De toestand van de landbouw in de Europese Unie - Verslag 2000

(door de Commissie ingediend)

INHOUDSOPGAVE

1. Conjunctuur en landbouwinkomens

1.1. Algemeen overzicht

1.2. Productiepeil

1.3. Ontwikkeling van de producentenprijzen en de marktprijzen

1.4. Prijzen van de productiemiddelen

1.5. Ontwikkeling van de landbouwinkomens

1.6. Informatienet inzake landbouwbedrijfsboekhoudingen (ILB)

1.6.1. Inkomens in de landbouw

1.6.2. Inkomens volgens de productierichting

2. BELEIDSONTWIKKELINGEN EN WETGEVINGSINITIATIEVEN IN 2000

2.1. Kwaliteitsbeleid

2.2. Biologische landbouw

2.3. Afzetbevorderingsacties

2.4. Vereenvoudiging van de landbouwwetgeving

2.4.1. Inleiding

2.4.2. Transparantie en toegankelijkheid van de landbouwwetgeving

2.4.2.1. Consolidering

2.4.2.2. Herwerkte verordeningen betreffende uitvoer- en invoercertificaten

2.4.2.3. Bestemmingscodes voor de uitvoer

2.4.2.4. Voorstellen van de betaalorganen

2.4.2.5. Nieuwe richtsnoeren voor staatssteun

2.4.3. Vereenvoudigingen in de marktsectoren

2.4.3.1. Hennep en vlas

2.4.3.2. Vlees

2.4.3.3. Melk en zuivelproducten

2.4.3.4. Groenten en fruit

2.4.3.5. Rijst

2.4.4. Regeling voor kleine landbouwers

2.5. Steunmaatregelen van de staten

2.5.1. Een nieuw wettelijk kader

2.5.2. Jaaroverzicht

2.5.3. Uitzonderlijke gebeurtenissen en natuurrampen

2.5.3.1. Dioxinecrisis - (B)

2.5.3.2. Herstel van de bossen in Frankrijk - (F)

2.5.4. Privatisering en herstructurering

2.5.4.1. Steun voor grondaankoop - (D)

2.5.4.2. Herstructurerings- en privatiseringsplannen van EPAC en SILOPOR - (P)

2.5.4.3. Centrale del Latte di Roma - (I)

2.5.5. Fiscale maatregelen

2.5.5.1. Aan de glastuinbouw toegekende vrijstelling van de CO2-belasting - (NL)

2.5.5.2. Vrijstelling van mineralenheffingen - (NL)

2.5.6. Steun voor de bedrijfsvoering: Griekse coöperaties - (EL)

2.5.7. RIBS: staatssteun tegen marktvoorwaarden - (I)

2.5.8. Varkenssector

2.5.8.1. Steun voor de varkenshouderij -'Stabiporc'- (F)

2.5.8.2. Verzamelcentra varkens - (NL)

2.5.9. Veehouderij: algemene maatregelen

2.5.9.1. Sluiting van capaciteit: Regeling beëindiging veehouderijtakken- (NL)

2.5.9.2. Veevervoer: 'Gaelic Ferries'- (IRL)

2.5.9.3. Steun voor door slecht weer getroffen veehouders - (IRL)

2.5.10. Suikerindustrie

2.5.11. Sector citrusvruchten

2.5.11.1. Steun voor de sector citrusvruchten in Sicilië - (I)

2.5.11.2. Nationaal actieplan voor de citrussector - (I)

2.5.12. Wijnbouwsector

2.6. Hulp aan de meest behoeftige personen

2.7. Ultraperifere gebieden

2.8. Voorlichtingsacties over het GLB

2.9. Activiteitenverslag op het gebied van ICT (informatie- en communicatietechnologie)

2.10. Raadgevende comités en betrekkingen met de beroepsorganisaties

3. De landbouwmarkten

3.1. Het prijzenpakket 2000/01

3.2. Plantaardige productie

3.2.1. Granen

3.2.1.1. Wereldmarkt

3.2.1.2. Communautaire markt

3.2.2. Oliehoudende zaden

3.2.3. Erwten, tuin-en veldbonen en niet-bittere lupinen

3.2.4. Olievlas

3.2.5. Zaaddragende leguminosen (kekers, wikken en linzen)

3.2.6. "Non-food"-braaklegging

3.2.7. Rijst

3.2.7.1. Hervorming van de rijstsector

3.2.8. Zetmeel en aardappelzetmeel

3.2.9. Suiker

3.2.9.1. Wereldmarkt

3.2.9.2. Communautaire markt

3.2.9.3. Belangrijkste ontwikkelingen in de wetgeving

3.2.10. Aardappelen

3.2.11. Gedroogde voedergewassen

3.2.12. Vezelvlas en hennep

3.2.12.1. Vezelvlas

3.2.12.2. Hennep

3.2.12.3. Hervorming voor vezelvlas en hennep

3.2.13. Katoen

3.2.13.1. Hervorming van de steunregeling voor katoen

3.2.14. Zijderupsen

3.2.15. Olijfolie

3.2.16. Verse groenten en fruit

3.2.16.1. Situatie op wereldvlak

3.2.16.2. Wereldhandel

3.2.16.3. Marktsituatie in de Gemeenschap

3.2.16.4. Hervorming van de groenten- en fruitsector

3.2.17. Bananen

3.2.17.1. Communautaire productie

3.2.17.2. Invoer van ACS-bananen

3.2.17.3. Hervorming van de gemeenschappelijke marktordening voor bananen

3.2.18. Verwerkte groenten en fruit

3.2.18.1. Wereldmarkt en communautaire markt

3.2.18.2. Belangrijkste ontwikkelingen in wetgeving en beleid (zie 3.2.16.4)

3.2.19. Wijn

3.2.20. Tabak

3.2.20.1. Marktontwikkelingen

3.2.20.2. Belangrijkste ontwikkelingen in wetgeving en beleid

3.2.21. Zaaizaad

3.2.21.1. Marktontwikkeling

3.2.21.2. Belangrijkste ontwikkelingen in wetgeving en beleid

3.2.22. Hop

3.2.22.1. Wereldmarkt

3.2.22.2. Communautaire markt

3.2.22.3. Belangrijkste ontwikkelingen in beleid en wetgeving

3.2.23. Levende planten en producten van de bloementeelt

3.3. Diervoeders

3.4. Dierlijke productie

3.4.1. Melk en zuivelproducten

3.4.1.1. Wereldmarkt

3.4.1.2. Communautaire markt

3.4.2. Rundvlees

3.4.2.1. Toepassing van de hervorming van de rundvleessector

3.4.2.2. Etikettering van rundvlees

3.4.2.3. Wereldmarkt in 1999

3.4.2.4. Communautaire markt

3.4.3. Schapen- en geitenvlees

3.4.4. Varkensvlees

3.4.4.1. Belangrijkste ontwikkelingen in de wetgeving (vereveningsfonds voor de varkensvleessector)

3.4.5. Slachtpluimvee

3.4.6. Eieren

3.4.7. Honing

4. AGROMONETAIRE REGELING

4.1. Ontwikkelingen in 2000

5. Plattelandsontwikkeling in 2000

5.1. België

5.1.1. Vaststelling van nieuwe programma's

5.1.1.1. Vlaanderen

5.1.1.2. Wallonië

5.1.2. Evaluatie van vroegere programma's

5.1.2.1. Federaal België

5.1.2.2. Brussel-Hoofdstad

5.1.2.3. Vlaanderen

5.1.2.4. Wallonië

5.2. Denemarken

5.2.1. Vaststelling van nieuwe programma's

5.3. Duitsland

5.3.1. Vaststelling van nieuwe programma's

5.3.1.1. Achtergrond en programmeringskader

5.3.1.2. Structuur van de programma's en prioriteiten

5.3.1.2.1 Baden-Württemberg

5.3.1.2.2 Beieren

5.3.1.2.3 Brandenburg

5.3.1.2.4 Bremen

5.3.1.2.5 Hamburg

5.3.1.2.6 Hessen

5.3.1.2.7 Mecklenburg-Vorpommern

5.3.1.2.8 Nedersaksen

5.3.1.2.9 Nordrhein-Westfalen

5.3.1.2.10 Rheinland-Pfalz

5.3.1.2.11 Saarland

5.3.1.2.12 Sachsen

5.3.1.2.13 Sachsen-Anhalt

5.3.1.2.14 Schleswig-Holstein

5.3.1.2.15 Thüringen

5.3.2. Evaluatie van de vorige programma's

5.3.2.1. Doelstelling 1

5.3.2.2. Doelstelling 5b

5.3.2.3. Leader II

5.4. Griekenland

5.4.1. Vaststelling van nieuwe programma's

5.4.2. Evaluatie van de vorige programma's

5.5. Spanje

5.5.1. Vaststelling van nieuwe programma's

5.5.1.1. Aragón

5.5.1.2. Catalonië

5.5.1.3. Balearen

5.5.1.4. La Rioja

5.5.1.5. Madrid

5.5.1.6. Navarra

5.5.1.7. Baskenland

5.5.2. Programmering in het kader van het EOGFL-Oriëntatie

5.5.3. Evaluatie van de vorige programma's

5.6. Frankrijk

5.6.1. Vaststelling van nieuwe programma's

5.6.1.1. De programma's van doelstelling 1

5.6.1.2. De programma's van doelstelling 2

5.6.1.3. Leader+

5.6.2. Evaluatie van de vorige programma's

5.7. Ierland

5.7.1. Vaststelling van nieuwe programma's

5.7.1.1. Achtergrond en programmeringskader

5.7.1.2. Structuur van de programma's en prioriteiten

5.7.2. Evaluatie van de vorige programma's

5.8. Italië

5.8.1. Vaststelling van nieuwe programma's

5.8.1.1. Abruzzen

5.8.1.2. Bolzano

5.8.1.3. Emilia-Romagna

5.8.1.4. Friuli-Venezia Giulia

5.8.1.5. Lazio

5.8.1.6. Ligurië

5.8.1.7. Lombardije

5.8.1.8. Marche

5.8.1.9. Umbrië

5.8.1.10. Piemonte

5.8.1.11. Toscane

5.8.1.12. Trento

5.8.1.13. Valle d'Aosta

5.8.1.14. Veneto

5.8.2. Evaluatie van de vorige programma's

5.9. Luxemburg

5.9.1. Vaststelling van nieuwe programma's

5.9.2. Evaluatie van de vorige programma's

5.10. Nederland

5.10.1. Vaststelling van nieuwe programma's

5.10.2. Evaluatie van de vorige programma's

5.11. Oostenrijk

5.11.1. Vaststelling van nieuwe programma's

5.11.1.1. Het programma voor doelstelling 1 voor Burgenland

5.11.1.1.1 Strategie

5.11.2. Evaluatie van de vorige programma's

5.12. Portugal

5.12.1. Vaststelling van nieuwe programma's

5.12.1.1. Communautair bestek en andere instrumenten

5.12.1.2. Doelstelling

5.12.1.3. Prioriteiten en structuur van de programma's

5.12.2. Evaluatie van de vorige programma's

5.13. Finland

5.13.1. Vaststelling van nieuwe programma's

5.13.1.1. Continentaal Finland

5.13.1.2. Ålandseilanden

5.13.2. Evaluatie van de vorige programma's

5.14. Zweden

5.14.1. Vaststelling van nieuwe programma's

5.14.1.1. Doelstelling 1

5.14.2. Evaluatie van de vorige programma's

5.15. Verenigd Koninkrijk

5.15.1. Vaststelling van nieuwe programma's

5.15.1.1. Engeland

5.15.1.2. Noord-Ierland

5.15.1.3. Schotland

5.15.1.4. Wales

5.15.1.5. Doelstelling 1

6. Milieu en bosbouw

6.1. Andere milieumaatregelen

6.2. Bosbouwmaatregelen

7. Financiering van het gemeenschappelijk landbouwbeleid in 2000

7.1. Akkoord op de Top van Berlijn en begrotingsdiscipline

7.2. Afdeling Garantie van het EOGFL

7.2.1. Verloop van de begrotingsprocedure

7.2.1.1. De monetaire reserve

7.2.2. Plaats van het EOGFL-Garantie in de algemene begroting

7.2.3. Het EOGFL en de financiële middelen waarover het beschikt

7.2.4. Aard van de uitgaven van het EOGFL-Garantie

7.2.4.1. Openbare voorraden

7.2.5. Goedkeuring van de rekeningen

7.2.6. Ontwikkeling van de uitgaven voor de landbouwmarkten in 2000

7.3. Afdeling Oriëntatie van het EOGFL

7.3.1. Verleende financiële steun

7.3.2. Uitvoering van de begroting

7.4. Evaluatie

7.4.1. Evaluatie van de marktondersteunende maatregelen

7.4.2. Evaluatie van de maatregelen voor structuurverbetering en plattelandsontwikkeling

8. Voorbereiding van de uitbreiding

8.1. Belangrijkste ontwikkelingen

8.1.1. Toetredingsonderhandelingen

8.1.2. Pretoetredingsstrategie

8.1.3. SAPARD

8.1.4. De LMOE's en de voortschrijdende liberalisering van de bilaterale handel in landbouwproducten

8.1.4.1. Lijst 1:

8.1.4.2. Lijst 2:

8.1.4.3. Lijst 3:

8.1.5. Resultaten van de onderhandelingen

8.2. Bulgarije

8.3. Tsjechië

8.4. Estland

8.5. Hongarije

8.6. Letland

8.7. Litouwen

8.8. Polen

8.9. Roemenië

8.10. Slowakije

8.11. Slovenië

9. Buitenlandse betrekkingen

9.1. Internationale organisaties en overeenkomsten

9.1.1. Wereldhandelsorganisatie (WTO)

9.1.1.1. Overleg en geschillenbeslechting in WTO-verband

9.1.2. Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO)

9.1.3. Het stelsel van algemene preferenties (SAP)

9.1.4. Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO)

9.1.5. De Internationale Graanovereenkomst

9.1.5.1. Graanhandelsverdrag

9.1.5.2. Voedselhulpverdrag

9.1.6. Internationale Suikerorganisatie

9.2. Handelsbetrekkingen op bilaterale en regionale basis

9.2.1. Verenigde Staten

9.2.2. Canada

9.2.3. Mexico

9.2.4. Mercosur/Chili

9.2.5. Zuid-Afrika

9.2.6. Japan en Zuid-Korea

9.2.7. Nieuw-Zeeland

9.2.8. De Middellandse-Zeelanden

1. Conjunctuur en landbouwinkomens

1.1. Algemeen overzicht

1. Het landbouwjaar 2000 werd vooral gekenmerkt door drie factoren: a) het herstel van de prijzen in de varkens- en pluimveesector na de prijsval van het voorgaande jaar; b) de plotselinge stijging van de olieprijs, die heeft geleid tot een fikse kostenverhoging voor energie en ook, zij het in mindere mate, voor meststoffen; c) de ineenstorting, vanaf oktober, van de rundvleesconsumptie en de rundvleesprijzen als gevolg van de nieuwe crisis die uitbrak na de ontdekking van nieuwe BSE-gevallen (boviene spongiforme encefalopathie) in verscheidene lidstaten. Over het geheel genomen is het landbouwjaar onder goede weersomstandigheden verlopen, wat in de graanteelt tot een recordoogst heeft geleid. Ook de economische context was zowel intern als internationaal gezien tamelijk gunstig, niet alleen qua economische groei, maar ook qua concurrentievermogen van onze landbouwexport.

2. Over het geheel genomen duiden de eerste ramingen van het landbouwinkomen die eind 2000 werden opgesteld, toen de gevolgen van de BSE-crisis nog niet volledig konden worden overzien, op een reële stijging van de inkomens met 1,3% voor de Europese Unie als geheel, na de lichte stijging die reeds in 1999 werd geconstateerd (+0,7% volgens de meest recente gegevens). Deze eerste raming voor 2000 zal echter waarschijnlijk naar beneden moeten worden bijgesteld als gevolg van de sterke prijsdaling in de rundvleessector in het laatste kwartaal van het jaar. Gelijktijdig met deze prijsdaling liepen de prijzen voor varkensvlees en pluimveevlees evenwel in hoog tempo op, een ontwikkeling die aan het begin van de crisis al gaande was.

3. Wat het weer betreft, kende het landbouwjaar 2000 in het algemeen gesproken een vrij gunstig begin bij de inzaai van de wintertarwe (najaar 1999). Dit leidde in Frankrijk, de Benelux en vooral Duitsland tot een toename van het areaal voor zachte tarwe, na de sterke terugval het jaar ervoor. Voorts konden de watervoorraden in Zuid-Europa, dankzij de overvloedige regenval vlak voor de inzaai van de wintergewassen, weer op peil worden gebracht, na een zomer die werd gekenmerkt door vrij hoge temperaturen en langdurige droogte in Spanje. Het gebrek aan regen in deze gebieden en de abnormaal hoge temperaturen in de winter konden zo voor een groot deel worden ondervangen. Ook in de meeste regio's van Midden- en Noord-Europa was het warmer (+2° C) dan normaal voor de tijd van het jaar. In het voorjaar waren de weersomstandigheden in het algemeen gesproken vrij gunstig, met betrekkelijk hoge temperaturen die een snelle gewasgroei hebben bevorderd. In de zomer daarentegen werkte het weer wat minder mee, met overvloedige regenval in het Noorden van Europa en nog altijd abnormaal hoge temperaturen in het Zuiden. Door de vele regen in het Noorden in juli en augustus liep de oogst van wintertarwe aanzienlijke vertraging op en was de kwaliteit van de oogst minder goed. Voor de zomergewassen waren deze weersomstandigheden echter wel tamelijk gunstig. Dit geldt meer in het bijzonder voor de aardappel- en suikerbietenteelt, ook al bleven voor deze laatste de opbrengsten over het algemeen onder de records van het jaar ervoor. Deze twee teelten, maar met name de suikerbieten, hebben in de noordelijke regio's te lijden gehad van de overmatige regenval in het najaar, waardoor de oogst over het algemeen later was dan normaal.

4. De interne vraag naar granen zou na de inzinking van het voorgaande jaar met ongeveer 2,5% zijn gestegen, vooral dankzij een toenemend graanverbruik in diervoeding als gevolg van de verbeterde concurrentiepositie van granen ten opzichte van de graanvervangers. Het rundvleesverbruik in 2000 zou vóór de BSE-crisis stabiel zijn gebleven en zelfs licht zijn gestegen ten opzichte van het jaar ervoor. Daarmee zou het verbruik iets boven de tendens op lange termijn liggen, die desondanks nog steeds een neerwaartse lijn vertoont (van meer dan 23 kilogram per capita in 1986 tot ongeveer 20 kilogram in 1999). Na de ontdekking van nieuwe gevallen van de gekkekoeienziekte, ook in lidstaten die zich tot dan toe immuum voor BSE waanden, hebben consumenten echter op grote schaal het vertrouwen verloren en is het rundvleesverbruik in de meeste lidstaten ingestort, met dalingen van wel 60 tot 70% in sommige landen. Al met al wordt voor 2000 een daling van het rundvleesverbruik met ongeveer 5% verwacht, maar de gevolgen van deze crisis zouden ook in 2001 nog aanzienlijk kunnen zijn. Evenals in het verleden heeft de daling van het rundvleesverbruik geleid tot een relatieve verhoging van het pluimveevlees- en varkensvleesverbruik, dat vóór de BSE-crisis licht dalend zou zijn geweest. Hierdoor zou het verbruik van deze vleessoorten in 2000 over het geheel genomen ongeveer stabiel moeten zijn ten opzichte van het voorgaande jaar en zelfs iets zijn gedaald wat het pluimveevlees betreft. Het boterverbruik ten slotte is, na een licht herstel in 1999, opnieuw gedaald, maar de kaasconsumptie is in 2000 verder gestegen met ongeveer 1,5%.

5. De algemene economische context werd gekenmerkt door een relatief krachtige economische groei, zowel binnen de Europese Unie als wereldwijd, door een sterke koersdaling van de euro ten opzichte van de dollar, wat het concurrentievermogen van de communautaire export op de internationale markten heeft versterkt, en door een spectaculaire stijging van de olieprijs die, in combinatie met de zwakke euro, in de meeste lidstaten de inflatie heeft aangewakkerd.

6. Internationaal is de situatie van de landbouwmarkten weliswaar iets verbeterd ten opzichte van 1999, maar toch nog relatief zwak in vergelijking met de jaren daarvoor. Met name voor tarwe stegen de wereldprijzen in de tweede helft van het jaar voor het verkoopseizoen 2000/01 omdat een daling van de voorraden werd verwacht, maar zij bleven toch nog ruimschoots onder het record van de jaren 1994-1996. De wereldprijzen voor maïs lagen eind 2000, ondanks een opleving in de tweede helft van het jaar, nog vrijwel op hetzelfde peil als aan het begin van het jaar als gevolg van een daling van de wereldmarktprijzen met ongeveer 20% tussen mei en juli. Voor soja kwamen de wereldprijzen in de loop van het jaar nauwelijks boven die van het jaar ervoor uit, ook al werd, zoals eerder gezegd, de invoer van sojabonen en -schroot duurder door de koersdaling van de euro ten opzichte van de dollar. De wereldprijzen voor rundvlees zijn in de loop van 2000 gestegen onder invloed van een toenemende vraag, met name in Noord-Amerika. De wereldprijzen voor pluimveevlees daarentegen zijn op een tamelijk laag niveau gestagneerd door het gecombineerde effect van een stijgend aanbod en een teruglopende vraag. Wat de zuivelproducten betreft, vertoonden de wereldprijzen voor boter en kaas een lichte stijging en die voor mageremelkpoeder een fors herstel, na de sterke daling van de afgelopen jaren als gevolg van de economische en financiële crisis in Azië, Latijns-Amerika en Rusland.

7. De verbetering van de internationale context en de waardevermindering van de euro waardoor het concurrentievermogen van de communautaire export werd vergroot, verklaren voor een groot deel de goede exportresultaten van de Europese Unie op de internationale landbouwmarkten in 2000, met uitzondering evenwel van enkele producten zoals rundvlees en zaadolie. In de eerste tien maanden van 2000 is de waarde van de communautaire landbouwexport namelijk met 13,6% gestegen ten opzichte van dezelfde periode het jaar ervoor. Dit was vooral het geval bij granen, waarvan de uitvoer met ongeveer 7% in volume en met 27% in waarde is gestegen. Tarwe en gerst konden in de tweede helft van het jaar zonder restituties worden uitgevoerd. De uitvoer van zuivelproducten is ook sterk in waarde gestegen (in totaal +22,6%), en in het bijzonder voor melkpoeder (+84,7%) en kaas (+19,8%). Dit geldt eveneens voor suiker (+22,7), fruit (+25,7%), groenten (+7,2%), olijfolie (+46,9%) en wijn (+7,2%). De uitvoer van varkensvlees, die in 1999 tot een recordhoogte was gestegen, is in 2000 op een vrij hoog niveau gebleven (+0,6% in volume in de eerste tien maanden van het jaar ten opzichte van dezelfde periode het jaar ervoor) en is in waarde zelfs sterk gestegen (+24,3%). De uitvoer van pluimveevlees is licht gestegen (+4,2% in waarde), terwijl de uitvoer van rundvlees met meer dan 20% is gedaald, zowel in volume als in waarde.

8. Over het geheel genomen is de situatie van de interventievoorraden voor de meeste landbouwproducten die onder een regeling voor marktinterventie vallen, in de loop van 2000 duidelijk verbeterd. Dit geldt in het bijzonder voor granen, waarvan de voorraden bij de interventiebureaus zijn gedaald van 14,9 miljoen ton eind januari 2000 tot 7,8 miljoen ton eind september. Terwijl de voorraden tarwe en gerst grotendeels konden worden afgezet, bleef de situatie voor rogge uitermate zorgelijk met interventievoorraden van meer dan drie miljoen ton het hele jaar door. De voorraden melkpoeder zijn in de eerste acht maanden van het jaar vrijwel verdwenen. De botervoorraden daarentegen zijn tot de maand mei toegenomen en daarna licht gedaald. Voorts was er een sterke toename van de rijstvoorraden die in september 2000 waren opgelopen tot meer dan 700 000 ton als gevolg van een stijgende invoer en een hogere interne productie.

1.2. Productiepeil

9. De graanproductie heeft in 2000, na de recordoogst van 1998, een nieuw recordniveau bereikt (ruim 211 000 ton) als gevolg van een toename van het areaal en hogere opbrengsten. Het graanareaal is in 2000 immers met ongeveer 3% toegenomen ten koste van de arealen voor oliehoudende zaden, eiwithoudende gewassen en vezelvlas. Deze verschuiving van oliehoudende/eiwithoudende gewassen naar granen is te verklaren door de relatief lage prijzen voor deze laatste in het verkoopseizoen 1999/2000, maar houdt ook verband met het feit dat de inzaai van wintertarwe in het voorgaande jaar werd bemoeilijkt door de slechte gesteldheid van de grond in sommige gebieden. Bij de granen bedroeg de areaaltoename voor zachte tarwe +6%, voor maïs +4,5% en voor rogge +7%.

10. De graanopbrengsten zijn ten opzichte van 1999 met 3% gestegen tot gemiddeld 5,7 t/ha, dat is ongeveer 1% boven de tendens op lange termijn. De situatie verschilt echter sterk per lidstaat. Zo vielen de opbrengsten in Spanje en Finland, na de rampzalige oogst van het voorgaande jaar, ruim 30% hoger uit, terwijl zij in Oostenrijk, Duitsland, België en Frankrijk daalden doordat de weersomstandigheden minder gunstig waren dan het jaar ervoor. Het herstel van het normale productiepeil in Spanje verklaart voor een groot deel de sterke stijging van de gemiddelde opbrengsten van durumtarwe (+17% voor de Europese Unie als geheel) en gerst (+7%). De opbrengsten van zachte tarwe zijn licht gestegen, terwijl die van maïs licht zijn gedaald.

11. In totaal is de graanproductie met ruim 11 miljoen ton toegenomen ten opzichte van het voorgaande jaar (dat is ongeveer +6%). Deze stijging is voor ongeveer de helft toe te schrijven aan zachte tarwe en voor de andere helft aan voedergranen (en met name gerst).

12. Na de recordoogst van 1999 is de totale productie van oliehoudende zaden (koolzaad, zonnebloemzaad en sojabonen) in 2000 met 15% gedaald door het gecombineerde effect van een teruglopend areaal (-8%) en dalende opbrengsten (-7%). De daling van de totale productie van oliehoudende gewassen is hoofdzakelijk toe te schrijven aan de sterk teruggelopen koolzaadproductie (-24%) als gevolg van een krimpend areaal (-13%) en lagere opbrengsten (-11%). De productie van zonnebloemzaad is daarentegen met 11% gestegen dankzij de beduidend hogere opbrengsten die in Spanje werden behaald, na de rampzalige resultaten van het voorgaande jaar als gevolg van de droogte. Het areaal voor zonnebloemzaad is over het geheel genomen stabiel gebleven. De productie van sojabonen is 5% lager dan het jaar ervoor.

13. De productie van eiwithoudende gewassen is in 2000 sterk gedaald (-15%), als gevolg van een teruglopend areaal en lagere opbrengsten, en heeft daarmee het laagste niveau sinds 1995 bereikt. Voorts is de productie van olievlas met bijna de helft gedaald ten opzichte van het voorgaande jaar doordat het areaal in het Verenigd Koninkrijk en Duitsland weer zijn normale omvang bereikte na een spectaculaire uitbreiding het jaar ervoor.

14. Na de sterke stijging van het voorgaande jaar zou de productie van suiker in 2000 met meer dan 5% zijn gedaald door een aanzienlijke inkrimping van het bietenareaal (-7,3% ten opzichte van 1999) in het vooruitzicht van de verlaging van de productiequota en vanwege de verslechterde exportsituatie op de wereldmarkt. Ondanks deze inkrimping van het areaal zijn er in 2000 relatief hoge suikeropbrengsten behaald. Dit is te danken aan de over het algemeen gunstige weersomstandigheden voor de bietenteelt, althans tot het tijdstip van de oogst. De bietenoogst werd echter in verscheidene gebieden bemoeilijkt door overvloedige regenval, waardoor de opbrengsten aan bietsuiker wat lager uitvielen.

15. Op basis van de eerste beschikbare cijfers van medio januari 2001 zou de olijfolieproductie zo'n 1,9 miljoen ton bedragen, dat is ongeveer 12% meer dan het voorgaande jaar.

16. Volgens de eerste ramingen zou de fruitproductie in 2000 met 2,5% zijn gedaald ten opzichte van het voorgaande jaar en de productie van groenten met 2%. De productie van aardappelen zou in vergelijking met het jaar ervoor vrijwel onveranderd zijn gebleven.

17. Na een uitzonderlijke oogst in 1999, die ongeveer 20 miljoen hectoliter meer opleverde dan het jaar ervoor, is de wijnproductie in 2000 met zo'n 8% gedaald tot circa 165 miljoen hectoliter. Sterke productiedalingen deden zich met name voor in Oostenrijk en Portugal (ongeveer -25% in deze twee lidstaten), Duitsland (ongeveer -13%), Frankrijk (-9%) en Italië (-8%). In Spanje daarentegen zou de wijnproductie zijn gestegen (+7%), na de daling van het jaar ervoor.

18. Terwijl de rundvleesproductie zich in 2000, vóór de uitbraak van de nieuwe BSE-crisis, nog in de opgaande lijn van de cyclus bevond, en dus een lichte stijging vertoonde ten opzichte van het voorgaande jaar, heeft de ineenstorting van het rundvleesverbruik in de laatste maanden van het jaar ondanks een serie maatregelen ter versterking van de reeds bestaande consumentenbeschermingsregelingen geleid tot een aanzienlijke daling van het aantal slachtingen en dus tot een productiedaling die voor 2000 op ongeveer 5% wordt geschat. Zo heeft het rundvleesverbruik per capita, dat weer volledig leek te zijn hersteld van de terugval in 1996 na de eerste BSE-crisis, aan het eind van het jaar opnieuw een klap gekregen, vooral in de lidstaten die voor het eerst werden geconfronteerd met gevallen van BSE in hun rundveestapel.

19. De productie van varkensvlees zou, na de sterke stijging van de laatste jaren en de prijsval in 1998 en 1999, met 2,5% dalen, maar onder invloed van het gestegen verbruik van witvlees in verband met de BSE-crisis, is deze daling aan het eind van het jaar afgezwakt tot -1,8% op jaarbasis.

20. De stijgende lijn in de productie van pluimveevlees, die deze sector al lange tijd kenmerkt, is in 1999 doorbroken als gevolg van een haperende uitvoer enerzijds en de negatieve effecten op de consumptie van de dioxinecrisis in België in het voorjaar 1999 anderzijds. Na de productiedaling van 1999 werd voor 2000 wederom een daling verwacht. Evenals bij varkensvlees daalde de productie echter minder sterk dan aanvankelijk werd gedacht (ongeveer -1,1% op jaarbasis) dankzij het toegenomen verbruik van pluimveevlees als gevolg van de BSE-crisis.

21. De productie van schapen- en geitenvlees, die zich in 1998 had hersteld van de sterke daling van het jaar ervoor, heeft zich in 1999 en 2000 nagenoeg gestabiliseerd op een niveau dat evenwel beduidend lager is dan aan het begin van de jaren negentig.

22. Terwijl de melkveestapel verder afneemt met ongeveer 1,5% per jaar, zou de melkproductie in 2000 ongeveer 122 miljoen ton bedragen, dat is bijna evenveel als in 1999 toen er echter ongeveer een miljoen ton meer werd geproduceerd dan het jaar ervoor. De inkrimping van de melkveestapel is namelijk in het algemeen gecompenseerd door een verdere stijging van de melkgift per koe. De leveringen aan de zuivelfabrieken zijn ook stabiel gebleven en zelfs licht gedaald ten opzichte van het voorgaande jaar, hoewel de referentiehoeveelheden voor bepaalde lidstaten zijn verhoogd in het kader van Agenda 2000. Het ziet er echter naar uit dat er op deze besluiten al een voorschot is genomen bij de leveringen in 1999.

23. Na de stijging van het voorgaande jaar, zou de boterproductie in 2000 licht weer zijn gedaald (-1,2% volgens de eerste ramingen). Deze daling, die samenvalt met een daling van het intern verbruik, doet zich voor ondanks de opleving van de uitvoer na de moeilijkheden op de Russische markt. De kaasproductie is daarentegen met 2,3% gestegen dankzij het gecombineerde effect van een hoger intern verbruik en een stijgende uitvoer. De productie van mageremelkpoeder is in 2000 sterk gedaald (-5%) na de stijging van het jaar ervoor.

1.3. Ontwikkeling van de producentenprijzen en de marktprijzen

24. Volgens de ramingen van eind december 2000 zou het indexcijfer van de producentenprijzen voor landbouwproducten in 2000 nominaal met gemiddeld 2,9% zijn gestegen ten opzichte van het voorgaande jaar. Deze ontwikkeling is het resultaat van een prijsdaling van 1,5% voor plantaardige producten en een prijsstijging van 7,7% voor dierlijke producten, na de sterke prijsdaling van het jaar ervoor. Er zij echter op gewezen dat de prijsval in de sector rundvlees als gevolg van de nieuwe BSE-crisis mogelijk niet volledig in deze prognoses is verdisconteerd. Bij de plantaardige producten werden de sterkste prijsdalingen genoteerd voor aardappelen (-19,5%), wijn (-5,3%), rijst (-4,3%) en vers fruit (-2,0%). Ook lager noteerden granen (-1,5%), suikerbieten (-1,7%) en peulvruchten (-1,4%). De prijzen voor verse groenten zijn daarentegen licht gestegen (+2,6%). Wat de dierlijke producten betreft, zijn de prijzen voor varkensvlees, zoals hierboven aangegeven, fors gestegen (+25,0%) na de prijsdaling van het jaar ervoor. Aanzienlijke prijsstijgingen zijn verder geconstateerd voor rundvlees (+2,0%), schapen- en geitenvlees (+5,1%), pluimveevlees (+7,0%) en melk (+2,6%). Tot slot zijn ook de prijzen voor eieren flink gestegen (+20,0%).

25. Het indexcijfer van de producentenprijzen zou voor de hele Europese Unie, na inflatiecorrectie, met 0,6% zijn gestegen ten opzichte van het voorgaande jaar. De sterkste stijgingen werden genoteerd in België (+6,3%), Denemarken (+7,2%), Duitsland (+7,6%) en Nederland (+7,2%), dat wil zeggen in de lidstaten waar de invloed van het herstel van de varkensvleesprijzen na de daling van het jaar ervoor het grootst was. Een lichte reële stijging heeft zich verder voorgedaan in Griekenland (+1,0%), Ierland (+1,3%) en Oostenrijk, terwijl de prijzen in Frankrijk praktisch stabiel gebleven zijn. In Spanje (-2,4%), Italië (-1,6%), Luxemburg (-3,5%), Portugal (-1,1%), Finland (-1,8%), Zweden (-2,9%) en het Verenigd Koninkrijk (-4,7%) zijn de prijzen daarentegen reëel gedaald.

26. De prijzen op de graanmarkt hebben zich na het dieptepunt aan het begin van het verkoopseizoen 1999/2000 licht hersteld tot mei 2000, in correlatie met het slinken van de interventievoorraden (van 18 miljoen ton aan het begin van het verkoopseizoen tot ongeveer 9 miljoen ton aan het eind van het verkoopseizoen), als gevolg van de toegenomen uitvoer naar de wereldmarkt en de grotere interne vraag, met name voor dierlijk verbruik. Vanaf de maand juni zijn de communautaire graanprijzen echter flink gedaald naarmate de verwachtingen over een recordoogst concretere vormen aannamen. Daarbij komt nog de verlaging van de interventieprijzen per 1 juli 2000, waartoe in het kader van Agenda 2000 was besloten (-7,5%). Deze verlaging wordt gedeeltelijk gecompenseerd door een verhoging van de steunbedragen (van 54,34 EUR/t tot 58,67 EUR/t).

27. De verlaging van de interventieprijzen werkte integraal door in de marktprijzen, al is de situatie per lidstaat en per graangewas sterk verschillend. Zo zijn bijvoorbeeld de prijzen voor zachte tarwe in Frankrijk op een vrij laag peil, net boven de interventieprijs, gestagneerd vanwege de slechte kwaliteit van de baktarwe, terwijl de marktprijzen in Italië en Duitsland zich geleidelijk aan hebben hersteld en zijn opgelopen tot ruim boven de interventieprijs aan het eind van het jaar. Voor gerst zijn de prijzen in Frankrijk na het begin van het verkoopseizoen aanmerkelijk gestegen door een relatief kleine oogst brouwgerst, terwijl die stijging in Spanje en Duitsland veel gematigder was. De prijzen voor maïs ten slotte, zijn in de meeste producerende lidstaten beduidend boven de interventieprijs gebleven, ook al evenaarden zij niet het peil van het voorgaande jaar.

28. De prijzen voor olijfolie zijn het hele jaar 2000 op een betrekkelijk laag peil gestagneerd. Met de komst van de nieuwe oogst, die hoger uitviel dan het jaar ervoor, is de prijs voor extra olijfolie van de eerste persing in Spanje en Griekenland zelfs gedaald tot onder het niveau waarbij interventiemaatregelen voor particuliere opslag worden toegepast. In Italië zijn de prijzen, zowel voor extra olijfolie van de eerste persing als voor lampolie, echter boven dit niveau gebleven.

29. De wijnprijzen zijn verder gedaald ten opzichte van het voorgaande jaar. In Italië lagen de marktprijzen voor rode wijn begin januari 2001 4% lager dan in dezelfde periode een jaar eerder, in Frankrijk 10% en in Spanje 37%. De marktprijzen voor witte wijn waren in Italië met 3%, in Frankrijk met 7% en in Spanje met 27% gedaald.

30. De prijzen voor boter zijn in de eerste helft van het jaar op een vrij laag peil gebleven (tussen 90 en 93% van de interventieprijs). Vanaf juni zijn zij echter begonnen te stijgen en aan het einde van het jaar lagen zij dichtbij de interventieprijs die in het najaar even was overschreden. De prijzen voor mageremelkpoeder zijn in het eerste halfjaar aanmerkelijk gestegen door een sterke toename van de vraag, met name op de wereldmarkt, en een afname van de interventievoorraden, die in augustus 2000 volledig waren weggewerkt. Daarna hebben de prijzen zich op een vrij hoog peil gestabiliseerd. Ook voor kaas waren de prijzen hoger dan in het voorgaande jaar.

31. Vóór de uitbraak van de nieuwe BSE-crisis werd de rundvleesmarkt gekenmerkt door betrekkelijk stabiele marktprijzen, die beduidend hoger waren dan in de voorgaande jaren en voor melkkoeien zelfs een forse stijging vertoonden. Sinds oktober echter, na de ontdekking van nieuwe BSE-gevallen in met name Frankrijk, België, Duitsland en Italië is de rundvleesmarkt snel ingestort door een sterke daling van het intern verbruik. Zo daalden bijvoorbeeld de prijzen voor volwassen mannelijke runderen met ongeveer 14% in november en december 2000, voor jonge runderen met 14% en voor koeien met meer dan 20%. Daardoor kwamen de prijzen in sommige lidstaten aan het einde van het jaar in de buurt van het « vangnet » te liggen (tussen 60 en 70% van de interventieprijs).

32. De markt voor pluimvee heeft zich in 2000 goed hersteld nadat hij het jaar ervoor volledig was ingestort door een sterke daling van het verbruik als gevolg van de crisis die uitbrak naar aanleiding van de verontreiniging van pluimveevoer met dioxine. De BSE-crisis en de daaruit voortvloeiende toename van de vraag naar witvlees hebben geleid tot een verdere stijging van de marktprijzen voor pluimvee. Deze stijging deed zich met name voor bij slachtkuikens, waarvoor de marktprijzen met gemiddeld ruim 8% zijn opgelopen in de laatste twee maanden van het jaar.

33. Door een teruglopende productie en een stijgende vraag zijn de prijzen voor varkensvlees het hele jaar 2000 sterk verbeterd, na de daling van het jaar ervoor. Eind 2000 lagen de varkensvleesprijzen ongeveer 30% hoger dan in dezelfde periode van het voorgaande jaar.

34. In de sector schapen- en geitenvlees lagen de markprijzen in 2000 beduidend boven die van het voorgaande jaar, toen zij onder druk stonden vanwege een stijgende productie in het Verenigd Koninkrijk en Ierland. Vooral na de zomer herstelden de prijzen zich flink, met een prijsstijging van ongeveer 25% tussen augustus en december.

1.4. Prijzen van de productiemiddelen

35. In 2000 is het indexcijfer van de aankoopprijzen van goederen en diensten voor courant verbruik in de landbouw nominaal met gemiddeld 5,8% gestegen ten opzichte van het voorgaande jaar. Het sterkst stegen de prijzen voor energie (+25,4%), als gevolg van de plotselinge stijging van de olieprijs, voor fok- en productiedieren (+13,5%), meststoffen (+6,5%) en diervoeders (+3,4%).

36. Het indexcijfer van de aankoopprijzen van goederen en diensten voor courant verbruik in de landbouw is reëel, dus na inflatiecorrectie, gestegen met 3,7% in vergelijking met het voorgaande jaar voor de Europese Unie als geheel. Sterkere stijgingen werden genoteerd in België (+5,6%), Duitsland (+7,9%), Finland (+4,1%), Zweden (+4,1%) en Nederland (+3,9%). Het indexcijfer van de prijzen voor productiemiddelen is eveneens gestegen in Griekenland (+3,2%), Spanje (+2,0%), Frankrijk (+3,3%), Oostenrijk (+2,6%), Portugal (+1,9%) en het Verenigd Koninkrijk (+2,2%), terwijl de situatie in Denemarken en Italië vrijwel onveranderd gebleven is.

1.5. Ontwikkeling van de landbouwinkomens [1]

[1] Een meer gedetailleerde analyse van de ontwikkeling van de landbouwinkomens wordt gegeven in de brochure van Eurostat, Statistics in focus, theme - 22/2000.

37. Volgens de eerste ramingen van Eurostat, die gebaseerd zijn op de gegevens die de lidstaten medio december 2000 in het kader van de nieuwe methode voor de economische rekeningen van de landbouw hebben ontvangen, zouden de landbouwinkomens [2] met gemiddeld 1,3% zijn gestegen voor de Europese Unie als geheel. Het landbouwinkomen is met name gestegen in België (+12,2%), Denemarken (+24,1%), Duitsland (+6,9%), Spanje (+4,6%), Frankrijk (+1,3%), Ierland (+6,5%), Nederland (+3,7%), Finland (+22,0%) en Zweden (+4,9%). Het landbouwinkomen is daarentegen gedaald in Italië (-4,3%), Oostenrijk (-4,8%), Portugal (-7,5%) en het Verenigd Koninkrijk (-10,8%), terwijl het in Griekenland en Luxemburg gelijk gebleven is.

[2] Gemeten als netto toegevoegde waarde tegen factorkosten per arbeidseenheid.

Nominale ontwikkeling van de producentenprijzen voor landbouwproducten in 2000* en 1999

(%)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

* Prognoses 2000

Bron : Eurostat

Nominale ontwikkeling van de aankoopprijzen van de productiemiddelen in de landbouw in 2000* en 1999

(%)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

* Prognoses 2000

Bron : Eurostat

Indexcijfers van de producentenprijzen na inflatiecorrectie

(1990=100)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

* Prognoses 2000

Bron : Eurostat

Indexcijfers (na inflatiecorrectie) van de prijzen van goederen en diensten voor courant verbruik in de landbouw

(1990=100)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

* Prognoses 2000

Bron : Eurostat

1.6. Informatienet inzake landbouwbedrijfsboekhoudingen (ILB)

1.6.1. Inkomens in de landbouw

38. Het ILB wordt gebruikt om de opbrengsten, de kosten en het inkomen van commerciële landbouwbedrijven in de EU te berekenen. De benodigde gegevens worden geconstateerd via een onderzoek op basis van geharmoniseerde landbouwbedrijfsboekhoudingen (zie hoofdstuk VII, tabel 3.2.1). Dat onderzoek levert waardevolle informatie op over de inkomensverschillen tussen landbouwbedrijven naar gelang van de productierichting, de omvang en de ligging van de bedrijven, welke informatie niet kan worden afgeleid uit gemiddelden voor de landbouw als geheel. In dit deel wordt ingegaan op bepaalde verschillen naar productierichting en naar land. Voor een nadere toelichting op de verschillende productierichtingen wordt verwezen naar de statistische bijlage, tabel 3.2.2.

39. Bij het afsluiten van het manuscript waren sommige resultaten voor 1998 nog niet beschikbaar en waren de resultaten die wel beschikbaar waren, voor sommige landen nog voorlopig. De tabellen 3.2.3 en 3.2.4 in de statistische bijlage bevatten meer gedetailleerde resultaten voor de verschillende productierichtingen en volgens de economische omvang van de bedrijven.

1.6.2. Inkomens volgens de productierichting

40. De grote verschillen in gemiddeld inkomen tussen de lidstaten houden verband met de structuur van hun landbouw (tabellen 1, 2 en 3).

41. Het gemiddelde inkomen is doorgaans hoog in lidstaten met veel grote bedrijven die zijn gespecialiseerd in akkerbouw of in één van de sectoren die het meest in een sfeer van concurrentie werken (varkens en/of pluimvee, tuinbouw en melkvee). In de zuidelijke lidstaten, waar veel kleine bedrijven voorkomen die een gemengd karakter dragen (gewassen en dieren) of behoren tot de productierichting "overige blijvende teelten" (diverse meerjarige gewassen), ligt het gemiddelde inkomen onder het gemiddelde voor de EU.

42. Tabel 3 laat zien dat er binnen elke productierichting sprake was van grote inkomensverschillen tussen de lidstaten. Zeer opmerkelijk is dat in 1998 in verscheidene lidstaten de bedrijven met varkens/pluimvee en soms ook de gemengde bedrijven een negatief inkomen hadden. Dit was hoofdzakelijk het gevolg van de ernstige crisis in de varkenssector in dat jaar.

43. Tabel 4 laat zien welke bijdrage het saldo van subsidies minus belastingen heeft geleverd aan het gezinsinkomen uit het bedrijf. In 1997 bedroeg in de EU-15 het aandeel van die netto-ontvangsten in het gezinsinkomen uit het bedrijf 47%, maar er bestonden grote verschillen tussen de lidstaten en tussen de productierichtingen.

44. In Luxemburg, Finland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk was het gezinsinkomen uit het bedrijf lager dan het saldo van subsidies minus belastingen. Dit betekent dat in die landen de op de markt verkregen inkomsten niet hoog genoeg waren om de productiekosten te dekken. In Nederland, Italië, België, Griekenland en Spanje was het aandeel van het genoemde saldo in het inkomen het laagst.

45. Er bestonden ook aanzienlijke verschillen tussen de productierichtingen. Voor de productierichtingen graasdieren, gemengde bedrijven en akkerbouw was het aandeel van het saldo van subsidies minus belastingen in het inkomen het grootst. De productietakken tuinbouw en wijn werden verreweg het minst gesubsidieerd.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

2. BELEIDSONTWIKKELINGEN EN WETGEVINGSINITIATIEVEN IN 2000

2.1. Kwaliteitsbeleid

46. Er is nog steeds sprake van een toenemende bezorgdheid bij de consument om de kwaliteit van de levensmiddelen, die de producenten niet kunnen negeren. Nu de voedselveiligheid, die een fundamentele eis is, gewaarborgd is, moet de door de consument gevraagde kwaliteit ook tot uitdrukking komen in een ruim assortiment levensmiddelen met objectieve en gegarandeerde eigenschappen. De duurzaamheid van dit assortiment bewijst bovendien dat er veel mogelijkheden zijn voor diversificatie van de landbouwproductie, wat vooral belangrijk is voor de achtergebleven plattelandsgebieden van de Unie. Juist tegen deze achtergrond is verder gewerkt aan een beleid van de Gemeenschap voor de toekenning van kwaliteitskeurmerken. Dit beleid heeft tot doel zowel de oorsprong van de producten als hun bereidingswijze te garanderen.

47. In het kader van de tenuitvoerlegging van Verordening (EEG) nr. 2081/92 [3] van de Raad inzake de bescherming van geografische aanduidingen en oorsprongsbenamingen heeft de Commissie de lijst aangevuld tot 544 geregistreerde benamingen.

[3] PB L 208 van 24.7.1992, blz. 1.

48. De betrokken lidstaten en de productievormen van de nieuwe registraties tonen aan dat de belangstelling groeit voor de bescherming van producten met voor de consumenten herkenbare productiemethoden die verband houden met de geografische oorsprong.

49. In het kader van Verordening (EEG) nr. 2082/92 [4] inzake de specificiteitscertificering waarvoor de benaming « gegarandeerde traditionele specialiteit » mag worden gebruikt, zijn twee nieuwe benamingen geregistreerd. De verordening wordt echter nog steeds op zeer bescheiden schaal toegepast; tot dusverre zijn negen benamingen geregistreerd. Als gevolg van het verslag van de Commissie aan de Raad over de toepassing van deze verordening, wordt gewerkt aan een voorstel voor een verordening om de geconstateerde moeilijkheden op te lossen; met name de criteria waaraan een bezwaar moet voldoen om ontvankelijk te zijn, moeten worden vastgesteld.

[4] PB L 208 van 24.7.1992, blz. 9.

50. Op multilateraal vlak zijn werkzaamheden aan de gang om bepaalde elementen van Verordening (EEG) nr. 2081/92 met betrekking tot de overeenkomst inzake de handelsaspecten van de intellectuele eigendomsrechten (TRIP) nader te omschrijven. Bovendien probeert de Europese Unie via voorstellen sneller tot een systeem voor de melding van de registratie van geografische aanduidingen te komen; dit is een prioritaire doelstelling om de communautaire producenten die een geografische aanduiding mogen gebruiken, te helpen zich beter te verdedigen en een betere positie op de wereldmarkt te verwerven.

Lijst van in 2000 geregistreerde BOB's, BGA's en STG-en

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

2.2. Biologische landbouw

51. Op 19 mei 2000 en op 25 september 2000 heeft de Commissie respectievelijk Verordening (EG) nr. 1073/2000 [5] en Verordening (EG) nr. 2020/2000 [6] goedgekeurd om de technische bijlagen II en VI bij Verordening (EEG) nr. 2092/91 [7] bij te werken.

[5] PB L 119, 20.5.2000, blz. 27.

[6] PB L 241, 26.9.2000, blz. 39.

[7] PB L 198, 22.7.1991, blz. 1.

52. Als gevolg van de goedkeuring van Verordening (EG) nr. 1804/1999 [8] waarbij de werkingssfeer van Verordening (EEG) nr. 2092/91 wordt uitgebreid tot de dierlijke productie, is de Commissie begonnen met een werkprogramma om een aantal punten betreffende biologische veeteelt waarop de Raad bij de goedkeuring van Verordening (EG) nr. 1804/1999 had gewezen, toe te lichten. Het werkprogramma omvat voornamelijk de volgende punten:

[8] Verordening (EG) nr. 1804/1999 van de Raad van 19 juli 1999 waarbij Verordening (EEG) nr. 2092/91 inzake de biologische productiemethode en aanduidingen dienaangaande op landbouwproducten en levensmiddelen wordt aangevuld met betrekking tot de dierlijke productie, PB L 222, 24.8.1999, blz. 1.

- wijziging van bijlage III betreffende minimumeisen inzake controle en voorzorgsmaatregelen,

- ontwerp van een verordening tot vaststelling van voorschriften voor etikettering en controle van diervoeder,

- aanvulling van de delen A en B van bijlage VI met betrekking tot ingrediënten van niet-agrarische oorsprong en hulpstoffen die worden gebruikt voor de verwerking van dierlijke producten,

- onderzoek van de voorwaarden voor de toegang tot weiden,

- uitvoeringsmaatregelen betreffende het verbod op het gebruik van GGO's (genetisch gemodificeerde organismen) en derivaten daarvan.

53. Het onderzoek naar de gelijkwaardigheid als bedoeld in artikel 11, lid 1, van Verordening (EEG) nr. 2092/91 is voor verschillende derde landen aan de gang, met name ten aanzien van de uitbreiding van de gelijkwaardigheid naar dierlijke productie. De Commissie heeft de Verordeningen (EG) nr. 1616/2000 [9] en (EG) nr. 2426/2000 [10] op 24 juli 2000 en op 31 oktober 2000 goedgekeurd waarbij respectievelijk de erkenning van gelijkwaardigheid voor Argentinië en Zwitserland tot de dierlijke productie wordt uitgebreid en voor Argentinië een nieuw controle-orgaan wordt toegevoegd.

[9] PB L 185, 25.7.2000, blz. 62.

[10] PB L 279, 1.11.2000, blz. 19

2.3. Afzetbevorderingsacties

54. In het kader van een bijsturing van het beleid voor de bevordering van de verkoop van landbouwproducten heeft de Raad een verordening vastgesteld inzake voorlichtings- en afzetbevorderingsacties voor landbouwproducten in derde landen [11]. De verordening voorziet in de mogelijkheid om voorlichtings- en afzetbevorderingsacties voor landbouwproducten in alle derde landen te ondersteunen. Bij Verordening (EG) nr. 2879/2000 [12] van de Commissie van 28 december 2000 zijn onlangs de uitvoeringsbepalingen van de regeling inzake afzetbevordering in derde landen vastgesteld.

[11] Verordening (EG) nr. 2702/1999 (PB L 327 van 14.12.1999, blz. 7)

[12] PB L 333 van 29.12.2000, blz. 63

55. Wat de programma's betreft die rechtstreeks door de Commissie worden beheerd, is in 1999 een nieuwe driejarige campagne voor olijfolie van start voorbereid op basis van de resultaten van de evaluatie van de vorige campagne. In september is ook een nieuwe tweejarige campagne voor vezelvlas van start gegaan. Bij de programma's die op indirecte wijze worden beheerd, zijn de afzetbevorderingscampagnes voor melk en zuivelproducten, kwaliteitsrundvlees, appelen, citrusvruchten en druivensap voortgezet. Ook in deze sectoren zijn de in de evaluatieverslagen gemelde resultaten bemoedigend.

56. Bovendien zijn ook voorlichtingsacties voorbereid inzake de etiketteringsregeling voor rundvlees; er is een bedrag van 7 miljoen EUR mee gemoeid.

57. In 14 lidstaten is de laatste reeks programma's voor de afzetbevordering van bloemen en levende planten begonnen; de kosten daarvoor belopen 15 miljoen EUR.

58. De voorlichtingscampagne over de logo's die voor de kwaliteitsproducten van de landbouw van oorsprong uit de ultraperifere gebieden van de Europese Unie worden gebruikt, is afgelopen.

59. Voor de onderscheiden sectoren zijn op de begroting de volgende bedragen uitgetrokken (in miljoen EUR):

// Betalingen in 1999

Rechtstreeks beheerde maatregelen

(Olijfolie, vezelvlas, kwaliteitsproducten van de landbouw van oorsprong uit de ultraperifere gebieden)

Indirect beheerde maatregelen

(druivensap, appelen/citrusvruchten, tafelolijven, kwaliteitsrundvlees, melk en zuivelproducten, bloemen en levende planten)

Totaal // 21,1

47,4

68,5

60. Bovendien heeft de Commissie op 8 september 2000 haar goedkeuring gehecht aan een voorstel voor een verordening van de Raad [13] dat tot doel heeft de voorlichtings- en afzetbevorderingsacties voor landbouwproducten op de binnenmarkt op elkaar af te stemmen. De Raad heeft Verordening (EG) nr. 2826/2000 [14] op 19 december goedgekeurd.

[13] COM(2000) 538 def.

[14] PB L 328 van 23.12.2000, blz. 2.

2.4. Vereenvoudiging van de landbouwwetgeving

2.4.1. Inleiding

61. De voorbije jaren heeft de Commissie een aantal belangrijke en concrete initiatieven genomen om de landbouwwetgeving te vereenvoudigen. In 2000 zijn de werkzaamheden voor de vereenvoudiging vooral gericht op de volgende twee aspecten: ten eerste, de administratieve last voor landbouwers en instanties als gevolg van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB), verminderen; en ten tweede, de landbouwwetgeving zo duidelijk, transparant en begrijpelijk mogelijk maken.

2.4.2. Transparantie en toegankelijkheid van de landbouwwetgeving

2.4.2.1. Consolidering

62. Begin 1999 is een project van start gegaan om de landbouwwetgeving in alle officiële talen van de EU te consolideren en ze via het internet voor het grote publiek toegankelijk te maken. Wijzigingen van wettelijke landbouwbesluiten worden geïntegreerd in de basisteksten zodat één enkele bijgewerkte versie van de tekst kan worden geraadpleegd. Die geconsolideerde versies zijn weliswaar niet bindend, maar ze kunnen het opzoeken van geldende regels aanzienlijk vergemakkelijken.

63. Eind 2000 waren reeds 500 geconsolideerde landbouwbesluiten beschikbaar op de website van EUR-LEX.

2.4.2.2. Herwerkte verordeningen betreffende uitvoer- en invoercertificaten

64. De horizontale verordeningen over invoer- en uitvoercertifcaten zijn meermaals en soms ingrijpend gewijzigd. Omwille van de duidelijkheid en de administratieve doeltreffendheid zijn die voorschriften geconsolideerd in een enkele tekst, Verordening (EG) nr. 1291/2000 [15] van de Commissie. De nieuwe verordening is veel eenvoudiger. De lidstaten mogen bijvoorbeeld een vereenvoudigde procedure instellen, waarbij certificaten niet feitelijk hoeven te worden overgelegd, en het minimumbedrag waaronder een certificaat niet vereist is, is van 5 naar 60 EUR verhoogd. Door die vereenvoudigingen zal de administratieve last voor de handel en de betrokken nationale diensten aanzienlijk worden verlicht.

[15] PB L 152 van 24.6.2000, blz. 1.

2.4.2.3. Bestemmingscodes voor de uitvoer

65. Sinds september 2000 geldt een vereenvoudigd systeem voor de vermelding van bestemmingen bij de vaststelling van uitvoerrestituties. Dit nieuwe uniforme systeem, dat in de plaats is gekomen van de uiteenlopende complexe systemen die voorheen in de onderscheiden sectoren in gebruik waren, zal het gevaar voor misverstanden en fouten verkleinen. Bovendien zal het de elektronische uitwisseling van gegevens en informatie tussen de Commissie en de lidstaten vergemakkelijken

2.4.2.4. Voorstellen van de betaalorganen

66. De voorbije jaren hebben de betaalorganen van de lidstaten 246 voorstellen voor vereenvoudigingen op regelgevend of administratief gebied ingediend. De Commissie heeft die voorstellen onderzocht [16], en een groot aantal ervan zijn geheel of gedeeltelijk goedgekeurd. Van een deel van de voorstellen is het onderzoek nog aan de gang, en ook zij kunnen in de toekomst tot een verdergaande vereenvoudiging leiden.

[16] SEC(2000)1775

2.4.2.5. Nieuwe richtsnoeren voor staatssteun

67. De nieuwe communautaire richtsnoeren voor staatssteun in de landbouwsector van februari 2000 hebben allerlei kaderregelingen, richtsnoeren, werkdocumenten van de Commissie en in de praktijk door de Commissie gehanteerde gedragsregels vervangen en geconsolideerd. Die nieuwe richtsnoeren vergroten de transparantie en vergemakkelijken de taken van de bevoegde autoriteiten.

2.4.3. Vereenvoudigingen in de marktsectoren

68. In 2000 goedgekeurde of voorgestelde hervormingen hebben geleid of zullen leiden tot vereenvoudiging van de landbouwwetgeving in een aantal marktsectoren.

2.4.3.1. Hennep en vlas

69. Bij de hervorming van de sector vezelvlas en hennep, die in juli 2000 is goedgekeurd, zijn deze gewassen opgenomen in de regeling voor akkerbouwgewassen, wat rechtstreekse steun aan de producenten betreft. Bovendien is door de hervorming het aantal verordeningen afgenomen.

2.4.3.2. Vlees

70. In 2000 zijn in de vleessector onder meer de volgende vereenvoudigingsmaatregelen genomen:

- in de sector rundvlees kunnen slachtpremies onder bepaalde voorwaarden automatisch aan de betrokken producent worden betaald,

- de lidstaten kunnen de producenten de mogelijkheid bieden te kiezen voor een vereenvoudigde toepassing van de extensiveringspremie,

- de uitvoerrestitutienomenclatuur voor verwerkt rundvlees is aanzienlijk vereenvoudigd, omdat van de 47 zeer technische en ingewikkelde productomschrijvingen er slechts 8 overblijven,

- analoog met de aanpak voor andere sectoren in het kader van Agenda 2000, worden de basisprijzen voor varkensvlees en voor schapenvlees niet langer jaarlijks vastgesteld, maar zullen ze worden vastgesteld in de respectieve basisverordeningen zonder specifieke termijnen,

- de procedures voor "onmiddellijke" uitvoercertificaten voor varkensvlees, eieren en vlees van pluimvee zijn vereenvoudigd en afgestemd op het vergunningssysteem in de rundvleessector.

2.4.3.3. Melk en zuivelproducten

71. Na de goedkeuring van een nieuwe basisverordening in de zuivelsector, was een groot aantal daaruit voortvloeiende wijzigingen in de uitvoeringsverordeningen van de Commissie nodig. Eerder dan bestaande verordeningen te wijzigen, zijn bij deze gelegenheid grote delen van de wetgeving in de zuivelsector gecodificeerd. Door die codificatie kon het aantal verordeningen worden verkleind, konden administratieve procedures worden vereenvoudigd en administratieve en controleprocedures van verschillende regelingen worden geharmoniseerd.

2.4.3.4. Groenten en fruit

72. Het voorstel tot wijziging van de gemeenschappelijke marktordening voor groenten en fruit, met inbegrip van verwerkte groenten en fruit, heeft tot doel de regelingen te rationaliseren en te vereenvoudigen en de relevante productiedrempels aan te passen. De steunregeling voor producentenorganisaties zal erdoor worden vereenvoudigd en gestabiliseerd en het beheer van de uitvoerrestituties voor verse groenten en fruit zal erdoor worden verbeterd.

2.4.3.5. Rijst

73. Volgens het voorstel van de Commissie van juni 2000 zal rijst worden opgenomen in de regeling voor akkerbouwgewassen. Dit zou een aanzienlijke vereenvoudiging moeten meebrengen.

2.4.4. Regeling voor kleine landbouwers

74. In december 2000 [17] heeft de Commissie een voorstel goedgekeurd voor een vereenvoudigde regeling om aan landbouwers kleine bedragen rechtstreekse steun te betalen. Het voorstel staat landbouwers die voor ten hoogste 1 000 EUR aan rechtstreekse steun in aanmerking komen, toe slechts één aanvraag in te dienen en één totaalbedrag per jaar te ontvangen in plaats van verschillende kleine bedragen.

[17] COM (2000) 841

2.5. Steunmaatregelen van de staten

2.5.1. Een nieuw wettelijk kader

75. Sinds 1 januari 2000 past de Commissie de 'communautaire richtsnoeren inzake staatssteun in de landbouwsector [18]' toe, die zijn goedgekeurd op 24 november 1999, voor steunmaatregelen van de staten die na die datum zijn ingevoerd. De lidstaten hebben tot eind 2000 de tijd om hun bestaande steunregelingen aan de nieuwe voorschriften aan te passen.

[18] PB C 28 van 1.2.2000, blz. 2. Gewijzigd bij PB C 232 van 12.8.2000, blz. 19.

76. Met de nieuwe richtsnoeren worden de voorschriften die de Commissie in het verleden hanteerde, gecodificeerd en vereenvoudigd. Bovendien zijn een aantal belangrijke wijzigingen aangebracht om ervoor te zorgen dat de voorschriften van de Europese Unie betreffende staatssteun stroken met het nieuwe beleid inzake plattelandsontwikkeling dat is ingevoerd als één van de hervormingen van Agenda 2000.

77. Het uitgangspunt van de nieuwe richtsnoeren is dat alle staatssteun in de landbouwsector verenigbaar moet zijn met het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) van de EU en met de internationale verplichtingen van de EU, in het bijzonder de WTO-overeenkomst inzake de landbouw. Aangezien de lidstaten hebben beslist dat afzonderlijke lidstaten niet de mogelijkheid mogen hebben maatregelen te nemen waarvan een verstorend effect uitgaat op de uitgebalanceerde EU-steun om productprijzen op peil te houden of plattelandsontwikkeling te bevorderen, is alle staatssteun die ingrijpt in de werking van de gemeenschappelijke marktordeningen verboden.

78. De in de nieuwe richtsnoeren vermelde steunmaatregelen die door de lidstaten kunnen worden uitgevoerd met de goedkeuring van de EU mits aan verschillende voorwaarden is voldaan, kunnen als volgt worden samengevat:

- steun voor investeringen in landbouwbedrijven kan normaliter worden toegestaan tot 40% van de subsidiabele uitgaven (50% in probleemgebieden); er kan met hogere steunpercentages worden ingestemd als het gaat om investeringen voor de instandhouding van traditionele landschappen, voor de verplaatsing van landbouwbedrijfsgebouwen in het algemeen belang of ter verbetering van het milieu, het dierenwelzijn of de hygiëne in de veehouderij,

- steun voor investeringen voor de verwerking en afzet van landbouwproducten kan normaliter worden toegestaan tot 40% van de subsidiabele uitgaven (50% in de gebieden van doelstelling1), op voorwaarde dat kan worden aangetoond dat voor de betrokken producten normale afzetmogelijkheden op de markt bestaan,

- steun als beloning voor agromilieuverbintenissen die landbouwers aangaan, en andere milieusteun,

- steun om belemmeringen in probleemgebieden te compenseren,

- steun om jonge landbouwers te helpen zich te vestigen,

- steun voor vervroegde uittreding, voor het beëindigen van de landbouwactiviteit of voor de sluiting van productie-, verwerkings- en afzetcapaciteit,

- steun voor de oprichting van producentengroeperingen,

- steun om schade te vergoeden die aan de landbouwproductie of aan de productiemiddelen voor de landbouw is toegebracht door natuurrampen of buitengewone gebeurtenissen, door ongunstige weersomstandigheden of door uitbraken van dier- of plantenziekten, en steun om het sluiten van een verzekering tegen dergelijke risico's te bevorderen,

- steun om de productie en afzet van landbouwproducten van hoge kwaliteit te bevorderen, om voor technische ondersteuning van de producenten te zorgen en om de genetische kwaliteit van de veestapel te verbeteren,

- specifieke steun in de ultraperifere regio's en op de eilanden in de Egeïsche Zee.

79. Naast deze categorieën steun, waarop de richtsnoeren specifiek betrekking hebben, kan in overeenstemming met andere communautaire regelingen ook steun worden verleend voor onderzoek en ontwikkeling, voor de toekenning van kortlopende beheerskredieten, voor de redding en herstructurering van in moeilijkheden verkerende landbouwbedrijven en ter bevordering van de werkgelegenheid.

80. De Commissie denkt momenteel na over nieuwe kadervoorschriften inzake steun voor promotie- en reclameactiviteiten voor landbouwproducten. Wat dergelijke steun betreft, wordt in de vandaag vastgestelde richtsnoeren dan ook gewoon verwezen naar de bestaande kadervoorschriften, die in 1987 zijn bekendgemaakt.

2.5.2. Jaaroverzicht

81. De Commissie heeft in de loop van het jaar 2000 248 aanmeldingen van voorgenomen steunverlening aan de landbouw of de agro-industriële sector ontvangen en een aanvang gemaakt met het onderzoek van 26 maatregelen die niet overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag waren aangemeld. Geen enkel onderzoek van bestaande steunregelingen als bedoeld in artikel 88, lid 1, van het EG-Verdrag werd aangevat of voltooid. In totaal heeft de Commissie tegen 183 maatregelen geen bezwaar gemaakt. Daarvan zijn er verscheidene pas goedgekeurd nadat de betrokken lidstaat wijzigingen had aangebracht of toegezegd om de maatregel in overeenstemming te brengen met de communautaire voorschriften. De Commissie heeft de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag ingeleid ten aanzien van zeven maatregelen omdat ernstig werd betwijfeld of de betrokken maatregel verenigbaar was met de gemeenschappelijke markt. Diezelfde procedure heeft de Commissie voor 13 zaken afgesloten en over zeven van die zaken heeft zij daarbij een negatieve eindbeslissing genomen. In elk van de gevallen waarin de eindbeslissing negatief was en door de betrokken lidstaat de staatssteun reeds was betaald, heeft de Commissie gevraagd dat de steun wordt teruggevorderd.

82. Het hierna volgende overzicht omvat een selectie van steunmaatregelen die interessante kwesties van het beleid inzake staatssteun in de landbouw- en agro-industriesector bevatten. De steunmaatregelen zijn omwille van de duidelijkheid geordend volgens thema en sector.

2.5.3. Uitzonderlijke gebeurtenissen en natuurrampen

2.5.3.1. Dioxinecrisis - (B)

83. Zoals reeds in 1999, heeft de Commissie ook in 2000 toegestaan dat aan de producenten en bedrijven die door de crisis als gevolg van de dioxineverontreiniging van diervoeders zijn getroffen, staatssteun voor 'uitzonderlijke gebeurtenissen' overeenkomstig artikel 87, lid 2, punt b), van het EG-Verdrag, wordt verleend. De Commissie heeft er aldus mee ingestemd dat een vergoeding wordt toegekend om de economische schade die bepaalde landbouwproducenten als gevolg van de crisis hebben geleden, te compenseren [19]. De steun geldt voor alle sectoren van de dierlijke productie. De waarde van de vernietigde dieren en producten, waarvoor reeds door de Commissie goedgekeurde nationale steunregelingen gelden, is van deze regeling uitgesloten [20]. De vergoeding, een eenmalige betaling die uitsluitend wordt berekend op basis van op macro-economisch niveau vastgestelde forfaitaire bedragen, wordt per productiemiddel of per verkochte eenheid vastgesteld. Daardoor verdwijnt het risico dat de vergoeding zou worden gecumuleerd met andere steunmaatregelen die voorheen zijn toegestaan als vergoeding voor de vernietiging van dieren of producten van dierlijke oorsprong die niet meer voor consumptie of verkoop geschikt zijn. De Commissie is van oordeel dat het verband tussen de gedaalde omzet van de landbouwproducenten en de buitengewone gebeurtenis als gevolg van de dioxinecrisis bewezen is. Zo zou de daling van het omzetcijfer moeten worden toegeschreven aan, onder meer, het geringere marktaandeel en de daling van het verbruik als gevolg van ongerustheid van de consumenten, de ongeordende aanpak van de crisis en de uitzonderlijke maatregelen die het gewone handelsverkeer van de betrokken producten belemmerden.

[19] Steunmaatregel N 770/1999. (wanneer in deze tekst niet uitdrukkelijk wordt verwezen naar de publicatie van een besluit in het PB, is het besluit nog niet gepubliceerd. De authentieke tekst van de besluiten tot goedkeuring van steun kan normaliter worden geraadpleegd op http://europa.eu.int/comm/sg/sgb/state_aids).

[20] Steunmaatregelen NN 87/1999, NN 88/1999, NN 89/1999, N 380/1999 en N 386/1999.

2.5.3.2. Herstel van de bossen in Frankrijk - (F)

84. De Commissie heeft haar goedkeuring gehecht aan een maatregel om de door natuurrampen veroorzaakte schade te compenseren, als bedoeld in artikel 87, lid 2, onder b), van het Verdrag. Het gaat hierbij om een regeling voor het herstel van de bosbouwsector in Frankrijk, die zwaar getroffen is door de stormen van eind december 1999. Met het geheel van maatregelen is in totaal ongeveer 3 miljard EUR gemoeid [21]. Het hulpplan omvatte noodmaatregelen zoals steun voor het vrijmaken van de boswegen en paden, steun voor de aanleg van bospaden en ruimte voor vochtige opslag van hout en de aanleg van opslagruimte, financiering van het weghalen van het hout, hulp voor de opslag van hout, steun voor de behandeling van hout van stormhout, voor het herstel van de beschadigde bossen en fiscale aftrekbaarheid van de stormschadekosten van het forfaitaire inkomen uit bosbezit voor de getroffen eigenaars. Het plan omvatte ook andere stimuleringsmaatregelen, zoals de steun voor houtvervoer, investeringssteun zoals met name de steun voor de aankoop van bosexploitatiematerieel en de versnelde afschrijving van dat materiaal, steun voor werkgelegenheid en opleiding en steun voor organisatorische en technische begeleiding. De Commissie heeft geoordeeld dat alle maatregelen van het plan, hoewel zij zeer verschillend van aard lijken, onderdeel zijn van dezelfde aanpak en op hetzelfde doel gericht zijn, namelijk het herstel van een volledige sector na een natuurramp. Zij moeten dus worden aangemerkt als maatregelen voor het herstel van de door een natuurramp veroorzaakte schade in de zin van het Verdrag.

[21] Steunmaatregel N 92/2000.

85. In dezelfde sector heeft de Commissie, los van de schade als gevolg van de stormen van december 1999, ook toegestaan dat steun wordt verleend aan de nationale dienst voor bosbeheer (Office national des forêts - ONF) [22], wat een geval van kruissubsidiëring met staatsmiddelen van concurrentiële activiteiten van een overheidsorgaan had kunnen zijn. De ONF is namelijk een nationaal overheidsorgaan dat twee soorten activiteiten uitoefent, enerzijds een openbare dienstverlening en anderzijds commerciële activiteit en waarbij er concurrentie is met andere marktdeelnemers. De openbare dienstverlening betreft het beheer voor rekening van de eigenaars van bossen die onder de Franse boswetgeving vallen. De ONF krijgt overheidsmiddelen in de vorm van een vergoeding waarmee de beheerskosten moeten worden gedekt. Voorts zijn openbare of zelfs particuliere middelen beschikbaar voor activiteiten van algemeen belang die door de ONF worden uitgevoerd. Die kunnen betrekking hebben op onder meer bescherming van de bossen en toezicht, brandpreventie, erosie- en lawinebestrijding, enz. De Commissie heeft geconcludeerd dat die activiteiten worden uitgevoerd met het oog op het algemeen belang en dat de steun moet worden beschouwd als een overdracht van middelen tussen verschillende niveaus van de overheid. Aangezien bepaalde acties van openbare dienstverlening overal in het land worden uitgevoerd, kunnen ze niet worden beschouwd als maatregelen die bepaalde bedrijven of bepaalde producties begunstigen, en voldoen ze dus niet aan alle criteria van artikel 87, lid 1, van het Verdrag. Wat de commerciële activiteit betreft, kan de ONF met particulieren of met overheidsorganen overeenkomsten sluiten voor beheer, studie, onderzoek en andere werkzaamheden, en voor de bescherming, de inrichting en de ontwikkeling van de bossen. Wat die activiteiten betreft, is door de Commissie geen enkel steunelement ontdekt dat het gevolg zou kunnen zijn van kruissubsidiëring. De door de ONF gehanteerde prijzen zijn niet lager dan die van de concurrenten en overigens dekt de vergoeding van de staat niet alle "openbare" uitgaven van de ONF, wat kruissubsidiëring in de praktijk uitsluit.

[22] Steunmaatregel NN 96/95.

2.5.4. Privatisering en herstructurering

2.5.4.1. Steun voor grondaankoop - (D)

86. In 1999 heeft de Commissie Duitsland haar negatieve eindbeslissing meegedeeld over de steun die de Duitse overheid had toegekend overeenkomstig de 'Entschädigungs- und Ausgleichsleistungsgesetz' (EALG) [23]. Die wet voorziet in een regeling voor de aankoop van grond tegen verlaagde prijzen in voormalig Oost-Duitsland, wat voor bepaalde begunstigden neerkwam op staatssteun.

[23] Inleiding van de procedure voor Steunmaatregel C 17/98, PB C 215 van 10.7.1998, blz. 7; negatieve eindbeslissing van 20.1.1999, PB L 107 van 24.4.1999, blz. 21.

87. Het aan bepaalde begunstigden toegekende steunpercentage bleek te hoog in vergelijking met de percentages die de Commissie normaliter voor de aankoop van landbouwgrond kan aanvaarden. Bovendien bleek de steunregeling een discriminatie in te houden en dus een inbreuk te zijn op artikel 12, artikel 34, lid 3, en artikel 43 van het EG-Verdrag.

88. In de loop van 1999 is bij de Commissie een gewijzigde versie van het grondaankoopprogramma aangemeld, die bij schrijven van 19 januari 2000 [24] is goedgekeurd. De problemen die hadden geleid tot de gedeeltelijke negatieve beschikking in 1999, waren opgelost:

[24] Steunmaatregel N 506/1999.

- In de beschikking van de Commissie van 20 januari 1999 over de oude EALG was geoordeeld dat de eis dat gegadigden op een bepaalde datum ter plaatse moesten gevestigd zijn, discriminerend is: in de praktijk kon alleen aan die eis worden voldaan door (Oost-)Duitsers. In het nieuwe programma zijn alle dergelijke data geschrapt;

- De Commissie maakte ook bezwaar tegen de steunintensiteit voor de aankoop van landbouwgrond in andere dan probleemgebieden. Het steunpercentage is nu volledig in overeenstemming gebracht met de gewoonlijk door de Commissie aanvaarde percentages. Alle steun die te veel is uitbetaald in het kader van de oude EALG, zal met rente worden teruggevorderd zoals de Commissie in haar beschikking van 20 januari 1999 had geëist.

89. Gelet op de door de Duitse autoriteiten geboden garanties, is de Commissie ervan overtuigd dat er voldoende grond is om elke vorm van discriminatie uit te sluiten zonder dat de reeds in het kader van de oude EALG gesloten contracten moeten worden opgezegd. Mocht de nieuwe regeling nog elementen bevatten waarbij voorrang wordt gegeven aan Oost-Duitsers en alle andere criteria gelijk zijn, is de Commissie van oordeel dat dergelijke voorkeursbehandeling strookt met de doelstelling van een herstructurering van de landbouw in de nieuwe Länder, waarbij tegelijkertijd wordt gegarandeerd dat gegadigden die zelf, of van wie de familieleden, gedurende tientallen jaren in de voormalige DDR hebben en gewerkt en gewoond, kunnen deelnemen aan de grondaankoop. De Commissie heeft die doelstelling in haar beschikking van 20 januari 1999 als legitiem aanvaard en heeft ze niet aangevochten.

90. De Commissie is dan ook van oordeel dat de nieuwe door de Duitse regering voorgestelde regeling de ontwikkeling van economische activiteiten in de sector zal vergemakkelijken. De maatregel valt dus onder artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag.

2.5.4.2. Herstructurerings- en privatiseringsplannen van EPAC en SILOPOR [25] - (P)

[25] Steunmaatregel C 51/98 (ex N 852/97 en N 6/98).

91. In 1998 heeft de Commissie de procedure van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag ingeleid in verband met de herstructurerings- en privatiseringsplannen van zowel het staatsbedrijf voor de graanhandel EPAC als het havenoverslagbedrijf SILOPOR [26]. Ondertussen heeft Portugal besloten beide ondernemingen te liquideren, maar tot nog toe heeft het hierover nog geen officieel standpunt meegedeeld aan de Commissie.

[26] PB C 363 van 25.11.1998, blz. 4.

92. Op 27 juni 2000 heeft het Hof van Justitie een arrest geveld met betrekking tot het feit dat Portugal nagelaten heeft gevolg te geven aan de beschikking van de Commissie van 1997 waarin werd bepaald dat de staatssteun voor EPAC onwettig en onverenigbaar is [27]. Samengevat bevestigt het Hof het standpunt van de Commissie inzake de aard van de steunmaatregel en de onverenigbaarheid van de aan EPAC verleende staatsgarantie.

[27] Steunmaatregel C 404/97.

2.5.4.3. Centrale del Latte di Roma [28] - (I)

[28] Steunmaatregel C 28/98 (ex NN 185/97).

93. De Commissie heeft ook besloten de procedure inzake de aan Centrale del Latte di Roma toegekende steun af te sluiten met de goedkeuring van een gedeeltelijk negatieve beschikking [29]. Enerzijds vond de Commissie dat de exploitatieverliezen die in 1992 en in 1997 systematisch door het stadsbestuur van Rome werden overgenomen, steun voor de bedrijfsvoering was die niet als openbare dienstverlening kon worden aangemerkt. Anderzijds was de Commissie van oordeel dat geen overheidssteun was verleend aan de melkproducenten van Latium of aan de koper bij de privatisering. Omdat de overname van het bedrijf kan worden beschouwd als een vastgoedtransactie, moet de steun worden teruggevorderd van de oude Centrale del Latte (in vereffening).

[29] PB L 265 van 19.10.2000, blz. 15.

2.5.5. Fiscale maatregelen

2.5.5.1. Aan de glastuinbouw toegekende vrijstelling van de CO2-belasting [30] - (NL)

[30] Steunmaatregel N 589/B/98.

94. Op 5 januari 2000 heeft de Commissie ingestemd met de aan de glastuinbouwsector verleende gedeeltelijke vrijstelling van de CO2-belasting.

95. De oorspronkelijke versie van de Wet belastingen op milieugrondslag is op 3 december 1992 door de Commissie goedgekeurd. In deze wet zijn verscheidene wijzigingen aangebracht, onder andere de invoering van een regulerende energiebelasting. Deze belasting heeft tot doel bij te dragen tot het verminderen van de CO2-uitstoot en tot het bevorderen van energiebesparing. De Nederlandse regering heeft de tarieven van de energiebelasting met ingang van 1 januari 1999 gewijzigd. De tarieven zijn verhoogd en de belastingschijven zijn aangepast. De opbrengsten van deze verhogingen zullen naar de huishoudens en de bedrijven terugvloeien in de vorm van verlagingen van de loon- en inkomstenbelastingen. De Nederlandse regering verwacht dat deze zwaardere belasting van het energieverbruik een positief effect zal hebben op de CO2-uitstoot.

96. De maatregel voorziet ook in een nultarief voor het in de glastuinbouw verbruikte aardgas. De Nederlandse autoriteiten hebben verzocht om een verlenging van dit nultarief voor een periode van minstens een jaar. Beschikt de tuinder niet over een aardgasaansluiting, dan geldt een nultarief voor halfzware olie, gasolie en vloeibaar gemaakt petroleumgas.

97. Na nadere contacten met de diensten van de Commissie hebben de Nederlandse autoriteiten de maatregel gewijzigd. Alleen in 1999 zal het nultarief behouden blijven, terwijl de glastuinbouw in 2000 en 2001 een (geleidelijk stijgende) belasting zal moeten betalen op een grondslag die vergelijkbaar is met die in andere energie-intensieve sectoren. De Nederlandse autoriteiten hebben toegezegd de regeling tegen 2002 opnieuw te zullen aanmelden.

98. De maatregel valt binnen de werkingssfeer van de communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu, omdat de wet tot doel heeft het milieu te beschermen. Met de wet wordt beoogd het energieverbruik te verminderen door middel van een verhoging van de energiebelastingen. De belastingvrijstelling moet derhalve worden aangemerkt als steun voor de bedrijfsvoering. De communautaire kaderregeling verbindt strikte voorwaarden aan steun voor de bedrijfsvoering die in verband met milieuproblemen wordt verleend:

- de steun moet tijdelijk en in beginsel degressief zijn: de Nederlandse autoriteiten hebben een duidelijke einddatum voor het nultarief vastgesteld, waarna de betrokken belasting geleidelijk in de algemene regeling zal worden ingepast. De steunverlening is dus degressief: in 1999 blijft er een nultarief gelden en vervolgens zal een geleidelijk stijgende belasting worden geheven;

- de steun moet nodig zijn om een concurrentienadeel te compenseren: de Commissie heeft er rekening mee gehouden dat de relatieve arbeidskosten in de glastuinbouw onder het gemiddelde liggen, zodat voor de betrokken bedrijven slechts zeer beperkte voordelen zullen voortvloeien uit de compenserende verlagingen van de belastingen op arbeid. De geldigheidsduur van het vroegere preferentiële aardgastarief voor de glastuinbouw is eind 1998 verstreken;

- de begunstigden moeten een tegenprestatie leveren: er is namelijk een convenant gesloten met de sector dat ook een doelstelling voor het gebruik van hernieuwbare energiebronnen bevat: in 2010 moet 4% van het energieverbruik afkomstig zijn van hernieuwbare energiebronnen. Bovendien moet worden gezorgd voor een efficiëntieverbetering met 65% vergeleken met 1980. Een verdere tegenprestatie is de toenemende totale belastingdruk. De nieuwe maatregel voorziet immers in een geleidelijk stijgende heffing op aardgas (en in een volledige toepassing van de energiebelasting op het elektriciteitsverbruik). Zo wordt aan de glastuinbouw een duidelijke prikkel gegeven om zijn energieverbruik te rationaliseren en zijn CO2-uitstoot te verminderen.

99. De Commissie is tot de conclusie gekomen dat de steunmaatregel voldoet aan de vereisten van de kaderregeling voor milieusteun, en heeft de maatregel dus goedgekeurd.

2.5.5.2. Vrijstelling van mineralenheffingen [31] - (NL)

[31] Steunmaatregel C 14/2000, PB C 190 van 8.7.2000, blz. 4.

100. De Nederlandse autoriteiten zijn voornemens een aantal vrijstellingen toe te kennen van de mineralenheffingen die zijn ingesteld in het kader van de Meststoffenwet. De regeling voorziet in een verplichte administratie ten aanzien van het landbouwbedrijf met betrekking tot de aangevoerde mineralen en in maximumhoeveelheden voor de emissies van fosfaten en nitraten per bedrijf. Indien deze maximumhoeveelheden overschreden worden, zullen voor de overschrijdingen heffingen moeten worden betaald. De landbouwer kan zelf bepalen hoe de minerale emissies tot de maximumhoeveelheden te beperken. De prohibitieve heffingen worden slechts toegepast voorzover de totale hoeveelheid fosfaat en stikstof die op het bedrijf wordt aangevoerd, verminderd met de totale hoeveelheid van deze mineralen die van het bedrijf wordt afgevoerd, in een kalenderjaar groter is dan de normen voor het toelaatbare verlies van fosfaat en stikstof naar het milieu (de zogenoemde verliesnormen). Als een bedrijf doeltreffende maatregelen neemt, zoals het afvoeren van niet-plaatsbare mest, zal het geen heffing verschuldigd zijn.

101. In het kader van de voorgestelde maatregel worden kleine bedrijven ("hobbyisten") en tuincentra volledig vrijgesteld van de mineralenheffingen als bedoeld in hoofdstuk IV van de Meststoffenwet. Tuinbouwbedrijven die gewassen telen onder glas of op substraat worden gedeeltelijk vrijgesteld.

102. Volgens punt 23 van de Mededeling van de Commissie over de toepassing van de regels betreffende steunmaatregelen van de staten op maatregelen op het gebied van de directe belastingen op ondernemingen [32] betekent het feit dat sommige maatregelen differentieel van aard zijn niet noodzakelijk dat zij als steunmaatregelen moeten worden beschouwd. Dit geldt voor maatregelen die door hun economische rationaliteit noodzakelijk of functioneel voor de doeltreffendheid van het belastingstelsel zijn. Het is echter de taak van de lidstaat een dergelijke rechtvaardiging aan te voeren.

[32] PB C 384 van 10.12.1998, blz.3.

103. In de huidige fase van de procedure vindt de Commissie dat de Nederlandse autoriteiten niet hebben aangetoond dat de verschillende vrijstellingen van de belasting gerechtvaardigd zijn door de aard en de economische rationaliteit van de regeling.

104. Wanneer dergelijke rechtvaardiging niet voorhanden is, moeten de vrijstellingen worden beschouwd als staatssteun omdat ze lijken te voldoen aan alle voorwaarden van de punten 9 tot en met 12 van de Mededeling van de Commissie over de toepassing van de regels betreffende steunmaatregelen van de staten op maatregelen op het gebied van de directe belastingen op ondernemingen. Ze moeten derhalve worden aangemerkt als steun voor de bedrijfsvoering. De Commissie heeft dan ook besloten de procedure in te leiden tegen deze maatregelen.

105. De Commissie plaatst ook vraagtekens bij het milieu-effect van de voorgestelde vrijstellingen en de verenigbaarheid met de Nitratenrichtlijn. Zij heeft een formele aanmaning [33] verstuurd waarop Nederland heeft geantwoord en die momenteel verder wordt bestudeerd door de Commissie.

[33] Brief van 29.9.1998.

2.5.6. Steun voor de bedrijfsvoering: Griekse coöperaties - (EL)

106. Ingevolge het algemene beginsel dat lidstaten niet toegestaan is steun voor de bedrijfsvoering toe te kennen in de landbouwsector, heeft de Commissie in 2000 een negatieve eindbeschikking goedgekeurd voor de twee onwettige steunmaatregelen waarbij de Griekse Staat voor een groot aantal coöperaties (116 voor elke maatregel) lening kwijtscheldt en consolideert [34]. De schulden komen vooral voort uit exploitatieverliezen van de betrokken bedrijven, die het gevolg zijn van interventies van de Griekse Staat in de productie en afzet van de betrokken producten (prijzenbeleid, opslag, interventie en uitvoer). Andere schulden hebben te maken met investeringen en natuurrampen. Deze maatregelen zijn vergelijkbaar met de wet van 1997 waarbij een schuld van landbouwcoöperaties van 450 miljoen EUR werd kwijtgescholden en die door de Raad is goedgekeurd in december 1998.

[34] Steunmaatregel C 78/97 en C 82/97 (ex NN 33/96 en NN 168/97).

107. De maatregelen die nu aan de orde zijn, zijn uitgevoerd op grond van een wet van 1992 en één van 1994. De Commissie had haar besluit genomen na een klacht over onwettelijke en onverenigbare staatssteun aan de zuivelcoöperatie 'AGNO'. In negatieve eindbeschikking heeft de Commissie Griekenland ook aangemaand alle relevante informatie te verstrekken om een onderzoek te kunnen starten naar de activiteiten op het gebied van staatssteun van de landbouwbank van Griekenland.

2.5.7. RIBS: staatssteun tegen marktvoorwaarden - (I)

108. In 1999 en in 2000 heeft Italië drie door de openbare financieringsmaatschappij Itainvest gesteunde ontwerpen voor steunmaatregelen aangemeld. Het basisprincipe voor die maatschappij is een participatie in het kapitaal van de begunstigde, waarbij gehandeld wordt als een particuliere investeerder in de normale omstandigheden van een markteconomie zou doen, zoals is omschreven in het document betreffende de toepassing van de artikelen 92 en 93 van het EG-Verdrag op de 'deelneming van overheidsinstanties in het kapitaal van ondernemingen' [35]. De deelneming in het kapitaal wordt na een aantal jaren terugbetaald met een rentevoet die hoger ligt dan het door de Commissie gebruikte referentiepercentage, en met garanties op basis waarvan de financieringsmaatschappij controle kan krijgen over de begunstigde vennootschap. Tot op heden zijn twee ontwerpen goedgekeurd [36]. Het onderzoek van het derde ontwerp is nog aan de gang. Daarnaast heeft Italië vijf ontwerpen aangemeld van steunmaatregelen van de openbare financieringsmaatschappij RIBS. Vier daarvan zijn weer ingetrokken nadat de Commissie in haar opmerkingen had betwijfeld of onder normale marktvoorwaarden was gehandeld. In 2000 zijn de maatschappijen Itainvest en RIBS samengesmolten tot een nieuwe openbare financieringsmaatschappij "Sviluppo Italia". Zoals voor de maatschappij RIBS, heeft Italië ook voor de nieuwe financieringsmaatschappij een regeling ingediend met een omschrijving van de handelingen die zij kan stellen. De Commissie onderzoekt momenteel die regeling.

[35] Bulletin van de EG 9-1984.

[36] Steunmaatregelen N 652/1999 en N 164/2000.

2.5.8. Varkenssector

2.5.8.1. Steun voor de varkenshouderij -'Stabiporc'- (F)

109. De Commissie heeft een gedeeltelijk negatieve eindbeschikking vastgesteld betreffende een Franse steunmaatregel, in drie delen, ten behoeve van de varkenshouderij [37] ten aanzien waarvan zij de onderzoeksprocedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag had ingeleid [38]. De Franse autoriteiten wensen in de eerste plaats de regeling inzake terug te betalen voorschotten van het vereveningsfonds voor de varkensvleessector (Stabiporc), opnieuw te activeren. Dit systeem bestaat uit de verstrekking van volledig terug te betalen kasvoorschotten aan producentengroeperingen, om deze organisaties in staat te stellen de prijs die voor slachtvarkens wordt betaald aan producenten die onder de regeling vallen, te regulariseren. De regeling is dus bedoeld om het inkomen te regulariseren van varkensproducenten die hebben te lijden onder de crisis in de varkenssector. De Commissie heeft geconcludeerd dat Stabiporc geen staatssteun is omdat de staat alleen een lening toekent tegen de op de markt geldende rentevoet. Bovendien laten de overheidsorganen die aan de regeling deelnemen als kredietverstrekker, niet na de verschuldigde bedragen met moratoire interest te innen van de groeperingen wanneer onvoldoende of te laat wordt terugbetaald. Wat de twee andere onderzochte delen betreft, heeft de Commissie echter geoordeeld dat onverenigbaar waren met het Verdrag. Het ging namelijk om een maatregel waarbij bedrijven in financiële problemen werd voorgesteld de sociale zekerheidsbijdragen te spreiden, en een maatregel waarbij de verschuldigde rente over bankleningen die de varkenshouders zijn aangegaan voor hun eerste investeringen in de varkenshouderij, gedeeltelijk worden overgenomen. Er is een negatieve beschikking genomen omdat niet aan alle voorwaarden van de richtsnoeren van de communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden is voldaan. Zo is er onvoldoende aangetoond dat de situatie "moeilijk" was. Er was geen levensvatbaarheidsplan voor de betrokken bedrijven en er kon dus niet worden gegarandeerd dat het beginsel van de eenmalige steun in acht was genomen.

[37] Steunmaatregel C 74/98.

[38] Beschikking gepubliceerd in PB C 61 van 3.3.1999, blz. 7.

2.5.8.2. Verzamelcentra varkens [39] - (NL)

[39] Steunmaatregel C 80/98, inleiding van de procedure gepubliceerd in PB C 108, 17.4.1999, blz. 5.

110. Sinds de uitbraak van klassieke varkenspest zijn alle verzamelcentra voor varkens gesloten. Alle exploitatievergunningen werden ingetrokken. De bedrijven kunnen pas worden heropend wanneer zij een nieuwe vergunning aanvragen. Zo'n nieuwe vergunning krijgen zij alleen als zij aan de nieuwe hygiëne-eisen voldoen, die noodzakelijk worden geacht om verspreiding van de varkenspest tegen te gaan. Aan bedrijven die niet aan de nieuwe hygiëne-eisen willen/kunnen voldoen en derhalve gesloten blijven, worden subsidies voor de definitieve sluiting verleend. De begunstigde bedrijven (en de aandeelhouders) moeten zich ertoe verbinden noch rechtstreeks, noch onrechtstreeks, deel te nemen aan de exploitatie van een verzamelcentrum voor varkens. De subsidie bestaat uit een compensatie voor het inkomensverlies en een compensatie voor het vermogensverlies.

111. Bij het inleiden van de procedure heeft de Commissie opgemerkt dat bedrijven die niet aan de nieuwe hygiëne-eisen kunnen of willen voldoen en die hun activiteiten definitief stopzetten, een normaal ondernemersbesluit lijken te nemen. Steun voor stopzetting van de activiteiten in dergelijke omstandigheden kan in principe niet worden geaccepteerd, aangezien de nieuwe hygiënevoorschriften gelden als een normaal bedrijfsrisico.

112. Stopzetting van de activiteiten naar aanleiding van een verscherping van de hygiënevoorschriften moet echter worden gezien binnen de context van een ruimer beleid, dat is bedoeld om de veterinaire risico's via een beperking van het aantal verzamelcentra te verminderen en zo tot de ontwikkeling van de sector bij te dragen.

113. Er wordt steun verleend voor investeringen die zijn bedoeld om de voorzieningen aan de nieuwe hygiënevoorschriften aan te passen, maar een dergelijke steun op zichzelf zou beslist niet volstaan om de aanvullende doelstelling te realiseren, namelijk de inkrimping van het aantal verzamelcentra voor varkens, een doelstelling die ook bijdraagt tot een beperking van het veterinaire risico. Dit diergezondheidsaspect rechtvaardigt de steun voor definitieve stopzetting van de productie.

114. De steunmaatregel moet worden bekeken binnen de context van een tweesporenbeleid, in het kader waarvan zowel voor aanpassing van de voorzieningen als voor definitieve stopzetting van de productie steun wordt verleend. Binnen die context hadden de verzamelcentra duidelijk de keuze tussen aanpassing van de voorzieningen of definitieve sluiting van het bedrijf op dezelfde manier als wanneer zij niet zouden zijn gesloten naar aanleiding van een overheidsmaatregel. De steun vormt duidelijk een stimulans voor de bedrijven om een bepaalde gedragslijn te volgen (sluiting) die zij anders niet zouden hebben gevolgd. Daarom kan de steun worden gezien als een maatregel met een stimulerend effect.

115. Aan de andere voorwaarden die de Commissie hanteert om steun voor stopzetting van de productiecapaciteit te accepteren lijkt in dit geval te zijn voldaan.

116. De Commissie heeft dan ook aanvaard dat de door de Nederlandse regering voorgestelde steunmaatregelen de economische bedrijvigheid in de sector vergemakkelijken. De maatregel valt dan ook onder artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag.

2.5.9. Veehouderij: algemene maatregelen

2.5.9.1. Sluiting van capaciteit: Regeling beëindiging veehouderijtakken [40]- (NL)

[40] Steunmaatregel N 177/2000.

117. De Nederlandse autoriteiten hebben een geïntegreerde benadering voorgesteld om het mestprobleem op te lossen. Die benadering vergt een buitengewone inspanning van de landbouwsector.

118. Aan veehouders wordt de gelegenheid geboden hun bedrijf of een of meer intensieve veehouderijtakken van hun bedrijf te beëindigen. Deze regeling moet leiden tot een duurzame vermindering van de productie van dierlijke meststoffen. Voorts is de regeling gekoppeld aan de reconstructie van het platteland in de gebieden met een hoge veedichtheid. In deze gebieden wordt aan veehouders die hun activiteiten geheel of gedeeltelijk beëindigen de mogelijkheid geboden een tegemoetkoming aan te vragen voor het slopen van de vrijgekomen bedrijfsgebouwen.

119. Om voor de regeling in aanmerking te komen, moeten de varkens- of de mestproductierechten aan de overheid worden verkocht. In de concentratiegebieden (d.w.z. gebieden met een hoge varkensdichtheid in het oosten en het zuiden van Nederland) kunnen veehouders in aanmerking komen voor een vergoeding voor de sloop van overbodig geworden stallen.

120. De subsidie die op grond van deze regeling wordt verstrekt bestaat uit twee onderdelen. Het eerste onderdeel betreft een bedrag voor het vervallen van het niet-grondgebonden deel van het varkensrecht of van het mestproductierecht. Het tweede onderdeel omvat een tegemoetkoming in de kosten voor het slopen van de leeggekomen bedrijfsgebouwen voor veehouders in de concentratiegebieden in het zuiden en het oosten. Een deel van de gesloopte bedrijfsgebouwen kan in bepaalde gevallen worden vervangen door woningen. In dit geval worden geen subsidies toegekend. Door deze omschakeling komen extra financiële middelen vrij die kunnen worden gebruikt voor de financiering van de sloop van andere bedrijfsgebouwen.

121. In punt 8 van de communautaire richtsnoeren voor staatssteun in de landbouwsector is sprake van steun voor vervroegde uittreding of voor de beëindiging van de landbouwactiviteit en in punt 9 van steun voor de sluiting van de productie-, verwerkings- en afzetcapaciteit. Punt 8 is in casu duidelijk niet van toepassing, aangezien voor dergelijke steun alle landbouwactiviteiten permanent en definitief moeten worden beëindigd. Het ziet er derhalve naar uit dat de regeling moet worden onderzocht in het licht van punt 9 van de communautaire richtsnoeren.

122. De Commissie heeft geconcludeerd dat de regeling voldoet aan de voorwaarden van punt 9 van de communautaire richtsnoeren:

- de steun is in het algemeen belang van de betrokken sector. De regeling komt ten goede aan de hele sector, die onder druk staat van de eisen op het gebied van milieu en dierenwelzijn. De regeling zal ook een bijdrage leveren aan het milieu, dank zij een beperking van de productie van dierlijke meststoffen. Andere (niet-deelnemende) ondernemingen zullen hun landbouwactiviteiten kunnen voortzetten in een beter ondernemingsklimaat;

- de begunstigde levert een tegenprestatie; De deelnemers moeten varkens- of mestproductierechten afstaan en hun bedrijfsgebouwen slopen. De locatie mag gedurende een periode van 10 jaar niet worden gebruikt voor gelijksoortige veehouderijactiviteiten;

- de mogelijkheid dat het reddings- en herstructureringssteun betreft, is uitgesloten. Hoewel de regeling naar verwachting vooral zal worden gebruikt door veehouders die geen perspectieven op lange termijn hebben wat betreft de voortzetting van hun activiteiten, wordt de steun niet verleend op basis van eerdere of huidige handelsproblemen, maar staat hij open voor alle veehouders;

- de verliezen aan kapitaalwaarde en aan toekomstige inkomsten worden niet overgecompenseerd.

123. Wat de andere eisen in punt 9 van de communautaire richtsnoeren betreft, blijkt dat de steunregeling een beperkte looptijd heeft. De steun doorkruist de gemeenschappelijke marktordeningen niet. De regeling is voor alle ondernemers in de betrokken sector op dezelfde voorwaarden toegankelijk. Van de sector wordt geen bijdrage gevraagd omdat de capaciteit om milieuredenen wordt gesloten.

124. Met betrekking tot de milieuvoordelen van de regeling verklaren de Nederlandse autoriteiten dat de niet-grondgebonden mestproductie in Nederland volledig gequoteerd is. Het totale aantal productierechten kan dus nooit toenemen, het kan alleen afnemen. Elk bedrijf dat deelneemt aan de Regeling beëindiging veehouderijtakken moet zijn productierecht geheel of gedeeltelijk laten doorhalen. Op landelijk niveau leidt toepassing van de Regeling beëindiging veehouderijtakken tot een forse en blijvende vermindering van de mestproductie en van het aantal gehouden dieren.

125. De Commissie heeft derhalve geconcludeerd dat de maatregel aan de criteria voor een uitzondering op grond van artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag, voldoet omdat hij de ontwikkeling van de betrokken sector vergemakkelijkt zonder de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt zodanig te beïnvloeden dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.

2.5.9.2. Veevervoer: 'Gaelic Ferries' [41]- (IRL)

[41] Steunmaatregel C 7/90 (ex NN 1/98).

126. De Commissie heeft besloten een negatieve eindbeschikking te geven ten aanzien van door Ierland toegekende steun voor de bedrijfsvoering in zowel de landbouw- als de vervoersector. In het onderhavige geval ging het om de betaling van overheidssteun ten bedrage van IEP 1,58 miljoen aan de Ierse onderneming Gaelic Ferries voor de exploitatie van een veerdienst voor het vervoer van dieren van Ierland naar het Europese vasteland [42]. De staatssteun werd toegekend nadat een particulier overzetbedrijf had besloten met het vervoer van vee te stoppen om commerciële redenen die verband hielden met de door dierenwelzijnsorganisaties uitgeoefende druk. De Commissie was van mening dat de hele Ierse veehouderij van de steunmaatregel profiteerde, omdat de staatssteun uitdrukkelijk tot doel en ook tot gevolg had dat de toegang tot de continentale markt voor de Ierse veehouders werd gegarandeerd. Ierland moet nu de verleende steun van de begunstigden terugvorderen.

[42] PB L 263 van 18.10.2000, blz. 17.

2.5.9.3. Steun voor door slecht weer getroffen veehouders - (IRL)

127. De Commissie heeft besloten in te stemmen met het Ierse selectieprogramma in het kader van de 'aanvullende steunmaatregel voor ooien' en met drie onderdelen van de 'steunmaatregel in verband met het verlies aan wintervoer' [43]. Deze programma's voorzagen in verschillende steunmaatregelen ter verbetering van de situatie van veehouders wier productie in de zomer en herfst van 1998 te lijden heeft gehad onder slechte weersomstandigheden.

[43] Steunmaatregel N 44/1999.

128. In een eerder stadium had de Commissie haar twijfels geüit over de verenigbaarheid met de artikelen 87 en 88 van het Verdrag. Zo leek de maatregel onder andere te bestaan in steun voor de bedrijfsvoering doordat hij de boeren mogelijkerwijs hielp zich te ontdoen van hun (toentertijd waardeloze) schapen.

129. De door de Ierse autoriteiten verstrekte aanvullende informatie kon de Commissie er echter van overtuigen dat de maatregel hoofdzakelijk ten doel had de milieuschade als gevolg van overbeweiding en de aanwezigheid van dood en stervend vee in de weiden tot een minimum te beperken. De Commissie kon de maatregel derhalve gelijk stellen aan steun voor de verwijdering van afval.

130. In overeenstemming met punt 3.4. van de communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu [44], die ten tijde van de steunverlening van toepassing was op de landbouwsector, moet steun voor de inzameling, terugwinning en behandeling van agrarisch afval per geval worden bekeken. Aangezien de aanvaarding van dergelijke steun betekent dat er wordt afgeweken van het beginsel 'de vervuiler betaalt', is het echter mogelijk dat deze slechts in specifieke en echt gerechtvaardigde gevallen wordt toegestaan.

[44] PB L 72, 10.3.1994, blz. 3.

131. In het onderhavige geval bleek dat de steun een duidelijk stimulerend effect had en er was sprake van een tegenprestatie van de producenten die ermee instemden 30% van hun ooien te slachten, terwijl een aantal daarvan de winter wellicht zou hebben overleefd. Vanuit het standpunt van de boeren beperkte de steun zich tot de vrije ruiming van de dieren. In ruil voor het vee werden geen betalingen gedaan. Deze factoren zetten de boeren ertoe aan zich te ontdoen van het vee van de laagste kwaliteit en met de geringste overlevingskansen. Hiermee bood de steun duurzame voordelen voor de sector, maar ook voor de gehele samenleving omdat op die manier milieuproblemen worden voorkomen. Aangezien de steun eenmaal was verleend met het oog op de oplossing van een specifiek milieuprobleem, dat het gevolg was van een bijzonder ongebruikelijke samenloop van omstandigheden en waarbij er extra risico's waren voor het dierenwelzijn, vond de Commissie het gerechtvaardigd dat er in dit geval werd afgeweken van het beginsel dat de vervuiler betaalt.

2.5.10. Suikerindustrie

132. In 1999 heef de Commissie een negatieve eindbeschikking gegeven ten aanzien van verschillende Italiaanse steunmaatregelen in de suikerindustrie die zijn toegekend via de staatsholding RIBS tussen 1988 en 1992 [45]. Deze steunmaatregelen, die verband hielden met de exploitatie van twee suikerfabrieken in Midden-Italië (Abruzzen en Toscane), bestonden onder meer uit bedrijfsgaranties, deelneming in bedrijfskapitaal ter dekking van verliezen of ten behoeve van investeringen, uitbreiding van de deelneming in het bedrijfskapitaal, afzien van preferente schulden, gunstige voorwaarden voor de verkoop van overheidseigendommen en leningen met rentesubsidie. De steun was bestemd voor de SADAM-groep en het totale terug te betalen bedrag (inclusief rente) werd geschat op 45,548 miljoen EUR. Na die beschikking zijn de Commissie nog vijf zaken gemeld waarin via RIBS tussen 1988 en 1992 steun is toegekend aan ondernemingen in de suikerindustrie.

[45] PB L 236 van 7.9.1999, blz. 14.

133. Na een verzoek van Italië heeft de Raad zijn goedkeuring verleend aan een pakket steunmaatregelen voor de suikerindustrie in Italië. Dit pakket omvatte de goedkeuring van de vijf zopas aangemelde steunmaatregelen, het afsluiten van een zaak betreffende de steun voor de fabriek van Ostellato, alsmede de terugbetaling door de SADAM-groep van de bedragen die na de beschikking van de Commissie nog niet waren terugbetaald. Wat dat laatste betreft, is er sprake van een nieuw element in dit besluit van de Raad, omdat voor het eerst de Raad nieuwe steunmaatregelen goedkeurt die het economische effect van een negatieve eindbeschikking van de Commissie tot terugvordering teniet doet. De Commissie heeft echter besloten geen beroep aan te tekenen tegen dit besluit van de Raad