NL Publicatieblad van de Europese Unie C 56/48

Motivering van de Raad: Standpunt (EU) nr. 1/2016 van de Raad in eerste lezing met het oog op de vaststelling van een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Spoorwegbureau van de Europese Unie en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 881/2004

(2016/C 56/02)

I. INLEIDING

Op 31 januari 2013 heeft de Commissie bij de Raad haar voorstel ingediend voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende het Spoorwegbureau van de Europese Unie en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 881/2004.

Het Europees Parlement heeft op 26 februari 2014 over zijn standpunt in eerste lezing gestemd.

Op 5 juni 2014 heeft de Raad een politiek akkoord bereikt over de ontwerpverordening. Nadat de tekst door de juristen-vertalers was bijgewerkt, heeft de Raad op 10 december 2015, overeenkomstig de in artikel 294 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie neergelegde gewone wetgevingsprocedure, zijn standpunt in eerste lezing vastgesteld.

Na de stemming in het Europees Parlement en de aanneming van het bilateraal akkoord van de Raad is er tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie onderhandeld om tot een akkoord over het voorstel te komen. Op 17 juni 2015 is er een definitief compromis bereikt, dat vervolgens door het Comité van permanente vertegenwoordigers van 30 juni 2015 is goedgekeurd. Ook de Commissie vervoer en toerisme (TRAN) van het Europees Parlement heeft het akkoord bevestigd, nl. op 10 november 2015, en daartoe een brief aan de voorzitter van het Comité van permanente vertegenwoordigers gericht.

De Raad heeft bij zijn werkzaamheden rekening gehouden met het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité en van het Comité van de Regio's.

II. ANALYSE VAN HET STANDPUNT IN EERSTE LEZING

1. Algemene opmerkingen

Dit voorstel maakt deel uit van het vierde spoorwegpakket, dat bestaat uit zes wetgevingsvoorstellen waarmee wordt beoogd de resterende hinderpalen voor de voltooiing van de eengemaakte Europese spoorwegruimte weg te werken.

De algemene doelstelling van dit nieuwe wetgevingspakket is de kwaliteit en de efficiëntie van spoordiensten te verbeteren door de resterende marktbelemmeringen weg te nemen en door de interoperabiliteits- en veiligheidseisen meer te harmoniseren, om aldus te zorgen voor een grotere harmonisatie van het spoorwegnet in de EU.

Tegen die achtergrond is de doelstelling van de nieuwe door de Commissie voorgestelde verordening betreffende het Spoorwegbureau van de Europese Unie (hierna „het Bureau” genoemd) derhalve het bestaande regelgevingskader te wijzigen teneinde de nieuwe taken van het Bureau op het vlak van interoperabiliteit en veiligheid vast te leggen. Die nieuwe taken vloeien voort uit de afgifte van veiligheidscertificaten en voertuigvergunningen door het Bureau, zoals door de Commissie voorgesteld in de interoperabiliteitsrichtlijn en de veiligheidsrichtlijn.

Tevens wordt voorgesteld de bestaande bepalingen te verduidelijken en de bepalingen over de governanceaspecten van het Bureau te actualiseren en aan te scherpen conform de beginselen van de gemeenschappelijke aanpak van de Commissie, het Europees Parlement en de Raad voor de gedecentraliseerde agentschappen van 12 juni 2012.

De Raad heeft ervoor geopteerd het oorspronkelijke voorstel op verscheidene punten aan te passen. De belangrijkste bepalingen van de verordening zijn dan ook aanzienlijk gewijzigd. Als gevolg daarvan wijkt het standpunt van de Raad in eerste lezing af van het oorspronkelijke Commissievoorstel: het is anders geformuleerd en verscheidene bepalingen zijn toegevoegd of geschrapt. Dit houdt in dat de Raad niet kan instemmen met de amendementen die het Europees Parlement in eerste lezing in die bepalingen heeft aangebracht.

2. Belangrijkste beleidskwesties

i) Afgifte van veiligheidscertificaten en voertuigvergunningen: respectieve rol van het Bureau en van de nationale veiligheidsinstanties (artikelen 12, 14, 20 en 21)

De Commissie overwoog in haar oorspronkelijk voorstel een aanzienlijke bevoegdheidsoverdracht van de nationale instanties naar het Bureau met betrekking tot de afgifte van veiligheidscertificaten en voertuigvergunningen, om de processen ter zake efficiënter te maken.

De Raad is het eens met de algemene aanpak van de Commissie, maar meent dat het Commissievoorstel in dit opzicht gewijzigd dient te worden om meer flexibiliteit in te bouwen wat betreft de respectieve verantwoordelijkheden van de nationale veiligheidsinstanties en het Bureau inzake de processen voor veiligheidscertificering en voertuigvergunningen.

De Raad wijzigt daarom het aanvankelijk door de Commissie voorgestelde evenwicht in de bevoegdheidsverdeling tussen het Bureau en de nationale veiligheidsinstanties, en kent de nationale veiligheidsinstanties in specifieke omstandigheden aanvullende garanties toe.

In het standpunt van de Raad wordt een tweeledig systeem van voertuigvergunningen en veiligheidscertificeringen ingesteld, waarbij het Bureau fungeert als één loket voor het vergunnen van voertuigen die betrokken zijn bij grensoverschrijdende operaties en de afgifte van veiligheidscertificaten aan spoorwegondernemingen die aan grensoverschrijdend verkeer doen; de nationale veiligheidsinstanties behouden evenwel een belangrijke rol bij de uitvoering van de noodzakelijke beoordelingen. Voor voertuigen en spoorwegondernemingen die enkel voor nationaal vervoer instaan, blijft het mogelijk een aanvraag tot vergunning of certificering in te dienen bij het Bureau dan wel bij de nationale veiligheidsinstantie. In beide gevallen blijven de procedure en de beslissingscriteria evenwel dezelfde.

Voorts voorziet het standpunt van de Raad in het opzetten van een door het Bureau beheerd informatie- en communicatiesysteem met éénloketfuncties (artikel 12).

Het Europees Parlement steunt in het algemeen de aanpak van de Raad. Het past die echter op een andere manier toe, namelijk door in een afwijking te voorzien voor „geïsoleerde spoorwegnetten”, zijnde de spoorwegnetten van de lidstaten, of een deel daarvan, waarvan de spoorwijdte 1 520 mm bedraagt.

Het standpunt van de Raad in eerste lezing komt tegemoet aan de bezwaren van het Europees Parlement door het begrip „geïsoleerde spoorwegnetten” op te nemen in de bepalingen inzake de samenwerkingsovereenkomsten.

Tegen deze achtergrond zou de Raad gedeeltelijk of naar de geest rekening kunnen houden met de amendementen 4, 49 en 62.

ii) Rol van het Bureau voor de verlening van vergunningen voor de indienststelling van het Europese signaleringssysteem ERTMS (artikel 22)

Oorspronkelijk stelde de Commissie voor aan het Bureau de verantwoordelijkheid over te dragen voor de verlening van vergunningen voor de indienststelling van baanuitrusting voor besturing en seingeving, met inbegrip van het Europese signaleringssysteem ERTMS.

De Raad is het niet eens met de benadering van de Commissie op dit punt en is van mening dat de nationale veiligheidsinstanties vergunningen moeten blijven verlenen voor de indienststelling van ERTMS-systemen.

Het Parlement staat er echter op het Bureau verantwoordelijk te maken voor het verlenen van vergunningen voor de indienststelling van ERTMS-systemen; om een akkoord te bevorderen, voorziet de tekst van de Raad derhalve in een verplichte keuring voorafgaand aan de vergunning. De Raad streeft er meer bepaald naar duidelijke regels op te stellen voor de samenwerking tussen de betrokken partijen in twee verschillende scenario's betreffende ERTMS: het scenario dat er wijzigingen nodig zijn voordat de vergunning door de nationale veiligheidsinstantie wordt afgegeven, en het scenario dat het Bureau na de afgifte van de vergunning door de nationale veiligheidsinstantie vaststelt dat er gebrekkige technische en operationele compatibiliteit is tussen de netten en de voertuigen met ERTMS-uitrusting.

De Raad kon de amendementen 3, 11, 29 en 65 derhalve slechts ten dele in overweging nemen.

iii) Vergoedingen en kosten voor veiligheidscertificaten en voertuigvergunningen (artikel 80)

De Commissie stelt voor de vergoedingen en kosten voor veiligheidscertificaten en voertuigvergunningen bij gedelegeerde handeling te bepalen; de Raad verkiest in zijn standpunt echter om de beginselen voor de berekening van de door het Bureau aan aanvragers aangerekende vergoedingen en kosten voor veiligheidscertificaten en voertuigvergunningen, in de verordening te vermelden.

Het standpunt van de Raad legt in de rechtshandeling vast dat bij het berekenen van deze vergoedingen en kosten rekening dient te worden gehouden met de daadwerkelijke kosten van de nationale veiligheidsinstanties voor de uitvoering van hun taken in verband met de afgifte van veiligheidscertificaten en voertuigvergunningen. Daartoe worden in het dispositief van de verordening gedetailleerde bepalingen voorzien voor de vaststelling van vergoedingen en kosten, teneinde te verduidelijken dat deze op transparante, eerlijke en eenvormige wijze in samenspraak met de lidstaten worden bepaald, het concurrentievermogen van de Europese spoorwegsector niet aantasten, en niet leiden tot onnodige financiële lasten voor aanvragers. Voorts verduidelijkt de tekst van de Raad, om tegemoet te komen aan een aantal bezorgdheden van het EP, dat er tevens vergoedingen en kosten zullen worden aangerekend voor de afgifte van goedkeuringsbesluiten voor ERTMS.

Tot slot bepaalt het standpunt van de Raad dat maatregelen met betrekking tot de berekening van vergoedingen en kosten bij uitvoeringshandeling worden vastgesteld.

Het Europees Parlement vraagt gedelegeerde handelingen voor het bepalen van vergoedingen en kosten voor veiligheidscertificaten en voertuigvergunningen.

Tegen deze achtergrond kon de Raad de amendementen 14 en 135 niet in overweging nemen.

iv) Aansprakelijkheid van het Bureau en samenwerking met nationale justitiële autoriteiten (artikelen 72 en 73)

De Raad meent dat de aansprakelijkheid van het Bureau in het kader van de afgifte van voertuigvergunningen en veiligheidscertificaten verder moet worden verduidelijkt. Hij heeft derhalve in zijn standpunt nieuwe bepalingen opgenomen die daartoe strekken; zo heeft hij een nieuw artikel ingevoegd betreffende de samenwerking met nationale justitiële autoriteiten. In de benadering van de Raad wordt meer specifiek verduidelijkt dat de immuniteit van de uitvoerend directeur (en van het personeel van het Bureau) indien nodig kan worden opgeheven.

v) Samenwerking van het Bureau met nationale veiligheidsinstanties (artikel 76)

Het standpunt van de Raad bepaalt dat het Bureau en de nationale veiligheidsinstanties samenwerkingsovereenkomsten sluiten in verband met voertuigvergunningen en veiligheidscertificaten, teneinde de praktische uitvoering van het nieuwe certificerings- en vergunningssysteem te bevorderen. Conform deze aanpak zal het Bureau bepaalde certificerings- en vergunningstaken kunnen uitbesteden aan nationale veiligheidsinstanties.

Met deze aanpak wordt gestreefd naar behoud van voldoende flexibiliteit om rekening te houden met de specifieke eigenschappen van de spoorwegsector, waarin de taken niet volledig van elkaar kunnen worden gescheiden en veeleer gedeeld worden tussen het Bureau en de nationale veiligheidsinstanties. Voor spoorwegnetten die geïsoleerd zijn van het spoorwegsysteem van de rest van de Unie, kunnen samenwerkingsregelingen worden getroffen die de mogelijkheid open laten taken naar de betrokken nationale veiligheidsinstanties over te hevelen wanneer dat nodig is voor een doelmatige en evenredige toewijzing van certificering en vergunning.

vi) Beroeps- en arbitrageprocedures/regels inzake belangenconflicten (artikelen 55 t.e.m. 63, artikel 51)

De Raad streeft er in zijn standpunt naar de bepalingen inzake beroeps- en arbitrageprocedures in de verordening te versterken. Daarom weerspiegelt de tekst van de Raad de aan de aanvrager verleende mogelijkheid om de kwestie voor te leggen aan een nationale rechter in geval van verschil van mening over de maatregel van de nationale veiligheidsinstantie. Voorts voert de Raad nieuwe bepalingen over arbitrageprocedures in, om te waarborgen dat een nationale veiligheidsinstantie in geval van onenigheid beroep kan aantekenen tegen een beslissing van het Bureau.

Het Europees Parlement dringt aan op aanvullende bepalingen voor de benoeming van de leden van de kamer van beroep, voor de verzoeken tot uitsluiting en wraking, en voor het onderzoek van en de beslissingen inzake beroep en arbitrage.

Om een akkoord met het Europees Parlement te vergemakkelijken, staan in de tekst van de Raad in dit verband gedetailleerde regels betreffende de werking van de kamer van beroep, waaronder regels inzake de onafhankelijkheid van de leden ervan ten aanzien van de bij een beroeps- of arbitrageprocedure betrokken partijen, inzake het voorkomen en beheren van belangenconflicten van het personeel van het Bureau op alle niveaus, en inzake het instellen van een termijn van drie maanden voor een beroepsprocedure, om ervoor te zorgen dat beroepszaken geen belemmeringen of vertragingen veroorzaken.

In dit verband kon de Raad de amendementen 114 t.e.m. 117, 122 t.e.m. 133, 138 t.e.m. 140 en 146 gedeeltelijk of naar de geest aanvaarden.

vii) Nieuwe bestuursregels (artikelen 47 en 68)

De tekst van de Raad bevat belangrijke wijzigingen in de door de Commissie voorgestelde bestuursregels voor het Bureau. Dit geldt met name voor de samenstelling van de raad van bestuur en de modaliteiten voor het ontslag van de uitvoerend directeur.

Meer specifiek besloot de Raad twee vertegenwoordigers van de Commissie te benoemen in de raad van bestuur (in tegenstelling tot het door de Commissie voorgestelde aantal, namelijk vier), overeenkomstig de bestaande regelingen in de gemeenschappelijke aanpak inzake gedecentraliseerde agentschappen.

De Raad voert ook een nieuwe verplichting in voor de Commissie om een lijst van minstens drie kandidaten voor te stellen voor de benoeming van de uitvoerend directeur.

Tot slot bepaalt het standpunt van de Raad dat de uitvoerend directeur op voorstel van een derde van de leden van de raad van bestuur kan worden ontslagen.

viii) Talen (artikel 74)

De Raad acht het cruciaal aanvullende garanties inzake taalkwesties op te nemen in de tekst. Het tweeledige systeem met betrekking tot de afgifte van veiligheidscertificaten en voertuigvergunningen kan enkel naar behoren werken indien zowel de betrokken aanvragers als de nationale veiligheidsinstanties indien noodzakelijk hun eigen taal kunnen blijven gebruiken. Dit tweeledige mechanisme veronderstelt ook een hechte samenwerking tussen het Bureau en de nationale veiligheidsinstanties, met werkbare taalregelingen, rekening houdend met de situatie op het terrein, en in het bijzonder met het feit dat de nationale veiligheidsinstanties een belangrijke rol zullen behouden in het uitvoeren van de beoordelingen die nodig zijn voor de afgifte van bovengenoemde vergunningen en certificaten. Het standpunt van de Raad bepaalt derhalve dat de beslissing over talen op verzoek van een lid van de raad van bestuur met eenparigheid van stemmen wordt genomen, overeenkomstig de huidige praktijken die voortvloeien uit de toepassing van de bestaande Verordening (EG) nr. 881/2004.

ix) Europese normen inzake reserveonderdelen (artikelen 19 en 45)

Het standpunt van de Raad bepaalt dat het Bureau gedetailleerde richtsnoeren uitvaardigt in verband met normen voor de relevante Europese normalisatie-instellingen, teneinde het hun door de Commissie verstrekte mandaat aan te vullen. Voorts werkt het Bureau mee aan een inventarisatie van te normaliseren, eventueel onderling verwisselbare reserveonderdelen, inclusief de voornaamste interfaces met dergelijke reserveonderdelen, en legt het de Commissie passende aanbevelingen voor.

De Raad aanvaardde derhalve de amendementen 52, 53, 110 en 156 gedeeltelijk of naar de geest.

III. CONCLUSIE

Het standpunt van de Raad in eerste lezing weerspiegelt het compromis dat is bereikt tijdens de onderhandelingen tussen de Raad en het Europees Parlement, welke door de Commissie werden gefaciliteerd. Dit compromis is bevestigd in een brief van de voorzitter van de Commissie vervoer en toerisme (TRAN) van het Europees Parlement aan de voorzitter van het Comité van permanente vertegenwoordigers (brief van 24 november 2015).

In deze brief geeft de TRAN-voorzitter aan dat hij de leden van de commissie, en vervolgens de plenaire vergadering, zal aanbevelen het standpunt van de Raad in eerste lezing ongeamendeerd goed te keuren en de gewone wetgevingsprocedure af te sluiten in het stadium van de tweede lezing van het Europees Parlement, overeenkomstig artikel 294 van het VWEU.