Raad en het Europees Parlement. Deze 
uitsplitsing per maatregel is indicatief van aard, en de 
lidstaat kan de bedragen voor elke maatregel twee 
keer per jaar aanpassen. Het zijn dan ook de lidstaten 
die hebben beslist om aan deze maatregel al dan niet 
prioriteit te verlenen.
Zie ook het antwoord op paragraaf 43.
Antwoorden van de Commissie 52
Om de effecten van het gebrek aan controles in derde 
landen te beperken, wordt in de richtsnoeren van de 
Commissie voorgesteld om facturen en documenten 
over te leggen ter controle11.
De Commissie houdt in de gaten of de kwaliteit van 
de controles met betrekking tot deze maatregel moet 
worden verbeterd, bijvoorbeeld door de richtsnoeren 
te wijzigen.
56
Zie het antwoord op paragraaf 55.
57
Het probleem van controles van niet -tastbare acties, 
zoals wijnproeverijen, wordt besproken in de richt -
snoeren. Die schrijven ondertussen voor dat er factu -
ren en begeleidende documenten moeten worden 
overgelegd. Het gaat dan bijvoorbeeld om foto’s, 
kopieën van artikelen, deelnemerslijsten, attesten van 
deelname aan handelsbeurzen enzovoort.
Zie ook het antwoord op paragraaf 55.
11 Punt 8 van de richtsnoeren:  
 Betalingsaanvragen die naar de bevoegde nationale autoriteit 
worden gezonden, dienen vergezeld te gaan van kopieën van 
oorspronkelijke facturen en ondersteunende documenten van 
de begunstigde, die gearchiveerd dienen te worden volgens 
begrotingsonderdeel.  
 Al deze documenten dienen te worden opgenomen in een 
overzichtstabel, samen met de bedragen uitgedrukt in euro en, 
voor lidstaten buiten de eurozone, in hun nationale valuta. Indien 
nodig moeten de documenten worden vertaald.  
 Alle ondersteunende documenten dienen de volgende gegevens 
te bevatten: de leverancier, de verleende dienst met gegevens 
over hoe deze dienst verband houdt met de desbetreffende 
maatregel, de datum, het bedrag (exclusief btw) en het 
registratienummer. Deze gegevens dienen vergezeld te gaan 
van een betalingsbewijs. Voorbeelden van ondersteunende 
documenten zijn een attest van deelname aan een beurs, 
foto’s, kopieën van artikelen, deelnemerslijsten enzovoort. Als 
er onderaannemers zijn, dient op hun facturen duidelijk te zijn 
vermeld op welk deel van de activiteit elke kostenpost betrekking 
heeft. Als er één factuur is, dient deze te worden uitgesplitst 
naar activiteit en kosten. Als dat niet het geval is, dient er een 
afzonderlijke factuur te worden opgesteld per activiteit.  
Bij een controle op het bedrijfsterrein dienen de bevoegde 
nationale autoriteit en de inspecteurs van de Commissie de 
oorspronkelijke documenten, die gearchiveerd zijn volgens deze 
voorschriften, te kunnen inzien.51
De richtsnoeren zijn een nuttig instrument dat door 
de lidstaten kan worden gebruikt bij de tenuitvoerleg -
ging van de afzetbevorderingsmaatregel. Er moest 
een duidelijke definitie worden vastgesteld van 
subsidiabele uitgaven. Daarom werd deze definitie 
opgenomen in de richtsnoeren. Er zij op gewezen 
dat de lidstaten bijzonder ingenomen waren met dit 
document, dat dient ter ondersteuning van de presen -
tatie van de programmeringsperiode 2014-2018. De 
richtsnoeren bieden ook het voordeel dat zij kunnen 
worden aangepast aan de geformuleerde behoeften, 
waardoor lidstaten en producten meer zekerheid krij -
gen bij de tenuitvoerlegging van de maatregel.
53
De Commissie heeft bij de analyse van de program -
ma’s voor 2014-2018 bijzondere aandacht geschonken 
aan dit thema.
De Commissie zal rekening houden met de 
opmerkingen van de Rekenkamer bij haar vol -
gende controles van de afzetbevorderings- en 
investeringsmaatregelen.
Tekstvak 4
De Commissie zal deze zaak blijven volgen in het 
kader van de procedure voor de goedkeuring van de 
rekeningen.
55
De Commissie onderkent het probleem van controles 
ter plaatse in derde landen, hoewel deze contro -
les niet verplicht zijn volgens de communautaire 
regelgeving.
Het probleem van controles ter plaatse werd aange -
kaart toen de nieuwe programmeringsperiode werd 
uitonderhandeld met de lidstaten. Met name Roe -
menië, Italië, Spanje en Slowakije hadden controles 
in derde landen gepland in hun programma’s. De 
overige lidstaten voeren aan dat dit soort controles in 
derde landen te duur en niet kosteneffectief zou zijn.
Antwoorden van de Commissie 53
64
In de richtsnoeren is bepaald dat kosten in aanmer -
king kunnen komen als zij niet reeds aan een andere 
uitgavencategorie zijn toegeschreven13.
Zie ook het antwoord op de paragrafen 62 en 63.
Tekstvak 7
Zie de antwoorden op de paragrafen 55, 62, 63 en 64.
65
Het is belangrijk om over betrouwbare toezicht -
gegevens te kunnen beschikken. Er bestaan echter 
ook andere gegevensbronnen, zoals statistieken 
en studies. Bovendien moet een evenwicht worden 
gevonden tussen de hoeveelheid gegevens die om 
beleidsredenen noodzakelijk is, en de administratieve 
kosten en lasten van het vergaren van zulke gegevens.
De Commissie wenst te benadrukken dat een onder -
scheid moet worden gemaakt tussen gegevens over 
de tenuitvoerlegging van de maatregelen (toezicht -
gegevens) en gegevens over de resultaten en effec -
ten van een beleid (evaluatiegegevens). Die laatste 
gegevens kunnen slechts worden verkregen nadat 
voldoende tijd is verstreken.
67
Toen de administraties van de lidstaten in 2008 hun 
ontwerpprogramma’s opstelden, stonden zij aan het 
begin van een leerproces. Verschillende lidstaten 
vonden het moeilijk om passende doelstellingen vast 
te stellen voor de nieuwe maatregelen. Daardoor 
ontbrak het in de eerste programmeringsperiode vaak 
aan kwantificeerbare doelstellingen.
13 Punt 6 van de richtsnoeren:  
 Enkel de kosten van de uitgevoerde activiteiten die werden 
gedragen door de begunstigde na de begindatum en voor de 
einddatum van het contract, komen in aanmerking.  
Deze kosten komen enkel in aanmerking als zij:  
— geverifieerd kunnen worden;  
— geen kosten omvatten die reeds aan een andere 
uitgavencategorie zijn toegeschreven;  
— niet gefinancierd worden uit hoofde van een ander project.58
Zie de antwoorden op de paragrafen 55 en 57.
59
Zie de antwoorden op de paragrafen 55 en 57.
Tekstvak 5
Zie de antwoorden op de paragrafen 55 en 57.
60
Zie de antwoorden op de paragrafen 55 en 57.
Tekstvak 6
De Commissie zal deze zaak blijven volgen in het 
kader van de procedure voor de goedkeuring van de 
rekeningen.
Gezamenlijk antwoord op de 
paragrafen 62 en 63
In artikel 5, onder a), van Verordening (EG) 
nr. 555/2008 worden de personeelskosten en alge -
mene kosten (beperkt tot 4 %) die de begunstigde 
maakt bij de voorbereiding en tenuitvoerlegging van 
de actie beschreven. In tegenstelling tot de geldende 
praktijk voorziet de steunregeling zoals vastgesteld 
in Verordening (EG) nr. 3/200812, met betrekking tot 
horizontale afzetbevordering, niet in verplichte uitbe -
steding aan een uitvoeringsinstantie. Als de uitvoe -
ring wel wordt uitbesteed, moeten voor deze dienst 
facturen en documenten worden overgelegd, zoals 
beschreven in de richtsnoeren (zie voetnoot 56 van de 
Rekenkamer).
In Roemenië is het niet langer verplicht om een 
beroep te doen op een uitvoeringsinstantie. Er 
werden nieuwe bepalingen ingevoerd in het steun -
programma voor 2014-2018. In de nationale wetge -
ving is nu duidelijk bepaald dat de begunstigden het 
project volledig zelf kunnen uitvoeren, voor zover aan 
bepaalde voorwaarden is voldaan.
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 55 en 64.
12 PB L 68 van 5.1.2008.
Antwoorden van de Commissie 54
69
Voor de nieuwe programmeringsperiode heeft de 
Commissie in haar richtsnoeren voorbeelden van indi -
catoren voorgesteld die de lidstaten aan de begun -
stigden kunnen voorleggen opdat de resultaten van 
de afzetbevorderingsmaatregelen kunnen worden 
beoordeeld op basis van de ondernomen actie.
De Commissie organiseert bovendien regelmatig 
beoordelingen van de algemene effecten van een 
beleid, zoals bepaald in het Financieel Reglement 
(elke zes jaar).
Zie ook het antwoord op paragraaf 67.
70
De Commissie deelt de mening van de Rekenkamer 
dat het altijd moeilijk blijft om de effecten van een 
beleid afzonderlijk te beoordelen, los van externe 
factoren. Door de beoordelingsmethodologie zorg -
vuldig te ontwikkelen, kunnen de effecten van de 
verschillende instrumenten/maatregelen echter wel 
bij benadering worden vastgesteld (bijvoorbeeld 
met behulp van statistische gegevens). Daarbij mag 
evenwel niet worden vergeten dat de hervorming van 
de wijnsector als een reeks aanvullende maatregelen 
moet worden bekeken.
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 69, 72 en 75 
tot 80.
71
Zie het antwoord op paragraaf 18.
72
Een grondig uitgewerkte beoordeling kan ons in staat 
stellen om de effecten van de getroffen maatregelen 
op meerdere niveaus bij benadering te bepalen. Het 
systeem van toezicht en beoordeling is ontworpen 
om de uitvoering van maatregelen op beleids- en/of 
programmaniveau te controleren, niet op het niveau 
van elke begunstigde.
Zoals vermeld in paragraaf 18 is de opzet van platte -
landsontwikkeling gericht op regio’s, terwijl de GMO 
voor wijn gericht is op sectoren.Voor de analyse van de ontwerpprogramma’s in 
2014-2018 heeft de Commissie de lidstaten verplicht 
om passende indicatoren aan te reiken voor elke 
maatregel. De steunprogramma’s bevatten tegen -
woordig een onderdeel waarin de criteria en de kwan -
titatieve indicatoren die worden gebruikt voor het 
toezicht en de evaluatie, duidelijker worden omschre -
ven. In dit onderdeel wordt de lidstaten verzocht om 
het verband aan te tonen tussen de doelstellingen 
die zij voor elke maatregel hebben vastgesteld, en de 
indicatoren die werden gebruikt om te meten in welke 
mate die doelstellingen werden verwezenlijkt.
Op 1 maart 2014 moeten de lidstaten de tweede 
kosten -batenanalyse14 van de steunprogramma’s voor -
stellen, die elementen moet bevatten die relevant zijn 
voor de analyse van de programma’s tijdens de eerste 
programmeringsperiode van 2009-2013.
De derde kosten -batenanalyse moet uiterlijk op 
1 maart  2017 door de lidstaten worden ingediend.
Zie ook het antwoord op paragraaf 65.
68
De jaarverslagen moeten informatie verschaffen over 
de tenuitvoerlegging van de steunprogramma’s. Dat 
betekent dat zij sterker moeten worden toegespitst 
op voorlichting en financiële uitvoering, en minder op 
resultaten en effecten, en dat de beoordeling bijge -
volg pas kan worden verricht nadat voldoende tijd is 
verstreken.
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 65 en 67.
14 De eerste kosten -batenanalyse werd op 1 maart 2011 ingediend 
en was daardoor beperkt tot de eerste twee jaar van de 
tenuitvoerlegging van de programma’s.
Antwoorden van de Commissie 55
77
De Chinese markt is een bijzonder specifieke markt. 
De consumptie per hoofd van de bevolking bedraagt 
minder dan 1 liter (terwijl de consumptie per hoofd 
van de bevolking in Europa ongeveer 30 liter 
bedraagt). Hoewel de wijnconsumptie toeneemt, 
moeten de Europese wijnen concurreren met wijnen 
uit Australië, Chili en Zuid -Afrika, die mogelijk profite -
ren van een preferentiële behandeling op het gebied 
van invoerrechten.
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 39 en 75.
78
Zonder de afzetbevorderingsmaatregel zou het 
marktaandeel er waarschijnlijk nog sterker op achter -
uitgegaan zijn.
De Commissie heeft de vooruitzichten geanalyseerd 
en vestigt de aandacht op het risico van een daling 
van het marktaandeel in een aantal derde landen. 
Dit risico kan te wijten zijn aan de kleine omvang van 
EU-ondernemingen, de versnippering van de sector 
of beperkingen voor cépagewijnen in verschillende 
lidstaten.
De Europese wijnen moeten vechten om hun markt -
aandeel te behouden. Afzetbevordering is in dat 
verband een bijzonder belangrijk instrument.
Er zij op gewezen dat de Commissie net een studie 
heeft gelanceerd naar het concurrentievermogen 
van Europese wijnen in derde landen en in de EU. 
In die studie zal met name worden gekeken naar de 
belangrijkste factoren die de concurrentiepositie van 
EU-wijnen ten opzichte van derde landen bepalen en 
de belemmeringen die een verbetering van de con -
currentiepositie in de weg staan.
Gezamenlijk antwoord op de 
paragrafen 79 en 80
Zelfs als afzetbevorderingsacties worden onderno -
men ten voordele van bepaalde soorten wijn, profi -
teren alle andere wijnen daar indirect van, aangezien 
deze acties een positief effect hebben op het imago 
en de consumptie van andere soorten wijn.73
Zie het antwoord op paragraaf 72.
75
De Commissie bevestigt de gegevens over de Euro -
pese wijnhandel, die aantonen dat het nuttig kan zijn 
om de afzetbevorderingsmaatregel in derde landen 
voort te zetten.
Uit de grafieken 2a en 2b blijkt duidelijk dat de uitvoer 
is toegenomen in waarde, hoewel deze trend aanzien -
lijk wordt beïnvloed door hogere prijzen voor druiven 
en wijn.
Op de Chinese markt moeten de EU -wijnen concurre -
ren met lokale wijnen (83 % van de Chinese consump -
tie) en wijnen uit Chili (vrijgesteld van douanerechten), 
Australië en Zuid -Afrika.
Vanwege deze forse concurrentie is afzetbevordering 
voor EU -wijnen van cruciaal belang om het marktaan -
deel te handhaven.
76
Het is moeilijk om de effecten van de afzetbevorde -
ringsmaatregel op het concurrentievermogen van 
een sector afzonderlijk te beoordelen. Zelfs als we de 
selectie- en beoordelingsprocedures optimaliseren, 
blijft er altijd enige onzekerheid bestaan.
Dit is echter geen afdoende reden om de verdien -
sten van de maatregel op de helling te zetten. De 
maat regel is absoluut gerechtvaardigd, want ze is 
onmisbaar in het licht van de liberalisering van de 
handel en de stevigere concurrentie van onze belang -
rijkste concurrenten, zoals de Verenigde Staten, die 
een openbaar afzetbevorderingsbeleid voeren (hun 
begroting kan worden gebruikt om steunmaatregelen 
voor uitvoer te financieren).
Het zou echter wel mogelijk moeten zijn om de 
beoordeling te verfijnen door gebruik te maken van 
indicatoren die geschikt zijn voor het niveau van de 
begunstigden (zie het antwoord op paragraaf 69) en 
door de maatregelen grondiger te laten analyseren 
door de lidstaten.
Zie de antwoorden op de paragrafen 69 en 70.
Antwoorden van de Commissie 56
83
De Commissie is van mening dat de specifieke investe -
ringsmaatregelen in de GMO voor wijn belangrijk zijn 
om het concurrentievermogen te versterken.
In december 2013 hebben de Raad en het Parlement 
het nut van de wijnhervorming van 2008 bevestigd 
door de beginselen ervan te handhaven in Veror -
dening (EU) nr. 1308/201317 tot vaststelling van een 
gemeenschappelijke ordening van de markten. Op 
die manier hebben zij zich bereid getoond om de 
instrumenten van de wijnhervorming de tijd te gun -
nen om hun maximale effect te sorteren, onder meer 
door de investeringen in de twee steunregelingen te 
handhaven.
Zie het antwoord van de Commissie op aanbeveling 1.
84
Gezien het risico op overlapping tussen de twee 
steunregelingen, achtte de Commissie het van essen -
tieel belang om een duidelijk onderscheid te maken 
(hoewel dit oorspronkelijk niet gepland was) om een 
goed beheer van de begroting te waarborgen. De 
scheiding tussen beide programma’s is nu duidelijk 
en zou het risico op dubbele financiering moeten 
wegnemen.
De vertraging bij de tenuitvoerlegging van de maatre -
gel tijdens de eerste jaren van de programmeringspe -
riode kan ook anders worden verklaard, bijvoorbeeld 
door de moeilijkheden om bankgaranties te krijgen 
vanwege de economische crisis.
17 PB L 347 van 20.12.2013.Conclusies en aanbevelingen
82
De controle had betrekking op de eerste drie jaar van 
de programmeringsperiode 2009-2013, toen deze 
maatregelen werden ingevoerd. Na een aanloopperi -
ode slaagden de lidstaten er beter in om hun pro -
grammamaatregelen uit te voeren, met name wat de 
begrotingsuitvoering betreft.
De Commissie heeft de nodige instrumenten ter 
beschikking gesteld om de uitvoering van, het 
toezicht op en de controle van de maatregelen in de 
programma’s te verbeteren (zeven wijzigingen van 
Verordening (EG) nr. 555/200815, richtsnoeren voor 
herstructurering, investeringen en afzetbevordering in 
derde landen16).
Wat het concurrentievermogen betreft, blijft het uiter -
aard moeilijk om de effecten van deze twee maatrege -
len op het concurrentievermogen van de wijnsector 
(de tweede doelstelling van de wijnhervorming van 
2008) afzonderlijk te beoordelen, aangezien de eerste 
doelstelling (het marktevenwicht herstellen) reeds 
werd verwezenlijkt. De hervorming van de wijnsec -
tor dient als een reeks aanvullende maatregelen te 
worden bekeken. Het is evenwel de moeite om de 
aandacht te vestigen op de gestage toename van de 
uitvoer, zowel in termen van waarde als van volume, in 
een context van steeds hevigere wereldwijde concur -
rentie, en dat ondanks de daling in 2008 en 2009 naar 
aanleiding van de economische crisis.
15 Verordening (EG) nr. 42/2009 (PB L 16 van 21.1.2009), Verordening 
(EG) nr. 702/2009 (PB L 202 van 4.8.2009), Verordening (EG) 
nr. 772/2010 (PB L 232 van 2.9.2010), Verordening (EU) nr. 568/2012 
(PB L 169 van 29.6.2012), Verordening (EU) nr. 202/2013 (PB L 67 
van 9.3.2013) en Verordening (EU) nr. 752/2013 (PB L 2010 van 
6.8.2013).
16 Richtsnoeren voor de uitvoering van de nationale 
steunregelingen in de wijnsector, overeenkomstig Verordeningen 
(EG) nr. 1234/2007 en nr. 555/2008, van 25 februari 2013 en van 
26 april 2013.
Antwoorden van de Commissie 57
De communautaire regelgeving biedt de lidstaten een 
kader om de duurzaamheid van projecten achteraf 
te toetsen (artikel 103 tervicies, lid 5, van Verordening 
(EG) nr. 1234/2007).
Bovendien controleert de Commissie tijdens haar 
auditmissies in het kader van de investeringsmaatregel 
of de lidstaten de redelijkheid van de kosten beoor -
delen. In overeenstemming met Verordening (EG) 
nr. 1290/2005 wordt tijdens de controles nagegaan of 
de lidstaten alle nodige wettelijke en administratieve 
voorschriften hebben toegepast en alle andere nodige 
maatregelen (zowel beheers- als controlemaatregelen) 
hebben getroffen om te waarborgen dat de financiële 
belangen van de Unie effectief worden beschermd. In 
dat verband helpen de controles ook om na te gaan of 
de lidstaten de beginselen van goed financieel beheer 
naleven, die onder meer voorzien in een beoordeling 
van de redelijkheid van de kosten.
De algemene selectie van investeringsprojecten, en 
met name de controle van de redelijkheid van de 
kosten en de levensvatbaarheid van de projecten 
(vooraf), komt aan bod in de vergaderingen van het 
beheerscomité voor de integrale GMO.
86
Het feit dat de doelstellingen van het EU -wijnbe -
leid, waaronder een toename van de uitvoer met 
50 %, werden verwezenlijkt, is een goede indi -
cator van het bijzonder positieve effect van de 
afzetbevorderingsmaatregel.
De afzetbevorderingsmaatregel in derde landen moet 
nieuwe afzetmogelijkheden creëren voor wijn, bij -
voorbeeld via maatregelen op geconsolideerde mark -
ten, maar ook via maatregelen op nieuwe markten of 
markten waar het marktaandeel verloren is gegaan. 
Als er nieuwe markten worden aangeboord, moet 
de marktpositie op die markten worden geconsoli -
deerd. De communautaire regelgeving sluit dit niet 
uit18. Bovendien kunnen ook grote ondernemingen 
van deze steun profiteren (hoewel het mkb voorrang 
krijgt), aangezien dit een kwestie van preferentie is, en 
niet van subsidiabiliteit.
18 In artikel 103 septdecies, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1234/2007 
is vermeld dat de in dit artikel bedoelde steun „bestemd is voor 
voorlichtings- en afzetbevorderingsmaatregelen die in derde 
landen ten voordele van communautaire wijn worden getroffen 
en de concurrentiepositie van communautaire wijn in deze 
landen verbeteren.”Aanbeveling 1
De Raad en het Parlement hebben in december 2013 
het nut van de hervormingen in de wijnsector 
bevestigd door de beginselen ervan te handhaven in 
Verordening (EU) nr. 1308/2013 tot vaststelling van een 
gemeenschappelijke ordening van de markten voor 
landbouwproducten voor de periode 2014-2020. Zo 
hebben zij zich bereid getoond om de maatregelen 
de tijd te gunnen om hun maximale effect te sorteren 
en om tegelijkertijd de reeks submaatregelen van de 
steunprogramma’s uit te breiden (nieuwe innovatie -
maatregel, openstelling van afzetbevordering voor 
acties gericht op de binnenlandse markt, uitbreiding 
van herstructurering naar herbeplanting om fytosani -
taire redenen).
Om de absorptie van de middelen na te gaan, contro -
leert de Commissie op maandbasis de bedragen die 
de begunstigden ontvangen. De Commissie zal er in 
overeenstemming met artikel 110 van de horizontale 
Verordening (EU) nr. 1306/2013 op toezien dat de 
gecombineerde effecten van alle GLB -instrumenten 
worden gemeten en beoordeeld aan de hand van 
de gemeenschappelijke doelstellingen van het GLB. 
Dit omvat een evaluatie van de samenhang van de 
GLB -instrumenten tegen 2018 (eerste resultaten). 
In dit verband zal de Commissie nagaan hoe zij een 
beoordeling van de toegevoegde waarde van inves -
teringssteun in het kader van zowel de GMO voor 
wijn als plattelandsontwikkeling kan opnemen. Er 
zij op gewezen dat gegevens over de effecten van 
een beleid pas kunnen worden verkregen nadat er 
voldoende tijd is verstreken.
85
Zie het antwoord van de Commissie op aanbeveling 2.
Aanbeveling 2
De Commissie is van mening dat dit deel van de aan -
beveling gericht is tot de lidstaten.
De beginselen van subsidiariteit en gedeeld beheer 
schrijven voor dat de selectie van projecten tot de 
taken van de lidstaten behoort en dat de Commis -
sie de redelijkheid van de kosten niet vooraf kan 
beoordelen.
Antwoorden van de Commissie 58
De Commissie zal met de lidstaten bespreken of en 
hoe de richtsnoeren moeten worden aangepast om 
de complementariteit van de door de EU gefinan -
cierde afzetbevorderingsprojecten met bestaande 
acties te verzekeren om het risico op het buitenkans -
effect te vermijden.
87
De Commissie heeft in het bijzonder belang gehecht 
aan een verbetering van de kwaliteit van de selectie 
van nieuwe projecten voor de programmeringspe -
riode 2014-2018 in de wijzigingen van Verordening 
(EG) nr. 555/2008 en de aanname van de richtsnoeren 
in 2013.
De selectieprocedure voorziet onder meer in een 
beoordeling van de effecten die de acties naar ver -
wachting zullen hebben op de toename van de vraag.
Toen de nieuwe programmeringsperiode werd uiton -
derhandeld met de lidstaten werd gewezen op het 
probleem van controles ter plaatse. In sommige lid -
staten zijn zulke controles verplicht. Andere lidstaten 
vinden dit soort controles te duur en onevenredig met 
het oog op de kosteneffectiviteit.
Om het gebrek aan controles in derde landen goed te 
maken, heeft de Commissie in de richtsnoeren voor -
gesteld om een lijst op te stellen van de facturen en 
documenten die in het kader van de controles moeten 
worden overgelegd.
Zie ook de antwoorden op de paragrafen 43 tot 51 en 
op aanbeveling 4.De wijzigingen van Verordening (EG) nr. 555/2008 en 
de aanname van de richtsnoeren in 2013 komen de 
kwaliteit van de selectie ten goede, met name door -
dat duidelijker en effectiever de voorkeur wordt geven 
aan het mkb, nieuwe begunstigden en begunstigden 
die zich richten op een nieuw derde land.
Dit voorschrift sluit niet uit dat de nadruk wordt 
gelegd op specifieke merken; deze maatregel is 
bedoeld om het concurrentievermogen van BOB/
BGA -wijnen en cépagewijnen te versterken. Voor de 
begunstigden, die 50 % van de projectkosten dragen, 
kan het belangrijk zijn om de aandacht te vestigen 
op hun merk om zo bekendheid te verwerven op de 
doelmarkten en zo de verkoop te stimuleren.
Aanbeveling 3 a)
De Commissie is van mening dat begunstigden 
naargelang van de omstandigheden toegang kunnen 
krijgen tot de maatregel tijdens de tweede program -
meringsperiode, bijvoorbeeld om hun marktpositie in 
hetzelfde derde land te bestendigen.
De wijzigingen van Verordening (EG) nr. 555/2008 en 
de aanname van de richtsnoeren in 2013 komen de 
kwaliteit van de selectie ten goede, met name door -
dat duidelijker en effectiever de voorkeur wordt geven 
aan het mkb, nieuwe begunstigden en begunstigden 
die zich richten op een nieuw derde land.
Aanbeveling 3 b)
Hoewel deze maatregel tot noodzakelijk doel heeft 
het concurrentievermogen van BOB/BGA -wijnen en 
cépagewijnen te versterken, sluiten de voorschriften 
de mogelijkheid om specifieke merken te identifice -
ren niet uit. Voor de begunstigden, die 50 % van de 
projectkosten dragen, kan het belangrijk zijn om de 
aandacht te vestigen op hun merk om zo bekendheid 
te verwerven op de doelmarkten en zo de verkoop te 
stimuleren. Bovendien voorzien de wijzigingen van 
Verordening (EG) nr. 555/2008 en de richtsnoeren die 
werden aangenomen in 2013 in de mogelijkheid om 
duidelijker de voorkeur te geven aan het mkb.
Antwoorden van de Commissie 59
Aanbeveling 5 a)
De Commissie is van mening dat rekening 
is gehouden met deze aanbeveling voor de 
programmeringsperiode 2014-2018.
Dit probleem van de administratieve kosten en per -
soneelskosten van de begunstigde is reeds meege -
nomen in artikel 53, onder b), van Verordening (EU) 
nr. 1308/2013 van de Raad, in Uitvoeringsverordening 
(EU) nr. 752/2013 van de Commissie van 31 juli 2013 
tot toevoeging van artikel 5 bis aan Verordening (EG) 
nr. 555/2008 van de Commissie en in de richtsnoeren.
In de richtsnoeren is bepaald dat kosten voor uitvoe -
ringsinstanties in aanmerking kunnen komen als zij 
niet reeds aan een andere categorie van uitgaven zijn 
toegeschreven.
Aanbeveling 5 b)
Dit deel van de aanbeveling is gericht tot de lidstaten.
Of er een toereikend controlespoor voorhanden is, 
wordt standaard gecontroleerd tijdens de audits 
voor de goedkeuring van de rekeningen. Wanneer 
de regelgeving specifieke controles voorschrijft en 
het controlespoor ontoereikend is gebleken, vereist 
de Commissie corrigerende maatregelen en kan zij 
een financiële correctie toepassen. Bovendien heeft 
de Commissie, om het gebrek aan controles in derde 
landen goed te maken, in de richtsnoeren voorgesteld 
om een lijst op te stellen van de facturen en documen -
ten die in het kader van de controles moeten worden 
overgelegd.Aanbeveling 4
In de verordening van de Raad is bepaald dat steun 
kan worden verleend als de ondernomen acties 
voldoen aan de voorwaarden die in de verordening 
zijn vastgesteld. De in artikel 5 van Verordening (EG) 
nr. 555/2008 en de richtsnoeren vastgestelde selec -
tieprocedure voorziet onder meer in de evaluatie van 
de verwachte effecten van de maatregelen op de 
toename van de vraag.
De Commissie zal met de lidstaten bespreken of en 
hoe de richtsnoeren moeten worden aangepast om 
de complementariteit van de door de EU gefinan -
cierde afzetbevorderingsprojecten met bestaande 
acties te verzekeren om het risico op het buitenkans -
effect te vermijden. 
88
De Commissie onderkent het probleem van controles 
ter plaatse van deze maatregel in derde landen, hoe -
wel deze controles niet verplicht zijn uit hoofde van 
de communautaire regelgeving.
Toen de nieuwe programmeringsperiode werd 
uitonderhandeld met de lidstaten werd gewezen op 
het probleem van controles ter plaatse. Met name 
Roemenië, Italië, Spanje en Slowakije eisen controles 
in derde landen. De overige lidstaten vinden dit soort 
controles te duur en onevenredig met het oog op de 
kosteneffectiviteit.
Om het gebrek aan controles in derde landen goed te 
maken, heeft de Commissie in de richtsnoeren voor -
gesteld om een lijst op te stellen van de facturen en 
documenten die in het kader van de controles moeten 
worden overgelegd.
De Commissie is erop gebrand de kwaliteit van de 
controles van deze maatregel te verbeteren, met 
name via een eventuele wijziging van de richtsnoeren 
en de voorschriften.
Antwoorden van de Commissie 60
Aanbeveling 6
De Commissie is van mening dat rekening 
is gehouden met deze aanbeveling voor de 
programmeringsperiode 2014-2018.
Voor de nieuwe programmeringsperiode heeft de 
Commissie in haar richtsnoeren voorbeelden van indi -
catoren voorgesteld die de lidstaten aan de begun -
stigden kunnen doorgeven voor de beoordeling van 
de resultaten van de afzetbevorderingsmaatregelen, 
naargelang van de ondernomen actie.
Zie ook paragraaf 89.
90
De Commissie deelt de mening van de Rekenkamer 
dat het risico bestaat dat de begroting voor afzetbe -
vordering door de lidstaten op een te hoog niveau 
werd vastgesteld niet. In de financiële bijlage bij de 
verordening van de Raad is geen specifieke begroting 
uitgetrokken voor afzetbevordering. De lidstaten 
stellen hun steunprogramma voor aan de hand van 
een indicatieve uitsplitsing die zij twee keer per jaar 
kunnen wijzigen, naargelang van de geformuleerde 
behoeften.
Daarbij zij gewezen op de doelstellingen van de wijn -
hervorming die in 2008 door de Raad werd goedge -
keurd: (1) het marktevenwicht herstellen („eenmalige” 
rooiregeling 2009-2011) en (2) het concurrentiever -
mogen versterken (via „structurele” maatregelen). 
De eerste fase is voltooid en het equivalent van de 
rooibedragen werd overgedragen naar de steunpro -
gramma’s, zoals gepland in de hervorming, om de 
bedragen voor deze maatregelen te verhogen, die 
meer structureel van aard zijn dan afzetbevordering 
en investeringen. De verhoging van de bedragen die 
door de lidstaten werden toegewezen aan de maatre -
gelen, was dus gepland.89
Bij de analyse van de ontwerpprogramma’s voor 
de periode 2014-2018 heeft de Commissie er bij de 
lidstaten op aangedrongen om passende indicatoren 
aan te reiken voor elke maatregel. De steunprogram -
ma’s bevatten tegenwoordig een onderdeel waarin 
de kwantitatieve criteria en indicatoren die worden 
gebruikt voor het toezicht en de evaluatie duidelijker 
worden omschreven. De lidstaten werd verzocht om 
het verband aan te tonen tussen de doelstellingen 
die zij voor elke maatregel hebben vastgesteld en de 
indicatoren die moeten meten in hoeverre de doel -
stellingen werden verwezenlijkt.
Op 1 maart 2014 moeten de lidstaten de tweede 
kosten -batenanalyse19 van de steunprogramma’s 
voorstellen, die nuttige gegevens moet opleveren 
voor de analyse van de programma’s tijdens de eerste 
programmeringsperiode van 2009-2013. De derde 
kosten -batenanalyse moet uiterlijk op 1 maart 2017 
door de lidstaten worden ingediend.
De Commissie wenst te benadrukken dat een onder -
scheid moet worden gemaakt tussen gegevens over 
de tenuitvoerlegging van de maatregelen (toezicht -
gegevens) en gegevens over de resultaten en effec -
ten van die maatregelen (evaluatiegegevens). Deze 
gegevens kunnen pas na verloop van tijd worden 
verkregen.
De volgende beoordeling van de kosten en baten 
moet uiterlijk op 1 maart 2017 door de lidstaten wor -
den voorgelegd.
19 De eerste kosten -batenanalyse werd op 1 maart 2011 ingediend 
en was daardoor beperkt tot de eerste twee jaar van de 
tenuitvoerlegging van de programma’s.
Antwoorden van de Commissie 61
Toen de GMO -hervorming in december 2013 werd 
aangenomen, wilden de Raad en het Parlement de 
bij de wijnhervorming gehanteerde grondbeginselen 
niet veranderen, ook niet wat de toewijzing van de 
begroting betrof. Ze versterkten de afzetbevorde -
ringsmaatregel door deze open te stellen voor de 
interne markt, voor acties gericht op voorlichting over 
verantwoorde wijnconsumptie en de BOB/BGA -rege -
lingen in de Unie.
Aanbeveling 7
De Commissie zal er in overeenstemming met 
artikel 110 van de horizontale Verordening (EU) 
nr. 1306/2013 op toezien dat de gecombineerde 
effecten van alle GLB -instrumenten worden gemeten 
en beoordeeld aan de hand van de gemeenschap -
pelijke doelstellingen van het GLB. Dit omvat een 
evaluatie van de efficiëntie van de GLB -instrumenten 
tegen 2018 (eerste resultaten). In dit verband zal de 
Commissie in 2018 nagaan hoe zij een beoordeling 
van de benutting van de toegewezen begroting voor 
de steunregeling voor wijn en de effecten ervan kan 
opnemen. Er zij op gewezen dat informatie over de 
effecten van een beleid pas kan worden verkregen 
nadat er voldoende tijd is verstreken.

WAAR ZIJN EU-PUBLICATIES VERKRIJGBAAR?
Gratis publicaties:
•  één exemplaar:  
via EU Bookshop ( http://bookshop.europa.eu ); 
•  meerdere exemplaren of posters/kaarten:  
bij de vertegenwoordigingen van de Europese Unie ( http://ec.europa.eu/represent_nl.htm ),  
bij de delegaties in niet-EU-landen ( http://eeas.europa.eu/delegations/index_nl.htm ),  
door contact op te nemen met Europe Direct ( http://europa.eu/europedirect/index_nl.htm ), 
door te bellen naar 00 800 6 7 8 9 10 11 (gratis in de hele Europese Unie) (*).
(*)  De informatie wordt gratis verstrekt en bellen is doorgaans gratis, maar sommige operatoren, telefooncellen of hotels  
kunnen kosten aanrekenen.
Betaalde publicaties:
• via EU Bookshop ( http://bookshop.europa.eu ).
Betaalde abonnementen:
•  bij een van de verkoopkantoren van het Bureau voor publicaties van de Europese Unie  
(http://publications.europa.eu/others/agents/index_nl.htm ).
QJ-AB-14-005-NL-C ISSN 1831-0915
Er zijn EU-middelen beschikbaar ter ondersteuning van 
investeringen in de wijnproductie en ter bevordering van 
de afzet van EU-wijnen in derde landen. In dit verslag 
onderzoekt de Rekenkamer of deze steun ten behoeve van 
de wijnsector goed wordt beheerd en of het concurrentie -
vermogen van EU-wijnen erdoor is verbeterd. Tijdens haar 
controle constateerde de Rekenkamer dat niet was 
aangetoond dat het nodig was investeringssteun te 
verlenen aan de wijnsector naast de steun die al 
beschikbaar was in het kader van het plattelands -
ontwikkelingsbeleid. De afzetbevorderingssteun werd vaak 
gebruikt voor het consolideren van het marktaandeel in 
plaats van voor het veroveren van nieuwe markten. 
Daarnaast trof de Rekenkamer afzetbevorderingsacties aan 
die ook zonder openbare financiering zouden zijn 
uitgevoerd. Tot slot werd de impact van de steun op het 
concurrentievermogen van EU-wijnproducenten niet altijd 
aangetoond. De Rekenkamer heeft de Commissie en de 
lidstaten aanbevelingen gedaan over de wijze waarop de in 
het verslag vermelde tekortkomingen kunnen worden 
verholpen.
EUROPESE
REKENKAMER