VERSLAG VAN DE COMMISSIE GCO JAARVERSLAG 2000

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

OPMERKINGEN VAN DE RAAD VAN BEHEER

HET GEMEENSCHAPPELIJK CENTRUM VOOR ONDERZOEK IN 2000

WERKPROGRAMMA 2000 TER ONDERSTEUNING VAN BELEIDSMAATREGELEN VAN DE EU

Institutionele onderzoekactiviteiten

Clusters - een interdisciplinaire aanpak

Nucleaire onderzoekactiviteiten (buiten het 5e kaderprogramma)

Coördinatie van ruimtevaartactiviteiten

Een jaar van evaluaties en verdere aanbevelingen

HET GCO EN DE EUROPESE ONDERZOEKRUIMTE

HET GCO ALS PARTNER IN NETWERKEN

DEELNAME VAN LANDEN DIE WACHTEN OP TOETREDING

INTERNATIONALE BETREKKINGEN

Het nucleaire gebied

Veiligheid van levensmiddelen en consumentenbescherming

Milieubescherming

Algemene veiligheid

CONCURRERENDE ACTIVITEITEN

TECHNOLOGIEOVERDRACHT

Het Europees Technologie Overdracht Initiatief (ETTI)

Expertise voor oprichting van innovatieve ondernemingen (EXSIF)

Bescherming en exploitatie van onderzoeksresultaten van het GCO

Prijsvraag voor innovatieprojecten

COMMUNICATIESTRATEGIE

Evenementen

Bezoeken aan GCO-vestigingen

Mediarelaties

Publicaties

Gezamenlijke websiteactiviteiten van het GCO

Verstrekken van informatie aan het publiek

PRIJS VOOR JONGE ONDERZOEKERS 2000

HET GCO IN CIJFERS

WETENSCHAP EN GOVERNANCE

VROUWEN EN WETENSCHAP

TOTALE KWALITEITSZORG (TQM)

WETENSCHAPPELIJKE ACTIVITEITEN VAN DE INSTITUTEN IN 2000

Instituut voor referentiematerialen en -metingen (IRMM) - Geel

Transuraneninstituut (ITU) - Karlsruhe

Instituut voor Geavanceerde Materialen (IAM) - Petten

Instituut voor systemen, informatica en veiligheid (ISIS) - Ispra

Instituut voor milieuzaken (EI) - Ispra

Instituut voor ruimtevaarttoepassingen (SAI) - Ispra

Instituut voor de gezondheid en de veiligheid van de consument (IHCP) - Ispra

Instituut voor technologische prognose (IPTS) - (Sevilla)

AFKORTINGEN

RAAD VAN BEHEER VAN HET GCO

DE CENTRALE ORGANISATIE VAN HET GCO

VOORWOORD

Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO) is een van de Directoraten-generaal van de Europese Commissie en bestaat uit acht afzonderlijke instituten. Deze instituten voeren zuiver en toegepast wetenschappelijk onderzoek uit en verstrekken technische kennis ter ondersteuning van de beleidsmaatregelen van de Europese Unie (EU). Het GCO neemt ook deel in netwerken met instituten van de lidstaten en speelt een actieve rol bij het harmoniseren van gegevens en het testen en valideren van nieuwe wetenschappelijke methoden en technieken. De status van het GCO als een dienst van de Commissie, hetgeen borg staat voor onafhankelijkheid van particuliere of nationale belangen, is van cruciaal belang om deze rol te kunnen vervullen.

Het GCO brengt zijn taak ten uitvoer door middel van specifieke onderzoeksprogramma's die door de Raad op advies van het Europees Parlement worden vastgesteld en die onder de kaderprogramma's voor onderzoek en technologische ontwikkeling (OTO) van de EU vallen. De werkzaamheden worden gefinancierd uit de begroting van de EU met aanvullende financiering door geassocieerde landen. De werkzaamheden omvatten door de opdrachtgevers gestuurde wetenschappelijke en technische diensten voor specifiek communautair beleid, bijvoorbeeld op het gebied van milieu, voedsel en gezondheid, de informatiemaatschappij, landbouw en nucleaire veiligheid.

Daarnaast is het GCO betrokken bij concurrerende activiteiten teneinde zijn deskundigheid te valideren en zijn kennis op het gebied van kernvaardigheden uit te breiden. Het uitgangspunt is waar nodig toegevoegde waarde te leveren in plaats van in rechtstreekse concurrentie te treden met instituten in de lidstaten.

Acht instituten verspreid over Europa

Het GCO heeft acht instituten, gevestigd op vijf afzonderlijke locaties in Europa. Elk instituut is op zijn eigen gebied gespecialiseerd.

Het gaat hierbij om de volgende instituten:

- Instituut voor referentiematerialen en -metingen (IRMM) in Geel (BE);

- Transuraneninstituut (ITU) in Karlsruhe (DE);

- Instituut voor geavanceerde materialen (IAM) in Petten (NL);

- Instituut voor systemen, informatica en veiligheid (ISIS) in Ispra (IT);

- Instituut voor milieuzaken (EI) in Ispra (IT);

- Instituut voor ruimtevaarttoepassingen (SAI) in Ispra (IT);

- Instituut voor de gezondheid en de veiligheid van de consument (IHCP) in Ispra (IT);

- Instituut voor technologische prognose (IPTS) in Sevilla (S).

Management van de organisatie

Het hoofdkwartier van het GCO is gesitueerd in Brussel en omvat het Directoraat Programma's, dat als schakel dient tussen de instituten en de beleidsmakers. Het Directoraat coördineert het onderzoek van de instituten en helpt mee de kwaliteit van dat onderzoek te garanderen door een interactie met de internationale wetenschappelijke wereld en de industrie. Een belangrijke rol is het bevorderen van de technologieoverdracht van de resultaten van het eigen onderzoek van het GCO om een industriële toegevoegde waarde te creëren en het communautaire beleid op het gebied van innovatie te ondersteunen.

Het GCO stelt ongeveer 2100 personeelsleden te werk onder diverse regelingen. De begroting van ca. EUR 300 miljoen per jaar is afkomstig uit de onderzoeksbegroting van de EU en van inkomsten uit concurrerende activiteiten. Elk van de acht instituten publiceert een eigen jaarverslag waar uitvoerigere informatie wordt verstrekt. Het GCO publiceert tevens tal van technische verslagen en levert bijdragen aan wetenschappelijke tijdschriften. Het presenteert vaak papers op conferenties en organiseert workshops, seminars en conferenties om grotere bekendheid te geven aan de behaalde wetenschappelijke resultaten.

Nadere informatie is te vinden op de website van het GCO: http://www.jrc.cec.eu.int/.

INLEIDING

Het jaar 2000 was voor het GCO een periode van evaluatie en er werden tal van initiatieven ontplooid om na te gaan hoe de taak van het GCO als onderzoekscentrum ter ondersteuning van de beleidsmaatregelen van de EU het best kan worden ontwikkeld. Er werden een onafhankelijke externe wetenschappelijke audit van de middelen en de wetenschappelijke vaardigheden en een vijfjaarlijkse evaluatie van zijn activiteiten uitgevoerd; een High Level Panel onder voorzitterschap van Burggraaf E. Davignon bracht verslag uit over de implementatie van de taak van het GCO en een groep vakgenoten van de Commissie publiceerde in het kader van de hervorming van de Commissie instructies met betrekking tot het stellen van prioriteiten aan activiteiten. De overvloed aan aanbevelingen die tijdens deze exercities werd verzameld zal richting geven aan de toekomstige werkzaamheden van het GCO.

De toekomst van het GCO wordt beschreven in het nieuwe initiatief van de Commissie, Naar een Europese onderzoekruimte. Dit initiatief werd in januari 2000 gepresenteerd en is bedoeld om betere randvoorwaarden te scheppen voor onderzoek in Europa. In dit verband draagt het GCO bij tot de ontwikkeling van een gemeenschappelijk wetenschappelijk en technisch referentiesysteem voor de beleidsvorming. Hiertoe zal het GCO deskundigheid van onderzoeksorganisaties van binnen en buiten Europa bundelen teneinde de beste deskundigheid voor deze ondersteuning te leveren. In de loop van het jaar heeft het GCO in zijn functie als partner in netwerken een meer strategische aanpak ontwikkeld. Ook vervolgde het GCO specifieke activiteiten om Midden- en Oost-Europese dimensies in zijn werkzaamheden te integreren door middel van een gedetailleerd werkprogramma.

In de loop van het jaar werden veel inspanningen geleverd voor het verbeteren van de contacten met Europese beleidsmakers. Er werd een workshop met zijn gebruikers, de diensten van de Commissie, gehouden om prioriteiten te stellen op basis van de behoeften van de cliënt, er werden teams samengesteld die de integrale kwaliteitszorg moeten verbeteren en er werd een discussie op gang gebracht over wetenschap en governance.

Het GCO stimuleert de technologieoverdracht van zijn eigen resultaten en ondersteunt op die manier het innovatiebeleid van de Gemeenschap. Nieuwe activiteiten die gedurende het jaar werden opgestart zijn onder andere het opzetten van een extern fonds voor startkapitaal en een incubatiefunctie in Ispra voor afgeleide projecten van het GCO.

Het GCO hecht grote waarde aan zijn internationale betrekkingen en verlegde de zwaartepunten van zijn activiteiten op kerngebieden. De samenwerking met Japan en de VS met betrekking tot controle op nucleaire materialen werd verbreed en omvat thans ook nucleaire technologieën en er werd een memorandum van overeenstemming getekend tussen de Europese Commissie (vertegenwoordigd door het GCO), de VS, Canada en vijf lidstaten. Tevens werd het initiatief genomen voor diverse internationale overeenkomsten op het gebied van voedselveiligheid en milieubescherming.

Het werkprogramma 2000

Het werkprogramma van het GCO voor 2000 was georganiseerd overeenkomstig de vier gebieden waarop het deskundigheid bezit:

Veiligheid van voedsel en chemische producten;

Milieu;

Betrouwbaarheid van informatiesystemen en -diensten; en

Nucleaire veiligheid en veiligheidscontrole.

Daarnaast heeft de deskundigheid van het GCO twee horizontale karakteristieken:

(1) Een toekomstgericht inzicht in moderne technologietrends (zoals menswetenschappen en de informatiemaatschappij) en sociaal-economische problemen (zoals werkgelegenheidduurzaamheid, uitbreiding van de EU en de partnerschappen in het Middellandse-Zeegebied); en

(2) Het aangaan van netwerken met andere OTO-deelnemers in Europa ten behoeve van de productie van wetenschappelijke en technologische referenties (methoden, gegevens, materialen en metingen) ter garantie van de transparantie van de interne markt en de internationale handel. Centraal in deze activiteiten staat de deelname van het GCO aan de ontwikkeling van Europese normen in nauwe samenwerking met de Europese commissie voor normalisatie CEN, waarmee het GCO in 1999 een samenwerkingsovereenkomst heeft gesloten.

Deze nieuwe structuur wordt gebruikt om een duidelijke indicatie te geven van de kernvaardigheden van het GCO als basis voor verdere concentratie van inspanningen en toekomstige strategische planning.

Bijeenkomsten met de DG's

Om de communicatie met zijn klanten te verbeteren organiseerde het GCO een inter-service workshop met DG's waarvoor het GCO werkt, waarbij het centrum geselecteerde gebieden van zijn huidige werkzaamheden presenteerde. Het programma was opgebouwd rond de vier kernvaardigheden van het GCO.

De belangrijkste doelstelling van de workshop die in oktober 2000 werd gehouden, was de discussie over nieuwe prioriteiten op het gebied van het beleid van de EU, die als richtsnoer dienen voor het werkprogramma 2001 van het GCO, het concentratieproces van het GCO en toekomstige activiteiten die de Europese onderzoekruimte (EOR) ten uitvoer leggen. De laatste sessie werd gewijd aan de prospectivistische activiteiten van het IPTS en aan de taak van het GCO in de context van de EOR. Aan de workshop namen 232 mensen van de diensten van de Commissie deel, waarvan 151 van andere DG's en 81 van het GCO. De inbreng van de diensten van de Commissie is gebruikt als basis voor veranderingen die in het werkprogramma van het GCO van volgend jaar zullen worden doorgevoerd.

Hoogtepunten van het jaar

Alle instituten hebben deelgenomen aan activiteiten om het GCO voor de onderzoeks gemeenschap en het publiek duidelijker te profileren. De hoogtepunten zijn:

- Ingebruikneming van een laboratorium ter plaatse

Op 6 juni 2000 is een nieuw laboratorium ter plaatse in de nucleaire opwerkingsfabriek in La Hague in Frankrijk in gebruik genomen. Op verzoek van het Bureau Veiligheidscontroles van Euratom werd dit laboratorium door het ITU ontwikkeld, geïnstalleerd en in gebruik genomen. In het verleden moesten radioactieve monsters van de opwerkingsfabriek over lange afstanden getransporteerd worden om in een erkend laboratorium te worden geanalyseerd. Met deze faciliteit ter plaatse vervalt de noodzaak de monsters te vervoeren, aangezien analysten van het ITU in Karlsruhe wekelijks naar La Hague zullen reizen om de nodige werkzaamheden uit te voeren.

- Demonstratie van pyrochemische opwerking van splijtstoffen door elektrolytische zuivering

Niet-waterhoudende (gesmolten zout) opwerking van bestraalde, verbruikte splijtstoffen wordt door het ITU en het CRIEPI onderzocht. Dit proces wordt gezien als een belangrijk onderdeel van een partitionering- en transmutatiestrategie voor het beheer van nucleair afval. Het doel is de haalbaarheid aan te tonen van het terugwinnen van actiniden van bestraalde splijtstoffen en hoogactief afval, bijvoorbeeld afval van het PUREX plutonium/uraan extractieproces. Er is een hete-celfaciliteit voor maximaal 1 kg gesmolten massa gebouwd waarvan de werking succesvol is getest. De installatie werkt onder een zeer zuivere argonatmosfeer en de eerste demonstraties van het elektrolytische zuiveringsproces hebben afzettingen van maximaal 10 g metallisch uraan opgeleverd.

- Een informatiesysteem voor GGO's

Er is software, SNIF (summary notification information format) werd ontwikkeld voor een elektronisch informatiesysteem ter ondersteuning van het DG Milieu bij de tenuitvoerlegging van twee EG-richtlijnen, een richtlijn inzake het ingeperkt gebruik van genetisch gemodificeerde micro-organismen en een richtlijn inzake de doelbewuste introductie van genetisch gemodificeerde organismen in het milieu.

- Antibiotica in voedingsmiddelen

Een belangrijke zorg van de EU op dit moment betreft het opsporen en controleren van de aanwezigheid en de concentratie van antibiotica in voedingsmiddelen van dierlijke oorsprong. Het IRMM heeft de taak op zich genomen analytische methoden te ontwikkelen ter bepaling van het misbruik van diverse belangrijke antibioticafamilies.

- Genetisch gemodificeerde organismen

In samenwerking met het DG Gezondheid en consumentenbescherming is het IRMM ter ondersteuning van Verordening (EG) nr. 258/97 betreffende nieuwe voedingsmiddelen en nieuwe voedselingrediënten, doorgegaan met het bieden van wetenschappelijke ondersteuning voor de vaststelling van communautaire etiketteringseisen door het leveren van referentiematerialen en -methoden die dringend noodzakelijk zijn voor het opsporen van genetisch gemodificeerde organismen (GGO's) in voedingsmiddelen. In 2000 werd een tweede generatie gecertificeerde referentiematerialen voor RR (Roundup-ready)-soja geproduceerd alsmede BT-monsters (Bacillus thuringensis) voor GGO's in verwerkte voedingsmiddelen. De meng-, karakteriserings- en genetische expressie (zygositeit)-testen voor de gecertificeerde oogst van MON810 van de derde generatie werden uitgevoerd en het onderzoek naar de DNA-kwaliteit in RR-soja werd voltooid, waardoor dit materiaal op de markt kon worden gebracht.

- Referentiematerialen voor PCB's en dioxinen

De bereiding van standaardoplossingen voor dioxine, vliegas en zuiveringsslib werd in samenwerking met het DG Milieu voltooid. Bovendien werd de bereiding van kandidaatmateriaal voor de vernieuwing van polychloorbifenylen (PCB's) in zuiveringsslib in samenwerking met het DG Onderzoek in 2000 voltooid.

- Driedimensionale reconstructies

Als onderdeel van de inspanningen om de efficiëntie van bewaking, documentatie en training van controleurs te verbeteren heeft ISIS software voor '3D-reconstructie' ontwikkeld. Afstandsmetingen en digitale camera's worden gecombineerd teneinde een fotorealistisch computermodel van een echt object of een gebouw te creëren - zoals een driedimensionale reconstructie van de Franse Nationale Assemblée in Parijs. Modellen worden gecodeerd in de Virtual Reality Modelling Language (VRML) waardoor deze compatibel zijn met Internet.

- Prestatietests door ELSA

ISIS is onderdeel van een internationaal partnerschap dat het gebruik van systemen voor de beoordeling van vibraties in constructies onderzoekt. Het Europees laboratorium voor de beoordeling van constructies (ELSA - European Laboratory for Structural Assessment) is gebruikt voor het testen van de prestaties van constructiesystemen van grote hangbruggen, terwijl momenteel ook een toepassing voor spoorwegen wordt onderzocht.

- Biogene emissies van ozon en vaste deeltjes

Een meetcampagne van een jaar op de vestiging van het GCO in Ispra heeft een unieke reeks gegevens opgeleverd om het verband tussen de vorming van ozon en vaste deeltjes (PM) te bestuderen. Er zijn seizoensinvloeden waargenomen bij de totale aërosolmassa en bij de chemische samenstelling van de aërosolen. Tijdens de wintermaanden werden PM-niveaus gevonden die drie keer hoger waren dan tijdens de zomermaanden, en dat ondanks het feit dat in de zomermaanden hogere biogene emissies en fotochemische activiteit (die een hoog ozonniveau veroorzaakt) werden waargenomen. De hoge PM-concentraties tijdens de winter zijn vermoedelijk het gevolg van de verwarming in woningen. Chemische analyse van fijne aërosolen toonde aan dat organische bestanddelen en elementaire koolstof tijdens de winter een hogere relatieve bijdrage leveren aan de hoeveelheid aërosolen dan tijdens de zomer, waardoor deze in de winter mogelijk gevaarlijker zijn voor de volksgezondheid.

- Europees waarnemingsnet

Het Europees waarnemingsnet werd in 2000 operationeel. Het werd opgericht om de invloed van beleid en wetgeving van de EU op de kwaliteit van bodem en waterreserves van binnenwateren en kustwateren te beoordelen. In samenwerking met het DG Milieu en met regionale en nationale instellingen werden netwerkpunten opgericht in Finland, Frankrijk, Griekenland, Italië, Spanje, het UK en Oost-Europa.

- Wereldwijde monitoring van milieu en veiligheid (GMES)

Het SAI heeft op alle niveaus bijgedragen tot de verdere ontwikkeling van GMES (Global Monitoring of Environment and Security - Wereldwijde monitoring van milieu en veiligheid), waarbij Europese ruimtevaartinstellingen en gebruikersorganisaties nauw betrokken zijn. GMES gebruikt geavanceerde ruimtevaarttechnologie om nauwkeurige informatie over een reeks wereldwijde milieuparameters te kunnen verschaffen uiteenlopend van meteorologie tot de beoordeling van aardse en mariene rijkdommen. In mei 2000 zei commissaris Ph. Busquin dat 'GMES het volgende thema voor samenwerking in Europa zou kunnen zijn'. In oktober werd een GMES-congres georganiseerd in Lille, waar het SAI een thematoespraak hield. Een vervolgcongres is in voorbereiding. GMES is nu de vertegenwoordiger voor aardobservatie geworden in de ruimtestrategie die door de Europese Unie en het Europees Ruimtevaartagentschap gezamenlijk is ontwikkeld.

- Gevalideerde in-vitro methoden

De autoriteiten van de lidstaten van de EU hebben richtsnoeren voor drie in-vitro toxiciteitstests - een voor potentiële fototoxiciteit en twee voor huidirritatie - aangenomen. Ze worden opgenomen in de technische bijlage V van de EU-richtlijn inzake gevaarlijke stoffen. De door het GCO geleide wetenschappelijke raadgevende commissie van het ECVAM (het Europees centrum voor de validering van alternatieve methoden) heeft twee tests - een test voor huidsensibilisering met behulp van lokale lymfklieren en de EpiDerm huidirritatietest - als gevalideerde methoden goed. Een onderzoek van het ECVAM heeft aangetoond dat drie in-vitro tests voor embryotoxiciteit hadden voldaan aan de valideringscriteria voor onderzoek.

- Wetenschap en governance

Op 29 en 30 maart 2000 is een workshop op hoog niveau over de relatie tussen wetenschap en governance georganiseerd teneinde overeenstemming te bereiken over het ontwikkelen van een gemeenschappelijk systeem van wetenschappelijke en technische referentie voor beleidsimplementatie. Deze workshop werd op 16 en 17 oktober gevolgd door een conferentie over 'Wetenschap en governance in een kennismaatschappij: de uitdaging voor Europa', die door het GCO en het DG Onderzoek gezamenlijk werd gehouden. De taak van de Europese onderzoekruimte bij de ontwikkeling van nieuw Europees burgerschap werd besproken.

OPMERKINGEN VAN DE RAAD VAN BEHEER

De Raad van Beheer spreekt zijn waardering uit voor de inzet van de leiding van het GCO om na te gaan op welke wijze het centrum zijn taak het best kan uitvoeren, de uitdagingen van de nieuwe eeuw tegemoet kan treden en beter gebruik van zijn middelen kan maken. De consolidering van de nieuwe taak van het GCO, het leveren van door de klant gestuurde wetenschappelijke en technische ondersteuning voor het opzetten, uitstippelen, uitvoeren en volgen van beleid van de Europese Unie, is de bepalende factor geweest voor alle activiteiten van het GCO in het jaar 2000.

De Raad steunt de inspanningen van de GCO-leiding om het GCO op wetenschappelijk, strategisch en administratief niveau te evalueren, en ziet de analyse van de resultaten met belangstelling tegemoet.

Wat de externe evaluaties betreft, merkt de Raad op dat het wetenschappelijke audit-verslag van de "Visitatiecommissies" die de sterke en zwakke wetenschappelijke punten van de middelen van de instituten van het GCO hebben vastgesteld, een bijdrage heeft geleverd tot de vijfjaarlijkse evaluatie van het GCO die dit jaar heeft plaatsgevonden.

De Raad spreekt zijn waardering uit voor het verslag van het Panel op Hoog niveau onder voorzitterschap van Burggraaf Etienne Davignon over de uitvoering van de taak van het GCO en voor de evaluatie door de Peer Group van de Commissie die beide zullen bijdragen tot een betere omschrijving van de koers die het GCO in de toekomst moet varen. De Raad onderschrijft de suggesties die worden gedaan, met name in verband met de voorgestelde rol van het GCO in de Europese Onderzoekruimte die moet worden ontwikkeld in het kader van het nieuwe kaderprogramma dat thans wordt voorbereid. Het GCO moet zijn activiteiten inderdaad concentreren en verder bijdragen aan het ontwikkelen van een gemeenschappelijk Europese referentiesysteem ter ondersteuning van de beleidsvorming in de EU. Daartoe zal op managementniveau meer flexibiliteit nodig zijn teneinde de middelen van het GCO beter af te stemmen op de uitvoering van zijn taak.

De Raad spreekt zijn waardering uit voor de inspanningen die zijn geleverd om de gebruikers te betrekken bij het uitstippelen van de beleidslijnen voor het GCO teneinde de prioriteiten van het GCO vast te stellen in overeenstemming met de behoeften van de klanten en de prioriteiten van het EU-beleid. In dat verband wordt de oprichting van een interservice-gebruikersgroep, die een permanent systematisch mechanisme vormt voor contacten met de Europese beleidsvormers, toegejuicht. Hetzelfde geldt voor de samenwerking op specifieke gebieden met nationale onderzoekorganisaties om de knowhow van het GCO te vergroten en 'waarde toe te voegen' en zijn bekwaamheden waardoor de rol van het GCO als partner in netwerken beter kan worden ontwikkeld. In dit verband heeft de conferentie over wetenschap en governance het GCO meer inzicht verschaft in de ontwikkeling van een gemeenschappelijk wetenschappelijk en technisch referentiesysteem voor het verschaffen van onafhankelijke, hoogwaardige ondersteuning voor de tenuitvoerlegging van beleidsmaatregelen.

De Raad merkt op dat de werkzaamheden van de interne audit zijn voortgegaan om de efficiency van het GCO te verbeteren.

De eerste fase van de invoering van totale kwaliteitszorg (TQM) waarbij voor het gehele GCO een systematische langetermijnbenadering is gevolgd, is dit jaar voltooid met de rapportage van de verschillende verbeteringsteams.

De Raad volgt de uitvoering van het werkprogramma van het GCO en de inspanningen om de partnerlanden in Midden- en Oost-Europa bij de GCO werkzaamheden te betrekken, met belangstelling. De Raad heeft waardering voor de resultaten van het instituut als wetenschappelijke referentie en voor de bijdrage tot de oplossing van Europese problemen als de dioxinecrisis en de gekke-koeienziekte. De Raad is verheugd over de prestaties van het GCO in concurrerende activiteiten.

De Raad neemt kennis van de bevordering van de overdracht van GCO-technologie ter ondersteuning van het innovatiebeleid van de Gemeenschap en van het opzetten van een fonds voor extern startkapitaal en een incubatiefunctie bij de vestiging van het GCO te Ispra voor spin-off-projecten van het GCO. Voorts moedigt de Raad de inspanningen van het management aan om de externe communicatie en het imago van het GCO bij het publiek te verbeteren.

De Raad steunt de ontwikkeling van internationale samenwerking, ook buiten Europa, op belangrijke gebieden zoals de controle van nucleaire materialen, veiligheid van voedingsmiddelen en milieubescherming.

Wat nucleaire activiteiten buiten het kaderprogramma betreft, juicht de Raad het "ontmantelings"-programma van het GCO voor het beheer van afval en verouderde faciliteiten, dat dit jaar is begonnen, toe. De Raad is verheugd over de normale uitvoering van het vierjarige aanvullende programma van de hogefluxreactor -HFR- in de GCO-vestiging te Petten, en neemt daarnaast kennis van het uitwerken van een gebruikersstrategie die tot doel heeft de HFR meer te betrekken bij de Europese onderzoekruimte.

De Raad spreekt zijn waardering uit voor de werkzaamheden die bij het GCO zijn verricht met het oog op de coördinatie van de ruimtevaartactiviteiten en het uitstippelen van een gemeenschappelijke ruimtevaartstrategie van de ESA en de Commissie die verder moet worden uitgewerkt door een taskforce.

De Raad neemt kennis van het verslag over de wijze waarop het GCO zich richt naar de resolutie van de Raad over "Vrouwen en Wetenschap" van 20 mei 1999 en de resolutie van het Europees Parlement van 9 maart 1999.

De Raad spreekt zijn waardering uit voor de bijdrage van de vroegere directeur-generaal, de heer Herbert J. Allgeier, die op 31 oktober 2000 afscheid nam.

Tenslotte wenst de Raad uitdrukking te geven aan zijn waardering voor Commissaris Philippe Busquin voor zijn inspanningen om een omgeving te creëren die tot doel heeft de efficiency van de Europese onderzoekresultaten in het kader van de Europese Onderzoekruimte te optimaliseren.

HET GEMEENSCHAPPELIJK CENTRUM VOOR ONDERZOEK IN 2000

WERKPROGRAMMA 2000 TER ONDERSTEUNING VAN BELEIDSMAATREGELEN VAN DE EU

Taakomschrijving

Het GCO heeft tot taak behoeftegerichte wetenschappelijke en technische ondersteuning te leveren voor het uitstippelen, ontwikkelen, uitvoeren en volgen van het beleid van de Gemeenschap. Het GCO, dat een dienst is van de Commissie, fungeert als referentiecentrum op het gebied van wetenschap en technologie voor de Gemeenschap. Het GCO, dat nauw betrokken is bij het beleidsvormingsproces, dient de gemeenschappelijke belangen van de lidstaten en is onafhankelijk van commerciële of nationale belangen.

Het GCO, dat specifiek onderzoek op hoog niveau uitvoert in nauw contact met de industrie en andere organen, verschaft de beleidsmakers ondersteuning wanneer het gaat om zaken waarover de burgers zich zorgen maken, het verbeteren van de visselwerking tussen mens en milieu en de bevordering van duurzame ontwikkeling.

Overeenkomstig zijn taakomschrijving spitst het werkprogramma 2000 van het GCO zich toe op onderzoeksonderwerpen die relevant zijn voor belangrijke beleidsmaatregelen van de EU. De middelen van het GCO werden toegewezen aan 97 projecten verdeeld over de volgende vier pijlers:

- Veiligheid van voedsel en chemische stoffen en vraagstukken met betrekking tot de gezondheid concentreert zich op het verhogen van de kennis omtrent de gevaren, blootstelling en risico's van voedingscontaminanten, chemicaliën en chemische producten (bijvoorbeeld vaccins en farmaceutische middelen) alsmede op gezondheids- en biomedische vraagstukken in de context van preventieve strategieën ter bescherming van de gezondheid van de consument. Het grootste deel van de activiteiten concentreert zich op de ontwikkeling en validering van geavanceerde methoden en gecertificeerde referentiematerialen, de verbetering van de kwaliteit van metingen en het onderzoek naar belangrijke processen waarin voedingsmiddelen en chemische producten een rol spelen. Daarnaast worden diensten als informatiesystemen, databanken, advies en training geleverd ter ondersteuning van relevante beleidsmaatregelen van de EU. Prognoses en sociaal-economische analyses maken een belangrijk deel van de aanpak uit. Het GCO richt zijn aandacht vooral op wetenschappelijke ontwikkelingen in de biowetenschappen en op de ontwikkeling van het wetgevings programma voor voedingsmiddelen, veiligheid van chemicaliën en gezondheid;

- Milieu richt zich op vraagstukken die van belang zijn voor het beleid op het gebied van het beheer van het milieu en de hulpbronnen. De doelstelling is het ontwikkelen van kennis, het leveren van referentie-informatie en het opstellen van een reeks milieutechnische processen en voorwaarden. Hiertoe zal het GCO de ontwikkeling van methoden stimuleren voor het meten en volgen van veranderingen in het milieu, de invloed ervan evalueren en valideren en de wetenschappelijke aanpak op communautair niveau harmoniseren. Er worden activiteiten ontwikkeld die bijdragen tot de duurzame ontwikkeling van het Europese en mondiale milieu;

- Betrouwbaarheid van informatiesystemen en -diensten met het doel de beleidsmaatregelen van de EU ter bescherming van de burger in de opkomende informatiemaatschappij te ondersteunen en voor de Commissie een kenniscentrum in huis te creëren met betrouwbare informatie- en communicatietechnologie ter ondersteuning van beleidsmaatregelen van de EU in het algemeen;

- Nucleaire veiligheid en veiligheidscontrole ter ondersteuning van de diensten van de Commissie die verantwoordelijk zijn voor taken overeenkomstig het Euratom-verdrag op het gebied van veiligheidscontroles, bescherming tegen straling en beheer van nucleair afval; deze pijler richt zich op beleidskwesties zoals harmonisering op het gebied van reactorveiligheid en de veiligheid van de splijtstofcyclus. De doelstelling is het ontwikkelen en verzamelen van kennis door middel van samenwerkingsprojecten die leiden tot een brede consensus over een aantal vraagstukken met betrekking tot nucleaire veiligheid op Europees niveau en vaak ook op wereldwijd niveau. De toepassing van veiligheidscontroles door het Bureau Veiligheidscontrole van Euratom en de IAEA vereist ondersteuning en directe bijstand op het gebied van O&O. Met het oog op de uitbreiding van de EU zal speciale aandacht worden geschonken aan de samenwerking met toekomstige lidstaten van de EU.

Er waren ook twee groepen horizontale activiteiten. In de ene groep kwamen de huidige technologietrends, zoals biowetenschappen en de informatiemaatschappij, en sociaal-economische problemen waaronder werkgelegenheid, duurzaamheid, uitbreiding van de EU en samenwerking met het Middellandse-Zeegebied aan de orde. In de andere lag het accent op het aangaan van netwerken met andere OTO-deelnemers in Europa ten behoeve van de productie van wetenschappelijke en technologische referenties en om de transparantie van de interne markt en de internationale handel te waarborgen.

Een aanzienlijk deel van het werkprogramma 2000 was gewijd aan directe diensten ter ondersteuning van EU-verordeningen, zoals de activiteiten die worden uitgevoerd door het Europees referentielaboratorium voor luchtvervuiling (ERLAP), het Bureau voor geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging (IPPCB) en het Europees Bureau voor chemische stoffen (ECB).

In de volgende tabel worden de door de acht GCO-instituten binnen het werkprogramma 2000 uitgevoerde institutionele onderzoekactiviteiten gepresenteerd.

Institutionele onderzoekactiviteiten

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Clusters - een interdisciplinaire aanpak

Een interdisciplinaire houding

Het GCO heeft een reeks programmaclusters tot stand gebracht om projecten die bijdragen aan een duidelijk omschreven wetenschappelijk, technologisch of maatschappelijk probleem te groeperen. Deze clustering heeft tot doel een interdisciplinaire aanpak aan te moedigen door onderzoeksteams van de verschillende GCO-instituten bijeen te brengen, het GCO op een hoger plan te profileren en de relatie met de klanten te verstevigen. Clusters kunnen als referentiepunt fungeren voor de problemen die worden beschouwd. Tot dusverre hebben clusters geen gevolgen voor de begroting.

Aan de volgende, in 1999 in het GCO tot stand gebrachte en in 2000 voortgezette clusters werd nog een nieuw cluster toegevoegd, waar vraagstukken met betrekking tot water aan de orde komen:

- Handel via internet (e-commerce): nadruk op betrouwbaarheid en consumentenaspecten in e-commerce (IHCP, ISIS en IPTS).

- Emissies en aanverwante effecten op volksgezondheid en milieu: nadruk op emissieprocessen, schone technologieën bij vervoer en voor afvalverbranding, emissiekarakteristieken in relatie tot gezondheidseffecten (EI, IAM, IHCP en IPTS).

- Global change: het ontwikkelen van CO2-sink-modellen en monitoring van koolstof in de atmosfeer en biosfeer, schone technologieën en consequenties voor het energiebeleid (SAI, IPTS, EI en IAM).

- Voeding: nadruk op veiligheid van voedingsmiddelen, fraudebestrijdingsmaatregelen, ondersteuning van biotechnologierichtlijnen en ontwikkeling van normen voor versterking van de industriële concurrentiepositie (IHCP, IRMM en IPTS).

- Landbouw en milieu: geografische-ruimtelijke informatie, geïntegreerde beoordelingen en verificatie van milieumaatregelen voor de landbouw (SAI, EI, ISIS en IPTS).

- MAREL: coördineert de GCO-projecten met betrekking tot het veilige bedrijf van bestaande reactoren: veiligheid en prestaties van splijtstoffen, integriteit van de kernsplijtingscyclus, analyse van ongevallen, risicobeoordeling (IAM, ITU en ISIS).

- Water: nadruk op interdisciplinaire analyse van vraagstukken op het gebied van water, waaronder kwaliteit, hergebruik en sociaal-economische dimensies (EI, SAI, IAM, IRMM en IPTS).

Nucleaire onderzoekactiviteiten (buiten het 5e kaderprogramma)

De hogefluxreactor (HFR)

Tenuitvoerlegging van een Euratom-overeenkomst

De Commissie exploiteert de hogefluxreactor (HFR) in Petten (NL) in overeenstemming met de overeenkomst tussen Euratom en Nederland uit 1961. Nederland, Duitsland en Frankrijk regelen samen de HFR-reactor, waarbij elke partner een percentage van de benodigde financiering garandeert.

Het GCO voert op basis van vierjarige aanvullende onderzoeksprogramma's bij de HFR onderzoek uit ten behoeve van Euratom. Het HFR-programma blijft actief op het gebied van de veiligheid van de bestaande reactoren, alsmede voor de ontwikkeling van veiligere reactoren en van nieuwe splijtstoffen.

Hoewel het huidige vierjarige programma tot 2003 de basis van de exploitatie van de HFR blijft, wordt er momenteel door een groep deskundigen een strategie ontwikkeld om de HFR in de context van de Europese onderzoekruimte bij een meer Europees getinte kring van gebruikers en O&O projecten te betrekken.

Ondersteuning van medische activiteiten

De HFR wordt gebruikt voor de ontwikkeling van producten en technologieën ter ondersteuning van medische activiteiten:

- De HFR produceert isotopen voor meer dan 60% van de tien miljoen medische diagnoses die elk jaar in Europa worden gesteld. De kwaliteit en betrouwbaarheid van zijn werking maken de HFR onontbeerlijk voor de Europese farmaceutische bedrijven op dit gebied. De locatie van de reactor maakt het bovendien mogelijk medische producten snel naar Europese medische centra te transporteren, wat gezien de korte levensduur van de meeste isotopen die momenteel in gebruik zijn van essentieel belang is.

- Een associatie van Europese centra die werken aan een nieuwe behandeling van hersentumoren op basis van de boorneutronenvangsttherapie (BNCT) maakt ook gebruik van de HFR.

- Ander onderzoek voor medische doeleinden omvat de productie van nieuwe isotopen, de ontwikkeling van andere technische BNCT-toepassingen en nieuwe alfa-immunotherapieproducten, alsmede onderzoek naar de materialen voor medische prothesen.

Waarborgen van voldoende beschikbaarheid van splijtstoffen

Teneinde voldoende beschikbaarheid van splijtstoffen in de toekomst te waarborgen heeft het GCO besloten de HFR in plaats van voor het gebruik van hoogverrijkt uraan geschikt te maken voor het gebruik van laagverrijkt uraan.

In 2000 werden vier transporten van verbruikte splijtstof van het reactorbassin naar de Nederlandse nationale opslagplaats uitgevoerd.

Buitengebruikstelling van nucleaire installaties

Omgang met verouderde faciliteiten

Binnen het Euratom-verdrag werden in de periode 1960-1962 locatieovereenkomsten betreffende kerncentrales ondertekend tussen de Gemeenschap, Duitsland, België, Italië en Nederland. In de laatste twee gevallen werden nationale nucleaire installaties overgedragen aan de Gemeenschap en werd er gezorgd voor infrastructuren voor nucleaire ontwikkeling. De installaties in Karlsruhe en Petten zijn momenteel nog steeds in gebruik en een aantal nucleaire activiteiten blijft in Geel en Ispra. Andere zijn stilgelegd, in enkele gevallen al meer dan 20 jaar geleden, en zijn voor het overgrote deel verouderd.

Het GCO heeft een langetermijnactieplan opgesteld voor de buitengebruikstelling van zijn nucleaire faciliteiten. Het plan is verdeeld in drie onderdelen:

(1) Beheer van afval dat het gevolg is van activiteiten van het GCO sinds 1960. Deze fase omvat ook de veilige conservering van verouderde installaties en de verbetering van faciliteiten die nodig zijn voor de hantering, ontsmetting, behandeling en opslag van vast en vloeibaar nucleair afval.

(2) Ontmanteling van stilgelegde faciliteiten, zoals reactoren en laboratoria; deze procedure zal weer nieuw afval genereren dat ook moet worden verwerkt.

(3) Evaluatie van de middelen die noodzakelijk zijn voor de toekomstige ontmanteling van nucleaire faciliteiten die nog steeds in bedrijf zijn, zoals het cyclotron te Ispra, de hete cellen van het ITU in Karlsruhe en de HFR in Petten. Hoewel een beperkte ontmanteling bij deze faciliteiten vereist is, is de sluiting ervan in het huidige actieplan niet voorzien.

Er is een groep onafhankelijke deskundigen ingesteld om het GCO te adviseren over de te volgen strategieën. De werkzaamheden verlopen volgens plan in Ispra, Karlsruhe en Geel (BE). Het IRMM voltooide een belangrijke test van de werkzaamheden die bedoeld waren de licentie van Geel in te krimpen en daarmee de kosten van toezicht te verlagen.

Coördinatie van ruimtevaartactiviteiten

Een uitdaging voor de EU is het vinden van manieren om Europese ondersteuning te bieden aan grotendeels op nationaal niveau uitgevoerde ruimtevaartactiviteiten. De Commissie levert een bijdrage aan het omschrijven van de ambities van Europa en houdt daarbij rekening met het groeiende belang van de ruimtevaart voor doelstellingen van sociaal-economisch beleid in de informatie- en communicatiediensten, alsmede voor wetenschap, technologie, toegang tot de ruimte en veiligheid.

Europese strategie voor de ruimtevaart

Via de eenheid voor de coördinatie van ruimtevaartactiviteiten van de Commissie onder voorzitterschap van de directeur-generaal van het GCO op persoonlijke titel hebben de Commissie en de Europese Ruimtevaartorganisatie (ESA), in overleg met lidstaten en de industrie, een gezamenlijke strategie voor de ruimtevaart ontwikkeld en aanbevelingen voor acties opgesteld. De definitieve mededeling [1], die samen met de ESA werd opgesteld, werd op 27 september 2000 door de Commissie aangenomen. Deze mededeling stelt voor een gezamenlijke werkgroep van de ESA en de Commissie in te stellen die de Europese ruimtevaartstrategie moet implementeren en ontwikkelen.

[1] Europa en de ruimtevaart: Begin van een nieuw hoofdstuk, COM(2000)597.

Wereldwijde monitoring voor milieu en veiligheid (GMES)

Na discussies met de Space Advisory Group (SAG - ruimtevaartadviesgroep) in juli 1999 werd het concept van wereldwijde monitoring voor milieu en veiligheid door de Commissie onder leiding van het GCO verder ontwikkeld. Er werd een studie [2] verricht om te zorgen voor de nodige politieke onderbouwing en de banden met de diensten van de Commissie te versterken. De conclusie was dat het grote vraagstuk van milieu en veiligheid steeds meer politiek belang krijgt en dat wereldwijde monitoring effectieve ondersteuning kan bieden voor het verzamelen van informatie.

[2] Het gebruik van wereldwijde monitoring voor milieu en veiligheid, Eindverslag, augustus 2000.

Op technisch niveau blijft het SAI in samenwerking met Europese ruimtevaartorganisaties ondersteuning verlenen. Een GMES-kantoor en -partnerschap werden opgericht, waarbij deze organisaties, Eumetsat (de Europese organisatie voor de exploitatie van meteorologische satellieten) en de industrie betrokken zijn. Er werd een memorandum van overeenstemming ondertekend met het Duitse ruimtevaartagentschap DLR, vergelijkbaar met het memorandum dat in 1999 met het Franse agentschap CNES werd gesloten, en er werd ondersteuning verleend aan het Franse voorzitterschap van de EU bij het organiseren van een conferentie over GMES in Lille in oktober 2000. Op het congres van de International Astronautical Federation (IAF - Internationale Ruimtevaartfederatie) in oktober 2000 werd een seminar gegeven over samenwerkingsaspecten op het gebied van GMES met een internationaal panel van de EU, Brazilië, Rusland en de Verenigde Staten.

Partnerschap en samenwerkingsovereenkomst tussen de EU en Rusland

De besprekingen met de Russische Federatie over de ruimtevaart in het algemeen en GMES in het bijzonder werden voortgezet. In september leidde een bezoek van commissaris Busquin aan Moskou tot een overeenkomst inzake de oprichting van een werkgroep van de EU en Rusland, waarin deskundigen van beide zijden gezamenlijk ruimteobservatieprojecten, vooral op het gebied van GMES, ontwikkelen en stimuleren.

Een jaar van evaluaties en verdere aanbevelingen

In een korte periode werden vier officiële, externe evaluaties van het GCO uitgevoerd. Dit waren de wetenschappelijke audit 1999, de vijfjarige evaluatie (1995-1999), het verslag van de werkgroep op hoog niveau en de evaluatie van de groep vakgenoten van de Commissie. Elke evaluatie had haar eigen aandachtspunten en doelstellingen. Ze resulteerden in een reeks aanbevelingen die mede richting moeten geven aan de toekomst van het GCO en mede vorm moeten geven aan de strategieën.

Wetenschappelijke audit 1999

De eerste exercitie was de wetenschappelijke audit van de instituten van het GCO in de tweede helft van 1999. Onmiddellijk na goedkeuring van het werkprogramma 1998-2002 van het GCO door de Commissie gaf de Directeur-generaal van het GCO het startsein voor deze niet-statutaire evaluatie. De audit had tot doel vroege feedback te geven aan het management van het GCO over de wetenschappelijke status van de instituten en om hun in wetenschappelijk opzicht sterke en zwakke punten op het gebied van personeel en andere middelen in kaart te brengen. Een belangrijke doelstelling was te waarborgen dat aan de eisen van het vijfde kaderprogramma van de Europese Commissie met de vereiste wetenschappelijke kwaliteit kon worden voldaan.

De audit werd uitgevoerd door visitatiecommissies van externe deskundigen. Begin 2000 waren alle rapporten afgerond en gepubliceerd, waarmee het management van de instituten kan profiteren van de specifieke opmerkingen en waaruit het management conclusies kan trekken die voor het GCO als geheel geldig zijn.

Ongeveer 40 aanbevelingen in de rapporten werden uitvoerig besproken met de directeuren van de instituten en het panel van deskundigen. De aanbevelingen werden door de instituten geïntegreerd in de plannen voor de middellange en lange termijn. Het personeel werd op de hoogte gesteld van het resultaat en in de meeste gevallen werden haalbare suggesties onmiddellijk overgenomen. De monitoring van de tenuitvoerlegging van deze aanbevelingen werd uiteindelijk gecombineerd met de monitoring van de vijfjarige evaluatie.

De algemene conclusies van de audit bevestigen de soliditeit van de wetenschappelijke strategieën van het GCO:

- De nieuwe taakomschrijving van het GCO wordt ondersteund door management en personeel en is goed ontvangen door de onderzoeksgemeenschap van de EU. Het aangaan van netwerken met laboratoria in lidstaten, een essentieel element dat is gekoppeld aan de taakomschrijving, wordt sterk aangemoedigd.

- De wetenschappelijke basis onder de taakomschrijving van het GCO is cruciaal en dient solide te blijven. Aandacht moet worden geschonken aan de balans tussen diensten en onderzoek.

- De inspanningen van het GCO ter ondersteuning van nucleaire technologie worden onderkend en aangemoedigd; het blijvende karakter van deze inspanningen hangt echter af van de handhaving van het huidige financieringsniveau.

Vijfjarige evaluatie

De vijfjarige evaluatie-exercitie is wettelijk verplicht voordat de Commissie voorstellen kan doen voor het zesde kaderprogramma. De exercitie omvat zowel de effecten van het vierde kaderprogramma als de vooruitgang van het vijfde kaderprogramma. Het GCO concentreerde zich vooral op de managementaspecten van zijn activiteiten, het effect van de ondersteuning ten behoeve van beleidsmaatregelen van de EU en de bereikte resultaten in relatie tot de aangenomen programma's. De inbreng van het GCO bestond uit een activiteitenverslag over de periode van vijf jaar, met afzonderlijke evaluaties van de acht instituten en geschraagd door een algemeen verslag van een autoriteit op het gebied van O&O.

In juni 2000, na vier maanden van vergaderingen, bezoeken aan de instituten en overleg van een panel van 12 hoog aangeschreven onafhankelijke wetenschappelijke deskundigen, presenteerde professor S. Barabaschi een rapport met een lange reeks constructieve aanbevelingen. De doorslaggevende aanbeveling is dat de nieuwe taakomschrijving van het GCO gehandhaafd moet blijven en dat de implementatie ervan wat alle aspecten en consequenties ervan betreft moet worden gewaarborgd. Om dit proces te bevorderen moet het GCO:

- Meer middelen toewijzen aan relatiebeheer met de institutionele klanten, meer aandacht besteden aan hun behoeften en resultaten in een gebruikersvriendelijke taal vertalen;

- Bij het plannen van ondersteuning van beleidsmaatregelen de inspanningen niet beperken tot het O&O-onderdeel, maar betrokken blijven bij de levenscyclus van het hele project, inclusief ondersteuning na voltooiing;

- Het management bewuster maken van externe kansen en mogelijkheden tot samenwerking, lacunes in de eigen kennis vaststellen en deze met externe deskundigheid aanvullen; en

- Het bewustzijn van de noodzaak tot netwerken, zowel intern als extern, verhogen. Dit bewustzijn moet de tweede natuur van de GCO-onderzoeker worden.

De waardevolle aanbevelingen die in het kader van deze twee exercities werden gedaan, zijn opgenomen in een actieplan. De meeste aanbevelingen werden geaccepteerd en goedgekeurd door het management van het GCO en er werden aandachtspunten voor de halfjaarlijkse toetsing van de vooruitgang vastgesteld.

High Level Panel

In januari 2000 stelde onderzoekscommissaris Philippe Busquin een High Level Panel in onder voorzitterschap van Burggraaf Etienne Davignon, die het functioneren van het GCO moet evalueren en aanbevelingen moet doen. In juli 2000 werd een rapport met het unanieme standpunt van het panel gepubliceerd, dat een aantal aanbevelingen bevatte met betrekking tot de volgende vraagstukken:

- Op welke gebieden moet het GCO zijn activiteiten concentreren, gelet op zijn deskundigheidsterreinen en de beleidsprioriteiten van de Commissie-

- Wat zijn de operationele consequenties van de taakomschrijving waar het gaat om de relatie met het Europees Parlement, wetenschappelijke comités en de verschillende agentschappen-

- Wat zijn de behoeften met betrekking tot het aangaan van partnerschapnetwerken met speerpuntcentra in de lidstaten en op internationaal niveau, en hoe kunnen die het beste tot stand komen-

- Hoe kan het GCO zich aan de veranderende relatie met centra in de lidstaten en instellingen van de EU aanpassen, gelet op de status van het GCO als een DG van de Commissie-

- Op welke manier moeten de activiteiten van het GCO gefinancierd worden-

Het panel keurt de door het vijfde kaderprogramma aan het GCO toegewezen taak goed en is van mening dat het GCO een duidelijke rol op de lange termijn vervult. Het panel stelt voor het GCO open te stellen voor de andere communautaire instellingen en doet een aantal organisatorische suggesties. Volgens het panel moet het GCO zijn inspanningen concentreren en zich op activiteiten en intensief netwerken met andere Europese expertisecentra richten en deze stimuleren. Tenslotte hecht het panel bijzonder belang aan nucleaire activiteiten.

Na de presentatie van de conclusies van het rapport aan de Commissie bood commissaris Busquin aan een vervolg te geven aan het rapport met een mededeling over de taak van het GCO in de context van de Europese onderzoekruimte en met een besluit over het verbeteren van de bestuurlijke en adviserende structuur van het GCO.

Evaluatie door de groep vakgenoten (peer group) van de Commissie

Op 26 juli 2000 publiceerde de Commissie de mededeling Matching the Commission activities with its human resources - the means to achieve our objectives (Afstemmen van de activiteiten van de Commissie op haar menselijke hulpbronnen - het middel om onze doelstellingen te bereiken) in het kader van het hervormingsinitiatief van de Commissie. Een groep van vijf Commissieleden was eerder dat jaar benoemd om een beleidsoverzicht van de activiteiten van de instellingen op te stellen en die in overeenstemming te brengen met de beschikbare menselijke hulpbronnen.

De peer group concludeerde dat in totaal 298 onderzoeksplaatsen kunnen worden geschrapt. Daarvan moeten 200 plaatsen verdwijnen door inkrimping van het personeel van het GCO door sluiting van de IAM-vestiging in Petten of door een algemene vermindering van activiteiten. Een onderzoek naar de mogelijke sluiting van Petten wees uit dat dit niet haalbaar is. Het GCO bekijkt derhalve op welke terreinen de activiteiten eventueel verminderd kunnen worden. Dit onderzoek zal volgens de planning begin 2001 afgerond zijn.

HET GCO EN DE EUROPESE ONDERZOEKRUIMTE

Op 18 januari 2000 nam de Europese Commissie de mededeling Naar een Europese onderzoekruimte [3] aan, die door commissaris Philippe Busquin is bedoeld als een middel om bij te dragen tot het scheppen van betere randvoorwaarden voor onderzoek in Europa.

[3] COM(2000)6, 18.1.2000. Zie ook de website: http://europa.eu.int/comm/research/area.html.

Het document werd besproken tijdens de informele vergadering van de ministers van onderzoek in Lissabon en eind maart 2000 goedgekeurd door de Top van Lissabon. Het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's namen samen met de wetenschappelijke wereld en het bedrijfsleven aan de discussies deel.

Een belangrijke dimensie van het initiatief inzake de Europese onderzoekruimte is de behoefte om de relatie tussen wetenschap en beleidsvorming te versterken en te ontwikkelen. Dit omvat de ondersteuning van de wetenschappelijke infrastructuur, de selectie en evaluatie van onderzoeksprogramma's alsmede de ontwikkeling van beleidsmaatregelen die steunen op wetenschappelijke expertise, van volksgezondheid tot veiligheid van voertuigen.

Er is een Europees wetenschappelijk en technisch referentiesysteem nodig om de diverse standpunten te analyseren, de implicaties van de verschillende opties ten volle te beoordelen en objectieve informatie voor democratische discussies en besluitvorming te leveren. Dit referentiesysteem moet in staat zijn om in noodgevallen snel te reageren.

Het GCO kan een belangrijke rol spelen bij de ontwikkeling van het wetenschappelijk en technisch referentiesysteem door steun te verlenen aan beleidsmakers op het gebied van de wetenschappelijke en technische dimensies van hun besluiten.

Kernactiviteiten van het GCO op dit gebied kunnen zijn:

- Het evalueren van testmethoden en -normen waarmee belemmeringen voor de internationale handel weggenomen kunnen worden;

- Het onafhankelijk verifiëren van methodologieën om in de hele EU consensus te bevorderen over wetenschappelijke vraagstukken die met elkaar botsen; en

- Het anticiperen op veranderingen in de eisen van de maatschappij in de komende decennia.

Het GCO houdt zich al bezig met deze activiteiten in diverse projecten: het systeem van referentiematerialen, dat essentieel is voor vergelijkbare en naspeurbare metingen; het Europees laboratorium voor luchtvervuiling (ERLAP); de werkzaamheden van het door het GCO beheerde Europees Bureau voor chemische stoffen (ECB); het Europees Bureau voor geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging (EIPPC); en de rol van het GCO als een wereldwijde referentie voor nucleaire veiligheidscontroles.

HET GCO ALS PARTNER IN NETWERKEN

Het GCO heeft al lang onderkend dat het netwerken met onderzoeksorganisaties en het bedrijfsleven essentieel is voor het vervullen van zijn taak wat het leveren van de beste wetenschappelijke en technische ondersteuning van beleidsmaatregelen van de EU betreft. Het GCO heeft samengewerkt met partners in onderzoekscentra, op universiteiten, met regelgevende instanties, plaatselijke autoriteiten, verenigingen in het bedrijfsleven en bedrijven in de EU en daarbuiten. In de context van het initiatief voor de Europese onderzoekruimte startte het GCO in 2000 een vroegtijdig proces waarbij wordt nagedacht over de opzet van een wetenschappelijk referentiesysteem dat onafhankelijke en hoogwaardige ondersteuning kan bieden aan de Commissie en de lidstaten.

Een eerste internationale workshop over wetenschap en governance werd in maart 2000 door het GCO georganiseerd, waarbij beleidsmakers, wetenschappers en geleerden uit Europa, de Verenigde Staten, Canada en Japan aanwezig waren. Uit de aanwezigen werd de werkgroep CERCLE (chief executives of research centres and laboratories in Europe - directeuren van onderzoekscentra en laboratoria in Europa) gevormd, die zich uitvoerig zal gaan bezighouden met het concept van een Europees wetenschappelijk referentiesysteem. Deze werkgroep behandelde de praktische onderdelen en functies van zo'n systeem - hoe het moet werken, het soort resultaten dat het moet opleveren en op welke manier het zijn klanten, met name de Europese Commissie, het Europees Parlement en de lidstaten, kan ondersteunen.

Na de workshop organiseerden het GCO en het DG Onderzoek in oktober 2000 een tweedaagse conferentie over wetenschap en bestuur, waarbij ongeveer 450 deelnemers aanwezig waren. Er was veel steun voor het opzetten van een wetenschappelijk referentiesysteem waarin deskundigen en organisaties kunnen netwerken en gedegen wetenschappelijk advies kunnen geven.

Het GCO zette zijn beleid van samenwerking met strategische partners voort en sloot een memorandum van overeenstemming met het Spaanse nationale onderzoekscentrum CSIC. Afgesproken is om te gaan samenwerken op de volgende terreinen: onderzoek ten behoeve van het identificeren, controleren en vaststellen van gemeenschappelijke normen voor GGO's; voedseltechnologie en kwaliteitscontrole; biologische materialen; monitoring van het milieu. Op sociaal-economisch niveau zullen het CSIC en het GCO zich samen buigen over vraagstukken met betrekking tot Mediterrane kandidaat-landen en over het European Science and Technology Observatory (ESTO - Europese waarnemingspost voor wetenschap en technologie). De samenwerking zal vooral gestalte krijgen door gezamenlijke projecten, gezamenlijk gebruik van faciliteiten en uitwisseling van personeel. De samenwerking zal een aanvulling zijn op overeenkomsten die met andere leidende onderzoeksorganisaties zijn gesloten.

DEELNAME VAN LANDEN DIE WACHTEN OP TOETREDING

Sinds medio 1999 trekken de 11 toetredingslanden die zich geassocieerd hebben met het vijfde kaderprogramma, profijt van de volledige deelname in alle onderzoeksprogramma's van de EU (zeven landen hebben zich ook aangesloten bij het nucleaire programma).

Het verslag van de werkgroep van onafhankelijke deskundigen onder voorzitterschap van Burggraaf Davignon (juli 2000) spoorde het GCO aan om een geïntegreerde strategie met betrekking tot wetenschappelijke en technologische vraagstukken op te stellen om het uitbreidingsproces te steunen. De werkgroep legde vooral de nadruk op de steeds belangrijker wordende rol van het GCO in het ondersteunen van Midden- en Oost-Europese landen bij het verbeteren van de prestatie- en veiligheidsnormen van hun nucleaire installaties.

In 2000 startte het GCO een specifieke actie ter ondersteuning van het uitbreidingsproces. Deze actie zal de samenwerking met onderzoeksorganisaties in de landen die wachten op toetreding versterken door middel van diverse maatregelen zoals:

Geleidelijke openstelling van het werkprogramma van het GCO

In het werkprogramma van het GCO in de context van het vijfde kaderprogramma is aan 18 projecten een hogere prioriteit toegekend teneinde te voorzien in de specifieke behoeften van het toetredingsproces op het gebied van het milieu, nucleaire veiligheid en veiligheidscontroles, harmonisering van maatregelen, landbouw, voedingsmiddelen en chemische producten, verkennende analyse en modellen.

Stimuleren van gezamenlijke voorstellen aan het vijfde kaderprogramma

Door zijn kernvaardigheden speelt het GCO een belangrijke rol bij het betrekken van onderzoeksorganisaties van landen die op toetreding wachten bij Europese projectnetwerken. In 1999 werden 43 projecten voor gezamenlijke rekening geselecteerd, waarbij het GCO samenwerkte met 60 onderzoeksorganisaties uit deze partnerlanden.

Organiseren van gezamenlijke activiteiten

In 2000 werden informatiedagen voor vertegenwoordigers uit de onderzoekswereld georganiseerd in belangrijke toetredingslanden (Bulgarije, Hongarije en Polen) teneinde de betrokkenen bewust te maken van de mogelijkheden die worden geboden door samenwerking met het GCO. Diverse gezamenlijke workshops en conferenties staan op het programma of hebben reeds plaatsgevonden.

INTERNATIONALE BETREKKINGEN

In de context van zijn nieuwe taakomschrijving heeft het GCO in het voorjaar van 1999 zijn voornemen kenbaar gemaakt aan de gezamenlijke groep onderzoek/atoomvraagstukken om zijn internationale betrekkingen ingrijpend te herzien teneinde zich te concentreren op de in zijn taakomschrijving gestelde doelen.

In het afgelopen jaar zijn de effecten van deze overgang duidelijk geworden; er vond een koerswijziging plaats in de internationale activiteiten van het GCO, zowel op de eigen deskundigheidsterreinen als wat de interactie met de Verenigde Staten en Japan betreft, de essentiële partners van de EU. Natuurlijk behoeft dit proces nog steeds verbetering en is er een te grote verscheidenheid aan activiteiten van het GCO in sommige sectoren, maar in het algemeen werd er belangrijke vooruitgang geboekt.

Een individuele partner: Japan

De banden tussen het GCO en Japanse onderzoeksinstituten vormen de belangrijkste communautaire samenwerkingsactiviteit tussen de EU en Japan. De verklaring hiervoor is grotendeels gelegen in de structuur van het onderzoek in Japan. Deze samenwerking bestrijkt de aspecten van wetenschap en technologie die in het middelpunt van de publieke belangstelling staan.

Hoewel alle vier pijlers van de activiteiten van het GCO profijt hebben getrokken van deze verandering, zijn de effecten op het gebied van de nucleaire veiligheid en de veiligheid van levensmiddelen het meest uitgesproken.

Het nucleaire gebied

Met de Verenigde Staten

De Amerikaanse minister van energie Bill Richardson heeft de Directeur-generaal van het GCO uitgenodigd mee te denken over de door hem ontplooide ideeën en initiatieven. Na een ontmoeting in Washington eind oktober 1999 tussen de Directeur-generaal en de staatssecretaris van het Amerikaanse ministerie van energie (DoE) werd besloten de samenwerking, die momenteel beperkt is tot de controle op nucleaire materialen, te verruimen. Een conceptovereenkomst tussen Euratom en het Amerikaanse DoE betreffende nucleaire technologie wordt momenteel bestudeerd.

Bovendien kwam bij deze vergaderingen opnieuw naar voren dat beide partijen de samenwerking krachtens de bestaande overeenkomst willen voortzetten, in het bijzonder ter ondersteuning van Rusland en de nieuwe onafhankelijke staten (NOS) op het gebied van de controle op nucleaire materialen (nucleaire veiligheidscontroles).

Met Japan

Een bezoek van de Directeur-generaal van het GCO aan Japan in het voorjaar van 1999 had vergelijkbare conclusies opgeleverd. De samenwerking met het Atomic Energy Research Institute (JAERI - instituut voor onderzoek naar atoomenergie) is net als met de Verenigde Staten verruimd tot nucleaire technologie. Daarnaast moet de O&O-overeenkomst met betrekking tot de controle op nucleaire materialen binnenkort verlengd worden.

In het kader van een grondige herstructurering die in Japan plaatsvindt en die in 2001 met het opheffen van het Science and Technological Agency (STA - wetenschappelijk en technologisch agentschap) voltooid moet zijn, zal de controle op nucleaire materialen aan het Nuclear Material Control Centre (NMCC - centrum voor splijtstofcontrole) worden toevertrouwd. Het NMCC heeft al te kennen gegeven dat het de technische ondersteuning en ervaring van het GCO toejuicht, zowel voor de opleiding van inspecteurs als voor het ontwikkelen van de meest geschikte technieken. Een conceptovereenkomst die mogelijk contractbepalingen voor de betaling door Japan voor de diensten van het GCO omvat, wordt momenteel bestudeerd.

Met Brazilië/Argentinië

Het Braziliaans-Argentijnse Agency for Accounting and Control of Nuclear Material (ABACC - agentschap voor splijtstofboekhouding en -controle) is - buiten Euratom - de enige regionale organisatie die verantwoordelijk is voor de controle op nucleair materiaal. Hoewel de operationele regels van het ABACC verschillen van die van Euratom, zijn de doelstellingen en technologische behoeften vergelijkbaar. Het lag daarom voor de hand dat een samenwerkingsovereenkomst tussen beide instanties werd gesloten. Deze overeenkomst werd opgesteld naar het voorbeeld van de overeenkomst tussen Euratom en het Amerikaanse DoE en werd op 10 februari 1999 ondertekend.

Met Rusland

De samenwerking met Rusland in het kader van het TACIS-programma wordt voortgezet, terwijl de samenwerking met de kandidaat-landen van de EU geïntensiveerd wordt.

Veiligheid van levensmiddelen en consumentenbescherming

Met de Verenigde Staten

Discussies over veiligheid van levensmiddelen en consumentenbescherming werden voornamelijk met de Verenigde Staten gevoerd. Tijdens de 'New Vistas' vergadering in Stuttgart op 15 juni 1999 werd overeengekomen dat de vraagstukken op het gebied van veiligheid van levensmiddelen (inclusief die van GGO's) onderwerp moeten zijn van echte samenwerking. In februari 2000 werd in Washington afgesproken dat het opstellen van een memorandum van overeenstemming tussen het GCO en het JIFSAN(joint institute for food safety and applied nutrition - gezamenlijk instituut voor voedselveiligheid en toegepaste voedingsleer)-onderzoekscentrum van de Universiteit van Maryland de beste aanpak zou zijn.

Met Australië

Tijdens een internationale conferentie over GGO's in Sydney in het voorjaar van 1999 werden nauwe contacten gelegd met Australië.

Met Canada

Er is een officiële samenwerking op gang gekomen met als doel wetenschappelijke gegevens over veiligheid en kwaliteit van voedsel te verzamelen, alsmede samenwerking tot stand te brengen op de specifiekere gebieden van chemische verontreiniging en fraudebestrijding in het bijzonder met betrekking tot GGO's.

Met de Wereldgezondheidsorganisatie

Tegen het einde van 2000 richtte de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zich tot het GCO met het verzoek na te denken over de mogelijkheid dat het GCO onderzoeksprojecten gaat leiden die de veiligheid van levensmiddelen en de milieuveiligheidsaspecten van de bescherming van de gezondheid van de mens moeten verbeteren. Deze projecten vallen binnen het bestek van de bredere overeenkomst tussen de Commissie (het DG Gezondheid en consumentenbescherming) en de WHO, die op dit moment wordt besproken.

Milieubescherming

Met toetredingslanden

Talrijke acties op het gebied van milieubescherming worden voorbereid, in het bijzonder met de landen die om toetreding hebben verzocht. Het EI neemt deel aan het monitoren van het stroomgebied van de Donau en aan de strijd tegen de verontreiniging in dit stroomgebied. De betreffende landen vroegen ondersteuning na de onopzettelijke lozing van zeer giftige stoffen.

Met Japan

Het EI werkt met Japan aan drie voor beide partners belangrijke prioriteiten: verontreiniging van stedelijke gebieden en emissievraagstukken, de wereldwijde klimaatverandering en de tenuitvoerlegging van het Protocol van Kyoto, en zonne-energie. Op het gebied van zonne-energie willen de CRIEPI (de gezamenlijke onderzoeksorganisatie van de Japanse elektriciteitsproducenten) en de Japanse Quality Association (vereniging voor kwaliteitszorg) gezamenlijke projecten met het EI ontwikkelen.

Met de Verenigde Staten

Het EI heeft samengewerkt met het milieuchemiebureau van het Amerikaanse DoE op het Nationaal Laboratorium in Brookhaven om te bepalen welke rol atmosferische aërosolen (bijvoorbeeld vaste deeltjes afkomstig van verbranding) in de stralingsbalans van de aarde spelen. De twee groepen werken op dit moment samen aan de integratie van tien jaar internationaal onderzoek op dit gebied, zoals voorzien in het International Geosphere-Biosphere Programme (IGBP - internationaal geosfeer-biosfeerprogramma).

Met het DG Milieu werkte het EI samen met het Environmental Protection Agency (US-EPA - Bureau voor milieubescherming) teneinde onderling afgestemde wereldwijde normen voor de emissies van niet voor de weg bestemde machines te ontwikkelen en te implementeren.

Op het gebied van de volks- en milieugezondheid wordt tenslotte een gezamenlijk Europees-Amerikaans kader opgezet ter bevordering van de transatlantische samenwerking op het gebied van onderzoek naar stoffen die het endocriene stelsel verstoren. Voorbereidende contacten zijn er met het US-EPA en andere Amerikaanse instellingen (National Academy of Sciences, universiteiten...) en particuliere bedrijven.

Met Canada

De samenwerking met Canada vindt plaats op drie terreinen:

(1) Het monitoren van radioactiviteit in het milieu met het Meteorologisch Centrum van Canada en de Universiteit van British Columbia;

(2) Het gebruik van remote sensing voor het monitoren van de bodem met COLUTEQ (Consortium of the Teledetection Laboratories of Quebec); en

(3) Duurzame ontwikkeling met de Canadese ministeries van industrie en milieu. In deze context is het IPTS samen met het Canadese ministerie van industrie en MITI (het Japanse ministerie van internationale handel en industrie) voorzitter van de werkgroep van de OESO voor biotechnologie voor duurzame industriële ontwikkeling.

Met Rusland

Het SAI en het International Forestry Institute (IFI - internationaal instituut voor bosbouw) in Moskou werken samen aan het monitoren van bossen en bosbranden in Siberië.

Krachtens het Protocol van Kyoto

Het SAI TREES project ter ondersteuning van het DG Milieu en het DG Ontwikkeling omvat de landen in tropisch Afrika, Zuid-Oost-Azië en Latijns-Amerika die met het probleem van de ontbossing geconfronteerd worden. Deze werkzaamheden worden uitgevoerd in samenwerking met de ruimtevaartagentschappen in Japan (NASDA) en de Verenigde Staten (NASA). De met deze twee agentschappen en met de ESA gesloten overeenkomsten dragen onder meer bij tot de ontwikkeling en het gebruik van nieuwe instrumenten voor aardobservatie.

Het project World Fire Web van het SAI (WFW - het 'World Fire Web'-netwerk) voorziet in systematische monitoring van bosbranden in samenwerking met internationale instellingen in 15 landen, waaronder Canada, de Verenigde Staten, Brazilië, Australië en Rusland.

Algemene veiligheid

Op gebieden die meer algemeen verband houden met veiligheid in de ruimste zin van het woord, is het volgende vermeldenswaardig:

- Ondertekening van een overeenkomst tussen het GCO en de Amerikaanse National Science Foundation (NSF) op het gebied van seismische engineering. Deze overeenkomst is vergelijkbaar met de overeenkomst tussen het GCO en het instituut voor onderzoek naar bouwconstructies (BRI) van het Japanse ministerie van bouwzaken en betreft samenwerking met drie door de NSF gefinancierde Amerikaanse universiteitslaboratoria.

- Ondertekening op 17 juli 2000 van een memorandum van overeenstemming inzake technologieën voor humanitaire ontmijning. Het International Test and Evaluation Programme (ITEP - internationaal test- en evaluatieprogramma) voor humanitaire ontmijning stelt een kader voor samenwerking tussen de Europese Commissie (vertegenwoordigd door het GCO in overeenstemming met zijn werkprogramma), de Verenigde Staten, Canada en de vijf lidstaten die een O&O-programma op dit gebied uitvoeren (België, Duitsland, Nederland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk) voor.

CONCURRERENDE ACTIVITEITEN

Terwijl het grootste deel van de begroting van het GCO is bestemd voor de kernactiviteiten binnen het werkprogramma op het gebied van onderzoek, wordt ongeveer 15% uit andere bronnen verkregen. 'Concurrerende activiteiten' is de verzamelnaam voor de activiteiten waaruit alle andere inkomsten worden verkregen: deelname in de samenwerkingsprojecten van het vijfde kaderprogramma, aanvullende betaalde werkzaamheden ter ondersteuning van diensten van de Europese Commissie en werkzaamheden voor derden, met name voor regionale autoriteiten of het bedrijfsleven.

De deelname in deze activiteiten levert een aantal voordelen op. Naast benchmarking met andere onderzoekscentra verwerft het GCO ook nieuwe vaardigheden en deelt het zijn eigen vaardigheden en faciliteiten. In overeenstemming met de eigen regels van het GCO moeten de projecten in kwestie in verband staan met de taakomschrijving van het GCO en het subsidiariteitsprincipe respecteren.

Wat de aanvragen voor projecten voor gezamenlijke rekening in 2000 betreft wist het GCO in ongeveer 40% van de gevallen de opdracht binnen te halen, hetgeen resulteerde in het toekennen van 90 nieuwe projecten. Het grootste deel van deze projecten kwam van de programma's 'Energie, milieu en duurzame ontwikkeling' en 'Concurrerende en duurzame groei' van het DG Onderzoek, hoewel het GCO ook in andere programma's vertegenwoordigd was.

Technologieoverdracht

Het Europees Technologie Overdracht Initiatief (ETTI)

Het GCO behaalt vaak resultaten met potentiële industriële toepassingen als een bijproduct van zijn eigenlijke onderzoeksprogramma. Naast lopende activiteiten ter bescherming en exploitatie van onderzoeksresultaten met commerciële toepassingen ontwikkelt het GCO een aantal specifieke projecten om de technologieoverdracht te stimuleren door middel van afgeleide activiteiten. Deze activiteiten vallen onder het Europees Technologie Overdracht Initiatief (ETTI).

Het ETTI werd in 1998 door de Commissie goedgekeurd en heeft als doel toegang te verschaffen tot en het maximale te halen uit de exploitatie van de onderzoeksresultaten van het GCO ten behoeve van het Europese bedrijfsleven. Het initiatief bestaat uit drie hoofdonderdelen:

1. Ondernemerschapsopleidingen

Na het succesvolle experimentele programma in 1999 werd tussen maart en september 2000 een tweede ondernemerschapsopleiding voor onderzoekers van het GCO - vooral voor degenen op een kortlopend contract - georganiseerd op de Ispra-vestiging van het GCO. Kandidaten die op basis van een ondernemingsplan voor de opleiding werden geselecteerd, volgden 18 weekendworkshops (ongeveer 150 opleidingsuren verzorgd door deskundigen uit lidstaten), waarin alle fasen van de planning van een onderneming - van haalbaarheidsstudies via financiering tot praktische stappen voor starters - werden behandeld; de opleiding was derhalve sterk op de praktijk gericht.

2. Technologieoverdrachtsfonds

Het concept achter het Technologieoverdrachtsfonds was het bevorderen van de oprichting van een Trans-Europees en transtechnologisch startkapitaalfonds. In juni 2000 werd na een in 1999 gepubliceerde oproep tot het indienen van blijken van belangstelling en daaropvolgende onderhandelingen een overeenkomst ondertekend tussen het GCO en de Duitse participatiemaatschappij Industrie Management Holding (IMH) GmbH om de benodigde middelen bijeen te brengen. Een bedrag van EUR 20 miljoen wordt op de markt geworven zonder financiële of juridische betrokkenheid van het GCO. De helft van het kapitaal is bestemd voor projecten van het GCO, maar er wordt ook geïnvesteerd in andere afgeleide projecten in de lidstaten en in geassocieerde landen. In de tweede helft van 2000 werd een selectie van projecten met commercieel potentieel gepresenteerd aan de fondsbeheerders op een 'recht van eerste keus' basis. Hiervan werden er vier geselecteerd voor het opstellen van een gedetailleerd ondernemingsplan met het oog op mogelijke investeringen.

3. European Centre for Innovation and Spin-offs (ECIS)

Dit nieuwe centrum moet een incubatiefunctie vervullen voor geselecteerde afgeleide projecten van het GCO. ECIS (Europees centrum voor innovatie en afgeleide activiteiten) zal met name ondersteuning verlenen bij het beoordelen van intellectuele-eigendomsrechten, marktonderzoek, ontwerpadviezen, het opstellen van ondernemingsplannen enzovoorts alvorens in juridisch opzicht een nieuw bedrijf wordt opgericht. Jaarlijks worden twee tot drie van deze afgeleide activiteiten verwacht. De tweede doelstelling is het vergemakkelijken van de technologieoverdracht van het GCO naar innovatieve KMO's (kleine en middelgrote ondernemingen) in minder ontwikkelde regio's in de lidstaten. Het is de bedoeling dat het "incubatiemanagementteam" van het ECIS, hierin bijgestaan door een netwerk van adviseurs, helpt bij het identificeren van en contact leggen met deze ondernemingen. Elk jaar worden twee tot drie van deze projecten verwacht. ECIS zal worden ondergebracht bij de Ispra-vestiging van het GCO, maar het centrum zal toegankelijk zijn voor alle onderzoekers van het GCO. Het zal naar verwachting in 2001 operationeel zijn.

Expertise voor oprichting van innovatieve ondernemingen (EXSIF)

De betrokkenheid van het GCO bij het gezamenlijke door het DG Ondernemingen gefinancierde EXSIF-project is een aanvulling op bovengenoemde activiteiten. Een consortium van Europese O&O-organisaties - waaronder CEA (Frankrijk), CERN (Zwitserland), CNRS (Frankrijk), CSIC-CNM (Spanje), DERA (Verenigd Koninkrijk) - waar in totaal ongeveer 40.000 onderzoekers werkzaam zijn, brengt de middelen bijeen om afgeleide hightechactiviteiten te stimuleren. De verwachte resultaten zijn de vorming van pools van deskundigen alsmede de vaststelling van een aantal beste praktijken die door middel van casestudies worden gevalideerd en in de EU verspreid.

Bescherming en exploitatie van onderzoeksresultaten van het GCO

De door het GCO behaalde resultaten zijn eigendom van de Europese Gemeenschappen. Onderzoekers van het GCO worden gestimuleerd onderzoeksresultaten vóór publicatie of andere openbaarmaking met de meest passende middelen te beschermen (bijvoorbeeld octrooi of copyright). De technologieoverdrachtseenheid van het GCO werkt nauw samen met het DG Ondernemingen en een netwerk van technologiemakelaars om ervoor te zorgen dat de resultaten van het GCO beschermd en geëxploiteerd worden. In 2000 werden veertien octrooiaanvragen en vier aanvragen voor softwareregistratie ingediend. Het verlenen van een licentie voor bepaalde technologieën aan de geschikte industriële partner is de meest gebruikelijke vorm van exploitatie. Het GCO heeft door zijn samenwerking meer dan 800 partners in de industrie en in de academische wereld en streeft naar nieuwe contacten.

Prijsvraag voor innovatieprojecten

Er werd een interne prijsvraag uitgeschreven om innovatie in de instituten van het GCO te stimuleren. Meer dan 30 voorstellen werden ingediend, die het brede gebied van onderzoeksresultaten van het GCO bestreken. Vier projecten werden geselecteerd voor volledige financiering; drie andere ontvingen gedeeltelijke financiering. Daarnaast werd marktonderzoek uitgevoerd naar de commerciële mogelijkheden van twee projecten. Tot de gefinancierde projecten behoren de ontwikkeling van een nieuw type brandstofcel en het op de markt brengen van een screening kit voor biotechnologische cellen.

COMMUNICATIESTRATEGIE

De in 2000 vastgestelde communicatiestrategie van het GCO omvat een aantal doelstellingen om de activiteiten van het GCO bij de buitenwereld nader te profileren. Een belangrijke doelstelling was het promoten van het imago van het GCO bij de stakeholders, waaronder de Europese beleidsmakers (het Europees Parlement, de DG's en diensten van de Europese Commissie en de lidstaten), de wetenschappelijke wereld, de media en tenslotte bij het grote publiek.

Relaties met de media en de popularisering van wetenschappelijke informatie kregen een hoge prioriteit. De media zijn een waardevolle partner voor het GCO; pers en radio/televisie zijn niet alleen overbrengers van informatie, maar ook een doelgroep.

Om deze doelstellingen te bereiken werd in 2000 een groot aantal belangrijke evenementen georganiseerd die waren gericht op Europese beleidsmakers in het Europees Parlement en de lidstaten alsmede op de media, hetgeen resulteerde in een intensievere berichtgeving in de media over en grotere zichtbaarheid van de activiteiten van het GCO.

Een andere doelstelling betrof het stroomlijnen van communicatieactiviteiten teneinde samenhang in het hele GCO te bewerkstelligen. Dit werd bereikt door het vaststellen van gemeenschappelijke richtsnoeren en een huisstijl voor publicaties en door het afstemmen van belangrijke berichten in de media op de betreffende doelgroepen.

Aanzienlijke inspanningen werden geleverd met betrekking tot de uitbreiding en versterking van de netwerken van het GCO, met name door het organiseren van een introductie-evenement voor het Alumninetwerk van het GCO.

In 2000 moest ook bij de integratie van de communicatieactiviteiten in het hoofdbeleid en het wetenschappelijk werk van het GCO een andere koers worden gevolgd vanwege het feit dat de accenten binnen de activiteiten van het GCO zijn verlegd, rekening houdend met nieuwe prioriteiten.

Evenementen

In het afgelopen jaar heeft het GCO een aantal grote evenementen georganiseerd, waaronder conferenties, tentoonstellingen, seminars en workshops. Bij veel evenementen stonden ook de relaties met de media op de agenda. Enkele voorbeelden:

- JRC@EP was een grote tentoonstelling die van 31 januari tot 4 februari 2000 in het Europees Parlement in Brussel werd gehouden met het doel de zichtbaarheid van kernactiviteiten van het GCO bij leden van het Europees Parlement te bevorderen, als Europese beleidsmakers en stakeholders van het GCO. Onderzoekscommissaris Philippe Busquin opende de tentoonstelling en gaf een persconferentie voor ongeveer 20 journalisten. De resultaten waren buitengewoon positief. Het evenement trok veel aandacht en droeg bij tot een grotere erkenning van het GCO, van zijn taak en zijn mogelijke ondersteuning van het Europees Parlement. Het bood ook de gelegenheid om nieuwe contacten tussen leden van het Europees Parlement en het GCO te leggen.

- Op 4 mei 2000 werd een GCO Informatiedag in Lissabon georganiseerd om erkentelijkheid te betuigen aan het Portugese voorzitterschap van de EU en de Portugese wetenschappelijke wereld bijeen te brengen. Met projectpresentaties, bezoeken aan onderzoekscentra en een perslunch was het een geslaagde dag, die bijdroeg tot het verstevigen van de banden met Portugese onderzoeksorganisaties en de weg effende voor verdere samenwerking. De informatiedag kreeg ook uitgebreide aandacht in de media.

- Op 16 en 17 oktober 2000 werd in Brussel een grote conferentie georganiseerd met als thema 'Science and Governance in a Knowledge Society: the Challenge for Europe'. Deze conferentie was een vervolg op een workshop over hetzelfde onderwerp die in maart 2000 werd gehouden en waar gediscussieerd werd over de interactie tussen wetenschap en maatschappij. De conferentie werd bijgewoond door meer dan 500 deelnemers uit het bedrijfsleven, onderzoeksorganisaties, Europese en nationale besluitvormers, vertegenwoordigers van universiteiten in Europa en andere continenten en een groot aantal journalisten. Rond de veertig sprekers namen deel aan de diverse sessies en de slottoespraak door commissaris Busquin werd live op internet uitgezonden.

- Een internationale workshop op hoog niveau over voertuigemissies en de opening van het ERLIVE laboratorium vonden plaats op 11 en 12 juli 2000 in Ispra. Bij dit evenement waren de commissaris voor onderzoek Philippe Busquin, de Italiaanse minister van onderzoek Ortensio Zecchina, partners uit het bedrijfsleven en vertegenwoordigers van het Europees Parlement en andere DG's van de Europese Commissie aanwezig. Ook was een groep journalisten aanwezig bij een persconferentie over de mondialisering van emissienormen en de bijdrage van het GCO aan deze actie.

De ondertekening van diverse memoranda van overeenstemming verschafte verdere mogelijkheden om de bewustwording van de activiteiten van het GCO te bevorderen:

- Een memorandum van overeenstemming met de European Council for Automotive Research and Development (EUCAR - automobielindustrie) en CONCAWE (de Europese organisatie van de olie-industrie voor milieu, gezondheid en veiligheid) over verontreinigende emissies werd op 12 mei 2000 ondertekend;

- Een memorandum van overeenstemming met het International Test and Evaluation Programme (ITEP - internationaal test- en evaluatieprogramma) over humanitaire ontmijning werd op 17 juli 2000 ondertekend.

Commissaris Busquin was bij laatstgenoemde bijeenkomst aanwezig. Over beide bijeenkomsten werd uitvoerig in de pers bericht.

De commissaris nam ook deel aan een aantal externe evenementen van het GCO zoals het GMES 'Space Symposium' in Lille (Frankrijk) op 16 en 17 oktober 2000 en de tentoonstelling over de nieuwe technologie SITEF 2000 in Toulouse (Frankrijk) van 18 tot 21 oktober 2000.

Bezoeken aan GCO-vestigingen

Net als in 1999 ontvingen de GCO-vestigingen veel bezoekers, waaronder belangrijke leden van de Europese Commissie als voorzitter Romano Prodi, vice-voorzitter Neil Kinnock, milieucommissaris Margot Wallström en de commissaris voor gezondheid en consumentenbescherming David Byrne.

Philippe Busquin, de voor het GCO verantwoordelijke commissaris, bezocht vestigingen van het GCO bij diverse gelegenheden gedurende het jaar, gaf het officiële startsein voor een aantal projecten en vergaderde met het personeel en hun vertegenwoordigers.

Veel europarlementariërs bezochten Ispra, onder wie Alejo Vidal-Quadras, vice-voorzitter van het Europees Parlement, op 25 februari 2000; ook vonden daar een bezoek en vergadering van de STOA-werkgroep van het Europees Parlement voor de evaluatie van wetenschappelijke en technologische opties) plaats op 5 mei 2000 en een bezoek en vergadering van de ITRE-werkgroep (de commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie van het Europees Parlement) op 25 mei 2000.

Nationale beleidsmakers die de Ispra-vestiging bezochten waren onder anderen de Italiaanse president Carlo Azeglio Ciampi op 12 september 2000, de Italiaanse minister van onderzoek Ortensio Zecchino op 11 juli 2000, de Zweedse minister van onderzoek Agneta Bladh op 30 en 31 mei 2000 en de Portugese minister van buitenlandse zaken Luis Parreirao op 5 juni 2000. Daarnaast kwamen er vertegenwoordigers van de wetenschappelijke wereld, journalisten en het publiek.

Tegen half december hadden in totaal 10.986 personen - onder wie 1623 voor bezoeken aan faciliteiten en laboratoria van het instituut - een bezoek gebracht aan de Ispra-vestiging ter gelegenheid van 209 evenementen, zoals vergaderingen, conferenties, workshops en seminars. Ispra hield op 13 mei 2000 zijn eerste open dag voor het publiek ter gelegenheid van Robert Schuman Dag.

Mediarelaties

In 2000 organiseerde het GCO een groot aantal specifieke persbijeenkomsten, waarvoor 23 persberichten, informatiemappen en ander materiaal werden verspreid. Deze hebben tot zeer positieve resultaten geleid wat de berichtgeving in de media betreft, met name door de pers en persagentschappen in de lidstaten: ongeveer 450 artikelen en interviews specifiek gewijd aan activiteiten van het GCO werden verzameld, naast ruim 30 televisiespots.

Publicaties

De strategie voor nieuwsbrieven van het GCO - zowel intern (GCO in (maand)) voor alle instituten van het GCO als extern (Brief van het GCO) - werd in 2000 geconsolideerd. De twee nieuwsbrieven verschijnen nu maandelijks en behandelen een breder scala aan onderwerpen.

De Brief van het GCO wordt nu in een oplage van 10.000 exemplaren verspreid, met name voor Europese beleidsmakers. De inhoud ervan is meer thematisch en projectgericht met bijdragen van de diverse instituten.

Er zijn documenten zoals het Jaarverslag en de thematische brochure Dienstverlening aan de burger gepubliceerd en verspreid, en men werkt aan een nieuwe reeks van vier algemene brochures die in 2001 zullen verschijnen.

Naast gespecialiseerde wetenschappelijke publicaties werden in totaal 45 projectfolders en meer dan 250 posters, die de voor de burger van belang zijnde projecten van het GCO toelichten, geproduceerd voor gebruik tijdens tentoonstellingen, conferenties en workshops. En een boek dat de geschiedenis van het GCO belicht, JRC - 40 years of service for Europe (GCO - 40 jaar dienstverlening voor Europa) werd voor het eerst verspreid ter gelegenheid van het 'GCO Alumni Evenement' in juni 2000.

In 2000 werd een video over het GCO als onderneming verveelvoudigd en werden 3000 exemplaren verspreid, terwijl ook een begin werd gemaakt met de productie van een 'viewcard' (een soort mini cd-rom).

Gezamenlijke websiteactiviteiten van het GCO

Een nieuwe gezamenlijke website van het GCO, die ter gelegenheid van het JRC@EP evenement in januari 2000 werd geïntroduceerd, kreeg veel positieve feedback. De content van de website wordt regelmatig bijgewerkt - en de implementatie van diverse verbeteringen, waaronder een zoekmachine, begon in december 2000.

Een groot aantal zoekopdrachten komt binnen op de website, die positief is ontvangen in de vakpers. Een door Politik-Digital (http://www.politik-digital.de/), een grote Duitse portal website voor politiek, uitgevoerd onderzoek zette de website - samen met die van OPOCE (Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen) - op de vierde plaats van de lijst met de websites van de DG's van de Commissie.

In het laatste kwartaal van 2000 waren er gemiddeld ongeveer 800.000 hits, 50.000 bezoeken en 150.000 succesvolle verzoeken om informatie per maand - één bezoek komt in het algemeen neer op meerdere hits en kan resulteren in het downloaden van diverse bestanden.

Verstrekken van informatie aan het publiek

Het GCO ontving veel verzoeken om informatie en publicaties van diverse groepen - journalisten, wetenschappers, studenten, institutionele instanties etc. In 2000 behandelde de eenheid voorlichting en public relations ongeveer 1713 verzoeken, waaronder 936 verzoeken om het Jaarverslag.

PRIJS VOOR JONGE ONDERZOEKERS 2000

In 2000 werden voor het eerst de Prijzen voor Jonge Onderzoekers door het GCO toegekend om erkentelijkheid te betuigen voor het werk ter ondersteuning van de beleidsmaatregelen van de EU. De prijzen werden in het voorjaar van 2000 aangekondigd en er ging een oproep uit tot het indienen van voorstellen en aanvragen voor toekenning van de prijzen aan wetenschappers jonger dan 36 jaar, die bij het GCO werkzaam zijn of waren. Er waren drie prijzen beschikbaar. Er werden in totaal 54 aanvragen/voorstellen ontvangen met betrekking tot werkzaamheden op alle instituten van het GCO, die betrekking hadden op een breed spectrum van wetenschappelijke activiteiten.

De prijzen waren een initiatief van onderzoekscommissaris Philippe Busquin en bedoeld om 'een belangrijke bijdrage aan het wetenschappelijk leven van het GCO, met de nadruk op een wetenschappelijke prestatie die heeft bijgedragen tot de implementatie van de taakomschrijving van het GCO' te onderscheiden. Een bijkomende voorwaarde was dat de wetenschappelijke prestatie had bijgedragen tot de contacten tussen het GCO en andere partners in het Europese onderzoeksveld.

Ter gelegenheid van het Alumni Evenement 'JRC in the 21st Century - Science and Governance' in Varese en Ispra (Italië) op 29 en 30 juni 2000 kende de Directeur-generaal van het GCO de Prijs voor Jonge Onderzoekers toe aan:

- Dr. Julia H. Fentem van Unilever, voorheen werkzaam bij het ECVAM (Europees centrum voor de validatie van alternatieve methoden) op het EI (nu op het IHCP) in Ispra (Italië) voor haar werk op het gebied van alternatieve (niet-dierlijke) huidirritatietests.

- Dr. Ioannis Papadakis van het IRMM in Geel (België) voor zijn werk op het gebied van coördinatie van en onderzoek naar referentiewaarden van sporenelementen.

- Dr. Gabriele Tamborini van het ITU in Karlsruhe (Duitsland), voorheen werkzaam bij het EI, voor zijn werk op het gebied van een methode voor secundaire ionenmassaspectrometrie voor analyse van radioactieve microdeeltjes.

Elke prijswinnaar kreeg een diploma, een medaille en een uitnodiging om namens het GCO deel te nemen aan een wetenschappelijk seminar of congres van zijn of haar keuze. De drie prijswinnaars presenteerden hun werk op het Alumni Evenement.

HET GCO IN CIJFERS

Personeel

Het personeel van het GCO (M-man, V-vrouw) is samengesteld uit de volgende categorieën:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Van bovengenoemd totaal kunnen ongeveer 1500 personeelsleden beschouwd worden als wetenschappelijk personeel, van wie er ongeveer 250 een kortlopend contract hebben (1-3 jaar).

Gedurende het jaar nam het totale aantal personeelsleden (met uitzondering van hulppersoneel) met ongeveer 50 af. Het aantal mensen dat vertrok was hoger dan het aantal nieuwe personeelsleden. De implementatie van het personeelsbeleid van de Commissie voor uit de onderzoekbegroting (NPPR) gefinancierd personeel werd voortgezet. De doelstelling van dit beleid is het bereiken van 40% van het totale statutaire personeel als ambtenaren, met een flexibel aandeel tijdelijke functionarissen (35% van het statutaire personeel met een vijfjarig contract, 25% met een driejarig contract). In 2000 bestond 36% van het totale personeel uit ambtenaren.

Kijken we naar het personeel met een kortlopend contract (statutair-tijdelijke functionarissen voor 3 jaar en hulppersoneel, niet-statutair-gedetacheerde nationale deskundigen, gastwetenschappers, bursalen en stagiairs) dan wordt ongeveer 30% van het GCO-personeel aangenomen op niet-verlengbare contracten van 3 jaar of minder.

Gelijke kansen

In 2000 heeft het GCO het gelijkekansenbeleid van de Commissie verder ten uitvoer gelegd met het oog op het aanmoedigen van de aanwerving en bevordering van een groter aantal vrouwen. Het jaar stond in het teken van de oprichting, in februari, van het GCO-netwerk voor vrouwen in de wetenschap in het kader van de mededeling van de Commissie over vrouwen en wetenschap, waarin elk instituut en directoraat van het GCO is vertegenwoordigd.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Ambtenaren en tijdelijke functionarissen.

Gastwetenschappers, gedetacheerde deskundigen, stagiairs, wetenschappers met een beurs

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Begroting (Begroting en uitgaven - institutionele activiteiten)

De voor het GCO beschikbare kredieten worden onderverdeeld in personeelsuitgaven, uitvoeringsmiddelen (onderhoud van gebouwen en uitrusting, elektriciteit, verzekering, hulpmaterialen enz.) en operationele kredieten (wetenschappelijke aankopen). De kredieten zijn afkomstig van de institutionele begroting, rechtstreeks uit de Europese begroting aan het GCO ter beschikking gesteld, van geassocieerde landen en van concurrerende activiteiten. Op de institutionele begroting zijn de volgende bedragen vastgesteld:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

5,7 miljoen euro werd gebruikt voor buitengebruikstelling.

Concurrerende activiteiten

Het cijfer van 13,3 miljoen euro voor werkzaamheden voor gezamenlijke rekening heeft betrekking op 116 nieuwe contracten die in 2000 werden gesloten.

Concurrerende activiteiten buiten de KP's werden bepaald door het sluiten van 16 nieuwe contracten voor een totale waarde van 9,5 miljoen euro. Werkzaamheden voor derden ter waarde van 8,9 miljoen euro zijn uitgevoerd voor 68 belangrijke klanten.

// Op balans 2000 geboekt

Werkzaamheden voor gezamenlijke rekening // 13,3

Concurrerende activiteiten buiten de KP's // 9,5

Werkzaamheden voor derden // 8,9

TOTAAL // 31,7

Publicaties

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bij congressen zijn ook mondelinge en posterpresentaties en verslagen inbegrepen.

Onder artikelen worden ook in tijdschriften gepubliceerde congrespapers verstaan.

WETENSCHAP EN GOVERNANCE

In het licht van de snelle technologische veranderingen, het toenemende belang van de wetenschap voor beleidsbesluiten en de snelheid waarmee Europese instellingen zich ontwikkelen, organiseerde het GCO op 29 en 30 maart 2000 een workshop op hoog niveau over de relatie tussen wetenschap en governance. De workshop werd bijgewoond door een groot aantal directeuren van onderzoeksinstellingen, voor het onderzoeksbeleid verantwoordelijke ambtenaren, leden van het Europees Parlement, fabrikanten, NGO's en academici die de relatie tussen wetenschap en beleid hebben onderzocht.

De workshop was een eerste stap in een proces dat moet leiden tot meer inzicht in het ontwikkelen van een gemeenschappelijk systeem van wetenschappelijke en technische referentie voor beleidsimplementatie. Dit vormt een belangrijk onderdeel van het initiatief van de Commissie inzake de Europese onderzoekruimte. Europese beleidsmakers en burgers moeten in feite kunnen vertrouwen op informatie die nauwkeurig is, zo volledig mogelijk, wetenschappelijk up-to-date en die voortdurend gevalideerd wordt.

Deze vraagstukken werden verder besproken tijdens de conferentie 'Wetenschap en governance in een kennismaatschappij, de uitdaging voor Europa' die op 16 en 17 oktober 2000 door het GCO en het DG Onderzoek werd gehouden in Brussel. Ook de potentiële rol die het GCO op dit gebied zou kunnen spelen, kwam tijdens de discussies aan de orde. Op de eerste dag werden drie sessies gehouden, over wetenschap, burgers en het proces van besluitvorming, over risicobeheersing en preventief onderzoek en over de weg naar een wetenschappelijk en technisch referentiesysteem in Europa. Tijdens de slotsessie werd gediscussieerd over de rol van de Europese onderzoekruimte bij de ontwikkeling van nieuw Europees burgerschap.

De algemene conclusies van de conferentie waren dat:

- Met betrekking tot de structuur het Europese wetenschappelijke en technologische referentiesysteem gebaseerd moet zijn op netwerken van expertisecentra die een gezamenlijke kennisbasis voor wetenschappelijke en technologische referentie verschaffen en de dialoog tussen belanghebbenden, wetenschappers en beleidsmakers vergemakkelijken. Benchmarking draagt bij tot het identificeren van verschillende praktijken in de landen. Het Europese onderzoekruimte-initiatief van de Commissie maakt de eerste stap in dit proces, het opbouwen van de netwerken, mogelijk.

- De interactie van wetenschap en governance kan een nieuwe dimensie geven aan het initiatief van de voorzitter van de Commissie inzake algemene governance en aan het betreffende Witboek over het onderwerp, dat in 2001 wordt verwacht.

VROUWEN EN WETENSCHAP

De perspectieven voor vrouwen op onderzoeksgebied hebben de aandacht van de Europese Commissie, zoals blijkt uit haar mededeling over vrouwen en wetenschap [4] en meer recent uit de mededeling over de Europese onderzoekruimte. Daar het het interne onderzoekscentrum van de Commissie is, heeft het GCO hierop gereageerd met de instelling van een werkgroep 'Vrouwen & Wetenschap', die bestaat uit vertegenwoordigers van zijn onderzoeksinstituten en directoraten.

[4] Vrouwen en Wetenschap - Vrouwen mobiliseren om het wetenschappelijk onderzoek in Europa te verrijken, COM(1999) 76 def.

In het voorjaar van 2000 werd een eerste rapport [5] over de verdeling van mannen en vrouwen bij het GCO opgesteld en uitgebracht, dat een momentopname van de organisatie biedt. Het rapport geeft de samenstelling van het personeel naar geslacht en opleiding weer voor het gehele GCO en per instituut. Voor het voltallige personeel is de verhouding 65 % mannen en 35 % vrouwen. Het wetenschappelijk personeel bestaat voor 87 % uit mannen en 96 % van de projectleiders zijn mannen. Op managementniveau (dat wil zeggen hoofden van eenheden, adviseurs, directeuren) hebben mannen 90 % van de functies in handen. De cijfers voor de wetenschappelijke commissies komen overeen met die voor het wetenschappelijk personeel van het GCO, met een gemiddelde vertegenwoordiging van vrouwen van 14 %.

[5] Perspectief voor mannen en vrouwen in het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek.

Gegevens over de verdeling van het personeel per instituut staan in het rapport. Er bestaan aanzienlijke verschillen tussen de instituten. Bij het IAM bestaat het wetenschappelijk personeel voor 6 % uit vrouwen, terwijl dat percentage bij het IHCP 27 % bedraagt. De situatie weerspiegelt zowel de historische erfenis van het GCO als de takken van wetenschap.

Bij het GCO werken ook promovendi of gepromoveerden met een beurs, gevestigde wetenschappers (gastwetenschappers) en gedetacheerde nationale deskundigen. Op dit moment zijn alle gastwetenschappers mannen, terwijl vrouwen 36% uitmaken van de jongere promovendi of gepromoveerden met een beurs. Dit is vergelijkbaar met de situatie op de meeste Europese universiteiten en onderzoeksinstituten.

TOTALE KWALITEITSZORG (TQM)

In het kader van het in 1999 van start gegane TQM-initiatief werd in 2000 een zelfevaluatie-exercitie voor kwaliteitszorg voltooid. Activiteiten en resultaten werden op alle niveaus van het GCO beoordeeld teneinde sterke punten en gebieden die voor verbetering vatbaar zijn vast te stellen. Centraal in de aanpak van het GCO stond het model van de Europese stichting voor kwaliteitszorg (EFQM). Dit model is gebaseerd op de beste praktijk, ondersteunt duurzame groei en maakt gebruik van diverse criteria zoals leiderschap, mensen, beleid en strategie, partnerschap en hulpmiddelen, processen alsmede de resultaten in termen van mensen, klanten, samenleving en belangrijkste prestaties.

Het resultaat van de zelfevaluatie-exercitie werd aan het personeel van de instituten en hoofdkantoren van het GCO gepresenteerd. Ten gevolge hiervan werden teams in het leven geroepen die verbeteringen moeten voorstellen. Gebieden die voor verbetering vatbaar zijn werden voor elk instituut en voor het hoofdkantoor vastgesteld. De teams komen regelmatig bijeen en de eerste overeengekomen acties zijn al geïmplementeerd.

WETENSCHAPPELIJKE ACTIVITEITEN VAN DE INSTITUTEN IN 2000

Instituut voor referentiematerialen en -metingen (IRMM) - Geel

Directeur van het Instituut // Manfred GRASSERBAUER

1. Managementondersteuning // Michael-Francis FAHY

2. Referentiematerialen // Jean PAUWELS

3. Analytische chemie // Adela RODRIGUEZ FERNANDEZ

4. Isotoopmetingen // Philip TAYLOR

5. Neutronenfysica // Hermann WEIGMANN [6]

[6] Tot 30.9.2000.

Franco CORVI [7]

[7] Waarnemend.

6. Radionuclidemetrologie // Dietmar F.G. REHER

7. Informatica en elektronica // Richard ROSS [8]

[8] Tot 31.10.2000.

8. Commercialisering van materialen en referentiemethoden en wetenschappelijke liaison // Doris FLORIAN

Taakomschrijving

Het IRMM heeft tot taak een gemeenschappelijk Europees systeem voor metingen te bevordere