Jaarverslag 2016 over de tenuitvoerlegging van de instrumenten van de Europese Unie voor de financiering van externe maatregelen in 2015

In maart 2015 hebben de VN-lidstaten tijdens de derde wereldconferentie over rampenrisicovermindering hun goedkeuring gehecht aan het Kader van Sendai voor rampenrisicovermindering 2015-2030 dat vervolgens door de Algemene Vergadering van de VN werd aangenomen. Het kader van Sendai is het eerste van de ontwikkelingsovereenkomsten na 2015 en vormt aldus de basis voor een duurzame-ontwikkelingsagenda die rekening houdt met rampenrisico’s en die flexibel is.

In 2015 bevorderde de Commissie een gestructureerde dialoog met de particuliere sector via belangrijke evenementen als het Beleidsforum over ontwikkelingsvraagstukken, een side-event voor de particuliere sector tijdens de Conferentie over ontwikkelingsfinanciering in Addis Abeba en een deskundigenwerkgroep met de lidstaten.

De particuliere sector is ook een essentiële speler voor een succesvolle uitvoering van de Agenda 2030. De Commissie heeft sinds 2014 het belang van de particuliere sector voor ontwikkeling erkend door de tenuitvoerlegging van de mededeling "Een sterkere rol voor de particuliere sector bij het streven naar inclusieve en duurzame groei in ontwikkelingslanden" .

Officiële ontwikkelingshulp zal een belangrijke rol blijven spelen en in mei 2015 heeft de EU zich er op ambitieuze wijze toe verbonden om collectief de VN-doelstelling van 0,7% van het bbp voor officiële ontwikkelingshulp te verwezenlijken binnen het tijdskader van de Agenda 2030. Dit omvat een specifieke verbintenis om op korte termijn 0,15 - 0,20% officiële ontwikkelingshulp/bbp te verstrekken aan de minst ontwikkelde landen en dit binnen het tijdskader van de Agenda 2030 op te trekken tot 0,20%. Officiële ontwikkelingshulp is echter slechts een klein onderdeel van de ontwikkelingsfinanciering als zodanig. Overeenkomstig de Actie-agenda van Addis Abeba gaan de maatregelen van de EU verder dan de officiële ontwikkelingshulp en worden daarin steunverlening, investeringen, handel, het aantrekken van binnenlandse middelen en degelijk beleid gebundeld.

Voorafgaand aan de top werd op de derde VN-conferentie over ontwikkelingsfinanciering in Addis Abeba in juli 2015 een omvattend pakket van omzettingsmaatregelen voor de Agenda 2030 overeengekomen. Met de Actie-agenda van Addis Abeba werd een nieuw model voor duurzame ontwikkeling vastgesteld, waarin goed bestuur centraal staat en de nadruk ligt op verantwoordelijkheid voor allen, de voorrang van binnenlandse maatregelen met inbegrip van het aantrekken van middelen, het belang van bevorderlijke beleidslijnen, de rol van de particuliere sector en een verbintenis tot beleidssamenhang.

De VN-top in september was het hoogtepunt van een langdurig en inclusief inter-gouvernementeel onderhandelingsproces waarin de EU een leidende rol heeft vervuld. De mededeling van de Commissie over een wereldwijd partnerschap en de daarop volgende conclusies van de Raad vormden het bewijs van het constructieve engagement van de EU.

Van 25 tot 27 september 2015 kwam de internationale gemeenschap in de VN te New York bijeen om een ambitieuze en vernieuwende visie goed te keuren voor duurzame ontwikkeling en de uitbanning van armoede: “Onze wereld transformeren: Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling” , waarin een pakket van 17 nieuwe duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen is opgenomen.

In 2015 grepen belangrijke ontwikkelingen plaats op het gebied van de internationale samenwerking inzake armoedereductie en duurzame ontwikkeling, alsook inzake rampenrisicovermindering. Het jaar 2015 betekende het einde van de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling en bood een kans om na te denken over de geboekte vooruitgang en de resterende uitdagingen.

Via de beleidscoherentie voor ontwikkeling houdt de EU rekening met de ontwikkelingsdoelstellingen in al haar beleidsdaden die een mogelijk effect hebben op de ontwikkelingslanden. In het in 2015 door de Commissie gepubliceerde vijfde verslag over beleidscoherentie voor ontwikkeling (PCD-verslag) werden de verwezenlijkingen en nog resterende problemen op het gebied van beleidscoherentie voor ontwikkeling op EU-niveau en in de lidstaten beschreven.

De wereldwijde trend van door de mens en de natuur veroorzaakte rampen is in 2015 bestendigd. De Europese Commissie heeft voor meer dan 1,4 miljard euro aan noodsteun verstrekt, onder meer voor levensmiddelen, huisvesting, bescherming, gezondheidszorg en schoon water, aan meer dan 120 miljoen mensen in meer dan 80 landen.

In de loop van 2015 bleven de EU en haar lidstaten ’s werelds grootste verstrekkers van ontwikkelingshulp, waarbij de Europese kernwaarden van vrede, veiligheid, duurzame ontwikkeling, armoedereductie en mondiale mensenrechten werden bevorderd en zodoende de grondoorzaken van vele crisissituaties werden aangepakt. De Europese Commissie alleen heeft in 2015 meer dan 10,3 miljard euro uitgegeven voor officiële ontwikkelingshulp. In de loop van het jaar is het Elfde Europees Ontwikkelingsfonds (EOF), goed voor 30,5 miljard euro voor de periode 2014-2020, volledig operationeel geworden.

In de loop van het jaar heeft de EU verder een leidende rol gespeeld in de internationale inspanningen om het hoofd te bieden aan crisissituaties en om steun te verlenen, met name in Oekraïne, Syrië, Irak en Libië. De EU heeft ook onverdroten samengewerkt met haar internationale partners tegen de activiteiten van Da‘esh.

Het nauwe verband tussen ontwikkeling en migratie werd bevestigd door de opname van migratie in de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling. In de Agenda 2030 wordt ook gewezen op gedwongen verplaatsing als een sleutelfactor die de recente ontwikkelingsvooruitgang dreigt ongedaan te maken.

In juli 2015 bevestigde de EU opnieuw haar politieke verbintenis tot het strategische kader voor mensenrechten en democratie 2012 en keurde zij een nieuw actieplan inzake mensenrechten en democratie goed voor de periode 2015-2019. Met dit actieplan worden de brede doelstellingen van bescherming en bevordering van de mensenrechten en wereldwijde steunverlening aan democratische processen vertaald in concrete doelstellingen en gerichte acties.

Energie is een essentiële stimulans voor inclusieve en duurzame groei. Tussen 2014 en 2020 zal 3,5 miljard euro aan EU-subsidies worden gekoppeld aan andere financieringsbronnen om te zorgen voor investeringen in duurzame energie in de partnerlanden voor een bedrag tot 30 miljard euro.

Op de klimaatconferentie van Parijs (COP21) van december 2015 hebben 195 landen voor het eerst een universeel, wettelijk bindend, wereldwijd klimaatakkoord gesloten dat voor alle landen geldt. In de overeenkomst van Parijs wordt een mondiaal actieplan opgezet om gevaarlijke klimaatverandering te vermijden door de mondiale opwarming van de aarde te beperken tot 2 °C. De EU nam het voortouw bij deze internationale inspanning en was de eerste grote economie die in maart 2015 haar geplande bijdrage tot de nieuwe overeenkomst bekend maakte.

In de ambitieuze agenda van de VN inzake duurzame ontwikkeling wordt erkend dat de klimaatverandering een van de grootste problemen van onze tijd is, en wordt erop gewezen dat de negatieve gevolgen van de klimaatverandering de capaciteit ondermijnen van alle landen om duurzame ontwikkeling te bereiken . De Agenda 2030 omvat een specifieke duurzame-ontwikkelingsdoelstelling voor urgente actie tegen de klimaatverandering en de gevolgen ervan.

Het nieuwe genderactieplan “Het leven van meisjes en vrouwen via de externe betrekkingen van de Unie veranderen 2016-2020” werd door de Raad aangenomen in oktober 2015. Dit ambitieuze initiatief beoogt een grotere leiderschapsrol voor vrouwen binnen de Commissie te verzekeren en omvat een strategische aanpak met meer investeringen, betere coördinatie en gedeelde verantwoordelijkheid.

In 2015 hebben de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlands en veiligheidsbeleid een gezamenlijk raadplegingsdocument opgesteld over de verwezenlijkingen van de huidige overeenkomst en mogelijke manieren om vooruitgang te boeken vanaf 2020. De openbare raadpleging eindigde in december 2015 en de resultaten ervan zullen de toekomst van dit belangrijke partnerschap verder mede bepalen.

EYD2015 stelde de Europese burgers in staat om beter te begrijpen hoe de steun van de EU de levens van de mensen in gemeenschappen in de hele wereld kan veranderen. In totaal waren er 3.828 EYD2015-evenementen in de hele EU met meer dan 1,9 miljoen deelnemers.

In 2015 heeft de EU verder geïnvesteerd en capaciteiten ontwikkeld voor conflictpreventie en systemen voor vroegtijdige waarschuwing, hetgeen aanzienlijk meer kosteneffectief is dan interventies na een crisis.

Eind 2015 beheerde de EU 18 civiele en militaire missies en operaties van het GDVB, waarvan twee militaire operaties in 2015 waren opgezet: Operatie Sophia van EUNAVFOR MED is bedoeld om het bedrijfsmodel van mensensmokkelaars en netwerken van mensenhandel in het zuidelijke en centrale Middellandse-Zeegebied te verstoren, terwijl EUMAM CAR zich richt op militair advies en steunverlening aan de autoriteiten van de Centraal-Afrikaanse Republiek.

Duurzame ontwikkeling is niet mogelijk zonder vrede en veiligheid en voor duurzame vrede is ontwikkeling noodzakelijk. Voor de aanpak van veiligheid en ontwikkeling moeten alle EU-instrumenten worden ontplooid, hetgeen een essentieel onderdeel is van de brede EU-aanpak.

De migratiedialoog met diverse Afrikaanse partnerlanden werd versterkt en verdiept, met name via de migratieprocessen van Rabat en Khartoem en de migratie- en mobiliteitsdialoog tussen de EU en Afrika.

Migratie is een belangrijk thema voor de betrekkingen van de EU met de buurlanden, vooral in het oosten en het zuiden, waarvan er vele hetzij landen van herkomst of landen van doorreis zijn. Binnen deze landen wordt aanzienlijke EU-steun speciaal gericht op migratiebeheer, de bevordering van stabiliteit en het aanpakken van de grondoorzaken van migratie door de weerbaarheid van de kwetsbare bevolkingsgroepen te verbeteren, en de economische ontwikkeling en beter bestuur te ondersteunen.

Het project “Een weg naar snel herstel door onderwijs in Syrië” heeft bijvoorbeeld geleid tot betere toegang tot onderwijs voor twee miljoen kinderen in ongeveer 3.000 scholen in zes Syrische provincies voor de schooljaren 2013/14 en 2014/15. In 180 scholen werd medische opleiding verstrekt en psycho-sociale steun verleend. 100 scholen werden gerenoveerd en 200.000 kinderen hebben toegang gekregen tot een programma voor zelfonderricht. 1.500 leraren hebben opleiding gekregen om te leren werken met kinderen met speciale behoeften.

Voorts hebben de EU en Turkije op de top EU-Turkije van 29 november 2015 een gezamenlijke verklaring aangenomen met een plan voor de vrijmaking van aanzienlijke financiële middelen ter ondersteuning van de grote inspanningen van Turkije om Syrische vluchtelingen te huisvesten. In dit verband heeft de Europese Commissie de Faciliteit voor vluchtelingen in Turkije opgezet om de besteding van 3 miljard euro zowel uit de EU-begroting als uit de bijdragen van de lidstaten te coördineren.

Het Regionaal Trustfonds van de EU staat ook open voor alle andere internationale donoren. In een amendement bij het oprichtingsbesluit werd verduidelijkt dat intern ontheemden in Irak die op de vlucht zijn voor de regionale crisis, een begunstigde groep van het fonds zijn en werd voor meer flexibiliteit gezorgd om de betrokken landen rondom Syrië en verderop te steunen. Deze uitbreiding impliceert steun aan niet-EU-landen in de Westelijke Balkan.

In 2015 werden de inspanningen opgevoerd om de landen te steunen die de zwaarste lasten te dragen hebben van de vluchtelingencrisis ten gevolge van het voortdurende conflict in Syrië, meer bepaald door meer financiële middelen voor het Regionaal Trustfonds van de EU in respons op de Syrische crisis en de opstelling van gerichte samenwerkingsovereenkomsten (pacten) met Libanon en Jordanië. Het fonds is thans een van de belangrijkste EU-instrumenten om de gedwongen verplaatsingen in de regio tegen te gaan.

Het Noodtrustfonds van de EU voor stabiliteit en de aanpak van de diepere oorzaken van onregelmatige migratie en ontheemding in Afrika (1,8 miljard euro) werd gelanceerd op de top van La Valletta. Het trustfonds is een flexibele aanvulling bij de bestaande ontwikkelingssamenwerking van de EU in de regio en beoogt steun te verlenen aan de effectieve tenuitvoerlegging van de verbintenissen van La Valletta vanuit drie geografische invalshoeken (Sahel/Tsjaadmeer, de Hoorn van Afrika, Noord-Afrika).

De top van La Valletta van november 2015 verenigde Europese en Afrikaanse staatshoofden en regeringsleiders met als bedoeling de samenwerking te versterken en hoogte te krijgen van de problemen en kansen van migratie en mobiliteit in een evenwichtige aanpak en in een nauw partnerschap tussen landen van herkomst, doortocht en bestemming.

VERANTWOORDINGSPLICHT EN RESULTATEN

Elke euro die wordt uitgegeven ter ondersteuning van een van onze partnerlanden moet het best mogelijke resultaat opleveren. Op 26 maart 2015 publiceerden de diensten van de Europese Commissie het EU-kader voor de resultaten op het gebied van internationale samenwerking en ontwikkeling waarmee de capaciteit van de Commissie wordt versterkt om concrete resultaten van de door de EU gefinancierde maatregelen op het terrein te beheren en er verslag over uit te brengen. Dit is een onderdeel van het algemene Commissiebeleid om de EU-maatregelen meer resultaatgericht te maken. De diensten van de Commissie publiceerden het eerste verslag op basis van het kader voor de resultaten in 2016. Het werkdocument van de diensten van de Commissie dat aan deze mededeling is gehecht, is het tweede verslag. Voortaan zal de Commissie jaarlijks verslag uitbrengen over de resultaten van door de EU gefinancierde maatregelen op het gebied van samenwerkings- en ontwikkelingsbeleid en deze relateren aan de algemene ontwikkelingsresultaten.

EU-maatregelen: Belangrijkste resultaten in 2015 Voornaamste resultaten bereikt door projecten en programma’s die eindigden tussen medio 2014 en medio 2015: Goed bestuur: Steunverlening aan 4 vrije en eerlijke verkiezingen Conflictpreventie, vredesopbouw en veiligheid: 404.000 personen profiteerden van programma’s voor steun aan civiele vredesopbouw na conflicten en/of conflictpreventie Duurzame landbouw, voedselzekerheid en voeding 5.025.000 vrouwen en kinderen jonger dan vijf jaar profiteerden van voedingsgerelateerde programma’s, met het oog op het terugdringen van de kindersterfte Energie: Bouw of renovatie van 2.600 km van transmissie- of distributielijnen van electriciteit Onderwijs: 10.635.000 kinderen werden ingeschreven in het lager onderwijs, 7.603.000 kinderen in het middelbaar onderwijs en 175.000 leraren werden opgeleid Gezondheid: 8.104.000 kinderen werden geboren onder begeleiding van goed opgeleid gezondheidspersoneel, met het oog op het terugdringen van de moedersterfte Natuurlijke hulpbronnen, milieu en klimaatverandering: Beheer van 3.951.000 hectaren beschermd gebied met het oog op biologische diversiteit en ter vrijwaring van het natuurlijke erfgoed Vervoer: 8.905.000 personen kregen toegang tot wegen die het hele jaar door berijdbaar zijn Werkgelegenheid en sociale bescherming: 195.000 personen hebben baat gehad bij de beroepsonderwijs- en -opleidingsprogramma’s of programma's voor de ontwikkeling van vaardigheden die bedoeld zijn voor betere werkgelegenheid, productiviteit en meer concurrentievermogen Handel en ontwikkeling van de particuliere sector: 10.000 bedrijven kregen toegang tot kredieten om investeringen aan te zwengelen en risico’s te vermijden

Algemene verwezenlijkingen

Opwaardering van het partnerschap EU-Afrika

Naast de werkzaamheden in het kader van de Overeenkomst van Cotonou werd vooruitgang geboekt inzake de betrekkingen tussen Afrika en de EU in de context van de gezamenlijke strategie EU-Afrika tijdens een belangrijke EU-Afrika-ontmoeting in Brussel op 22 april 2015 tussen de commissie van de Afrikaanse Unie en de Europese Commissie. Tijdens deze zevende ontmoeting tussen beide commissies werd een hele reeks onderwerpen besproken onder meer inzake vrede en veiligheid; democratie, goed bestuur en mensenrechten; menselijke ontwikkeling; duurzame en inclusieve ontwikkeling; groei en integratie op het continent; en wereldwijde en opkomende kwesties.

Het jaar 2015 was ook belangrijk voor samenwerkingsactiviteiten op het terrein met de commissie van de Afrikaanse Unie, door meer financiële steun via de Vredesfaciliteit voor Afrika en het pan-Afrikaanse programma.

Vrede en veiligheid zijn een belangrijke uitdaging voor de ontwikkeling en de samenwerking in Afrika. In dit verband heeft de Commissie grote inspanningen gedaan om een politieke oplossing te vinden voor Burundi en de overlegprocedures in het kader van artikel 96 van de EU-ACS-partnerschapsovereenkomst werden opgestart.

De elfde mensenrechtendialoog tussen de Afrikaanse Unie en de EU vond plaats op 24 november 2015 in Kigali, Rwanda. Beide partijen bevestigden hun verbintenis om de mensenrechten te bevorderen en te beschermen en samen te werken voor een doeltreffende tenuitvoerlegging van de mensenrechteninstrumenten van het continent en van de internationale gemeenschap.