NL Publicatieblad van de Europese Unie C 348/1

GECONSOLIDEERDE JAARREKENING VAN DE EUROPESE UNIE BEGROTINGSJAAR 2011

2012/C 348/01

INHOUDSOPGAVE

Nota bij de geconsolideerde rekeningen

DEEL I: Geconsolideerde financiële staten en toelichtingen daarbij

Balans

Economische resultatenrekening

Kasstroomoverzicht

Mutatieoverzicht van de nettoactiva

Toelichtingen bij de financiële staten

DEEL II: Geconsolideerde verslagen over de uitvoering van de begroting en toelichtingen daarbij

Geconsolideerde verslagen over de uitvoering van de begroting

Toelichtingen bij de geconsolideerde verslagen over de uitvoering van de begroting

NOTA BIJ DE GECONSOLIDEERDE REKENINGEN

De geconsolideerde jaarrekening van de Europese Unie voor het jaar 2011 is opgesteld op basis van de inlichtingen die de andere instellingen en organen overeenkomstig artikel 129, lid 2, van het financieel reglement van toepassing op de algemene begroting van de europese unie hebben verstrekt. ik verklaar dat de jaarrekening is opgesteld overeenkomstig titel vii van dit financieel reglement en de in de toelichtingen bij de financiële staten beschreven boekhoudbeginselen, -regels en -methoden.

Ik heb van de rekenplichtigen van deze instellingen en organen, die voor de betrouwbaarheid instaan, alle inlichtingen verkregen die nodig zijn voor het opstellen van de jaarrekening die een beeld van de activa en de passiva van de europese unie en de uitvoering van de begroting geeft.

Ik verklaar dat ik op basis van deze inlichtingen en op basis van de controles die ik noodzakelijk achtte om de jaarrekening van de europese commissie te kunnen aftekenen, redelijke zekerheid heb dat de jaarrekening in alle materiële opzichten een getrouw beeld van de vermogenspositie van de europese unie geeft.

(getekend)

Philippe TAVERNE Rekenplichtige van de Commissie 18 juli 2012

DEEL I

Geconsolideerde financiële staten en toelichtingen daarbij (1)

INHOUDSOPGAVE

Balans

Economische resultatenrekening

Kasstroomoverzicht

Mutatieoverzicht van de nettoactiva

Toelichtingen bij de financiële staten:

1. Belangrijkste gehanteerde grondslagen voor financiële verslaglegging

2. Toelichtingen bij de balans

3. Toelichtingen bij de economische resultatenrekening

4. Toelichtingen bij het kasstroomoverzicht

5. Voorwaardelijke activa en passiva en andere informatieverschaffing

6. Financiële correcties en terugvorderingen

7. Opgenomen en verstrekte leningen van de EU

8. Financieel risicobeheer

9. Informatieverschaffing over verbonden partijen

10. Gebeurtenissen na de balansdatum

11. Consolidatiebereik

BALANS

miljoen EUR Toelichting 31.12.2011 31.12.2010 NIET-VLOTTENDE ACTIVA: Immateriële activa 2.1 149 108 Vaste bedrijfsmiddelen 2.2 5 071 4 813 Langlopende beleggingen Beleggingen die worden verwerkt volgens de vermogensmutatiemethode 2.3 374 492 Financiële activa: voor verkoop beschikbare activa 2.4 2 272 2 063 Financiële activa: leningen op lange termijn 2.5 41 400 11 640 Vorderingen en verhaalbare bedragen op lange termijn 2.6 289 40 Voorfinanciering op lange termijn 2.7 44 723 44 118 94 278 63 274 VLOTTENDE ACTIVA: Voorraden 2.8 94 91 Kortlopende beleggingen: Financiële activa: voor verkoop beschikbare activa 2.9 3 619 2 331 Vorderingen en verhaalbare bedragen op korte termijn: Financiële activa: leningen op korte termijn 2.10 102 2 170 Overige vorderingen en verhaalbare bedragen 2.11 9 477 11 331 Voorfinanciering op korte termijn 2.12 11 007 10 078 Geldmiddelen en kasequivalenten 2.13 18 935 22 063 43 234 48 064 TOTAAL ACTIVA 137 512 111 338 NIET-VLOTTENDE PASSIVA: Pensioenen en andere personeelsbeloningen 2.14 (34 835) (37 172) Voorzieningen op lange termijn 2.15 (1 495) (1 317) Financiële verplichtingen op lange termijn 2.16 (41 179) (11 445) Overige verplichtingen op lange termijn 2.17 (2 059) (2 104) (79 568) (52 038) VLOTTENDE PASSIVA: Voorzieningen op korte termijn 2.18 (270) (214) Financiële verplichtingen op korte termijn 2.19 (51) (2 004) Crediteuren 2.20 (91 473) (84 529) (91 794) (86 747) TOTAAL PASSIVA (171 362) (138 785) NETTOACTIVA (33 850) (27 447) Reserves 2.21 3 608 3 484 Bij de lidstaten op te vragen bedragen (2) 2.22 (37 458) (30 931) NETTOACTIVA (33 850) (27 447)

ECONOMISCHE RESULTATENREKENING

miljoen EUR Toelichting 2011 2010 BELEIDSONTVANGSTEN Ontvangsten uit eigen middelen en bijdragen 3.1 124 677 122 328 Overige beleidsontvangsten 3.2 5 376 8 188 130 053 130 516 BELEIDSUITGAVEN Administratieve uitgaven 3.3 (8 976) (8 614) Beleidsuitgaven 3.4 (123 778) (103 764) (132 754) (112 378) (TEKORT)/OVERSCHOT VAN BELEIDSACTIVITEITEN (2 701) 18 138 Financiële ontvangsten 3.5 1 491 1 178 Financiële uitgaven 3.6 (1 355) (661) Mutatie in de verplichting pensioenen en andere personeelsbeloningen 1 212 (1 003) Aandeel in het nettotekort van gemeenschappelijke ondernemingen en geassocieerde deelnemingen 3.7 (436) (420) ECONOMISCH RESULTAAT VAN HET JAAR (1 789) 17 232

KASSTROOMOVERZICHT

miljoen EUR Toelichting 2011 2010 Economisch resultaat van het jaar (1 789) 17 232 Beleidsactiviteiten 4.2 Afschrijving 33 28 Waardevermindering 361 358 (Toename)/afname leningen op lange termijn (29 760) (876) (Toename)/afname voorfinanciering op lange termijn (605) (2 574) (Toename)/afname vorderingen en verhaalbare bedragen op lange termijn (249) 15 (Toename)/afname voorraden (3) (14) (Toename)/afname voorfinanciering op korte termijn (929) (642) (Toename)/afname vorderingen en verhaalbare bedragen op korte termijn 3 922 (4 543) Toename/(afname) voorzieningen op lange termijn 178 (152) Toename/(afname) financiële verplichtingen op lange termijn 29 734 886 Toename/(afname) overige verplichtingen op lange termijn (45) (74) Toename/(afname) voorzieningen op korte termijn 56 1 Toename/(afname) financiële verplichtingen op korte termijn (1 953) 1 964 Toename/(afname) crediteuren 6 944 (9 355) Begrotingsoverschot van vorig jaar opgevoerd als non-cash ontvangsten (4 539) (2 254) Overige non-cash mutaties (75) (149) Toename/(afname) verplichting pensioenen en personeelsbeloningen (2 337) (70) Beleggingsactiviteiten 4.3 (Toename)/afname immateriële activa en vaste bedrijfsmiddelen (693) (374) (Toename)/afname beleggingen op lange termijn (91) (176) (Toename)/afname beleggingen op korte termijn (1 288) (540) NETTOKASSTROOM (3 128) (1 309) Nettotoename/(afname) van geldmiddelen en kasequivalenten (3 128) (1 309) Geldmiddelen en kasequivalenten bij het begin van het jaar 2.13 22 063 23 372 Geldmiddelen en kasequivalenten aan het einde van het jaar 2.13 18 935 22 063

MUTATIEOVERZICHT VAN DE NETTOACTIVA

miljoen EUR Reserves (A) Bij de lidstaten op te vragen bedragen (B) Nettoactiva = (A)+(B) Reëlewaardereserve Overige reserves Gecumuleerd overschot/(tekort) Economisch resultaat van het jaar BALANS OP 31 DECEMBER 2009 69 3 254 (52 488) 6 887 (42 278) Mutatie in reserve Garantiefonds 273 (273) 0 Mutaties reële waarde (130) (130) Overige 4 (21) (17) Toewijzing economisch resultaat 2009 14 6 873 (6 887) 0 Begrotingsresultaat 2009 gecrediteerd aan de lidstaten (2 254) (2 254) Economisch resultaat voor het jaar 17 232 17 232 BALANS OP 31 DECEMBER 2010 (61) 3 545 (48 163) 17 232 (27 447) Mutatie in reserve Garantiefonds 165 (165) 0 Mutaties reële waarde (47) (47) Overige 2 (30) (28) Toewijzing economisch resultaat 2010 4 17 228 (17 232) 0 Begrotingsresultaat 2010 gecrediteerd aan de lidstaten (4 539) (4 539) Economisch resultaat voor het jaar (1 789) (1 789) BALANS OP 31 DECEMBER 2011 (108) 3 716 (35 669) (1 789) (33 850)

TOELICHTINGEN BIJ DE FINANCIËLE STATEN

1. BELANGRIJKSTE GEHANTEERDE GRONDSLAGEN VOOR FINANCIËLE VERSLAGLEGGING

1.1 RECHTSGRONDSLAG EN BOEKHOUDREGELS

De boekhouding van de Europese Unie wordt gevoerd overeenkomstig de bepalingen van Verordening (EG, Euratom) nr. 1605/2002 van de Raad van 25 juni 2002 houdende het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Unie (PB L 248 van 16 september 2002) en Verordening (EG, Euratom) nr. 2342/2002 van de Commissie van 23 december 2002 tot vaststelling van uitvoeringsvoorschriften van dit Financieel Reglement.

Overeenkomstig artikel 133 van het Financieel Reglement heeft de Europese Unie haar financiële staten voorbereid op grond van boekhoudregels op transactiebasis die zijn afgeleid van de internationaal aanvaarde boekhoudnormen voor de overheidssector (IPSAS) of bij gebreke de internationale standaarden voor financiële verslaglegging (IFRS). De door de rekenplichtige van de Commissie vastgestelde boekhoudregels moeten worden toegepast in alle Europese instellingen en organen die binnen het consolidatiebereik vallen en moeten uitgroeien tot een uniform kader voor het opstellen en presenteren van de rekeningen om tot een geharmoniseerde financiële verslaglegging en consolidatie te komen. De rekeningen worden per kalenderjaar en in euro gevoerd.

1.2 BOEKHOUDBEGINSELEN

De financiële staten zijn bedoeld om een breed scala van gebruikers nuttige informatie te verschaffen over de vermogenspositie, de resultaten en de kasstromen van een bepaalde organisatie. Voor de EU als een organisatie in de openbare sector moeten deze staten meer in het bijzonder informatie verschaffen die nuttig is voor de besluitvorming en getuigen van de controleerbaarheid van de organisatie met betrekking tot de middelen die aan haar zijn toevertrouwd. Het spreekt voor zich dat dit document in deze geest is opgesteld.

De globale overwegingen (of boekhoudbeginselen) die bij de voorbereiding van de financiële staten moeten worden gevolgd, zijn vastgesteld in EU-boekhoudregel 2 en zijn dezelfde als die welke in IPSAS 1 zijn beschreven, namelijk: juiste weergave, transactiebasis, continuïteit, consistentie van de presentatie, hergroepering, verrekening en vergelijkende informatie.

Bij de voorbereiding van de financiële staten overeenkomstig bovengenoemde regels en beginselen moet het management ramingen maken die van invloed zijn op de bedragen die worden opgegeven voor bepaalde posten in de balans en in de economische resultatenrekening, alsook informatie verschaffen over de voorwaardelijke passiva en activa.

1.3 CONSOLIDATIE

Consolidatiebereik

De geconsolideerde financiële staten van de EU omvatten alle betekenisvolle entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend (instellingen en agentschappen), geassocieerde deelnemingen en gemeenschappelijke ondernemingen, zijnde 50 entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend, vijf gemeenschappelijke ondernemingen en vier geassocieerde deelnemingen. De volledige lijst van geconsolideerde entiteiten is te vinden in toelichting 11.1. In vergelijking met 2010 is het consolidatiebereik uitgebreid met zeven entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend (een instelling en zes agentschappen). De invloed van deze toevoegingen op de geconsolideerde financiële staten is niet materieel.

Entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend

Het besluit een entiteit in het consolidatiebereik op te nemen, is gebaseerd op het concept „zeggenschap”. Entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend, zijn entiteiten waarin de Europese Unie direct of indirect de macht heeft om het financiële en operationele beleid te sturen teneinde voordelen uit hun activiteiten te verwerven. Deze macht moet actueel uitoefenbaar zijn. Entiteiten waarover zeggenschap wordt uitgeoefend, zijn volledig geconsolideerd. De consolidatie begint op de eerste datum waarop de zeggenschap bestaat, en eindigt wanneer die zeggenschap niet langer bestaat.

De meest gebruikelijke indicatoren van zeggenschap binnen de Europese Unie zijn de volgende: oprichting van de entiteit bij de oprichtingsverdragen of afgeleide wetgeving, financiering van de entiteit uit de algemene begroting, het bestaan van stemrechten in de bestuursorganen, controle door de Europese Rekenkamer en kwijting door het Europees Parlement. Het is duidelijk dat voor elke entiteit moet worden nagegaan of één of alle van de bovengenoemde criteria voldoende zijn om tot zeggenschap te leiden.

Vanuit deze optiek worden de EU-instellingen (met uitzondering van de ECB) en -agentschappen (met uitsluiting van de agentschappen van de vroegere tweede pijler) geacht onder de uitsluitende zeggenschap van de EU te staan. Daarom zijn zij in het consolidatiebereik opgenomen. Ook de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal in liquidatie (EGKS) wordt beschouwd als een entiteit waarover zeggenschap wordt uitgeoefend.

Alle materiële verrichtingen en posities tussen entiteiten waarover door de EU zeggenschap wordt uitgeoefend, zijn buiten beschouwing gelaten. Niet-gerealiseerde baten en verliezen op verrichtingen tussen entiteiten zijn niet materieel en zijn daarom niet buiten beschouwing gelaten.

Gemeenschappelijke ondernemingen

Een gemeenschappelijke onderneming is een contractuele afspraak waarbij de Europese Unie en een of meer partijen (de „ondernemers") een economische activiteit aangaan waarover zij gezamenlijke zeggenschap uitoefenen. Gezamenlijke zeggenschap is het contractueel afgesproken delen van de directe of indirecte zeggenschap over een activiteit met dienstenpotentieel.

Belangen in gemeenschappelijke ondernemingen worden verwerkt volgens de vermogensmutatiemethode, de eerste maal tegen kostprijs. Het belang van de Europese Unie in de resultaten van haar onder gezamenlijke zeggenschap staande entiteiten wordt opgenomen in de economische resultatenrekening van de EU en haar belang in mutaties van de reserves in de reserves. De boekwaarde van de gemeenschappelijke onderneming in de rekening op balansdatum wordt bepaald door de oorspronkelijke kostprijs plus alle mutaties (verdere bijdragen, aandeel in de resultaten en mutaties van de reserves, waardeverminderingen en dividenden).

Niet-gerealiseerde baten en verliezen op verrichtingen tussen de Europese Unie en haar onder gezamenlijke zeggenschap staande entiteit zijn niet materieel en zijn daarom niet buiten beschouwing gelaten. De boekhoudregels van de gemeenschappelijke ondernemingen kunnen met betrekking tot gelijksoortige verrichtingen en gebeurtenissen onder gelijke omstandigheden verschillen van die van de Europese Unie.

Geassocieerde deelnemingen

Geassocieerde deelnemingen zijn entiteiten waarover de Europese Unie geen zeggenschap uitoefent, doch waarin zij direct of indirect betekenisvolle invloed uitoefent. Er wordt aangenomen dat er sprake is van betekenisvolle invloed wanneer de Europese Unie direct of indirect 20% of meer van de stemrechten bezit.

Participaties in geassocieerde deelnemingen worden verwerkt volgens de vermogensmutatiemethode, de eerste maal tegen kostprijs. Het aandeel van de Europese Unie in de resultaten van haar geassocieerde deelnemingen wordt opgenomen in de economische resultatenrekening en haar aandeel in mutaties van de reserves in de reserves. De boekwaarde van de geassocieerde deelneming in de rekeningen op balansdatum wordt bepaald door de oorspronkelijke kostprijs plus alle mutaties (verdere bijdragen, aandeel in de resultaten en mutaties van de reserves, waardeverminderingen en dividenden). Uitkeringen die van een geassocieerde deelneming worden ontvangen, verlagen de boekwaarde van het actief. Niet-gerealiseerde baten en verliezen op verrichtingen tussen de Europese Unie en haar geassocieerde deelneming zijn niet materieel en zijn daarom niet buiten beschouwing gelaten.

De boekhoudregels van de geassocieerde deelnemingen kunnen met betrekking tot gelijksoortige verrichtingen en gebeurtenissen onder gelijke omstandigheden verschillen van die van de Europese Unie. Bij participaties van 20% of meer in een durfkapitaalfonds streeft de Europese Unie er niet naar betekenisvolle invloed uit te oefenen. Dergelijke fondsen worden daarom als voor verkoop beschikbare financiële instrumenten ingedeeld en de vermogensmutatiemethode wordt niet toegepast.

Niet-geconsolideerde entiteiten waarvan de Commissie de middelen beheert

De middelen van het gemeenschappelijk stelsel van ziektekostenverzekering voor personeelsleden van de Europese Unie, het Europees Ontwikkelingsfonds en het Garantiefonds voor deelnemenrs worden namens hen door de Commissie beheerd. Omdat deze entiteiten niet onder zeggenschap van de Europese Unie staan, worden zij niet in haar rekeningen geconsolideerd. Zie toelichting 11.2 voor nadere informatie over de betrokken bedragen.

1.4 OPSTELLINGSGRONDSLAG

1.4.1 Munteenheid en omrekeningsbeginselen

Functionele en rapporteringsvaluta

De financiële staten worden opgemaakt in miljoen euro, aangezien de euro de functionele en rapporteringsvaluta van de Europese Unie is.

Verrichtingen en saldi

Verrichtingen in vreemde valuta worden omgerekend in euro tegen de op de transactiedatum geldende wisselkoers. Wisselkoersbaten en -verliezen die voortvloeien uit de afwikkeling van verrichtingen in vreemde valuta's en uit de omrekening aan het einde van het jaar van in vreemde valuta's luidende monetaire activa en passiva worden in de economische resultatenrekening opgenomen.

Er worden verschillende omrekeningsmethoden toegepast voor de vaste bedrijfsmiddelen en de immateriële activa, die hun waarde in euro behouden tegen de bij de aankoop geldende koers.

De saldi aan het einde van het jaar van in vreemde valuta's luidende monetaire activa en passiva worden omgerekend in euro tegen de op 31 december geldende wisselkoersen:

Wisselkoersen met de euro

Valuta 31.12.2011 31.12.2010 BGN 1,9558 1,9558 CZK 25,7870 25,0610 DKK 7,4342 7,4535 EEK n,v,t, 15,6466 GBP 0,8353 0,8607 HUF 314,5800 277,9500 LVL 0,6995 0,7094 LTL 3,4528 3,4528 PLN 4,4580 3,9750 RON 4,3233 4,2620 SEK 8,9120 8,9655 CHF 1,2156 1,2504 JPY 100,2000 108,6500 USD 1,2939 1,3362

Veranderingen ingevolge omrekeningverschillen in de reële waarde van in vreemde valuta's luidende monetaire effecten die als beschikbaar voor verkoop zijn aangemerkt, worden opgenomen in de economische resultatenrekening. Omrekeningsverschillen betreffende niet-monetaire financiële activa en verplichtingen die tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening zijn gewaardeerd, worden opgenomen in de economische resultatenrekening. Omrekeningsverschillen betreffende niet-monetaire financiële activa die als beschikbaar voor verkoop zijn aangemerkt, worden opgenomen in de reëlewaardereserve.

1.4.2 Gebruik van ramingen

Overeenkomstig de IPSAS en algemeen aanvaarde boekhoudbeginselen bevatten de financiële staten onvermijdelijk bedragen die steunen op ramingen en veronderstellingen die op basis van de meest betrouwbare beschikbare informatie door het management zijn gedaan. Belangrijke ramingen betreffen onder andere, maar niet uitsluitend de bedragen voor verplichtingen inzake personeelsbeloningen, voorzieningen, financiële risico's verbonden aan voorraden en vorderingen, toegerekende baten en lasten, voorwaardelijke activa en verplichtingen en waardeverminderingen van immateriële activa en vaste bedrijfsmiddelen. De werkelijke bedragen kunnen van deze ramingen afwijken. Veranderingen in ramingen worden weergegeven in de periode waarin zij bekend worden.

1.5 BALANS

1.5.1 Immateriële activa

Aangekochte licenties voor computersoftware worden geboekt tegen kostprijs verminderd met de gecumuleerde afschrijvingen en waardeverminderingsverliezen. De activa worden lineair afgeschreven over hun geraamde nuttige levensduur. Intern geproduceerde immateriële activa worden in de economische resultatenrekening opgenomen, als zij aan de relevante criteria van de EU-boekhoudregels voldoen. De opneembare kosten omvatten alle direct toerekenbare kosten die nodig zijn om het actief te creëren, te produceren en voor te bereiden zodat het kan worden gebruikt op de manier die het management beoogt. De kosten voor onderzoeksactiviteiten en de niet-opneembare kosten voor ontwikkeling en onderhoud worden als uitgaven geboekt wanneer zij worden gedaan.

1.5.2 Vaste bedrijfsmiddelen

Alle vaste bedrijfsmiddelen worden geboekt tegen historische kostprijs verminderd met afschrijvingen en waardeverminderingsverliezen. De historische kostprijs omvat uitgaven die direct aan de aanschaf of de bouw van het actief kunnen worden toegerekend.

De daarna gemaakte kosten worden, naar gelang van het geval, slechts in de boekwaarde van het actief opgenomen of als afzonderlijk actief geboekt wanneer het waarschijnlijk is dat de daaruit in de toekomst voortkomende economische baten of het daaruit voortkomende dienstenpotentieel aan de Europese Unie zullen toevloeien en de kosten op betrouwbare wijze kunnen worden gemeten. De herstel- en onderhoudskosten worden in de economische resultatenrekening geboekt tijdens de begrotingsperiode waarin zij zich voordoen. Aangezien de Europese Unie geen geld leent om de aankoop van vaste bedrijfsmiddelen te financieren, gaan dergelijke aankopen niet gepaard met leenkosten.

Op terreinen en kunstwerken worden geen afschrijvingen toegepast, aangezien ervan wordt uitgegaan dat zij een onbeperkte levensduur hebben. Activa in aanbouw worden niet afgeschreven, aangezien deze activa nog niet beschikbaar zijn voor gebruik. De afschrijvingen op andere activa worden voor de toerekening van de kosten aan de restwaarde over hun geraamde levensduur als volgt berekend volgens de lineaire methode:

Afschrijvingspercentages

Type actief Lineair afschrijvingspercentage Gebouwen 4% Installaties, machines en werktuigen 10% tot 25% Meubilair 10% tot 25% Vast materieel 10% tot 33% Voertuigen 25% Computerhardware 25% Overige materiële activa 10% tot 33%

Baten en verliezen van vervreemdingen worden bepaald door de opbrengsten verminderd met de verkoopkosten te vergelijken met de boekwaarde van het verkochte actief. Zij worden in de economische resultatenrekening opgenomen.

Leaseovereenkomsten

Leases van materiële activa waarbij de Europese Unie in wezen alle aan eigendom verbonden risico's en voordelen heeft, worden als financiële leases ingedeeld. Financiële leases worden gekapitaliseerd bij het begin van de leaseovereenkomst tegen de reële waarde van het geleasede actief of de huidige waarde van de minimale leasebetalingen, afhankelijk van welke waarde de laagste is. Elke leasebetaling wordt zo over de financierings- en andere lasten verdeeld dat een constante spreiding van het uitstaande financieringssaldo wordt verkregen. De huurverplichtingen, zonder financieringslasten, worden opgenomen onder overige verplichtingen (op korte en lange termijn). Het rentebestanddeel van de financieringslasten wordt gespreid over de leaseperiode in de economische resultatenrekening opgenomen, zodat voor elke periode een constante periodieke rente over het resterende saldo van de verplichting wordt verkregen. De via financiële lease verkregen activa worden afgeschreven over de levensduur van het actief of de leaseperiode, afhankelijk van welke periode het kortst is.

Leases waarbij de leasegever een significant deel van de aan eigendom verbonden risico's en voordelen behoudt, worden als operationele leases ingedeeld. Betalingen in verband met operationele leases worden lineair over de leaseperiode aan de economische resultatenrekening toegerekend.

1.5.3 Waardevermindering van niet-financiële activa

Op activa zonder beperkte levensduur worden geen afschrijvingen toegepast. Zij worden jaarlijks op waardevermindering beoordeeld. Activa waarop afschrijvingen worden toegepast, worden op waardevermindering gecontroleerd telkens als er op grond van gebeurtenissen of veranderde omstandigheden aanleiding is om te veronderstellen dat de boekwaarde niet realiseerbaar is. Een waardeverminderingsverlies is het bedrag waarmee de boekwaarde van een actief zijn realiseerbare waarde overtreft. De realiseerbare waarde is de reële waarde van een actief verminderd met de verkoopkosten of de gebruikswaarde ervan, afhankelijk van welke waarde het hoogst is.

De restwaarde en de nuttige levensduur van de immateriële activa en de vaste bedrijfsmiddelen worden ten minste éénmaal per jaar beoordeeld en zo nodig aangepast. De boekwaarde van een actief wordt onmiddellijk verminderd tot de realiseerbare waarde indien de boekwaarde groter is dan de geraamde realiseerbare waarde. Indien de gronden voor waardeverminderingen waarmee tijdens de vorige jaren rekening is gehouden, niet langer gelden, worden de waardeverminderingsverliezen dienovereenkomstig teruggeboekt.

1.5.4 Beleggingen

Participaties in geassocieerde deelnemingen en belangen in gemeenschappelijke ondernemingen

Participaties in geassocieerde deelnemingen en belangen in gemeenschappelijke ondernemingen worden verwerkt volgens de vermogensmutatiemethode. De kosten van de aandelen worden aangepast volgens het aandeel in de toe- of de afnames in de nettoactiva van de geassocieerde deelnemingen en gemeenschappelijke ondernemingen die na de eerste boeking aan de Europese Unie kunnen worden toegeschreven, indien er aanwijzingen van waardeverminderingen bestaan en indien nodig afgeschreven tot de laagst mogelijke realiseerbare waarde. De realiseerbare waarde wordt bepaald zoals beschreven onder toelichting 1.5.3. Indien de grond voor waardevermindering later niet meer geldt, wordt het waardeverminderingsverlies teruggeboekt tot de boekwaarde die zou zijn bepaald als er geen waardeverminderingsverlies was geboekt.

Beleggingen in durfkapitaalfondsen

Indeling en waardering

Beleggingen in durfkapitaalfondsen worden als voor verkoop beschikbare activa ingedeeld (zie toelichting 1.5.5) en worden bijgevolg geboekt tegen reële waarde met verwerking van in de reëlewaardereserve tot uiting komende waardeveranderingen (inclusief omrekeningsverschillen).

Overwegingen betreffende de reële waarde

Omdat zij niet op een actieve markt zijn genoteerd, worden de beleggingen in durfkapitaalfondsen post voor post gewaardeerd tegen kostprijs of toerekenbare intrinsieke waarde („net asset value” of „NAV”), afhankelijk van welke waarde het laagst is. Niet-gerealiseerde baten die voortvloeien uit de waardering van de reële waarde worden opgenomen via de reserves en niet-gerealiseerde verliezen worden getoetst op waardevermindering, teneinde te bepalen of zij als waardeverminderingsverliezen worden opgenomen in de economische resultatenrekening of als veranderingen in de reëlewaardereserve.

1.5.5 Financiële activa

Indeling

De Europese Unie deelt haar financiële activa in de volgende categorieën in: financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening, leningen en vorderingen, tot einde looptijd aangehouden beleggingen, en voor verkoop beschikbare financiële activa. De indeling van de financiële instrumenten wordt bepaald bij de eerste opname en op elke balansdatum opnieuw bekeken.

(i) Financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening

Financiële activa worden in deze categorie ingedeeld als zij hoofdzakelijk zijn verworven om op korte termijn te worden verkocht of als zij als zodanig door de Europese Unie zijn aangewezen. Derivaten worden ook in deze categorie ingedeeld. Activa in deze categorie worden als vlottende activa ingedeeld indien verwacht wordt dat zij binnen de twaalf maanden na de balansdatum zullen worden gerealiseerd.

(ii) Leningen en vorderingen

Leningen en vorderingen zijn niet-afgeleide financiële activa met vaste of te verwachten betalingen die niet op een actieve markt zijn genoteerd. Zij ontstaan wanneer de EU rechtstreeks aan een debiteur geld, goederen of diensten verstrekt zonder de bedoeling de vordering te verhandelen. Zij worden onder de niet-vlottende activa opgenomen, behalve die met vervaldatum binnen de twaalf maanden na de balansdatum.

(iii) Tot einde looptijd aangehouden beleggingen

Tot einde looptijd aangehouden beleggingen zijn niet-afgeleide financiële activa met vaste of te verwachten betalingen en vaste vervaldata, die de Europese Unie voornemens en bij machte is om tot het einde van de looptijd aan te houden. De Europese Unie had in dit begrotingsjaar geen beleggingen van deze categorie.

(iv) Voor verkoop beschikbare financiële activa

Voor verkoop beschikbare financiële activa zijn niet-afgeleide instrumenten die in deze categorie zijn ingedeeld of niet in een van de andere categorieën zijn ingedeeld. Zij worden opgenomen onder de vlottende of niet-vlottende activa, naar gelang van de termijn waarbinnen de EU voornemens is om ze van de hand te doen. Beleggingen in niet-geconsolideerde entiteiten en andere beleggingen in aandelen (bv. durfkapitaalverrichtingen) die niet volgens de vermogensmutatiemethode worden verwerkt, worden ook als voor verkoop beschikbare financiële activa ingedeeld.

Eerste opname en waardering

Aan- en verkopen van financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening, tot einde looptijd aangehouden beleggingen en voor verkoop beschikbare financiële activa worden op de transactiedag opgenomen, d.w.z. de dag waarop de Europese Unie tot de aankoop of de verkoop van het actief overgaat. Leningen worden opgenomen wanneer geld wordt uitbetaald aan de leningnemer. Financiële instrumenten worden voor het eerst opgenomen tegen reële waarde vermeerderd met de transactiekosten in het geval van financiële activa die niet worden gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening. Financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening worden voor het eerst opgenomen tegen reële waarde en de transactiekosten worden onder de uitgaven opgenomen in de economische resultatenrekening.

De reële waarde van een financieel actief bij de eerste opname is gewoonlijk de transactieprijs (d.w.z. de reële waarde van de ontvangen vergoeding). Wanneer een langlopende lening echter renteloos of tegen een rentevoet beneden de marktvoorwaarden wordt verstrekt, kan de reële waarde worden geraamd als de contante waarde van alle toekomstige ontvangsten van kasmiddelen, verdisconteerd met de geldende marktrentevoet voor een vergelijkbaar instrument met een vergelijkbare kredietrating.

Leningen die uit geleende middelen worden verstrekt, worden gewaardeerd tegen hun nominale bedrag, dat geacht wordt de reële waarde van de lening te zijn. De redenen hiervoor zijn de volgende:

— De „marktomgeving" waarin de EU leningen opneemt, is zeer specifiek en verschilt van de kapitaalmarkt die wordt gebruikt om bedrijfs- of staatsobligaties uit te geven. Omdat de leners op deze markten uit verschillende beleggingen kunnen kiezen, wordt de opportuniteitskost in de marktprijzen verrekend. De EU kan echter niet uit verschillende beleggingen kiezen, omdat zij geen geld mag beleggen op de kapitaalmarkten. Zij neemt alleen leningen op om leningen te verstrekken tegen hetzelfde tarief. Dit betekent dat de EU voor de geleende bedragen niet over alternatieve leningen of beleggingen beschikt. Er is dus geen opportuniteitskost en derhalve geen grondslag voor vergelijking met de markttarieven. De leningsoperatie van de EU vormt op zichzelf de markt. Omdat de "optie" van de opportuniteitskost niet van toepassing is, weerspiegelt de marktprijs niet correct het wezen van de leningstransacties van de EU. Daarom is het niet aangewezen om de reële waarde van de door de EU opgenomen leningen te bepalen door naar bedrijfs- of staatsobligaties te verwijzen.

— Aangezien er geen actieve markt of soortgelijke transacties zijn om mee te vergelijken, moet de rentevoet die de Europese Unie moet gebruiken om de reële waarde van haar leningsoperaties in het kader van het Europees financieel stabilisatiemechanisme of de betalingsbalans of van soortgelijke leningen te bepalen, de aangerekende rentevoet zijn.

— Daarnaast is er voor deze leningen het effect van compensatie tussen de opgenomen en de verstrekte leningen, omdat het om „back-to-backverrichtingen" gaat. De werkelijke rentevoet van de verstrekte lening is gelijk aan de rentevoet waartegen de lening wordt opgenomen. De transactiekosten van de EU die aan de begunstigde van de lening in rekening worden gebracht, worden direct in de economische resultatenrekening opgenomen.

Financiële instrumenten worden uitgeboekt wanneer de rechten op kasstromen uit de beleggingen zijn vervallen of zijn overgedragen en de Europese Unie in wezen alle aan eigendom verbonden risico's en voordelen heeft overgedragen.

Waardering na eerste opname

(i) Financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening worden vervolgens tegen reële waarde gewaardeerd. Baten en verliezen als gevolg van veranderingen in de reële waarde van de categorie „financiële instrumenten gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeveranderingen in de winst-en-verliesrekening” worden opgenomen in de economische resultatenrekening van de periode waarin zij zich voordoen.

(ii) Leningen en vorderingen en tot einde looptijd aangehouden beleggingen worden opgenomen tegen geamortiseerde kostprijs op basis van de effectieverentemethode. In het geval van leningen die uit geleende middelen worden verstrekt, wordt dezelfde effectieverentemethode op beide leningen toegepast, aangezien deze leningen de kenmerken hebben van „back-to-backverrichtingen” en de verschillen tussen de voorwaarden van beide leningen niet materieel zijn. De transactiekosten van de EU die aan de begunstigde van de lening in rekening worden gebracht, worden direct in de economische resultatenrekening opgenomen.

(iii) Tot einde looptijd aangehouden beleggingen – De EU heeft momenteel geen tot einde looptijd aangehouden beleggingen.

(iv) Voor verkoop beschikbare financiële activa worden vervolgens tegen reële waarde gewaardeerd. Baten en verliezen als gevolg van veranderingen in de reële waarde van voor verkoop beschikbare activa worden opgenomen in de reëlewaardereserve. Wanneer activa die voor verkoop beschikbaar zijn, worden verkocht of in waarde worden verminderd, worden de voordien in de reëlewaardereserve opgenomen gecumuleerde waardeaanpassingen opgenomen in de economische resultatenrekening. Rente over voor verkoop beschikbare financiële activa die volgens de effectieverentemethode is berekend, wordt in de economische resultatenrekening opgenomen. Dividenden op voor verkoop beschikbare vermogensinstrumenten worden opgenomen wanneer het recht van de EU om de betaling te ontvangen is vastgesteld. De reële waarden van op actieve markten genoteerde beleggingen is gebaseerd op de actuele biedkoers. Indien de markt voor een financieel actief niet actief is (en voor niet-genoteerde effecten), stelt de Europese Unie een reële waarde vast met gebruikmaking van waarderingstechnieken. Daarbij gaat het onder meer om het gebruik van recente, vergelijkbare zakelijke verrichtingen als vergelijkingsbasis, vergelijking met de actuele marktwaarde van een ander instrument dat in wezen hetzelfde is, contantewaardeberekeningen en optiewaarderingsmodellen en andere courant door marktdeelnemers gebruikte waarderingstechnieken. Wanneer de reële waarde van beleggingen in vermogensinstrumenten die niet op een actieve markt zijn genoteerd, niet op betrouwbare wijze kan worden vastgesteld, worden de betrokken beleggingen gewaardeerd tegen kostprijs verminderd met waardeverminderingsverliezen.

Waardevermindering van financiële activa

De Europese Unie gaat op elke balansdatum na of er objectieve elementen zijn om te besluiten dat de waarde van een financieel actief verminderd is. De waarde van een financieel actief is verminderd en er worden waardeverminderingsverliezen geleden als, en alleen dan, er objectief bewijs voorhanden is van een waardevermindering als gevolg van gebeurtenissen na de eerste opname van het actief die een weerslag hebben op de op betrouwbare wijze geraamde toekomstige kasstromen van dat financieel actief.

(a) Activa gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs

Indien er objectief bewijs voorhanden is dat een waardeverminderingsverlies is geleden op leningen, vorderingen of tot einde looptijd aangehouden beleggingen die tegen geamortiseerde kostprijs zijn gewaardeerd, is het bedrag van dat verlies het verschil tussen de boekwaarde van het actief en de contante waarde van geraamde toekomstige kasstromen (exclusief toekomstige kredietverliezen), verdisconteerd met de oorspronkelijke effectieve rentevoet van het financiële instrument (realiseerbare waarde). De boekwaarde van het actief wordt verlaagd en het bedrag van het verlies wordt opgenomen in de economische resultatenrekening. Indien een lening of tot einde looptijd aangehouden belegging een variabele rente draagt, is de disconteringsvoet voor het bepalen van een eventueel waardeverminderingsverlies de actuele effectieve rentevoet bepaald op basis van het contract. In de berekening van de contante waarde van geschatte toekomstige kasstromen van een financieel actief tegen onderpand wordt rekening gehouden met de kasstromen die uit executie kunnen voortvloeien, verminderd met de kosten van het verwerven en verkopen van het onderpand, ongeacht of executie waarschijnlijk is. Indien in een volgende periode het bedrag van de bijzondere waardeverminderingen afneemt en de daling objectief in verband kan worden gebracht met een gebeurtenis die plaatsvond na de afboeking, wordt de afboeking van het financieel actief teruggeboekt via de economische resultatenrekening.

(b) Activa gewaardeerd tegen reële waarde

In het geval van als beschikbaar voor verkoop aangemerkte beleggingen in eigenvermogensinstrumenten wordt rekening gehouden met een sterke of blijvende (aanhoudende) daling van de reële waarde van het instrument beneden de kostprijs om te bepalen of er sprake is van een waardevermindering. Indien dergelijk bewijs aanwezig is met betrekking tot voor verkoop beschikbare financiële activa wordt het gecumuleerde verlies — gemeten als het verschil tussen de verwervingsprijs en de actuele reële waarde verminderd met eventuele eerder in de economische resultatenrekening opgenomen waardeverminderingsverliezen op die activa — uit de reserves verwijderd en in de economische resultatenrekening opgenomen. In de economische resultatenrekening opgenomen waardeverminderingsverliezen op eigenvermogensinstrumenten worden niet teruggeboekt via de economische resultatenrekening. Indien in een latere periode de reële waarde van een schuldinstrument dat als voor verkoop beschikbaar is aangemerkt, toeneemt en de toename objectief in verband kan worden gebracht met een gebeurtenis die plaatsvond na opname van het verlies, wordt het verlies teruggeboekt via de economische resultatenrekening.

1.5.6 Voorraden

Voorraden moeten worden gewaardeerd tegen kostprijs of de realiseerbare nettowaarde, afhankelijk van welke waarde het laagst is. De kostprijs wordt bepaald aan de hand van de FIFO-methode (first in, first out). De kosten van afgewerkte goederen en werk in uitvoering omvatten de grondstoffen, directe arbeidskosten, andere directe kosten en gerelateerde indirecte productiekosten (gebaseerd op de normale bedrijfscapaciteit). De realiseerbare nettowaarde is de geraamde verkoopprijs in het gewone zakelijke verkeer, verminderd met de afwerkings- en verkoopkosten. Wanneer de voorraden worden aangehouden voor distributie zonder kosten of tegen een nominaal bedrag, worden zij gewaardeerd tegen kostprijs of tegen de actuele vervangingswaarde. De actuele vervangingswaarde is wat de Europese Unie zou moeten betalen om het actief op de verslagdatum aan te schaffen.

1.5.7 Voorfinanciering

Voorfinanciering heeft ten doel de begunstigde te voorzien van een kasvoorschot, dus van contante middelen. De voorfinanciering kan worden opgesplitst in een aantal betalingen gedurende een periode die in de desbetreffende voorfinancieringsovereenkomst is vastgesteld. Het voorschot wordt terugbetaald of gebruikt voor het doel waarvoor het gedurende de in de overeenkomst vastgestelde periode is verstrekt. Indien de begunstigde geen subsidiabele uitgaven doet, moet hij de voorfinanciering aan de Europese Unie terugbetalen. Het voorfinancieringsbedrag wordt (geheel of gedeeltelijk) verminderd naarmate subsidiabele kosten worden aanvaard of bedragen worden teruggestort, en dit bedrag wordt als een uitgave opgenomen.

Aan het einde van het jaar uitstaande voorfinancieringen worden gewaardeerd tegen het oorspronkelijk uitbetaalde bedrag minus: teruggestorte bedragen, afgewikkelde subsidiabele bedragen, geraamde subsidiabele bedragen die aan het einde van het jaar nog niet zijn afgewikkeld, en waardeverminderingen.

Rente op voorfinanciering wordt opgenomen wanneer zij verworven is volgens de bepalingen van de overeenkomst. Aan het einde van het jaar wordt op basis van de meest betrouwbare informatie een raming van de aan de periode toerekenbare renteopbrengsten gemaakt, die in de balans wordt opgenomen.

1.5.8 Vorderingen

Vorderingen worden gewaardeerd tegen het oorspronkelijke bedrag minus waardeverminderingen. Er wordt een waardevermindering op vorderingen geboekt wanneer er objectief bewijs bestaat dat de Europese Unie niet alle volgens de oorspronkelijke voorwaarden verschuldigde bedragen zal kunnen innen. De waardevermindering is het verschil tussen de boekwaarde van het actief en het realiseerbare bedrag. De waardevermindering wordt opgenomen in de economische resultatenrekening. Daarnaast wordt op basis van vroegere ervaringen een algemene waardevermindering opgenomen voor uitstaande invorderingsopdrachten waarvoor nog geen specifieke waardevermindering is toegepast. Zie toelichting 1.5.14 betreffende de behandeling van aan de periode toerekenbare ontvangsten aan het einde van het jaar.

1.5.9 Geldmiddelen en kasequivalenten

Geldmiddelen en kasequivalenten zijn financiële instrumenten en worden gedefinieerd als vlottende activa. Zij omvatten liquide middelen, bij banken opvraagbare deposito's, andere kortlopende, zeer liquide beleggingen met een oorspronkelijke looptijd van ten hoogste drie maanden en bankvoorschotten in rekening-courant.

1.5.10 Personeelsbeloningen

Pensioenverplichtingen

Bij de Europese Unie worden toegezegd-pensioenregelingen gebruikt. Ofschoon de personeelsleden van hun salaris een derde van de verwachte kosten van deze beloningen betalen, is er geen kapitaaldekking van de verplichting. De in de balans opgenomen verplichting in verband met de toegezegd-pensioenregeling is de contante waarde van de toegezegde pensioenen op de balansdatum. De pensioenverplichtingen worden berekend door actuarissen volgens de methode op basis van opgebouwde rechten (projected unit credit method). De contante waarde van de pensioenverplichtingen wordt bepaald door verrekening van de geraamde toekomstige betalingen met de rente op staatsobligaties luidend in de valuta waarin het pensioen zal worden uitbetaald en met een looptijd die vergelijkbaar is met die van de overeenkomstige pensioenverplichting.

Actuariële winsten en verliezen uit ervaringsaanpassingen en veranderingen in actuariële veronderstellingen worden onmiddellijk in de economische resultatenrekening opgenomen. Kosten na pensionering worden onmiddellijk in de economische resultatenrekening opgenomen, tenzij werknemers gedurende een bepaalde periode (de wachtperiode) in dienst moeten blijven voordat veranderingen in de pensioenregeling effectief worden. In dat geval worden de kosten na pensionering lineair afgeschreven gedurende de wachtperiode.

Ziektekosten na tewerkstelling

De Europese Unie biedt haar personeelsleden verstrekkingen in verband met de gezondheid aan via de terugbetaling van medische uitgaven. A separate fund has been created for the day-to-day administration. Zowel personeelsleden als gepensioneerden, weduwen en weduwnaars en hun begunstigden komen voor het stelsel in aanmerking. De voordelen die aan „inactieven” worden toegekend (gepensioneerden, wezen enz.) worden als „personeelsbeloningen na tewerkstelling” ingedeeld. Gelet op de aard van deze voordelen is een actuariële berekening aangewezen. De verplichting in de balans is bepaald op een soortgelijke grondslag als die voor de pensioenverplichtingen (zie hierboven).

1.5.11 Voorzieningen

Voorzieningen worden opgenomen wanneer de Europese Unie een bestaande in rechte afdwingbare of feitelijke verplichting tegenover derden heeft als gevolg van gebeurtenissen in het verleden, het zeer waarschijnlijk is dat een uitstroom van middelen nodig zal zijn om de verplichting af te wikkelen en het bedrag op betrouwbare wijze kan worden geraamd. Voor toekomstige exploitatieverliezen moeten geen voorzieningen worden opgenomen. Het bedrag van de voorziening is de beste raming van de uitgaven die naar verwachting nodig zullen zijn om de huidige verplichting op de verslagdatum af te wikkelen. Indien de te waarderen voorziening een groot aantal posten omvat, wordt de verplichting geraamd door alle mogelijke resultaten af te wegen volgens de waarschijnlijkheid dat ze zich zullen voordoen („verwachte waarde”-methode).

1.5.12 Financiële verplichtingen

Financiële verplichtingen worden ingedeeld als financiële verplichtingen gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeverminderingen in de winst-en-verliesrekening of als financiële verplichtingen die tegen geamortiseerde kostprijs zijn gewaardeerd (opgenomen leningen). Opgenomen leningen omvatten leningen van kredietinstellingen en in een waardepapier belichaamde schulden. Zij worden de eerste maal opgenomen tegen reële waarde, zijnde de opbrengsten van de emissie (reële waarde van de ontvangen vergoeding), verminderd met de transactiekosten, en vervolgens gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs aan de hand van de effectieverentemethode. Verschillen tussen de opbrengsten verminderd met de transactiekosten en de aflossingswaarde worden gedurende de looptijd van de leningen opgenomen in de economische resultatenrekening met gebruikmaking van de effectieverentemethode.

Zij worden onder de niet-vlottende activa opgenomen, tenzij de looptijd binnen de twaalf maanden na de balansdatum verstrijkt. In het geval van leningen die uit geleende middelen worden verstrekt, mag de effectieverentemethode om materialiteitsoverwegingen niet afzonderlijk voor opgenomen en verstrekte leningen worden toegepast. De transactiekosten die de Europese Unie moet betalen en vervolgens aan de begunstigde van de lening in rekening brengt, worden direct in de economische resultatenrekening opgenomen.

Financiële verplichtingen die zijn ingedeeld tegen reële waarde met verwerking van waardeverminderingen in de winst-en-verliesrekening omvatten derivaten wanneer hun reële waarde negatief is. Zij worden boekhoudkundig op dezelfde manier verwerkt als financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met verwerking van waardeverminderingen in de winst-en-verliesrekening (zie toelichting 1.5.5).

1.5.13 Crediteuren

Een aanzienlijk bedrag van de crediteuren van de EU heeft geen betrekking op de aanschaf van goederen of diensten. Het betreft daarentegen onbetaalde kostendeclaraties van begunstigden van subsidies of van andere vormen van EU-financiering. Zij worden geregistreerd als crediteuren voor het gevraagde bedrag wanneer de kostendeclaratie wordt ontvangen. Na verificatie en aanvaarding van de subsidiabele kosten, worden de crediteuren gewaardeerd tegen het aanvaarde en subsidiabele bedrag.

Crediteuren die voortvloeien uit de aanschaf van goederen en diensten worden bij ontvangst van de factuur opgenomen voor het oorspronkelijke bedrag en de overeenkomstige uitgaven worden in de boeken opgenomen wanneer de goederen of diensten worden geleverd en door de Europese Unie worden aanvaard.

1.5.14 Overlopende posten

Overeenkomstig de boekhoudregels van de Europese Unie worden transacties en gebeurtenissen in de financiële staten opgenomen in de periode waarop zij betrekking hebben. Aan het einde van de boekhoudkundige periode worden de toegerekende uitgaven opgenomen tegen het geraamde bedrag van de voor de periode verschuldigde overdracht. De berekening van de toegerekende uitgaven gebeurt volgens gedetailleerde operationele en praktische richtsnoeren die zijn gepubliceerd door de Commissie en die tot doel hebben te waarborgen dat de financiële staten een getrouw beeld geven.

Ook baten worden geboekt in de periode waarop zij betrekking hebben. Wanneer er aan het einde van het jaar geen factuur is opgesteld en de dienst is verstrekt of de goederen zijn geleverd door de EU of er een contractuele overeenkomst bestaat (bv. op grond van een verdrag) worden de aan de periode toerekenbare inkomsten in de financiële staten opgenomen.

Wanneer er bovendien aan het einde van het jaar een factuur is opgesteld, maar de dienst nog niet is verstrekt of de goederen nog niet zijn geleverd, worden de ontvangsten uitgesteld en in de volgende boekhoudkundige periode geboekt.

1.6 ECONOMISCHE RESULTATENREKENING

1.6.1 Ontvangsten

Niet-handelsbaten

Deze maken de overgrote meerderheid van de ontvangsten van de EU uit en omvatten hoofdzakelijk directe en indirecte belastingen en eigen middelen. Naast belastingen en heffingen ontvangt de Europese Unie ook betalingen van andere partijen, zoals douanerechten, geldboeten en giften.

Bni- en btw-middelen

Revenue is recognised for the period for which the European Commission sends out a call for funds to the Member States claiming their contribution.Vorderingen en de daarmee samenhangende baten worden opgenomen voor de periode waarvoor de Europese Commissie de door de lidstaten bij te dragen bedragen opvraagt. Zij worden gewaardeerd tegen het opgevraagde bedrag. Omdat de btw- en bni-middelen op ramingen van de gegevens voor het betrokken begrotingsjaar gebaseerd zijn, zijn zij — totdat de lidstaten de definitieve gegevens verstrekken — voor herziening vatbaar naarmate veranderingen optreden. Het effect van een verandering in de raming wordt opgenomen wanneer het netto-overschot of -tekort voor de periode waarin de verandering is opgetreden, wordt bepaald.

Traditionele eigen middelen

Vorderingen en de daarmee samenhangende baten worden opgenomen wanneer de Europese Unie de desbetreffende maandelijkse A-boekhouding (met de geïnde rechten en verschuldigde bedragen die gewaarborgd en niet betwist zijn) van de lidstaten ontvangt. Op de verslagdatum worden de voor de periode door de lidstaten geïnde ontvangsten die nog niet aan de Europese Commissie zijn gestort, geraamd en opgenomen als toegerekende baten. De driemaandelijkse B-boekhouding (met de rechten die niet geïnd noch gewaarborgd zijn, en de gewaarborgde bedragen die door de schuldenaar worden betwist) die van de lidstaten is ontvangen, wordt als ontvangsten opgenomen verminderd met de inningskosten waarop de lidstaten recht hebben (25%). Bovendien wordt in de economische resultatenrekening een waardevermindering opgenomen ten bedrage van het geraamde oninbare gedeelte.

Geldboeten

Ontvangsten uit geldboeten worden opgenomen wanneer het besluit van de EU om een geldboete op te leggen is genomen en officieel ter kennis is gebracht van de betrokkene. Wanneer er twijfel bestaat omtrent de solvabiliteit van de onderneming, wordt een waardevermindering op het recht opgenomen. Na de kennisgeving van het besluit waarbij een geldboete is opgelegd, heeft de debiteur twee maanden de tijd om:

— hetzij het besluit te aanvaarden, waarna hij de geldboete binnen de gestelde termijn moet betalen en het bedrag definitief wordt geïnd door de Commissie;

— hetzij het besluit niet te aanvaarden, hetgeen betekent dat hij beroep instelt op grond van het recht van de EU-wetgeving.

Zelfs indien er beroep is ingesteld, moet de hoofdsom van de geldboete binnen de gestelde termijn van drie maanden worden betaald, want het beroep heeft geen schorsende werking (artikel 278 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie). Onder bepaalde omstandigheden kan de onderneming met instemming van de rekenplichtige van de Commissie een bankgarantie voor het bedrag geven.

Indien de onderneming in beroep gaat tegen het besluit en de geldboete al voorlopig heeft betaald, wordt het bedrag als een voorwaardelijke verplichting vermeld. Maar aangezien een beroep tegen een besluit van de EU geen schorsende werking heeft, wordt het ontvangen geld wel gebruikt om de vordering af te wikkelen. Indien in plaats van betaling een bankgarantie is gegeven, blijft de geldboete een vordering. Indien de kans bestaat dat het Gerecht van eerste aanleg zich ten nadele van de EU uitspreekt, wordt een voorziening opgenomen die dit risico dekt. Indien een bankgarantie is gegeven, wordt de uitstaande vordering afgeschreven zoals vereist. De gecumuleerde rente die de Europese Commissie ontvangt op de bankrekeningen waarop de ontvangen betalingen worden gestort, wordt als baten opgenomen en eventuele voorwaardelijke verplichtingen worden evenredig verhoogd.

Handelsbaten

Baten uit de verkoop van goederen worden opgenomen wanneer de beduidende risico's en voordelen verbonden aan de eigendom van de goederen op de koper zijn overgegaan. Baten uit een verrichting die de levering van diensten behelst, worden opgenomen in verhouding tot de mate van voltooiing van de verrichting op de verslagdatum.

Rentebaten en -lasten

Rentebaten en -lasten worden in de economische resultatenrekening opgenomen volgens de effectieverentemethode. Dit is een methode om de geamortiseerde kostprijs van een financieel actief of een financiële verplichting te berekenen en om de rentebaten of -lasten toe te rekenen aan de periode waarop zij betrekking hebben. Bij de berekening van de effectieve rente raamt de Europese Unie de kasstromen rekening houdende met alle contractvoorwaarden van het financieel instrument (bv. vooruitbetalingsopties), maar laat zij toekomstige kredietverliezen buiten beschouwing. Alle vergoedingen betaald of ontvangen door de partijen bij het contract die integraal deel uitmaken van de effectieve rente, transactiekosten en alle andere premies of kortingen, worden in de berekening opgenomen.

Wanneer de boekwaarde van een financieel actief of een groep verwante financiële activa is verlaagd als gevolg van een waardeverminderingsverlies, worden rentebaten opgenomen, vastgesteld aan de hand van de rentevoet waarmee de toekomstige kasstromen zijn verdisconteerd om het waardeverminderingsverlies te bepalen.

Baten uit dividenden

Baten uit dividenden worden opgenomen wanneer het recht om betaling te ontvangen is vastgesteld.

1.6.2 Uitgaven

Handelsuitgaven die voortvloeien uit de aanschaf van goederen en diensten worden opgenomen wanneer de goederen zijn geleverd en door de Europese Unie zijn aanvaard. Zij worden gewaardeerd tegen het oorspronkelijke factuurbedrag. Niet-handelsuitgaven zijn typisch voor de EU en maken het merendeel van de uitgaven uit. Het gaat om overdrachten aan begunstigden, die van drieërlei aard kunnen zijn: rechten, overdrachten bij overeenkomst en subsidies, bijdragen en giften.

Overdrachten worden als uitgaven opgenomen in de periode waarin de gebeurtenissen die aanleiding geven tot de overdracht zich voordoen, mits de overdracht bij besluit (Financieel Reglement, personeelsstatuut of ander besluit) is toegestaan of een overeenkomst is ondertekend waarbij de overdracht wordt toegestaan, de begunstigde heeft voldaan aan eventuele subsidiabiliteitscriteria en er van het verschuldigde bedrag een redelijke raming kan worden gemaakt.

Betalingsaanvragen of kostendeclaraties die aan de voorwaarden voor erkenning voldoen, worden als uitgave opgenomen voor het in aanmerking komende bedrag. Aan het einde van het jaar worden in aanmerking komende bedragen die aan de begunstigden verschuldigd zijn, maar waarvoor nog geen declaratie heeft plaatsgevonden, geraamd en geboekt als toegerekende uitgaven.

1.7 VOORWAARDELIJKE ACTIVA EN VERPLICHTINGEN

1.7.1 Voorwaardelijke activa

Een voorwaardelijk actief is een mogelijk actief dat voortvloeit uit gebeurtenissen in het verleden en waarvan het bestaan alleen wordt bevestigd door het al dan niet plaatsvinden van een of meer onzekere toekomstige gebeurtenissen waarover de Europese Unie niet de volledige controle heeft. Een voorwaardelijk actief wordt vermeld wanneer een instroom van economische voordelen of dienstenpotentieel waarschijnlijk is geworden.

1.7.2 Voorwaardelijke verplichtingen

Een voorwaardelijk actief is een mogelijk actief dat voortvloeit uit gebeurtenissen in het verleden en waarvan het bestaan alleen wordt bevestigd door het al dan niet plaatsvinden van een of meer onzekere toekomstige gebeurtenissen waarover de Europese Unie niet de volledige controle heeft, of een bestaande verplichting die voortvloeit uit gebeurtenissen in het verleden, maar die niet wordt opgenomen omdat het niet waarschijnlijk is dat een uitstroom van middelen die economische voordelen of dienstenpotentieel in zich bergen vereist zal zijn om de verplichting af te wikkelen of, in zeldzame omstandigheden, omdat het bedrag van de verplichting onvoldoende betrouwbaar kan worden bepaald.

2. TOELICHTINGEN BIJ DE BALANS

NIET-VLOTTENDE ACTIVA

2.1 IMMATERIËLE ACTIVA

miljoen EUR Bedrag Brutoboekwaarde op 31 december 2010 236 Toevoegingen 80 Vervreemdingen (13) Overige wijzigingen (2) Brutoboekwaarde op 31 december 2011 301 Gecumuleerde afschrijving op 31 december 2010 (128) Afschrijvingskosten voor het jaar (33) Vervreemdingen 8 Overige wijzigingen 1 Gecumuleerde afschrijving op 31 december 2011 (152) Nettoboekwaarde op 31 december 2011 149 Nettoboekwaarde op 31 december 2010 108

Deze bedragen hebben hoofdzakelijk te maken met computersoftware.

2.2 VASTE BEDRIJFSMIDDELEN

In de activa in aanbouw op 31 december 2011 zijn voor 219 miljoen EUR activa in verband met het Galileo-project opgenomen, het wereldwijd systeem voor navigatie per satelliet, dat wordt gebouwd met bijstand van het Europees Ruimteagentschap (ESA). Na voltooiing zal het systeem bestaan uit dertig satellieten, twee controlecentra en 16 grondstations. Het bedrag in de balans weerspiegelt de kosten die de Commissie voor dit project moet betalen sedert 22 oktober 2011, de datum waarop de eerste twee satellieten van het systeem met succes werden gelanceerd. Zoals toegelicht in de vorige jaarrekeningen beschouwde de Commissie het project vóór die datum in de onderzoeksfase, en dus werden overeenkomstig de boekhoudregels van de EU alle gemaakte kosten geboekt. Sedert het begin van het project en tot het einde van de huidige financiële vooruitzichten hebben de fase van validering in de omloopbaan en het eerste deel van de fase van volledige operationele capaciteit geplande kosten voor de EU van 3 788 miljoen EUR. Voor de volgende financiële vooruitzichten is nog eens 5 500 miljoen EUR uitgetrokken om het systeem volledig op te stellen, het te exploiteren, tot 2020 Galileo-diensten te verstrekken en de volgende generatie van de constellatie voor te bereiden, die volledig uit de EU-begroting zal worden gefinancierd. In de periode is een bedrag van 268 miljoen EUR opgenomen als onderzoeksuitgaven.

De volgende twee satellieten moeten in het najaar van 2012 worden gelanceerd en zodra de tests daarvan zijn afgerond, zal de fase van validering in de omloopbaan van het project afgelopen zijn. Deze fase werd gezamenlijk gefinancierd door de EU en de ESA en volgens de tussen hen gesloten subsidieovereenkomst zal de ESA de gebouwde activa officieel aan de EU overdragen. De Raad van de ESA zal met deze juridische overdracht moeten instemmen, waarbij moet worden opgemerkt dat alle lidstaten van de ESA op twee na (Noorwegen en Zwitserland) ook EU-lidstaten zijn. Op dit ogenblik heeft de Commissie geen redenen om aan te nemen dat die overdracht door een lid of leden van de ESA zou worden tegengehouden.

miljoen EUR Terreinen en gebouwen Installaties en uitrusting Meubilair en wagenpark Computerhardware Overige materiële activa Financiële leases Activa in aanbouw TOTAAL Brutoboekwaarde aan het einde van het vorige jaar 4 027 492 226 483 214 2 663 335 8 440 Toevoegingen 89 37 19 112 22 28 335 642 Vervreemdingen 0 (11) (19) (44) (12) (6) 0 (92) Overdrachten tussen categorieën van activa 22 1 0 4 0 (2) (24) 1 Overige wijzigingen (20) 9 3 2 4 2 (1) (1) Brutoboekwaarde aan het einde van het jaar 4 118 528 229 557 228 2 685 645 8 990 Gecumuleerde afschrijving aan het einde van het vorige jaar (1 868) (382) (167) (378) (124) (708) (3 627) Afschrijvingskosten voor het jaar (132) (47) (14) (63) (22) (95) (373) Teruggeboekte afschrijving 1 0 0 4 0 7 12 Vervreemdingen 0 11 16 44 11 0 82 Overdrachten tussen categorieën van activa 0 0 0 (2) 0 1 (1) Overige wijzigingen 0 (7) (1) (1) (2) (1) (12) Gecumuleerde afschrijving aan het einde van het jaar (1 999) (425) (166) (396) (137) (796) (3 919) 31 december 2011 Nettoboekwaarde op 2 119 103 63 161 91 1 889 645 5 071 31 december 2010 nettoboekwaarde op 2 159 110 59 105 90 1 955 335 4 813

De nog te betalen vergoedingen in verband met financiële leases en soortgelijke rechten zijn in de balans opgenomen bij de verplichtingen op korte en lange termijn (zie de toelichtingen 2.17 en 2.20.1). Zij omvatten de volgende bedragen:

FINANCIËLE LEASES

miljoen EUR Omschrijving Gecumuleerde vergoedingen (A) In de toekomst te betalen bedragen Totale waarde A + B Latere uitgaven voor activa (C) Waarde activa A + B + C Afschrijving (E) Nettoboekwaarde = A + B+ C + E < 1 jaar > 1 jaar > 5 jaar Totale verplichting (B) Terreinen en gebouwen 931 59 280 1 315 1 654 2 585 62 2 647 (771) 1 876 Overige materiële activa 23 7 7 1 15 38 0 38 (25) 13 Totaal op 31.12.2011 954 66 287 1 316 1 669 2 623 62 2 685 (796) 1 889 Totaal op 31.12.2010 865 65 282 1 390 1 737 2 602 61 2 663 (708) 1 955

2.3 BELEGGINGEN DIE WORDEN VERWERKT VOLGENS DE VERMOGENSMUTATIEMETHODE

miljoen EUR Toelichting 31.12.2011 31.12.2010 Belangen in gemeenschappelijke ondernemingen 2.3.1 62 138 Participaties in geassocieerde deelnemingen 2.3.2 312 354 Totaal beleggingen 374 492

2.3.1 Belangen in gemeenschappelijke ondernemingen

miljoen EUR GJU SESAR Iter IMI FCH Totaal Bedrag op 31.12.2010 0 11 12 78 37 138 Bijdragen 0 18 92 19 59 188 Aandeel van het nettoresultaat 0 (29) (104) (72) (59) (264) Bedrag op 31.12.2011 0 0 0 25 37 62

Belangen in gemeenschappelijke ondernemingen worden geboekt volgens de vermogensmutatiemethode. De volgende boekwaarden kunnen aan de EU worden toegerekend op basis van het percentage van haar belangen in gemeenschappelijke ondernemingen:

miljoen EUR 31.12.2011 31.12.2010 Niet-vlottende activa 211 176 Vlottende activa 123 165 Niet-vlottende passiva 0 0 Vlottende passiva (314) (208) Ontvangsten 8 7 Uitgaven (379) (247)

Gemeenschappelijke onderneming Galileo (GJU) in liquidatie

De gemeenschappelijke onderneming Galileo werd eind 2006 in liquidatie gesteld en het proces is nog aan de gang. Aangezien de entiteit in 2011 inactief was en nog steeds in liquidatie was, waren er geen ontvangsten of uitgaven.

Gemeenschappelijke onderneming SESAR

Het doel van deze gemeenschappelijke onderneming is de modernisering van het Europese luchtverkeersbeveiligingssysteem en de snelle tenuitvoerlegging van het Europese masterplan voor luchtverkeersbeveiliging te waarborgen door alle inspanningen op het gebied van onderzoek en ontwikkeling in de EU te coördineren en te concentreren. Op 31 december 2011 bezat de Commissie een belang van 59,37% in SESAR. De totale (indicatieve) bijdrage die de Commissie voor SESAR heeft gepland (van 2007 tot 2013), is 700 miljoen EUR. Het niet-opgenomen aandeel van verliezen voor de periode en cumulatief bedraagt 102 miljoen EUR.

Internationale ITER-Organisatie voor fusie-energie (ITER)

Bij ITER zijn de Europese Unie, China, India, Rusland, Zuid-Korea, Japan en de VS betrokken. ITER werd opgericht om de ITER-faciliteiten te beheren, de exploitatie van de ITER-faciliteiten aan te moedigen, om de kennis over fusie-energie van het grote publiek alsook de aanvaarding ervan te bevorderen, en om alle andere activiteiten te verrichten die nodig zijn om het doel van ITER te bereiken. De bijdrage van de EU (Euratom) aan ITER International wordt gegeven via het Agentschap Fusion for Energy, en omvat ook de bijdragen van de lidstaten en van Zwitserland. De totale bijdrage wordt juridisch gezien beschouwd als een bijdrage van Euratom aan ITER en de lidstaten en Zwitserland hebben geen belang in ITER. Aangezien de EU juridisch gezien de houdster is van het belang in de gemeenschappelijke onderneming ITER International, moet de Commissie het belang in haar rekening opnemen. Op 31 december 2011 bezat de Commissie een belang van 47% in ITER. De totale (indicatieve) bijdrage die Euratom voor ITER heeft gepland (van 2007 tot 2041), is 7 649 miljoen EUR. Het niet-opgenomen aandeel van verliezen voor de periode en cumulatief bedraagt 4 miljoen EUR.

Gezamenlijke technologie-initiatieven

Om de doelstellingen van de Lissabonstrategie voor groei en werkgelegenheid te bereiken, werden publiek-private partnerschappen in de vorm van gezamenlijke technologie-initiatieven opgericht, die via gemeenschappelijke ondernemingen in de zin van artikel 171 van het Verdrag ten uitvoer werden gelegd. IMI en FCH zijn onder deze rubriek opgenomen, maar drie andere, ARTEMIS, Clean Sky and ENIAC, die juridisch gezien als gemeenschappelijke ondernemingen worden beschouwd, moeten boekhoudkundig als geassocieerde deelnemingen worden beschouwd (reden waarom zij in toelichting 2.3.2 worden besproken), omdat de Commissie over deze entiteit betekenisvolle invloed uitoefent, doch geen gemeenschappelijke zeggenschap.

Gezamenlijk technologie-initiatief IMI inzake innovatieve geneesmiddelen

De gemeenschappelijke onderneming IMI ondersteunt preconcurrentieel farmaceutisch onderzoek en ontwikkeling in de lidstaten en geassocieerde landen, teneinde de onderzoeksinvesteringen in de biofarmaceutische sector vergroten, en bevordert de betrokkenheid van kleine en middelgrote ondernemingen bij haar activiteiten. Op 31 december 2011 bezat de Commissie een belang van 96,51% in IMI. De maximale indicatieve bijdrage van de Commissie bedraagt 1 miljard EUR tot 31 december 2017.

Gemeenschappelijke Onderneming brandstofcellen en waterstof (FCH)

De doelstelling van de gemeenschappelijke onderneming FCH is het poolen van middelen van de publieke en private sector voor het ondersteunen van onderzoeksactiviteiten, om de algemene efficiëntie van de Europese onderzoeksinspanningen te vergroten en de ontwikkeling en de toepassing van brandstofcel- en waterstoftechnologieën te versnellen. Op 31 december 2011 bezat de Commissie een belang van 89,32% in FCH. De maximale indicatieve bijdrage van de EU bedraagt 470 miljard EUR tot 31 december 2017.

2.3.2 Participaties in geassocieerde deelnemingen

miljoen EUR EIF ARTEMIS Clean Sky ENIAC Totaal Bedrag op 31 december 2010 305 14 14 21 354 Bijdragen 0 11 117 14 142 Aandeel netto-overschot/(tekort) (3) (25) (131) (15) (174) Overige vermogensmutaties (10) 0 0 0 (10) Bedrag op 31 december 2011 292 0 0 20 312

Participaties in geassocieerde deelnemingen worden verwerkt volgens de vermogensmutatiemethode. De volgende boekwaarden kunnen aan de EU worden toegerekend op basis van het percentage van haar participaties in geassocieerde deelnemingen:

miljoen EUR 31.12.2011 31.12.2010 Activa 460 447 Passiva (162) (93) Ontvangsten 28 25 Overschot/(tekort) (167) (180)

Europees Investeringsfonds (EIF)

Het EIF is de financiële instelling van de Europese Unie die gespecialiseerd is in het leveren van durfkapitaal en garanties aan kleine en middelgrote ondernemingen. De Commissie heeft 20% gestort en het niet-opgevraagde saldo bedroeg 720 miljoen EUR.

miljoen EUR EIF Totaal kapitaal EIF Inschrijving Commissie Totaal aandelenkapitaal 3 000 900 Volgestort (600) (180) Niet-opgevraagd 2 400 720

Gemeenschappelijke onderneming ARTEMIS

Deze entiteit werd opgericht voor de tenuitvoerlegging van een gezamenlijk technologie-initiatief inzake ingebedde computersystemen met de private sector. De maximale indicatieve bijdrage van de Commissie bedraagt 420 miljoen EUR. Het niet-opgenomen aandeel van verliezen voor de periode en cumulatief bedraagt 3 miljoen EUR.

Gemeenschappelijke onderneming Clean Sky

Deze entiteit moet in de EU de ontwikkeling, validering en demonstratie van schone luchtvaarttechnologieën versnellen, en met name een radicaal innovatief luchtvervoersysteem creëren om de milieugevolgen van de luchtvaart te verminderen. De maximale indicatieve bijdrage van de Commissie bedraagt 800 miljoen EUR. Het niet-opgenomen aandeel van verliezen voor de periode en cumulatief bedraagt 5 miljoen EUR.

Gemeenschappelijke onderneming ENIAC

ENIAC wil een gezamenlijk afgesproken onderzoeksagenda op het gebied van nano-elektronica vaststellen, teneinde de onderzoeksprioriteiten voor de ontwikkeling en de invoering van belangrijke functionaliteiten op dit gebied te bepalen. Deze doelstellingen zullen worden verwezenlijkt door middelen uit de publieke en de private sector te bundelen om via projecten O&O-activiteiten te ondersteunen. De totale verplichting van de EU bedraagt 450 miljoen EUR. Op 31 december 2011 bezat de Commissie een belang van 96,77% in ENIAC.

2.4 FINANCIËLE ACTIVA: VOOR VERKOOP BESCHIKBARE ACTIVA

miljoen EUR 31.12.2011 31.12.2010 Garantiefonds 1 475 1 346 Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling 188 188 Verrichtingen met risicodragend kapitaal 134 137 ETF-startersregeling 234 199 Europees Fonds voor Zuidoost-Europa 111 102 Green for Growth Fund 69 20 GEEREF 38 56 Progress-microfinancieringsfaciliteit 18 14 Overige beleggingen 5 1 Totaal 2 272 2 063

2.4.1 Garantiefonds

Nettoactiva van het Garantiefonds (3)

miljoen EUR 31.12.2011 31.12.2010 Voor verkoop beschikbare financiële activa 1 174 1 154 Geldmiddelen en kasequivalenten 302 193 Totaal activa 1 476 1 347 Totaal passiva (1) (1) Nettoactiva 1 475 1 346

Het Garantiefonds voor externe maatregelen dekt de door de EU op besluit van de Raad gegarandeerde leningen, met name leningsoperaties van de Europese Investeringsbank (EIB) buiten de EU, alsmede leningen in het kader van macrofinanciële bijstand (MFB-leningen) en leningen van Euratom buiten de EU. Het is een langlopend instrument om leningen waarvoor van wanbetaling sprake is en die door de EU worden gegarandeerd, te dekken en derhalve kan het als een langlopende belegging worden beschouwd. Dit blijkt uit het feit dat ongeveer 83% van de voor verkoop beschikbare activa een looptijd heeft tussen één en tien jaar. Het Fonds ontvangt zijn middelen uit overmakingen uit de algemene begroting van de EU ten bedrage van 9% van het bedrag in hoofdsom van de operaties, uit rente over de beleggingen van de activa van het Fonds en uit nabetalingen van in gebreke gebleven debiteuren voor wie het Fonds de garantie heeft moeten honoreren. Een eventueel jaarlijks overschot wordt teruggeboekt als ontvangsten voor de EU-begroting.

De EU moet een garantiereserve opnemen die leningen aan derde landen dekt. Deze reserve is bedoeld om de verplichtingen van het Garantiefonds te dekken en, indien nodig, aangesproken garanties waarvoor het in het Fonds beschikbare bedrag niet volstaat, zodat deze bedragen ten laste van de begroting kunnen komen. Deze reserve komt overeen met het richtbedrag van 9% van de aan het einde van het jaar uitstaande leningen.

2.4.2 Voor verkoop beschikbare activa op lange termijn

Dit zijn beleggingen en participaties die bedoeld zijn om begunstigden te helpen bij de ontwikkeling van hun bedrijfsactiviteiten.

Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBWO)

Omdat de EBWO niet beursgenoteerd is en volgens haar statuten participaties ten hoogste tegen aankoopprijs en uitsluitend aan bestaande aandeelhouders mogen worden verkocht, is de participatie van de Commissie gewaardeerd op de kostprijs verminderd met eventuele afschrijvingen voor waardevermindering.

miljoen EUR EBWO Totaal kapitaal EBWO Inschrijving Commissie Totaal aandelenkapitaal 28 380 900 Volgestort (6 199) (188) Niet-opgevraagd 22 181 712

Verrichtingen met risicodragend kapitaal zijn leningen die worden verstrekt aan financiële tussenpersonen om beleggingen in aandelen te financieren. Zij worden beheerd door de EIB en gefinancierd onder het Europees nabuurschapsbeleid.

De ETF-startersregeling bestrijkt het programma voor groei en werkgelegenheid, het meerjarenprogramma, het kaderprogramma voor concurrentievermogen en innovatie en het proefproject technologieoverdracht, administratief beheerd door het EIF, en ondersteunt de oprichting en de financiering van beginnende kleine en middelgrote ondernemingen door middel van investeringen in geschikte gespecialiseerde durfkapitaalfondsen. Aan het einde van het jaar was er nog eens 126 miljoen EUR voor de ETF-startersregeling en de financieringsfaciliteit voor kleine en middelgrote ondernemingen vastgelegd, maar dat bedrag is nog niet aan de andere partijen betaald.

Het Europees Fonds voor Zuidoost-Europa, een beleggingsvennootschap met veranderlijk kapitaal (BEVEK), is ook onder deze rubriek opgenomen. De globale doelstelling van het EFSE is het stimuleren van economische ontwikkeling en welvaart in Zuidoost-Europa door middel van het duurzaam verstrekken van extra ontwikkelingsfinanciering via plaatselijke financiële tussenpersonen.

De globale doelstelling van het Green for Growth Fund (het vroegere Energie-efficiëntiefonds voor Zuidoost-Europa) is het verbeteren van de energie-efficiëntie en het promoten van hernieuwbare energie in Zuidoost-Europa door middel van het verstrekken van specifieke financiering aan ondernemingen en gezinnen via partnerschappen met financiële instellingen en door middel van directe financiering. GEEREF is een innovatief fonds dat wereldwijd risicokapitaal verstrekt door middel van private investeringen in projecten op het gebied van energie-efficiëntie en hernieuwbare energie in ontwikkelingslanden en overgangseconomieën.

2.5 FINANCIËLE ACTIVA: LENINGEN OP LANGE TERMIJN

miljoen EUR Toelichting 31.12.2011 31.12.2010 Uit de EU-begroting en de EGKS verstrekte leningen 2.5.1 170 162 Uit opgenomen leningen verstrekte leningen 2.5.2 41 230 11 478 Totaal 41 400 11 640

2.5.1 Uit de EU-begroting en de EGKS in liquidatie verstrekte leningen

miljoen EUR Leningen met bijzondere voorwaarden EGKS-woningkredieten Totaal Totaal op 31.12.2010 140 22 162 Nieuwe leningen 31 0 31 Terugbetalingen (17) (5) (22) Wisselkoersverschillen (4) — (4) Veranderingen in boekwaarde 1 2 3 Totaal op 31.12.2011 151 19 170

Deze post omvat voornamelijk leningen met een speciale rentevoet die in het kader van de samenwerking met niet-lidstaten zijn verstrekt. Alle bedragen zijn verschuldigd op meer dan twaalf maanden na het einde van het jaar. De werkelijke rentevoet van deze leningen varieert tussen de 7,73% en 14,507%.

2.5.2 Uit opgenomen leningen verstrekte leningen

miljoen EUR MFB Euratom Betalingsbalans EFSM EGKS in liquidatie Totaal Totaal op 31.12.2010 503 469 12 246 — 264 13 482 Nieuwe leningen 126 — 1 350 28 000 — 29 476 Terugbetalingen (36) (20) (2 000) — — (2 056) Wisselkoersverschillen — — — — 6 6 Veranderingen in boekwaarde 2 2 29 344 (4) 373 Totaal op 31.12.2011 595 451 11 625 28 344 266 41 281 Bedrag te betalen < 1 jaar 5 — — — 46 51 Bedrag te betalen > 1 jaar 590 451 11 625 28 344 220 41 230

De grote stijging in deze bedragen valt toe te schrijven aan de EFSM-leningen die in 2011 zijn uitbetaald, en wordt weerspiegeld in een stijging van de EU-leningen (zie toelichting 2.16). Voor meer informatie over de verstrekte en de opgenomen leningen, zie toelichting 7.

2.6 VORDERINGEN EN VERHAALBARE BEDRAGEN OP LANGE TERMIJN

miljoen EUR 31.12.2011 31.12.2010 Lidstaten 268 14 EGKS-personeelsleningen 7 9 Garanties en deposito's 11 14 Overige 3 3 Totaal 289 40

Van de bovengenoemde vorderingen heeft 273 miljoen EUR (2010: 14 miljoen EUR) betrekking op niet-ruiltransacties. De grote stijging in de vorderingen op lange termijn van de lidstaten houdt verband met niet-uitgevoerde besluiten tot goedkeuring van de rekeningen (ELGF en plattelandsontwikkeling). Deze bedragen moeten in 2012 en 2013 in verschillende schijven worden teruggevorderd, in het kader van de financiële bijstand die aan bepaalde lidstaten wordt toegekend. De in 2013 terug te vorderen bedragen zijn in de bovenstaande tabel opgenomen, terwijl de in 2012 terug te vorderen bedragen zijn opgenomen onder de vorderingen op korte termijn (zie toelichting 2.11.1).

2.7 VOORFINANCIERING OP LANGE TERMIJN

miljoen EUR Toelichting 31.12.2011 31.12.2010 Voorfinanciering 2.7.1 40 625 40 298 Voorafbetaalde uitgaven 2.7.2 4 098 3 820 Totaal voorfinancieringen op lange termijn 44 723 44 118

2.7.1 Voorfinanciering

De termijn waarbinnen de voorfinanciering kan worden teruggevorderd of gebruikt, bepaalt of zij wordt vermeld als vlottend actief of als voorfinanciering op lange termijn. Het gebruik is vastgelegd in de onderliggende overeenkomst van het project. Indien de terugbetaling of het gebruik binnen de twaalf maanden na de verslagdatum moet plaatsvinden, gaat het om een voorfinanciering op korte termijn, die onder de vlottende activa moet worden vermeld.

Garanties met betrekking tot voorfinanciering

Dit zijn garanties die de Europese Commissie in bepaalde gevallen bij de betaling van voorschotten (voorfinanciering) van de begunstigden verlangt. Er zijn twee waarden om voor dit soort garantie te vermelden: de „nominale waarde” en de „lopende waarde”. Voor de „nominale waarde” is de gebeurtenis die de garantie doet ontstaan, het eigenlijke bestaan van de garantie. Voor de „lopende waarde” is de gebeurtenis die de garantie doet ontstaan de betaling van voorfinanciering en/of latere verrekeningen. Op 31 december 2011 beliep de „nominale waarde” van de ontvangen garanties in verband met voorfinanciering 1 330 miljoen EUR. De „lopende waarde” van die garanties beliep 1 083 miljoen EUR (in 2010: respectievelijk 1 227 miljoen EUR en 1 059 miljoen EUR).

Bepaalde voorfinancieringen die in het kader van het zevende kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling (KP7) worden betaald, worden daadwerkelijk gedekt door het Garantiefonds voor deelnemers. Het bedrag van de uitbetaalde voorfinanciering beliep in 2011 in totaal 3,3 miljard EUR (in 2010: 3,2 miljard EUR). Dit fonds is een aparte entiteit van de Europese Unie en is niet geconsolideerd in deze rekeningen (zie toelichting 11.2.3).

VOORFINANCIERING OP LANGE TERMIJN

miljoen EUR Beheersvorm 31.12.2011 31.12.2010 Direct gecentraliseerd beheer 1 219 1 695 Indirect gecentraliseerd beheer 774 620 Gedecentraliseerd beheer 697 441 Gedeeld beheer 37 249 37 055 Gezamenlijk beheer 686 487 Totaal voorfinancieringen op lange termijn 40 625 40 298

De belangrijkste voorfinancieringen op lange termijn hielden verband met structurele maatregelen voor de programmeringsperiode 2007-2013: het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO), het Europees Sociaal Fonds (ESF), het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO), het Cohesiefonds en het Europees Visserijfonds (EVF). Omdat veel van deze projecten op lange termijn lopen, moeten de voorschotten langer dan een jaar beschikbaar zijn. Daarom worden deze voorfinancieringen geboekt als activa op lange termijn.

Voorfinanciering maakt een groot deel uit van de totale activa van de EU en krijgt daarom regelmatige en passende aandacht. Het niveau van de voorfinancieringen in de verschillende programma’s moet toereikend zijn om de begunstigden te kunnen voorzien van de middelen die zij nodig hebben om hun projecten te kunnen opstarten, maar tegelijkertijd moeten de financiële belangen van de EU worden gevrijwaard en moet er rekening worden gehouden met juridische en operationele beperkingen en overwegingen in verband met kosteneffectiviteit. De Commissie heeft met al deze elementen rekening gehouden om de follow-up van voorfinanciering te proberen te verbeteren.

Wanneer de ontwikkeling van voorfinanciering meer van nabij wordt bekeken, kan tussen 2007 en 2009 een versnelde stijging worden vastgesteld, die samenvalt met de beginjaren van de programmeringsperiode 2007-2013. In die periode werden nieuwe programma’s en acties opgestart, waarna de Commissie steun verleende in de vorm van voorfinanciering. In 2011 daalde het niveau van voorfinanciering voor het eerst, een tendens die bevestigt dat de stijging in de beginjaren van het financieel kader 2007-2013 een normale ontwikkeling is die het gevolg is van het uitgavenprofiel van meerjarige programma’s. In 2011 is de totale voorfinanciering in feite gedaald met 1,5% of 743 miljoen EUR in vergelijking met 2010, een ontwikkeling die voornamelijk verband houdt met bedragen in het kader van gedeeld beheer op korte termijn (zie toelichting 2.12.1). Deze daling wordt echter gecompenseerd door een stijging in de voorafbetaalde uitgaven, als gevolg van de opname van nieuwe activa in verband met voorschotten in het kader van de steunregeling die door de Commissie aan de lidstaten zijn terugbetaald (zie hieronder).

2.7.2 Voorafbetaalde uitgaven

miljoen EUR 31.12.2011 31.12.2010 Financieringsinstrumenten 3 378 3 820 Steunregelingen 720 — Totaal 4 098 3 820

In het kader van de programma's voor cohesie en plattelandsontwikkeling 2007-2013 kunnen uit de EU-begroting bedragen aan de lidstaten worden betaald als bijdrage aan financieringsinstrumenten (in de vorm van leningen, garanties of aandelen) die onder de verantwoordelijkheid van de lidstaten worden opgezet en beheerd. Bedragen die aan het einde van het jaar niet door deze instrumenten zijn gebruikt, zijn eigendom van de EU (zoals bij gewone voorfinanciering) en worden daarom als een actief in de balans van de Commissie opgenomen. In de rechtsgrondslagen is echter niet bepaald dat de lidstaten periodiek over het gebruik van die voorschotten verslag moeten uitbrengen aan de Commissie, en in sommige gevallen zijn die voorschotten niet eens opgenomen in de bij de Commissie ingediende uitgavenstaten. Daarom wordt aan het einde van elk jaar een raming gemaakt van de waarde van dit actief, op basis van de informatie die van de lidstaten is ontvangen over het gebruik van de middelen.

Bij de opname van de financieringsinstrumenten in haar balans in 2010 analyseerde de Commissie soortgelijke regelingen waarin aan de lidstaten voorschotten worden betaald. Zij vroeg bij de lidstaten informatie op over hun gebruik van de voorschotten die in het kader van verschillende steunregelingen (staatssteun, marktmaatregelen van het ELGF) zijn ontvangen, en van bijdragen uit het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering. Aan het einde van 2010 had de Commissie echter niet voldoende informatie van de lidstaten ontvangen om een betrouwbare raming te kunnen maken van de op 31 december 2010 uitstaande bedragen. Volgens de huidige informatie zouden deze bedragen niet materieel zijn geweest. Dankzij het werk dat zij in 2011 heeft voortgezet, kan de Commissie nu beter deze uitstaande voorschotten ramen op basis van de informatie die van de lidstaten is ontvangen. Daarom is er nu een actief opgenomen in de balans van de Commissie op 31 december 2011, uitgesplitst tussen lange termijn (720 miljoen EUR hierboven) en korte termijn (1 792 miljoen EUR, zie toelichting 2.12.2), afhankelijk van wanneer de voorschotten naar verwachting zullen worden gebruikt. De opneming van dit actief leidt tot een daling van de uitgaven 2011 met hetzelfde bedrag.

VLOTTENDE ACTIVA

2.8 VOORRADEN

miljoen EUR Omschrijving 31.12.2011 31.12.2010 Wetenschappelijk materieel 78 71 Overige 16 20 TOTAAL 94 91

2.9 FINANCIËLE ACTIVA: VOOR VERKOOP BESCHIKBARE ACTIVA

Voor verkoop beschikbare financiële activa worden gekocht vanwege hun rendement of opbrengst of om een bepaalde activastructuur of een secundaire liquiditeitsbron te creëren, en die dus kunnen worden verkocht naar gelang van de liquiditeitsbehoefte of renteschommelingen.

VOOR VERKOOP BESCHIKBARE ACTIVA

miljoen EUR 31.12.2011 31.12.2010 EGKS in liquidatie 1 463 1 283 BUFI-beleggingen 1 358 515 Financieringsfaciliteit met risicodeling 547 419 Garantie-instrument voor leningen voor TEN-T-projecten 97 111 Europees Chemicaliënagentschap 151 — Overige 3 3 Totaal 3 619 2 331

Wat de bedragen voor de EKGS in liquidatie betreft, zijn alle voor verkoop beschikbare beleggingen schuldvorderingen in euro die genoteerd zijn op actieve markten. Op 31 december 2011 bedroeg de waarde van obligaties met eindvervaldatum in 2012 (uitgedrukt in reële waarde) 481 miljoen EUR (in 2010: 294 miljoen EUR).

Hoewel er ook voor de financieringsfaciliteit met risicodeling en het garantie-instrument voor leningen voor TEN-T-projecten acquisities hebben plaatsgevonden (zie ook toelichting 5.1.2), wordt de grote stijging ten opzichte van het vorige jaar voornamelijk verklaard door de belegging van een groter bedrag aan voorlopig geïnde geldboeten in een speciaal gecreëerd fonds (BUFI), dat door DG ECFIN wordt beheerd. Voor 2010 werden die bedragen op specifieke bankrekeningen aangehouden (zie toelichting 2.13.2 inzake de aan restricties onderhevige geldmiddelen).

2.10 FINANCIËLE ACTIVA: LENINGEN OP KORTE TERMIJN

Deze bedragen vertegenwoordigen voornamelijk leningen met een eindvervaldatum binnen de twaalf maanden na de balansdatum (zie toelichting 2.5.2 voor meer informatie). Vorig jaar was hier een bedrag van 2 miljard EUR opgenomen in verband met een betalingsbalanslening aan Hongarije, die in december 2011 werd terugbetaald. In deze rubriek zijn ook nog termijndeposito’s van 51 miljoen EUR opgenomen, voornamelijk in verband met de Europese Dienst voor extern optreden en het Vertaalcentrum voor de organen van de Europese Unie.

2.11 OVERIGE VORDERINGEN EN VERHAALBARE BEDRAGEN

miljoen EUR Toelichting 31.12.2011 31.12.2010 Kortlopende vorderingen 2.11.1 6 189 6 786 Diverse vorderingen — 21 20 Overlopende posten 2.11.2 3 267 4 525 Totaal 9 477 11 331

Bovenstaand totaal bevat een geraamd bedrag van 8 955 miljoen EUR (in 2010: 11 009 miljoen EUR) in verband met niet-ruiltransacties.

2.11.1 Kortlopende vorderingen

miljoen EUR Groep 31.12.2011 31.12.2010 Brutobedrag Afschrijving Nettowaarde Brutobedrag Afschrijving Nettowaarde Klanten 379 (94) 285 207 (79) 128 Geldboeten 3 369 (244) 3 125 4 584 (406) 4 178 Lidstaten 4 243 (1 550) 2 693 4 011 (1 625) 2 386 Overige 89 (3) 86 96 (2) 94 Totaal 8 080 (1 891) 6 189 8 898 (2 112) 6 786

Klanten

Dit zijn invorderingsopdrachten die aan het einde van het jaar als nog te innen vastgestelde rechten zijn geboekt en die nog niet in andere rubrieken aan de actiefzijde van de balans zijn opgenomen.

Geldboeten

Dit betreft de door de Commissie opgelegde geldboeten die moeten worden geïnd. Op 31 december 2011 waren er voor de uitstaande geldboeten in totaal 3 012 miljoen EUR garanties ontvangen (in 2010: 2 585 miljoen EUR). Op 31 december 2011 was 209 miljoen EUR van de vorderingen nog niet vervallen.

Vorderingen op de lidstaten

miljoen EUR 31.12.2011 31.12.2010 ELGF en plattelandsontwikkeling ELGF 1 439 1 130 ELFPO 23 — OIPO 37 19 Sapard 142 146 Afschrijving (771) (814) Totaal 870 481 Betaalde en terugvorderbare btw 41 46 Eigen middelen Vastgesteld in de A-boekhouding 29 81 Vastgesteld in de specifieke boekhouding 1 263 1 285 Afschrijving (779) (811) Overige 114 391 Totaal 627 946 Overige vorderingen op de lidstaten Verwachte terugvordering van voorfinanciering 963 561 Overige 192 352 Totaal 1 155 913 Totaal 2 693 2 386

ELGF en plattelandsontwikkeling

Deze post betreft voornamelijk de bedragen die op 31 december verschuldigd zijn door de begunstigden van het ELGF, zoals die op 15 oktober door de lidstaten zijn ingediend en gecertificeerd. Er werd een raming gemaakt voor de vorderingen die in de periode gaande van de indiening tot 31 december ontstonden. De Commissie raamt ook een afschrijving van de bedragen die begunstigden verschuldigd zijn en die zij waarschijnlijk niet zal kunnen innen. Dat een dergelijke aanpassing wordt gedaan, betekent niet dat de Commissie afziet van een toekomstige inning van de betrokken bedragen. In de aanpassing is ook een vermindering van 20% opgenomen, die overeenstemt met het bedrag dat de lidstaten mogen inhouden om de administratieve kosten te dekken.

Eigen middelen

Aangezien de lidstaten 25% van de traditionele eigen middelen als inningskosten mogen inhouden, worden de bovenvermelde cijfers weergegeven na aftrek van deze vermindering. Op basis van de ramingen die de lidstaten hebben verstrekt, is een afschrijving afgetrokken van de post „vorderingen op de lidstaten”. Dit betekent echter niet dat de Commissie afziet van een toekomstige inning van de betrokken bedragen.

2.11.2 Overlopende posten

miljoen EUR 31.12.2011 31.12.2010 Toegerekende baten 2 952 3 445 Uitgestelde lasten 296 1 061 Overige 19 19 Totaal 3 267 4 525

Het belangrijkste bedrag in deze rubriek zijn toegerekende baten:

miljoen EUR 31.12.2011 31.12.2010 Eigen middelen 2 644 2 657 Bestemmingsontvangen op het gebied van landbouw november en december 111 72 ELGF: nog niet-uitgevoerde conformiteitsbesluiten — 520 Cohesiefonds, EFRO en ELFPO: financiële correcties 16 43 Overige toegerekende baten 181 153 Totaal toegerekende baten 2 952 3 445

De sterke daling in de uitgestelde lasten valt grotendeels toe te schrijven aan een verbetering van de boekhoudkundige behandeling van de middelen die door de lidstaten aan financieringsinstrumenten zijn overgemaakt en die aan het einde van het jaar nog aan de Commissie moesten worden gedeclareerd of door haar moesten worden terugbetaald. Deze bedragen worden nu afgetrokken van de toegerekende baten waarmee zij verband houden.

Overige toegerekende baten zijn voornamelijk achterstandsrente, bankrente en rente op voorfinancieringen.

2.12 VOORFINANCIERING OP KORTE TERMIJN

miljoen EUR Toelichting 31.12.2011 31.12.2010 Voorfinanciering 2.12.1 8 089 9 123 Voorafbetaalde uitgaven 2.12.2 2 918 955 Totaal voorfinanciering op korte termijn 11 007 10 078

2.12.1 Voorfinanciering

miljoen EUR Beheersvorm 31.12.2011 31.12.2010 Direct gecentraliseerd beheer 3 048 3 038 Indirect gecentraliseerd beheer 3 037 2 368 Gedecentraliseerd beheer 330 536 Gedeeld beheer 761 2 177 Gezamenlijk beheer 803 894 Uitgevoerd door andere instellingen en agentschappen 110 110 Totaal voorfinanciering op korte termijn 8 089 9 123

De daling in de voorfinanciering op korte termijn onder gedeeld beheer valt toe te schrijven aan de grote vooruitgang in de afsluiting van de programmeringsperiode 2000-2006 (voornamelijk ELFPO, EFRO en Cohesiefonds). Hoewel in 2011 voor nieuwe projecten voorfinancieringstranches werden betaald (programma's met betrekking tot de periode 2007-2013), werden zij bij de activa op lange termijn ingedeeld (zie toelichting 2.7).

2.12.2 Voorafbetaalde uitgaven

miljoen EUR 31.12.2011 31.12.2010 Financieringsinstrumenten 1 126 955 Steunregelingen 1 792 — Totaal 2 918 955

Zoals reeds in toelichting 2.7.2 is uitgelegd, gaat het om bedragen die in het kader van de programma's voor cohesie en plattelandsontwikkeling 2007-2013 aan de lidstaten zijn betaald met het oog op het terugbetalen van bedragen die vooraf aan begunstigden zijn betaald, doch die aan het einde van het jaar nog niet zijn gebruikt. De bovenvermelde bedragen zullen naar verwachting in de loop van 2012 worden gebruikt.

2.13 GELDMIDDELEN EN KASEQUIVALENTEN

miljoen EUR 31.12.2011 31.12.2010 Niet aan restricties onderhevige geldmiddelen: Rekeningen bij schatkisten en centrale banken 7 450 10 123 Rekeningen-courant 1 099 1 150 Gelden ter goede rekening 43 39 Transfers (geld in omloop) (5) 1 Kortetermijndeposito's en andere kasequivalenten 2 028 1 670 Totaal 10 615 12 983 Aan restricties onderhevige geldmiddelen 8 320 9 080 Totaal 18 935 22 063

2.13.1 Niet aan restricties onderhevige geldmiddelen

Niet aan restricties onderhevige geldmiddelen omvatten alle financiële tegoeden van de EU op haar rekeningen in de lidstaten en de EVA-landen (bij de schatkist of de centrale bank), alsook op zichtrekeningen, gelden ter goede rekening, kortetermijndeposito's en kleine kassen.

De bedragen die onder de kortetermijndeposito's zijn opgenomen, hebben voornamelijk betrekking op gelden die namens de Commissie door fiduciaires worden beheerd met het oog op de tenuitvoerlegging van specifieke programma's die uit de EU-begroting worden gefinancierd. Aan het einde van het jaar was 118 miljoen EUR vastgelegd, maar nog niet door de andere partijen opgevraagd.

2.13.2 Aan restricties onderhevige geldmiddelen

Aan restricties onderhevige geldmiddelen omvatten bedragen die worden ontvangen uit door de Commissie opgelegde geldboeten in nog niet afgesloten zaken. Zij staan op speciaal daarvoor bestemde rekeningen die niet voor andere activiteiten worden gebruikt. Wanneer beroep is aangetekend of wanneer het niet bekend is of door de andere partij beroep zal worden aangetekend, wordt het onderliggende bedrag getoond als een vlottende verplichting in toelichting 5.2.

NIET-VLOTTENDE PASSIVA

2.14 PENSIOENEN EN ANDERE PERSONEELSBELONINGEN

miljoen EUR 31.12.2011 31.12.2010 Pensioenen - personeel 30 617 32 801 Pensioenen – anderen 777 840 Gemeenschappelijk stelsel van ziektekostenverzekering 3 441 3 531 Totaal 34 835 37 172

2.14.1 Pensioenen - personeel

Op grond van artikel 83 van het personeelsstatuut komen de uitkeringen krachtens de pensioenregeling van de Europese ambtenaren ten laste van de EU-begroting. Er is voor deze verplichting geen kapitaaldekking, doch de lidstaten waarborgen gezamenlijk de uitbetaling van deze uitkeringen volgens de verdeelsleutel die voor de financiering van deze uitgaven is vastgesteld. Tevens dragen de ambtenaren door middel van een verplichte bijdrage voor een derde bij in de langetermijnfinanciering van deze pensioenregeling.

De verplichtingen van de pensioenregeling werden op basis van het aantal personeelsleden en gepensioneerden op 31 december 2011 en de regels van het op die datum van toepassing zijnde statuut geëvalueerd. Deze waardering werd uitgevoerd volgens de methodiek van IPSAS 25 (en derhalve ook boekhoudregel 12 van de EU). Om deze verplichting te berekenen, werd de „projected unit credit”-methode gebruikt. De voornaamste actuariële veronderstellingen die op de waarderingsdatum beschikbaar waren en voor de waardering werden gebruikt, zijn de volgende:

Actuariële veronderstellingen 31.12.2011 31.12.2010 Nominale disconteringsvoet 4,9% 4,6% Verwacht inflatiepercentage 1,8% 2,1% Reële disconteringsvoet 3,0% 2,4% Huwelijkscoëfficiënt: man/vrouw 84%/38% 84%/38% Algemene salaristoename/herwaardering van de pensioenen 0% 0% International Civil Servants Life Table 2008 Ja Ja

De sterke daling in de pensioenverplichting wordt verklaard door de forse stijging van de toegepaste disconteringsvoet, die resulteert in een grote actuariële winst voor het jaar.

Ontwikkeling in de brutoverplichting personeelsbeloningen

miljoen EUR Pensioenen Ziekteverzekering Brutoverplichting aan het einde van het vorige jaar 36 639 3 791 Dienst/normale kosten 1 255 169 Rentekosten 1 716 180 Betaalde beloningen (1 187) (112) Actuariële winsten (4 226) (317) Wijzigingen ingevolge nieuwkomers 36 0 Brutoverplichting aan het einde van het jaar 34 233 3 711 Verplichting pensioencoëfficiënt 834 n.v.t. Aftrek van belastingen op pensioenen (4 450) n.v.t. Fondsbeleggingen 0 (270) Nettoverplichting aan het einde van het jaar 30 617 3 441

2.14.2 Pensioenen – anderen

Dit betreft de verplichting opgenomen betreffende de pensioenverplichting voor de leden en gewezen leden van de Commissie, het Hof van Justitie (en het Gerecht van eerste aanleg), de Rekenkamer, de secretarissen-generaal van de Raad, de Ombudsman, de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming en het Gerecht voor ambtenarenzaken van de Europese Unie. In deze rubriek is ook een verplichting opgenomen betreffende de pensioenen van bepaalde Parlementsleden.

2.14.3 Gemeenschappelijk stelsel van ziektekostenverzekering

Er is ook een waardering gemaakt voor de geraamde verplichting die de EU heeft in verband met haar bijdragen aan het gemeenschappelijke stelsel van ziektekostenverzekering voor haar gepensioneerde personeelsleden. Deze brutoverplichting is gewaardeerd op 3 711 miljoen EUR. Fondsbeleggingen ten belope van 270 miljoen EUR zijn van deze brutoverplichting afgetrokken om te komen tot de nettoverplichting. De disconteringsvoet en de algemene salarisgroei die voor de berekening zijn gebruikt, zijn dezelfde als die welke voor de waardering van de pensioenverplichting zijn gebruikt.

2.15 VOORZIENINGEN OP LANGE TERMIJN

miljoen EUR Bedrag op 31.12.2010 Aanvullende voorzieningen Terugge-boekte ongebruikte bedragen Gebruikte bedragen Overdracht naar korte termijn Wijziging in raming Bedrag op 31.12.2011 Rechtszaken 306 95 (29) (4) 0 0 368 Ontmanteling kerninstallaties 905 0 0 (8) (29) 137 1 005 Financieel 86 41 0 0 (30) 3 100 Overige 20 4 (2) 0 0 0 22 Totaal 1 317 140 (31) (12) (59) 140 1 495

Rechtszaken

Dit is de raming van de bedragen die waarschijnlijk meer dan twaalf maanden na het einde van het jaar zullen moeten worden betaald in verband met een aantal lopende rechtszaken. Het grootste bedrag betreft rechtszaken die aan het einde van het jaar lopend waren in verband met financiële correcties voor uitgaven van het ELGF en andere rechtszaken in verband met landbouwuitgaven.

Ontmanteling kerninstallaties

In 2008 heeft een consortium van onafhankelijke deskundigen zijn studie van 2003 geactualiseerd en de kosten van de ontmanteling van de kerninstallaties van het JRC en het afvalbeheerprogramma geraamd. Hun herziene raming van 1 222 miljoen EUR (voorheen 1 145 miljoen EUR) dient als uitgangspunt voor de voorziening die in de financiële staten moet worden opgenomen. In overeenstemming met de boekhoudregels van de EU is deze voorziening voor inflatie geïndexeerd en vervolgens omgerekend naar de netto contante waarde ervan (met behulp van de swapcurve van de nulcoupon in euro). Gezien de geraamde duur van dit programma (ongeveer twintig jaar) moet worden opgemerkt dat er enige onzekerheid bestaat ten aanzien van deze raming, en dat de uiteindelijke kosten van de huidige raming kunnen afwijken.

Financiële voorzieningen

Dit zijn voorzieningen voor de geraamde verliezen die zullen worden opgelopen in verband met de garanties die in het kader van de MKB-garantiefaciliteit 1998, de MKB-garantiefaciliteit 2001, de MKB-garantiefaciliteit 2007 van het kaderprogramma voor concurrentievermogen en innovatie en de Europese Progress-microfinancieringsfaciliteit (garantie) zijn verstrekt. Het EIF is bevoegd in eigen naam, evenwel ten behoeve en voor rekening van de Commissie, garanties te verstrekken. Het financiële risico dat verbonden is aan de opgevraagde en de niet-opgevraagde garanties is echter beperkt. De financiële voorzieningen op lange termijn worden omgerekend tot hun netto contante waarde (met behulp van de swapcurve van de nulcoupon in euro).

2.16 FINANCIËLE VERPLICHTINGEN OP LANGE TERMIJN

miljoen EUR Toelichting 31.12.2011 31.12.2010 Opgenomen leningen op lange termijn 2.16.1 41 200 11 445 Eliminatie Garantiefonds (4) 2.4.1 (21) — Totaal 41 179 11 445

2.16.1 Opgenomen leningen op lange termijn

miljoen EUR MFB Euratom-faciliteit Betalings-balans EFSM EGKS in liquidatie Totaal Totaal op 31.12.2010 503 469 12 246 0 231 13 449 Nieuwe leningen 126 0 1 350 28 000 0 29 476 Terugbetalingen (36) (20) (2 000) 0 0 (2 056) Wisselkoersverschillen 0 0 0 0 6 6 Veranderingen in boekwaarde 2 2 29 344 (1) 376 Totaal op 31.12.2011 595 451 11 625 28 344 236 41 251 Bedrag te betalen < 1 jaar 5 0 0 0 46 51 Bedrag te betalen > 1 jaar 590 451 11 625 28 344 190 41 200

Onder deze rubriek zijn de leningen van de Europese Unie met vervaldatum over meer dan een jaar opgenomen. De leningen omvatten de in een waardepapier belichaamde schulden, die 41 011 miljoen EUR belopen (in 2010: 13 211 miljoen EUR). De veranderingen in boekwaarde stemmen overeen met de veranderingen in de vervallen rente. Voor meer informatie over de verstrekte en de opgenomen leningen, zie toelichting 7.

2.17 OVERIGE VERPLICHTINGEN OP LANGE TERMIJN

miljoen EUR 31.12