Advies van het Comité van de Regio's over de "Mededeling van de Commissie - Eerste voortgangsverslag over de economische en sociale cohesie - Samenvatting en volgende stappen"

(2003/C 66/03)

HET COMITÉ VAN DE REGIO'S,

gezien de Mededeling van de Europese Commissie "Eerste voortgangsverslag over de economische en sociale cohesie", COM(2002) 46 def.;

gezien het besluit van de Commissie van 1 februari 2002 om het Comité van de Regio's overeenkomstig art. 265, eerste alinea, van het EG-Verdrag over dit onderwerp te raadplegen;

gezien het besluit van zijn bureau van 6 februari 2002 om de commissie "Beleid inzake territoriale samenhang" te belasten met de voorbereiding van het advies;

gezien zijn advies van 14 november 2001 over het "Tweede Verslag over de Economische en Sociale Samenhang" (CDR 74/2001 fin)(1);

gezien zijn advies van 15 februari 2001 over het thema "Opzet en doelstellingen van het Europees regionaal beleid tegen de achtergrond van de uitbreiding en de mondialisering: een aanzet tot discussie" (CDR 157/2000 fin)(2);

gezien zijn advies van 13 april 2000 over het "Zesde periodieke verslag van de sociale en economische situatie en ontwikkeling van de regio's in de Europese Unie" (CDR 388/1999 fin)(3);

gezien de resultaten van het seminar over het "partnerschapsbeginsel" dat het op 10 en 11 januari 2000 op Madeira heeft georganiseerd in het kader van de reeks seminars over de tenuitvoerlegging van de hervorming van de structuurfondsen in de periode 2000-2006, en met name de inbreng van de lokale en regionale overheden;

gezien zijn advies van 14 januari 1999 over het "Europees Ruimtelijk Ontwikkelingsperspectief" (EROP) (CDR 266/98 fin)(4);

gezien het door de commissie "Beleid inzake territoriale samenhang" op 24 juni 2002 goedgekeurde ontwerpadvies (CDR 101/2002 rev.), rapporteur: de heer d'Ambrosio (voorzitter van de regioraad van Marche, Italië, PSE),

heeft tijdens zijn 46e zitting (vergadering van 10 oktober 2002) het volgende advies uitgebracht.

Deel I: Situatie en tendensen in de regio's

Het Comité van de Regio's

1.1. is ingenomen met dit eerste voortgangsverslag over de economische en sociale cohesie, waarin de Europese Commissie een uitgebreid en gedetailleerd overzicht geeft van de discussie die momenteel binnen de Europese Unie wordt gevoerd over de toekomst van het cohesiebeleid;

1.2. is verheugd over de resultaten die de afgelopen jaren op het stuk van cohesie zijn geboekt en over de positieve impact van het regionaal beleid van de Europese Unie op de versterking van de economische en sociale cohesie van de Gemeenschap als geheel; het herinnert er tevens aan dat het cohesiebeleid, zoals in het Verdrag is neergelegd, een instrument is waarmee de beginselen van solidariteit, samenwerking en herverdeling kunnen worden toegepast, en dat het een van de steunpilaren is van de integratie tussen de volkeren en regio's van de Unie;

1.3. onderstreept echter dat de vooruitgang in de verschillende regio's van de huidige lidstaten niet overal even groot is, en wijst er met name op dat hoewel sommige lidstaten een inhaalslag hebben geleverd op het stuk van het inkomen per hoofd van de bevolking, er nog steeds aanzienlijke regionale verschillen bestaan die steeds groter worden en zeer zorgwekkend zijn, vanwege het gevaar dat regio's met een ontwikkelingsachterstand nog meer gemarginaliseerd kunnen raken;

1.4. herhaalt de opmerking uit zijn advies over het tweede cohesieverslag, namelijk dat de toekomstige uitbreiding de verschillen tussen de regio's binnen de Unie zal vergroten, en wijst derhalve op de noodzaak van een beleid voor economische, sociale en territoriale cohesie dat rekening houdt met de economische gevolgen van de mondialisering en de geleidelijke liberalisering van de internationale handel;

1.5. dringt erop aan de regionale dimensie van het cohesiebeleid te versterken overeenkomstig artikel 158 van het Verdrag, waarin ernaar wordt gestreefd de harmonische ontwikkeling van de Gemeenschap in haar geheel te bevorderen door de verschillen tussen de ontwikkelingsniveaus van de onderscheiden regio's te verkleinen;

1.6. bevestigt dat het Europees regionaal beleid een horizontaal beleid moet zijn dat op duurzame ontwikkeling is gericht, en dat alle sectorale beleidsterreinen hiertoe moeten bijdragen, waarbij met name moet worden gedacht aan het gemeenschappelijk landbouwbeleid, het vervoers- en het energiebeleid, het mededingingsbeleid, het milieubeleid en het beleid op het gebied van onderzoek en ontwikkeling, innovatie, onderwijs en opleiding;

1.7. dringt er bij de Commissie op aan ervoor te zorgen dat deze beleidsterreinen sterker zijn gericht op de cohesie, omdat samenhang van essentieel belang is voor het integratieproces van de volkeren en regio's van de Unie;

1.8. verzoekt de Commissie nader onderzoek te doen naar territoriaal beleid als factor van ontwikkeling, en om aan de hand van de resultaten van het EROP en de CEMAT maatregelen te bevorderen die de ongelijkheden van het "centrum-periferie"-systeem kunnen opvangen door de samenwerking tussen stadscentra, plattelandsgebieden en perifere gebieden te ontwikkelen; doel hiervan is een polycentrische ontwikkeling van het communautaire grondgebied te bevorderen;

1.9. wijst er nogmaals op dat de lidstaten en de regionale en lokale overheden, als logisch gevolg van het subsidiariteitsbeginsel, meer en beter moeten worden betrokken bij de uitwerking van het cohesiebeleid, maar dat moet worden opgepast voor een "hernationalisering" van het regionale ontwikkelingsbeleid;

1.10. onderstreept tevens dat de regionale dimensie bijdraagt tot de uitvoering van het gelijkekansenbeleid en een onontbeerlijke voorwaarde is voor de totstandkoming van een werkelijke economische en sociale samenhang.

Deel II: Ontwikkeling van de discussie

Het Comité van de Regio's

2.1. neemt er nota van dat de Commissie de drempel van 0,45 % van het communautaire BBP voor de financiering van het cohesiebeleid beschouwt als minimumbedrag, en bevestigt dat het nieuwe regionaal beleid moet zijn gebaseerd op een sterkere correlatie tussen de ontwikkelingsactiviteiten t.b.v. de regio's en de daarvoor benodigde financiële middelen;

2.2. acht het wenselijk dat de huidige regel om te bepalen of achterstandsregio's voor steun in aanmerking komen en met name de drempel van het pro capita inkomen voor toekenning van de status van doelstelling 1-regio (75 % van het gemiddelde pro capita inkomen in de EU) in stand wordt gehouden. Het Comité verzoekt de Europese Commissie evenwel na te gaan of andere aanvullende criteria kunnen worden gehanteerd die met de specifieke situatie rekening houden;

2.3. is ingenomen met het voorstel van de Commissie om prioriteit te geven aan regio's met een ontwikkelingsachterstand, maar is net als zij tegen een tweesporenbeleid aangezien de verschillen tussen de regio's niet eenvoudigweg zijn terug te voeren op een onderscheid tussen lidstaten en kandidaat-lidstaten;

2.4. roept de Commissie op om voor de regio's die niet meer onder doelstelling-1 vallen, te zorgen voor een passende phasing-out, en die steun te verhogen indien een en ander het gevolg is van het statistische effect van de uitbreiding, of te verzekeren dat deze regio's voor steun uit hoofde van doelstelling-2 in aanmerking komen;

2.5. wijst erop dat, in tegendeel tot het tweede cohesieverslag, het eerste voortgangsverslag niet ingaat op de kwestie van doelstelling 2-regio's, en onderstreept dat de instandhouding van de communautaire steun voor "gebieden zonder ontwikkelingsachterstand" gerechtvaardigd is door het voortbestaan in tal van gebieden van problemen met de omschakeling of de economische ontwikkeling, maar ook door het feit dat de structuurfondsen een onmisbaar instrument zijn voor de ondersteuning van het regionale ontwikkelingspotentieel in de hele EU, en een toegevoegde waarde leveren die niet mag komen te vervallen;

2.6. herhaalt zijn steun voor de in het tweede cohesieverslag gevolgde aanpak van de Commissie, die de steun uit hoofde van de nieuwe doelstelling 2 benut voor het corrigeren van specifieke verschillen tussen regio's; wijst er voorts op dat er bij de uitstippeling van het toekomstige regionale beleid bijzondere aandacht moet worden besteed aan gebieden met een permanente geografische handicap;

2.7. dringt er bij de Commissie op aan verschillende manieren uit te werken voor de integratie tussen de diverse fondsen en maatregelen die zijn bedoeld voor "gebieden zonder ontwikkelingsachterstand", waarbij - mede op basis van de ervaringen - voorrang wordt gegeven aan strategieën op het stuk van structurele ontwikkeling (op het gebied van vervoer, communicatie, water- en energienetwerken, onderzoek en technologische ontwikkeling) en benutting van de plaatselijk aanwezige middelen (personele, natuurlijke, culturele en sociale), terwijl de regio's en de andere bevoegde institutionele niveaus de keuzevrijheid houden bij de toekenning van middelen aan bepaalde geografische en thematische gebieden, nadat voor de verdeling tussen lidstaten en regio's van een algemeen criterium gebruik is gemaakt dat rekening houdt met de huidige toewijzing; wenst in het algemeen dat het aandeel van de structuurfondsen dat aan de nieuwe doelstelling 2 wordt toegewezen niet minder groot is dan het totaal van de huidige programmeringsperiode;

2.8. stelt voor dat het optreden van de Commissie op deze terreinen gekoppeld wordt aan de toewijzing van een bepaalde hoeveelheid middelen, afhankelijk van de ernst van de verschijnselen, en dat zij, waar mogelijk, de grensoverschrijdende, transnationale en interregionale samenwerking stimuleert, rekening houdend met de door de regionale overheden aangewezen prioriteiten, mits deze verenigbaar zijn met de communautaire doelstellingen;

2.9. herhaalt wat het in zijn advies over het tweede cohesieverslag heeft opgemerkt over de noodzaak de huidige beleidsinstrumenten (doelstelling 2, doelstelling 3, enz.) toch nog steeds op regionaal niveau te integreren;

2.10. onderstreept de noodzaak dat grensoverschrijdende, transnationale en interregionale samenwerking wordt bekrachtigd en versterkt als nuttig instrument, niet alleen voor het regionaal beleid maar ook voor de verwezenlijking van een meer evenwichtige ontwikkeling van het Europese grondgebied in zijn geheel. Met name samenwerking over de buitengrenzen van de EU heen zal na de uitbreiding belangrijker worden. Gezien de duidelijke meerwaarde van transnationale Europese samenwerking moet de EU steeds de mogelijkheid hebben om lokale en regionale ontwikkelingsprojecten desgewenst om te smeden tot transnationale samenwerkingsprojecten;

2.11. adviseert de Commissie de vereenvoudiging van de procedures op een nog vastberadenere wijze voort te zetten en, met het oog op de subsidiariteit en conform het partnerschapsbeginsel, een nauwkeurig onderscheid aan te brengen in de respectieve rollen van de Commissie (vaststelling van de algemene beginselen en technische ondersteuning bij de toepassing daarvan) en de lidstaten (programmering en beheer van de middelen);

2.12. verzoekt de Commissie alles in het werk te stellen t.b.v. een strengere en doeltreffender coördinatie tussen de verschillende financiële instrumenten van het structuurbeleid (EFRO, EOGFL en ESF), die moeten worden ingezet voor elkaar versterkende en geïntegreerde beleidsmaatregelen, met het oog op de totstandbrenging van economische en sociale cohesie op het grondgebied van de Unie;

2.13. hamert erop dat het belangrijk is dat ook alle sectorale beleidsmaatregelen met een sterke regionale impact, alsmede die welke betrekking hebben op de mededinging en belastingen, bijdragen tot de cohesiedoelstelling; met betrekking tot regionale steun verzoekt het de Commissie om, met het oog op de uitbreiding:

a) te onderzoeken of het wenselijk is om vast te houden aan de in artikel 87, lid 3, sub a) en b), van het Verdrag genoemde gebieden in de EU-15, ten einde verdere ongelijkheden te voorkómen;

b) te zorgen voor een vereenvoudiging van de procedures voor regionale steunverlening.

Brussel, 10 oktober 2002.

De voorzitter

van het Comité van de Regio's

Albert Bore

(1) PB C 107 van 3.5.2002, blz. 27.

(2) PB C 148 van 18.5.2001, blz. 25.

(3) PB C 226 van 8.8.2000, blz. 30.

(4) PB C 93 van 6.4.1999, blz. 36.