COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
COM(93) 30 def. 
Brussel, 3 februari 1993 
JAARVERSLAG VAN DE COMMISSIE 
AAN DE RAAD. HET EUROPEES PARLEMENT EN HET ECONOMISCH EN 
SOCIAAL COMITE 
(1 augustus 1991 - 31 juli 1992) 
inzake het samenwerkings- en uitwisselingsprogramma 
voor het hoger onderwijs tussen Midden- en Oost-Europa 
en de Europese Gemeenschap (Tempus) 
INHOUD 
Bladzijde 
Voorwoord 5 
I SAMENVATTING VAN DE DOELSTELLINGEN VAN DE BESLUITEN 
VAN DE RAAD MET BETREKKING TOT HET TEMPUS-PROGRAMMA 9 
II PROGRAMMASTRUCTUREN, BEGROTING EN BEHEERPROCEDURES 
1991/1992 10 
1. Structuur 10 
2. Actie 1: Gezamenlijke Europese Projecten 10 
3. Actie 2: Individuele mobiliteitsbeurzen voor personeel 10 
4. Actie 3: Aanvullende Activiteiten en Jongerenuitwisseling 11 
5. Begroting 11 
6. Beheer van het TEMPUS-programma 12 
7. Coördinatie met andere programma's 13 
III. SELECTIEPROCEDURES EN -RESULTATEN 13 
1. Gezamenlijke Europese Projecten 13 
2. Individuele mobiliteit 14 
3. Aanvullende Activiteiten: selectieprocedures 14 
4. In 1992/93 goedgekeurde TEMPUS-projecten 15 
6. Gezamenlijke Europese Projecten: Deelname van de steungerechtigde 
landen 17 
7. Gezamenlijke Europese Projecten: budgettaire verdeling tussen 
hernieuwde en nieuwe projecten 17 
8. Gezamenlijke Europese Projecten: spreiding van de steun over nieuwe en 
hernieuwde nationale en regionale projecten 18 
9. Gezamenlijke Europese Projecten: spreiding over de Lid-Staten 18 
10. Gezamenlijke Europese Projecten: spreiding over vakgebieden 19 
11. Gezamenlijke Europese Projecten: Spreiding over de G24-landen 19 
10. Gezamenlijke Europese Projecten : Kwalitatieve indicatoren van 
positieve trends 20 
13. Individuele mobiliteit 22 
14. Aanvullende activiteiten 22 
15. Jongerenuitwisseling 23 
~% -3 
16. Informatie-activiteiten 23 
17. Beheer van contracten 24 
18. Onderzoek en follow-up van de tussentijdse verslagen (1991-92) en 
eindverslagen (1990-91) ...24 
IV. INTERNE EN EXTERNE EVALUATIE VAN HET TEMPUS-
PROGRAMMA 24 
1. Interne en externe evaluatie en algemene ontwikkeling van het 
programma 24 
V. TOEKOMSTPERSPECTIEVEN 25 
SAMENVATTING 27 
BULAGE 1: Werschema's 
BULAGE 2: Statistische tabellen 
BULAGE 3: Lijst van publikaties 
-4 
VOORWOORD 
Het TEMPUS-plan: een instrument om het algemene hervormingsproces te ondersteunen. 
1. De dramatische gebeurtenissen van 1989 en 1990 in Midden- en Oost-Europa hebben de Europese 
Gemeenschap geconfronteerd met politieke en economische uitdagingen zonder voorgaande. Het 
TEMPUS-programma was één van de maatregelen die snel en efficiënt werden ontwikkeld om binnen het 
kader van het PHARE-programma praktische steun en expertise ter beschikking te stellen van de betrokken 
landen opdat zij hun economie en politiek systeem zodanig zouden hervormen dat ze maximaal voordeel 
kunnen halen uit de nieuwe situatie. 
2. Het doel was acties te ontwikkelen op het gebied van hoger onderwijs en opleiding om het 
hervormingsproces te ondersteunen. Vanaf het begin was het duidelijk dat TEMPUS een flexibel instrument 
moest zijn dat tot bijkomende landen uitgebreid zou kunnen worden zodra tot hun opname in het PHARE-
programma werd besloten. Tussen mei 1990 en maart 1992 nam het aantal landen dat in aanmerking kwam 
voor TEMPUS toe van twee tot tien : Albanië, Bulgarije, Tsjechoslowakye, Estland, Hongarije, Letland, 
Litouwen, Polen, Roemenië en Slovenië. Door hun deelname aan TEMPUS hebben deze landen het volle 
belang erkend van de vitale rol die universiteiten moeten spelen in het proces waardoor deze landen hun 
politiek en ekonomisch leven trachten te hervormen, zodat ze de uitdagingen aankunnen die verbonden zijn 
aan het opnieuw aansluiten bij de andere helft van het continent. 
Investering van de Europese Gemeenschap in TEMPUS 
3. De Europese Gemeenschap heeft aanzienlijk geïnvesteerd in TEMPUS. Tot op heden zijn bijna 200 
miljoen ECU aan PHARE-fondsen gebruikt om TEMPUS-activiteiten te ondersteunen. De omvang van deze 
investering is een duidelijk bewijs dat de Europese Gemeenschap op politiek niveau doordrongen is van het 
besef dat het programma zijn doelstellingen volledig moet verwezenlijken. 
4. Het TEMPUS-programma is een konkreet voorbeeld van de bereidheid en de capaciteit van de 
Europese Gemeenschap om op een snelle, praktische en vernieuwende wijze tegemoet te komen aan de 
noden van de nieuwe en hernieuwde Midden- en Oosteuropese democratieën bij de hervorming van hun 
samenleving en economie. 
Het tweede Jaarverslag van TEMPUS : Het TEMPUS-programma in 1991192 
5. Dit is het tweede Jaarverslag van TEMPUS met betrekking tot de tenuitvoerlegging van het 
TEMPUS-programma, dat uitgegeven wordt door de Commissie. Het eerste Jaarverslag, dat de periode 
mei 1990 -juli 1991 omvatte, heeft de oorsprong, de structuur en het beheer van het programma uitvoerig 
beschreven, met verwijzing naar alle Besluitteksten en Bijlagen die relevant zijn voor deze aspecten. Om 
een uitgebreide herhaling van deze achtergrondinformatie te vermijden zal dit tweede Jaarverslag, dat de 
periode augustus 1991 -juli 1992 omvat, deze aspecten slechts summier behandelen, teneinde de lezer 
heter te oriënteren. 
6. De nadruk van dit Verslag ligt op de verdere ontwikkeling van het programma en vooral op de 
concrete verwezenlijkingen tijdens het tweede werkjaar 1991192. TEMPUS heeft in korte tijd een lange weg 
afgelegd. Het programma heeft vooral tijdens de verslagperiode een grote invloed uitgeoefend op zijn 
werkterrein. Niettemin blijft de situatie in de Midden- en Oosteuropese landen die aan het TEMPUS-
programma deelnemen problematisch, ondanks alles wat zij al verwezenlijkt hebben. Zij bevinden zich nog 
steeds midden in het complexe en moeilijke proces om de negatieve erfenis van hun recent verleden 
verwerken. Zij moeten verregaande veranderingen doorvoeren in hun politieke, economische en sociale 
structuren om opnieuw bij de vrije wereld te kunnen aansluiten. 
7. Nieuwe benaderingen van de structuren en filosofie van het onderwijs kunnen een vitale bijdrage 
leveren om de starre behoudsgezindheid te overwinnen, om meer relevante kennis, technieken en 
vaardigheden op te bouwen en vooral om oude denkwijzen door nieuwe te vervangen. 
Wederzijdse voordelen van deelname aan TEMPUS 
8. TEMPUS is ook tweerichtingsverkeer. Door de problemen aan te pakken die verbonden zijn aan de 
veranderingen in het hoger-onderwysstelsel in de steungerechtigde landen, ondergaan ook de 
partnerinstellingen en -organisaties van de Europese Gemeenschap zelf veranderingen. TEMPUS draagt 
bij tot het herstel van de communicatie tussen wetenschappers op verschillende terreinen, waar alle 
partijen baat bij hebben. Bovendien, wanneer de partners in een GEP-netwerk samenwerken en voor het 
probleem staan wat te onderwijzen en op welke wijze, en wanneer ze hun middelen mobiliseren om tegemoet 
te komen aan de problemen en behoeften van het hoger onderwijs in de steungerechtigde landen, 
ondervinden alle betrokken de voordelen hiervan. 
Toekomstige Ontwikkeling van TEMPUS : de weg banen voor TEMPUS II 
9. Het is duidelijk dat het TEMPUS-programma die specifieke aspecten moet behouden waarmee de 
steungerechtigde landen directe toegang hebben tot de strategische middelen, kennis en expertise, die 
onmisbaar zijn voor de ontwikkeling van hun hoger-onderwijsstelsels als elementen van hun maatschappij 
die verder veelomvattende en diepgaande maatschappelijke veranderingen tot gevolg zullen hebben. 
Desondanks moet TEMPUS, op een continent dat voortdurend in evolutie is, zelf ook veranderen indien het 
verder steun wil verlenen aan veranderingen. 
Externe Evaluatie van TEMPUS 
10. De voorstellen van de Commissie voor de verdere ontwikkeling van TEMPUS in de periode 1994-
1998 steunen in grote mate op de ervaring die tot op heden werd opgedaan bij de tenuitvoerlegging van het 
TEMPUS-programma. Met name de werking van het TEMPUS-programma tijdens zijn eerste fase werd aan 
een externe evaluatie onderworpen, die uitgevoerd werd door de firma Coopers' and Lybrand De 
resultaten van deze evaluatie tonen niet enkel aan dat TEMPUS een indrukwekkende start heeft gemaakt en 
een wijdverbreide populariteit geniet in zowel Oost als West, maar ook dat het reeds een aanzienlijke 
impact heeft gehad op de instellingen die deelnemen in Midden- en Oost-Europa. 
11. Terzelfdertijd analyseert het evaluatieverslag eveneens het algemene beeld en snijdt daarbij een 
aantal belangrijke vragen aan betreffende de toekomstige richting die het programma moet inslaan, in het 
bijzonder betreffende de noodzaak om doelstellingen en rol van TEMPUS in elk van de steungerechtigde 
landen te verduidelijken, evenals het uitwerken in deze context van op maat gemaakte strategieën voor de 
toekomstige ontwikkeling. 
-6-
Voorstellen van de Commissie voor TEMPUS II 
12. Deze noden worden weerspiegeld in de Commissievoorstellen voor de tweede fase van het TEMPUS-
programma dat de periode 1994-1998 omhelst Naast en bovenop de conclusies die de externe evaluatie 
van het programma heeft opgeleverd, wilde Gemeenschap, via deze voorstellen, de fundamentele kwestie 
aanpakken van de toekomstige intellectuele hulpbronnen van en voor een groter Europa, dat hopelijk zal 
ontstaan uit de nieuwe samenwerkingsverbanden en -activiteiten die deel uitmaken van het TEMPUS-
programma. 
13. De voorstellen van de Commissie dekken niet enkel de voortzetting van activiteiten met de tien 
landen die reeds deelnemen, landen die zich en dit moet benadrukt worden, in zeer verschillende stadia 
van hun hervormingsproces bevinden, maar hebben ook betrekking op de sinds kort onafhankelijke staten 
van de voormalige Sovjetunie. Deze staten wordt de kans geboden om deel te nemen aan TEMPUS in 
overeenstemming met hun specifieke belangen. Aangezien deze staten zich in een ruwweg vergelijkbare 
situatie bevinden als de andere steungerechtigde landen wat hun economische en sociale 
hervormingsinspanningen betreft, is men van mening dat de ervaring die tot nog toe werd opgedaan in 
TEMPUS hier van groot nut zal zijn. 
TEMPUS-Conferentie Oktober 1992 
14. Tijdens een belangrijke Conferentie betreffende 'De rol van hoger onderwijs in het 
hervormingsproces in Midden- en Oost-Europa' die georganiseerd werd door de Commissie op 112 Oktober 
1992 te Brussel, werden deze en andere kwesties uitvoerig besproken. De conferentie bood een 
voortreffelijk kader voor een diepgaande uitwisseling van meningen en levendige discussie over de vele 
diverse wy'zen waarop TEMPUS reeds bijdraagt en meest efficiënt kan blijven bijdragen tot het 
hervormingsproces in de steungerechtigde landen. Er bestond duidelijk eensgezindheid over de noodzaak 
om de samenwerkingsactiviteiten via TEMPUS op het gebied van het hoger onderwijs te consolideren en 
voort te zetten, in het kader van een geïntegreerde benadering van Gemeenschapssteun aan Midden- en 
Oost-Europa en de Republieken van de voormalige Sovjetunie. 
Conclusies 
TEMPUS heeft onweerlegbaar aangetoond dat het mogelijk is om tot een toenemende convergentie te 
komen van beginselen en praktijk op het gebied van het hoger onderwijs tussen de Europese Gemeenschap 
en de steungerechtigde landen. De positieve resultaten van gezamenlijke besluitvorming binnen TEMPUS 
tonen aan wat het potentieel is van deze vorm van practische samenwerking op andere gebieden waar de 
Gemeenschap en haar partners samenwerken, volgens het patroon van samenwerking op een grondig 
gewijzigd continent dat zich nu aftekent. Het TEMPUS-programma levert een belangrijke bijdrage aan de 
politieke en economische hervormingen en herstructureringen in de steungerechtigde landen, door 
materiële middelen te voorzien op kritieke punten, maar ook door, en even belangrijk, een frisse bries te 
laten waaien na een halve eeuw van gesloten vensters. In dit opzicht is het TEMPUS-programma een waar 
boegbeeld voor de doelstellingen op lange termijn van het externe beleid van de Europese Gemeenschap 
ten opzichte van Midden- en Oost-Europa. Hopelijk illustreren de Commissievoorstellen voor de tweede 
fase van het programma voor 1994-98 duidelijk hoe TEMPUS niet enkel kan worden geconsolideerd met 
betrekking tot de huidige steungerechtigde landen, maar ook hoe het kan worden uitgebreid om de 
Republieken van de voormalige Sovjetunie de kans te bieden voordeel te halen uit de ervaring en kennis die 
tot nog toe werden opgedaan. 
Brussel, oktober 1992 
£?-&"&"£"& 
7-

I SAMENVATTING VAN DE DOELSTELLINGEN VAN DE 
BESLUITEN VAN DE RAAD MET BETREKKING TOT HET 
TEMPUS-PROGRAMMA 
1. Als onderdeel van het algemene PHARE-programma inzake de communautaire hulp voor de 
economische herstructurering van de landen van Midden- en Oost-Europa streeft TEMPUS twee 
doelstellingen na: bevorderen van de kwaliteit en bijdragen tot de ontwikkeling van de hoger-
onderwijsstelsels in steungerechtigde landen door het aanmoedigen van hun groeiende constructieve 
interactie met de partners uit de Europese Gemeenschap l. 
2. De specifieke doelstellingen zoals vastgelegd in het Besluit van de Raad zijn de volgende: 
2.1 het vereenvoudigen van de coördinatie van de hulpverlening aan de steungerechtigde landen op het 
gebied van uitwisseling en mobiliteit van vooral universiteitsstudenten en -docenten, ongeacht of die 
steun wordt verleend door de Gemeenschap, de Lid-Staten of derde landen van de G24-groep 2. 
2.2 het bijdragen tot de verbetering van de opleiding in de steungerechtigde landen, vooral op vakgebieden 
waaraan zij zelf prioriteit verlenen, en het stimuleren van hun samenwerking, inclusief onderlinge 
samenwerking, met partners in de Gemeenschap, waarbij een zo groot mogelijke deelname van alle 
regio's van de Gemeenschap aan dergelijke activiteiten wordt nagestreefd; 
2.3 het vergroten van de mogelijkheden tot het doceren en het studeren in de steungerechtigde landen van 
die talen van de Gemeenschap die onder het Lingua-programma vallen, en omgekeerd; 
2.4 het scheppen van de mogelijkheid voor studenten uit de steungerechtigde landen om gedurende een 
bepaalde periode in één van de Lid-Staten van de Gemeenschap universitaire studies te volgen of daar 
in een bedrijf stage te lopen, en het waarborgen van gelijke kansen op een dergelijke mobiliteit aan 
mannelijke en vrouwelijke studenten; 
2.5 het scheppen van de mogelijkheid voor studenten uit de Gemeenschap om gedurende een vergelijkbare 
periode in een steungerechtigd land te studeren of stage te lopen; 
2.6 het bevorderen van een toenemende uitwisseling en mobiliteit van het docentenkorps en van de 
opleiders als deel van het samenwerkingsproces. 
3. De Commissie heeft sedert mei 1990 in dit kader drie projectselecties uitgevoerd, waarvan de meest 
recente in dit jaarverslag worden toegelicht aan de hand van een beschrijving en analyse van het 
administratief kader, de stapsgewijze procedures en de resultaten van de selectie van de in het 
academisch jaar 1992/93 te ondersteunen projecten. 
De wettelijke basis voor het Programma voor de periode die het verslag bestrijkt is het Besluit van de Raad nr. 90/233/EEG van 7 mei 
1990. PB nr. L131. Zie ook het TEMPUS-Jaarverslag 7 mei 1990 -31 juli 1991 JSEC (92) 226 (definitief)]. Sectie I. voor een 
historisch overzicht van de oorsprong en de oorspronkelijke doelstellingen van het TEMPUS-Programma 
Als onderdeel van de zorg van de Gemeenschap om een optimale coördinatie van PHARE-acties van soortgelijke G24-initiatieven te 
garanderen - dit is een taak die de Commissie werd opgelegd door de Economische Wereldtop van de G7 in juli 1989 -, voorziet 
Artikel 9 van het Besluit van de Raad met betrekking tot TEMPUS in de coördinatie van TEMPUS-acties met soortgelijke acties van 
derde landen, met inbegrip van deelname aan TEMPUS-projecten wanneer dit passend is 
-K--9 
D 
II PROGRAMMASTRUCTUREN, BEGROTING EN BEHEERPRO-
CEDURES 1991/1992 
1. Structuur 
Op grond van de door de Raad opgelegde opdracht bereikt het TEMPUS-Programma zijn doelstellingen door 
het steunen van de soorten activiteiten op opleidingsvlak die in de Bijlage bij het Besluit van de Raad 
opgenomen zijn en hierna worden beschreven. De uitvoering van het TEMPUS-Programma gedurende de 
periode die dit verslag bestrijkt, heeft betrekking op de selectie van projecten voor 1992^3 3. 
2. Actie 1: Gezamenlijke Europese Projecten 
2.1 Het voornaamste middel om samenwerking te garanderen zijn de Gezamenlijke Europese Projecten 
(GEPs) die zijn gebaseerd op de deelname van tenminste één universiteit uit een steungerechtigd land 
en partnerorganisaties, waaronder tenminste één universiteit, in tenminste twee Lid-Staten van de EG. 
Deelname is ook mogelijk van organisaties uit G24-landen. Bij regionale Gezamenlijke Europese 
Projecten moeten universiteiten uit tenminste twee steungerechtigde landen betrokken zijn. 
2.2 Beurzen worden aan GEFs toegekend voor de volgende doelstellingen: 
• samenwerkingsacties op het gebied van onderwijs en opleiding, b.v. bij- en 
herscholingsprogramma's, open en afstandsonderwijs, korte intensieve cursussen 
• structurele ontwikkeling van het hoger onderwijs, b.v. door leerplanontwikkeling en modernisering 
van infrastructuur 
• ontwikkeling van de capaciteit van universiteiten om samen te werken met de industrie, b.v. door 
de uitwisseling van personeel met het bedrijfsleven, de oprichting van ondersteunende structuren en 
adviesverstrekking door universiteiten aan ondernemingen 
• mobiliteit van studenten om te studeren en van docenten om te doceren, te studeren of zich te 
herscholen 4 
• regionale activiteiten ten behoeve van samenwerkings-/opleidingsacties en de 
oprichting/modernisering van middelen om problemen op te lossen die gemeenschappelijk zijn aan 
twee of meer steungerechtigde landen. 
3. Actie 2: Individuele mobiliteitsbeurzen voor personeel 
Naast de steun aan uitwisseling in het kader van de Gezamenlijke Europese projecten wordt eveneens 
voozien in individuele mobiliteitsbeurzen voor personeel (leeropdrachten, stages, bij- en herscholing en 
bepaalde nauwkeurig omschreven korte bezoeken). 
Gedurende de periode die dit verslag bestrijkt kwamen de volgende landen in aanmerking voor TEMPUS-steunverlening : Albanië. 
Bulgarije, Tsjechoslowakije, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, Roemenië en Slovenië. 
Volgens de nieuwe regels die in 1991 werden toegepast in het licht van de opgedane ervaring kan studentenmobiliteit in het kader van 
het TEMPUS-Programma nog uitsluitend plaatsvinden in Gezamenlijke Europese Projecten, waarbij een speciale categorie van 
projecten voorziet in georganiseerde studentenuitwisseling op grote schaal (het zogenaamde mobiliteits-GEP), die voor de eerste maal 
in 1992/93 werd ingevoerd 
10 
4. Actie 3: Aanvullende Activiteiten en Jongerenuitwisseling 
4.1 Beperkte steun wordt eveneens ter beschikking gesteld voor activiteiten die het gevolg zijn van de 
uitbreiding van Europese universitaire verenigingen tot de steungerechtigde landen, voor publikaties en 
andere informatie-activiteiten die van direct belang zijn voor het TEMPUS-Programma en voor 
onderzoeken en studies voor de interne en externe evaluatie ervan. 
4.2 Beperkte steun is eveneens beschikbaar voor jongerenuitwisselingen en aanverwante activiteiten om 
jongeren die niet deelnemen aan het hoger onderwijs als zodanig via georganiseerde culturele interactie 
de kans te geven een Europese ervaring op te doen.. 
5. Begroting 
5.1 TEMPUS wordt gefinancierd door de steungerechtigde landen uit de bedragen die zij onder het 
PHARE-programma toegewezen krijgen. Zodra de PHARE-begroting verdeeld is over de 
steungerechtigde landen, bepalen de nationale autoriteiten van die landen zelf hoeveel zij van hun 
nationaal aandeel afstaan aan activiteiten in het kader van het TEMPUS-Programma. De totale 
begroting die uit het PHARE-programma ter beschikking werd gesteld voor TEMPUS-activiteiten voor 
het jaar 1992/93 bedroeg 98,3 miljoen ecu, d.i. een toename met ongeveer 40% tegenover het jaar 
voordien. 
5.2 De toewijzingen van PHARE-middelen aan goedgekeurde (nieuwe of hernieuwde) TEMPUS-projecten 
waartoe door de nationale autoriteiten in overleg met de Commissie voor het academisch jaar 1992/93 
werd besloten, waren de volgende: 
ÉWiÉiÉiÉiÉHÉiÉiÉiÉUÉiÉiiÉiÉiÉiiÉiiiÉiriÉliiiÉUÉiHÉiiÉÉiitfiii 
5.3 De totale financiële middelen die sedert de start in juli 1990 van het TEMPUS-Programma en de 
voltooiing van de selectieronde in 1992 door PHARE aan het TEMPUS-Programma werden verstrekt, 
bedragen nu samen 191,96 miljoen ecu. 
11 
6. Beheer van het TEMPUS-programma 
6.1 De Commissie 
Het TEMPUS-programma wordt verder beheerd door de Task Force Menselijke Hulpbronnen, 
Onderwijs, Opleiding en Jeugdzaken van de Commissie, in overeenstemming met de bepalingen in de 
Bijlage van het Raadsbesluit en op basis van de richtlijnen die jaarlijks worden goedgekeurd. De Task 
Force werkt nauw samen met de Operationele Diensten van PHARE van het Directoraat-Generaal voor 
Externe Betrekkingen. De Commissie wordt bij de tenuitvoerlegging van het TEMPUS-programma 
bijgestaan door het EC TEMPUS Office, een vereniging zonder winstoogmerk, waarmee de nodige 
contractuele afspraken werden gemaakt. 
6.2 Beheerscomité TEMPUS 
Vooral met inachtneming van de algemene richtlijnen inzake TEMPUS, met inbegrip van de financiële 
richtlijnen met betrekking tot de te verlenen steun, bij vraagstukken in verband met de algemene balans 
van TEMPUS en bij regelingen voor het toezicht op en de evaluatie van TEMPUS wordt de 
Commissie, overeenkomstig de bepalingen van artikel 5 van het Besluit van de Raad inzake TEMPUS, 
bijgestaan door een Comité dat bestaat uit 2 vertegenwoordigers per Lid-Staat en dat wordt voorgezeten 
door de vertegenwoordiger van de Commissie. Tijdens de verslagperiode riep de Commissie drie 
vergaderingen van het TEMPUS-Beheerscomité bijeen, die op 12-14 december 1991 en op 24 februari 
en 29 juni 1992 werden gehouden. Naar aanleiding van de eerste vergadering werd een informele 
bijeenkomst georganiseerd van het TEMPUS-Beheerscomité met vertegenwoordigers van de hoger-
onderwijsautoriteiten van de steungerechtigde landen om een ruime strategische bespreking op gang te 
brengen over kwesties inzake de toekomstige ontwikkeling van het TEMPUS-Programma. 
6.3 Nationale TEMPUS-bureaus in de steungerechtigde landen 
• De autoriteiten die reeds in 1990/91 in elk van de steungerechtigde landen verantwoordelijk waren 
voor het hoger onderwijs, bleven met de Commissie samenwerken, met name via de nationale 
TEMPUS-bureaus in hun hoofdsteden (met inbegrip van de hoofdstad van Slowakije in het geval 
van Tsjechoslowakije). De nationale TEMPUS-bureaus treden op als voornaamste tussenpersoon 
tussen de betrokken autoriteiten en de Commissie en het EC TEMPUS Office met betrekking tot 
alle operationele aspecten, vooral advies over de relevantie van TEMPUS-projecten voor de 
nationale behoeften en de selectie van individuele aanvragers uit hun landen. Hun andere hoofdtaak 
bleef liggen op het terrein van informatie-activiteiten die verband houden met de ontwikkeling van 
TEMPUS in hun landen. Bij de externe evaluatie van het TEMPUS-Programma (cfr. Deel IV) die 
gedurende de verslagperiode werd uitgevoerd was de aandacht voortdurend gericht op de 
geïntegreerde rol van de nationale TEMPUS-bureaus in de steungerechtigde landen. 
• De autoriteiten van de landen die sedert 1 september 1991 steungerechtigd geworden zijn (Albanië, 
Estland, Kroatië, Letland, Litouwen en Slovenië) ondernamen stappen om vergelijkbare bureaus in 
hun landen op te richten als intermediaire agentschappen tussen hun landen en de Commissie. Om 
hen daarbij te helpen verstrekte de Commissie advies en middelen, met name op het vlak van 
computerondersteunde preselectieprocedures, communicatie, kaderopleiding en informatie­
activiteiten, waarbij gebruik werd gemaakt van de ervaringen die voorheen werden opgedaan met 
de reeds bestaande TEMPUS-bureaus. 
• Ondanks de zeer grote materiële en organisatorische moeilijkheden waarmee zij in de meest 
kritieke periode van hun politieke en economische hervorming te kampen hadden, werd de 
integratie in het TEMPUS-Programma van de betrokken landen snel en efficiënt uitgevoerd, 
waardoor zij ten volle konden deelnemen aan de selectieprocedure 1992/93. 
• De gezamenlijke besluitvorming en samenwerking met de nationale TEMPUS-bureaus brachten 
een hele reeks van absoluut noodzakelijke vergaderingen met de vertegenwoordigers van alle 
betrokken bureaus met zich mee om de stromen van administratieve informatie, de 
selectieprocedures, de uitwisseling van informatie over specifieke projecten in het kader van de 
- 12 
Acties 1 en 3, en de overdracht van gegevens over de in Actie 2 geselecteerde aanvragers te 
coördineren. 
• De automatisering van de nationale TEMPUS-bureaus in de nieuwe steungerechtigde landen en 
hun integratie in een gemeenschappelijke gegevensbank en evaluatieprocedure zorgden ervoor dat 
alle TEMPUS-bureaus de aanvragen voor wier evaluatie zij verantwoordelijk waren op dezelfde 
manier konden behandelen. Op hun specifieke situatie afgestemde computerapparatuur en -
programmatuur werd door de Commissie aan de betrokken nationale TEMPUS-bureaus geleverd en 
maatregelen werden getroffen voor de noodzakelijke opleiding van hun personeel. Het gebruik van 
gemeenschappelijke gestandaardiseerde evaluatiecriteria maakten tegen het einde van de 
selectieronde de overdracht van gegevens mogelijk ten behoeve van de produktie van algemene 
statistieken, het beheer van contracten en de betaling van beurzen. 
7. Coördinatie met andere programma's 
7.1 In het Besluit over TEMPUS wordt bepaald dat er coherentie en waar nodig complementariteit tussen 
TEMPUS en de overige communautaire acties zou moeten zijn, zowel binnen de Gemeenschap als ten 
behoeve van de steungerechtigde landen. Vanwege de buitengewone omstandigheden waaronder het 
TEMPUS-Programma werd aangenomen en opgestart, dient vooral de interactie en coördinatie met de 
programma's COMETT en ERASMUS te worden vermeld. 
7.2 Men trachtte in het bijzonder te letten op de inhoudelijke verbanden tussen TEMPUS en ERASMUS en 
tussen TEMPUS en COMETT. Bij de vergaderingen van de TEMPUS-, COMETT- en ERASMUS-
Comités en tijdens de relevante selectievergaderingen, met inbegrip van het daaropvolgende onderzoek 
van aanvragen voor TEMPUS, waren wederzijdse vertegenwoordigingen aanwezig om te zorgen voor 
een correcte uitwisseling van informatie en een consequente aanpak. 
7.3 Als onderdeel van haar belofte om een strategie op lange termijn uit te werken ten behoeve van de 
toekomstige ontwikkeling van de onderwijs- en opleidingsstelsels in de steungerechtigde landen 
streefde de Commissie tevens naar complementariteit met andere hulpverlening aan steungerechtigde 
landen op het gebied van opleiding, vooral in afwachting van de operationele fase van de Europese 
Stichting voor Opleiding, alsmede in verband met andere onderwijs- en opleidingsinitiatieven binnen 
het overkoepelende PHARE-programma zoals het programma ACE en het initiatief van DG XII 
betreffende Samenwerking inzake Wetenschap en Technologie met Midden- en Oosteuropese landen. 
III. SELECTIEPROCEDURES EN -RESULTATEN 
1. Gezamenlijke Europese Projecten 
De in de loop van de vorige selecties ontwikkelde en bijgewerkte procedure werd met succes toegepast 
op de selectie 1992/93 en verliep volgens de volgende fasen: 
• Alle aanvragen werden bij het EC TEMPUS Office in Brussel ingediend. De kopieën van de 
aanvragen betreffende de eigen instellingen werden vervolgens naar de nationale TEMPUS-bureaus 
in de steungerechtigde landen verzonden. 
• Hierna volgde een parallelle selectieprocedure, waarbij een algemene beoordeling van de kwaliteit 
van de aanvragen werd verricht door het EC TEMPUS Office, terwijl de tien nationale TEMPUS-
bureaus zich richtten op het nut van de projecten voor hun land binnen het overkoepelende 
PHARE-programma. 
-13 
• Vervolgens werd bilateraal overleg gepleegd om de verschillende beoordelingen te coördineren om 
voor zover mogelijk te komen tot een gemeenschappelijke evaluatie van projecten die daarna met 
deskundigen werden besproken. Door deze procedure kon ook worden vastgesteld over welke 
projecten meningsverschillen bestonden en waarvoor een deskundig advies van bijzonder belang 
was. 
« Na het invoeren van de gegevens in de computer en het produceren van de nodige lijsten en 
statistieken werden op 22, 25 en 27 mei 1992 door de Commissie voorgezeten vergaderingen van 
deskundigen gehouden. Hierdoor kon door TEMPUS-deskundigen uit zowel de steungerechtigde 
landen als de Lid-Staten van de Gemeenschap advies worden gegeven ter onderbouwing van de 
definitieve besluiten van de Commissie over de aanvragen. 
• Vervolgens vonden uiteindelijke besprekingen plaats met de vertegenwoordigers van de Ministeries 
van Onderwijs en de PHARE-centrale coördinators. Naar aanleiding van dit overleg werd door de 
Commissie een definitieve lijst van voor steun voorgedragen projecten opgesteld die door de 
Ministers van Onderwijs in de steungerechtigde landen werd goedgekeurd. Daarmee werd de 
selectieprocedure binnen de verslagperiode (13 juli 1992) voltooid. 
2. Individuele mobiliteit 
2.1 Naast de mobiliteit van lesgevend, opleidend en administratief personeel in het kader van 
Gezamenlijke Europese Projecten diende een aanzienlijk aantal individuele docenten, opleiders en 
administratief personeel aanvragen in en werden deze voor steunverlening voorgedragen. Verder in de 
tekst wordt een onderscheid gemaakt tussen Oost-Westmobiliteit en omgekeerd. 
2.2 De procedures voor de verwerking van aanvragen ingediend door individuele docenten, opleiders en 
administratief personeel uit zowel de Lid-Staten als de steungerechtigde landen verschilden naar 
gelang van de categorie waartoe de aanvrager behoorde en de richting van de geplande mobiliteit. 
2.3 Alle voorstellen voor financiële steun in verband met individuele mobiliteit uit de steungerechtigde 
landen naar de Europese Gemeenschap werden door de nationale TEMPUS-bureaus in de 
steungerechtigde landen zelf voorgelegd. 
2.4 Anderzijds werden de voorstellen met betrekking tot de individuele mobiliteit van personeel uit de 
Europese Gemeenschap naar de steungerechtigde landen door het EC TEMPUS Office in Brussel 
geselecteerd. 
2.5 Alle TEMPUS-bureaus maakten gebruik van dezelfde selectieprocedures en -criteria voor de 
beoordeling van aanvragen van personeel. 
3. Aanvullende Activiteiten: selectieprocedures 
3.1 Voor Actie 3, Aanvullende Activiteiten, werden de besluiten van de Commissie inzake de toekenning 
van beurzen opnieuw ondersteund volgens een ovcrlegschcma met de nationale TEMPUS-bureaus, dat 
overeenkomt met de procedure voor Gezamenlijke Europese Projecten. 
3.2 De voorstellen ter ondersteuning van Aanvullende Activiteiten in het kader van Actie 3 van TEMPUS 
(steun aan verenigingen, voor publikaties en voor bepaalde onderzoeken en studies, alsmede voor 
jongerenuitwisselingsactiviteiten) werden door de Commissie opgesteld na de beoordeling van de 
ontvangen aanvragen en in overleg met de bevoegde autoriteiten in de steungerechtigde landen. 
i.3 Voor Actie 3, Jongerenuitwisselingsactiviteitcn, werden speciaal informatiemateriaal, richtlijnen en 
aanvraagformulieren verstrekt in de tweede selectieronde van 1991/92, met als uiterste datum 15 
september 1991. De eerste selectieronde van 1992/93, met als uiterste datum 15 maart 1992, maakte de 
volledig geautomatiseerde afhandeling mogelijk van de beoordeling, in overeenstemming met wat 
gebruikelijk is in het kader van de andere acties van het TEMPUS-Programma. 
- 14 
4. In 1992/93 goedgekeurde TEMPUS-projecten 
Gezamenlijke Europese Projecten (GEP's): toegekende steun 
• Voor 1992/93 werden 234 nationale en regionale projecten geselecteerd voor een eerste jaar van 
steunverlening in het academisch jaar 1992/93. Daarvan waren 30 projecten Gezamenlijke 
Europese Mobiliteitsprojecten. Er werd eveneens steun verleend aan 127 "hernieuwde" projecten 
die voor het eerst in 1990 werden geselecteerd en nu hun derde jaar ingaan en aan 274 
"hernieuwde" projecten die voor het eerst in 1991 werden geselecteerd en nu hun tweede jaar 
ingaan. Een en ander betekent dat er momenteel 635 Gezamenlijke Europese Projecten lopen. 
• In de selectieronde 1992 werden in totaal 1979 aanvragen ingediend voor samenwerking met 
Albanië, Bulgarije, Kroatië, Tsjechoslowakije, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, 
Roemenië en Slovenië, met als uiterste inzenddatum 31 januari 1992 (29 februari 1992 voor 
Albanië, Estland, Letland en Litouwen) 5. Van alle ingediende nieuwe aanvragen voor in 1992 
aan te vangen projecten werden er 234 (11,8%) voor subsidie geselecteerd. 
• Hoewel de totale begroting voor 1992/93 gestegen was tot 98,3 miljoen ecu (een toename met 
39,4%), waarvan 91,2 miljoen ecu voor GEPs, leidde de noodzaak om de succesrijke projecten 
die in 1990/91 en 1991/92 waren goedgekeurd te blijven financieren onvermijdelijk tot minder 
ruimte voor steun aan nieuwe projecten die in 1992/93 van start zouden gaan (11,8% van het 
totale aantal ingediende aanvragen, tegenover 22,7% in 1991). Het totale beschikbare budget 
werd als volgt verdeeld tussen nieuwe en hernieuwde projecten : 24,9% voor hernieuwde 
projecten van 1990 (22,7 miljoen ecu); 44,4% voor hernieuwde projecten van 1991 (40,5 miljoen 
ecu); 30,7% voor nieuwe projecten van 1992 (28,0 miljoen ecu). 
• Voor de academische jaren 1990/91, 1991/92 en 1992/93 kende de Commissie in 1992 dus de 
volgende bedragen toe: 
mm \y z;> mmmmmmmmmmmmmmmmmt 
' GËP Atfie 1 
" {mUjoeneeu) "•BniMiM^MMaSSMmWR) 
G£PA<*ie2 
{miljoen «*u> mmm 
111! UI •Il 
mm 
t¥"l/6tJffi%i'/s'Sï &, {'* ' ' i 
'èWti-,, 
mi •n •il 
wm ÜII 2S,0 
"TBI •I •IS 9U 
Gezien de politieke en militaire situatie in het voormalige Joegoslavië konden nieuwe aanvragen enkel in aanmerking worden genomen 
indien ze betrekking haden op Kroatië of Slovenië. Verdere ontwikkelingen in deze situatie leidden ertoe dat besloten werd de 
steunverlening aan Kroatische deelname in projecten te bevriezen. 
15-
• Dit betekent een gemiddelde van 120.000 ecu per nieuw voorgedragen project (68.000 ecu voor 
de voorbereiding en uitvoering van projecten in het kader van Actie 1 en 52.000 ecu voor de 
mobiliteitskosten van deelnemende studenten en docenten), 179.000 ecu per hernieuwd project 
van 1990/91 dat zijn derde jaar ingaat (gemiddeld 88.000 ecu voor Actie 1 en 91.000 ecu voor 
mobiliteit in Actie 2), en 148.000 ecu per hernieuwd project van 1991/92 dat zijn tweede jaar 
ingaat (gemiddeld 80.000 ecu voor Actie 1 en 68.000 ecu voor mobiliteit in Actie 2). 
5. Gezamenlijke Europese Projecten: selectiebeleid 
5.1 Het uitgangspunt voor de selectie van deze projecten was de wens om, binnen de beschikbare 
begroting, voldoende steun te geven aan 11,8% van de nieuwe in 1992 ontvangen aanvragen, zodat 
deze hun voorgestelde werkzaamheden zouden kunnen uitvoeren, en zo de algemene doelstellingen 
te volgen van het TEMPUS-Programma ter ondersteuning van de ontwikkeling van de hoger-
onderwijsstelsels in de steungerechtigde landen en de door deze landen gestelde prioriteiten. 
Onderstaande tabel toont het selectiepercentage voor elk land. De deelname aan regionale projecten 
is daarbij inbegrepen. 
L&nd WÊÊÊÊÊÊÊÊIÊÊÈÊÊÊË 
Albanië 
IHoHjgM^K 
WËKKm 1<M 
22,0 
5*3 
5.2 Bij de interpretatie van de cijfers in bovenstaande tabel moet men rekening houden met het grote 
aantal aanvragen in het algemeen en met het totaal aan beschikbare middelen voor elk land ten 
behoeve van de financiering van hernieuwde meerjarenprojecten. Het geringe aandeel in nieuwe 
projecten door sommige landen (met name Tsjechoslowakije en Hongarije) is hoofdzakelijk te 
verklaren door de noodzaak om voldoende financiële middelen te reserveren voor de financiering van 
het grote aantal hernieuwde projecten. 
- 16-
6. Gezamenlijke Europese Projecten: Deelname van de steungerechtigde landen 
De factoren besproken in § 5.2 hadden ook invloed op de verdeling van fondsen van land tot land. 
De grote stijging van de Poolse deelname is te verklaren door de beslissing van de Poolse nationale 
autoriteiten om een groter aandeel van hun totale PHARE-budget te besteden aan TEMPUS. Het 
effect daarvan in percentages van deelnemende activiteiten in goedgekeurde projecten wordt 
hieronder weergegeven. 
ImmimnnmmMMmmam. 
;y^M$pf''''f'¥- ''"' '' 
/'Wfyï* \ I1IIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIHIIIIIIIIIIIIW*WM4W4«IIIIIIIIIIII WSWSBHSBWBSiS 
' <meuw propten) 
lliiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiriiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiiii 
'^^I^H&mB^m^: i f /'i J' *•' ' 
'S VtJtXéiitiàiA IU 
24.6 f' ' ', „ / ' ' ' ''f'? ' ''''S; 'i i 
I J ' ' * &rt ' A,Z t' ' i II 
K5 
.HOe.. MttÉiÉiÉiMiiMÉUttWiiiiÉiiJMMWMWIMHMMiHiHMd ;...:..:r :..m. :±.ii là 
7. Gezamenlijke Europese Projecten: budgettaire verdeling tussen hernieuwde en 
nieuwe projecten 
7.1 In 1992/93 moesten drie landen (Hongarije, Polen en Tsjechoslowakije) een deel van hun begroting 
gebruiken om in 1990 en 1991 goedgekeurde meerjarenprojecten van nieuwe financiering te 
voorzien. Drie landen (Bulgarije, Roemenië en Slovenië) moesten een deel van hun begroting 
gebruiken om in 1991 goedgekeurde meerjarenprojecten van nieuwe financiering te voorzien, terwijl 
vier andere landen (Albanië, Estland, Letland en Litouwen) hun begroting uitsluitend voor nieuwe 
projecten gebruikten. 
7.2 Bij hernieuwde projecten van 1990 werd 49,2% van de gemiddelde projectsteun gebruikt voor kosten 
van organisatie/apparatuur (Actie 1) en 50,8% voor mobiliteit (Actie 2), terwijl bij hernieuwde 
projecten van 1991 gemiddeld 54,3% werd aangewend voor Actie 1 en 45,7% voor Actie 2. Voor 
nieuwe in 1992 goedgekeurde projecten lag die verdeelsleutel op 56,8% en 43,2%. Binnen Actie 2 
wordt 85% van de steun gebruikt voor Oost-Westmobiliteit (voornamelijk bij- en herscholing van 
docenten en studentenmobiliteit). West-Oostmobilitcit betreft meestal onderwijsopdrachten. 
7.3 Het gemiddeld toegekende bedrag voor apparatuur varieerde afhankelijk van de nationale prioritaire 
vakgebieden en de bij de projecten betrokken disciplines. 
7.4 Het bedrag dat gemiddeld werd gevraagd voor projecten bedroeg 207.000 ecu, terwijl het gemiddelde 
toegekende bedrag 143.000 ecu bedroeg. Dit was vergelijkbaar met de in 1991/92 toegekende 
bedragen (135.000 ecu), maar de bedragen voor hernieuwingen waren in het algemeen hoger dan de 
bedragen voor nieuwe projecten (157.000 ecu tegenover 120.000 ecu). 
17-
(3) 
8. Gezamenlijke Europese Projecten: spreiding van de steun over nieuwe en 
hernieuwde nationale en regionale projecten 
8.1 De 12,5 miljoen ecu uit het Regionaal Fonds van PHARE werden in 1992/93 gebruikt voor de 
herfinanciering van respectievelijk het tweede en derde jaar van de voor het eerst in 1990 gesteunde 
projecten. Nieuwe regionale projecten dienden volledig uit de nationale begrotingen van de 
betrokken steungerechtigde landen gefinancierd te worden. 
8.2 De steungerechtigde landen die van de regionale financiering profiteerden, waren Polen, Hongarije 
en Tsjechoslowakije, en in mindere mate Bulgarije, Roemenië en Slovenië, omdat de hernieuwing 
van projecten uit 1990/91 en 1991/92 uitsluitend op hen van toepassing waren. 
9. Gezamenlijke Europese Projecten: spreiding over de Lid-Staten 
9.1 Ook indien men rekening houdt met het aanzienlijke aantal nieuwe goedgekeurde projecten in de 
selectieronde 1992/93 is het duidelijk dat de deelname van de landen in het zuidelijk en westelijk 
deel van de Gemeenschap nog aanzienlijk kan worden verbeterd (Griekenland, Spanje en Portugal 
die respectievelijk 2,6%, 2,1% en 0,9% van de goedgekeurde projecten coördineren). Dit geldt ook 
voor Ierland, waarvoor het vergelijkbare cijfer eveneens 0,9% was. Even teleurstellend, gezien de 
omvang van het hoger-onderwijsaanbod in de betrokken Lid-Staten, zijn de coördinatiecijfers van 
organisaties in Duitsland en Italië (respectievelijk 7,3 en 5,6%). Er dient echter te worden 
aangenomen dat die percentages in zekere mate ook weerspiegelden dat ongeveer een derde van alle 
nieuwe GEFs gecoördineerd worden vanuit de steungerechtigde landen. 
9.2 De omvang van de deelname is aanzienlijk beter in al deze gevallen (zie Tabellen in Bijlage 1), maar 
het stemt tot zorg dat de bereidheid van een aantal toonaangevende Lid-Staten om betrokken te 
worden bij TEMPUS-projecten niet helemaal overeenstemde met hun bereidheid tot het nemen van 
de initiatieven voor de oprichting van die projecten. Uit vergelijkbare indicatoren voor België, 
Frankrijk, Nederland en het Verenigd Koninkrijk bleek anderzijds dat de deelname van die Lid-
Staten bijzonder goed was in verhouding tot de omvang van hun hoger onderwijs. De redenen voor 
die verschillen moeten zeker in verband gebracht worden met het bestaande patroon van contacten en 
netwerken die in het kader van lopende communautaire programma's voor het hoger onderwijs als 
ERASMUS en COMETT of bilateraal met steungerechtigde landen voor het begin van TEMPUS zijn 
opgezet. Dit oefende ongetwijfeld invloed uit op de aanvankelijke spreiding van coördinerende en 
deelnemende landen en, gezien de meerjarenbasis voor de financiering van de overgrote meerderheid 
van de projecten, was het onvermijdelijk dat dit ook voor de resultaten van de volgende 
selectieronden zou gelden. Het is evenwel te verwachten dat, wanneer meerjarenprojecten aflopen, er 
steeds meer aandacht geschonken kan worden aan volgende grondig herziene en totaal nieuwe 
projecten, met name in het licht van de stringente evaluatie van de resultaten en de impact die op 
gang zal worden gebracht bij de uitvoering van een intensief programma voor bezoeken ter plaatse 
(cfr. Deel IV van dit verslag). 
9.3 Er was in de selectieronde 1992/93 een zeer belangrijke positieve verandering, namelijk dat bijna één 
derde van alle goedgekeurde projecten door de steungerechtigde landen zelf werden gecoördineerd, 
met als gevolg een daling van het totale percentage van coördinatie door de Lid-Staten die in de 
vorige selectieronde het voortouw hadden genomen. Zo zakte het percentage van goedgekeurde 
aanvragen gecoördineerd door Duitsland tot 7,3%, door Frankrijk tot 12,0%, door Nederland tot 
9,4% en door het Verenigd Koninkrijk tot 15,4%. Deze aanmoedigende tendens mag beschouwd 
worden als een pluspunt met betrekking tot de doelstellingen van TEMPUS en zal zeker sterker 
worden naarmate de universiteiten in de steungerechtigde landen hun behoeften bepalen en ervaring 
opdoen in het vormen van doeltreffende partnerschappen voor uitwisseling met hun tegenhangers uit 
de Europese Gemeenschap. 
- 18-
10. Gezamenlijke Europese Projecten: spreiding over vakgebieden 
De meeste van de 234 nieuwe voor steun voorgestelde GEPs hebben betrekking op de door de 
steungerechtigde landen bepaalde prioritaire vakgebieden, vooral techniek en toegepaste 
wetenschappen (55, d.i. 23,5%), bedrijfsbeheer (40, d.i. 17,1%), milieubescherming (24, d.i. 10,3%) 
en medische wetenschappen (21, d.i. 9,0%). Aanvragen met betrekking tot management- en 
bedrijfsstudies en sociale wetenschappen, met name over herstructureringsonderwerpen, waren van 
een bijzonder hoge kwaliteit. Een opvallende en in het algemeen gunstig onthaalde tendens was ook 
de verschuiving van toegepaste wetenschappen en techniek naar sociale wetenschappen met 
betrekking tot herstructurering en milieubescherming. Ongeveer 21% van de projecten betreft niet-
prioritaire gebieden, met name onderwijsopleiding en natuurwetenschappen, die door de 
steungerechtigde landen als relevant worden beschouwd. 
Alle aanvragen Goedgekeurde projecten 
Vakgebied Aantal 
iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiinii 
m 
u 
m 
14$ 
$5 
4* 
324 
iiniiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii Aâftfcdl % 
t.# "'j'&issix&y *'''s m * * * * 
WÊÊÊÏ&^^wf^PP™-
WÊÊÊÊÊÊÈÈÊÊÊM 
IÜS? 
4wM4W<Kr^ fcrtoritelt} 
* A fit * fff* * 
tn 27>9 
' 4,2 
SA 
7*4 
3,3 
26,6 40 
21 
* 
U 
24 
15 
? 
4* : il»- -
*A'-
- io,*„ 
IfefcMft a*-*' " « , 
HB^i^MIllMÉMiHilililJHiÉÉlililil^^ !W> 100,1 234 100,0 ; 
11. Gezamenlijke Europese Projecten: Spreiding over de G24-landen 
11.1 Als deel van haar voortdurende verbintenis jegens de Westerse landen van de G24-groep om de 
steunverlening aan de steungerechtigde landen te coördineren, is de Commissie verantwoordelijk 
voor de coördinatie met acties op hetzelfde terrein als TEMPUS en die uitgaan van landen die geen 
lid zijn van de Gemeenschap. Artikel 9 van het Besluit van de Ministerraad betreffende het 
TEMPUS-programma voorziet in de coördinatie van zulke acties, met inbegrip van deelname aan 
TEMPUS-projecten waar gepast. Het betreft hier de zeven EVA-landen (Oostenrijk, Finland, IJsland, 
Liechtenstein, Noorwegen, Zweden en Zwitserland), de Verenigde Staten, Canada, Japan, Australië, 
Turkije en Nieuw-Zeeland. Een bijzondere informatievergadering met vertegenwoordigers van de 
G24-landen werd op 1/2 Oktober 1991 te Brussel gehouden 
-19 
11.2 In 1992/93 waren bij iets meer dan 17% van alle ingediende aanvragen, en bij een gelijk percentage 
van goedgekeurde projecten, organisaties uit de G24-landen betrokken. De best vertegenwoordigde 
landen zijn Oostenrijk, Noorwegen, Zweden, de Verenigde Staten en Finland, hoewel instellingen uit 
Canada, Turkije en Zwitserland ook deelnemen aan een klein aantal projecten. Bovendien werden 
aan het einde van de selectieronde voor 1992/93 4 van de 234 goedgekeurde projecten (2 ingediend 
door Zweden, 1 door Oostenrijk en 1 door Finland) gecoördineerd door organisaties uit deze landen. 
Het is belangrijk hier te onderstrepen dat de Oostenrijkse, Zweedse en Finse overheden de deelname 
van hun instellingen aan TEMPUS-projecten financieel ondersteunden en zo het belang benadrukten 
van een georganiseerde financiële ondersteuning van de tegenpartij op nationaal vlak, om een echte 
G24-deelname aan TEMPUS te kunnen verwezenlijken 
12. Gezamenlijke Europese Projecten : Kwalitatieve indicatoren van positieve 
trends 
12.1 Zoals hierboven werd vermeld omvatten Gezamenlijke Europese Projecten een hele waaier van 
vakgebieden. De positieve effecten die gerealiseerd worden via de tenuitvoerlegging van 
Gezamenlijke Europese Projecten betreffen de herstructurering van het hoger-onderwijsstelsel als 
dusdanig, maar kunnen afhankelijk van het vakgebied ook verdergaande neveneffecten sorteren. In 
dit opzicht kunnen projecten direct tegemoet komen aan de nood aan menselijke hulpbronen op het 
gebied van industrie, milieubescherming, internationalisatie van de handelscontacten enz. 
12.2 Eén van de meest zichtbare indicatoren van de invloed van TEMPUS betreft de vernieuwing van 
infrastructuur, zowel op het niveau van de departementen als de instellingen. Het vernieuwen van 
infrastructuur behelst verschillende aspecten en vertoont een duidelijke evolutie doorheen het verloop 
van het programma, afhankelijk van de fysieke toestand van de betrokken instelling voor hoger 
onderwijs. Men kan voornamelijk twee types van uitrusting onderscheiden: administratieve en 
communicatie-apparatuur enerzijds en wetenschappelijke apparatuur anderzijds. 
Administratieve en communicatie-apparatuur heeft een onmiddellijk effect en omvat onder meer 
faxtoestellen, fotocopieermachines, PC's, tekstverwerkingspakketten enz. Tijdens het eerste jaar van 
deelname van om het even welk steungerechtigd land worden er belangrijke investeringen gedaan op 
dit terrein. Hoewel dergelijke voorzieningen niet direct verbonden zijn aan projectactiviteiten, is het 
mogelijk dat ze van vitaal belang zijn voor het slagen van een project, omdat de communicatie tussen 
de partners en het administratief beheer sterk afhangt van de beschikbaarheid van deze faciliteiten. 
Wetenschappelijke uitrusting betreft voornamelijk moderne informatieverwerkingssystemen (zoals 
computers, computergestuurde apparatuur enz.) en is van rechtstreeks belang voor de 
projectactiviteiten. Dit soort uitrusting is noodzakelijk ter ondersteuning van andere activiteiten die 
plaatsvinden in het kader van TEMPUS en meer bepaald voor de ontwikkeling van leerplannen. 
12.3 Een ander kenmerk van de lange periode van isolatie voor vele hoger-onderwijsinstellingen in 
Midden- en Oost-Europa was het gebrek aan recente vakliteratuur in vele disciplines. Gezien de 
uitzonderlijk moeilijke positie van de sociale wetenschappen onder het vorige regime in veel van 
deze landen, werden de kansen die TEMPUS bood om kennis op te doen van de meest recente 
internationale ontwikkelingen ten zeerste gewaardeerd. Zo betekende in veel vakgebieden de 
vernieuwing van bibliotheken en het verschaffen van toegang tot specifieke tijdschriften een zeer 
concrete verbetering van de toestand. Een praktisch voorbeeld hiervan is de Technische Universiteit 
van Gdansk, waar dankzij TEMPUS-steun, een aanzienlijke verbetering van de bibliotheek op het 
gebied van milieubescherming kon worden bereikt. Deze vernieuwing is een onderdeel van de 
oprichting van een multidisciplinair milieustudiecentrum. 
-20-
12.4 De technische vernieuwing van bestaande of de aankoop van nieuwe taallaboratoria werd 
geïntegreerd in veel projecten in verschillende vakgebieden. Hoewel in vele steungerechtigde landen 
gespecialiseerde taaiopleidingen op hoog niveau reeds bestonden, hadden deskundigen en studenten 
in andere vakgebieden zoals techniek, geneeskunde, landbouw enz. een onvoldoende kennis van 
vreemde talen voor een efficiënte internationale samenwerking. Zo werden grote inspanningen 
geleverd om de taalkennis van de deelnemers, zowel studenten als docenten, te verbeteren. 
12.5 De belangrijkste bijdrage van TEMPUS tot de herstructurering van het hoger onderwijs in de 
steungerechtigde landen betreft de ontwikkeling van leerplannen en leermiddelen. De reden 
hiervoor is dat het tot een verandering in de benadering van het hoger onderwijs aanleiding gaf, dat 
in het verleden te theoretisch en gespecialiseerd was, en mensen opleidde die niet in staat waren op 
een flexibele wijze te reageren op veranderingen in de maatschappij. De ontwikkeling van 
leerplannen en leermiddelen, gebaseerd op EG-ervaring, leidde tot het uitwerken van nieuwe en het 
aanpassen van bestaande studieprogramma's. 
Een goed voorbeeld hiervan kan gevonden worden in de ontwikkeling in Polen (Gdansk) van een 
universitair diploma in milieubescherming gebaseerd op drie reeksen van cursussen, die niet enkel 
zullen geïntegreerd worden in de plaatselijke ingenieursopleiding, maar ook een interdisciplinaire 
cursus voor verschillende faculteiten zullen vormen. Een ander project in Hongarije (Budapest) 
betreft de opleiding en vorming van bibliothecarissen op Europees niveau en omvat de ontwikkeling 
van nieuwe leerplannen voor zowel universitaire als post-universitaire studies in bibliotheek- en 
informatiewetenschap en praktijk. Een project in moderne talen betreft de ontwikkeling van 
multifunctionele leerplannen en leermiddelen voor Duits en Engels in industriële opleidingen, in 
opleidingen voor docenten en studenten aan technische universiteiten in Tsjechoslowakije. Andere 
uitstekende voorbeelden zijn de ontwikkeling van gewone leerplannen voor sociaal assistent en de 
universitaire opleiding op het gebied van veeteelt, die erkend worden door de plaatselijke Hongaarse 
autoriteiten. 
12.6 Zeer belangrijk in het licht van de democratisering van de burgermaatschappij zijn activiteiten op het 
vlak van sociale en economische wetenschappen, recht en Europese studies, menswetenschappen 
enz. Hoewel niet al deze gebieden beschouwd worden als zijnde van primair belang voor alle 
steungerechtigde landen, is het duidelijk dat hun impact hoe langer hoe meer voelbaar zal worden, 
daar de toekomstige leidende figuren vaak precies in deze disciplines afstuderen. Projecten op het 
gebied van geneeskunde en maatschappelijk werk bieden anderzijds de mogelijkheid tot specialisatie 
in onderontwikkelde, maar hoogst noodzakelijke gebieden. In Roemenië bijvoorbeeld gaf de nood 
aan meer en beter opgeleide maatschappelijke assistenten aanleiding tot een verzoek door de 
autoriteiten zelf om opleidingen te ontwikkelen die tot dan toe onbestaand waren. In sommige 
gevallen kan dit aanleiding geven tot gezamenlijke actie van instellingen voor hoger onderwijs en 
humanitaire hulporganisaties. 
12.7 Hoewel de samenwerking tussen universiteit en bedrijfsleven - waarbij industrie uit zowel de 
Europese Gemeenschap als uit de steungerechtigde landen betrokken is - nog niet voldoende 
ontwikkeld zijn, begint zich daar toch een positieve trend te vormen. De doelstelling van TEMPUS 
is bij te dragen tot de capaciteiten van Midden- en Oosteuropese universiteiten om de onmisbare 
menselijke hulpbronnen te creëren, die in staat zijn te reageren op een maatschappij in volle 
overgang. In dit opzicht is onderwijs op het gebied van management en bedrijfsbeheer bijzonder 
belangrijk binnen een op markteconomie gericht beheer. 
21-
Er is het voorbeeld van een Hongaars project dat werkt aan de Europese erkenning van een MBA 
programma dat ontwikkeld werd voor agrobusiness managers. Een van de typische aspecten van dit 
project is de veldwerk gerichte aanpak, wat zich concreet uit in een sandwich' programma, waarbij 
Hongaarse agro business managers afwisselend één maand aan de universiteit dcxwbrvngen en één 
maand in hun bedrijf, opdat ze het contact en steun van hun bedrijf niet verliezen. In het laatste jaar 
van de drie jaar durende opleiding worden bedrij f sstages in de EG voorzien. Op het gebied van 
telecommunicatie wordt een project sterk gesteund door de plaatselijke (Slovaakse) PTT, en in een 
ander luchtvaartproject is de Poolse luchtvaartindustrie sterk betrokken. 
12.8 Transnationale netwerken, waaraan een aantal EG lidstaten alsook G24-landen deelnemen, evenals 
studenten- en docentenuitwisseling leveren eveneens een belangrijk voordeel op voor de betrokken 
departementen en instellingen, en zijn van primair belang voor een wijziging in opvattigen. In dit 
opzicht is het misschien interessant op te merken dat in de nieuwe selectieronde voor 1992/93 in het 
kader van Gezamenlijke Europese Projecten in het totaal meer dan 6000 Midden- en Oosteuropese 
docenten een beurs hebben ontvangen om in de EG een bij-/herscholing te ondergaan, een 
bedrijfsstage te lopen of een leeropdracht uit te voeren. Van West naar Oost bedraagt het 
overeenkomstige cijfer voor docentenmobiliteit ongeveer 4000. Wat de studenten betreft, kregen 
bijna 6000 mensen uit steungerechtigde landen en 900 uit de EG een beurs om een deel van hun 
studie of een bedrijfsstage uit te voeren in respectievelijk de EG of een steungerechtigd land. De 
waarde van de persoonlijke contacten die opgebouwd worden tijdens het verblijf in het buitenland om 
het wederzijds begrip te verbeteren mogen niet onderschat worden. 
12.9 Bijkomende informatie over specifieke projecten vindt u in het TEMPUS Compendium voor 1992/93. 
13. Individuele mobiliteit 
13.1 Naast de mobiliteit van docenten in het kader van Gezamenlijke Europese Projecten, werd een groot 
aantal individuele mobiliteitsbeurzen toegekend aan individuele docenten in de eerste van de twee 
selectieronden voor 1992/93 . Het aantal personeelsleden uit de steungerechtigde landen dat in het 
academisch jaar 1992/93 bijscholing, leeropdrachten of bezoeken in de Gemeenschap zal aanvatten, 
wordt in totaal op 467 geraamd. Het totaal aan benodigde middelen voor de financiering van die 
mobiliteit bedraagt 1.861.275 ecu. 
13.2 De Commissie kende eveneens voor 104.090 ecu steun toe aan 101 personeelsleden uit EG-landen 
die gedurende het academisch jaar 1992/93 een bezoek wensten te brengen aan de steungerechtigde 
landen met diverse goedgekeurde doelstellingen, waaronder leeropdrachten. 
14. Aanvullende activiteiten 
14.1 In de eerste van de twee selectieronden voor 1992/93 werd in totaal 246.000 ecu toegekend aan 24 
projecten onder Aanvullende Activiteiten in het kader van Actie 3 van TEMPUS ter voltooiing van 
een beperkt aantal specifieke projecten ingediend door verenigingen van universiteiten, voor 
publikaties en voor onderzoeken en studies die aan de doelstellingen van TEMPUS beantwoorden. 
De projecten die in het kader van Actie 3 beurzen toegekend kregen, waren precies afgestemd op de 
uitbreiding van verenigingsnetwerken in prioritaire gebieden of het verhelpen van specifieke 
informatietekorten waarvan werd aangenomen dat zij de uitbreiding en intensivering van het 
Programma in zijn geheel negatief zouden beïnvloeden. 
14.2 Het dient helaas te worden vermeld dat de onvermijdelijke beperking van beschikbare middelen voor 
Actie 3, gezien de noodzaak om beschikbare middelen te reserveren voor de hernieuwde financiering 
van GEPs, ertoe leidde dat sommige steungerechtigde landen niet deelnemen aan projecten in het 
kader van Actie 3. Vanuit het oogpunt van een paneuropese dimensie zou hun deelname nochtans 
onmiskenbaar wenselijk geweest zijn. 
15. Jongerenuitwîsseling 
In het kader van Actie 3 van het programma werden voor de tweede helft van het jaar september 
199l/september 1992 34 jongerenuitwisselingsactiviteiten (20 wederzijdse jongerenuitwisselings-
projecten, 10 korte voorbereidende bezoeken en 4 trainingscursussen voor jeugdwerkers) door 
TEMPUS gefinancierd voor een totaalbedrag van 291.760 ecu. De eerste van de twee selectieronden 
voor in 1992/93 te financieren jeugdprojecten heeft 31 projecten opgeleverd (16 wederzijdse 
uitwisselingen, 8 korte bezoeken en 7 trainingscursussen), voor een totaalbedrag van 292.162 ecu. 
16. Informatie-activiteiten 
16.1 De belangrijkste doelstelling van het TEMPUS-Programma, namelijk efficiënte hulpverlening bij de 
ontwikkeling van menselijke hulpbronnen in de sector hoger onderwijs van de steungerechtigde 
landen, werd weerspiegeld door het informatiebeleid dat werd goedgekeurd en het 
voorlichtingsmateriaal dat werd verstrekt. Daarbij werd ernaar gestreefd alle produkten eenvoudig te 
houden om een duidelijk antwoord op essentiële vragen van gebruikers te garanderen. 
16.2 Gedurende de verslagperiode werden twee uitgaven van het Vademecum en de aanvraagformuleren 
samengesteld. Het eerste Vademecum werd in de negen talen van de Gemeenschap verspreid (het 
tweede, dat de nieuwe naam "Gids voor Aanvragers/Vademecum'' meekreeg, werd voltooid en voor 
vertaling in de 9 talen van de Gemeenschap uitbesteed, maar de uiterste datum daarvoor viel niet 
binnen deze verslagperiode). De beknopte brochure met een overzicht van de hoofdpunten inzake 
TEMPUS in de 9 talen van de Gemeenschap werd bijgewerkt en opnieuw op grote schaal verspreid. 
Zoals gevraagd werden in de brochure gegevens toegevoegd over nieuwe steungerechtigde leden. 
Afzonderlijke richtlijnen, aanvraagformulieren en brochures voor jongerenuitwisselingsactiviteiten 
werden in de 9 talen verspreid. 
16.3 In oktober 1991 werd een Compendium van de projecten die liepen in 1991/92 gepubliceerd in het 
Engels, maar met een Engelse, Franse en Duitse inleiding en gebruiksaanwijzing, dat wijd werd 
verspreid. Hetzelfde geldt voor het eerst in december 1991 gepubliceerde Directory of Higher 
Education Institutions in Central and Eastern Europe en het door het EC TEMPUS Office voor de 
Commissie samengestelde Jaarverslag, dat de periode van 7 mei 1990 tot 31 juli 1991 bestrijkt en 
officieel op 12 februari 1992 werd gepubliceerd (cfr. Bijlage 14). De Directory of Higher Education 
Institutions in Central and Eastern Europe is de enige die momenteel op dat vlak beschikbaar is. 
16.4 De hierboven vermelde documentatie werd zowel binnen de Gemeenschap als in de steungerechtigde 
landen op grote schaal verspreid. In het bijzonder in de steungerechtigde landen bleef de reeds 
voorheen vastgestelde sterke belangstelling in het TEMPUS-Programma aanhouden zodat 
voortdurend nieuwe voorraden van het Vademecum aangevoerd moesten worden. Het Compendium 
en het Jaarverslag werden verspreid om te beantwoorden aan de behoeften van een meer 
gespecialiseerde institutionele lezersgroep, waarbij het Compendium van bijzonder belang bleek voor 
partners in bestaande of geplande Gezamenlijke Europese Projecten en het Jaarverslag vooral 
beantwoordde aan de informatiebehoeften van de Instellingen van de Europese Gemeenschap, de 
contactpunten van de Lid-Staten, de nationale TEMPUS-bureaus en de media. 
16.5 In hoeveelheden uitgedrukt werden de volgende publikaties gedurende de verslagperiode door de 
Commissie verspreid: 
* 40.000 exemplaren van het Vademecum in 9 talen 
* 3.000 exemplaren van het Compendium 
* 25.000 brochures in 9 talen 
* 8.000 lijsten van goedgekeurde projecten 
* 20.000 exemplaren van de Directory of Higher Education Institutions in Central and Eastern 
Europe 
* 30.000 exemplaren van het Jaarverslag 1990/91 
23 
17. Beheer van contracten 
Alle contracten voor 1992/93 werden opnieuw bekeken in het licht van de in de vorige jaren 
opgedane ervaring. Tegen het einde van de verslagperiode kon de Commissie, na afronding van de 
selectieprocedures voor de diverse TEMPUS-acties overgaan tot het verzenden van contracten naar 
geselecteerde aanvragers en het verwittigen van afgewezen aanvragers. De grootste problemen die tot 
op heden werden ondervonden hadden te maken met de rechtstreekse betalingen aan 
steungerechtigde landen en met de bankoverschrijvingen naar landen met niet-converteerbare 
munten. 
18. Onderzoek en follow-up van de tussentijdse verslagen (1991-92) en 
eindverslagen (1990-91) 
18.1 Gedurende de verslagperiode konden de eindverslagen van het eerste jaar van de in 1990 
goedgekeurde Gezamenlijke Europese Projecten geanalyseerd worden. Die analyses leverden een 
waardevolle feedback op met betrekking tot organisatorische en operationele zaken, de 
beroepsmatige voordelen voor de betrokkenen en de mogelijke verbeteringen van het beheer van de 
beurzen, in het bijzonder inzake een eventuele wijziging van de rapporteringsprocedures met het oog 
op betere vergelijkende informatie over ervaringen en aanbevelingen. 
18.2 Uit de analyse van de Eindverslagen over het eerste werkjaar van GEPs die in 1990 goedgekeurd 
werden, bleek dat de contractanten erin geslaagd waren om zogoed als alle middelen die hen 
toegekend waren te besteden, dit ondanks de vertraagde start van de activiteiten gezien de 
uitzonderlijk korte periode die beschikbaar was voor de selectieprocedure in het eerste werkjaar van 
het TEMPUS-Programma. 
18.3 Om dezelfde reden ondervonden de contractanten soms moeilijkheden bij het organiseren van de 
mobiliteit. Het probleem was meestal te wijten aan de kortere periode die beschikbaar was voor 
academische uitwisselingen in het lopende academische jaar. Niettemin reisden meer lesgevers dan 
voorzien naar de Lid-Staten van de Europese Gemeenschap (855 tegenover de verwachte 699), wat 
het lager aantal lesgevers (140 minder dan voorzien) die naar de steungerechtigde landen gingen 
ruimschoots compenseerde. Gezien de kortere periode voor uitwisselingen was het aantal studenten 
in beide richtingen eveneens lager dan verwacht. Rekening houdend met de omstandigheden 
leverden de coördinatoren toch een opmerkelijke prestatie : bijna 80% van het oorspronkelijk 
geplande aantal studenten die aan GEFs wilden deelnemen konden effectief een studieperiode 
doorbrengen in het buitenland. 
18.4 De belangrijkste bevindingen van deze analyses liepen grotendeels gelijk met de conclusies 
geformuleerd in het verslag van Coopers and Lybrand, en worden samengevat in sectie IV van dit 
verslag. 
IV. INTERNE EN EXTERNE EVALUATIE VAN HET TEMPUS-
PROGRAMMA 
1. Interne en externe evaluatie en algemene ontwikkeling van het programma 
1.1 De evaluatiestrategie werd door de Commissie ontwikkeld rekening houdend met het advies van het 
TEMPUS-Comité van maart 1991 om aan de noodzaak te beantwoorden het Besluit van de Raad van 
Ministers voor te bereiden of aan te passen, wat overeenkomstig artikel 11 van het Besluit van de 
Raad uiterlijk op 31 december 1992 dient te gebeuren. Een oproep tot inschrijving werd midden 1991 
gepubliceerd ten behoeve van de evaluatie van de resultaten van het programma in 1990/91, die 
tussen 1 oktober 1991 en 30 april 1992 zou moeten worden uitgevoerd. Het contract werd aan het 
bureau Coopers en Lybrand toegekend. 
-24 
1.2 Er werd besloten de evaluatie af te stemmen op de werking van de 153 voor steun in 1990/91 
geselecteerde GEPs. De individuele mobiliteit van personeel en studenten in het kader van Actie 2 
van het programma en de Aanvullende Activiteiten of Jongerenuitwisselingsactiviteiten in het kader 
van Actie 3 maakten geen deel uit van de analyse. 
1.3 De evaluatie bestond uit interviews met overheidsfunctionarissen en lokale TEMPUS-bureaus in de 
steungerechtigde landen, een onderzoek van één derde van de eindverslagen van bursalen uit het 
eerste jaar en een grondige case-study van 17 GEPs. 
1.4 Uit het onderzoek van Coopers en Lybrand bleek dat TEMPUS in Oost én West een grote 
populariteit kende. In het algemeen waren projecten erin geslaagd hun doelstellingen zonder al te 
grote hindernissen te bereiken en waren de daarvoor toegekende fondsen besteed. Het programma 
had vooral op departementaal niveau een grote impact door de toegang tot moderne uitrustingen en 
materialen en toegenomen motivatie. Ook de Westerse partners haalden grote voordelen uit het 
programma door een ruimer leerplan- en personeelsaanbod en de uitbreiding van de academische 
contacten. 
1.5 In het verslag kwam eveneens de toekomstige oriëntatie van het TEMPUS-Programma aan bod en de 
noodzaak om de doelstellingen en rol ervan te verduidelijken. Met name de vraag of het accent 
gelegd dient te worden op steun aan de hervorming van het hoger onderwijs op lange termijn of aan 
het oplossen van de tekorten aan personeel en vaardigheden tijdens de economische hervorming 
werd daarbij behandeld. 
1.6 Het verslag van Coopers en Lybrand deed de aanbeveling om een inspanning te leveren om 
individuele en aan de noden van de situatie in elk van de steungerechtigde landen aangepaste 
strategieën te ontwikkelen. 
1.7 De voorstellen van de Commissie voor de tweede fase van het programma, die in september 1992 aan 
de Raad worden voorgelegd, zullen in hoge mate rekening houden met deze conclusies en 
aanbevelingen. Waar nodig zullen zij ook worden opgenomen in de TEMPUS-Gids voor 
Aanvragers. 
1.8 Als onderdeel van de noodzakelijke primaire voorwaarden voor de verdere ontwikkeling van het 
programma, behield de Commissie eveneens een heel programma van interne toezichtsprocedures 
voor alle TEMPUS-acties, waarbij gedetailleerde onderzoeken en analyses werden verricht van een 
aantal relevante aspecten (situatie in de verschillende steungerechtigde landen, in de verschillende 
prioritaire gebieden, van de communautaire betrokkenheid, betrokkenheid van de G24 enz.) van de 
aanvragen uit de twee selectieronden die de door dit verslag bestreken periode voorafgingen. De 
analyse van elk aspect leidde tot een afzonderlijk gedetailleerd profielverslag en tevens tot een 
algemeen verslag voor intern gebruik. 
1.9 Er werd eveneens besloten tot de oprichting van een nieuw controlemiddel aan de hand van een 
intensief programma voor bezoeken ter plaatse aan lopende GEPs in het volgende academisch jaar. 
V. TOEKOMSTPERSPECTIEVEN 
1. Het TEMPUS-Programma bleef gedurende de verslagperiode aantonen dat de Europese 
Gemeenschap in staat is om op flexibele en praktische wijze tegemoet te komen aan de behoeften aan 
hulp van de opkomende en de zich opnieuw ontwikkelende Oost- en Middeneuropese democratieën 
ten einde de cruciale sector hoger onderwijs in de mogelijkheid te stellen een bijdrage te leveren tot 
het proces van de herstructurering van hun maatschappijen en economieën. Op hun beurt bleven het 
universiteitspersoneel, de opleiders en de studenten in de steungerechtigde landen en hun 
equivalenten in de Lid-Staten van de Europese Gemeenschap op het initiatief reageren met een 
enthousiasme dat gemeten kan worden aan de hand van de exponentiële groei van het aantal en de 
kwaliteit van de projectaanvragen. 
-25 
Even dankbaar was het feit dat er een voortdurend toenemende convergentie kon worden vastgesteld 
tussen de beginselen en de praktijk op het gebied van het hoger onderwijs tussen de Europese 
Gemeenschap en de steungerechtigde landen. Het is waarschijnlijk niet onrealistisch te 
veronderstellen dat de positieve resultaten van de gezamenlijke besluitvorming binnen TEMPUS 
aantonen wat het potentieel is van deze vorm van practische samenwerking op andere gebieden waar 
de Gemeenschap en haar partners samenwerken, volgens het patroon van samenwerking op een 
grondig gewijzigd continent dat zich nu aftekent. In dit opzicht is het TEMPUS-programma een 
waar boegbeeld geweest voor de doelstellingen op lange termijn van het externe beleid van de 
Europese Gemeenschap, zoals dat voornamelijk tot uitdrukking komt in het PHARE-programma. 
De verslagperiode is op alle vlakken woelig geweest De desintegratie van oude hegemonieën en de 
opkomst van nieuwe aggregatievormen in het oostelijke deel van het Europese continent kon niet 
anders dan de werking van het programma beïnvloeden. Toch zijn de Commissie en haar nationale 
en institutionele partners er niet alleen in geslaagd de impuls van het programma in stand te houden, 
maar hebben ze eveneens de modus operandi ervan duidelijk verwoord en bijgewerkt en vier nieuwe 
steungerechtigde landen van de voordelen van het programma laten profiteren. Daarnaast hebben zij 
alles gedaan wat zij konden doen om de door de situatie in het voormalige Joegoslavië toegebrachte 
schade tot een minimum te beperken. 
Aldus blijft het TEMPUS-Programma een belangrijke bijdrage leveren tot de politieke en 
economische hervorming en herstructurering van de steungerechtigde landen door niet alleen op 
cruciale gebieden materiële middelen ter beschikking te stellen, maar ook door "een frisse bries te 
laten waaien" na een halve eeuw van leven achter gesloten ramen. Het tot op heden vastgestelde 
succes van het TEMPUS-Programma wijst duidelijk op het potentieel dat het programma in zich 
heeft om in de toekomst aan een nog grotere vraag te beantwoorden. 
26 
SAMENVATTING 
Structuur, begroting en beheer van het programma 
TEMPUS (Transeuropees Mobiliteitsprogramma voor Universiteitsstudies) maakt deel uit van het 
overkoepelende PHARE-programma voor communautaire hulp aan de economische herstructurering van de 
landen van Midden- en Oost-Europa, waarin opleiding als één van de prioritaire samenwerkingsgebieden 
wordt aangemerkt. 
Met dit doel werd op 7 mei 1990 door de Raad van Ministers van de Europese Gemeenschap TEMPUS 
aangenomen als een vijfjarig programma met een aanvankelijke proefperiode van drie jaar met ingang van 
1 juli 1990. 
Om tegemoet te komen aan de specifieke behoeften van Midden- en Oost-Europa streeft TEMPUS een 
tweeledig doel na: het bevorderen van de kwaliteit en het steunen van de ontwikkeling van de hoger-
onderwijsstelsels in de landen die in aanmerking komen voor economische hulp door het stimuleren van 
samenwerking met partners in de Europese Gemeenschap. 
Het voornaamste middel om deze samenwerking te garanderen zijn de Gezamenlijke Europese projecten, 
die de samenwerking inhouden van tenminste één universiteit uit een steungerechtigd land, en van 
partnerorganisaties, waaronder tenminste één universiteit, in tenminste twee Lid-Staten van de Europese 
Gemeenschap. Aan de zogenaamde "Regionale Gezamenlijke Europese Projecten" die uit het Regionaal 
Fonds PHARE gefinancierd worden moeten universiteiten uit tenminste twee steungerechtigde landen 
deelnemen. 
Naast deze projectgerichte steun (Actie 1) werden ook individuele mobiliteitsbeurzen voor personeel 
(leeropdrachten, stages, bij- en herscholing van personeel en bezoeken) verstrekt (Actie 2). 
Ten derde was er eveneens beperkte steun beschikbaar voor de uitbreiding van Europese verenigingen in het 
hoger onderwijs tot de steungerechtigde landen, voor publikaties en andere informatie-activiteiten in 
verband met het TEMPUS-Programma, en voor studies en onderzoeken om steun te verlenen bij het toezicht 
op en de evaluatie van TEMPUS. Beperkte steun werd ook ter beschikking gesteld voor 
jongerenuitwisseling en aanverwante activiteiten waarmee jongeren een groeiend inzicht kunnen verwerven 
in de Europese dimensie. 
De totale beschikbare begroting voor 1992/93 bedroeg 98,3 miljoen ecu en omvatte zowel de nationale 
begroting die elk van de steungerechtigde landen voor 1992/93 in het kader van TEMPUS kreeg 
toegewezen, als het Regionaal Fonds PHARE voor de financiering van "regionale" Gezamenlijke Europese 
Projecten. 
Het totaal van de aan projecten toegewezen middelen in het kader van het TEMPUS-Programma voor de 
periode vanaf juli 1990 tot de voltooiing van de selectieronde in 1992 bedroeg 191,96 miljoen ecu. 
Het programma wordt namens de Commissie ten uitvoer gelegd door de Task Force Menselijke 
Hulpbronnen, met technische bijstand van het EC TEMPUS Office, dat een zelfstandig orgaan van het 
Europees Fonds voor Samenwerking is. 
Selectieprocedures voor Gezamenlijke Europese Projecten 
Alle aanvragen voor steun aan Gezamenlijke Europese Projecten worden bij het EC TEMPUS Office in 
Brussel ingediend. De kopieën van de aanvragen die hun instellingen betreffen worden vervolgens naar de 
nationale TEMPUS-bureaus in elk van de steungerechtigde landen gezonden. 
-27-
Een globale beoordeling van de kwaliteit van de aanvragen wordt uitgevoerd door het EC TEMPUS Office, 
met een parallelle beoordelingsprocedure door de tien nationale TEMPUS-bureaus ten aanzien van het nut 
van de projecten voor hun land binnen het overkoepelende PHARE-programma. 
Hierna worden bilaterale besprekingen gehouden om de verschillende beoordelingen te coördineren om, 
voor zover mogelijk, tot een gemeenschappelijke evaluatie van de projecten te komen die met panels van 
deskundigen moeten worden besproken en zo vroeg mogelijk de projecten aan te duiden waarover 
meningsverschillen bestaan en waarvoor deskundig advies van bijzonder belang is. 
Na deze interne overlegproedure worden externe deskundigen geraadpleegd, zowel uit de Lid-Staten als uit 
de steungerechtigde landen, die de voornaamste prioritaire vakgebieden van TEMPUS vertegenwoordigen. 
Vervolgens vinden besprekingen plaats met vertegenwoordigers van de Ministeries van Onderwijs en de 
centrale PHARE-coördinatoren in de tien steungerechtigde landen. Naar aanleiding van dit overleg wordt 
een definitieve lijst van de door de Commissie voor steun voorgedragen projecten opgesteld. Deze lijst wordt 
vervolgens formeel door de Ministers van Onderwijs in de betrokken steungerechtigde landen goedgekeurd. 
Resultaten tot nu toe 
Gezamenlijke Europese Projecten 
In 1992 ontving het TEMPUS-Programma 1979 aanvragen voor steun aan Gezamenlijke Europese 
Projecten, waarvan er 234 werden goedgekeurd. Daarnaast werden er 127 projecten "hernieuwd" die 
reeds in 1990 waren goedgekeurd en nu aan hun derde TEMPUS-jaar beginnen en 274 projecten die in 
1991 waren goedgekeurd en nu aan hun tweede TEMPUS-jaar beginnen. 
De in 1992 goedgekeurde Gezamenlijke Europese projecten omvatten samenwerkingsactiviteiten 
tussen organisaties in de Europese Gemeenschap en partners in Albanië, Bulgarije, Tsjechoslowakije, 
Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, Roemenië en Slovenië. 
Individuele mobiliteitsbeurzen 
In dezelfde periode van 12 maanden kende de Europese Gemeenschap via het TEMPUS-Programma 
bovendien individuele mobiliteitsbeurzen toe aan 467 personeelsleden uit de steungerechtigde landen om 
een bepaalde periode door te brengen in de Lid-Staten en aan 101 docenten uit de Gemeenschap die in 
één van de steungerechtigde landen les wensten te geven of een bezoek wensten af te leggen. 
Aanvullende Activiteiten en Jongerenuitwisseling 
In totaal werden in de verslagperiode 24 projecten voor Aanvullende Activiteiten (in de eerste van de 
twee selectieronden) en 65 Jongerenuitwisselingsactiviteiten (in beide selectieronden) goedgekeurd. 
28 
BIJLAGE 1 
WERKSCHEMA'S 
Jlcb 
BULAGEl/3 
Het onderstaande schema geeft de drie hoofdfasen van het TEMPUS programma aan 
I Steur#ereobtfg<fe landen 
Ministers van Önderwy i 
Steurççera&tîgcie landen 
PHARE^oôrdînatoren 
mm iHös 
PHARE Beheerscomité 
(Lidstaten) 
TEMPUS Begroting 
Stmnjtpr*^lfeà& landen 
Ministers v«i Onderwijs Task Force Menselijke 
Hulpbronnen Onderwijs* 
Opleiding en Jeugdzaken TEMPUS-Beheerscomité 
(Lid-Staten) 
EC TEMPUS Office 
Nationale TEMPUS Offices 
(steungerechtigde landen) 
Autoriteiten 
steungerechtigde tanden SELECTIE Task Foret 
Menselijke Hulpbronnen 
Projectbeheer en 
•coördinatie 
BULAGE 1/5 
Het onderstaande schema geeft een overzicht van de selectieprocedure voor 
Gezamenlijke Europese Pojecten : 
Ontvangst en ontvangstbevestiging 
van de aanvragen door het 
EC TEMPUS Office 
Eerste kwaHtatieve beoordeling van 
4e aanvragen door het 
EC TEMPUS Ome* Beoordeling van de aanvragen $rt het licht 
van de nationale behoeften en prioriteiten 
door de nationale TEMPU$4>ureaue 
Overleg tussen de Task Force 
Menselijke Hulpbronnen en de 
nationale TEMPUS-bureaus 
Overleg tussen de Task Force 
Menselijke Hulpbronnen en TEMPUS 
-deskundigen uit de Ud-Staten en 
Midden» en Oost-Europa 
Setecdevergaderingen van de TFMH 
met vertegenwoordigers van de 
Ministeries van Onderwas van de 
steungerechtigde landen en de 
nationale PHARE coördinatoren 
Definitive goedkeuring door de 
Commissie en de nationale 
Ministers van Onderwijs van 
geselecteerde projecten 
Mededeling v^tn de resultaten aan 
de aanvragers 
Verzending van contracten naar 
geselecteerde aanvrager* 
Overmaking van financiële 
middelen aan de contractpartners 
(na ontvangst van de getekende 
contracten) 
-S4-
BIJLAGE 2 
STATISTISCHE TABELLEN 
- \l 
Tabel 1: Spreiding van GEP's per land als coördinator/deelnemer BIJLAGE 2/3 
Alle aanvragen 
B 
D 
DK 
E 
F 
GR 
I 
IRL 
L 
NL 
P 
UK 
AL 
BG 
CS 
EST 
H 
LAT 
LIT 
PL 
RO 
SLO 
A 
AUS 
CDN 
CH 
IS 
J 
N 
NZ 
S 
SF 
TR 
USA 
met in 
aanmerking 
komend 
Totaal coördinerend 
88 
196 
51 
37 
211 
93 
131 
23 
1 
120 
8 
364 
0 
41 
147 
7 
127 
16 
7 
82 
91 
35 
8 
0 
0 
2 
0 
0 
2 
0 
12 
12 
0 
0 
67 
1979 % 
4,4 
9,9 
2,6 
1,9 
10,7 
4,7 
6,6 
1,2 
0,1 
6,1 
0,4 
18,4 
0,0 
2,1 
7,4 
0,4 
6,4 
0,8 
0.4 
4,1 
4,6 
1,8 
0,4 
0,0 
0,0 
0,1 
0,0 
0,0 
0,1 
0,0 
0,6 
0,6 
0,0 
0,0 
2,0 
100,0 deelnemend 
417 
834 
212 
348 
684 
300 
531 
178 
6 
511 
190 
1039 
49 
258 
584 
101 
523 
79 
101 
571 
316 
91 
77 
3 
21 
41 
1 
5 
23 
0 
67 
56 
4 
52 % 
21,1 
42,1 
10,7 
17,6 
34,6 
15,2 
26,8 
9.0 
0,3 
25,8 
9,6 
52,5 
2,5 
13,0 
29,5 
5,1 
26,4 
4,0 
5,1 
28,9 
16,0 
4,6 
3.9 
0.2 
1,1 
2,1 
0,1 
0,3 
1,2 
0,0 
3,4 
2,8 
0,2 
2,6 Goedgekeurde aanvragen 
codrdinerend 
14 
17 
12 
5 
28 
6 
13 
2 
0 
22 
2 
36 
0 
6 
10 
0 
9 
1 
0 
25 
10 
12 
1 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
2 
1 
0 
0 
234 % 
6,0 
7,3 
5,1 
2,1 
12,0 
2.6 
5,6 
0,9 
0,0 
9,4 
0,9 
15,4 
0,0 
2,6 
4,3 
0,0 
3,7 
0.4 
0,0 
10.7 
4,3 
5.1 
0,4 
0,0 
0,0 
0,0 
0,0 
0.0 
0,0 
0,0 
0.8 
0,4 
0,0 
0,0 
100,0 deelnemend 
61 
97 
29 
50 
83 
31 
62 
25 
1 
70 
25 
122 
8 
34 
31 
8 
24 
11 
11 
100 
31 
20 
6 
0 
3 
2 
0 
0 
4 
0 
9 
7 
1 
4 
0 % 
26,1 
41,5 
12,4 
21.4 
35.5 
13,2 
26,5 
10,7 
0,4 
29,9 
10.7 
52.1 
3.4 
14,5 
13,2 
3,4 
10,3 
4.7 
4,7 
42,7 
13,2 
8,5 
2,6 
0,0 
1.3 
0.9 
0.0 
0,0 
1,7 
0,0 
3,8 
3.0 
0.4 
1,7 
0,0 
BULAGE 2/4 
Tabel 2: Spreiding van GEP's naar vakgebied 
Vakgebied 
10: management/bedrijf s-beheer 
20: medische wetenschappen 
30: toegepaste wet., techniek en 
technologie 
40: moderne Europese talen 
50: landbouw en agrobusiness 
60: milieubescherming 
70: sociaal-ec. wet. 
80: prioritaire gebieden (alg.) 
91: architectuur, stedelijke/regionale 
planning 
92: kunst/design 
93: onderwijs/docentenopleiding 
94: humane/filologische wet. 
95: rechten 
97: natuurwet./wiskunde 
98: sociale wet. (niet-prioritair) 
99: niet-prioritaire gebieden (alg.) 
Totaal Alle aanvragen 
aantal 
283 
176 
552 
84 
106 
146 
65 
43 
39 
35 
114 
49 
28 
192 
50 
17 
1979 % 
14,3 
8.9 
27,9 
4.2 
5,4 
7,4 
3,3 
2,2 
2,0 
1.8 
5.8 
2.5 
1,4 
9,7 
2,5 
0.9 
100,0 Goedgekeurde projecten 
aantal 
40 
21 
55 
9 
14 
24 
15 
7 
6 
4 
12 
4 
3 
14 
5 
1 
234 % 
17.1 
90 
23,5 
3.8 
6,0 
10,3 
6,4 
3,0 
2,6 
1,7 
5,1 
1,7 
1,3 
6,0 
2,1 
0,4 
100,0 
*M~ 
BULAGE 2/5 
Tabel 3a: Oost-Westmobiliteit in het kader van Actie 2 (individuele 
mobiliteit): 
Naar/van 
B 
D 
DK 
E 
F 
GR 
I 
IRL 
L 
NL 
P 
UK 
Totaal BG 
7 
10 
3 
2 
3 
0 
2 
2 
0 
5 
0 
26 
60 CS 
8 
22 
2 
1 
11 
0 
7 
4 
0 
10 
0 
45 
110 H 
5 
6 
1 
2 
1 
0 
0 
0 
0 
3 
0 
12 
30 PL 
12 
36 
1 
1 
19 
1 
7 
0 
0 
21 
1 
35 
134 RO 
13 
12 
2 
2 
37 
2 
6 
2 
1 
5 
1 
28 
111 SLO 
1 
8 
0 
1 
3 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
9 
22 Totaal 
46 1 
94 
9 
9 
74 
3 
22 
8 
1 
44 
2 
155 
467 
Tabel 3b: West-Oostmobiliteit in het kader van Actie 2 (individuele 
mobiliteit) 
Van/naar 
B 
D 
DK 
E 
F 
GR 
I 
IRL 
L 
NL 
P 
UK 
Totaal BG 
2 
1 
0 
0 
4 
1 
0 
0 
0 
0 
0 
2 
10 CS 
2 
1 
1 
3 
7 
1 
1 
2 
0 
0 
0 
5 
23 H 
1 
2 
0 
4 
5 
6 
0 
0 
0 
0 
0 
7 
25 PL 
4 
0 
1 
4 
6 
4 
3 
0 
0 
0 
0 
5 
27 RO 
0 
2 
2 
1 
6 
0 
0 
0 
0 
1 
0 
4 
16 SLO 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 
0 Totaal 
9 
6 
4 
12 
28 
12 
4 
2 
0 
1 
0 
23 
101 
— S ^ -
BULAGE 2/6 
Tabel 4a: Aantal deelnemers aan jonge ren uitwisselingen per land en per 
activiteit in de tweede selectieronde van 1991 
Land 
B 
BG 
CS 
D 
DK 
E 
F 
GR 
H 
I 
IRL 
L 
NL 
P 
PL 
RO 
UK 
ex-YU 
Totaal Kort voorbereidend 
bezoek 
10 
12 
29 
2 
13 
21 
7 
1 
20 
17 
12 
1 
0 
1 
1 
20 
1 
3 
171 Wederzijdse 
uitwisseling 
75 
35 
142 
83 
58 
3 
75 
15 
34 
3 
28 
0 
15 
0 
128 
132 
46 
0 
872 Trainingscursus 
9 
4 
32 
4 
4 
4 
0 
0 
13 
0 
0 
0 
10 
0 
17 
0 
16 
0 
113 Totaal 
94 
51 
203 
89 
75 
28 
82 
16 
67 
20 
40 
25 
146 
152 
63 
3 
1156 | 
Tabel 4b: Aantal deelnemers aan jongerenuitwisselingen per land en per 
activiteit in de eerste selectieronde van 1992 
Land 
B 
BG 
CS 
D 
DK 
E 
F 
GR 
H 
I 
IRL 
L 
NL 
P 
PL 
RO 
SLO 
UK 
Totaal Kort voorbereidend 
bezoek 
0 
5 
9 
4 
2 
0 
21 
0 
19 
0 
0 
0 
0 
0 
27 
4 
0 
19 
110 Wederzijdse 
uitwisseling 
71 
14 
60 
40 
35 
3 
60 
6 
21 
16 
3 
0 
26 
0 
131 
98 
9 
44 
637 Trainingscursus 
12 
30 
19 
11 
6 
3 
3 
3 
33 
3 
3 
2 
3 
9 
15 
0 
60 
9 
224 Totaal 
83 
49 
88 
55 
43 
6 
84 
9 
73 
19 
6 
2 
29 
9 
173 
102 
69 
72 
971 | 
~ >>c-
BIJLAGE 3 
Lijst van publikaties 
Vï 
BULAGE 3/S 
Tijdens de verslagperiode uitgegeven TEMPUS-publikaties: 
TEMPUS-Vademecum (in 9 talen) 
TEMPUS-Jongerenuitwisselingsactiviteiten - Richtlijnen (in 9 talen) 
TEMPUS-Folder (3 edities in 9 talen) 
Jaarverslag - 7 mei 1990/31 juli 1991 (in 9 talen) 
Directory of Higher Education Institutions in Central and Eastern Europe (in het Engels) 
List van goedgekeurde Gezamenlijke Europese Projecten (in het Engels) 
TEMPUS-Compendium (in het Engels) ' 
Toekomstige uitgaven zullen de Inleiding en Gebruiksaanwijzingen in het Engels. Frans en Duits bevatten. 

ISSN 0254-1513 
COM (93) 30 def. 
DOCUMENTEN 
NL 16 
Catalogusnummer : CB-CO-93-033-NL-C 
ISBN 92-77-52449-9 
tiureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
l>-2985 Luxemburg