Dit verslag over de missie voor versterkt toezicht op Roemenië wordt aan de Raad toegezonden krachtens artikel -11, lid 4, van Verordening (EG) nr. 1466/97 . De voorlopige bevindingen van die missie zijn overeenkomstig artikel -11, lid 5, van Verordening (EG) nr. 1466/97 voor commentaar meegedeeld aan de Roemeense autoriteiten.

Roemenië – Significante-afwijkingsprocedure

Missie voor versterkt toezicht, 27-28 september 2018

Verslag

1. Inleiding

Tegen Roemenië lopen sinds het voorjaar van 2017 significante-afwijkingsprocedures. Roemenië was de eerste lidstaat waartegen een significante-afwijkingsprocedure (SAP) liep. Naar aanleiding van de waargenomen significante afwijking van Roemenië van zijn middellangetermijndoelstelling (MTD) voor de begroting in 2016, toen het structurele tekort was opgelopen tot 2,1 % van het bbp, tegenover 0,2 % in 2015, is in het voorjaar van 2017 de eerste SAP ingeleid. In juni 2017 heeft de Raad in een aanbeveling Roemenië verzocht om een structurele aanpassing van 0,5 % van het bbp in 2017, het volgens de matrix bepaalde standaardvereiste in "normale tijden". In december 2017 heeft de Raad besloten dat Roemenië geen doeltreffende maatregelen had genomen naar aanleiding van zijn aanbeveling van juni 2017, en dat de inspanningen er uitsluitend op waren gericht te voorkomen dat de referentiewaarde voor het nominale tekort van 3 % van het bbp werd overschreden. In december 2017 heeft de Raad in een tweede SAP-aanbeveling verzocht om een structurele aanpassing van 0,8 % van het bbp in 2018. In juni 2018 heeft de Raad opnieuw besloten dat Roemenië geen doeltreffende maatregelen had genomen naar aanleiding van zijn aanbeveling van december 2017. Verordening (EG) nr. 1466/97 voorziet niet in een herhaalde herziene aanbeveling in het kader van één enkele SAP. In juni 2018 is de SAP, net zoals in december 2017, dan ook afgesloten met een nieuw besluit van de Raad waarbij is vastgesteld dat geen doeltreffende maatregelen zijn genomen.

Naar aanleiding van de significante afwijking van Roemenië van het aanpassingstraject in de richting van zijn middellangetermijndoelstelling voor de begroting in 2017 is in het voorjaar van 2018 een nieuwe SAP ingeleid. De Commissie heeft op 23 mei 2018 aan Roemenië een signaal gegeven en de Raad aanbevolen een nieuwe SAP in te leiden. In de aanbeveling van de Raad, die op 22 juni 2018 is goedgekeurd, wordt Roemenië verzocht de nodige maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat het nominale stijgingstempo van de netto primaire overheidsuitgaven niet hoger uitkomt dan 3,3 % in 2018 en 5,1 % in 2019, wat overeenkomt met een jaarlijkse structurele aanpassing van 0,8 % van het bbp, dus boven het volgens de matrix bepaalde standaardvereiste van 0,5 % voor beide jaren. In zijn budgettaire landspecifieke aanbeveling van 2018 verwijst de Raad rechtstreeks naar de nieuwe SAP-aanbeveling. Roemenië heeft op 16 oktober 2018 bij de Raad verslag uitgebracht over de maatregelen die zijn genomen naar aanleiding van de SAP-aanbeveling. De beoordeling van de door Roemenië genomen maatregelen is door de Commissie goedgekeurd op 21 november 2018.

Dit verslag bevat de bevindingen van de Commissie over de missie voor versterkt toezicht in Roemenië die plaatsvond op 27 en 28 september 2018. De missie is uitgevoerd op basis van artikel -11, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1466/97. Er waren ontmoetingen met minister van Financiën Eugen Teodorovici, met de vicegouverneur van de Nationale Bank van Roemenië Liviu Voinea, met leden van de commissies begroting en fiscaal beleid van de Senaat en de Kamer van Afgevaardigden en met het hoofd van de begrotingsraad van Roemenië Ionut Dumitru. Zoals bij eerdere dergelijke missies was het de bedoeling de door de autoriteiten geplande begrotingsmaatregelen te bespreken, te wijzen op het bestaan van begrotingsrisico's en de naleving van de SAP-aanbeveling aan te moedigen. Dit verslag is gebaseerd op informatie die is verkregen in de periode tot en tijdens de missie.

2. Bevindingen van de missie

De Roemeense autoriteiten houden vast aan een nominaletekortdoelstelling van iets onder de 3 % van het bbp voor 2018 en zijn dus niet van plan gevolg te geven aan de SAP-aanbeveling. Bij de begrotingswijziging van 2018 ("rectificatie"), die is gepubliceerd op 3 september 2018, is vastgehouden aan het oorspronkelijke streefcijfer voor het nominale tekort op kasbasis van 2,97 % van het bbp van 2018, wat overeenkomt met een ESR-tekort (op basis van periodetoerekening) van 2,96 %, dus iets boven het tekortresultaat van 2017. Het overheidstekort voor januari-augustus 2018 bedroeg echter ongeveer 1,5 % van het bbp, ruim twee keer zo veel als dat van diezelfde periode in 2017, dat zelf al hoger lag dan in eerdere jaren. De minister van Financiën heeft de officiële begrotingsdoelstellingen voor 2018 bevestigd. Hij verklaarde dat de belangrijkste nieuwe voor 2018 voorgenomen maatregel bestaat in een nieuwe indeling van overheidsinvesteringen, zoals reeds was overeengekomen in het kader van het nationaal plan voor plaatselijke ontwikkeling (investeringen door plaatselijke overheden die worden gefinancierd door de centrale overheid). De bedoeling is dat deze investeringen medefinanciering krijgen uit fondsen van de Europese Unie, wat de overheidsontvangsten doet toenemen. De minister hoopte dat plan met de betrokken diensten van de Commissie te bespreken en hoopte voorts op een terugbetaling uit het Diergezondheidsfonds van de Unie voor uitgaven in verband met varkenspest en uit het Solidariteitsfonds van de Unie voor nooduitgaven in verband met de overstromingen van dit jaar. De autoriteiten overwegen ook een belastingkwijtschelding. Volgens de minister kunnen die maatregelen helpen het voor 2018 vooropgestelde tekort te verminderen. De leden van de missie benadrukten dat de geplande maatregelen in detail moeten worden toegelicht en gekwantificeerd in het verslag over de ondernomen actie, dat uiterlijk op 15 oktober 2018 moest worden ingediend.

De regering wil het nominale tekort voor 2018 verlagen in 2019, maar de maatregelen moeten nog nader worden ingevuld. De minister van Financiën heeft bevestigd dat de begrotingsdoelstellingen van de regering voor 2019 bestonden in een nominaal tekort op kasbasis van 2,58 % en een ESR-tekort (op basis van periodetoerekening) van 2,38 %, zoals in het convergentieprogramma van 2018. In de ontwerpbegroting van 2019, die half of eind november door de regering wordt goedgekeurd, zal worden toegelicht hoe die doelstellingen zullen worden bereikt. De minister overweegt voorts verlagingen van btw en accijnzen, met name een verlaging van het btw-tarief voor restaurants en hotels en een ombuiging van de eerdere verhoging van de accijnzen op brandstof. Volgens de minister zullen die verlagingen van de indirecte belastingen dankzij de tweede-ronde-effecten geen significante gevolgen voor het overheidstekort hebben. Hij wees erop dat dit het geval was bij de verlaging van het btw-tarief voor agrovoedingsproducten van 24 % tot 9 % medio 2015.

Een ontwerppensioenwet vormt een aanzienlijk opwaarts risico voor het begrotingstekort in 2020 en verder. De ontwerpwet is recentelijk door het ministerie van Arbeid gepubliceerd voor raadpleging. Hij bevat het tijdschema voor de verhogingen van de pensioenpunten (de belangrijkste parameter voor pensioenindexering) vanaf 2019, ter uitvoering van het regeringsprogramma. De ontwerpwet voorziet ook in een opwaartse herziening van de andere pensioenparameters vanaf 2021. Als gevolg daarvan zouden de overheidsuitgaven voor ouderdomspensioenen volgens de eigen berekeningen van de regering meer dan verdubbelen in 2022 (tot ongeveer 13,4 % van het bbp in 2022 tegenover 6,8 % van het bbp in 2018).

De leden van de missie hebben van gedachten gewisseld met de Nationale Bank van Roemenië (NBR) over de fiscale, macro-economische en financiële situatie. De raad van bestuur van de NBR gaat uit van de aanname dat het overheidstekort in 2018 niet zal stijgen tot boven de 3 % van het bbp. De vicegouverneur wees er ook op dat de inflatie van de consumptieprijzen een piek bereikte in mei-juni, eerder dan verwacht, en dat de NBR rekende met een daling tot 3,5 % in 2019 en 3,0 % in 2020, d.w.z. binnen de inflatiedoelstelling. Voorts benadrukte hij dat de financiële sector in Roemenië nu veel sterker is dan tien jaar geleden.

De leden van de missie hebben van gedachten gewisseld met leden van de parlementaire commissies begroting en fiscaal beleid. De voorzitter van de gemengde commissies verklaarde dat de begrotingsexpansie er sinds 2015 op was gericht de economische groei te stimuleren, wat succesvol is gebleken aangezien Roemenië tot de snelst groeiende economieën van de Unie behoort. Hij voegde hieraan toe dat de prioriteit van de regering erin bestond de verdere uitstroom van geschoolde werknemers te keren en te voorkomen door een verhoging van de salarissen in de sectoren gezondheidszorg en onderwijs. Anderzijds deelde de voorzitter de bezorgdheid van de Commissie over de daling van overheidsinvesteringen in de afgelopen jaren. De leden van de missie antwoordden dat de Commissie deze doelstellingen deelde, maar het niet eens was met de methoden. Voorts toonden zij zich bezorgd over het tempo van de begrotingsexpansie en wezen zij erop dat de doelstellingen kunnen worden bereikt door de overheidsuitgaven efficiënter te maken. Een vertegenwoordiger van de oppositie maakte vergelijkbare zorgen kenbaar.

De begrotingsraad uitte zijn bezorgdheid over de budgettaire vooruitzichten. Volgens de begrotingsraad bestaat er een aanzienlijk risico dat de nominaletekortdoelstelling en bijgevolg de in het Verdrag vastgelegde drempelwaarde van 3 % van het bbp in 2018 zal worden overschreden indien geen corrigerende begrotingsmaatregelen worden genomen. In het advies van de begrotingsraad over de herziening van de ontwerpbegroting van september, dat openbaar is, wordt benadrukt dat het tekort van 2018 de nominaletekortdoelstelling van 2,97 % met 6 miljard RON (0,6 % van het bbp) kan overschrijden. De begrotingsraad maakt zich ook zorgen over de structuur van de overheidsuitgaven. Lopende uitgaven, met name personeelsuitgaven, zijn snel toegenomen ten koste van overheidsinvesteringen, die in 2017 als aandeel in het bbp zijn teruggelopen tot een dieptepunt sinds de toetreding. Die uitgavenstructuur doet vragen rijzen over de gevolgen voor de groei op lange termijn. Bovendien zijn verhogingen van salarissen van overheidspersoneel en ouderdomspensioenen moeilijk terug te draaien.