VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT

over de verlening van macro-financiële bijstand aan derde landen in 1994

(95/C 357/01)

INHOUD

Bladzijde

I. OVERZICHT . 3

1. Inleiding . 3

2. Macro-financiële bijstand in 1994 . 4

II. ALBANIË . 25

1. Inleiding . 25

2. Macro-economische ontwikkelingen . 25

3. Structurele hervormingen . 26

4. Verlening van macro-financiële bijstand . 27

III. ALGERIJE . 28

1. Inleiding . 28

2. Macro-economische ontwikkeling . 29

3. Structurele hervormingen . 29

4. Verlening van macro-financiële bijstand . 30

IV. DE BALTISCHE STATEN . 31

1. Inleiding . 31

2. Recente economische ontwikkelingen . 31

Estland . 31

Letland . 32

Litouwen . 33

3. Verlening van macro-financiële bijstand . 34

V. BULGARIJE . 34

1. Inleiding . 34

2. Macro-economische ontwikkelingen . 35

3. Structurele hervormingen . 36

4. Verlening van macro-financiële bijstand . 37

VI. MOLDAVIË . 37

1. Inleiding . 37

2. Macro-economische ontwikkeling . 38

3. Structurele hervormingen . 39

4. Verlening van macro-financiële bijstand . 39

VII. ROEMENIË . 40

1. Inleiding . 40

2. Macro-economische ontwikkeling . 41

3. Structurele hervormingen . 42

4. Verlening van macro-financiële bijstand . 43

VIII. SLOWAKIJE . 43

1. Inleiding . 43

2. Macro-economische ontwikkeling . 44

3. Structurele hervormingen . 45

4. Verlening van macro-financiële bijstand . 47

IX. OEKRAÏNE . 47

1. Inleiding . 47

2. Macro-economische ontwikkeling . 48

3. Structurele hervormingen . 49

4. Verlening van macro-financiële bijstand . 49

I. OVERZICHT

1. Inleiding

De macro-financiële bijstand van de Gemeenschap was aanvankelijk bedoeld voor betalingsbalanssteun aan Lid-Staten, maar wordt sinds 1990 ook verstrekt aan derde landen, met name in Midden- en Oost-Europa, ter ondersteuning van hun inspanningen op het gebied van politieke en economische hervormingen. De landen in deze regio die het proces van de overgang naar een markteconomie op gang gebracht hebben, zien zich gesteld voor vergelijkbare problemen:

- de kosten van de eerste stappen van de hervormingen, liberalisering en stabilisering, waren aanzienlijk, met name: de verplichting tot het invoeren van één uniforme wisselmarkt en het convertibel maken van de nationale munt voor transacties op de lopende rekening in een vroeg stadium van het hervormingsproces vereisten het verhogen van de internationale reserves van de betrokken landen, en een aantal landen ging voorts diep gebukt onder een omvangrijke staatsschuld die van het vroegere regime geërfd was;

- naast de behoeften in verband met hervormingsinspanningen kregen de landen in Midden- en Oost-Europa (LMOE) te maken met buitenlandse schokken: de gevolgen van de Golfoorlog, waaronder het embargo dat met name voor economieën als die van Bulgarije ernstige gevolgen had, de dramatische ineenstorting van het handelssysteem van de Comecon dat was gebaseerd op door de Staat gestuurde goederenstromen tegen kunstmatige prijzen, en naderhand de gevolgen van het handelsembargo tegen Servië-Montenegro;

- de bedragen die internationale financiële instellingen (hierna: IFI's), vooral het IMF en de Wereldbank, ter beschikking stelden, waren onvoldoende;

- van een geldstroom uit de particuliere sector was vrijwel geen sprake, omdat deze sector vrij onbekend was met de betrokken economieën en omdat over de eerste fasen van het hervormings- en overgangsproces grote onzekerheid bestond.

Tegen deze achtergrond besloot de Europese Gemeenschap macro-financiële bijstand te verlenen aan de landen in de regio, als aanvulling op de financiële middelen die de IFI's verstrekten. Ook werd in het kader van de procedure voor cooerdinatie van de bijstand die de 24 industrielanden (G-24) overeen waren gekomen om de LMOE te helpen, besloten dat de Commissie andere donoren moet overhalen om op vergelijkbare wijze de economische programma's die deze landen in overleg met het IMF en de Wereldbank ten uitvoer leggen, te ondersteunen.

Begin 1991 werd op initiatief van de Europese Commissie door de G-24 overeenstemming bereikt over een reeks beginselen, die sedertdien als richtsnoer voor de macro-financiële bijstand van de Europese Unie/G-24 hebben gefungeerd; dientengevolge is alle bijstand verstrekt overeenkomstig de volgende uitgangspunten (1):

i) uitzonderlijk karakter: macro-financiële bijstand wordt strikt van geval tot geval verleend. De bijstand wordt stopgezet, als het ontvangende land volledig kan steunen op financiële hulp van de IFI's en kapitaal uit de particuliere sector;

ii) complementariteit: de basisvoorwaarde voor het mobiliseren van macro-financiële bijstand is dat er, na de middelen die het IMF en andere multilaterale instellingen verstrekken en ondanks de tenuitvoerlegging van krachtige programma's voor economische stabilisering en hervormingen, sprake is van een aanzienlijk resterend tekort op de betalingsbalans;

iii) voorwaardelijk karakter: over het algemeen wordt de bijstand in achtereenvolgende tranches uitgekeerd, waarbij aan betaling van elke tranche als voorwaarde is verbonden dat aan criteria inzake de macro-economische ontwikkeling en structurele aanpassingen voldaan is; deze criteria zijn consistent met de economische programma's die de begunstigde landen met het IMF zijn overeengekomen.

Van 1990 tot 1993 is door de Europese Unie en de G-24 in een aantal gevallen macro-financiële bijstand verleend, aan de meeste landen in Midden- en Oost-Europa die voor bijstand van de G-24 in aanmerking komen (zie tabel 1):

- de eerste macro-financiële bijstand van de Gemeenschap aan een derde land dateert van februari 1990, toen de Raad besloot Hongarije een vijf jaar lopende kredietfaciliteit ten bedrage van 870 miljoen ecu te verstrekken, ter ondersteuning van de pogingen van het land om in het kader van een stand by-regeling met het IMF structurele aanpassingsproblemen te overwinnen;

- in 1991 heeft de Raad nog eens vier besluiten genomen om ten bedrage van 1 220 miljoen ecu bijstand te verlenen aan LMOE: 375 miljoen ecu voor Tsjechoslowakije, 290 miljoen ecu voor Bulgarije, 375 miljoen ecu voor Roemenië en een tweede lening van 180 miljoen ecu voor Hongarije (2);

- eind 1992 werd door de Raad besloten in een reeks gevallen macro-financiële bijstand van de Gemeenschap aan de LMOE te verlenen ten bedrage van 480 miljoen ecu: een tweede lening aan Bulgarije van 110 miljoen ecu, een tweede lening aan Roemenië van 80 miljoen ecu, een lening van 220 miljoen ecu aan de Baltische Staten (40 miljoen ecu voor Estland, 80 miljoen ecu voor Letland en 100 miljoen ecu voor Litouwen) en een gift van 70 miljoen ecu aan Albanië (3) (4).

In 1991 besloot de Raad aan twee niet in Midden- en Oost-Europa gelegen landen bijstand van de Gemeenschap te verlenen. In het kader van de steun van de Gemeenschap aan landen die negatieve gevolgen van het conflict in de Golf ondervonden, stelde de Raad in juli 1991 een zachte lening van 160 miljoen ecu beschikbaar aan Israël. In september 1991 werd besloten tot een lening met middellange looptijd van 400 miljoen ecu aan Algerije om het land te ondersteunen bij het doorvoeren van reeds ingezette politieke en economische hervormingen (4).

2. Macro-financiële bijstand in 1994

In 1994 heeft de Gemeenschap voor een bedrag van in totaal 620 miljoen ecu macro-financiële bijstand verleend aan een aantal landen in Midden- en Oost-Europa, aan de in Europa gelegen nieuwe onafhankelijke Staten (NIS) van de voormalige Sowjetunie en aan het Middellandse-Zeegebied (zie tabel 1).

De nieuwe bijstand ten behoeve van de LMOE bestond uit een derde lening van 125 miljoen ecu aan Roemenië, een tweede gift van 35 miljoen ecu aan Albanië en een lening van 130 miljoen ecu aan de Slowaakse Republiek. De lening aan Bulgarije waartoe in 1992 besloten was, maar die vanwege de slechte economische prestaties in 1993 niet kon worden uitgekeerd, werd in 1994 in het kader van een nieuw economisch programma gereactiveerd. Evenals in voorgaande jaren werd in alle genoemde gevallen de bijstand verleend in het kader van financiële pakketten van de G-24 ter aanvulling op middelen die door de IFI's ter beschikking werden gesteld. In totaal bedroegen de verzoeken om buitengewone financiële bijstand van de G-24 een bedrag van 977 miljoen US-dollar, waarvan de Gemeenschap ongeveer de helft bijgedragen heeft (waarmee het bedrag van de verzoeken om financiële bijstand van de G-24 sinds 1991 op in totaal 4,3 miljard US-dollar komt, zie tabel 2).

De bijstand ten behoeve van de Europese NIS bestond uit een lening van 45 miljoen ecu aan Moldavië en van 85 miljoen ecu aan de Oekraïne. Deze hulp werd verleend in het kader van buitengewone internationale bijstand die door de Wereldbank gecooerdineerd werd, welke zelf respectievelijk 130 miljoen US-dollar en 185 miljoen US-dollar aan nieuwe financiële middelen vrijmaakte, ter aanvulling op de middelen van de IFI's. In het geval van de Oekraïne leverden ook Rusland en Turkmenistan substantiële bilaterale bijdragen in de vorm van herstructurering van hun vorderingen.

Wat het Middellandse-Zeegebied betreft, werd de lening aan Algerije (400 miljoen ecu) waartoe in 1991 besloten was, in 1994 gereactiveerd in het kader van een nieuw economisch programma dat door het IMF ondersteund werd, en werd de tweede tranche van 150 miljoen ecu uitbetaald. In ditzelfde verband werd eind 1994 besloten tot een tweede lening aan Algerije ten bedrage van 200 miljoen ecu. Ook in dit geval vormde de hulp onderdeel van een internationaal overeengekomen inspanning om buitengewone aanvullende bijstand te verstrekken, welke bestond uit bilaterale bijdragen van nieuwe middelen en uit herstructurering van schulden door de crediteuren verenigd in de Club van Parijs en de Club van Londen.

Voor alle gevallen van bijstand van de Gemeenschap zijn de in 1991 vastgestelde uitgangspunten blijven gelden. Met name de macro-financiële bijstand van de Europese Unie is verleend ter ondersteuning van inspanningen van de ontvangende landen om economische hervormingen en structurele veranderingen door te voeren. In nauwe cooerdinatie met het IMF en de Wereldbank heeft dit bijgedragen tot het bevorderen van beleid dat op de specifieke nationale behoeften toegesneden is, gericht is op het stabiliseren van de financiële situatie en het invoeren van een markteconomie (de macro-economische prestaties en de vooruitgang bij hervormingen in de ontvangende landen zijn samengevat in de tabellen 4 en 5 en worden in de navolgende hoofdstukken per land behandeld).

Naar een meer beleidsgerichte aanpak

Binnen het grote geografische gebied waar in 1994 macro-financiële bijstand is verleend, lopen de economische omstandigheden in de ontvangende landen zeer uiteen. Afgezien van deze verschillen heeft het macro-financiële instrument van de Europese Unie zich sterk ontwikkeld, met name in het geval van de LMOE waar:

- de macro-financiële bijstand onderdeel vormt van een veel meer omvattende inspanning van de Europese Unie om het proces van de overgang in Midden- en Oost-Europa minder pijnlijk te maken en nauwere banden met de buurlanden aan te gaan. Het kader voor dit beleid is duidelijker geworden, getuige vooral de associatie-overeenkomsten die van 1991 tot 1993 met de meeste van de betrokken landen gesloten zijn. Voorts werd in juni 1993 tijdens de top van Kopenhagen een beslissende stap gezet, toen de Europese Raad het doel van lidmaatschap van de Unie voor deze geassocieerde landen aanvaardde en de politieke en economische maatregelen voorstelde om betere voorwaarden hiertoe te scheppen. De macro-financiële bijstand, waarvan het gebruik uitdrukkelijk in het hoofdstuk over de financiële samenwerking in de associatieovereenkomsten genoemd werd, moet derhalve in het kader van een partnerschap op lange termijn met de geassocieerde landen beschouwd worden. De Europese Raad van Essen in december 1994 heeft de conclusies van de Europese Raad van Kopenhagen en Korfoe bevestigd, te weten dat de Staten in Midden- en Oost-Europa als zij dat wensen en zodra zij in staat zijn aan de noodzakelijke voorwaarden te voldoen, lid van de Europese Unie kunnen worden. De Europese Raad van Essen heeft ook besloten het proces van de verdere voorbereiding van de geassocieerde Staten in Midden- en Oost-Europa daarop een nieuwe impuls te geven en te versterken;

- het bewerkstelligen van een succesvolle overgang naar een markteconomie is steeds meer een complex en langdurig proces gebleken. In het bijzonder is het noodzakelijke verband tussen macro-economische stabilisatie en structurele aanpassingen (en de noodzaak van een sterker accent op structurele hervormingen) duidelijker naar voren gekomen. In het geval van het IMF is dit vertaald in een betere integratie van dergelijke aspecten in de programma's die met de overheden in de betrokken landen overeen zijn gekomen. Parallel daaraan staat de Wereldbank deze overheden bij om specifieke programma's op te zetten die gericht zijn op cruciale hervormingen in het bedrijfsleven en de financiële wereld en die ondersteund moeten worden door op beleidsprogramma's gebaseerde leningen waaraan voortgang bij de structurele hervormingen als voorwaarde verbonden is.

Vanuit het gezichtspunt van de Europese Unie heeft dit alles de fasering en inhoud van de programma's beïnvloed. De kredietverlening van de Europese Unie heeft zich ontwikkeld in de richting van een meer beleidsgeoriënteerde rol en gezorgd is voor meer synergie met op giften gebaseerde Europese Unie-instrumenten (merendeels het Phare-programma van de Europese Unie). Dit kan worden geïllustreerd aan de hand van de bijstand die in 1994 aan Bulgarije, Roemenië en de Slowaakse Republiek verstrekt is.

In Bulgarije en Roemenië duurden in de loop van 1993 de macro-economische onevenwichtigheden voort en bleven hervormingen uit. De "stand by"-regelingen die in 1992 met het IMF en de Wereldbank waren getroffen, verliepen niet volgens schema en besprekingen over nieuwe samenhangende programma's sleepten zich tijdens het grootste deel van 1993 voort. Tegelijkertijd ondervond de zojuist onafhankelijk geworden Slowaakse Republiek moeilijkheden vanwege het enorme verlies van de overdrachtsbetalingen die zij in het kader van de Tsjechische enSlowaakse Federatieve Republiek (TSFR) nog had ontvangen. Voor deze landen was het daarom van belang dat financiële bijstand beschikbaar zou zijn op het moment dat opnieuw de bereidheid zou blijken om voort te gaan met de stabilisatie en hervormingen. Dit gebeurde eind 1993, begin 1994, toen de autoriteiten in alle drie de landen besloten zich te verbinden tot nieuwe samenhangende programma's, die door de internationale gemeenschap ondersteund konden worden. Onder die omstandigheden besloot de Europese Unie tot een positieve reactie op het verzoek om meer macro-financiële bijstand in het kader van de G-24, ter aanvulling op de met het IMF en de Wereldbank getroffen regelingen.

Hoewel de bedragen van de door de G-24 toegezegde bijstand in totaal niet zo hoog zijn als in voorgaande gevallen, is de cooerdinatie tussen de Commissie en de Bretton-Woodsinstellingen intensiever geweest. Ook de met de autoriteiten in de betrokken landen gevoerde beleidsdialoog was aanmerkelijk breder gericht.

De dialoog die in het kader van de macro-financiële bijstand met deze autoriteiten gevoerd is, bestond uit twee fasen.

- De belangrijkste doelstelling van de eerste fase was bij te dragen tot een snelle tenuitvoerlegging van cruciale beleidsmaatregelen vanaf het begin van het programma.

- De belangrijkste doelstelling van de tweede fase was het beoordelen van de strategie van de betrokken regering op het gebied van structurele hervormingen. Twee belangrijke aandachtsvelden waren het privatiseringsproces en de herstructurering van staatsbedrijven. Parallel hieraan werden besprekingen gevoerd met de Phare-diensten van de Europese Unie over geschikte wegen waarlangs de betrokken nationale instanties beter in staat zouden kunnen worden gesteld om deze taken uit te voeren.

Zowel op het gebied van de stabilisatie als op dat van de structurele hervormingen wordt in nauwe samenwerking met het IMF en de Wereldbank toezicht op het beleid uitgeoefend.

Ook de macro-financiële bijstand aan andere landen dan geassocieerde LMOE heeft zich, zij het in mindere mate, ontwikkeld. In deze gevallen kon de bijstand niet worden ingepast in een lange-termijnpartnerschap, vergelijkbaar met dat van de geassocieerde landen; desalniettemin is ook hier meer nadruk gelegd op structurele hervormingen. In het geval van Moldavië en de Oekraïne, waar de in 1994 verleende macro-financiële bijstand in een vroeg stadium de inspanningen ten behoeve van de overgang naar een markteconomie heeft kunnen ondersteunen, bestond dit uit de invoering van het noodzakelijke rechtskader en de tenuitvoerlegging van belangrijke structurele hervormingen, met name op cruciale terreinen als liberalisering van de buitenlandse handel, invoering van convertibiliteit en liberalisering van de prijzen (met de invoering waarvan begin de jaren negentig in de meeste geassocieerde LMOE een aanvang was gemaakt).

In Albanië, waar de eerste fase van economische stabilisering en hervormingen met succes werd voltooid, heeft de bijstand ondersteuning verleend aan de overgang door de Albanese autoriteiten van een voornamelijk korte-termijnbeleid, dat gedicteerd werd door de crisissituatie, naar een consistente aanpak op middellange termijn in het kader van een samenhangend economisch programma voor de middellange termijn. In Algerije heeft het hervatten van de hulp van de Europese Unie gediend ter ondersteuning van hernieuwende inspanningen voor invoering van een convertibele, op de markt gebaseerde wisselkoers, liberalisering van handel en prijzen en het versterken van de financiële discipline van de staatsondernemingen.

Lastenverdeling

Terwijl de macro-financiële bijstand van de Europese Unie zich heeft ontwikkeld in de richting van een meer beleidsgerichte aanpak, zijn de in dit kader door de Unie beschikbaar gestelde middelen aanmerkelijk afgenomen (tabellen 3 en 3.1). Aanvankelijk was kenmerkend voor de bijstand van de Europese Unie dat grote sommen geld werden gebruikt ter ondersteuning van de programma's van de Bretton-Woodsinstellingen. De Europese Unie speelde een cruciale rol, als grootste individuele geldschieter (de Europese Unie bracht 54 % van de totale betalingsbalanssteun aan Hongarije in 1990 op) en als cooerdinator van de bilaterale hulp (de hulp van de G-24 aan de LMOE sinds 1991), waarmee ervoor werd gezorgd dat vele landen tot deze inspanning bijdroegen.

Nadien werden meer middelen beschikbaar gesteld door de IFI's (waarvan de bijdrage steeg van 21 % van de betalingsbalanssteun - exclusief schuldverlichting - in 1991 tot ongeveer 70 % in 1994). Er werd een nieuwe kredietfaciliteit ingevoerd, de "Systemic Transformation Facility" (STF), die in combinatie met het verhogen van de trekkingsplafonds het IMF in staat stelde zijn bijstand aan de LMOE en de landen in de voormalige Sowjetunie te vergroten. De Wereldbank ontwikkelde achtereenvolgens diverse betalingsbalansfaciliteiten op basis van beleidsprogramma's (structurele aanpassingsleningen - SAL - en vervolgens sectorale aanpassingsleningen voor de financiële sector en voor bedrijfsleven en financiële sector - EFSAL (5).

Parallel hieraan werden bijdragen van buitenlandse officiële en particuliere crediteuren bijeen gebracht in het kader van schuldverlichting en schuldvermindering (Algerije, Bulgarije en de Oekraïne), die een aanzienlijk deel van de betalingsbalanssteun in 1991 en 1994 vormden.

In deze omstandigheden daalden de bijdragen (6) van de Europese Unie en van andere bilaterale donoren (exclusief schuldverlichting) verhoudingsgewijs sterk, van respectievelijk 54 % en 25 % in 1990 tot respectievelijk 17 % en 12 % in 1994 (hetgeen overeenkomt met respectievelijk 6 % en 5 % van de totale toezeggingen inclusief schuldverlichting).

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel 2 Macro-financiële bijstand van de Europese Unie/G-24 aan Midden- en Oost-Europa sinds 1991 (cumulatieve bedragen) (Stand per december 1994)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

> RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bron: Europese Commissie

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel 3 Betalingsbalanssteun aan landen die macro-financiële bijstand van de Europese Unie ontvangen, naar donor, 1990-1994 (1) (als percentage van de in totaal goedgekeurde bedragen)

> RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Tabel 3.1. Betalingsbalanssteun aan landen die macro-financiële bijstand van de Europese Unie ontvangen, naar donor, 1990-1994 (in miljoen US-dollar en als percentage van de in totaal goodgekeurde en uitgekeerde bedragen)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

II. ALBANIË

1. Inleiding

Tegen een achtergrond van ernstige economische, sociale en bestuurlijke ontwrichting heeft Albanië in 1992 macro-economische en structurele aanpassingsinspanningen in gang gezet. De vastberadenheid waarmee de regering trachtte de crisis het hoofd te bieden toen zij in april 1992 aan het bewind kwam is in hoge mate succesvol geweest. Het economisch programma voor de periode medio 1992/medio 1993, dat werd ondersteund door een "stand by"-overeenkomst met het IMF, aanvullende financiële bijstand van de EG (7) (70 miljoen ecu in de vorm van een subsidie) en bilaterale steun van G-24-leden, maakte een einde aan het afglijden naar hyperinflatie en de neerwaartse spiraal van de produktie-ontwikkeling, en luidde ingrijpende veranderingen in de richting van een markteconomie in. Tegen deze achtergrond konden de Albanese autoriteiten hun hoofdzakelijk op de korte termijn gerichte benadering verruilen voor een consequente aanpak op de middellange termijn; medio 1993 sloten zij een drie jaar lopende omvattende regeling met het IMF in het kader van een uitgebreide structurele aanpassingsfaciliteit (ESAF) (60 miljoen US-dollar). De Raad van Ministers besloot op 28 november 1994 (8) om, ter ondersteuning van dit IMF-programma, Abanië nogmaals macro-financiële bijstand te verlenen van maximaal 35 miljoen ecu in de vorm van een subsidie in het kader van een initiatief van de groep van 24 om een totaalbedrag van 72 miljoen US-dollar te mobiliseren.

Albanië heeft de economische aanpassingsmaatregelen die in de eerste en tweede jaarlijkse regeling in het kader van de ESAF waren vastgesteld met goed gevolg ten uitvoer gelegd. Een aantal structurele hervormingen liep in 1994 vertraging op. De Albanese regering heeft evenwel onlangs nieuwe initiatieven ontplooid om de structurele aanpassing te bespoedigen.

2. Macro-economische ontwikkelingen

De macro-economische ontwikkelingen waren in 1994 zeer bevredigend. De inflatie werd in de twaalf maanden tot december teruggebracht tot circa 15 %, terwijl de programmadoelstelling 24 % bedroeg. Naar het zich laat aanzien is de produktie gestaag blijven groeien (circa 7,5 % tegen 11 % in 1993) dankzij particuliere activiteiten op het gebied van landbouw, bouwnijverheid en diensten. De externe positie ontwikkelde zich beter dan in het programma was beoogd, met name dank zij de krachtige export en de continuïteit van de particuliere overdrachten. Dit positieve macro-economisch resultaat was het gevolg van het handhaven van een strak financieel en monetair beleid; met name bleef de beoogde binnenlandse financiering van het begrotingstekort onder 8 % van het BBP. De buitenlandse reserves bleven boven het in het programma vastgestelde niveau.

Op basis van deze resultaten hebben de Albanese Regering en het IMF onlangs overeenstemming bereikt over een kader van macro-economische doelstellingen alsmede over de voornaamste elementen van de begroting voor 1995: de doelstellingen omvatten een reële groei van het BBP met 6 %, een verlaging van de inflatie tot 10 % (december-december) en een verdere verhoging van de buitenlandse reserves. Een wezenlijk beleidsinstrument om dit te bereiken is de verlaging van de binnenlandse financieringsbehoefte van de overheid tot ten hoogste 7 % van het BBP.

Om deze begrotingsdoelstelling te verwezenlijken heeft de regering eind januari besloten een nieuw pakket fiscale maatregelen ten uitvoer te leggen dat onder meer de afschaffing van douanevrijstellingen omvat.

Daarnaast kwamen de autoriteiten overeen om medio 1995 de BTW in te voeren ter vervanging van de bestaande omzetbelasting; om een vereenvoudigd douanetariefsysteem in te voeren en om de werkgelegenheid bij de overheid verder te beperken.

Verwacht wordt dat deze beleidsmaatregelen de externe positie verder zullen verbeteren, doordat zij een zekere opbouw van aanvullende reserves mogelijk maken (voorafgaand aan de herstructurering van de schulden). Verder hebben de autoriteiten, wat de stand van de onderhandelingen met buitenlandse crediteuren betreft, onlangs met het Adviescomité van de banken overeenstemming bereikt over de achterstallige schulden (van circa 500 miljoen US-dollar, rente niet inbegrepen).

De export dekt nog altijd slechts een fractie van de importbehoefte. De financiële overdrachten uit het buitenland als gevolg van de uittocht van jonge ongeschoolde arbeidskrachten naar buurlanden (voornamelijk Griekenland) maken evenwel een aanzienlijk gedeelte van het nationale inkomen uit en wegen als bron van buitenlandse valuta's ruimschoots op tegen de export (230-260 miljoen US-dollar per jaar tegen 110-140 miljoen US-dollar in 1993-1994). Zij hebben ertoe bijgedragen dat een stabiele wisselkoers kon worden gehandhaafd en de ontluikende particuliere sector (voornamelijk handel en bouwnijverheid), kon worden gefinancierd, mede dank zij de ontwikkeling van een informele financiële sector. Het tekort op de lopende rekening daalde sterk (van 66 % van het BBP in 1992 tot 13,5 % in 1994), maar Albanië is nog sterk afhankelijk van buitenlandse financiële bijstand uit officiële bron, met name om aan zijn behoefte aan investeringen in infrastructuurprojecten te voldoen.

3. Structurele hervormingen

De vroegtijdige liberalisering van de prijzen, de handel en het wisselkoersstelsel in de afgelopen jaren zijn indrukwekkende prestaties van de Albanese Regering geweest. De meeste prijscontroles en -subsidies werden in 1992-1993 afgeschaft. Voor brood en energie besloot de regering de sociale gevolgen van deze maatregelen te verzachten door de invoering van een gerichte compensatieregeling welke in een beperkte periode geleidelijk wordt afgeschaft. Wat energie betreft resulteerde de prijsaanpassing in een verminderde inning van elektriciteitsrekeningen en een aanmerkelijke toename van de "niet-technische verliezen" (diefstal), ernstige stroomstoringen aan het eind van 1994 en de noodzaak om energie te importeren.

De buitenlandse handel is in sterke mate geliberaliseerd: er zijn geen kwantitatieve invoerbeperkingen; wat de export betreft zijn er slechts voor een zeer beperkt aantal goederen uitvoervergunningen vereist. Er is een vrij zwevende wisselkoers sinds juli 1992 in één enkele wisselmarkt, waarvan de efficiëntie en diepte aanzienlijk zijn verbeterd door het in een vroeg stadium verlenen van vergunningen aan valutahandelaren en wisselkantoren (met de technische bijstand van Phare aan de Centrale Bank).

In de landbouwsector hebben ingrijpende veranderingen plaatsgevonden naar aanleiding van de privatisering van de grond van vroegere cooeperatieve landbouwondernemingen en de liquidatie van voormalige staatsboerderijen. Circa 96 % van de totale landbouwgrond is volgens de berichten thans in particuliere handen en de landbouwproduktie heeft zich hersteld (met een stijging met 14 % en 7 % in respectievelijk 1993 en 1994). De kadasterregistraties zijn evenwel verre van volledig en aan de verdeling van voorlopige eigendomsbewijzen is sinds medio 1994 een eind gekomen; bovendien hebben de ontvangers van de grond van de voormalige staatsboerderijen slechts de status van "gebruikers" van die grond. De geringe omvang van de particuliere percelen (gemiddeld 1,5 ha) vormt daarnaast een belemmering voor verder produktiviteitstoename, omdat de samenvoeging van deze kleine percelen in grotere eenheden wordt verhinderd door het ontbreken van een daadwerkelijke grondmarkt.

De privatisering van kleine bedrijven en van de woningbouwsector werd in 1992 snel ten uitvoer gelegd door middel van rechtstreekse verkoop aan werknemers en huurders tegen symbolische prijzen. Na het aannemen van wetgeving inzake restitutie en compensatie begin 1993 begonnen de autoriteiten met de privatisering van kleine en middelgrote ondernemingen via een gedecentraliseerde procedure onder de verantwoordelijkheid van de plaatselijke autoriteiten. Thans is het proces grotendeels voltooid waardoor kleinschalige ondernemingen in bedrijf konden worden gehouden en particuliere activiteiten werden gestimuleerd. Wat de grootste staatsbedrijven betreft is de vooruitgang tot dusverre minder groot geweest; gezien de verouderde kapitaalvoorraad zijn grote delen van de industrie ongetwijfeld niet meer levensvatbaar en kunnen zij niet meer op commerciële basis functioneren nu steun uit de begroting sterk is beperkt; verder is de overheid niet in staat om een grootschalige herstructurering ten uitvoer te leggen, en is er geen traditie van noch ervaring met export-geoeriënteerde produktie en marketing.

Met de hervorming van de banksector is in 1994 slechts weinig vooruitgang geboekt. De drie gespecialiseerde staatsbanken (de Spaarbank voor gezinsdeposito's, de Nationale Handelsbank voor het bedrijfsleven, en de Agrarische Handelsbank voor de landbouwsector) gaan nog gebukt onder slechte leningen ondanks eerdere pogingen om deze schulden te saneren. In feite zijn zowel de Nationale Handelsbank als de Agrarische Handelsbank vrijwel failliet, terwijl de Spaarbank niet volledig onafhankelijk is van de Centrale Bank. Onder deze omstandigheden is nog geen strategie voor elk van deze banken uitgestippeld. Intussen heeft zich een informele banksector ontwikkeld. Deze informele sector lijkt tot dusverre effectief en nuttig te zijn geweest, hoewel de rentetarieven kennelijk zeer hoog zijn.

In het begin van 1995 heeft de Regering van Albanië een aantal maatregelen vastgesteld en nieuwe toezeggingen gedaan om de situatie op verschillende terreinen te verbeteren.

Wat de landbouwsector betreft heeft de regering de maatregelen genomen die nodig zijn om een daadwerkelijke grondmarkt tot stand te brengen, met inbegrip van de voltooiing van de grondregistratie en de verdeling van "tapis" (voorlopige eigendomsbewijzen), evenals de omzetting van de status van "gebruiker" in die van pachter.

Ten aanzien van de privatiseringen en de hervorming van het bedrijfsleven worden specifieke maatregelen overwogen ten aanzien van de drie categorieën grote ondernemingen (de meest problematische kwetsbare ondernemingen, openbare nutsbedrijven en bedrijven die lokale grondstoffen verwerken, en andere ondernemingen):

- de eerste groep bestaat uit 32 staatsbedrijven onder de verantwoordelijkheid van het Bureau voor de herstructurering van ondernemingen (BHO); de regering heeft duidelijke doelstellingen vastgesteld inzake privatisering of liquidatie (voor het laatste is nieuwe wetgeving noodzakelijk); zij heeft tevens een groep van vijf ondernemingen uitgekozen waarbij circa de helft van het totale aantal werknemers van BHO-ondernemingen werkzaam is, waarvoor binnenkort een duidelijke strategie zal worden vastgesteld;

- wat openbare nutsbedrijven en lokale grondstoffen verwerkende bedrijven betreft, ten aanzien waarvan in 1994 zeer weinig is gedaan, heeft de regering onlangs ontwerp-wetgeving voorbereid om een eventuele privatisering van deze ondernemingen mogelijk te maken;

- voor de "andere ondernemingen" streeft de regering naar een snelle privatisering, mede door middel van een grootschalig privatiseringsprogramma. Bijzondere aandacht zal evenwel worden besteed aan de noodzaak om ondertussen strategische buitenlandse investeringen niet te dwarsbomen;

Er is nog geen beleid ontwikkeld voor de toekomst van de drie staatsbanken. Er worden thans bedrijfsplannen ontworpen, maar deze beperken zich voornamelijk tot de rationalisering van het beheer van de banken. De resultaten van de externe controles waarmee binnenkort een begin moet worden gemaakt, zullen naar verwachting tot een substantiëlere aanpak leiden. Vervolgens zou het mogelijk zijn om voor deze banken een strategie vast te stellen. Tevens moeten de vergunningsprocedures worden gestroomlijnd om de toegang van nieuwe banken te vergemakkelijken en eventueel een gedeelte van de thans informele "zwarte" banksector een officiële status te verlenen.

Ondertussen tracht de Centrale Bank haar capaciteit en doeltreffendheid te verbeteren, met name door het vaststellen van monetaire beleidsinstrumenten die haar in staat zouden stellen de interbancaire kredietplafonds te overschrijden.

4. Verlening van macro-financiële bijstand

Zoals hierboven werd vermeld heeft de Raad van Ministers op 28 november 1994 besloten Albanië nogmaals macro-financiële bijstand te verlenen tot maximaal 35 miljoen ecu. Deze gift vormt een aanvulling op door het IMF verleende bijstand in het kader van een drie jaar lopende uitgebreide structurele aanpassingsfaciliteit (ESAF) die medio 1993 van start ging, ten einde een houdbare betalingsbalanspositie tot stand te brengen en de reserves van het land te versterken.

De eerste tranche (15 miljoen ecu) van deze steun werd in mei uitgekeerd, na de ondertekening van het "Memorandum of understanding" waarin de criteria op macro-economisch en structureel gebied zijn neergelegd welke met de steun zijn verbonden.

De uitbetaling van de tweede tranche zal waarschijnlijk later dit jaar geschieden, mits bevredigende vooruitgang wordt waargenomen bij de tenuitvoerlegging van de ESAF door Albanië, en de vorderingen die met de structurele hervormingen worden gemaakt positief worden beoordeeld. In deze beoordeling zal bijzondere aandacht worden besteed aan de vooruitgang op het gebied van liberalisering, buitenlandse schuld, begrotingshervorming, openbare investeringen, het bedrijfsleven en de banksector, en landbouw.

III. ALGERIJE

1. Inleiding

In september 1991 besloot de Raad een lening van 400 miljoen ecu aan Algerije toe te kennen, welke in twee tranches zou worden uitgekeerd (9). De leningovereenkomst en het dienovereenkomstige "memorandum of understanding" waarin de voorwaarden voor uitbetaling waren gespecificeerd, werden in december 1991 ondertekend. De eerste tranche van 250 miljoen ecu werd onmiddellijk uitgekeerd aangezien aan de twee daaraan gekoppelde voorwaarden - de sluiting van een stand-by-overeenkomst met het IMF en de sluiting van een overeenkomst tussen Algerije en de handelsbanken waarbij het land leningen was aangegaan inzake de herfinanciering en herstructurering van de commerciële schuld, was voldaan.

Krachtens het memorandum of understanding was het uitkeren van de tweede tranche van 150 miljoen ecu afhankelijk van twee reeksen voorwaarden: a) het voldoen aan de kwantitiatieve macro-economische criteria die in het kader van het IMF-programma waren vastgelegd en b) een positieve beoordeling door de Commissie van de vooruitgang die op specifieke terreinen van structurele hervorming was verwezenlijkt. Tegen het midden van 1992 was het met het IMF overeengekomen programma evenwel niet volgens schema uitgevoerd en was niet voldaan aan de criteria van de macro-economische ontwikkeling.

Er kwam een nieuwe regering aan het bewind die de meeste economische hervormingsprogramma's stopzette en een aantal van de vastgestelde liberalisatiemaatregelen terugdraaide. In de loop van 1993 werd de economische activiteit geremd door strenge prijscontroles, invoercontrole door de overheid en een stringent beleid inzake de toewijzing van vreemde valuta's. Door de appreciatie van de reële wisselkoers en het lakse financiële beleid nam het begrotingstekort toe. Aan het eind van het jaar leidde de achteruitgang van de inkomsten uit de export van koolwaterstoffen tot een onhoudbare druk op de schuldendienst van Algerije.

Tegen deze achtergrond werden eind 1993 onderhandelingen geopend met het IMF, die in mei resulteerden in een stand-by-regeling van twaalf maanden (10) waarmee een bedrag van circa 1 miljard US-dollar was gemoeid. In juni bereikte Algerije voor het eerst een akkoord met de Club van Parijs over de herschikking van de bilateraal verschuldigde rente en aflossingen gedurende de looptijd van het met het IMF overeengekomen programma. Bovendien werd voor het programma financiële steun ontvangen van de Wereldbank, het Arabisch Monetair Fonds, de Afrikaanse Ontwikkelingsbank en Japan. De autoriteiten verzochten de Commissie tevens om een spoedige uitkering van de resterende tweede tranche van het pakket bijstandsmaatregelen van 1991, evenals om aanvullende macro-financiële bijstand in het kader van het nieuwe programma.

2. Macro-economische ontwikkelingen

Sinds de vaststelling van het nieuwe economische programma is vooruitgang geboekt ten aanzien van de stabilisering van de economie en de tenuitvoerlegging van economische hervormingen. De Algerijnse dinar devalueerde met circa 45 % en het stelsel van vaste wisselkoersen werd vervangen door een stelsel waarbij koersstabiliserende interventie is aanvaard, teneinde de reële effectieve wisselkoers te stabiliseren. De prijzen, de invoer en de toegang tot vreemde valuta's werden in ruime mate geliberaliseerd. De consumentensubsidies zijn geleidelijk verlaagd en er wordt een effectiever sociaal vangnet in werking gesteld.

De financiële discipline voor staatsbedrijven is versterkt en de eerste stappen naar privatisering zijn gezet.

Het begrotingstekort is in 1993 van 9,2 % van het BBP gedaald tot 5 % in 1994 en voor de begroting van 1995 wordt een tekort van 2 % beoogd. Er werd een krapper monetair beleid gevoerd en de rentetarieven werden verhoogd, hoewel zij reëel nog geen positief niveau bereikten. Ondanks de sterke devaluatie en een aantal prijsaanpassingen was er een matige stijging van de inflatie van 21 % in 1993 tot 29 % in 1994; de maandelijkse inflatie zal waarschijnlijk eind 1995 niet hoger zijn dan 10 % op jaarbasis. De economische groei heeft zich evenwel niet hersteld zoals in het met het IMF overeengekomen programma was voorzien. De groei van het BBP voor 1994 werd neerwaarts bijgesteld van 3 % tot ongeveer 0 %, ten dele als gevolg van de droogte waardoor de landbouwproduktie werd geschaad maar tevens door politieke en veiligheidsproblemen die, indien hiervoor geen oplossing wordt gevonden, een behoorlijke tenuitvoerlegging van het programma van economische hervormingen kunnen belemmeren.

De inkomsten uit export, voornamelijk van koolwaterstoffen, liepen in 1994 verder terug ondanks de stijging van de wereldolieprijzen. De invoer steeg met 15 % na de liberalisering van de invoer en van het deviezenstelsel. De tekorten aan verbruiks- en investeringsgoederen zijn opgeheven. Als gevolg van deze liberaliseringen verslechterde de lopende rekening op de betalingsbalans, zoals in het programma voorzien, van een overschot van 0,8 miljard US-dollar eind 1993 tot een tekort van 1,7 miljard US-dollar in 1994 en vertoonde de betalingsbalans als geheel in hetzelfde jaar een tekort van 4,4 miljard US-dollar. Dit tekort is voornamelijk gefinancierd door middel van met de Club van Parijs overeengekomen herstructurering van de bilaterale schuld (de tegenwaarde van circa 3,6 miljard US-dollar). Er werden tevens onderhandelingen geopend met de Club van Londen van handelsbanken die crediteuren zijn van Algerije, doch zij hebben nog niet tot een definitief akkoord geleid. De vermindering van de schuldendienst op commerciële leningen droeg in 1994 circa 0,8 miljard US-dollar bij aan de financiering van de betalingsbalans.

Door het toekennen van uitzonderlijke steun werd de Bank van Algerije in staat gesteld circa 0,5 miljard US-dollar aan betalingsachterstanden weg te werken en haar reserves te versterken, welke eind 1994 bijna 2,2 miljard US-dollar bereikten (2,4 maanden invoer), van een niveau van 1,4 miljard US-dollar begin 1994.

3. Structurele hervormingen

De strenge invoercontroles en toewijzingen van vreemde valuta's zijn in april 1994 afgeschaft en vervangen door een meer liberale regelgeving waaronder een systeem van professionele criteria voor importeurs en een beperkte lijst van produkten waarvan invoer verboden is. Het aantal produkten op deze lijst is geleidelijk verminderd en de lijst werd eind 1994 afgeschaft, behalve voor goederen waarvan de invoer om veiligheids- en godsdienstige redenen verboden is. Het aantal goederen dat aan professionele criteria is onderworpen wordt eveneens verminderd en zal waarschijnlijk tegen het eind van 1995 worden afgeschaft. De staatsmonopolies ten aanzien van bepaalde ingevoerde produkten zijn eveneens opgeheven. De toegang tot vreemde valuta's is volledig geliberaliseerd voor alle zichtbare transacties op de lopende rekening van particuliere en openbare bedrijven. Alleen voor invoer die op basis van buitenlandse kredieten wordt gefinancierd, moet nog een vergunning worden aangevraagd.

De vijf staatsbanken zijn sinds 1992 regelmatig gecontroleerd en er zijn institutionele ontwikkelingsplannen vastgesteld. De Bank van Algerije heeft haar bevoegdheid inzake toezicht versterkt en effectievere prudentiële voorschriften en controles vastgesteld. Hoewel de banken vrij zijn om hun eigen credit- en debetrente vast te stellen is een maximum van vijf procentpunten voorgeschreven voor de marge tussen de gemiddelde credit- en debettarieven voor elke bank. In 1995 zullen managementovereenkomsten worden gesloten tussen het Ministerie van Financiën en bankdirecteuren. De banken zullen een bankvergunning ontvangen mits zij de prudentiële verhoudingsgetallen die door de Bank van Algerije worden vastgesteld, in acht nemen.

Het wettelijk klimaat voor particuliere ondernemingen is aanzienlijk verbeterd. In 1993 werd een handelswet afgekondigd waardoor particuliere en openbare bedrijven juridisch op gelijke voet komen. De investeringswet staat buitenlandse investeringen in alle sectoren van de economie toe en voorziet in de volledige repatriëring van winst. Verder werd in januari 1995 een mededingingswet aangenomen waardoor de regelgeving inzake prijzen wordt geliberaliseerd en strenge beperkingen aan kartels en monopolies worden opgelegd.

Bijna 400 openbare ondernemingen kregen in 1992 een zelfstandige status en de leiding ervan kwam in handen van een aantal participatiefondsen. Voor de overige 23 niet-zelfstandige overheidsondernemingen zijn herstructureringsplannen opgesteld; deze ondernemingen zullen, na de ondertekening van managementovereenkomsten en een eenmalige kapitaalinjectie uit rehabilitatiefondsen door het Ministerie van Financiën, volgens de plannen eind 1995 eveneens zelfstandig worden.

De mogelijkheid om overheidsondernemingen te privatiseren werd voor het eerst opgenomen in de begroting van 1994, waardoor de verkoop van overheidsactiva werd geautoriseerd. In november 1994 werd een experimenteel privatiseringsprogramma in gang gezet met betrekking tot vijf hotels. Een privatiseringswet en een nieuw uitgebreid privatiseringsprogramma zijn thans in voorbereiding. De huidige veiligsheids- en politieke situatie is uiteraard thans in Algerije niet bevorderlijk voor investeringen, of het nu binnenlandse of buitenlandse investeringen betreft.

4. Verlening van macro-financiële bijstand

Na de tussen de Algerijnse autoriteiten en het IMF in april 1994 bereikte principeakkoord en een verzoek om verdere macro-financiële bijstand van de Algerijnse autoriteiten, steunde de Raad het voornemen van de Commissie om de resterende tweede tranche van het programma van 1991 vrij te geven en stemde hij in beginsel in met de aanvullende macro-financiële bijstand voor een bedrag van 200 miljoen ecu.

De tweede tranche van 150 miljoen ecu werd in augustus daadwerkelijk uitgekeerd en het voorstel van de Commissie voor een aanvullend bedrag van 200 miljoen ecu macro-financiële bijstand, in twee tranches uit te keren, werd door de Raad op 22 december 1994 goedgekeurd (11). Begin 1995 werd een "memorandum of understanding" met de Algerijnse autoriteiten vastgesteld waarin de voorwaarden waren neergelegd voor de uitbetaling van de eerste tranche van 100 miljoen ecu. De voorwaarden op het gebied van de structurele hervormingen betreffen de verdere liberalisering van het invoer- en wisselkoersstelsel, hervormingen in de financiële sector en vooruitgang ter zake van de herstructurering en privatisering van overheidsondernemingen. Verder wordt in de verklaring aandacht besteed aan het belang dat de Gemeenschap hecht aan het sociaal beleid en de synergie tussen macro-financiële bijstand en andere communautaire steuninstrumenten die de tenuitvoerlegging van economische hervormingen in Algerije zouden kunnen vergemakkelijken. De uitbetaling van deze eerste tranche zal plaatsvinden zodra de economische hervormingen, waartoe in het "memorandum of understanding" is besloten, ten uitvoer zijn gelegd, normaal gesproken tegen medio 1995, en mits de uitvoering van het IMF-programma naar behoren verloopt.

De voorwaarden met betrekking tot het vrijgeven van de tweede tranche zullen in een later stadium worden besproken, na de uitkering van de eerste tranche en de goedkeuring van een nieuw programma voor Algerije door de "Board" van het IMF.

IV. DE BALTISCHE STATEN

1. Inleiding

De drie Baltische Staten, die in augustus 1991 hun soevereiniteit herkregen, hadden onder het oude regime reeds hervormingen in gang gezet na de goedkeuring van de wet inzake economische onafhankelijkheid door de Opperste Sowjet van de USSR in november 1989. In 1992, toe zij reeds daadkrachtig een begin hadden gemaakt met de hervormingen die tot een markteconomie moesten leiden, verslechterden de economische vooruitzichten. De afbrokkeling van de handelsbetrekkingen tussen de voormalige Sowjetrepublieken en de aanpassing van de prijzen van de energie-invoer uit Rusland aan de wereldmarktprijzen veroorzaakten een ernstige schade voor de handel en een tekort op de externe positie waardoor zonder internationale steun een onhoudbare situatie zou ontstaan. De drie landen stelden stabiliserings- en hervormingsprogramma's vast voor de periode medio 1992-medio 1993 en sloten "stand-by-"-regelingen met het IMF. Er werd een beroep gedaan op donoren van de G-24 om een bijdrage te leveren ter dekking van de resterende financieringskloof voor de programmaperiode, die geraamd werd op 105 miljoen US-dollar voor Estland, 210 miljoen US-dollar voor Letland en 285 miljoen US-dollar voor Litouwen. Op basis van positieve reacties van een aantal G-24-landen met betrekking tot de steun keurde de "Board" van het IMF in september en oktober 1992 de "stand-by"-regelingen goed.

In november 1992 besloot de Raad van de EEG macro-financiële bijstand van maximaal 220 miljoen ecu (12) aan die drie landen te verstrekken (40 miljoen ecu aan Estland, 80 miljoen ecu aan Letland en 100 miljoen ecu aan Litouwen) ter ondersteuning van de programma's van de landen. Het grootste deel van de overige bilaterale steun uit de G-24 kwam van Japan en de EVA-landen. Begin 1993 werden leningovereenkomsten en "memoranda of understanding" tussen de Gemeenschap en elk ontvangend land ondertekend. De Commissie keerde de eerste tranches (50 % van de leningsbedragen) in maart 1993 uit aan Estland en Letland, en in juli 1993 aan Litouwen. Voorwaarde voor het vrijgeven van de tweede tranches was een positieve beoordeling van de performance criteria zowel met betrekking tot de macro-economische stabilisatie als inzake de vooruitgang op het gebied van de structurele hervormingen, zoals neergelegd in de memoranda of understanding.

2. Recente economische ontwikkelingen

Estland

Estland begon reeds liberaliseringsmaatregelen, met name inzake prijzen, ten uitvoer te leggen ten tijde van het vorige Sowjetregime in 1990 en 1991. De Bank van Estland werd in 1990 opnieuw opgericht. In maart 1992 waren de meeste invoerrrechten afgeschaft, behalve voor enkele goederen zoals auto's, tabak en alcohol. Tegen medio 1992 was de liberalisatie van de prijzen bijna geheel voltooid. In juni 1992 werd de Estse kroon ingevoerd en aan de DM gekoppeld tegen een koers van acht kroon voor één DM op grond van een "currency board"-regeling. Het nieuwe restrictieve monetaire beleid, dat uit hoofde van de "currency board" gebonden is aan het niveau van de internationale reserves van de Centrale Bank, is succesvol gebleken in zoverre het de economie stabiliseerde en de inflatie in 1993 terugbracht tot een getal van twee cijfers. De pariteit van de kroon ten opzichte van de DM is sinds 1992 niet gewijzigd.

De meest recente ontwikkelingen zijn gunstig. De economie herstelde zich eind 1993 van de recessie en de groei van het BBP wordt geschat op 6 % in 1994, ondanks ernstige droogte die de landbouwproduktie schaadde. De groei van de geldhoeveelheid bleef dank zij de "currency board"-discipline gematigd en daalde tot een niveau van 30 %. De algemene begroting was over het geheel genomen in evenwicht dank zij een gunstige ontwikkeling van de ontvangsten. De inflatie bleef evenwel hoog met een stijging van het consumentenprijzen-indexcijfer (december tot december) met 47 %. Na de oprichting van het Estse privatiseringsbureau in 1993 met het oog op een betere cooerdinatie van het beleid met betrekking tot het bedrijfsleven, namen de privatiseringen begin 1994 toe. Terwijl het privatiseringsproces van kleine bedrijven bijna is voltooid waarbij 1 500 kleine ondernemingen zijn verkocht, zijn aan het eind van het jaar ook 258 grote ondernemingen verkocht.

Er was een sterke verschuiving van de oriëntatie van de handel naar het Westen: in 1994 maakten de Europese Unie en EVA-Landen 65 % van de uitvoer en 70 % van de invoer uit. Het herstel van de groei en van investeringsgerelateerde invoer leidde tot een omvangrijke import. Ondanks een sterke toename van de export was de handelsbalans het afgelopen jaar voor het eerst sinds 1991 negatief en bereikte het tekort op de lopende rekening 6,5 % van het BBP. Dank zij de aanzienlijke buitenlandse directe investeringen vertoonde de kapitaalrekening een aanzienlijk overschot, waardoor de valutareserves verder konden toenemen. Op 1 januari 1995 trad de Vrijhandelsovereenkomst met de Europese Unie in werking. In juni 1995 werd een Europa-Overeenkomst gesloten. Hierbij is Estland een geassocieerd lid van de Europese Unie geworden.

Het programma overeenkomstig de "stand-by"-regeling van het IMF over de periode oktober 1993 tot maart 1995 werd volgens tijdschema uitgevoerd en in maart 1995 keurde het Fonds een nieuwe "stand-by"-regeling goed voor een bedrag van 14 miljoen SDR (circa 21 miljoen US-dollar) voor een periode van 15 maanden. Verwacht wordt evenwel dat de Estse autoriteiten slechts van deze faciliteit gebruik zullen maken indien dit noodzakelijk is.

Letland

De hervormingen in Letland namen reeds onder het vorige Sowjetregime een aanvang, evenals in de andere Baltische Staten. De prijzen en de buitenlandse handel waren midden 1992 volledig geliberaliseerd. In 1992 werd een tweeledig bankstelsel ingevoerd. Medio 1992 verliet het land de roebelzone, voerde een voorlopige munteenheid in (de Letse roebel) en maakte een begin met stabilisatiemaatregelen, met name een stringent monetair beleid, en met verdere structurele hervormingen. Letland paste een strenge begrotingsdiscipline toe, die in 1993 in een overschot op de algemene begroting resulteerde (0,6 % van het BBP) na een klein tekort in 1992 (0,8 %). In 1992 werd begonnen met de privatisering van kleine bedrijven. In de zomer van 1993 werd een nationale munteenheid, de lats, ingevoerd. De strenge stabilisatiemaatregelen hadden een gunstig resultaat. Aan het eind van 1993 was de inflatie teruggebracht tot 35 % (december/december).

De ontwikkelingen in 1994 waren over het algemeen positief. Na een scherpe inkrimping van de produktie in de voorafgaande jaren (het BBP daalde met 35 % in 1992 en met 15 % in 1993) stabiliseerde het BBP zich en begon opnieuw toe te nemen met 2 %. De inflatie bleef dalen tot 26 % (december/december). Het financieringstekort werd onder het streefcijfer van 2 % gehouden, ondanks aanzienlijke stijgingen van lonen en pensioenen. Als gevolg van het besluit van de autoriteiten om het Letse elektriciteitsbedrijf een lening te verstrekken om achterstallige gasbetalingen aan Rusland te verrichten, viel het begrotingstekort, met 4 % van het BBP, hoger uit dan verwacht.

Hoewel de export ten opzichte van 1993 stabiel bleef, nam de invoer in 1994 aanmerkelijk toe, wat tot een aanzienlijk tekort op de lopende rekening leidde van circa 3,4 % van het BBP, tegen een overschot in 1993. Evenals in 1993 vertoonde de kapitaalrekening daarentegen een overschot, voornamelijk dank zij de grote instroom van particulier kapitaal, waardoor de internationale reserves van het land verder konden worden geconsolideerd en een waarde van vijf maanden invoer bereikten. Op 1 januari 1995 trad de Vrijhandelsovereenkomst met de Europese Unie in werking. In juni 1995 werd een Europa-Overeenkomst ondertekend.

De autoriteiten handhaafden het tempo van structurele hervormingen. Teneinde de financiële sector te consolideren werd de balans van de twee grootste banken, de Universele Bank van Letland en de Letse Spaarbank, versterkt. In het kader van een strenger banktoezicht werden de vergunningen van negen banken in 1994 ingetrokken. In november organiseerden de autoriteiten veilingen met het oog op de privatisering van 68 grote ondernemingen, welke waren uitgesteld in afwachting van de regeling van de vraagstukken inzake eigendomsrechten.

Het "stand-by"-programma van het IMF voor de periode december 1993-maart 1995 werd volgens tijdschema uitgevoerd. De Letse autoriteiten en het IMF bereikten overeenstemming over een nieuwe "stand-by"-regeling voor een periode van 13 maanden welke door de "Board" van het IMF in april 1995 werd goedgekeurd, voor een bedrag van 27,45 miljoen SDR (circa 41 miljoen US-dollar). Evenals in het geval van Estland wordt evenwel niet verwacht dat de autoriteiten van deze faciliteit gebruik zullen maken, tenzij het niveau van hun reserves daalt.

Litouwen

De structurele hervormingen in Litouwen begonnen reeds in februari 1991, toen bedrijven werd toegestaan hun prijzen binnen bepaalde grenzen te verhogen. Begin 1992 waren de meeste prijzen geliberaliseerd. Ook met privatiseringen werd in 1991 begonnen. Er werden in april vouchers verspreid en de veiling van kleine bedrijven ging in september van hetzelfde jaar van start. In het voorjaar van 1992 verliet Litouwen de roebelzone en gaf een voorlopige munt uit, de talonas. In juli 1993 werd een nieuwe munteenheid ingevoerd, de litas. Op andere gebieden verliepen de hervormingen evenwel trager, met name de macro-economische stabilisatie, de liberalisering van de buitenlandse handel en de financiële sector. De deregulering en de wijziging van de prijsstructuur leidden tot een hoge inflatie die in 1992 een piek van 720 % (gemiddeld) bereikte. Door een verkrapping van het monetaire beleid in het voorjaar van 1993 en een behoorlijk beheer van de overheidsbegroting, waarop een overschot werd gehandhaafd, daalde de inflatie in 1993 (190 % jaargmiddelde).

Na een aantal jaren van recessie stabiliseerde het BBP zich en steeg in 1994 licht (geraamd + 2 %). In april 1994 voerde de regering een "currency-board"-regeling in, krachtens welke de geldhoeveelheid die in omloop is wordt bepaald door de hoeveelheid harde valuta's waarover de Bank van Litouwen beschikt. De litas werd aan de US-dollar gekoppeld tegen een vaste koers van 4 litas voor 1 US-dollar. Dit was een grote stap in de richting van de stabilisatie van de economie. De groei van de geldhoeveelheid bleef matig dank zij de nieuwe regeling en de inflatie daalde verder tot 45 %. De overheidsbegroting vertoonde in 1994 een tekort van circa 3 % van het BBP, hetgeen te wijten was aan tegenvallende overheidsontvangsten, met name in het eerste halfjaar. De trage registratie van nieuw opgerichte particuliere bedrijven, evenals de vertragingen bij de overgang van een algemene verbruiksbelasting naar een belasting over de toegevoegde waarde waren debet aan deze zwakke ontwikkeling van de ontvangsten. In mei werd de buitenlandse handel verder geliberaliseerd, toen de autoriteiten de invoertarieven voor verschillende produkten afschaften; op dat ogenblik gold voor twee derde van de invoer een nultarief, terwijl op het grootste deel van de overige invoer een tarief van 10 % van toepassing was. In juli werden de invoertarieven voor een breed scala van landbouwprodukten evenwel verhoogd tot gemiddeld 40 %. Het aandeel van het Westen in de buitenlandse handel van het land blijft stijgen. Circa 50 % van de export van Litouwen gaat thans naar markten in het Westen. De handelsbalans en de lopende rekening van Litouwen vertonen sinds 1993 een tekort. In 1994 bereikte de lopende rekening een tekort van 375 miljoen US-dollar (d.w.z. 0,4 % van het BBP). Dank zij een aanzienlijke instroom van zowel overheids- als particulier kapitaal werd dit tekort ruimschoots gedekt door het overschot op de kapitaalrekening. De buitenlandse reserves die in het kader van een "currency board"-regeling des te belangrijker zijn, bleven stijgen en bereikten aan het einde van het jaar een waarde van circa drie maanden import. Op 1 januari 1995 werd de Vrijhandelsovereenkomst met de Europese Unie van kracht. In juni 1995 werd een Europa-Overeenkomst ondertekend.

1994 was ook een jaar van veranderingen op cruciale structurele gebieden. De privatiseringen werden voortgezet; in september waren 76 % van alle hiervoor in aanmerking komende bedrijven - 30 % van de oorspronkelijke overheidsactiva - geprivatiseerd. In december werd de wet op de Centrale Bank vastgesteld, begin 1995 gevolgd door de aanneming van de wet op de handelsbanken. De ontwikkeling in het kader van de "stand-by"-regeling met het IMF voor de periode oktober 1993 tot maart 1995 was bevredigend. Na de goedkeuring van het driejarenprogramma van de overheid afgelopen najaar, dat een duurzame groei van het BBP van 5 % beoogde, keurde het IMF op 24 oktober een Extended Facility van 134,55 miljoen SDR (circa 202 miljoen US-dollar), goed ter vervanging van het lopende "stand-by-"-programma. Deze zou Litouwen in staat moeten stellen de nodige reserves op te bouwen en de belangrijkste energie- en investeringsgerelateerde invoer te financieren.

3. Verlening van macro-financiële bijstand

Gezien het bovenstaande is de Commissie van oordeel dat alle drie landen in grote lijnen hebben voldaan aan de met de communautaire leningsinstrumenten verbonden performance criteria. De Baltische Staten hebben met succes het stabilisatiebeleid gevoerd dat met het IMF was overeengekomen; het IMF hernieuwde in oktober 1994 steun door middel van een drie jaar lopende Extended Facility (EFF) voor Litouwen en nieuwe "stand-by"-regelingen met Estland en Letland respectievelijk in maart en in april 1995.

Aangezien de tekenen die wijzen op een economisch herstel in de drie Baltische Staten toenemen, wordt verwacht dat hun positie op de lopende rekening in 1995-1996 zal verslechteren als gevolg van een grote vraag naar investeringsgerelateerde invoer. Deze landen zouden derhalve in de komende jaren geconfronteerd kunnen worden met aanzienlijke tekorten op de lopende rekening waardoor zij sterk afhankelijk zouden worden van kapitaalinvoer. Met het oog op de te verwachten stijging van de vraag naar investeringsgerelateerde middelen in harde valuta in deze landen, heeft de Commissie er, na raadpleging van het Monetair Comité, bij wijze van uitzondering mee ingestemd om door middel van aanvullende "memoranda of understanding" die met de autoriteiten zijn vastgesteld, het grootste gedeelte van de tweede tranches van de leningen via de binnenlandse banksector te kanaliseren voor de financiering van gezonde projecten.

De uitbetaling van de tweede tranche van de leningen is evenwel uitgesteld. In het geval van Letland en Litouwen was dit uitstel een gevolg van het verzoek van de Commissie, begin 1994, om nadere bewijsstukken over de vooruitgang van de structurele hervormingen, met name op het gebied van privatiseringen en de hervorming van de financiële sector. Wat Estland betreft, dat snelle vooruitgang heeft geboekt met betrekking tot zowel stabilisatie als structurele hervormingen, werd het vrijgeven van de tweede tranche uitgesteld in afwachting van een verklaring van de autoriteiten omtrent hun bereidheid om het grootste gedeelte van de opbrengst van de leningen via de banksector te laten lopen.

V. BULGARIJE

1. Inleiding

Gedurende het grootste deel van 1993 maakte de Bulgaarse economie een cruciale overgangsfase door. Het reële BBP ging verder achteruit, het begrotingstekort nam toe, het binnenlands bankkrediet breidde zich snel uit, de financiële discipline van de staatsbedrijven verzwakte en het tempo van het ambitieuze hervormings- en structurele aanpassingsproces liep sterk terug. Daarnaast steunde de Centrale Bank (BNB) de wisselkoers met omvangrijke interventies om de depreciatie van de lev tegen te gaan, werd de liberalisering van de prijzen en de handel gehandhaafd en werden vorderingen gemaakt op het gebied van de begrotingshervorming. Ten gevolge van ernstige beleidsontsporingen, een zwak macro-economisch beleid en toenemende onzekerheid over het tempo van de hervormingen, was het land in 1993 vrijwel afgesneden van internationale financiële steun, en was het niet bij machte een overeenkomst met het IMF over een nieuwe "stand-by"-regeling te treffen.

Gedurende het laatste kwartaal van 1993 is het algemene economische klimaat aanzienlijk verbeterd dank zij twee belangrijke gebeurtenissen:

- er werd een voorlopig akkoord gesloten met de commerciële banken die crediteuren van Bulgarije zijn over een groot programma inzake schuld- en schuldendienstvermindering;

- er werd een nieuw geloofwaardig beleidsprogramma voor 1994 opgesteld.

In april 1994 keurde het IMF een algemeen pakket bijstandsmaatregelen van 421 miljoen US-dollar goed (waarvan 97 miljoen US-dollar als "stand-by-"-regeling voor twaalf maanden en 324 miljoen US-dollar als Systemic Transformation Facility). In juli stelden de Bulgaarse autoriteiten de schuldverminderingsregeling met hun commerciële banken-crediteuren definitief vast. Teneinde Bulgarije in staat te stellen om de onmiddellijke kosten in verband met de schuldvermindering te voldoen, besloten het Fonds en de Wereldbank in september om hun financiële bijdrage te verhogen met 225 miljoen US-dollar.

In het kader van het cooerdinatieproces van de G-24 besloot de Gemeenschap in april om haar toezegging van een lening van 110 miljoen ecu opnieuw te bevestigen, welke zo nodig zou kunnen worden verhoogd tot 150 miljoen (13). De overige financiële verbintenissen van G-24 landen ten behoeve van Bulgarije bedroegen 93,7 miljoen US-dollar.

2. Macro-economische ontwikkelingen

Het beleidsprogramma voor 1994 was gericht op de spoedeisende noodzaak om een restrictief financieel en monetair beleid ten uitvoer te leggen met het doel het interne en externe evenwicht te herstellen. Deze beleidsmaatregelen, veeleer dan interventies van de Centrale Bank, dienden tot de stabilisatie van de wisselkoers te leiden. Het stabilisatiebeleid ging vergezeld van een ambitieus programma van structurele hervormingen dat gebaseerd was op een verdere rationalisering en privatisering van overheidsactiva, een versterking van de financiële controle van verliesgevende bedrijven, de voltooiing van het restitutieprogramma en een strengere controle op de kredietmogelijkheden.

De resultaten waren wisselend. In 1994 kwam er een einde aan de inkrimping van de Bulgaarse economie. Het reële BBP nam toe met 1,4 % (- 2,4 % in 1993). De industriële produktie groeide met 4 % (- 8,5 % in 1993) als gevolg van een gunstiger ondernemingsklimaat, de uitbreiding van de particuliere sector en nieuwe exportmogelijkheden. De landbouw groeide met 11 % in 1994; de dienstensector als geheel ging achteruit. De werkloosheid liep terug van 16 % in 1993 tot circa 13 % in 1994, gedeeltelijk als gevolg van de economische omwenteling doch ook doordat een groot aantal werklozen die niet meer in aanmerking kwamen voor een sociale uitkering, van de registratielijsten van het arbeidsbureau werden afgevoerd.

Ondanks een restrictief monetair en kredietbeleid deden zich in 1994 sterke prijsschommelingen voor als gevolg van de liberalisatie van de prijzen en tegenslagen voor het economisch beleid, in het bijzonder wisselkoersturbulentie. De CPI-inflatie op jaarbasis bereikte 121,9 % (63,8 % in 1993).

In 1994 paste de regering een restrictief financieel beleid toe, dat erop was gericht het begrotingstekort te beteugelen en de financiële discipline voor staatsbedrijven te versterken. De nominale niet-rente-uitgaven stegen minder dan de inflatie, de subsidies werden beperkt tot circa 2 à 3 % van het BBP en het begrotingstekort uitgedrukt als percentage van het BBP nam af tot 6,7 % (15,7 % in 1993).

Het voorgenomen inkomensbeleid van de regering in 1994 was gematigd restrictief, waarbij de maximumplafonds van de nominale lonen strookten met de inflatiedoelstellingen. Doordat de inflatoire druk hoger was dan verwacht gingen de inkomens reëel sterk achteruit, met name de inkomens in de overheidssector.

Wat de externe ontwikkelingen van Bulgarije betreft werd de structurele verschuiving van de buitenlandse handel naar de OESO-landen verder geconsolideerd, dank zij het positieve effect van de associatie- en handelsovereenkomsten met de Europese Unie en de EVA, de devaluatie van de lev, en de lage arbeidskosten. In 1994 vertoonde de handelsbalans een overschot van 200 miljoen US-dollar (tegen een tekort van 900 miljoen in 1993) en was de lopende rekening in evenwicht (tegen een tekort van 1,4 miljard US-dollar in 1993).

Buitenlandse directe investeringen bleven uiterst laag (105 miljoen US-dollar), ondanks de liberale wetgeving die in januari 1992 werd aangenomen. Niettemin droeg de buitenlandse financiering uit officiële bron in hoge mate bij tot de aanvulling, tegen het einde van het jaar, van de Bulgaarse internationale reserves tot circa 1 miljard US-dollar, gelijk aan drie maanden invoer.

Wat het beheer van de buitenlandse schuld betreft werd op 28 juli 1994 de overeenkomst inzake schuld- en schuldendienstvermindering met de Club van Londen definitief gesloten. Geraamd wordt dat deze overeenkomst de schuld van Bulgarije van 8,2 miljard US-dollar aan commerciële banken in het Westen met 46 à 48 % heeft gereduceerd. De onmiddellijke kosten van de operatie (715 miljoen US-dollar) werden ten dele gedekt door de reserves aan harde valuta's van Bulgarije (474 miljoen US-dollar) en ten dele door uitzonderlijke buitenlandse financiële steun uit officiële bron (241 miljoen US-dollar). Verder werd in april 1994 met de Club van Parijs een derde schuldherstructureringsregeling getroffen tussen Bulgarije en de officiële crediteuren van het land, welke betrekking had op alle verplichtingen vanaf de vorige herschikking tot 30 april 1995. Als gevolg van deze regelingen werden de betrekkingen van Bulgarije met de internationale financiële gemeenschap hersteld.

3. Structurele hervormingen

Ondanks een aantal problemen, beleidsontsporingen, een politiek onzekere situatie en een zwak bestuur slaagde Bulgarije erin om gedurende 1994 vast te houden aan de eerder bereikte resultaten zoals de liberalisatie van prijzen en handel, convertibiliteit voor de lopende rekening en een geliberaliseerd wisselkoersstelsel.

Er blijft evenwel een aantal onopgeloste problemen bestaan wat betreft de herstructurering van het bedrijfsleven, privatisering en de hervorming van het financiële stelsel.

Ten aanzien van de liberalisatie van de prijzen wordt geraamd dat thans circa 90 % van alle detailhandelsomzet binnen een stelsel van de vrije prijzen plaatsvindt. Er worden evenwel nog steeds prijscontroles uitgevoerd ten aanzien van bepaalde produkten en diensten zoals energie, telecommunicatie, watervoorziening en transport. Ondanks een aantal opwaartse aanpassingen hielden deze gecontroleerde prijzen in 1994 geen gelijke tred met de inflatie. De regering heeft toegezegd de bestaande indirecte prijscontroles op landbouwprodukten geleidelijk op te heffen (minimale producentenprijzen, minimumprijzen bij invoer, maximale winstmarges, enz.).

De vooruitgang op het gebied van de liberalisatie van de handel sinds 1992 was bemoedigend doch ongelijkmatig. De uitvoerverboden zijn opgeheven en de uitvoerquota die voor circa tien produkten golden zijn vervangen door uitvoerheffingen. De heffingstoeslag op de invoer van 3 % werd in januari 1994 verlaagd tot 2 % maar medio 1994 handhaafde de regering nog een aantal tijdelijke handelsbelemmeringen om de binnenlandse industrie en landbouw te beschermen in de vorm van minimumprijzen bij invoer, invoervergunningen, enz. De Interim-associatieovereenkomst van Bulgarije met de Europese Unie trad op 1 januari 1994 in werking.

Het Bulgaarse wisselkoersstelsel is met ingang van februari 1994 geliberaliseerd. De deviezenplafonds voor lopende persoonlijke betalingen (toerisme, enz.) door ingezetenen zijn aanzienlijk verhoogd en de convertibiliteit voor de lopende rekening is gewaarborgd voor handelsgerelateerde betalingen. Een aantal restricties inzake lopende betalingen en overdrachten zijn evenwel nog van toepassing.

Er is belangrijke vooruitgang geboekt op het gebied van de restitutie van eigendommen welke de aanzet gaf tot een snelle ontwikkeling van een dynamische particuliere detailhandels- en groothandelssector (welke thans 50 % van de totale detailhandel en groothandel in het land vertegenwoordigt).

De sector van de staatsbedrijven is zwak en kampt met hoge schulden. De financiële discipline die aan deze bedrijven wordt opgelegd, schiet tekort en de kredietplafonds van het bankstelsel worden omzeild door middel van de cumulatie van achterstallige betalingen tussen bedrijven onderling (deze belopen thans wellicht ongeveer een kwart van de waarde van de industriële produktie). Om deze problemen aan te pakken is de strategie van de regering erop gericht financiële reddingsplannen, bedrijfsherstructurering en privatiseringen ten uitvoer te leggen.

In december 1993 werd een wet aangenomen die de regering in staat stelde langlopende obligaties uit te geven in zowel binnenlandse als buitenlandse valuta's ter vervanging van oninbare, in lev en dollar luidende leningen en achterstallige rentebetalingen die zich eind 1991 in de portefeuilles van de banken hadden opgestapeld. Leningen aan staatsbedrijven komen derhalve ten laste van de overheid die deze eventueel kan converteren in aandelen of over de afschrijving of herstructurering ervan kan beslissen zodra de bedrijven zijn geherstructureerd of geprivatiseerd.

Op het gebied van de herstructurering zijn in 1994 grote vorderingen gemaakt zoals het opstellen door grote verliesgevende bedrijven van uitvoerige plannen met het oog op beperking van de verliezen en rationalisatie, en de ontwikkeling van een instrument om toezicht te houden op het aan deze bedrijven verleende bankkrediet teneinde hun financiële discipline te versterken.

Wat de privatisering betreft was de regering in 1994 vastbesloten om de tenuitvoerlegging van het programma te bespoedigen door wijzigingen in de privatiseringswet, met het doel om standaard marktgeoriënteerde privatiseringen te vergemakkelijken door middel van het Privatiseringsbureau, de privatisering van kleine bedrijven te voltooien en tegelijkertijd een grootschalig privatiseringsprogramma ten uitvoer te leggen dat 500 middelgrote en grote bedrijven omvat. Aangezien het de interimregering evenwel ontbrak aan de noodzakelijke politieke vastberadenheid om het programma ten uitvoer te leggen zijn de grootschalige privatiseringen uitgesteld en verliep de privatisering door middel van standaardmethoden slechts traag.

Op het ogenblik kampt het Bulgaarse bankstelsel nog met een aantal problemen, zoals onderkapitalisatie, ondeugdelijk bestuur, onvoldoende toezicht door de Centrale Bank op kapitaaltoereikendheid en prudentiële voorschriften, een traag privatiseringsproces, een gebrek aan financiële discipline ("easy credit"), fragmentatie en een groeiend aantal slechte leningen aan bedrijven. Om deze zeer verontrustende situatie te verhelpen zijn in 1994 een aantal stappen genomen. De mogelijkheden van de Afdeling Banktoezicht van de Bulgaarse Nationale Bank zijn uitgebreid. Medio 1994 werden twee volledige inspectiebezoeken aan in moeilijkheden verkerende banken gebracht en voor het einde van het jaar waren nog twee van dergelijke bezoeken gepland. Er werd een bankconsolidatieprgramma vastgesteld onder auspiciën van de instelling voor bankconsolidatie met het gevolg dat 66 openbare banken zijn gefuseerd tot 11 grote banken. Het saneren van slechte leningen werd voortgezet maar de geleidelijke herkapitalisering van de banken verliep traag vanwege de kosten voor de begroting. In 1994 werd een tijdschema vastgesteld voor de geleidelijke privatisering van een aantal banken; verwacht wordt dat deze privatiseringen tegen het einde van 1995 zullen zijn voltooid.

4. Verlening van macro-financiële bijstand

De uitkering van de communautaire lening van 110 miljoen ecu waartoe in oktober 1992 in het kader van de G-24 was besloten ter aanvulling van de bijstand van het IMF aan Bulgarije werd uitgesteld omdat de "stand-by"-regeling van 1992 met het Fonds niet volgens plan werd uitgevoerd. Om dezelfde reden werd in het kader van dit oorspronkelijke pakket bijstandsmaatregelen geen verdere steun door G-24 vrijgegeven. Aan het eind van 1993 waren de voorwaarden voor de hervatting van steun door de EU/G-24 aan Bulgarije hersteld. Na de vaststelling van een nieuwe IMF"stand-by"-regeling kwam de Raad van de Europese Unie op 16 mei 1994 met de Commissie overeen dat het besluit van 1992 betreffende communautaire macro-financiële steun aan Bulgarije in het kader van het nieuwe programma zou kunnen worden hernieuwd. In december 1994 werd de eerste tranche (70 miljoen ecu) vrijgegeven op basis van de goedkeuring van de nieuwe IMF-"stand-by"-regeling en de schuldverminderingsregeling waarover de crediteuren overeenstemming hadden bereikt. Het vrijgeven van de tweede tranche hangt af van de inachtneming door Bulgarije van de gebruikelijke macro-economische performance criteria zoals een bevredigende tenuitvoerlegging van de "stand-by"-regeling met het IMF, een behoorlijke tenuitvoerlegging van de overeenkomst inzake schuld- en schuldendienstvermindering en vooruitgang op het gebied van de structurele hervormingen.

VI. MOLDAVIË

1. Inleiding

Op 13 juni 1994 besloot de Raad van de Europese Unie een lening van 45 miljoen ecu met een maximale looptijd van tien jaar (14) aan de Republiek Moldavië te verlenen om het land te helpen zijn economie te hervormen tot een markteconomie en de reservepositie van de Centrale Bank te verbeteren. De communautaire lening maakte deel uit van een heel pakket maatregelen van de internationale donorgemeenschap ten gunste van Moldavië als aanvulling op de financiële middelen die door het IMF en de Wereldbank waren verstrekt.

2. Macro-economische ontwikkeling

Na de invoering in november 1993 van een nationale munteenheid - de Moldavische leu - heeft Moldavië een beslissende stap gedaan in de richting van financiële stabilisatie in het kader van het economische programma dat geschraagd wordt door een "stand-by"-regeling van het IMF (die in december 1993 is goedgekeurd) en aanvullende steun van de internationale gemeenschap, waaronder de lening van 45 miljoen ecu van de Gemeenschap.

Het programma werd in een bijzonder moeilijk klimaat ten uitvoer gelegd. Het reële BBP is in 1994 met naar schatting 22 % gedaald, in vergelijking met een verwachte daling van 3 %. Dit valt voor een deel te wijten aan de voortdurende ontwrichting van produktie en handel door het wegvallen van de centrale planning. De industriële produktie daalde met ongeveer 30 % in de eerste helft van 1994 maar stabiliseerde zich in de tweede helft van het jaar. In het derde kwartaal van 1994 mislukte daarenboven de oogst van de belangrijkste gewassen van dit hoofdzakelijk agrarische land als gevolg van ernstige droogte, gevolgd door overstromingen en hagelstormen.

Ondanks dit ongunstige economische klimaat gaven de Moldavische autoriteiten blijk van grote vastberadenheid en consequentheid bij het streven naar financiële stabilisatie. De evaluaties die in het kader van de "stand-by"-overeenkomst met het IMF in juni en december 1994 werden gemaakt, waren positief en aan alle voor eind december 1994 gestelde performance criteria werd voldaan. De voornaamste doelstelling van het programma was een snelle en duurzame terugdringing van de inflatie gesteund door de invoering van de leu, alsmede stabilisatie van de wisselkoers. Door de resolute tenuitvoerlegging van het programma daalde de inflatie sterk in 1994. De maandelijkse inflatie daalde van gemiddeld 20 % in het vierde kwartaal van 1993 tot een gemiddelde van circa 3 % in het vierde kwartaal van 1994. Met het intomen van de inflatie stabiliseerde de wisselkoers zich en werd de geloofwaardigheid van de leu versterkt (zoals blijkt uit de omkering van de trend bij de omwisseling van valuta), waardoor de nominale en reële rentetarieven konden dalen.

Het begrotingstekort voor 1994 bleef beperkt tot 8 % van het BBP, ondanks het feit dat de reële afname van de produktie en de inflatie groter was dan voorzien. Liquiditeitsproblemen bij het bedrijfsleven bemoeilijkten evenwel de inning van belasting en leidden tot de overname door de regering van gegarandeerde leningen aan in gebreke blijvende ondernemingen. Voorts stegen de achterstallige uitgaven met ongeveer 1,5 % van het BBP, met inbegrip van achterstallige loonbetalingen, als gevolg van een strikt middelenbeheer.

De betalingsbalans stond gedurende heel 1994 onder sterke druk, vooral als gevolg van hogere prijzen voor ingevoerde energie en natuurrampen. Uitgaande van voorlopige gegevens zou het tekort op de lopende rekening 9 % van het BBP bedragen. Moldavië was sterk afhankelijk van buitenlandse steun, waarmee zo'n 50 % van de totale invoer werd bekostigd. Ongeveer 56 % van de totale buitenlandse steun werd door het IMF en de Wereldbank verstrekt en circa 44 % door bilaterale donors, zoals de Europese Unie (25 miljoen ecu die overeenkomen met de eerste tranche van de macro-financiële steun), Japan (30 miljoen US-dollar), de Verenigde Staten (20 miljoen US-dollar) en Roemenië (10 miljoen US-dollar). Bovendien beliepen de achterstallige betalingen aan Rusland, veelal voor energie-invoer door Moldavische ondernemingen, het equivalent van 120 miljoen US-dollar. Doordat het tempo van de uitkering van buitenlandse steun aan het eind van vorig jaar toenam, bedroegen de brutoreserves van de Centrale Bank eind 1994 de tegenwaarde van drie maanden invoer.

Op dit kritieke punt van het stabilisatieproces hebben de Moldavische autoriteiten een ambitieuze strategie voor 1995 uitgewerkt met het doel de gemaakte vooruitgang bij de stabilisatie te consolideren en de structurele hervormingen te intensiveren. Het programma dat gesteund wordt door een nieuwe in maart 1995 goedgekeurde "stand-by"-overeenkomst met het IMF, behoeft aanvullende financiering van de internationale gemeenschap.

Het programma mikt op een economische groei van 1,5 %, die vooral moet worden bewerkstelligd door een herstel in de landbouwsector met de terugkeer van normale weersomstandigheden, een vermindering van de jaarlijkse inflatie met ongeveer 10 % en de beteugeling van het tekort op de lopende rekening. Om dit te bereiken zal het begrotingsbeleid gericht zijn op een sterke vermindering van het begrotingstekort tot een equivalent van 3,5 % en zal een stringent monetair beleid worden gevoerd.

In het eerste kwartaal van 1995 hebben de Moldavische autoriteiten het financiële beleid dat in hun programma vervat is, strikt uitgevoerd. Uit voorlopige gegevens blijkt dat alle performance criteria voor eind maart zijn gehaald, waarbij de deviezenpositie van de Centrale Bank beter was dan verwacht. Dit heeft geresulteerd in een stabiele wisselkoers en een beteugeling van inflatoire tendensen (15).

3. Structurele hervormingen

De vooruitgang bij de structurele hervormingen varieerde in 1994. Staatsbedrijven reageerden veelal niet op de marktkrachten (hetgeen onder andere leidde tot achterstallige betalingen aan de fiscus en aan buitenlandse leveranciers van energie, zoals boven al is vermeld), voor een deel als gevolg van de tekortkomingen van de faillissements- en liquidatieprocedure en de vertraging bij de privatisering. Tegen het einde van het jaar kwam er echter aanzienlijk meer schot in de hervormingen aangezien de autoriteiten inzagen dat verdere vertragingen bij de doorvoering van structurele hervormingen de behaalde resultaten op het vlak van stabilisatie dreigden te ondermijnen. Er werd een nieuwe gestroomlijnde procedure voor openbare verkoop ingevoerd om de uitvoering van een ambitieus schema voor de openbare verkoop van staatsbedrijven te vergemakkelijken. De regering besloot voorts na te gaan wat de meest problematische staatsbedrijven waren en maakte een aanvang met de liquidatie van zeven daarvan.

De versnelling van de structurele hervormingen van eind 1994 zal in 1995 aanhouden dank zij een versneld privatiseringsprogramma, de vaststelling van de rechtsgrondslag voor faillissementsprocedures, de versterking van de vermogenspositie van het bankwezen en de invoering van indirecte, marktgerichte monetaire controle.

De stroomversnelling waarin de hervormingen tijdens het laatste kwartaal van 1994 geraakten, heeft zich in 1995 voorgezet. In het bijzonder is op 15 maart een nieuw ambitieus privatiseringsprogramma voor 1995 en 1996 door het Parlement goedgekeurd, dat betrekking heeft op een aanzienlijk deel van het resterende staatsbezit, en waarbij naast het bestaande voucher-systeem, privatisering tegen contant geld wordt ingevoerd (teneinde ondernemingen van nieuwe liquide middelen te voorzien voor herstructurering na de privatisering en de privatisering open te stellen voor buitenlandse investeerders). De proefliquidatie van zeven ondernemingen is thans goed op weg; er is een liquidatiecommissie gevormd die belast is met de verkoop van activa en de betaling van crediteuren, en vijf van deze ondernemingen zijn intussen geliquideerd. Er wordt overwogen om voor eind juni nog eens 15 ondernemingen te liquideren volgens dezelfde procedure. Er is een faillissementswet opgesteld; een nieuw wetsontwerp tot invoering van een regeling inzake het bedrijfseconomisch toezicht en ter verzekering van de autonomie van de Centrale Bank is thans in behandeling bij het Parlement; en in januari heeft de Centrale Bank zijn goedkeuring gehecht aan actieplannen om de kapitaaltoereikendheid van tien problematische banken te verzekeren.

4. Verlening van macro-financiële bijstand

De communautaire lening van 45 miljoen ecu die op 13 juni 1994 was goedgekeurd, zou in twee tranches worden verstrekt nadat aan de hieraan verbonden macro-economische voorwaarden was voldaan. De eerste tranche van 25 miljoen ecu werd in december 1994 vrijgegeven op grond van de gunstige uitkomst van de eerste programma-evaluatie uit hoofde van de "stand-by"-overeenkomst met het IMF. De uitkering van de tweede tranche ten belope van 20 miljoen ecu was afhankelijk gesteld van een succesvol verloop van de "stand-by"-regeling van het IMF alsmede van het positieve oordeel van de Commissie over de verwezenlijking van de performancecriteria en de gemaakte vorderingen bij structurele hervormingen op het gebied van prijsliberalisatie, handel en valutahandel, privatisering, alsmede financiële discipline van het bedrijfsleven en de financiële sector.

Er is inderdaad aanzienlijke vooruitgang geboekt op deze verschillende gebieden. In de loop van 1994 werden de prijzen van goederen en diensten volledig geliberaliseerd, met uitzondering van energieprodukten, huishuren, telecommunicatie, openbaar vervoer, gemeentelijke diensten en de staatsinkoopprijs voor graan. De subsidies op landbouwprodukten werden in mei 1994 afgeschaft, terwijl de subsidies op energie werden afgeschaft en voor de meest kwetsbare bevolkingsgroepen werden vervangen door een stelsel van vergoedingen in contant geld.

De liberalisering van de handel is flink gevorderd: alle uitvoerquota's zijn afgeschaft met uitzondering van die voor graan en graanprodukten. Eind 1994 verlaagde Moldavië zijn maximuminvoertarief tot 50 %, behalve voor een klein aantal luxegoederen, hoofdzakelijk wijnprodukten en consumentenelektronica. De invoertarieven zijn op 1 april 1995 verlaagd tot slechts 30 % en er wordt een verdere verlaging verwacht tegen eind 1995.

De versoepeling van de valutabepalingen hield in dat in juli 1994 aan niet-ingezetenen werd toegestaan winsten en de liquidatie-opbrengst van hun bedrijven te repatriëren; voorts werd de verplichte valuta-afdracht voor exportopbrengsten van ondernemingen in november 1994 afgeschaft. Er is een interbancaire deviezenmarkt tot stand gebracht, waar de eigen ingezetenen buitenlandse valuta kunnen kopen voor de meeste lopende betalingen en niet-ingezetenen buitenlandse valuta kunnen kopen om hun inkomsten te repatriëren.

De privatisering verliep langzamer dan verwacht maar het proces heeft zich in de laatste maanden van 1994 versneld, zodat eind december 304 middelgrote en grote en 273 kleine ondernemingen waren geprivatiseerd, hetgeen met 25 % van de totale staatsbezittingen overeenkomt. Het privatiseringsprogramma voor 1995-1996, dat voorziet in de privatisering van twee derde van het staatsbezit tegen eind 1996, is op 15 maart 1995 door het Parlement goedgekeurd.

Met het oog op de hervorming van het bankwezen werkt de Nationale Bank van Moldavië (NBM) thans aan nieuwe regelingen die voldoen aan de normen van het Comité van Bazel. De nieuwe regeling, waarbij handelsbanken ertoe worden verplicht hun portefeuille te classificeren en voorzieningen voor slechte leningen te treffen, is onlangs goedgekeurd. Er is een nieuw wetsontwerp voor het bankwezen opgesteld en aan het Parlement voorgelegd. Deze wet voorziet in de onafhankelijkheid van de NBM bij het voeren van het monetaire beleid, alsmede in aanvullende rechten voor de NBM bij het toezicht en de controle op de activiteiten van handelsbanken. Tevens voorziet deze in sancties bij overtreding van de regels inzake het bedrijfseconomisch toezicht.

Gezien de maatregelen die zijn genomen en de toezeggingen voor verdere actie die door de Moldavische autoriteiten zijn gedaan, wordt geacht dat aan de voorwaarden is voldaan voor de verstrekking van de tweede tranche van de communautaire lening.

Teneinde in 1995 een houdbare betalingsbalanspositie te verzekeren, is verdere macro-financiële steun aan Moldavië als aanvulling op de financiering van het IMF en de Wereldbank noodzakelijk, zoals door de internationale donorgemeenschap werd erkend op de vergadering van de Consultative Group die in maart 1995 door de Wereldbank bijeen was geroepen. Na de uitkering van de tweede tranche is de Commissie voornemens een voorstel in te dienen voor verdere macro-financiële bijstand aan Moldavië voor een bedrag van 15 miljoen ecu.

VII. ROEMENIË

1. Inleiding

In de loop van 1993 verhevigde de inflatie in Roemenië als gevolg van een aanzienlijke liberalisering van de prijzen. Een laks monetair beleid en een gebrekkige financiële discipline bij staatsbedrijven wakkerde de inflatie verder aan tot meer dan 300 %. De rentetarieven waren sterk negatief en resulteerden in een vlucht uit de leu in buitenlandse valuta. De Nationale Bank van Roemenië (NBR) bleef de officiële wisselkoers bepalen en er bleven verscheidene wisselkoersen naast elkaar bestaan, waarbij de kloof tussen de officiële koers en die van (particuliere) wisselkantoren tegen het eind van het jaar meer dan 50 % bedroeg. De buitenlandse reserves van de NBR waren eind 1993 geslonken tot minder dan 50 miljoen US-dollar, het equivalent van drie dagen invoer, terwijl de handelsbanken ongeveer 1 miljard US-dollar in buitenlandse valuta hadden. Er werden heel weinig vorderingen gemaakt bij de herstructurering en privatisering van staatsbedrijven. Hoewel enige vooruitgang werd geboekt bij de begrotingshervormingen en het begrotingstekort werd teruggebracht tot 2 % van het BBP, kon het IMF zijn financiële steun aan Roemenië in 1993 niet voortzetten en kon er evenmin aanvullende macro-financiële bijstand van de EU/G-24 worden gemobiliseerd.

Pas in december 1993 kwamen de autoriteiten tot een akkoord met het IMF over een nieuw economisch programma voor 1994-1995. In mei 1994 hechtte de "Board" van het IMF zijn goedkeuring aan dit programma en aan de hieraan gekoppelde financiële faciliteiten (Stand-by en Structural Transformation Facility) voor een bedrag van 700 miljoen US-dollar na toezeggingen van de EU/G-24 inzake de dekking van het resterende tekort.

2. Macro-economische ontwikkelingen

De voornaamste doelstellingen van het programma voor 1994-1995 zijn om de jaarlijkse inflatie tegen eind 1994 terug te dringen tot 70-75 % en het tekort op de lopende rekening aanzienlijk te verminderen. Om dit te bereiken hebben de autoriteiten toegezegd de rentetarieven te verhogen tot een reëel positief peil, het wisselkoersstelsel te liberaliseren en het begrotingstekort te beperken tot 2,5 % van het BBP in 1994 en de privatisering en financiële herstructurering van staatsbedrijven te bespoedigen.

Tegen eind 1993 werd een strakker monetair beleid gevoerd, toen de NBR begon om een deel van zijn herfinancieringsleningen te verlenen tegen door de markt bepaalde rentetarieven. Dit leidde tot een algemene stijging van de rentetarieven bij het hele bankwezen tot een reëel positief peil. De gemiddelde kosten van herfinanciering door de NBR steeg tot meer dan 12 % per maand begin 1994 terwijl de inflatie daalde tot 5-8 % per maand. De nominale rentetarieven begonnen in het tweede en derde kwartaal van 1994 weer, weliswaar langzaam, te dalen overeenkomstig de inflatie. De gemiddelde herfinancieringsrente van de NBR daalde tot ongeveer 5 % per maand tegen eind 1994 toen de inflatie afgenomen was tot ongeveer 2 % per maand. De door handelsbanken gehanteerde rentetarieven volgden een soortgelijk patroon.

De stijging van de rentetarieven hernieuwde het vertrouwen in de leu en verkleinde de kloof tussen de door de NBR vastgestelde officiële wisselkoers en de koers van particuliere wisselkantoren. Na een nominale waardevermindering van ongeveer 14 % in februari en maart 1994 zag de NBR af van het zelf bepalen voor de wisselkoers en stapte begin april over op een door de markt bepaalde wisselkoers. In augustus werd een interbancaire deviezenmarkt gecrëerd. In het derde kwartaal van 1994 ontstond evenwel opnieuw een aanzienlijke kloof tussen de officiële wisselkoers en die van particuliere wisselkantoren die tot in het eerste kwartaal van 1995 bleef voortbestaan, hoewel deze langzaamaan afnam. Dit wees erop dat de valutamarkt niet geheel doorzichtig functioneerde en dat bij de officiële wisselkoers de markt niet geheel in evenwicht was.

Het geconsolideerde begrotingstekort vertoonde in feite een klein overschot over de eerste vijf maanden van 1994. Maar deze situatie kon niet voortduren omdat de uitgaven kunstmatig laag werden gehouden tot mei 1994 omdat de nieuwe begroting nog niet door het Parlement was goedgekeurd. Tegen het eind van het jaar bedroeg het begrotingstekort 2 070 miljard leu ofwel 4,4 % van het BBP. Dit was in overeenstemming met de criteria voor het nominale tekort die in het IMF-programma waren vastgelegd. Uitgedrukt in procenten van het BBP was het tekort groter dan de oorspronkelijke doelstelling van het programma omdat de inflatie meer was afgenomen dan werd verwacht waardoor de schattingen van het nominale BBP voor dat jaar naar beneden moesten worden bijgesteld.

De belastinghervormingen werden in 1994 voortgezet met de inwerkingtreding van wetten tot invoering van een nieuwe winstbelasting, plaatselijke belasting en grondbelasting, alsmede de verhoging van de accijnsrechten. De monetaire financiering van het begrotingstekort door middel van leningen van de NBR aan de regering werd tussen maart en november 1994 bijna volledig stopgezet, maar in december van dat jaar nam deze weer sterk toe, toen de overheid weer overschakelde van de handelsbanken op de NBR voor de financiering van een deel van haar tekort.

Een strikt monetair en begrotingsbeleid leidde tot een snelle daling van de inflatie, van meer dan 300 % per jaar in november 1993 tot minder dan 62 % per jaar eind 1994, hetgeen ruim onder het streefcijfer van 75 % van het IMF-programma lag. De autoriteiten hebben nu voor 1995 een nieuw streefcijfer van 25 % per jaar vastgesteld, in plaats van de 40 % die aanvankelijk in het programma was voorzien.

Het tekort op de lopende rekening is aanzienlijk verminderd, van 1,2 miljard US-dollar in 1993 tot 0,3 miljard US-dollar in 1994. Dit was te danken aan een sterke toename van de uitvoer (in US-dollar omgerekend +23 %), die hoofdzakelijk aangezwengeld was door de waardedaling van de leu en door aanzienlijke betalingsachterstanden en vertragingen op de binnenlandse markt, hetgeen het bedrijfsleven ertoe aanzette aan het buitenland te verkopen. De invoer steeg slechts met circa 5 %. Tegen het eind van 1994 en begin 1995 kwam de lopende rekening opnieuw onder druk, ten dele als gevolg van de reële waardestijging van de leu.

De kapitaalrekening vertoonde een duidelijke stijging in de particuliere directe investeringen en beleggingen, die 414 miljoen US-dollar beliep in vergelijking tot slechts 14 miljoen US-dollar in 1993. Gebleken is dat de verstrekking van leningen achtergebleven is bij het tijdschema in het programma. Daardoor bleef het overschot op de kapitaalrekening in 1994 onder het streefcijfer van het programma.

De officiële deviezenreserves, die eind 1993 bijna waren uitgeput, stegen tot meer dan 620 miljoen US-dollar (equivalent van 1,2 maanden invoer) tegen half oktober 1994. Door het ontstaan van een nieuwe kloof tussen de wisselkoersen en de kennelijke bereidheid van de autoriteiten om de officiële wisselkoers lager te houden dan de marktevenwichtskoers verkocht de nationale bank evenwel een deel van haar reserves. Deze daalden tot minder dan 407 miljoen US-dollar eind februari 1995, toen de nationale bank de aankoop van buitenlandse valuta hervatte. De deviezenvoorraden van het hele bankwezen stegen van 0,9 miljard US-dollar in januari tot 2 miljard US-dollar in december 1994.

3. Structurele hervormingen

Een van de voornaamste doelstellingen van het programma voor economische stabilisatie van Roemenië voor 1994-1995 is het opleggen van financiële discipline aan staatsbedrijven die achterstallige schulden hebben en verliesgevend zijn. De betalingsachterstanden tussen bedrijven onderling waren eind 1994 gestegen tot circa 7 miljard leu ofwel 14 % van het BBP. Bijna de helft van deze achterstallige betalingen komen voor rekening van zo'n 70 ondernemingen en nutsbedrijven die onder strikt financieel toezicht zijn geplaatst. Dit betekent uitsluiting van het bankstelsel, onderhandelingen over een akkoord met hun schuldeisers en opstelling en tenuitvoerlegging van plannen voor financieel herstel. Indien er geen akkoord kan worden bereikt, zal de insolventieprocedure worden ingeleid. Liquidatie is natuurlijke geen realistische oplossing voor de meeste nutsvoorzieningen en daarom zullen er uitvoerbare programma's voor financieel herstel moeten worden opgesteld.

In maart 1995 gaf het Parlement zijn goedkeuring aan de insolventiewetgeving waarop al zo lang werd gewacht. Deze wet is essentieel voor deze strategie voor financieel herstel, aangezien hierbij een echt wettelijk kader wordt vastgesteld voor procedures buiten de rechtbank om voor akkoorden tussen crediteuren en debiteuren. Op grond hiervan kunnen faillissementsprocedures worden ingeleid, terwijl de wet ook voldoende ruimte biedt voor reddingsoperaties.

Er is niet veel vordering geboekt bij de privatisering van staatsbedrijven. Eind 1994, drie jaar na de goedkeuring van de privatiseringswet, waren minder dan 900 van de bijna 6 300 staatsbedrijven volledig in particuliere handen overgegaan. De meeste hiervan waren kleine ondernemingen, die geprivatiseerd werden door overname door bedrijfsleiders en werknemers. In juni 1994 werd een nieuw grootscheeps privatiseringsprogramma aangekondigd door de regering met als doel om uiterlijk in juni 1995 nog eens 3 000 ondernemingen te privatiseren. Dit programma werd evenwel pas in maart 1995 door het Parlement goedgekeurd. Het was de bedoeling dat ten minste twee van de vijf grote staatsbanken zouden worden voorbereid op privatisering in 1995, maar tot dusverre is slechts een bank hiervoor voorgedragen, te weten de Roemeense Ontwikkelingsbank.

4. Verlening van macro-financiële bijstand

Nadat Roemenië in principe overeenstemming met het IMF had bereikt over een nieuw programma voor 1994-1995, verzochten de Roemeense autoriteiten de Europese Unie en de G-24 om verdere macro-financiële bijstand ter dekking van het resterende tekort van 275 miljoen US-dollar dat nodig was voor dit programma. De toezeggingen van de EU/G-24 beliepen circa 219 US-dollar, ofwel bijna 80 % van het resterende financieringstekort, waaronder verdere macro-financiële bijstand van de Europese Unie voor een bedrag van 125 miljoen ecu, te verlenen in twee tranches, waartoe de Raad op 20 juni 1994 besloten had (Besluit 94/369/EG). In december 1994 bereikte de Commissie overeenstemming met de Roemeense autoriteiten over de macro-economische voorwaarden die aan de verstrekking van de lening worden verbonden.

In mei 1995 was de eerste tranche van 55 miljoen ecu evenwel nog niet vrijgegeven, vanwege ontsporingen van het Roemeense wisselkoersbeleid in het laatste kwartaal van 1994 en het eerste kwartaal van 1995. De Commissie heeft bij diverse gelegenheden hierover haar bezorgdheid te kennen gegeven aan de Roemeense autoriteiten en op de noodzaak gewezen om opnieuw één wisselkoers waarbij de markt volledig in evenwicht is, in te voeren voordat de procedure voor de vrijgave van de middelen in gang kan worden gezet.

De vrijgave van de tweede tranche is afhankelijk gesteld van de daadwerkelijke tenuitvoerlegging van specifieke maatregelen tot structurele hervorming, waaronder vooruitgang bij de privatisering, financiële herstructurering van verliesgevende ondernemingen en hervormingen van het bankwezen, waarmee de Roemeense autoriteiten hebben ingestemd in het "memorandum of understanding".

VIII. SLOWAKIJE

1. Inleiding

De ontbinding van de Tsjechische en Slowaakse Federatieve Republiek (TSFR) op 1 januari 1993 had een aantal negatieve gevolgen voor de Slowaakse economie op een moment dat deze nog onder de schok leed die veroorzaakt werd door de ontmanteling van de Raad voor wederzijdse economische bijstand, en te kampen had met de moeilijkheden die gepaard gaan met de overgang naar een markteconomie. De ontbinding van de federatie hield in het bijzonder in dat aanzienlijke begrotingsoverdrachten uit de Tsjechische Republiek wegvielen, hetgeen bijdroeg tot het ontstaan van grote tekorten op de begroting en de lopende rekening in 1993. De deling van de TSFR ontwrichtte voorts de handel met de Tsjechische Republiek, beperkte Slowakije's toegang tot de internationale kapitaalmarkten en werd gevolgd door speculatie tegen de Slowaakse kroon waardoor de Slowaakse officiële deviezenreserves nagenoeg uitg