A4-0056/98

Resolutie over het demografisch verslag 1997 van de Commissie (COM(97)0361 - C4-0505/97)

Het Europees Parlement,

- gezien het verslag van de Commissie (COM(97)0361 - C4-0505/97),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 14 maart 1997 ((PB C 115 van 14.4.1997, blz. 238.'*Notulen van 6.11.1997, blz. 52.)) over het verslag van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement over de demografische situatie in de Europese Unie - 1995 (COM(96)0060 - C4-0143/96),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 6 november 1997 ((Deel II, punt 10 van de notulen van die datum.)) over de mededeling van de Commissie over modernisering en verbetering van de sociale bescherming in de Europese Unie (COM(97)0102 - C4-0143/97),

- gezien het Groenboek van de Commissie over aanvullende pensioenen in de interne markt (COM(97)0283 - C4-0392/97),

- gelet op de resolutie van de Raad en van de vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten in het kader van de Raad bijeen, van 29 juni 1995 betreffende de werkgelegenheid voor oudere werknemers ((PB C 228 van 2.9.1995, blz. 1.)),

- gelet op de aanbeveling van de Raad 92/241/EEG van 31 maart 1992 over kinderopvang ((PB L 123 van 8.5.1992, blz. 16.)),

- gelet op richtlijn 96/34/EG van de Raad van 3 juni 1996 betreffende de door de UNICE, het CEEP en het EVV gesloten raamovereenkomst inzake ouderschapsverlof ((PB L 145 van 19.6.1996, blz. 4.)),

- gezien het verslag van de groep op hoog niveau over het vrij verkeer van personen (C4-0181/97),

- gezien de mededeling van de Commissie "Agenda 2000" (COM(97)2000),

- onder verwijzing naar zijn resolutie van 24 februari 1994 over maatregelen ten behoeve van ouderen ((PB C 77 van 14.3.1994, blz. 24.)),

- gezien het verslag van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken en het advies van de Commissie rechten van de vrouw (A4-0056/98),

A. overwegende dat, indien de huidige demografische tendensen zich de komende jaren voortzetten, het aantal personen ouder dan 60 jaar drastisch zal toenemen, het aantal volwassenen onder de 60 jaar zal afnemen en het aantal jongeren onder de 19 jaar nog sterker zal afnemen,

B. overwegende dat de huidige demografische tendensen gevolgen hebben en nog zullen hebben voor de financiering en de organisatie van de sociale zekerheid,

C. overwegende dat demografische ontwikkelingen gevolgen hebben voor de arbeidsmarkt,

D. overwegende dat de nationale overheden het goede voorbeeld moeten geven voor wat betreft aanpassing, herintreding van oudere werknemers en handhaving van de werkgelegenheid voor deze mensen,

E. overwegende dat de geleidelijke vergrijzing van de bevolking tot gevolg zal hebben dat een deel van de beroepsbevolking zich zal moeten gaan wijden aan de verzorging van oudere familieleden, met alle nadelige gevolgen vandien voor de arbeidssituatie van de betrokkenen,

F. overwegende dat zonder een "gender"-perspectief geen sprake kan zijn van werkelijke ontwikkeling, dat werkzaamheid van vrouwen van fundamenteel belang is voor de groei van de werkgelegenheid, dat het gelijkekansenbeleid een sleutelfactor vormt voor de economische en sociale ontwikkeling, dat de volledige integratie van de vrouw op de arbeidsmarkt een onomkeerbare en positieve realiteit is en dat de veranderende samenstelling van de actieve bevolking gevolgen heeft voor de traditionele sociale en gezinsstructuur, waarbij het belang en de noodzaak van gedeelde verantwoordelijkheden steeds zwaarder wegen,

G. overwegende dat de nieuwe realiteit en de nieuwe behoeften geen belemmering mogen inhouden voor betaald werk en op het gebied van sociale zekerheid niet nadelig uit mogen vallen voor personen die zich tot taak hebben gesteld in te spelen op deze nieuwe realiteit en de nieuwe behoeften in de sociale sfeer en in de gezinssfeer,

H. overwegende dat de demografische ontwikkeling in bepaalde regio's gevolgen kan hebben in de vorm van verkleining van de arbeidsreserves en moeilijkheden om deze beschikbare arbeidskrachten te helpen zich aan te passen aan de realiteit van de productieprocessen, en dat een en ander niet los kan worden gezien van het mobiliteitsvraagstuk,

I. overwegende dat de sociale samenhang een daadwerkelijke convergentie tot doel moet hebben van de indexcijfers betreffende de sociale zekerheid en een convergentie van de infrastructuren op het gebied van sociale dienstverlening,

J. overwegende dat de Europese Unie een belangrijke rol kan spelen door de uitwisseling van informatie te organiseren en nationale beleidsmaatregelen te coördineren; dat de Europese Unie de demografische factor een plaats dient te geven in haar eigen beleid,

Algemene uitgangspunten

1. is van oordeel dat bescherming en handhaving van de welvaartstaat en het Europese sociale model kan worden verwezenlijkt door solide en duurzame economische groei, versterking van de concurrentiepositie van de productiesectoren en verbetering van de werkgelegenheid en door zowel overleg tussen sociale partners binnen het kader van de sociale markteconomie als een op bestrijding van maatschappelijke uitsluiting gericht doelgroepenbeleid;

2. is van oordeel dat het belangrijk is een onderlinge scheiding aan te brengen tussen de bronnen waaruit uitkeringen uit hoofde van publieke socialezekerheidsstelsels worden gefinancierd, waarbij een onderscheid moet worden aangebracht tussen die welke worden gefinancierd door bijdragen van werknemers en werkgevers en uitkeringen van meer algemene aard, die moeten worden gefinancierd uit algemene belastinggelden;

3. is van oordeel dat de pensioenfondsen in hun hoedanigheid van particuliere stelsels voor pensioenkapitalisatie een vrijwillig karakter moeten blijven houden en dientengevolge een aanvulling zullen moeten zijn op overheidsregelingen, waarbij het echter wel noodzakelijk is dat aanvullende pensioenvoorzieningen zich doeltreffend in het kader van de interne markt kunnen ontwikkelen;

4. is van oordeel dat de lidstaten in hun begrotingen ruimte moeten opnemen voor verhoging van de volksgezondheidsuitgaven als gevolg van de groei van de doelgroep, de toegenomen levensverwachting en het gebruik van nieuwe technologieën, en verhoging van de uitgaven op sociaal terrein als gevolg van de grotere afhankelijkheid van ouderen;

5. is ervan overtuigd dat de demografische ontwikkeling op zich onvoldoende zal zijn om de werkgelegenheidsproblemen en de problemen met betrekking tot de financiering van publieke socialezekerheidsstelsels op te lossen, en dat derhalve een actief beleid moet worden gevoerd van modernisering van de beheerssystemen;

6. verzoekt de Commissie zich in toekomstige demografische verslagen te richten op het gehele complex vraagstukken van zorgverlening aan afhankelijke personen, zowel op niet-officiële basis als in de dienstensector, aan kinderen, ouderen en andere personen die binnen de familie in een afhankelijkheidspositie verkeren, met speciale nadruk op de consequenties voor vrouwen van de veranderingen die optreden in de leeftijdspiramide, als het aantal afhankelijke personen in de nabije toekomst groter zal zijn dan de beroepsbevolking;

7. is van oordeel dat in de sociale-zekerheidsstelsels op enigerlei wijze rekening moet worden gehouden met de jaren die zijn gewijd aan de verzorging van ouderen en dat het vervullen van gezinsstaken geen nadelige gevolgen mag hebben voor de hoogte van de uitkering;

8. meent dat in het nationale en Europese beleid inzake arbeidsorganisatie eveneens aandacht moet worden besteed aan de sociale context;

9. dringt er, gelet op de impact van de demografische ontwikkelingen op de sociaal-economische situatie in de Unie, bij de Commissie op aan continu de demografische data bij te houden en aan te vullen en beschikbaar te stellen via nieuwe informatie- en communicatietechnologieën, zodat het mogelijk wordt de verschillende gegevens van de lidstaten, en andere delen van de wereld, met elkaar te vergelijken;

10. vraagt de Commissie een actieplan te ontwerpen waarin wordt aangegeven op welke wijze men denkt te reageren op de veranderende leeftijdsopbouw in de EU en waarbij met name rekening wordt gehouden met de voorwaarden voor het gelijkekansenbeleid;

Bevolkingsontwikkeling en arbeidsmarkt

11. acht het noodzakelijk de participatie op de arbeidsmarkt van beschikbare en op non-actief staande arbeidskrachten, in het bijzonder vrouwen en personen ouder dan 50 jaar, te verbeteren; roept de sociale partners op door collectieve onderhandelingen, ook gedecentraliseerde, te streven naar overeenkomsten die flexibiliteit en werkgelegenheid met elkaar combineren en naar veranderingen in de arbeidsorganisatie die inspelen op de gewijzigde cycli in het beroepsleven van het individu, werknemers de mogelijkheid te bieden hun vakkennis en vaardigheden op peil te houden, ondersteunende sociale structuren te bevorderen en nieuwe methoden voor aanwerving en selectie in overweging te nemen die zijn toegesneden op nieuwe groepen op de arbeidsmarkt en op een verouderende actieve bevolking, rekening houdend met een nauwere relatie tussen productiviteit en beloning;

12. verzoekt de Commissie en de lidstaten zich evenzeer op mannen als op vrouwen te richten bij de bevordering van maatregelen ter vergemakkelijking van het combineren van gezinsleven en beroepsactiviteit, waaronder ouderschapsverlof, kinderopvang en verlof voor de verzorging van afhankelijke personen;

13. onderstreept hoe belangrijk het is dat degenen die zo'n verlof hebben opgenomen toegang krijgen tot opleidingsfaciliteiten die het hun mogelijk maken naar de arbeidsmarkt terug te keren; stelt vast dat veel opleidingsfaciliteiten momenteel alleen beschikbaar zijn voor degenen die een baan hebben of als werkloos staan geregistreerd;

14. wijst erop dat de ervaring en de kennis van de oudere generatie beter moeten worden benut ten voordele van en als bron van vernieuwing in de economie en de samenleving;

15. meent dat bedrijven optimaal gebruik moeten maken van het menselijk potentieel; dat het accent meer wordt gelegd op recyclage en permanente scholing en dat op positieve wijze moet kunnen worden ingespeeld op een eventuele grotere beroepsmobiliteit;

16. wijst erop dat met het oog op de te verwachten toename van het aantal voor de arbeidsmarkt beschikbare ouderen een strategie zal moeten worden ontworpen om bepaalde arbeidsvoorwaarden aan te passen, beroepsopleidingen te stimuleren en beter af te stemmen op de ervaring van deze werknemers, en te anticiperen op de te verwachten consequenties van nieuwe technologieën voor het werk;

17. roept de lidstaten en de sociale partners ertoe op ervoor te zorgen dat de regelingen betreffende vervroegde uittreding en wachtgeld niet door de ondernemingen worden misbruikt om oudere werknemers te ontslaan, waardoor het pensioenstelsel vroegtijdig wordt belast zonder dat de ontslagen werknemer daadwerkelijk door een jongere wordt vervangen; is integendeel van mening dat het vervroegd pensioen nieuwe arbeidsplaatsen moet genereren en acht het gebruik en het bevorderen van contractuele "aflossings- of vervangingsformules" nuttig teneinde te voorkomen dat arbeidsplaatsen verloren gaan als de bezetter ervan met ouderdomspensioen gaat;

18. stelt vast dat activiteiten die tot voor kort beperkt bleven tot de sfeer van hulpverlening een prominentere marktpositie gaan innemen en daarom van groter belang worden voor de werkgelegenheid, hetgeen een aanpassing van de wetgeving en de belastingbepalingen aan de nieuwe maatschappelijke en arbeidsrealiteit noodzakelijk maakt alsmede een herwaardering van werkzaamheden in dienst van de gemeenschap;

19. meent dat de demografische ontwikkelingen in de Europese Unie het wenselijk maken dat de EU onderzoek verricht naar en voorstellen doet met betrekking tot het werkgelegenheids- en uitkeringenbeleid in de lidstaten;

Regionale aspecten van de bevolkingsontwikkeling

20. meent dat het noodzakelijk is door te gaan met de begeleidende maatregelen ten behoeve van in moeilijkheden verkerende regio's en sectoren, zowel op nationaal als op communautair niveau;

21. stelt vast dat de almaar toenemende verschillen tussen de regio¨s met betrekking tot bevolkingstoestand en leeftijdsopbouw, de verschillen tussen de lidstaten nog overtreffen, dat dit gevolgen heeft voor zowel de geografische mobiliteit als de territoriale migratie binnen de Europese Unie, dat dit inzonderheid de spreiding van arbeidsplaatsen en arbeidskrachten beïnvloedt en dat dit dus ook gevolgen met zich meebrengt voor de ontwikkeling van en de strijd tegen de werkloosheid in de Europese Unie;

22. verzoekt de Commissie:

- het gebrek aan evenwicht tussen vraag en aanbod op die regionale arbeidsmarkten in kaart te brengen en voortdurend op te volgen,

- mobiliteitsbevorderende of migratievereenvoudigende initiatieven te nemen of te ondersteunen en sociale hindernissen of culturele belemmeringen af te bouwen,

- zodoende grensoverschrijdende beroepsopleiding, met inbegrip van taalonderwijs, uitwisseling en arbeidsbemiddeling aan te moedigen, en dit voornamelijk in grensstreken, en

- enerzijds de coördinatie of desgevallend harmonisatie van de wetgevingen inzake sociale zekerheid van migrerende werknemers door te zetten en anderzijds EURES van voldoende middelen te voorzien om ter zake een voortrekkersrol te spelen;

23. pleit, gezien de uiteenlopende gemiddelde leeftijden van de in de onderscheiden regio's beschikbare arbeidskrachten, voor een regionale aanpak van het gebrek aan evenwicht op de arbeidsmarkt, ook in geval van communautaire initiatieven betreffende onderwijs en opleiding, permanente vorming en buitenschoolse educatie, herin- en uitdiensttreding en dergelijke;

24. verzoekt de Commissie een gedetailleerd onderzoek voor te leggen naar de demografische situatie in de regio's van de Europese Unie alsmede de trek naar de steden en ontvolking van het platteland, rekening houdende met de gevolgen hiervan voor de werkgelegenheid, de economische groei, het milieu en de volksgezondheid;

25. benadrukt dat er een nieuw Europees plattelandsontwikkelingsbeleid moet komen in het kader van het communautaire landbouw- en milieubeleid, waarin ook andere beleidsterreinen worden opgenomen zoals het MKB, recreatie, technologie en onderzoek, onderwijs en beroepsopleiding, stadsplanning en ruimtelijke ordening, infrastructuur en vervoer;

Bevolkingsontwikkeling in de Midden- en Oost-Europese landen

26. benadrukt het belang dat de Europese Unie vooruitgang boekt bij de vaststelling van een duidelijker en gemeenschappelijk beleid ten aanzien van migranten; de Europese Unie en haar lidstaten moeten vooruitgang boeken bij de concrete uitwerking van de richtlijnen op het gebied van migratie en het recht op vrij verkeer;

27. is van oordeel dat het vrije verkeer van personen, het migrantenbeleid, het grensoverschrijdend verkeer en de situatie in de grensregio's punten van aandacht zullen moeten vormen bij de onderhandelingen over de toekomstige uitbreidingen van de Europese Unie en dat het daarom noodzakelijk is om te beschikken over bijgewerkte statistische gegevens over de actieve bevolking, de werkloosheid, wetgeving, mobiliteitstendensen, enz. van de kandidaatlanden;

28. betreurt dat de Commissie in haar voorstellen in Agenda 2000 nauwelijks aandacht schenkt aan de sociale aspecten van de uitbreiding en tevens dat het demografisch verslag 1997 amper ingaat op de sociale aspecten van de demografische toestand in Midden- en Oost-Europa;

29. neemt kennis van de stilstand en de terugloop van de gemiddelde bevolkingsgroei in de Midden- en Oost-Europese landen, onder andere ten gevolge van:

- de uitwijking naar het buitenland,

- de vergrijzing en de ontgroening,

- de lage vruchtbaarheidsgraad en

- de hoge (kinder)sterftegraad;

verzoekt om die reden de Commissie en de Raad mogelijkheden te onderzoeken om vanuit de Europese Unie bij te dragen tot het doen afnemen van de (kinder)sterftegraad in de landen van Midden- en Oost-Europa en vooral in Roemenië;

30. neemt kennis van de zich wijzigende verhouding tussen de bevolking in de werkende leeftijd en andere zogenaamd afhankelijke bevolkingsgroepen en van de druk die van een dergelijke ontwikkeling uitgaat op de stelsels van sociale zekerheid; is derhalve van mening dat hiermee rekening dient te worden gehouden, zowel bij de toetredingsonderhandelingen als bij het vaststellen van ondersteuningsmaatregelen bij de pre-toetredingsstrategie; dit impliceert enerzijds initiatieven ter verhoging van de economische groei en ter vergroting van het aantal arbeidsplaatsen en anderzijds hulp bij het vermijden van de dreigende sociale uitsluiting;

31. doet een beroep op de Commissie om bij een toekomstige analyse van demografische ontwikkelingen in kandidaatlidstaten naar geslacht onderverdeelde gegevens te verstrekken, met name ten aanzien van de toegang tot de arbeidsmarkt, zodat de gevolgen van de demografische veranderingen voor wat betreft mannen en vrouwen op de juiste wijze kunnen worden beoordeeld;

32. stelt vast dat de kloof tussen stad en platteland in Midden- en Oost-Europa toeneemt en verzoekt de Commissie dit nader te onderzoeken;

33. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, het Economisch en Sociaal Comité en de Europese sociale partners.