NL Publicatieblad van de Europese Unie C 231/58

Advies van het Comité van de Regio's, over de Mededeling van de Commissie „Het Europees nabuurschapsbeleid — strategiedocument”

(2005/C 231/08)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

Gelet op de Mededeling van de Commissie Europees Nabuurschapsbeleid — Strategiedocument (COM(2004) 373 def.);

Gelet op het besluit van de Commissie d.d. 13 mei 2004 het Comité van de Regio's overeenkomstig artikel 265, lid 1, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap om advies te vragen;

Gelet op het besluit van zijn bureau d.d. 15 juni 2004 zijn commissie „Externe betrekkingen” ermee te belasten een verkennend advies over het onderwerp in kwestie op te stellen;

Gelet op de Mededeling van de Commissie Communication from the Commission to the Council on the Commission proposals for action plans under the European neighbourhood policy (ENP) (COM(2004) 795 final);

Gelet op het Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende het door de Europese Gemeenschap en haar lidstaten in te nemen standpunt in de Associatieraad die is ingesteld bij de Europees-mediterrane Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds, en het Hasjemitisch Koninkrijk Jordanië, anderzijds, inzake de goedkeuring van een aanbeveling voor de tenuitvoerlegging van het Actieplan EU-Jordanië (COM(2004) 796 def.);

Gelet op het Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende het door de Gemeenschap in te nemen standpunt in het Gemengd Comité dat is ingesteld bij de interim-associatieovereenkomst voor handel en samenwerking inzake de goedkeuring van een aanbeveling voor de tenuitvoerlegging van het Actieplan EU-Palestijnse Autoriteit (COM(2004) 789 def.);

Gelet op het Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende het door de Europese Gemeenschap en haar lidstaten in te nemen standpunt in de Associatieraad die is ingesteld bij de Euro-mediterrane overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds, en de Republiek Tunesië, anderzijds, inzake de goedkeuring van een aanbeveling voor de tenuitvoerlegging van het Actieplan EU-Tunesië (COM(2004) 792 def.);

Gelet op het Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende het door de Gemeenschappen en hun lidstaten in te nemen standpunt in de Samenwerkingsraad die is ingesteld bij de Partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst waarbij een partnerschap tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds, en Oekraïne, anderzijds, inzake de goedkeuring van een aanbeveling voor de tenuitvoerlegging van het Actieplan EU-Oekraïne (COM(2004) 791 def.);

Gelet op het Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende het door de Gemeenschappen en hun lidstaten in te nemen standpunt in de Associatieraad die is ingesteld bij de Euro-mediterrane Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds, en de Staat Israël, anderzijds, inzake de goedkeuring van een aanbeveling voor de tenuitvoerlegging van het Actieplan EU-Israël (COM(2004) 790 def.);

Gelet op het Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende het door de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten in te nemen standpunt in de Samenwerkingsraad die is ingesteld bij de Partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst waarbij een partnerschap tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds, en de Republiek Moldavië, anderzijds, inzake de goedkeuring van een aanbeveling voor de tenuitvoerlegging van het Actieplan EU-Moldavië (COM(2004) 787 def.);

Gelet op de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement Bouwen aan onze gemeenschappelijke toekomst — Beleidsuitdagingen en begrotingsmiddelen in de uitgebreide Unie 2007-2013 (COM(2004) 101 def.);

Gelet op het Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad houdende algemene bepalingen tot invoering van een Europees nabuurschaps- en partnerschapsinstrument (COM(2004) 628 def.);

Gelet op de Mededeling van de Commissie De weg effenen voor een nieuw nabuurschapsinstrument (COM(2003) 393 def.);

Gelet op het verslag van het Europees Parlement over De grotere Europese nabuurschap: een nieuw kader voor de betrekkingen met de oostelijke en zuidelijke buurlanden (COM(2003) 104 — 2003/2018(INI));

Gelet op zijn advies over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement over De grotere Europese nabuurschap: een nieuw kader voor de betrekkingen met de oostelijke en zuidelijke buurlanden (CDR 175/2003 fin) (1);

Gelet op zijn verkennend advies Het Euro-mediterrane partnerschap en de lokale en regionale overheden: behoefte aan coördinatie en aan een specifiek instrument ten behoeve van de gedecentraliseerde samenwerking (CDR 327/2003 fin) (2);

Gelet op zijn advies Lokaal en regionaal bestuur in Rusland en ontwikkeling van de samenwerking tussen de EU en Rusland (CDR 105/2004 fin);

Gelet op zijn advies over het Tweede actieplan voor de noordelijke dimensie 2004-2006 (CDR 102/2003 fin) (3);

Gelet op zijn ontwerpadvies over de Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement Bouwen aan onze gemeenschappelijke toekomst — Beleidsuitdagingen en begrotingsmiddelen in de uitgebreide Unie 2007-2013 (CdR 162/2004 rev. 3) (rapporteur: de heer Bore, lid van de gemeenteraad van Birmingham (UK/PSE));

Gelet op het op 7 februari 2005 goedgekeurde ontwerpadvies van zijn commissie „Externe betrekkingen” (CdR 336/2004 rev. 1) (rapporteur: de heer Hanningfield, voorzitter van de graafschapsraad van Essex (UK/EVP));

1) Overwegende dat het de totstandkoming van het nieuwe nabuurschapsbeleid dient aan te grijpen om, binnen de grenzen van zijn financiële mogelijkheden en zijn institutionele bevoegdheden, het werkterrein van zijn externe beleid uit te breiden tot — o.m. — de onder dit beleid vallende buurlanden;

2) Overwegende dat het prioriteit moet blijven geven aan de samenwerking met de lokale en regionale overheden in de kandidaat-lidstaten;

3) Overwegende dat het, in het kader van het nabuurschapsbeleid, ook hoge prioriteit moet geven aan de dialoog en samenwerking met alle landen aan de noord-, oost- en zuidgrens van de Unie;

heeft tijdens zijn 59e zitting van 13 en 14 april 2005 (vergadering van 14 april) het volgende advies uitgebracht:

1. Standpunt van het Comité van de Regio's

1.1 Algemene opmerkingen over het Europees nabuurschapsbeleid

1.1.1 Het Comité heeft met voldoening kennis genomen van deze belangrijke en noodzakelijke Mededeling van de Commissie, die een uitstekende leidraad vormt voor de concrete vormgeving en de verbetering van de betrekkingen tussen de Unie en haar buurlanden.

1.1.2 Het is van oordeel dat dit nieuwe beleid vanwege de recente uitbreiding en het opschuiven van de buitengrenzen op een strategisch moment komt en dat het de „nabuurschapslanden” in staat stelt mee te profiteren van de voordelen die de uitbreiding met zich meebrengt: meer stabiliteit, meer veiligheid en meer welvaart voor iedereen.

1.1.3 Het is het ermee eens dat het nabuurschapsbeleid de Unie de middelen geeft om de banden met de nabuurschapslanden aan te halen en zo het ontstaan van nieuwe scheidslijnen tegen te gaan.

1.1.4 Het wijst er evenwel op dat dit beleid alleen maar tot doel heeft de betrekkingen tussen de Unie en nabuurschapslanden te verbeteren en dat het volledig los staat van de uitbreiding en dus ook als zodanig moet worden bekeken.

1.1.5 Het benadrukt dat in dit beleid een belangrijke rol is weggelegd voor de lokale en regionale overheden, maar het moet helaas vaststellen dat deze rol nergens duidelijk wordt vermeld en omschreven.

1.1.6 Het deelt de mening van de Commissie dat het nabuurschapsbeleid de samenwerking op politiek, economisch, cultureel en veiligheidsgebied ten goede zal komen en de betrokken landen ertoe zal aanzetten deel te nemen aan sommige EU-activiteiten.

1.1.7 Het is van oordeel dat dit beleid bedoeld is om de nabuurschapslanden te helpen bij het verbeteren van de mensenrechtensituatie, het opbouwen van een maatschappelijk middenveld en het stroomlijnen van het overheidsbestuur.

1.1.8 Het juicht in dit verband de nieuwe politieke ontwikkelingen in Oekraïne en Georgië toe en wijst erop dat de Unie met haar nieuwe nabuurschapsbeleid deze landen moet helpen bij het vestigen van een democratisch bestel en het invoeren van een markteconomie.

1.1.9 Het vindt het ook een goede zaak dat het nabuurschapsbeleid de economische betrekkingen en handelsrelaties tussen de Unie en de nabuurschapslanden wil verbeteren.

1.1.10 Voorts is het van oordeel dat dit beleid een belangrijke bijdrage kan leveren aan de samenwerking tussen de Unie en de nabuurschapslanden in de strijd tegen terrorisme, illegale immigratie en grensoverschrijdende criminaliteit, zoals drugs- en mensenhandel.

1.1.11 Het steunt nabuurschapslanden met etnische minderheden bij het zoeken naar creatieve oplossingen waarmee het vreedzaam samenleven van de diverse etnische groepen en de naleving van universeel erkende fundamentele beginselen kan worden bevorderd.

1.2 Lokale en regionale dimensie van het nabuurschapsbeleid

1.2.1 Het Comité wijst erop dat de lokale en regionale overheden overal waar mogelijk een belangrijkere rol toebedeeld moeten krijgen in het democratiserings- en decentralisatieproces.

1.2.2. Het merkt in dit verband op dat volgens een van de basisprincipes van de Unie — het subsidiariteitsbeginsel, dat bepaalt dat besluiten altijd op het meest adequate beleidsniveau moeten worden genomen — lokale en regionale overheden een cruciale en unieke rol hebben te spelen omdat zij de betrekkingen tussen de Unie en de nabuurschapslanden een duurzaam karakter kunnen geven en in de goede richting kunnen sturen.

1.2.3 Het vestigt er de aandacht op dat het democratiseringsproces het meest is gediend met een bottom up-aanpak.

1.2.4 Het is van oordeel dat lokale en regionale bestuursorganen een goede democratische leerschool voor de burgers vormen en bijgevolg in belangrijke mate kunnen bijdragen tot een goed functionerende democratie.

1.2.5 Het wijst in dit verband op twee belangrijke middelen om het lokaal bestuur te versterken en te consolideren en om de in de actieplannen vastgelegde doelstellingen te realiseren: grensoverschrijdende samenwerking en regelmatige uitwisselingen van ideeën en ervaringen met Euro-regio's.

1.2.6 Het stelt vast dat de lokale en regionale overheden in de nabuurschapslanden nogal wat problemen ondervinden bij het aanpassen van hun structuren aan die van de Europese lokale en regionale overheden.

1.2.7 Het wil de lokale en regionale overheden in de nabuurschapslanden mee laten profiteren van de ervaringen die zijn leden in het kader van het uitbreidingsproces hebben opgedaan via hun contacten met de lokale en regionale overheden in de kandidaat-lidstaten.

1.2.8 Het is van oordeel dat gedecentraliseerde samenwerking het best op het niveau van de lokale en regionale overheden kan worden georganiseerd.

1.2.9 Het wijst erop dat de nabuurschapslanden met name op de volgende terreinen profijt kunnen trekken van de ervaringen van de Europese lokale en regionale overheden: a. ruimtelijke ordening b. stedelijk management c. landbouw, visserij en plattelandsontwikkeling d. milieu, grondstoffenbeheer en burgerbescherming e. „infraregionale” aspecten van de vervoers- en energieproblematiek f. MKB-beleid g. werkgelegenheidsbeleid h. cultuur en sport i. instandhouding en gebruik van het erfgoed j. buurtvoorzieningen van sociale aard k. onderwijs en opleiding l. gezondheidszorg m. opvang en integratie van migranten n. huisvesting o. veiligheid p. overheidsopdrachten.

1.2.10 Het wijst er nogmaals op dat lokale en regionale overheden initiatieven kunnen nemen die buiten het traditionele patroon van de interstatelijke samenwerking vallen. Gedecentraliseerde samenwerking tussen lokale en regionale overheden is daarom hét middel bij uitstek om in het nabuurschapsbeleid echt spijkers met koppen te slaan.

1.2.11 Tot slot merkt het in dit verband nog op dat de afgelopen jaren duidelijk is gebleken dat de lokale overheden hun rol van „drijvende kracht” achter de samenwerking met nieuwe partnerlanden zeer serieus nemen.

1.3 Geografische reikwijdte

1.3.1. Het Comité stelt vast dat de nabuurschapslanden een zeer heterogeen geheel vormen, zowel qua economische, sociale en politieke ontwikkeling als wat hun relatie met de Unie betreft.

1.3.2 Het is van oordeel dat een werkelijk democratische samenleving niet denkbaar is zonder sterke lokale en regionale instellingen die worden gekozen door en verantwoording verschuldigd zijn aan de bevolking. Het kijkt dan ook uit naar de inwerkingtreding, in 2006, van de nieuwe Russische wet inzake de bevoegdheden van de regionale en lokale overheden. Het verwacht dat deze de mogelijkheden tot samenwerking tussen de Europese en de Russische decentrale overheden zal vergroten, met name doordat er meer duidelijkheid zal komen over de bevoegdheden voor grensoverschrijdende samenwerking.

1.3.3 Het betreurt dat de Commissie met geen woord rept over de problemen rond Kaliningrad, maar het erkent dat deze problematiek in andere Commissiedocumenten wél op een adequate manier wordt behandeld.

1.3.4 Het vindt het daarentegen positief dat de Commissie ook de landen van de zuidelijke Kaukasus — Armenië, Azerbeidzjan en Georgië — onder het nabuurschapsbeleid wil laten vallen.

1.3.5 Het staat ook volledig achter het voorstel om „iedere geloofwaardige, concrete en volgehouden hervormingspoging, met name op bovengenoemde prioritaire terreinen, te ondersteunen en er extra middelen voor uit te trekken” (4).

1.4 Actieplannen

1.4.1 Het Comité kan zich volledig vinden in het idee van alomvattende, in gezamenlijk overleg tussen de Unie en de nabuurschapslanden op te stellen actieplannen omdat dit zijns inziens het beste middel is om de doelstellingen van het nabuurschapsbeleid te realiseren.

1.4.2 Het is het ermee eens dat het verdere verloop van de betrekkingen tussen de Unie en ieder nabuurschapsland zal worden bepaald door de mate waarin het land in kwestie zich committeert aan gemeenschappelijke waarden en bereid cq. in staat is de in het actieplan aangegeven prioriteiten te realiseren.

1.4.3 Het pleit ervoor om voldoende aandacht te schenken aan armoedebestrijding, alsmede aan de bestrijding van corruptie, een probleem dat door de Commissie wordt omschreven als „een serieus obstakel voor hervormingen in vele nabuurschapslanden”.

1.4.4 Het is van oordeel dat het nuttig zou zijn geweest als in de actieplannen een specifiek hoofdstuk over de rol van lokale en regionale overheden was opgenomen, met duidelijke doelstellingen en concrete afspraken voor de overdracht van bevoegdheden en het versterken van het lokale en regionale bestuursniveau. Dit moet onverwijld aan de Commissie worden meegedeeld zodat zij in de volgende fase alsnog een dergelijk hoofdstuk in de actieplannen kan opnemen.

1.4.5 Ten slotte is het van oordeel dat zijn leden actief moeten kunnen deelnemen aan de analyse van en de discussie over het budget dat voor elk land wordt uitgetrokken. De volgende passage uit het strategiedocument moet daarbij als uitgangspunt dienen: „Gelet op het feit dat het Europees nabuurschapsbeleid tot de prioritaire beleidsterreinen van de Unie behoort, heeft de Commissie in het kader van de nieuwe financiële vooruitzichten voorgesteld het budget van de (huidige of toekomstige) financieringsinstrumenten van dit beleid aanzienlijk uit te breiden”. Ook met het oog op de invoering, in 2007, van een nieuw vereenvoudigd financieringsmechanisme zijn een dergelijke analyse en discussie absoluut noodzakelijk.

1.5 Europees Nabuurschapsinstrument

1.5.1 Het Comité staat volledig achter het voorstel om een nieuw, vereenvoudigd financieringssysteem — een „Europees Nabuurschapsinstrument” — in het leven te roepen.

1.5.2 Het is van oordeel dat de Commissie onverwijld meer informatie over de werking, het beheer en de evaluatie van dit nieuwe instrument dient te versterken.

2. Aanbevelingen

2.1 Het Comité is van oordeel dat de ervaring van zijn leden nuttige diensten kan bewijzen bij het uitbouwen van de lokale en regionale democratie — een absoluut noodzakelijke voorwaarde voor het bereiken van politieke stabiliteit.

2.2 Het is van mening dat het de lokale en regionale overheden in de nabuurschapslanden moet helpen bij het oplossen van hun problemen door adequate mechanismen voor het voeren van een rechtstreekse dialoog en het doorspelen van informatie in het leven te roepen.

2.3 Het beveelt aan om landen die de noodzakelijke hervormingen doorvoeren om een democratisch land te worden (o.m. eerlijke en vrije verkiezingen) ten volle bij het nabuurschapsbeleid te betrekken.

2.4 Het beveelt de Unie aan om de nabuurschapslanden een nieuw soort overeenkomst in het vooruitzicht te stellen — een „Europese nabuurschapsovereenkomst” — en de precieze inhoud daarvan te laten afhangen van de vooruitgang die zij boeken bij het realiseren van de vastgestelde prioriteiten.

2.5 Wat de praktische aanpak van het toezicht op de uitvoering van de actieplannen betreft stelt het voor om gebruik te maken van de regelingen die in het kader van de associatie- of partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten zijn getroffen. Zo pleit het ervoor om tussen twee en vijf jaar na de vaststelling van de actieplannen voortgangsrapporten op te stellen.

2.6 Het dringt er bij de Commissie op aan dat zij, net als in het kader van de uitbreiding, zijn leden een leidende rol toebedeelt bij de evaluatie van de uitvoering van de actieplannen, en met name bij de evaluatie van de maatregelen om het lokale en regionale bestuursniveau te versterken en te moderniseren.

2.7 Het beveelt aan om in de volgende fase in ieder actieplan een specifiek hoofdstuk over de rol van lokale en regionale overheden op te nemen, met duidelijke doelstellingen, een concrete regeling voor de overdracht van bevoegdheden en een duidelijk en transparant tijdschema voor het realiseren van een en ander.

2.8 Het is van oordeel dat beide partijen volledig achter de prioriteiten van het door hen opgestelde actieplan dienen te staan en dat, mede met het oog op de impact van de te verlenen technische assistentie, ieder plan moet voorzien in voldoende aantrekkelijke en geloofwaardige economische stimulansen ter bevordering van de gewenste veranderingen.

2.9 Het is van mening dat het lokale en regionale bestuur in de nabuurschapslanden dringend moet worden gemoderniseerd en op een hoger niveau moet worden getild. Het denkt daarbij in de eerste plaats aan eerlijke en vrije verkiezingen en respect voor democratische waarden en politieke vrijheden. Het beveelt de Commissie aan om een specifiek programma ter versterking van de lokale democratie in de actieplannen op te nemen (zie bijlage).

2.10 Het pleit ervoor om binnen het Europees nabuurschapsinstrument een specifiek financieel instrument ten behoeve van de gedecentraliseerde samenwerking met de lokale en regionale overheden in de nabuurschapslanden, en met name ten behoeve van de financiering van het moderniserings- en hervormingsproces in deze landen, in het leven te roepen.

2.11 Het dringt er bij de Commissie op aan dat zij het Comité en zijn leden de mogelijkheid geeft om een actieve en leidende rol te spelen bij de analyse van en de discussie over de nieuwe nabuurschapsinstrumenten.

2.12 Met het oog hierop beveelt het aan om in 2006 een conferentie voor vertegenwoordigers van de lokale en regionale overheden van alle nabuurschapslanden, of eventueel vier afzonderlijke conferenties, resp. voor het Middellandse-Zeegebied, het Oostzeegebied, de Oost-Europese landen en het Midden-Oosten, te organiseren.

Brussel, 14 april 2005 De voorzitter van het Comité van de Regio's Peter STRAUB

(1) PB C 23 van 27 januari 2004, blz. 36

(2) PB C 121 van 30 april 2004, blz. 18-25

(3) PB C 23 van 27 januari 2004, blz. 27

(4) Het Europees nabuurschapsbeleid – strategiedocument, blz. 11