Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s —– EU-strategie inzake de bestrijding van mensenhandel 2021-2025

(COM(2021) 171 final)

(2021/C 517/12)

Rapporteur: Carlos Manuel TRINDADE

Raadpleging: Europese Commissie, 31.5.2021 Rechtsgrondslag Artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie Bevoegde afdeling Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Burgerschap Goedkeuring door de afdeling 7.9.2021 Goedkeuring door de voltallige vergadering 22.9.2021 Zitting nr. 563 Stemuitslag (voor/tegen/onthoudingen) 215/1/4

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1. Mensenhandel is in de eerste plaats een grove schending van de mensenrechten en druist in tegen grondrechten zoals vrijheid, waardigheid en gelijkheid, die zijn verankerd in tal van instrumenten, waaronder de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens, het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.

1.2. De diepere oorzaken van mensenhandel zijn de kwetsbaarheid van de slachtoffers als gevolg van armoede, genderongelijkheid en geweld tegen vrouwen en kinderen, situaties tijdens en na een conflict, gebrek aan sociale integratie, gebrek aan kansen en werkgelegenheid, gebrekkige toegang tot onderwijs.

1.3. Misbruik makend van deze kwetsbaarheid ontwikkelen mensenhandelaars een crimineel, complex en zeer winstgevend bedrijfsmodel dat nog altijd weinig risico’s met zich meebrengt en zeer rendabel is.

1.4. Door de pandemie zijn de slachtoffers in economisch en sociaal opzicht nog kwetsbaarder geworden, hebben zij moeilijker toegang tot de rechter en worden misdrijven minder gemakkelijk bestraft. Tegelijkertijd is een nieuw bedrijfsmodel van de grond gekomen om via internet slachtoffers te werven en uit te buiten.

1.5. Het EESC staat in grote lijnen achter de EU-strategie voor de bestrijding van mensenhandel 2021-2025 (hierna “de strategie”) die door de Europese Commissie is gepubliceerd, maar formuleert in dit advies wel een aantal opmerkingen, voorstellen en aanbevelingen.

1.6. Het EESC steunt het standpunt van de Commissie dat de kwaliteit van de gegevens over dit fenomeen op geharmoniseerde wijze moet worden verbeterd in de lidstaten ( 1 ) . Om mensenhandel doeltreffender te kunnen bestrijden en daarbij met name adequate maatregelen te kunnen uitwerken is precieze, diepgaande en tijdige kennis van het fenomeen — vooral van alle betrokkenen (slachtoffers, mensenhandelaars, gebruikers) en van de modus operandi van mensenhandelnetwerken — een vereiste. Zo niet, dan krijgt men geen goed beeld van de werkelijke omvang van deze handel.

1.7. Tot op heden hebben de maatregelen ter bestrijding van de mensenhandel niet genoeg effect gesorteerd. Het is daarom nodig om de bestrijding op te voeren, met een breder opgezette strategie en nieuwe maatregelen ( 2 )

1.8. Het EESC staat achter het voorstel om de richtlijn eventueel te herzien, afhankelijk van de resultaten die ermee worden geboekt. Daarbij moet worden aangetekend dat betere sanctiemiddelen bij de bestrijding van mensenhandel weliswaar noodzakelijk zijn, maar niet voldoende.

1.9. Het EESC steunt het voornemen om op EU-niveau minimumregels vast te stellen die in mensenhandel en mensensmokkel gespecialiseerde netwerken en “het gebruik van diensten die door slachtoffers van mensenhandel worden verleend” strafbaar stellen. Het is van essentieel belang dat de gehele aannemings- en onderaannemingsketen voor het uitbuiten en verhandelen van mensen als strafbaar wordt aangemerkt.

1.10. Om mensenhandel doeltreffender te bestrijden, is er een bredere analyse nodig die ook betrekking heeft op de sociale factoren die tot meer mensenhandel leiden. In de voorgestelde strategie wordt zo’n analyse slechts in het voorbijgaan genoemd.

1.11. Er is ook een verband ( 3 ) tussen de ontwikkeling van mensenhandel in lage-inkomenslanden en de handel in kinderen “die meestal gedwongen worden kinderarbeid te verrichten”, wat weer samenhangt met de moeite die gezinnen hebben om in hun levensonderhoud te voorzien.

1.12. Gezien het enorme leed van de slachtoffers is een humanistische benadering van alle aspecten van hun problematiek geboden. Repatriëring of aansporingen tot vrijwillige terugkeer naar het land van herkomst mogen niet de boventoon voeren in de strategie. Dat zou een onderschatting betekenen van de omstandigheden waarin zij daar terechtkomen en die hen alleen maar een gemakkelijker doelwit maken van mensenhandelaars. Daarom dient erkenning van het recht op integratie in het gastland ook deel uit te maken van de strategie.

1.13. Geen enkele maatregel is erop gericht de rechten van slachtoffers te erkennen en te handhaven of hun rechtstreekse bijstand, ondersteuning en bescherming te bieden (onder meer in medische en juridische zin), met name tegen eventuele sancties door degenen die hen uitbuiten. De Commissie zou hieraan dan ook aandacht moeten besteden in de strategie.

1.14. In de strategie wordt erkend dat het moeilijk is voor slachtoffers om hun leven weer op te bouwen, en dat ze op de arbeidsmarkt weinig kans van slagen hebben. De strategie bevat helaas geen maatregelen om hierin verandering te brengen ( 4 ) . Het EESC stelt daarom voor dat slachtoffers het recht op integratie in de samenleving van het gastland, met een adequate en snelle procedure, wordt toegekend.

1.15. Krachtens de EU-wetgeving kunnen slachtoffers alleen een verblijfsvergunning krijgen als zij meewerken aan onderzoek naar en de vervolging van mensenhandelaars. Dat kan uiterst pijnlijk voor hen zijn, omdat zij zo noodgedwongen al hun traumatische ervaringen opnieuw zullen beleven en hun lichamelijk en geestelijk welzijn veronachtzaamd wordt. Hier past een aanpak die op de omstandigheden en de psychologische toestand van elk van de afzonderlijke slachtoffer wordt afgestemd. Deze moeten onder meer gedegen psychologische begeleiding krijgen, zodat zij over hun trauma’s kunnen praten en deze kunnen herbeleven.

1.16. Het EESC is het met de Commissie eens dat slachtoffers niet mogen worden gestraft voor misdrijven die zij onder dwang hebben moeten begaan en dat, met het oog op de bescherming van slachtoffers, de richtlijn van de Raad van 2004 betreffende verblijfstitels voor slachtoffers van mensenhandel opnieuw moet worden bezien.

1.17. Alle slachtoffers van mensenhandel zouden door een overheidsfonds naar behoren, al naargelang het leed dat hun is aangedaan, schadeloos moeten worden gesteld. In geval van arbeidsuitbuiting hebben zij ook recht op achterstallig loon voor het werk dat zij hebben verricht en moet de directe begunstigde, d.w.z. de uiteindelijke werkgever, of in specifieke gevallen, wanneer de “toeleveringsketens” een onontwarbare kluwen vormen, degene die profiteert van de geleverde diensten, verantwoordelijk worden gesteld.

1.18. In de Europese immigratiewetgeving wordt geen aandacht besteed aan de situatie van minder goed geschoolde en armere economische immigranten die in Europa betere leef- en werkomstandigheden hopen aan te treffen (in tegenstelling tot beter geschoolde of beter bemiddelde immigranten). Mede als gevolg hiervan, dus wegens het ontbreken van mechanismen voor de legale immigratie van economische migranten, laten dezen zich in met netwerken van mensensmokkelaars. De Europese instellingen zouden Europese wetgeving moeten vaststellen om dit probleem op te lossen.

1.19. Dankzij de internationale dimensie ( 5 ) van de strategie kan de mensenhandel doeltreffender worden bestreden. Onderbelicht blijft echter dat de bevolking in de landen van herkomst in fatsoenlijke economische en sociale omstandigheden ( 6 ) moet kunnen leven; dat is de belangrijkste voorwaarde om de werving van slachtoffers van mensenhandel te belemmeren of te voorkomen. Ontwikkelingssamenwerking en verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de VN zouden in de strategie moeten worden aangemerkt als het belangrijkste middel om dergelijke structurele omstandigheden tot stand te brengen.

1.20. Wat economische activiteiten en op arbeidsuitbuiting gerichte mensenhandel betreft, wordt er in de strategie nergens op gewezen dat ondernemingen die gebruikmaken van deze uitgebuite arbeidskrachten een oneerlijk concurrentievoordeel hebben ten opzichte van bedrijven die zich wel aan de wet houden. Aan deze vorm van sociale dumping, die haaks staat op de maatschappelijke verantwoordelijkheid van bedrijven, moet niet alleen door de politie en de rechterlijke macht, maar ook via de sociale dialoog aandacht worden besteed.

1.21. De meer informeel en zonder sociale dialoog en collectieve onderhandelingen opererende economische sectoren maken in het algemeen meer gebruik van deze arbeidskrachten. Voor een betere bestrijding van arbeidsuitbuiting zouden de sociale partners in de strategie een actieve rol moeten krijgen bij de aanpak van mensenhandel, al naargelang hun bevoegdheden en met behoud van hun autonomie. Als in dit verband essentiële instrumenten zullen dan ook de sociale dialoog en collectieve onderhandelingen een rol gaan spelen.

1.22. Het EESC is ingenomen met het komende wetgevingsinitiatief van de Commissie inzake duurzame corporate governance, dat er vooral voor moet zorgen dat overheidsopdrachten de transparantie bevorderen en maatschappelijk verantwoord zijn ( 7 ) . Op nationaal niveau zijn er al diverse collectieve overeenkomsten om misbruik en mensenhandel op het werk te voorkomen en slachtoffers schadeloos te stellen ( 8 ) . Deze goede praktijken zouden een plaats moeten krijgen in de strategie, en in de lidstaten dienen zij gepromoot en nagevolgd te worden, als een concrete manier om de genoemde transparantie te waarborgen.

1.23. Het EESC is ingenomen met de toezegging van de Commissie om de richtlijn inzake sancties tegen werkgevers robuuster te maken. Daarmee wordt het ook gemakkelijker om deze sancties te verzwaren ( 9 )

1.24. Nergens in de strategie wordt gewag gemaakt van de belangrijke inbreng van maatschappelijke organisaties en van de sociale partners, en dan met name van de vakbonden. Het werk dat deze organisaties in de loop van de jaren hebben verricht — vooral tegen seksuele en arbeidsuitbuiting en de handel in kinderen, waarbij zij misstanden in kaart brengen, aan de kaak stellen en bestrijden en slachtoffers actieve steun bieden — verdient behoorlijke vermelding en moet op waarde worden geschat. Het EESC stelt voor om hiernaar te verwijzen in de strategie en deze organisaties adequaat te ondersteunen, ook in financiële zin.

1.25. Er wordt geen melding gemaakt van de belangrijke steun van de kant van maatschappelijke organisaties, solidariteitsnetwerken en de sociale partners om slachtoffers te beschermen, op te vangen en te integreren, en evenmin van de financiële steun die nodig is om deze activiteiten uit te voeren. De Commissie zou hieraan dan ook aandacht moeten besteden in de strategie.

1.26. Het EESC is het ermee eens dat bij deze strijd naast Europol en Eurojust ook de Europese Arbeidsautoriteit (ELA) moet worden betrokken, in nauwe samenwerking met de nationale overheden, met name arbeidsinspecties. Daarbij moet deze autoriteit ruimere bevoegdheden krijgen en van materiële — met name digitale en fysieke — hulpmiddelen worden voorzien. In de strategie zou de Commissie de lidstaten daarom moeten verzoeken om de in Verdrag nr. 81 van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) vastgestelde ratio’s in acht te nemen ( 10 )

2. Achtergrond

2.1. We zien, we horen, we lezen en we mogen onze ogen er niet voor sluiten dat mensenhandel de slachtoffers ongekend leed aandoet, hun waardigheid aantast, hen van hun vrijheid berooft en hun leven verwoest. Het EESC en al zijn leden zijn zich evenals alle burgers van de Europese Unie terdege bewust van de verschrikkingen van mensenhandel en de funeste gevolgen ervan voor de slachtoffers, en steunen uit solidariteit met hen alle maatregelen om mensenhandel te bestrijden en uit te bannen.

2.2. Dankzij studies en rapporten is de kennis over dit fenomeen toegenomen en zijn de strategieën ter bestrijding ervan verbeterd, maar elk jaar brengt de mensenhandel nog altijd duizenden mensen, met name vrouwen en kinderen, in gevaar, om precies te zijn: i. in 2017/2018 werd van 14 000 mensen vastgesteld dat zij slachtoffer van mensenhandel waren, maar dat aantal zou nog hoger kunnen zijn omdat het moeilijk is de precieze aantallen in kaart te brengen; ii. bijna de helft van de slachtoffers zijn EU-burgers en de rest komt uit derde landen in Afrika, de Westelijke Balkan en Azië (11); iii. de meeste slachtoffers zijn vrouwen en meisjes die voor seksuele uitbuiting worden verhandeld; iv. 15 % van de slachtoffers wordt verhandeld voor arbeidsuitbuiting, maar de meeste slachtoffers blijven onder de radar; v. de belangrijkste sectoren voor op arbeidsuitbuiting gerichte mensenhandel zijn: landbouw/bosbouw, bouw; horeca, schoonmaak, huishoudelijk werk en verwerkende industrie (textiel, kleding, levensmiddelen (12)); vi. de meeste mensenhandelaars zijn EU-burgers; vii. deze misdaad genereert aanzienlijke winsten voor mensenhandelaars, die in 2015 werden geraamd op 29,4 miljard EUR, met ongeveer 14 miljard EUR verkregen uit seksuele uitbuiting (13), waarbij de inkomsten uit op arbeidsuitbuiting gerichte mensenhandel niet zijn meegerekend (14). viii. de economische kosten van mensenhandel bedroegen in 2020 2,7 miljard EUR; ix. mensenhandelaars maken misbruik van sociale ongelijkheden en van de economische en sociale kwetsbaarheid van mensen; x. bijna een kwart van alle slachtoffers van mensenhandel zijn kinderen die worden verhandeld met het oog op seksuele uitbuiting (15); xi. slachtoffers van mensenhandel worden overwegend op de volgende manieren uitgebuit: seksueel misbruik, gedwongen arbeid, gedwongen criminaliteit, gedwongen bedelarij en kinderhandel (16).

2.3. strategie voor de bestrijding van mensenhandel 2021-2025 Dat de ( 17 ) nu het licht ziet, komt enerzijds door het groeiende besef dat de bestrijding van mensenhandel voor de EU een morele verplichting inhoudt omdat zij zich altijd zo sterk maakt voor de menselijke waardigheid en de mensenrechten, en anderzijds door de gestage toename van de mensenhandel.

2.4. Sinds 2002 is de EU in dit verband steeds veeleisender geworden, en het voorstel voor een strategie past in die ontwikkeling ( 18 )

2.5. De goedkeuring van Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad ( 19 ) (in de wandeling terecht de richtlijn ter bestrijding van mensenhandel genoemd) markeerde een forse stap voorwaarts in de strijd tegen mensenhandel. Mensenhandel was een fijnmaziger en breder fenomeen aan het worden.

2.6. In de richtlijn wordt een ruimere definitie van mensenhandel gehanteerd waaronder ook nieuwere vormen van uitbuiting van de slachtoffers vallen. Het EESC vestigt in het bijzonder de aandacht op artikel 2 “Strafbare feiten op het gebied van mensenhandel”, waarin de hoofdlijnen voor de bestrijding van mensenhandel zijn vastgelegd.

2.7. Het EESC heeft een reeks adviezen uitgebracht over mensenhandel, waarvan de conclusies in het algemeen hebben bijgedragen tot de bestrijding van deze plaag ( 20 )

2.8. Tegen deze achtergrond presenteert de Commissie dit voorstel voor een strategie, die in zes hoofdstukken is opgedeeld. In elk van deze hoofdstukken doet de Commissie voor de uitvoering van de strategie een aantal toezeggingen (26) en verzoekt zij de lidstaten om ook bepaalde maatregelen te nemen (16). In totaal gaat het om tweeënveertig maatregelen.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Behoefte aan gegevens (kennis van de werkelijkheid)

3.1.1. De Commissie erkent dat mensenhandel in de EU blijft toenemen, met steeds meer slachtoffers, en zeer hoge menselijke, sociale en economische kosten, ondanks de initiatieven die zijn uitgevoerd. Dat komt vooral door de manier waarop criminele organisaties opereren.

3.1.2. Uit het aantal zekere en vermoedelijke slachtoffers blijkt hoe ernstig de situatie is, al is hierover wel meer kennis nodig. Het blijft namelijk moeilijk om aan gegevens te komen, met name tijdens de COVID-19-pandemie: bij strenge lockdowns zijn werknemers uit de publieke en particuliere sector aan huis gebonden, wat de toegang tot bepaalde gegevens belemmert.

3.2. Bestrijding van mensenhandel

3.2.1. De strategie is toegespitst op de strafrechtelijke en veiligheidsaspecten van de bestrijding van de mensenhandel als misdrijf — dat staat centraal — waarbij wordt ingegaan op de verschillende aspecten hiervan.

3.2.2. De strategie kent in dit verband een belangrijke rol toe aan de wetgeving, met name de richtlijn ter bestrijding van mensenhandel. Maar hoewel de Commissie de uitvoering van deze richtlijn heeft gemonitord, loopt de omzetting ervan uiteen. Bovendien ontlopen daders in de EU nog steeds hun straf en blijft het aantal veroordelingen van mensenhandelaars laag ( 21 )

3.3. Sociale dimensie van de strijd tegen mensenhandel

3.3.1. In de mededeling ( 22 ) wordt erkend dat “[j]onge vrouwen en minderjarigen uit Romagemeenschappen […] bijzonder kwetsbaar [zijn] voor uitbuiting en mensenhandel als gevolg van verschillende socio-economische factoren, zoals multidimensionale armoede, (…)”.

3.3.2. Mensen die in multidimensionale armoede leven en zich in bepaalde opzichten onderscheiden (zoals gehandicapten en LGBTI’ers), zijn bijzonder kwetsbaar voor uitbuiting en mensenhandel.

3.3.3. Er is ook een verband ( 23 ) tussen de ontwikkeling van mensenhandel in lage-inkomenslanden en de handel in kinderen “die meestal gedwongen worden kinderarbeid te verrichten”, wat weer samenhangt met de moeite die gezinnen hebben om in hun levensonderhoud te voorzien.

3.3.4. Het is een zeer goede zaak dat de ELA, de arbeidsinspecties in de lidstaten, de sociale partners, tal van maatschappelijke organisaties en veel mediaorganisaties en sociale media onvermoeibaar mensenhandel aan de kaak stellen en bestrijden. Dat doen ze vooral door informatie te delen en te verspreiden, misstanden te melden en te bestrijden en te zoeken naar allerlei manieren om slachtoffers te beschermen en mensenhandelaars voor het gerecht te krijgen. De Commissie zou deze activiteiten in de strategie moeten opnemen en aanprijzen als navolgenswaardige praktijken.

3.3.5. Maatschappelijke organisaties die zich zeer verdienstelijk hebben gemaakt in de bestrijding van mensenhandel en de hulp aan slachtoffers (redding van schipbreukelingen, opvang van slachtoffers, hulp bij hun integratie enz.) zijn in sommige gevallen als crimineel aangemerkt. Het EESC tekent hier protest tegen aan en verzoekt de Commissie er in de strategie aandacht aan te besteden.

3.4. Rechten van slachtoffers

3.4.1. In de strategie wordt de situatie van slachtoffers niet overal op een even menselijke manier benaderd.

3.4.2. De toegang van slachtoffers tot hun rechten dient een centraal punt van zorg te zijn. Dat past in een aanpak waarbij hun menselijke waardigheid en hun mensenrechten altijd vooropstaan.

3.4.3. De situatie van slachtoffers die geen EU-burger zijn is nog problematischer. Zij kunnen vaak een doelwit van mensenhandelaars blijven en het risico lopen opnieuw verhandeld te worden, ongeacht of zij wel of geen EU-burger zijn.

3.5. Reikwijdte en uitvoering van de strategie

3.5.1. gemengde migratiestromen naar de EU gesmokkeld Zoals de Commissie opmerkt, worden slachtoffers door criminele organisaties via alle routes innaar de EU gesmokkeld ( 24 ) . In reactie hierop kan niet worden volstaan met de bestrijding van smokkelaarsnetwerken en is er meer nodig.

3.5.2. Wat dit betreft, kan de strategie ter bestrijding van mensenhandel niet los worden gezien van het nieuwe pact inzake immigratie en asiel of van het actieplan inzake integratie en inclusie 2021-2027 ( 25 ) . Ook het actieplan voor de Europese pijler van sociale rechten moet worden gezien als een overkoepelend kader voor de sociale strategie van de EU. De Commissie zou de strategie goed moeten afstemmen op ander sociaal beleid van de EU, door synergieën tot stand te brengen en voor efficiëntie te zorgen.

3.5.3. Het EESC steunt de gezamenlijke verklaring van tien Europese agentschappen om samen te werken en stelt voor dat jaarlijks verslag wordt uitgebracht over hun activiteiten.

3.5.4. Het EESC is ingenomen met de genderdimensie en met verschillende voorstellen om specifiek de bestrijding van de handel in kinderen te verbeteren.

4. Bijzondere opmerkingen

4.1. Deel 2

4.1.1. In alle stadia dient gezorgd te worden voor een efficiënte bescherming van slachtoffers, met name als het om vrouwen en kinderen gaat ( 26 ) . Met het oog daarop moet de inbreng van de daarvoor opgerichte maatschappelijke organisaties en de sociale partners in al deze stadia gewaarborgd zijn.

4.1.2. Terecht is de Commissie van mening dat de richtlijn ter bestrijding van mensenhandel in alle lidstaten ten uitvoer moet worden gelegd en dat bij een herziening ervan goed gekeken moet worden naar eventuele tekortkomingen en naar de ontwikkelingen op het gebied van mensenhandel, met name met betrekking tot de werving en uitbuiting van slachtoffers via het internet.

4.1.3. De strategie moet er vooral op gericht zijn dat slachtoffers desgewenst hun mensenrechten weer ten volle kunnen uitoefenen. Daarom is het zaak dat hun bescherming wordt geboden en dat zij schadeloos worden gesteld voor het leed dat hun is aangedaan, en moeten zij daar waar zij zich bevinden werk met bijbehorende rechten kunnen krijgen. Het mag niet gebeuren dat slachtoffers worden gerepatrieerd of anderszins naar hun land van herkomst worden teruggestuurd. Er moet altijd gestreefd worden naar de integratie van slachtoffers, zowel wanneer zij in hun gastland willen blijven als wanneer zij er vrijelijk voor kiezen om terug te keren naar hun land van herkomst. Slachtoffers moeten het recht hebben om via een speciale spoedprocedure te integreren in de samenleving van het gastland.

4.1.4. Het EESC is ingenomen met de toezegging van de Commissie om te zorgen voor voldoende financiële middelen ter bestrijding van mensenhandel binnen en buiten de EU ( 27 )

4.2. Deel 3

4.2.1. Het EESC is ingenomen met het voorstel van de Commissie aan de lidstaten om te overwegen het bewuste gebruik van diensten die door slachtoffers van mensenhandel worden verleend, strafbaar te stellen ( 28 )

4.2.2. De sociale partners zouden meer bij nationale en grensoverschrijdende operaties ter controle en bestrijding van mensenhandel en dwangarbeid moeten worden betrokken, samen met de arbeidsinspecties van de lidstaten en de ELA. Op nationaal niveau zijn er al diverse collectieve overeenkomsten om misbruik en mensenhandel op het werk te voorkomen en slachtoffers schadeloos te stellen ( 29 ) . Deze goede praktijken zouden een plaats moeten krijgen in de strategie, en in de lidstaten dienen zij gepromoot en nagevolgd te worden.

4.2.3. In verband met mensenhandel moet ook worden gekeken naar de gevolgen van de enorme toename van nieuwe vormen van werk, met name wat nieuwe vormen van arbeidsuitbuiting betreft. In de strategie wijst de Commissie terecht op het gebruik van digitale netwerken, maar daarbij lijkt zij eerder de op seksuele uitbuiting dan de op arbeidsuitbuiting gerichte mensenhandel (met name via digitale platforms) voor ogen te hebben. De strategie zou in dit verband een bredere opzet moeten hebben.

4.2.4. Het EESC steunt de toezegging van de Commissie om ervoor te zorgen dat in de waardeketens en de toeleveringsketens van EU-ondernemingen geen plaats is voor respectievelijk dwangarbeid en kinderarbeid ( 30 )

4.3. Deel 4

4.3.1. Het EESC onderschrijft de constatering dat de georganiseerde misdaad in de legale economie probeert te infiltreren, met alle risico’s van dien voor de samenleving zelf. De bestrijding hiervan vergt een systematisch financieel onderzoek tijdens rechtshandhavingsonderzoeken, alsmede de ontwikkeling en uitvoering van een robuust kader voor het identificeren, in beslag nemen en confisqueren van criminele vermogensbestanddelen ( 31 )

4.3.2. Voor de aanpak van mensenhandel moet capaciteit worden opgebouwd door personen die werkzaam zijn in de rechtshandhaving of bij justitie systematisch op te leiden. Tijdens deze opleidingen moet altijd rekening worden gehouden met het perspectief en de behoeften van slachtoffers ( 32 ) . Het EESC wijst er met name op dat de diensten die zich met deze kwestie bezighouden meer personele middelen moeten krijgen.

4.3.3. Voor de bestrijding van het bedrijfsmodel van onlinerekrutering en -uitbuiting van slachtoffers is het nodig dat de platforms zich houden aan de wettelijke verplichtingen die nu al voor hen gelden en dat met technologie- en internetbedrijven een dialoog wordt aangegaan om het gebruik ervan voor de werving en uitbuiting van slachtoffers aan banden te leggen ( 33 ) . Het Europees Waarnemingscentrum voor digitale media ( 34 ) zou van nut kunnen zijn voor het monitoren van illegale onlinerekrutering voor mensenhandel.

4.3.4. Er moet absoluut voor worden gezorgd dat internetproviders en aanverwante bedrijven mensenhandel helpen bestrijden door materiaal dat verband houdt met uitbuiting en misbruik van slachtoffers op te sporen en te verwijderen.

4.3.5. Een succesvolle bestrijding van de criminele structuren en van de uitbuiting van slachtoffers van mensenhandel hangt vooral af van de actieve deelname van de hele samenleving en van de betrokkenheid van de burgers, met name de lokale overheden, het onderwijs, de gezondheidszorg, de sociale partners en maatschappelijke organisaties en van de berichtgeving in de media en sociale netwerken. De verantwoordelijkheid voor het bestrijden van mensenhandel rust op de hele samenleving. In de strategie zouden speciale voorlichtings- en opleidingsprogramma’s voor deze institutionele en sociale actoren kunnen worden opgenomen; de doeltreffendheid van de strategie houdt immers rechtstreeks verband met de inzet en efficiëntie van deze actoren.

4.4. Deel 5

4.4.1. Er moet gewerkt worden aan effectievere verwijzingssystemen voor slachtoffers van mensenhandel, zodat zij in elke lidstaat kunnen rekenen op bescherming en hun rechten worden geëerbiedigd. Dat moet gebeuren door middel van gecoördineerde reacties, met speciale ondersteuning door maatschappelijke organisaties, sociale partners en internationale niet-gouvernementele organisaties, waarbij de uitwisseling van goede praktijken niet vergeten mag worden ( 35 )

4.4.2. Het EESC is het met de Commissie eens dat slachtoffers niet mogen worden gestraft voor misdrijven die zij onder dwang hebben moeten begaan en dat, met het oog op de bescherming van slachtoffers, de richtlijn van de Raad van 2004 betreffende verblijfstitels voor slachtoffers van mensenhandel opnieuw moet worden bezien.

4.4.3. Het EESC schaart zich achter het standpunt van de Commissie over nauwere samenwerking met het oog op een Europees referentiemechanisme.

4.4.4. In geval van kinderen moet hun verdere levensloop in ogenschouw worden genomen. Traumatische gebeurtenissen in de jeugd hebben namelijk hun weerslag op de puberteit en het leven als volwassene. Toezicht op de ontwikkeling van deze kinderen moet daarom onderdeel zijn van de strategie voor slachtofferhulp.

4.5. Deel 6

4.5.1. Alleen met de wereldwijde verwezenlijking van de duurzame-ontwikkelingsdoelstellingen van de VN kunnen de economie, de samenleving en de situatie van de mensenrechten en de politieke rechten zich in de landen van herkomst zodanig ontwikkelen dat hun burgers de mogelijkheid hebben om in vrede en veiligheid een waardig leven te leiden. Samenwerking door de EU en de lidstaten op het gebied van duurzame ontwikkeling is hierbij van eminent belang en zou in de strategie op waarde moeten worden geschat.

4.5.2. Het EESC staat achter het externe optreden van de Commissie, samen met diverse agentschappen van de Verenigde Naties en de Raad van Europa, ter bestrijding van de mensenhandel, maar wijst erop dat de IAO in dit verband over ruime en waardevolle ervaring beschikt ( 36 ) . Ook de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) beschikt over een groot reservoir aan ervaringen en goede praktijken, die in aanmerking moeten worden genomen. Het EESC beveelt de Commissie aan deze agentschappen toe te voegen aan de interinstitutionele organisaties waarmee zij de strategie zal uitvoeren.

4.5.3. Gemengde migratiestromen, bestaande uit immigranten en gesmokkelde mensen, moeten niet alleen aandacht krijgen in het kader van de bestrijding van smokkelnetwerken. Hierbij zij verwezen naar het nieuwe migratie- en asielpact ( 37 )

Brussel, 22 september 2021. De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Christa SCHWENG

(1) COM(2021) 171 final, blz. 9, 12.

(2) COM(2021) 171 final, voetnoten op blz. 5 (20) en blz. 10 (39 en 41).

(3) COM(2021) 171 final, hoofdstuk 6 — Internationale dimensie.

(4) COM(2021) 171 final, blz. 16.

(5) COM(2021) 171 final, hoofdstuk 6 — Internationale dimensie.

(6) COM(2021) 171 final, blz. 15.

(7) COM(2021) 171 final, blz. 7.

(8) Zie IAO-rapport 2021, Access to protection and remedy for victims of human trafficking for the purpose of labour exploitation in Belgium and the Netherlands.

(9) COM(2021) 171 final, blz. 8 en 9.

(10) Krachtens IAO-Verdrag 81 (over arbeidsinspecties) dient er per 10 000 werknemers één arbeidsinspecteur te zijn.

(11) COM(2021) 171 final, blz. 1 en 17.

(12) COM(2021) 171 final, blz. 6.

(13) COM(2021) 171 final, blz. 7.

(14) COM(2021) 171 final, blz. 7.

(15) COM(2021) 171 final, blz. 14.

(16) COM(2021) 171 final, blz. 11.

(17) COM(2021) 171 final.

(18) Zie het Kaderbesluit 2002/629/JBZ van de Raad van 19 juli 2002 inzake bestrijding van mensenhandel (PB L 203 van 1.8.2002, blz. 1); EU-plan inzake de beste praktijken, normen en procedures bij de voorkoming en bestrijding van mensenhandel (2005); Verdrag van de Raad van Europa inzake de bestrijding van mensenhandel (1.2.2008); Programma van Stockholm — Een open en veilig Europa ten dienste en ter bescherming van de burger (2010).

(19) Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5 april 2011 inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van Kaderbesluit 2002/629/JBZ van de Raad (PB L 101 van 15.4.2011, blz. 1).

(20) Bestrijding van mensenhandel (PB C 51 van 17.2.2011, blz. 50); Preventieve maatregelen ter bescherming van kinderen tegen seksueel misbruik (PB C 24 van 28.1.2012, blz. 154); EU-strategie voor de uitroeiing van mensenhandel (PB C 44 van 15.2.2013, blz. 115); Europese Veiligheidsagenda (PB C 177 van 18.5.2016, blz. 51).

(21) COM(2021) 171 final, blz. 11.

(22) COM(2021) 171 final hoofdstuk 5 — Bescherming, ondersteuning en emancipatie van slachtoffers, met name vrouwen en kinderen.

(23) COM(2021) 171 final, hoofdstuk 6 — Internationale dimensie.

(24) COM(2021) 171 final, hoofdstuk 6 — Internationale dimensie.

(25) COM(2021) 171 final, blz. 18.

(26) COM(2021) 171 final, deel 2.

(27) COM(2021) 171 final, blz. 6.

(28) COM(2021) 171 final, blz. 7.

(29) Zie IAO-rapport 2021, Access to protection and remedy for victims of human trafficking for the purpose of labour exploitation in Belgium and the Netherlands.

(30) COM(2021) 171 final, blz. 9.

(31) COM(2021) 171 final, blz. 10.

(32) COM(2021) 171 final, blz. 11.

(33) COM(2021) 171 final, blz. 12.

(34) Zie DG CONNECT van de Europese Commissie.

(35) Zoals het nieuwe systeem dat in Portugal is ingevoerd: het “Nationaal verwijzingssysteem voor (vermeende) minderjarige slachtoffers van mensenhandel”.

(36) Verdrag 29/1930 betreffende gedwongen arbeid, Verdrag 105/1957 inzake de afschaffing van gedwongen arbeid en het IAO-protocol van 2014 bij het Verdrag betreffende gedwongen arbeid en de afschaffing van gedwongen arbeid.

(37) COM(2021) 171 final, blz. 20.