De afgelopen decennia is het aantal luchtreizigers toegenomen. In 2019 registreerde de EU ca. 1 miljard passagiers, waarvan ongeveer een half miljard de EU binnenkwam of verliet. Door deze evolutie komen de luchtbuitengrenzen onder druk te staan. API-gegevens (“Advanced Passenger Information” of vooraf te verstrekken passagiersgegevens) zijn een doeltreffend instrument aan de hand waarvan de grensautoriteiten vooraf informatie over het aantal en de identiteit van de luchtreizigers krijgen, en voorafgaande controles kunnen uitvoeren voordat de passagiers bij de buitengrens aankomen. Als gevolg van twee belangrijke factoren zijn er echter lacunes en inconsistenties ontstaan in de manier waarop de lidstaten de API-gegevens verwerken, zowel voor grensbeheer als voor rechtshandhaving.

·Ten eerste kan het grensbeheer pas echt doeltreffend zijn als alle luchtreizigers die de buitengrenzen van het Schengengebied overschrijden, vooraf doeltreffend en systematisch worden gecontroleerd aan de hand van API-gegevens. Het probleem is dat niet alle lidstaten de luchtvaartmaatschappijen verplichten om API-gegevens door te geven. Daarnaast is in 2020 bij de evaluatie van de API-richtlijn gebleken dat lidstaten die wel een API-systeem hebben, onvoldoende gebruikmaken van de mogelijkheid om API-gegevens te verwerken met het oog op versterkt grensbeheer. Bovendien kunnen de API-gegevens pas doeltreffend worden gebruikt als ze betrouwbaar en geverifieerd zijn, wat momenteel niet altijd het geval is. De API-richtlijn schrijft immers niet voor hoe de API-gegevens van passagiers moeten worden verzameld, met als gevolg dat soms onvolledige of onjuiste gegevens aan de nationale autoriteiten worden doorgegeven. Door al die factoren samen, en door de flexibiliteit die de voorschriften van de API-richtlijn bieden, bestaan er grote verschillen in de uitvoering van de API-richtlijn door de lidstaten. Bijgevolg wordt niet elke luchtpassagier die een buitengrens van het Schengengebied overschrijdt, vooraf aan de hand van API-gegevens gecontroleerd.

·Ten tweede is de gezamenlijke verwerking van API-gegevens en PNR-gegevens (“Passenger Name Record” of persoonsgegevens van passagiers) een doeltreffend instrument voor rechtshandhavingsinstanties bij het opsporen van terroristen en andere zware criminelen. De bestrijding van ernstige criminaliteit en terrorisme is een specifiek doel van de verwerking van API-gegevens, maar om echt doeltreffend te zijn, moeten die gegevens worden verwerkt in combinatie met de boekingsinformatie die deel uitmaakt van de PNR-gegevens. Deze tekortkomingen in de verwerking van de API-gegevens ondermijnen het gebruik van de gegevens met het oog op rechtshandhaving. Aangezien het huidige EU-kader de gezamenlijke verwerking van API-gegevens en PNR-gegevens alleen toestaat voor vluchten die de EU binnenkomen of verlaten, gaapt er bovendien een grote kloof op het vlak van beveiliging wanneer de autoriteiten van de lidstaten de passagiersgegevens over vluchten binnen de EU en binnenlandse vluchten verwerken. Om deze leemte te vullen, heeft de Commissie in juni 2021 in haar strategie voor een volledig functionerend en veerkrachtig Schengengebied een oproep gedaan om API-gegevens intensiever in combinatie met PNR-gegevens te gebruiken voor vluchten binnen het Schengengebied, met als doel de interne veiligheid aanzienlijk te verbeteren, met inachtneming van het grondrecht op bescherming van persoonsgegevens en het grondrecht op vrij verkeer.