ARCHIVESHISTORIQUES
DELACOMMISSION
COLLECTION RELIEE DES
DOCUMENTS "COM"
COM (76)271
Vol.1976/0085

Disclaimer
Conformément aurèglement(CEE,Euratom)n°354/83duConseildu1erfévrier1983
concernantl'ouvertureaupublicdesarchiveshistoriquesdelaCommunauté économique
européenneetdelaCommunautéeuropéennedel'énergieatomique(JOL43du15.2.1983,
p.1),telquemodifiéparlerèglement(CE,Euratom)n°1700/2003du22septembre2003
(JOL243du27.9.2003,p.1),cedossierestouvertaupublic.Lecaséchéant,lesdocuments
classifiésprésentsdanscedossierontétédéclassifiésconformément àl'article5dudit
règlement.
InaccordancewithCouncilRegulation(EEC,Euratom)No354/83of1February1983
concerningtheopeningtothepublicofthehistoricalarchivesoftheEuropeanEconomic
CommunityandtheEuropeanAtomicEnergyCommunity(OJL43,15.2.1983,p.1),as
amendedbyRegulation(EC,Euratom)No1700/2003of22September2003(OJL243,
27.9.2003,p.1),thisfileisopentothepublic.Wherenecessary,classifieddocumentsinthis
filehavebeendeclassified inconformitywithArticle5oftheaforementioned regulation.
InÜbereinstimmung mitderVerordnung(EWG,Euratom)Nr.354/83desRatesvom1.
Februar1983überdieFreigabederhistorischen ArchivederEuropäischen
Wirtschaftsgemeinschaft undderEuropäischen Atomgemeinschaft (ABI.L43vom15.2.1983,
S.1),geändertdurchdieVerordnung(EG,Euratom)Nr.1700/2003vom22.September2003
(ABI.L243vom27.9.2003,S.1),istdieseDateiderÖffentlichkeitzugänglich.Soweit
erforderlich,wurdendieVerschlusssachen indieserDateiinÜbereinstimmung mitArtikel5
dergenanntenVerordnungfreigegeben.

COMMISSIE VANDEEUROPESE GEMEENSCHAPPEN
COM(76)271def.
Brussel.2juni1976.
MEDEDELING VANDECOMMISSIE AANDERAAD
BETREFFENDE HETJET-PROJECT
f
COM(76)271def.

MEDEDELING VANDECOMMISSIE AANUERAAD
InhoudïBETREFFENDE HETJET-PROJECT
Inleiding
HoofdstukI:Wetenschappelijke status
HoofdstukII:Technischestatus
HoofdstukIII:Kostenramingenblz.1
blz..3
blz.6
blz.11
HoofdstukIV:Organisatie enbeheervanhet
JET-Project blz.14
Hoofdstuk V;Urgentievandedefinitieve
beslissing blz.16
Hoofdstuk VI
Conclusie:Aanvullende informatiebetreffende
dekeuzevandevestigingsplaat sblz.18
blz.19

Inleiding
1.Injuli 1975 heeft deCommissie tijdeRaad hetmeerjarenprogramma vande
Gemeenschap ophetgebied vande "beheerste thermonucleaire reacties ende f
plasmafysica voor dejaren 1976/80ingediend .Ditprogrammavoorstel omvat
alle werkzaamheden inassociatie met deCommissie van alle laboratoria in
delid-staten diewerkzaam zijn opditgebied ,alsmede debouw vanhet
JET-project .
DeRaad vandeMinisters heeft inzijn vergadering van 15december 1975 geen
besluit kunnen nemen over hetvoorgestelde programma ,zulks inhoofdzaak op
grond vanmoeilijkheden inverband metdekeuze vandevestigingsplaats van
«JET •
Injanuari 197° heeft deCommissie aandeRaad eenmededeling toegezonden
betreffende devestigingsplaats vanJETwaarin zij ,naeenanalyse vanalle
aspecten vanhetprobleem ,totdeconclusie komt datJETteIspra moet worden
gevestigd enwaarin zijdeRaad verzoekt zich over deze keuze uittespreken .
DeRAAD heeft inzijn vergadering van24februari 197° geen beslissing genomen
betreffende dedoor deCommissie voorgestelde vestigingsplaats enheeft
derhalve hetJET-project niet goedgekeurd .Hijheeft evenwel zijn goedkeuring
gehecht aanhetvijfjarenprogramma van deGemeenschap ophetgebied vande
kernversmelting-met uitzondering vanhetJET-project -opbasis vaneentotale
begroting van124miljoen r.e.,voorlopig beperkt totdeuitvoering vandiü
programma tot1976 meteentoewijzing van20,8 foiljoen r.e.inafwachting van
eendefinitieve beslissing over JET .Indezelfde vergadering heeft deRaad
zijn volgende vergadering vastgesteld opvrijdag 18juni waarin devoorstellen
vandeCommissie betreffende JETenhaar mededeling betreffende devestigings­
plaats nader zullen worden behandeld .
2.Indevergaderingen vandeRaad van 15december en24februari entijdens de
voorafgaande besprekingen werd bezordgheid geuit tenaanzien vandewetenschap­
pelijke doelstellingen ,detechnische enfinanciële aspecten endeorganisatie
vanhetbeheer vanhetproject .HetRaadgevend Comité Kernversmelting heeft
deze kwesties besproken inzijn vergaderingen van5april en17mei1976 en
heeft daarbij unaniem hetadvies inbijlage goedgekeurd .
./2.

-2-
DeCommissiehad.toegezegdhierovernadereenbijgewerkteinformatiete
zullenverschaffen.Dezeissamengevatinditdocument»

Hoofdstuk I:VJETEWSCHAPPELIJKH STATUS
1.Hethoofddoel vanJETishetproduceren én "bestuderen vaneenplasma onder
omstandi gheden enopeenschaal diedeze "benaderen welke nodig zijn voor een
thernonucleaire reactor .Deze werkzaamheden omvatten vier essientiële punten :
(i)deeffecten vandeschaalvergroting ophetgedrag vanhetplasma wanneer de
parameters oplopen tothetreactorbereik
(ii)dewisselwerking tussen plasma enwand indeze omstandigheden
(iii)debestudering vandeplasmaverhitting en
(iv)de "bestudering vandeproduktie vanalfadeelt.jes ,deopsluiting endedaarop­
volgende plasmaverhitting .
Indeontwerpfase werd ervan uitgegaan datdegeïnduceerde stroom eenwaar-
decijfer vormt voor hetrendement vaneentokamak .Bijeengegeven kostprijs
eneengegeven spanningslimiet inhetkoper leidde zulks totdevolgende
karakteristieken voor demachine :groot volume ,geringe aspectverhouding ,
relatief zwak magnetisch veld enD-vormige koperen spoelen .Hierbij moet worden
aangetekend datdeze keuze verenigbaar ismetverschillende hypothesen "betref­
fende hetwaardecijfer .
2.Momenteel worden indewereld drie grote projecten uitgevoerd dievergelijk­
baar zijn metJET sTFTR indeVS,T-20 indeUSSR enJT-60 inJapan .Voor
twee machines (TFTR enJT-60 )werd eenkeuze gedaan dievrij aanzienlijke
verschilt vandeze voor JET :kleiner volume ,grotere aspectverhouding ,sterker
magnetisch veld ,ringvormige koperen spoelen opeensteunconstructie vanroest­
vrij staal .Dederde machine (T-20 )vertoont meer overeenkomst metJETmaar is
aanzienlijk groter .Enige varia.tie tussen deexperimenten vandeze generatie
istebeschouwen alseenvoordeel voor hetprogramma opwereldniveau .
3.Eensoortgelijk groot enkostbaar project datzeven tot8jaar duurt vanhet
begin vanhetontwerp totdeinbedrijf stelling vertoont onvermijdelijk een
zekere inertie ,inhetbijzonder watbetreft devaststelling vandevoornaamste
karakteristieken dieniét kunnen worden gewijzigd tenzij dantenkoste van
verschillende jaren vertraging enaanzienlijke bijkomende uitgaven .Hetisniet
mogelijk volledig rekening tehouden metalle successievelijke ontwikkelingen
vandewerenschappelijke inzichten betreffende decriteria voor dekeuze vande
voornaamste opties .Derhalve moet bijhetontwerp worden gestreefd naar een
maximale soepelheid enditisvoor JEThetgeval geweest vanaf hetbegin vande
conceptfase .Opgrond vandeontwerpopties ishetmogelijk JETteexploiteren
binnen eengroot bereik vanplasma-afmetingen en-doorsneden gaande vaneen
cirkelvorm toteenvrij sterke ellipsvorm .

-4-
Naastdemogelijkheid voortoepassingvanverhittingdoorinjectievanneutrale
deeltjesenRF-verhitting zijnvoorzieningen getroffenvoorverhittingdoor
adiabatische compressie.
4.ZoalsreedsgezegdzijndevoornaamsteoptiesvoorhetontwerpvanJETgebaseerd
opdehypothesedatdestroomhetwaardecijfer vormtvooreentokamak.Eenvan
devoornaamstedoelstellingen vanJETisdezevooropstelling teverduidelijken .
Devoornaamste onzekerheden hebbenbetrekking opdevraagofextrapolatie
mogelijkisnaardeplasmacondities dievooreenthermonucleaire reactorworden
verwachtendienietkunnenwordentotstandgebrachtindemachinesvande
huidigegeneratie.Dezeonzekerheden houdeninhetbijzonderverbandmetde
rolvandeverontreinigingen inhetplasmaenzelfsnogmeermethetmechanisme
vandeverliezen.
Dehypothesedatdestroomalswaardecijfer kanwordenbeschouwdlaatenige
vrijheidtenaanzienvandekeuzetussengrootvolume-zwakveldengering
volume-sterkveld.
5.Deresultatendieeind1975werdenverkregenaandemachinesALCATORbijKT
(sterkmagnetischveld,groteaspectverhouding ,kleinvolume)enPULSATORte
Garching(laagmagnetischveld,groteaspectverhouding,kleinvolume)tonen
aandatdedichtheidnvaneenzeerzuiverplasmaaanzienlijk kanworden
opgevoerdzonderbelangrijkewijzigingenintemperatuur enstroom.Indeze
omstandigheden neenrtookdeopsluitingsti jdttoe,zodatdekwaliteitvande
opsluitingntaanzienlijkverbetert.Hetisnietduidelijkofdeverbetering
tenaanzienvandichtheidenopsluitingtweegevolgenzijnvaneenzelfdeoorzaak
danwelofdeverbetering vandeopsluitingeengevolgisvandeverhoogde
dichtheid.Dezelaatstehypothesesuggereertdetoepassingvansterkerevelden
voorhetverkrijgenvanhogeredichtheden,dóchdeextrapolatie vandeze
verschijnselen naardeschaalvaneenreactorisverrevanzeker.
AnderzijdsblijktuitvoorlopigeresultatenvandemachineT-10(Moskou)die
kanwordenbeschouwdalseenmeteenlineairefactor2vergroteversievanT-3,
datbedrijfmetmagnetische veldenenparametersdievergelijkbaar zijnmetdie
vandeT-3eenmeteenfactor5verbeterdestroomenopsluitingsti jdoplevert.
Dezeverbetering kanwordentoegeschreven aandevergrotingvanhetvolumeen
derhalveaandesterkerestroom.
6.Hoeweldeeersteserieresultatendiewordengenoemdonder5eropzoudenkunnen
wijzendatdemagnetische veldenvanJETmoetenwordenopgevoerdenhetvolume
verminderd,pleitendevoorlopigeresultatendieaandeT-10werdenverkregen
tengunstevanhethandhavenvanhethuidigeontwerpvanJET.
-/5.

Inelkgeval zouden ingrijpende wijzigingen aanhetproject e«ntijdverli«a
vantwee totdrie jaar meebrengen enverschillende miljoenen r.e.koerten .
Deze nadelen zouden niet kunnen worden voorkomen terwijl ookbescheiden
verbeteringen vanhetrendement hypothetisch zouden blijveo# Rekening houdende
nethetduidelijk voor dehand liggende voordeel van enige Boepelheid inhet
bedrijf vandekomende generatie vantokamaks moet worden geconcludeerd dat
deparameters vanJETongewijzigd moeten blijven .
Bijdebespreking vandeinformatie onder 1-5isdeaandacht voor hetprobleem
van devoor JUTtoetepassen aanvullende verhitting toegenomen .Opditpro­
bleem dient meer nadruk teworden gelegd endeoplossing ervan isvoornamelijk
detaak VOJI deassociaties EUR-CEA enEUR-UKAEA .
Het ismogelijk dathetinstalleren van eenaanzienlijk vermogen voor bij­
komende verhitting (20-30 IflW)dataanvankeli jkwasgepland voor detweede fase
vanhetbedrijf vanJET (opgevoerde uitvoering omstreeks 19^3 )reeds nodig blijkt
indeeerste fase (basisuitvoering omstreeks 1981 ).Hetzalnogtwee totdrie
jaar vergen alvorens zulks kanworden beoordeeld .
l;aeennieuw onderzoek vajidewetenschappelijke doelstellingen vanJET envan
dekeuze van devoornaamste parameters van deze machine inhet licht van de
jongste informatie bevestigt deCommissie inakkoord metalhaar partners ,dat
het inR5*omschreven ontwerp vanJETwetenschappelijk gefundeerd envoor zijn 0.
doel geschikt is.DeCommissie beveelt danooknadrukkelijk aanonverwijld
voort tegaan methetJET-project zoals hetthans isvastgesteld .
*"Voorstel ontwerp JET"doe .EUR-JET-R5samengevat indebrochure "TheJET
project "doc .EUR-JET-R7.

-6-
HoofdstukII:TECHNISCHE STATUS
1.Indeeersteplaatsmoei?wordenopgemerktdatbijeendergelijkexperimenteel
projectgeennauwkeurigegrenzenkunnenwordenafgebakendtussenontwerp,"bouw
enbedrijf.Eenaantalkleinereverbeteringen kunnennoodzakelijk blijkenbij
debouwenzelfstijdenshetbedrijf,
2.Dehuidigestandvandewerkzaamheden metbetrekkingtothetprojectisaange­
gevenindetweedekolomvantabelI.Indevolgordervangroeiendevolmaakt­
heidwordendevolgendetermengebruikt:
nognietbestudeerd
conceptontwerp
ontwerp
definitiefontwerp
verzoekomoffertengereed
verzoekomoffertenuitgegaan
contractgereedvoorondertekening
contractgesloten
TabelIgeeftteziendatdevoornaamste componenten vandemachinezoalsde
toroïdalespoelen,demechanischeconstructie enhetvacuumvathetverstzijn
gevorderd.Hetfeitdatdiagnose,bewakingscontrole ,gegevensverwerving en
systemenvooraanvullendeverhittingminderzijngevorderd,isnormaal:voor
dezepuntenkaninkorteretijdeenoplossingwordengevondenofmoetende
gegevensslechtsopeenlatertijdstipbeschikbaarzijn.
Tenaanzienvantweepuntenzoureedsverderevooruitgang moetenzijngeboekt:
degebouwenendeenergievoorziening .Inhetkadervanhettijdschemavanhet
projeotzijndiepuntenkritiekzodat1elkemaandvertraginghiervanookeen
maandvertragingvandeinbedrijfstellingvandemachinebetekent»Anderzijds
ishetontwerpervanzovergevorderdalsmogelijkisbijontstentenis vaneen
besluitbetreffende devestigingsplaats .
3.Dezelaatstevaststellingligtduidelijkvoordehandwatbetreftdegebouwen.
Watdeenergievoorziening aangaatdientvoorogentewordengehoudendatdeze
afhankelijkis,zoalsgezegdinR5«Feitelijkgeldthetfundamentele energie-
voorzieningsschema datisaangegeveninR5enwaarnaarwordtverwezeninpunt3
vantabelIvoorallevoorgestelde vestigingsplaatsen ,inclusiefdiemetde
meestongunstigeomstandigheden inzakeenergievoorziening .Deuiteindelijke
opzetzalevenwelmoetenafhangenvandekarakteristieken vanhetelektriciteits­
netopdevestigingsplaats vanJET.TeIspra,bijvorbeeld,zalgeenvlieg-
wielgenerator noodzakelijkzijn.*
*)IndetweedevergaderingvanhetRaadgevendComitéKernversmelting (17mei1976)
heefthetBritseLidtoegelichtdatditnueveneenshetgevalisvoorCulham.
./τ.

Kethetoogopdeomvangenhetgecompliceerde karaktervanhetJET-project
hebbenallepartners,inclusiefdeCommissie,voorzichtigheidshalve verzocht
omeenonafhankelijke beoordeling vandetechnischeaspectenenkostenramingen
vanhetproject.DezetaakwerddoorhetBeheercomité vanJETinmei1975
toevertrouwd aandeEngineeringDivisionvandeReactorgroep (Risley)vande
UKAEA.
Dezegroepheefteenoverzichtgemaaktvanalleopdattijdstipvoorzienbare
moeilijkheden enheefteenvolledigzelfstandige beoordeling vanhetproject
opgesteld.Bijzondereaandachtwerdgewijdaandeeindfasevanhetbedrijf
vandemachine(radioactiviteit )endehiermeeverbondenproblemeninzakeonder­
houdenreparatiemetbehulpvanafstandsbediening .
Indeslotvergadering vanhetJET-teammethetzelfstandige beoordelingsteam
(iAT)inapril1976hebbenbeidegeconstateerd dat"voordemeestevandedoor
hetIATopgeworpenproblemendeantwoordenvanhetJET-teamafdoendezijn,
rekeninghoudendemetdevorderingen vandeonderzoek-enontwikkelingswerk -
zaamhedeninhetjaarnadepublikatievanR5"tendat"debetrekkelijk geringe
meningsverschillen dieoverblijvennadediscussiesmeerzijntoeteschrijven
aanverschillenininzichtdanaanfeitelijkeverschillen".
HetRaadgevendComitéKernversmelting heeftzijnvoldoeninguitgesproken over
dezorgvuldige enonafhankelijke beoordeling vanhetprojectdoorhetIATen
overhetresultaatvanhetslotoverleg (ziepuntb.vandeBIJLAGE).
DitisooknaardemeningvandeCommissieeenbevredigendresultaatende
enkelepuntendienognietzijnopgelostmoetenwordenterhandgenomendoor
hetBeheerscomité vanJETnaarmatedewerkzaamheden vorderen.
Naonderzoekvandebijgewerktetechnischegegevensbetreffendehetprojecten
vanderesultatenvanhetlaatsteoverlegtussenhetJET-teamenhetzelfstandige
beoordelingsteam concludeert deCommissiedathetprojecttechnischsteekhoudend
enuitvoerbaaris.Bijdehuidigestandvanhetontwerpkanonmiddellijk worden
overgegaantotdebouw,metuitzondering vandeenergievoorziening envande
gebouwendiewelophetkritischepadliggenmaarvoorwiehetonmogelijkis
hetontwerptevoltooienalvorensdevestigingsplaats isvastgesteld.
./e.

TABELI(i)
Post Technischestatus
(maart1976)
(zie"blz.6)Standkostenramingen
Kosten(milj.Grondslag
r*e.) .ramingen
maart1975(zieblz.ll)
1.JETmachine
Mechanische constructie
Toroïdalemagneet^
Magnetisch .circuit
Spoelenpoloïdaalveld
VacuumvatDefinitiefontwerp
Contractengesloten
Definitiefontwerp
Definitiefontwerp
Koperengeleiders:
contractgesloten
Verzoekomofferten
uitgegaan
Contractgesloten
Ontwerp
Allerlei,vervoer
Onderdelenlangelevertermijn
(toewijzingen gedurendede
ontwerpfase)
Onvoorzieneuitgaven
Subtotaal2.8
7.7
3.9
4.5
5.5
2.3
2.5
4.9Vergelijking
3studiecon-
tracten
2studiecon-
tracten
Vergelijking
2studiecon-
tracten
Starresectoren
3studiecon-
tracten
Balgen:3studif
contracten
Kijlcgaten,
begrenzers :
Vergelijking
Raming
Studiecontracten
enwerkzaamheden
prototypen
29.1
2.Hulpsystemen
Pompsysteem
Koelsystemen
Assemblageen
OnderhoudssysteemOntwerp
Ontwerp
Ontwerp2.0
0.6
1.42studiecon-
tracten
Vergelijking
50^vooreen
studiecontract
50$vergelijking
./(ii)

-9-
TABELI(ii)
Post Technischestatus
(maart1976)
(zie"blz.6)Stand,kostenrammgen
Kosten(milj.Grondslagr.e«) ramingen
maart1975(zieblz.ll)
Systeemaanvullendever­hitting(incl.energie­
voorziening)
Onvoorzieneuitgaven20$
SubtotaalConceptstudie 3.5
–Vergelijking
3.Energievoorziening
Energievoorziening toroïdaal)(nognietaangepastvoor
veld(eenstatischeeenheid,)vestigingsplaats )
eenvliegvdelgenerator-)BefiniUefaggregaat ) )Definitiefontwerp
Energievoorziening poloaaal\Verzoekomofferten
veld(eenvliegwielgenerator -\generatoraggregaten klaar
aggregaat,circuits)8.1
9.74studiecon-
tracten
Idemplusverge­
lijkingenramin|
voordecircuits
Hulpinstallaties energie­
voorzieningNognietbestudeerd 1.0 Raming
Onvoorzieneuitgaven20% 3.7
Subtotaal 22.5
4.Regeling,controle,verkrijging vangegevens
Computersenradapparatuur ) 1.9Vergelijking
Computercentra en )
verbindingen )Conceptstudie
1.0 Vergelijking
Onvoorzieneuitgaven20% 0.6
Subtotaal 3.5
5*Diagnose(fundamenteel )
SubtotaalAlleenvoorbereidende
Studies 3.5 Vergelijking
6.Bedriif
Subtotaal M Raming
./10.

-10
TABELI(iii)
Post Technische status
(maart1976)
(zieblz.6)Stand,kostenramingen
Kosten(milj.Grondslagr.e.)ramingen
maart1975(zieblz.11)
7#GeDouwen
Specifieke gebouwenvoor
JET,incl.12%onvoorziene
uitgaven
Gehuurdegebouwen
SubtotaalDefinitiefontwerp
(delennietafhankelijk
vandevestigingsplaats )15.3
1.3
16.61studiecontract
Raming
8.Personeel
1224manjaren
18%overheaddienstverlening
Reizen
Subtotaal26.4
4.7
0.8Gemiddeldesala­
rissenEuratom
Vergelijking
Vergelijking
Reserve
Totaal-generaal11.3
135MUA
./il.

-11-
t1
Hoofdstuk III :STAND KOSTENRAMINGEN
1.Dekosten vanJET "totaandeiribedri jfstelling werden zoals aangegeven in
R5,geraamd op135miljoen r.e.tegen deprijzen van maart 1975 uitgedrukt
inBelgische frank tegen dekoers opdevrije markt envervolgens omgerekend
inrekeneenheden volgens deofficiële waarde ,d.w.z.50 1r»e.
De "basis voor deraming vandekostprijs vanelkonderdeel isaangegeven in
devierde kolom van tabel I.
Deaangegeven verklaringen moeten alsvolgt worden toegelicht :
Studiecontract svoltooide studies betreffende uitvoerbaarheid enkosten
door deindustrie .
Vergelijking :vergelijkende ramingen (soms geëxtrapoleerd )opgrond van
soortgelijke uitrusting dieingebruik isbijdeassociaties
ofandere organisaties .
Raming :ramingen opgrond vantechnische gegevens enalgemene
ervaring .
t
Indederde kolom vantabel Izijn desubtotalen dezelfde alsaangegeven in
document R7(blz.46)metuitzondering vaneenverhoging met1,3miljoen r».7.
vandeuitgaven voor gebouwen diewordt goedgemaakt door eengeringere toewij­
zing voor debedrijfsfase inverband metdekortere duur hiervan inhetkader
vanhetprogramma 76-80 alsgevolg vanvertragingen .Hettotaal generaal van
135miljoen r.e.blijft onveranderd .
2.Hetzelfstandige beoordelingsteam dacht aanvankelijk dat ..dekosten .indebouw-
fase 23miljoen r.e.hoger zouden komen teliggen danderaming vanhetJET-to^m *
(135miljoen r.e.).Nabesprekingen tussen hetJET-team enhetzelfstandige
beoordelingsteam indeslotvergadering op29en30april 1976 kwam mentotde
gemeenschappelijke verklaring dat"Uitdealgemene bespreking isgebleken dat
eengoede overeenstemming bestaat watbetreft kosten enpersoneel .Dekosten­
raming vanhetbeoordelingscomité voor debouw vanhetproject ineenperiode
vanvijf jaar zoals voorgesteld inR5ligt slechts 5miljoen r.e.hoger dan dfi
raming vanhetJET-team .Ditverschil isrelatief gering .
Deraming vandetermijn voor debouw vanhetzelfstandig team opzesjaar is
toeteschrijven aaneenmeer voorzichtige benadering waarbij ervan wordt uit­
gegaan datdeprototypen volledig worden getest alvorens eenbegin wordt gemaakt
metdeserieproduktie .Deze extra termijn zal .bijbenadering extra kosten van
6,5miljoen r.e.meebrengen ".DeCommissie wijst erop datdeze verschillen
praktisch geheel worden gedekt door devoorziene reserve (post 9vantabel !)•

-12-
3.lietbetrekkingtotdekostengedurendedebedrijfsperiodekanredelijkerwijze
wordenverwachtdateenbedrijfstijd van5jaar,incl.debedrijfsonder-
brekingendienodigzijntervoorbereiding vandeopvoeringvanhetvermogen,
nodigzalzijnvoorhetverwezenlijkenvandedoelstellingen vanJETdiezijn
aangegeveninhoofdstukI.Depersoneelsbezetting tijdenshetbedrijfzalin
aantalongeveerevengrootzijnalsinhetlaatstejaarvandebouw.Opdeze
basiszoudendepersoneelskosten ongeveer40miljoenr.e.bedragen.
ZoalsgezegdinR5zullendekostenvoordeopvoeringvanhetvermogenzowat
40miljoenr.e.bedragen.Hierinzijndekostenbegrepenvandebijkomende
aanvullendeverhitting (15-20miljoenr.e.).Zoalsgezegdonder1.7vandit
documentzalwaarschijnlijkeendeelvanditgeldmoetenwordenbesteedinde
periodevanhetvijfjarenprograrama dochhieroverkanmomenteelnoggeenraming
gemaakt.
Dezuiverebedrijfskosten ,incl.dievoorhetbedrijfmettritium,worden
geraamdopongeveer50miljoenr.e.
Zoalsgebruikelijk voorexperimenten vaneendergelijke omvangkanerhiervan
wordenuitgegaandatdejaarlijksebedrijfskosten ongeveerevengrootzullen
zijnalsdebouwkostenperjaar.
4.Hettotaalgeneraalvan135miljoenr.e.zalonvermijdelijk wordenbeïnvloed
doordeinflatie.
Uatdeloonkostenbetreftkan,uitgaandevandehypotheseinR5(tijdelijke
Euratomplaatsennamaart1975)en°PgrondvandedoordeRaadinnovember1975
goedgekeurdesalarisschaal ,destijgingperapril1976wordengeraamdop
4miljoenr.e.,toetevoegenbijdereedsgenoemde135miljoenr.e.
Lietbetrekkingtotdeanderepostenishetuitermatemoeilijksoortgelijke
aanwijzingen teverstrekken .Enerzijdsmoetmeneenalgemenekostenstijging
verwachten endemeestecontractenbevattenclausulesaangaandedeinflatie.
Anderzijdskunnendeconcurrentie tussenbedrijvenendeschommelingen vande
grondstoffenpri jzenvoorsommigepostenleidentoteenkostenvermindering .
DezesituatiewordttoegelichtintabelIIdieeenvergelijking bevatvande
aanvankelijke ramingenmetdeoffertenvandebedrijvenindegevallenwaarin
contractenzijngeslotenofterondertekening gereedzijn.
5.Haonderzoekvandehuidigestandvandekostenramingen vanhetprojectende
eindconclusie vanhetzelfstandige beoordelingsteam blijftdeCommissiebijde
ramingvan135miljoenr.e.bijdebouwprijzen vanmaart1975*Voorzieningen
moetenwordengetroffenvoordeveranderingen indeeconomischesituatie.
Deenigemogelijkheid omdezemoeilijkheid aantegaanisnogmaalsaande
Raadvoortestellenomeenfinancieringssysteem vastteloggenwaarbijelk
jaarrekeningwordtgehoudenmetdeeconomischesituatieopgrondvandoorde
Commissienauwgezetgemotiveerde voorstellen .
./13

-13-
TABELII
Onderdelenwaarvoorcontractenzijngesloten
ofterondertekening gereedzijn
Uitgavepost Aanbiedingindustrie
(milj.r.e.opaange­
gevendattun)Ramingen
(milj.r.e.maart1975)'
Kopervoortoroïdale
spoelen 1.8februari1976 2.1
Fabricagetoroïdale
spoelen
Balgen3.6april1976
0.8januari19764.9
0.54
Kopervoorbuitenste
poloïdalespoelen 0.3maart1976
6.5*0.5
*8.04
*)Inovereenstemming metdebesluitenvandeRaadgeldendeveirplichtingen van
deCommissieuitsluitendvoordeaankoopvanprototypenvooreentotaal
bedragvanongeveer1,2miljoenr.e.terwijldeverplichtingen vandecon­
tractantenvooreentotaalvan6,5miljoenr.e.betrekkinghebbenopdelevering
vancompleteonderdelen.Inallecontractenzijnbepalingenopgenomenmet
betrekkingtothetopvangenvandeinflatie.
./14.

-14-
Hoofdstuk :IV:ORGANISATIE !ENBEHEERVANHETJET-PROJECT
1.Algemenebeginselen
Hetzoweluitwetenschappelijk alsconstructiefoogpuntingewikkeldekarakter
vanhetJET-project,alsmededeomvangenkostenhiervan,vergeneenstringente
dochsoepelebeheersorganisatie diehetmogelijkmaaktzonderverwijl "besluiten
tenemenenuittevoeren.Ditbeheermoetderhalvefinancieelencontractueel,
evenalstechnischenoperationeelaansprakelijkzijnvoorhetProject.Boven­
dienmoeteendaadwerkelijke enpermanentesamenwerkingtotstandworden
gebrachttussenhetProjectendegeassocieerdelaboratoriadieintensiefbij/
hetProjectmoetenwordenbetrokkenenditmoetenbeschouwenalseengemeen­
schappelijke onderneming.
HetJET-projectmoetduidelijkgescheidenblijvenvandegastorganisatieen
haarwerkzaamheden enbijhetverstrekkenvanadministratieve ofanderediensten
doordezegastorganisatiemoeteenduidelijkeengedetailleerdegrenslijnworden
getrokkentervoorkomingvannodeloosdubbelwerkenverwarringvanverant­
woordelijkheden .
2.Organisatie vanhetbeheer
Deorganisatievanhetbeheerwerdreedsinonderlingoverlegtussende
geassocieerden endeCommissieopalleniveausvastgelegd.EenJET-RAAD
wordopgerichtvoorhetalgemenebeheer,eenJET–BEHEERCOMITEzalhetdirecte
beheerverzekerenterwijleenprojecthoofdzal'beschikkenoverdenodigebevoegd-_
hedenvoordeuitvoeringvanhetproject;hijzalwoedengeassisteerddoor
hoofdmedewerkers voorhetbeheerendoorhetPROJECTTEAM.DeJET–Raadenhet
Beheercomité wordenmomenteelsamengesteld .
3.Juridischeregeling
Teneindetevoldoenaandeeisenvanpunt1inhetkadervandeonderpunt2
aangegevenorganisatorische opzetbestaanverschillendeorganisatievormen »
EenhiervaniseenJET-Associatie diewordtopgerichtinhetkadervaneen
overeenkomsttussenallepartnersmetinbegripvanEURATOM,waarbijdezelaatste
allejuridischehandelingensteltnamensallepartners.Eenanderevormisde
oprichtingvaneenzelfstandigeinstantiedieallevereistejuridische
handelingen kanverrichten.
./15.

-15-
Inovereenstemming metdekeuzevanIspradoordeCommissiewordteen
JET-Associatieindehierbovenbeschrevenvormalsdemeestpassendebeschouwd *
4.Begroting
Ongeachtdegekozenorganisatievorm :
a)zullendedoordepartnersendoordeCommissieverstrektemiddelende
gezamenlijke begrotingvormenvanhetJET-projectdieterbeschikking
staatvanhetbeheervanJETendielosvandebegrotingen vandeCommissie ,
envandepartnerswordtbeheerd,
b)zullendefinanciëleregelingenvoorhetprojectdeinstantiesaanwijzen
diebevoegdzijntothetaangaanvanverplichtingen enhetverrichtenvan
betalingen,envoorzieningen inhoudentenaanzienvaninventarissen ,boek­
houdingencontrole,alsmedevanproceduresvoorhetuitbesteden vancon­
tractenaandeindustrieopeenzodanigewijzedatdeconcurrentie ophet
niveauvandeGemeenschapvolledigwordtverzekerd.
5.Personeel
HetProjectteamzalbestaanuitpersoneeldatwordtafgevaardigd doordegast-
partner,deoverigepartnersofpersoneeldatvanelderswordtaangetrokken »
DeCommissiesteltvoorhetpersoneelvoorhetProjectteamaanteBtellenals
tijdelijkfunctionaris vandeGemeenschap optijdelijkeposten.
6.BijdragevandeIndustrie
Debijdragevandeindustrietothetprojectzalvoornamelijkbestaaninde
uitvoeringvancontractenmethetJET-Beheervoordeleveringvanmaterialen,
deoprichtingvangebouwen,deconstructievancomponenten,enz.Overadvi­
serendetakenvandeindustriemoetdoorhetJET-Beheerwordenoverlegden
besloten.
./16.
.

-16-
Koofas-tukV:ÜRGE'ITIE VANDEDEFIUITIEVE BESLISSING
1.Hetisoverduidelijk datelkemaandvertragingvanhetdefinitievebesluit
metinbegripvandevestigingsplaats eenmaandvertragingvandeinbedrijfstel­
lingvaxidemachinemeebrengt.Tenminstehetontwerpvantweevandevesti­
gingsplaatsafhankelijke onderdelenvanhetproject(gebouwenenenergievoor­
ziening)moetenwordenopgeschortzolangdevestigingsplaats nietvaststaat.
Enkeleanderewerkzaamheden kunnenweliswaarwordenvoortgezetzonderdat
hierdoorechterdeuiteindelijke termijnkanwordeningekort.Eendergelijk
uitstelzalinelkgevalextrauitgavenmeebrengenalwashetslechtswatde
loonkostenbetreft.
Indiendegebouwentelangwordenuitgesteld zouhetkunnengebeurendatgrote
hardware-delen wordenopgeleverdalvorensdegebouwenvoordemontageenhet
testenhiervanbeschikbaarzijn.Ditzouleidentoteenlastigenduurprobleem
inverbandmethunopslagenzouzelfskunnenleidentothetongebruiktverlopen
vandegararigiediedoordefabrikantwordtgegeven.
2.AfgezienvanJETwordthetgeheleprogrammaophetgebiedvandekernversmelting
sterkbeïnvloed enbelemmerd dooruitstelvanhetbesluitbetreffende devesti­
gingsplaats vanJET.Hetprogrammavanviervandegrootsteassociatiesis
technischenfinancieelafhankelijk vanditbesluit.Elkvandezeprogramma's
omvatdebouwvangrotereinstallaties waarvanhetontwerppraktischgereedis.
TEXTORzounietwordengebouwdindienJETteJülichzouwordengevestigd,TORUS-2
zouwaarschijnlijk teCadarachewordengebouwdinplaatsvanteFontenay-aux-
RosesindienJETteGarchingzouwordengevestigd,HBSzounietwordengebouwd
indienJETteGarchingwerdgevestigd ;deverenigbaarheid vandebouwvanH3TX-2
bijeeneventuelevestigingvanJETteCulhamkonnognietwordenbeoordeeld.
3.KetsuccesvaneennieuwexperimentzoalsJETisingrotemateafhankelijk van
hetenthousiasme vanhetbetrokkenteam.Hetisduidelijkdatherhaaldelijk
uitstelintoenemende mateeenontmoedigende invloedheeftophetpersoneel.
Ditmaakthetmoeilijkhetteamopzijnhuidigeniveautehandhaven,laatstaan
ditopdevereistewijzeoptevoeren.
DebouwvanJETvergttevenseendaadwerkelijk strevennaarsamenwerking vande
betrokkenbedrijven.Eentotaleinzetvandezebedrijvenkanonmegelijkworden
vervrachtzolangeendefinitiefbesluitontbreekt.
Binnenhetkadervanhetprogrammainzakekernversmelting wordtdesamenwerking
geschaaddoorhetontbrekenvaneenbesluitoverdevestigingsplaats vanJET;
Elkinitiatiefwordterapriorivanverdachttezijningegevendooreigenbelang
datminofmeerinverbandstaatmetditprobleem.
BuitendeGemeenschapontstaatsteedsmeertwijfelaandegeloofwaardigheid van
hetkernversmeltingsprogramma .Zoalswerdopgemerktindevergadering van6april
197óvanhetCoördinatiecomité Kernversmelting vanhetIEAwordtdeplanning
inzakesamenwerking metdeGemeenschapdooronzemoeizamebesluitvorming gehinderd.

-17-
Hetisinderdaadzeermoeilijktebegrijpenhoeeenunaniemgoedgekeurd
projectsteedsmaarwordtuitgestelddoorgekibbeloverdevestigingsplaats .
4.Degevolgenvandekeuzevaneenvestigingsplaats voorJETendebetrokken
belangenzijnnietzogrootendoorslaggevend datzijlangdurendediscussies,
aarzelingen ensteedsherhaalduitstelkunnenmotiveren.DeCommissielegt
nogmaalsdenadrukophetfeitdatJETmaareenvandebelangrijkestadiavormt
naardeverwezenlijking vaneenkernversmeltingsreactor .
5.Elkbesluitomdewerkzaamheden betreffendehetJET-projectvoorttezetten
zonderdevestigingsplaats tekennenzounietalleennietrealistisch maar
bovendiengevaarlijkzijn:hetzoukunnenleidentottechnischemisvattingen
ennodelozebijkomendeuitgaven.Hetzoubv.moeilijkzijnordersteplaatsen
voorcomponenten vandeenergievoorziening dienaderhandongeschiktofzelfs
overbodigzoudenblijkenvoordeuiteindelijk gekozenvestigingsplaats .Hetzou
aanleidingkunnengeventothetuitwerkenvangedetailleerde planneninver­
schillendeversiesvoordegebouwendieminofmeervoorverschillende vesti­
gingsplaatsen zijngeoptimaliseerd .Aangezienuiteindelijkslechtseenvan
dezeplannenzouwordengebruikt,zouzulksleidentotverspilling vanmankracht
engeld.
6.TenslottekandeCommissienietinzienhoekanwordenvermedendateenverder
uitstelvandedefinitievebeslissinginhetkadervaneen-tijdelijke oplossing,
zouleidentoteendienovereenkomstig uitstelvandeingebruikneming vande
machine.Integendeelishetzodateentijdelijkeoplossingernstigenadelen
zoumeebrengen.BoviendenzietdeCommissieergeenvoordeelinmaandente
latenverstrijken omeenbesluittenemenbetreffende devestigingsplaats .
DeCommissiedringterdaarombijdeRaadopaanzonderverderverwijleen
definitiefenvolledigbesluittenemenoverhetJET-project.
./18.

-18-
HoofdstukVI:AAITVULLESIDE INFORMATIE BETREFFENDE IEKEUZEVANDEVESTIGINGSPLAATS
Overditpuntzijngeennieuweargumentenvanessentieel "belangnaarvoren
gebracht.Nietteminkandeonderstaande informatievanenignutblijken.
1.Tijdensdebesprekingen ,voorafgaande aandevergadering vandeRaadvan
24februari1976,enindeafgelopenmaandenheeftdeCommissiezichgereali­
seerddatnietvoldoendenadrukisgelegdophetcriteriuminzakeenergie­
voorzieninginhaarmededelingaandeRaadbetreffende devestigingsplaats voor
JET(Doe.COM(76)8def.).'HetisnamelijkzodatindiendeenergievoorJET
directvanhetnetwordtafgenomen,ditnetnietalleenzeeraanzienlijke
vermogensmoetkunnenleverenmaarookbestandmoetzijntegenfrequenteen
snellebelastingsvariaties enandereabnormalebelastingskarakteristieken die
vooreengeregeldbedrijfvanJETnodigzijn.
UitditoogpuntisIspra,datrechtstreeksisaangesloten opeenlijntussen
eenthermischeeneenhydraulische centrale,zeergoedgeplaatstinEuropaen
neemttenopzichtevanalleanderevoorgestelde vestigingsplaatsen veruitde
meestgunstigepositiein.
Inditverbandmoetinherinnering wordengebrachtdathetenigeuitvoerbare
alternatief vooreendirectevoorzieningviahetelektriciteitsnet bestaatin
debouwvanverschillende kostbarevliegwielgeneratoraggregaten .Hetsteeds
toenemendebelangdatwordtgehechtaanhetprobleemvandeaanvullendever­
hittingwaarvooreenextravermogennodigzalzijn(ziepunt7vanhoofdstuki)
versterktdeargumenteninverbandmetdeenergievoorziening .
2.Hetbelangvandeenergievoorziening blijkteveneensuitdecriteriadiewerden
aangehoudenbijdekeuzevaneenvestigingsplaats vandeT-20(USSR).Deeerste
voorwaardehierbijwasdefull-timebeschikbaarheid vaneenelektrischvermogen
van2.000MWendeaanwezigheidterplaatsevaneenvoldoendekoelwatervoor-
ziening.NaarverluidtzalT-20wordengebouwdteCHATURA;ongeveer120km
vanMoskou,bijeencentraleindenabijheidvaneenknooppuntvanhetelektri­
citeitsnet.Indenabijheidhiervanbestaatgeenonderzoekcentrum .Watbetreft
degroteJapansetokamak-machine werddekeuzevandevestigingsplaats beperkt
toteenstraalvan30kmrondeenknooppuntvanhetelektriciteitsnet .
./19.

-19-
3.Eenwezenlijkeeisvoorhetgemeenschapskarakter vanhetprojectxsde
internationale zamenstelling vanhetteam.Dusmoetdevestigingsplaats
alleeigenschappen enmogelijkheden biedendiehiervoorwordengeeisd.
4.TenslotteisdeCommissievanmeningdatallevaststellingen diezijin
haarmededelingaandeRaadheeftgedaan,volkomensteekhoudendblijven.
BESLUIT
Uitdebovenstaande discussievandewetenschappelijke ,technischeenfinan­
ciëleaspectenenvandeorganisatie vanhetbeheervanhetprojectblijkt
datgeenredenenaanwezigzijnomdeuiteindelijke beslissingbetreffende de
bouwvanJETuittestellen.Ditbesluitisechteronmogelijkzondereen
besluitomtrentdevestigingsplaats .Geenpogingomeenverderuitstelte
rechtvaardigen kanwordengebaseerdopobjectievewetenschappelijke ,technische,
financiëleoforganisatorische gronden.Elketijdelijkeoplossingzouniet
realistischzijnenzouernstigenadelenopleveren.
Indehuidigesituatieishetontbrekenvaneenbesluitnietalleenfnuikend
voorhetprojectmaarookvoorhetgeheleprogrammainzakekernversmelting ,
terwijldegeloofwaardigheid vandeGemeenschapterzakevanhaarbesluitvor­
mingernstiginhetgedrangkomt.
Indevergaderingen vandeRaadvan15december1975en24februari1976kon
geentoenadering wordenbereiktovereenalternatieve oplossingvoorhet
voorstelvandeCommissie.DeCommissiewijstderhalvemetnadrukophetfeit
dathaarvoorstelobjectiefsteekhoudendblijftenverzoektdeRaaddringend
hierovereendefinitiefbesluittéwillennemen.~,

AANHANGSEL
ADVIES
vanhetRaadgevend Comité Kernversmelting
over hetJET-Pro jeot
Inzijn vergaderingen teBrussel op5avril en17mei1976 heeft
hetRaadgevend Comité Kernversmelting unaniem hetonderstaande
advies uitgebracht :
(a)Wetenschappelijke status
Hethoofddoel ^vanJETishetproduceren en "bestuderen vaneenplasma
onder omstandigheden enbijafmetingen diedeze benaderen welke vereist
zijn ineenthermo nucleaire reactor .Voor ditdoel moeten inhetbij­
zonder vier punten worden bestudeerd :
(i)heteffect vandeschaalvergroting ophetgedrag vanhetplasma
wanneer deparameters hetreaotorbereik benaderen ,
(ii)dewisselwerking tussen plasma enwand onder deze omstandigheden .
(iii)depîasmaverhitting en
(iv)deproduktie vanalfadeeltjes ,deopsluiting ende
daaropvolgende plasmaverhi 11ing.
HetRCKtekent aandathetuiteindelijke doel istekomen totdeop­
sluiting van dealfadeeltjes enisvanmening datdefysische parameters
vanhetprojeot bijdehuidige stand van dekennis aandeze doelstelling
beantwoorden .
(b)Technische status
HetRCKstelt metgenoegen vast datdeCommissie enhetJET–project het
ontwerp vanJETzorgvuldig enzelfstandig door eenseparaat beoordelings –
team hebben doen onderzoeken .HetRCKoonstateert dathetuiteindelijke
pverleg tussen hetJET-team enhetzelfstandige beoordelingsteam toteen
bevredigend resultaat heeft geleid indiezindatdegrote trekken van
hetontwerp zijn geverifieerd .Het staat aldus vrijwel rast datde
machine volgens plan kanworden gebouwd engebruikt .
./2.

-2-
Destandvanhetontwerpismomenteelzodanigdatonmiddellijk eenbegin
kanwordengemaaktmetdebouw,behalvedanwatbetreftdeenergievoorziening
endegebouwenwaarvanhetontwerpnietkanwordenvoltooidzolanggeen
besluitmetdebetrekkingtotdevestigingsplaats isgenomen.
(c)Standvandekostenramingen
Naonderzoekvandehuidigestandvanhetprojectenvanhetuiteindelijke
standpuntvanhetzelfstandige beoordelingsteam overdekostenramingen
(dateenverhogingmet5miljoenr.e.heeftvoorgesteld),gaathetRCK
akkordomdekostenindebouwperiode vanvijfjaartebegrotenop135miljoen
r.e.bijdeprijzenvanmaart1975*
HetRCKspreekttevensdemeninguitdatdekostenvooreenexploitatie
vooreenperiodevanvijfjaarvoorlopigopongeveerhetzelfdebedrag
kunnenwordengeraamd.
HetRCKlegtdenadrukopdenoodzaakomtevoorzienineenproceduredie
zodanigisdatdefinanciering vanhetprojectvoortdurend kanwordenaan­
gepastaandesituatieinzakeprijzenenvaluta(inflatie).
(d)Organisatie
HetRCKachthetvanessentieelbelangdathetJET-project zodanigwordt
georganiseerd dathetbeschiktoverallebeheersbevoegdheden ,desoepelheid
endebeslissingsbevoegdheid dienodigzijnvooreengoedeafloop.
Hiertoeachtensommigedelegatieshetnoodzakelijk eenzelfstandigwettelijk
instituutvoorJETopterichten,terwijlanderehetvoorstelvandeCommissie
totoprichtingvaneenJET-associatie steunen.
Teneindedeorganisatie vanhetJET-project endebesprekingvande
organisatorische ,financiëleenindustriële problementebespoedigen
beveelthetRCKdeCommissieaanonmiddellijk overtegaantotoprichting
vandeJET-RaadenhetJET-Beheerscomité endepartnersteverzoeken
inoverlegmetdeCommissiedeledenhiervanaantewijzen.
»
•/3.

-3-
(e)Besluit
Concluderend "beveelthetRCKtenzeersteaandathetJET-project wordt
uitgevoerdenverzoekthetdeRaadvanMinistersmetdegrootstespoed
allehiertoenoodzakelijke besluitentenemen*