Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de "Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - Een agenda voor het sociaal beleid"

(2001/C 14/16)

De voorzitter van de Raad voor werkgelegenheid en sociaal beleid, mevrouw Aubry, heeft op 26 juli 2000 besloten het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de voornoemde mededeling.

De afdeling "Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap" die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 3 oktober 2000 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Bloch-Laine.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 376e zitting van 19 oktober 2000 het volgende advies uitgebracht, dat met algemene stemmen is goedgekeurd.

INLEIDING

1. De Commissie heeft de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's op 28 juni 2000 een mededeling over een Europese sociale agenda gepresenteerd. Het Franse voorzitterschap van de Raad heeft het ESC verzocht hierover een advies uit te brengen.

2. Het Comité is er erg mee ingenomen dat het over deze tekst wordt geraadpleegd daar er in dit verband heel wat op het spel staat. Het gaat er immers om een beleid te lanceren waarmee er op weg naar een verenigd Europa in tweeërlei opzicht een belangrijke stap voorwaarts wordt gezet. Enerzijds wordt een nieuwe invulling gegeven aan en wordt het belang bevestigd van het sociaal beleid, dat niet langer als een aanhangsel van het economisch beleid maar als een factor ter bevordering van de doeltreffendheid en het productievermogen wordt beschouwd. Nieuw is anderzijds ook dat in deze context doelstellingen, een methode en een tijdschema worden vastgesteld. Een dergelijk project is van cruciaal belang voor het ESC als adviesorgaan, dat overigens ook bereid zou zijn geweest een bijdrage te leveren ter voorbereiding van de door de Commissie verrichte werkzaamheden.

3. Met de sociale agenda wordt volgens het Comité een venster geopend op een zeer belangrijke maar ook zeer complexe ontwikkeling. Van meet af aan en tijdens het hele proces is het zaak de juiste keuzes te maken, een haalbaar ontwikkelingstempo te hanteren, dubbelzinnigheden, misverstanden en onenigheid te vermijden, zodat het proces niet wordt afgeremd, op de lange baan wordt geschoven of helemaal wordt afgeschreven.

4. Het Comité is van mening dat het in dit stadium niet opportuun is zich uit te spreken over elk afzonderlijk thema en elke actie die in de Commissiemededeling aan de orde worden gesteld; daarvoor komt later de gelegenheid nog wel. Thans is het volgens het Comité van groter belang een beknopt advies uit te brengen waarin een beoordeling van de mededeling in haar geheel wordt gegeven en voorts enkele suggesties worden geformuleerd.

In dit geval

- wordt in de beoordeling gepleit voor een ondubbelzinnige goedkeuring van het initiatief;

- zijn de suggesties gericht op een evenwichtiger opbouw van enkele punten in het document.

I. GOEDKEURING

1. Algemene opmerkingen

1.1. In het document van de Commissie is terdege rekening gehouden met de conclusies van de Top van Lissabon. Het Comité zet zich van oudsher in voor de erkenning en versterking van de rol van het sociaal beleid als factor die de productiviteit ten goede kan komen. Het verheugt er zich dan ook over dat dit "richtinggevende beginsel" in de tekst wordt bekrachtigd en dat de wederzijdse versterking van het economisch en het sociaal beleid als basisdoelstelling wordt erkend. Het stemt in met deze aanpak waarbij wordt aangenomen dat sociale samenhang en investeringen in de verbetering van het welzijn en in menselijk kapitaal een duurzame bijdrage kunnen leveren tot het concurrentievermogen en de doeltreffende werking van de samenleving. Voorts vindt het Comité het een goede zaak dat de nadruk wordt gelegd op het streven naar kwaliteit, wat voor de toekomst en de identiteit van Europa van fundamenteel belang is.

2. Open coördinatiemethode

2.1. Het Comité juicht deze aanpak toe. Zij heeft reeds haar vruchten afgeworpen, met name op het gebied van het werkgelegenheidsbeleid (banentop van Luxemburg) en in het kader van de voorbereidende werkzaamheden m.b.t. het stuurcomité voor sociale zekerheid. Belangrijk is dat bij deze methode alle actoren worden betrokken op basis van een duidelijk gestructureerde deelneming waarbij iedereen zijn verantwoordelijkheid op zich dient te nemen. Deze "open coördinatiemethode" geldt niet alleen voor deskundigen. Zoals in het document wordt bepleit, moet deze methode ervoor zorgen dat de actoren die binnen maatschappelijke organisaties werkzaam zijn, een zo groot mogelijke bijdrage kunnen leveren. Ook het Comité is bereid in dit verband de nodige inspanningen te leveren door b.v. het reeds eerder gelanceerde overleg over sociale bescherming en sociale uitsluiting te ondersteunen. Wat sociale uitsluiting betreft, zou de Commissie zich volgens het Comité overigens meer moeten inzetten voor de ontwikkeling en koppeling via netwerken van innoverende benaderingen en concrete initiatieven in het veld, die als voorbeeld kunnen dienen en gebaseerd zijn op acties waarover door de verschillende betrokken actoren overleg is gepleegd(1).

2.2. Het Comité onderschrijft volledig de doelstellingen met betrekking tot werkgelegenheid en arbeidskwaliteit. Voor de verwezenlijking ervan dienen gemeenschappelijke kwantitatieve en kwalitatieve indicatoren te worden vastgelegd. Het Comité heeft reeds eerder gepleit voor een doeltreffender inschakeling van de sociale partners bij de ontwikkeling van nationale plannen. Het is dan ook ingenomen met het standpunt dat hierover in het Commissiedocument wordt ingenomen, alsmede met de aandacht die daarbij aan de regionale en lokale dimensie wordt geschonken.

3. De sociale dialoog

3.1. Het Comité verheugt zich erover dat de Commissie belang hecht aan de sociale dialoog als middel om de arbeidsverhoudingen aan te passen, de arbeidsorganisatie te moderniseren en een goed evenwicht tussen flexibiliteit en veiligheid tot stand te brengen. (Het Comité stemt er in deze context mee in dat een stuurgroep wordt opgericht die moet nadenken over de toekomst van de arbeidsverhoudingen.) Een en ander is van cruciaal belang om "veranderingen te anticiperen en te beheren". Het ESC onderschrijft voorts volledig het voorstel om de sociale partners te verzoeken op hun eigen gebied en volledig autonoom initiatieven te ontplooien.

4. Wettelijke en contractuele middelen; rol van de maatschappelijke organisaties

4.1. Het Comité is ingenomen met de evenwichtige benadering door de Commissie van de vraag welke al dan niet wettelijke instrumenten in dit verband moeten worden ingeschakeld. Het is een goede zaak dat de Commissie, in nauwe samenwerking met de maatschappelijke organisaties, de verdere uitwerking en eerbiediging van de sociale grondrechten veilig wil stellen. Voorts wordt de aandacht ook terecht gevestigd op de wetsvoorstellen ter bestrijding van discriminatie en op de binnenkort te verwachten goedkeuring van het Handvest van grondrechten.

4.2. Het voorstel tot codificatie en vereenvoudiging van de wetgeving op het gebied van gezondheid en veiligheid op de werkplek, aangevuld met een mededeling over een nieuwe communautaire strategie terzake, is eveneens een stap in de goede richting.

4.3. Ook de verre van eenvoudige problematiek van de aanvullende ziekteverzekering wordt volgens het Comité in het document op een evenwichtige manier aangepakt.

5. Voorbereiding van de uitbreiding en bevordering van internationale samenwerking

5.1. Het Comité vindt het een goede zaak dat de Commissie ernaar streeft de uitbreiding voor te bereiden in een situatie van evenwichtige economische en sociale ontwikkeling. Het overgangs- en hervormingsproces dat in de kandidaat-lidstaten reeds sinds het eind van de jaren '80 aan de gang is, is in het merendeel van de gevallen met een aanzienlijke stijging van de werkloosheid en een verontrustende vermindering van de sociale bescherming en de veiligheid gepaard gegaan. Het behalen van het op communautair niveau verworven niveau van sociale bescherming is een belangrijke uitdaging bij het uitbreidingsproces. Het Comité verheugt zich dan ook over de verbintenis die de Raad "Werkgelegenheid en sociale zaken" op 9 maart 1999 is aangegaan om de aspecten "werkgelegenheid" en "sociaal beleid" binnen het Phare-programma te versterken. Het is evenwel duidelijk dat een duurzame toetreding gestructureerde en actieve deelneming van de sociale partners en alle maatschappelijke organisaties in de kandidaat-lidstaten vergt. Als de Commissie de dialoog met de maatschappelijke organisaties en burgers in die landen wil bevorderen, dan moeten ook alle relevante actoren daarbij worden betrokken. Het Economisch en Sociaal Comité kan in dit verband een sleutelrol blijven spelen via de verschillende gemengde raadgevende comités en de Sociaal-Economische Raden in die kandidaat-lidstaten, alsmede op basis van de door hem ondersteunde netwerken voor het uitwisselen van ervaring en knowhow en het leggen van contacten. De in de agenda voorgestelde methodologie voor het sociaal beleid en de geplande specifieke acties sluiten hierbij volledig aan. De door de Commissie bepleite bevordering van de internationale samenwerking en de acties ter aanmoediging van de lidstaten om de IAO-conventies te ratificeren, moeten worden ondersteund door ontwikkelingsstrategieën en nauwe samenwerking tussen kandidaat-lidstaten en Europese Unie. Ook zouden de procedurele belemmeringen binnen de Europese Unie voor de ratificatie van diverse IAO-conventies (met name Conventie nr. 170 over chemische producten van 1990) op gebieden waar de lidstaten en de Europese Gemeenschap de bevoegdheid delen, moeten worden weggewerkt.

II. VOORSTELLEN

De grootste moeilijkheid bij het opstellen van een document zoals deze mededeling waarover het Economisch en Sociaal Comité thans wordt geraadpleegd, is het vinden van een dynamisch evenwicht. De Commissie heeft in haar mededeling daar ook duidelijk naar gestreefd, hetgeen dient te worden onderstreept en toegejuicht.

Juist ter wille van een evenwichtige benadering formuleert het Comité hieronder nog enkele opmerkingen:

1. Ten aanzien van de uitbreiding zou dieper kunnen worden ingegaan op het feit dat tal van nieuwe en toekomstige lidstaten van de Gemeenschap hun sociale stelsels zo spoedig mogelijk moeten bijstellen. Wil men voorkomen dat de overgang naar een markteconomie in deze landen door de burgers wordt ervaren als een economische investering die ten koste van sociale investeringen gaat, dan moet deze overgang vergezeld gaan van gedegen opleidingsinitiatieven ter bevordering van de inzetbaarheid.

2. Er moet meer op worden aangedrongen dat bij de wederzijdse versterking van het economisch en het sociaal beleid een evenwicht dient te worden gegarandeerd. Zoals door de Commissie wordt onderstreept, moet worden gestreefd naar "een positieve dynamische interactie van het economisch, werkgelegenheids- en sociaal beleid en naar politieke overeenstemming waardoor alle hoofdactoren zich voor het nieuwe strategische doel zullen inzetten(2)". Een en ander moet daarbij op korte en middellange termijn worden geëvalueerd.

3. Wat de gezondheids- en veiligheidsproblematiek betreft, zou meer nadruk moeten worden gelegd op het belang van preventie en permanente vorming.

4. Aangenomen wordt dat Europa in de nabije toekomst steeds meer migranten zal moeten opvangen. Dit vooruitzicht heeft twee facetten: enerzijds biedt het de mogelijkheid om door de inbreng van menselijk potentieel van buitenaf, de demografische vitaliteit van de EU te verhogen en de productiecapaciteit van de Europese volkshuishoudingen te versterken; anderzijds plaatst het Europa voor de uitdaging deze uit verschillende culturen afkomstige personen op een harmonieuze manier in onze samenleving op te nemen. Deze multi-etnische integratie is per definitie geen eenvoudige opgave en moet terdege en ruim op voorhand worden voorbereid met een passend sociaal beleid, met name wat de toegang tot arbeidsmarkt, beroepsopleiding en sociale beschermingsstelsels betreft. Dit anticiperende aspect zou meer aandacht moeten krijgen.

5. Het Comité verheugt zich erover dat thans een specifiek, allesbehalve vrijblijvend en op verantwoordelijkheidszin gericht werkgelegenheidsrichtsnoer wordt voorbereid ter bevordering van de arbeidsparticipatie van oudere werknemers(3). Dit richtsnoer is noodzakelijk voor de verwezenlijking van de doelstelling van de Europese Raad van Lissabon, namelijk "de arbeidsparticipatie vóór 2010 zo dicht mogelijk bij 70 % te brengen". Hiervoor is ook een op participatie gerichte benadering nodig die tot een mentaliteitsverandering bij zowel ondernemingen als werknemers moet leiden en hen van de problematiek moet doordringen. Het Comité stelt de Commissie dan ook voor, samen met de lidstaten een breed opgezette voorlichtings- en bewustmakingscampagne te lanceren teneinde een positief beeld te schetsen van de rol die oudere werknemers in ondernemingen of diensten in zowel de particuliere als de openbare sector kunnen spelen. Deze campagne zou vergezeld kunnen gaan van specifieke maatregelen waarbij overheid en sociale partners worden betrokken, hetgeen in verschillende lidstaten reeds het geval is.

6. Het Comité is ermee ingenomen dat een van de werkgelegenheidsrichtsnoeren ook gericht is op gezondheid en veiligheid op de werkplek. Het zou een goede zaak zijn als dit richtsnoer wordt onderbouwd door goede praktijkvoorbeelden die als "benchmarking" kunnen fungeren ter ondersteuning van de thans geldende richtsnoeren. Ook dit richtsnoer zou volgens het Comité gepaard moeten gaan met informatie-, bewustmakings-, opleidings- en "benchmarking"-acties op basis van de meest sprekende voorbeelden en de praktijken die met name door de sociale partners worden gehanteerd(4). Het Comité vindt evenwel dat gezondheid en veiligheid op de werkplek ook in de agenda meer aandacht zouden moeten krijgen.

7. Wat de rol van de maatschappelijke organisaties betreft, wordt er volgens het Comité in het document onvoldoende belang gehecht aan verenigingen die vaak in moeilijke omstandigheden en zonder veel middelen een aanzienlijke bijdrage leveren tot sociale samenhang en sociale insluiting, met name op regionaal en lokaal niveau. Zij weten de mensen te vinden die de nodige energie en innovatiecapaciteit kunnen opbrengen. Zij scheppen een sociale band op basis van een solidariteitsmiddel dat niet in de rol van overheden of van op het behalen van winst gerichte ondernemingen besloten ligt.

8. Het Comité is van mening dat het Handvest van grondrechten méér moet zijn dan een plechtige verklaring en uiting moet geven aan echt politiek, sociaal en burgerlijk engagement. Het Handvest moet naar zijn mening een open participatieproces op communautair niveau inluiden, waarbij de maatschappelijke organisaties hun stem kunnen laten horen en de volledige eerbiediging en toepassing van de in het Handvest opgenomen rechten en plichten kunnen afdwingen. Wat het institutionele aspect betreft, vertegenwoordigt het Comité de maatschappelijke organisaties op Europees niveau en moet het dan ook bij de herziening en de integratie van het handvest in het EG-recht, overeenkomstig zijn in het EG-Verdrag genoemde taak, formeel een adviesfunctie toebedeeld krijgen(5).

III. CONCLUSIE

De vaststelling van de "sociale agenda" die in het Commissiedocument wordt geschetst, zal naar alle waarschijnlijkheid niet zomaar een stap voorwaarts maar een mijlpaal zijn op weg naar een verenigd Europa. Het is de wens van het Comité om nu en in de toekomst ervoor te zorgen dat dit proces zo zichtbaar mogelijk verloopt en zoveel mogelijk vruchten afwerpt.

Brussel, 19 oktober 2000.

De voorzitter

van het Economisch en Sociaal Comité

G. Frerichs

(1) Zie het ESC-advies over de bestrijding van sociale uitsluiting.

(2) COM(2000) 379 def., voorwoord, derde alinea.

(3) Initiatiefadvies van het ESC over "Oudere werknemers"

(4) Initiatiefadvies van het ESC over "Gezondheid en veiligheid op het werk - tenuitvoerlegging van de communautaire maatregelen en nieuwe risico's - PB C 51 van 23.2.2000."

Advies van het ESC over de "Richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten voor 2001".

(5) Initiatiefadvies van het ESC over het thema "Naar een handvest van grondrechten van de Europese Unie"