Gewijzigd voorstel voor een BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD BETREFFENDE HET ZESDE MEERJARENKADERPROGRAMMA 2002-2006 VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAP VOOR ACTIVITEITEN OP HET GEBIED VAN ONDERZOEK, TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING EN DEMONSTRATIE TER BEVORDERING VAN DE TOTSTANDBRENGING VAN DE EUROPESE ONDERZOEKRUIMTE - (2002 - 2006) (door de Commissie overeenkomstig artikel 250, lid 2 van het EG-verdrag ingediend)

TOELICHTING

Overeenkomstig het EG- en het Euratom-Verdrag, heeft de Commissie op 21 februari 2001 haar voorstellen voor besluiten betreffende het kaderprogramma (2002-2006) (zesde kaderprogramma) voor activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling ter bevordering van de totstandbrenging van de Europese onderzoekruimte aangenomen.

De voorstellen zijn besproken door de Raad en het Europees Parlement, en door het Economisch en Sociaal Comité. Het Parlement heeft op [15] november 2001 zijn advies in eerste lezing gegeven. De Raad wil op korte termijn tot een gemeenschappelijk standpunt komen.

Om zo spoedig mogelijk overeenstemming over het kaderprogramma te bereiken, en in het belang van de transparantie, zet de Commissie hieronder haar standpunt uiteen over de amendementen van het Parlement, in de vorm van gewijzigde voorstellen. Hoewel de belangrijkste uitgangspunten van de oorspronkelijke Commissievoorstellen behouden blijven, wordt in het nieuwe voorstel zowel naar de geest als naar de inhoud - hoewel niet altijd letterlijk - rekening gehouden met een groot deel van de door het Parlement voorgestelde wijzigingen, waar de Commissie van mening is dat deze bijdragen tot de doelstellingen van het kaderprogramma en de verdere onderhandelingen kunnen vergemakkelijken.

De belangrijkste punten die door het Parlement aan de orde zijn gesteld, betreffen het EG-kaderprogramma. In het standpunt van de Commissie worden met name de volgende aspecten benadrukt:

- Wat de structuur van de zeven thematische prioritaire gebieden betreft, gaat de Commissie akkoord met de door het Parlement gewenste wijzigingen, namelijk: (a) het onderbrengen van prioriteit 1 in twee gedeelten, een over genomica en medische toepassingen, het andere over belangrijke ziekten; en (b) het onderbrengen van prioriteit 6 in drie gedeelten, die respectievelijk betrekking hebben op duurzame energiesystemen, duurzaam vervoer over land en veranderingen in het aardsysteem en ecosystemen.

- Wat de reikwijdte van de prioritaire gebieden en hun wetenschappelijke en technische inhoud betreft, gaat de Commissie akkoord met veel van de gewenste verduidelijkingen en enkele toevoegingen, waar deze tegemoet komen aan belangrijke behoeften en passen binnen de algehele oriëntatie van iedere prioriteit. De titels zijn in sommige gevallen aangepast zodat zij beter bij de inhoud passen. Op andere belangrijke thema's, waar grotere synergie kan worden bevorderd tussen de relevante onderzoekinspanningen op nationaal niveau, wordt duidelijker ingegaan in het gedeelte over de "versterking van de grondslagen van de Europese onderzoekruimte" - "coördinatie van onderzoekactiviteiten".

- Wat de instrumenten betreft, stemt de Commissie in met het uitgangspunt van een soepele overgang van "traditionele" naar "nieuwe" instrumenten en het idee van een "vierde instrument" in de geest van een "getrapt traject naar topkwaliteit", die twee vormen kan aannemen waarin nu reeds wordt voorzien in andere delen van het kaderprogramma: "specifieke gerichte projecten" en "netwerken van onderzoekactiviteiten", die kunnen worden gebruikt voor alle soorten deelnemers. Om dit te bereiken zal binnen de thematische prioriteiten, terwijl het kaderprogramma hoofdzakelijk via "geïntegreerde projecten" en "topnetwerken" wordt uitgevoerd, een deel van de onderzoekactiviteiten zijn beslag krijgen via dit "vierde instrument". Daarbij zullen de oude instrumenten worden afgebouwd en de nieuwe steeds meer worden gebruikt.

- Wat betreft de aan het Parlement verstrekte informatie over de uitvoering, heeft de Commissie in het belang van volledige transparantie zoveel mogelijk getracht rekening te houden met deze verzoeken, waarbij zij vast hield aan de noodzaak van een samenhangend rapportagekader en het vermijden van onnodige doublures.

- Wat betreft het gedeelte van het programma "anticiperen op de wetenschappelijke en technologische behoeften van de EU", heeft het Parlement wijzigingen voorgesteld in de begroting en de reikwijdte van de activiteiten, waardoor het volgens de Commissie onmogelijk wordt om belangrijke communautaire doelstellingen te verwezenlijken. Met name zijn twee delen van deze activiteiten in het geding:

- Onderzoek ter ondersteuning van communautair beleid en om aan opkomende behoeften te beantwoorden; door de voorgestelde aanzienlijke verlaging van de begroting wordt het onmogelijk om het noodzakelijke onderzoek ter ondersteuning van communautair beleid op gebieden zoals landbouw en bosbouw, visserij, volksgezondheid en bescherming van cultureel erfgoed, en onderzoek op nieuwe en opkomende onderzoekgebieden die van cruciaal belang zijn voor de vooruitzichten van de Unie in de kennismaatschappij, uit te voeren. Teneinde zowel de onderzoekinhoud als de operationele modaliteiten voor deze activiteiten te verduidelijken, heeft de Commissie de presentatie van deze activiteiten gewijzigd en is zij nader ingegaan op substantiële inhoudelijke aspecten, overeenkomstig het gewijzigd voorstel voor het specifiek programma "Integratie en versterking van de Europese onderzoekruimte" [1].

[1] COM(2001) 594 def. van 17.10.2001

- Specifieke internationale samenwerkingsactiviteiten; door de voorgestelde verschuiving van dit onderdeel naar het programmaonderdeel "menselijk potentieel en mobiliteit" wordt het onmogelijk om de politieke toezeggingen van de Gemeenschap op dit uiterst belangrijke gebied gestand te doen. Teneinde de zichtbaarheid en het specifieke horizontale karakter van deze activiteiten te behouden, heeft de Commissie haar oorspronkelijk voorstel op dit punt niet gewijzigd.

- Wat de begroting betreft, houdt de Commissie vast aan het oorspronkelijk voorgestelde totale bedrag (en aan de afzonderlijke bedragen voor de delen EG en EURATOM). In de verdeling heeft de Commissie aanzienlijke veranderingen aangebracht in de lijn van de suggesties van het Parlement, teneinde rekening te houden met de aanpassingen van de onderzoekinhoud van diverse gedeelten van het programma.

2001/0053 (COD)

Gewijzigd voorstel voor een BESLUIT VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende het zesde meerjarenkaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie, ter bevordering van de totstandbrenging van de Europese onderzoekruimte - (2002 - 2006)

(Voor de EER relevante tekst)

HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 166, lid 1,

Gezien het voorstel van de Commissie,

Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité,

Gezien het advies van het Comité van de Regio's,

Volgens de procedure van artikel 251 van het Verdrag,

Overwegende hetgeen volgt:

(1) In het kader van de verwezenlijking van de doelstellingen die in artikel 2 van het Verdrag zijn geformuleerd, heeft de Gemeenschap op grond van artikel 163 van het Verdrag als doelstelling de wetenschappelijke en technologische grondslagen van haar industrie te versterken, en de ontwikkeling van haar internationale concurrentiepositie te bevorderen, alsmede de onderzoekactiviteiten te bevorderen die uit hoofde van ander communautair beleid nodig worden geacht.

(2) Op grond van artikel 165 van het Verdrag behoren de Gemeenschap en de lidstaten hun activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling te coördineren, teneinde de wederzijdse samenhang van het beleid van de lidstaten en het beleid van de Gemeenschap op dit gebied te verzekeren.

(3) Artikel 166 van het Verdrag voorziet in de vaststelling van een meerjarenkaderprogramma waarin alle communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (hierna te noemen: OTO) zijn ondergebracht.

(4) De Commissie heeft in de loop van 2000 twee mededelingen ingediend over de vooruitzichten en de doelstellingen van de vorming van een Europese onderzoekruimte [2], respectievelijk over de totstandbrenging van de Europese onderzoekruimte en de oriëntaties voor de activiteiten van de Unie op het gebied van onderzoek (2002-2006) [3]. De "innovatie in een kenniseconomie" was eveneens het onderwerp van een mededeling die de Commissie in 2000 heeft gepubliceerd [4] .

[2] COM(2000)6 def. van 18.1.2000.

[3] COM(2000)612 def. van 4.10.2000.

[4] COM(2000)567 def. van 20.9.2000.

(5) De Europese Raden van Lissabon van maart 2000 en van Santa Maria de Feira van juni 2000 hebben geleid tot conclusies die gericht zijn op de snelle totstandbrenging van de Europese ruimte voor onderzoek en innovatie, in het belang van de schepping van werkgelegenheid en economische groei, tegen de achtergrond van een duurzame ontwikkeling, met als uiteindelijk doel om de Unie binnen de komende tien jaar in staat te stellen de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie ter wereld te worden.

(6) Het Europees Parlement [5]- [6], de Raad [7]- [8], het Economisch en Sociaal Comité [9] en het Comité van de regio's [10] hebben zich eveneens uitgesproken voor de verwezenlijking van de Europese onderzoekruimte.

[5] Resolutie van 18 mei 2000, EP 290.465, blz.48.

[6] Resolutie van 15 februari 2001.

[7] Resolutie van 15 juni 2000, PB C 205 van 19.7.2000, blz.1.

[8] Resolutie van 16 november 2000, PB C 374 van 28.12.2000, blz.1.

[9] Advies van 24 mei 2000, PB L 204 van 18.7.2000, blz.70.

[10] Advies van 12 april 2000, PB C 226 van 8.8.2000, blz.18.

(7) De Commissie heeft op 19 oktober 2000 de conclusies gepresenteerd van de externe evaluatie van de uitvoering en de resultaten van de communautaire activiteiten die in de 5 jaar voorafgaand aan de beoordeling zijn ondernomen, en daarbij haar opmerkingen gemaakt [11].

[11] COM(2000)659 def. van 19.10. 2000.

(8) Voor de periode 2002-2006 dient derhalve een kaderprogramma te worden vastgesteld dat kan zorgen voor een structurerend effect op het onderzoek en de technologische ontwikkeling in de Europese Unie, de kandidaat-lidstaten en andere geassocieerde landen en een belangrijke bijdrage kan leveren tot de totstandbrenging van de Europese onderzoekruimte.

(9) Overeenkomstig artikel 166, lid 1, van het Verdrag moeten de wetenschappelijke en technologische doelstellingen en prioriteiten van de overwogen activiteiten, en het totale maximumbedrag en de regels voor de financiële deelneming van de Gemeenschap aan het programma in de periode 2002-2006, alsmede de onderscheiden deelbedragen voor elk van de overwogen activiteiten worden vastgesteld, en moeten de grote lijnen van deze activiteiten worden aangegeven, dit alles met inachtneming van de doelstellingen inzake de bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap.

(10) Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek heeft als taak een bijdrage te leveren tot de uitvoering van het kaderprogramma, met name op de gebieden waarop het in staat is objectieve en onafhankelijke deskundigheid te leveren en een rol kan spelen bij de uitvoering van ander communautair beleid.

(11) De onderzoekactiviteiten uit hoofde van het kaderprogramma moeten worden uitgevoerd met inachtneming van de fundamentele ethische beginselen, met name die welke zijn genoemd in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie; er wordt geen steun verleend aan onderzoek voor militaire doeleinden.

(12) Ingevolge de mededeling "Een mobiliteitsstrategie voor de Europese onderzoekruimte" van de Commissie, zal de mobiliteit van Europese onderzoekers worden bevorderd, met het oog op een succesvolle totstandbrenging van de Europese onderzoekruimte.

(13) Naar aanleiding van de mededeling van de Commissie "Vrouwen en wetenschap" [12] en de resoluties van de Raad [13] en het Europees Parlement [14] over dit thema, wordt een actieplan uitgevoerd dat gericht is op de versterking en de bevordering van de plaats en de rol van vrouwen in wetenschap en onderzoek in Europa, en een verdere intensivering van de maatregelen is noodzakelijk.

[12] COM(1999)76.

[13] Resolutie van 20 mei 1990, PB C 201 van 16 juli 1999.

[14] Resolutie van 3 februari 2000, EP 284.656.

(14) Deelname aan de activiteiten van het zesde kaderprogramma wordt aangemoedigd door publicatie van de noodzakelijke informatie over inhoud, voorwaarden en procedures, die tijdig en op adequate wijze beschikbaar moet worden gemaakt aan potentiële deelnemers, met inbegrip van deelnemers uit de kandidaat-lidstaten en andere geassocieerde landen .

(15) De Commissie zal enerzijds regelmatig een voortgangsverslag over de uitvoering van het zesde kaderprogramma indienen bij het Europees Parlement en de Raad en anderzijds op tijd en vóór de indiening van het voorstel voor het volgende kaderprogramma een onafhankelijke evaluatie laten verrichten over de uitvoering van de ondernomen activiteiten, hetgeen zal gebeuren in een geest van openheid ten aanzien van alle betrokken spelers.

(16) De financiële gevolgen van het zesde meerjarenkaderprogramma zijn verenigbaar met het huidige plafond krachtens onderdeel 3 van de financiële vooruitzichten.

(17) Iedere thematische prioriteit moet zijn eigen begrotingslijn hebben in de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen.

BESLUIT:

Artikel 1

1. Voor de periode 2002-2006 wordt een meerjarenkaderprogramma voor communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie, hierna "zesde kaderprogramma " te noemen, vastgesteld.

2. Het zesde kaderprogramma omvat alle activiteiten van de Gemeenschap als bedoeld in artikel 164 van het Verdrag.

3. In bijlage I zijn de wetenschappelijke en technologische doelstellingen en de daarmee verband houdende prioriteiten vastgesteld en worden de grote lijnen van de overwogen activiteiten aangegeven.

Artikel 2

1. Het totale maximumbedrag van de financiële deelneming van de Gemeenschap aan het gehele zesde kaderprogramma beloopt 16,270 miljard euro; het deelbedrag voor elk van de afzonderlijke activiteiten is vastgesteld in bijlage II.

2. De regels voor de financiële deelneming van de Gemeenschap zijn onderworpen aan het Financieel Reglement van toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen, en worden aangevuld met bijlage III.

Artikel 3

Alle onderzoekwerkzaamheden uit hoofde van het zesde kaderprogramma moeten worden uitgevoerd met inachtneming van de fundamentele ethische beginselen.

Artikel 4

Voor de uitvoering van het zesde kaderprogramma kan zo nodig worden voorzien in aanvullende programma's in de zin van artikel 168 van het Verdrag, in deelname van de Gemeenschap aan door verscheidene lidstaten opgezette onderzoek- en ontwikkelings programma's in de zin van artikel 169 van het Verdrag of in het opzetten van gemeenschappelijke ondernemingen of andere structuren in de zin van artikel 171 van het Verdrag. Voorts kan worden voorzien in samenwerking met derde landen of internationale organisaties in de zin van artikel 170 van het Verdrag.

Artikel 5

De stand van zaken met betrekking tot de uitvoering van het zesde kaderprogramma en met name de doelstellingen en prioriteiten daarvan, met inbegrip van de financiële aspecten, wordt gedetailleerd uiteengezet in het verslag dat de Commissie jaarlijks indient uit hoofde van artikel 173 van het Verdrag.

Artikel 6

Voordat zij het voorstel voor het volgende kaderprogramma indient, laat de Commissie de resultaten die in de vijf jaar voorafgaand aan de evaluatie met de communautaire activiteiten zijn behaald, evalueren door onafhankelijke deskundigen van hoog niveau. De Commissie deelt de conclusie van die evaluatie tezamen met haar opmerkingen mee aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's.

Artikel 7

Het zesde kaderprogramma staat overeenkomstig de toepasselijke overeenkomsten, besluiten en protocollen, open voor deelname van de EER-landen, de kandidaat-lidstaten en andere landen , met inbegrip van Zwitserland en Israël.

Gedaan te Brussel, [...]

Voor het Europees Parlement Voor de Raad

de Voorzitter [...]

BIJLAGE I : WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISCHE DOELSTELLINGEN EN GROTE LIJNEN VAN DE ACTIVITEITEN

De activiteiten van het zesde kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling worden uitgevoerd overeenkomstig de algemene doelstellingen die in het Verdrag voor het kaderprogramma zijn vastgesteld:

- Versterking van de wetenschappelijke en technologische grondslagen van de industrie van de Gemeenschap.

- Bevordering van de ontwikkeling van de internationale concurrentiepositie van de Gemeenschap.

- Bevordering van de onderzoeksactiviteiten die uit hoofde van andere hoofdstukken van het Verdrag nodig worden geacht.

Om deze doelstellingen beter te kunnen realiseren, is het kaderprogramma geherstructureerd rond drie hoofdlijnen:

1. Integratie van het Europese onderzoek;

2. Structureren van de Europese onderzoekruimte;

3. Versterking van de grondslagen van de Europese onderzoekruimte.

De werkzaamheden die krachtens de twee laatstgenoemde hoofdlijnen worden uitgevoerd, zijn bedoeld om de Europese onderzoekruimte te structureren in verschillende dimensies die nauw verband houden met het onderzoek en daar de omgeving van vormen, en om te helpen bij de totstandbrenging of de consolidatie van de grondslagen waarop de Europese onderzoekruimte kan functioneren. Deze activiteiten zullen dus worden uitgevoerd op het gehele gebied van wetenschap en technologie.

De activiteiten die krachtens de eerste hoofdlijn worden uitgevoerd, en die het grootste deel van de inspanningen uit hoofde van het kaderprogramma vertegenwoordigen, zijn bedoeld om de inspanningen en onderzoekactiviteiten op Europese schaal te integreren en onze kennis en ons begrip verder te ontwikkelen. Ze worden uitgevoerd:

- op een beperkt aantal prioritaire thematische gebieden, uitsluitend door middel van krachtige instrumenten met sterke integrerende effecten, namelijk de topnetwerken, de geïntegreerde projecten en de deelname van de Unie aan gezamenlijk uitgevoerde nationale onderzoekprogramma's, uit hoofde van artikel 169 van het Verdrag, en, via een getrapt traject naar topkwaliteit en integratie, specifieke gerichte projecten en coördinatieactiviteiten;

- op terreinen die een breder onderzoekgebied beslaan , in de vorm van bepaalde specifieke beleidsbehoeften van de Unie, of die overeenkomen met nieuwe en opkomende behoeften;

- op het gehele gebied van wetenschap en technologie voor de aanvullende onderzoekactiviteiten en innovatie voor het MKB, met inbegrip van zeer kleine bedrijven.

De onderzoekactiviteiten zijn gebaseerd op een geïntegreerde en in voorkomend geval transdisciplinaire benadering, waarin eventueel rekening wordt gehouden met de innovatieaspecten en de sociaal-economische dimensie.

Verkennend onderzoek op nieuwe kennisgebieden wordt in voorkomend geval uitgevoerd binnen elke thematisch prioriteitsgebied met betrekking tot onderwerpen die nauw verband houden met een of meerdere thema's daarin.

Activiteiten voor internationale samenwerking zullen een integraal onderdeel vormen van de activiteiten die krachtens de eerste hoofdlijn van het kaderprogramma worden uitgevoerd. Ze kunnen de vorm hebben van:

- Op de prioritaire thematische gebieden:

- initiatieven die erop gericht zijn Europa een prominente positie te laten innemen bij de internationale onderzoekinspanningen inzake vraagstukken met een mondiale dimensie, en te zorgen voor de samenhang van de Europese bijdrage daaraan;

- activiteiten voor geïntegreerde bilaterale samenwerking met derde landen of groepen van derde landen;

- deelname van onderzoekers en organisaties uit derde landen [15] aan projecten en netwerken op gebieden die voor deze landen van bijzonder belang zijn.

[15] Derde landen: landen die geen lid zijn van de Europese Unie en niet zijn geassocieerd met het kaderprogramma. De met het kaderprogramma geassocieerde landen, waarvan organisaties en onderzoekers deel kunnen nemen aan de activiteiten van het kaderprogramma op dezelfde voorwaarden als organisaties en onderzoekers van de lidstaten van de Unie, zijn: de landen van de Europese Economische Ruimte, de kandidaat-lidstaten, Zwitserland en Israël.

- In het kader van activiteiten die een breder onderzoekgebied beslaan , activiteiten voor specifieke samenwerking met bepaalde landen of groepen van landen.

Als fundamenteel en algemeen uitgangspunt wordt voor de uitvoering van het grootste deel van de activiteiten van het kaderprogramma de regel gehanteerd van steunverlening op basis van concurrentiële uitnodigingen tot het indienen van voorstellen en de beoordeling van de wetenschappelijke en technologische kwaliteit daarvan door vakgenoten ("peer review").

Tijdens de uitvoering van dit kaderprogramma en in de daaruit voortvloeiende onderzoek activiteiten moeten de fundamentele ethische beginselen in acht worden genomen. Deze omvatten de beginselen die zijn neergelegd in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, de bescherming van de menselijke waardigheid en het menselijk leven, de bescherming van persoonlijke gegevens en de persoonlijke levenssfeer en de bescherming van het milieu, overeenkomstig de communautaire wetgeving [16] en de toepasselijke internationale overeenkomsten zoals de verklaring van Helsinki in de laatste versie, het Verdrag inzake de rechten van de mens en de biogeneeskunde van de Raad van Europa, die op 4 april 1997 werd ondertekend te Oviedo, en het aanvullend protocol inzake het verbod op het klonen van mensen, dat op 12 januari 1998 werd ondertekend te Parijs, het VN-verdrag inzake de rechten van het kind, de universele verklaring inzake het menselijk genoom en de mensenrechten van de UNESCO, en de toepasselijke resoluties van de wereldgezondheidsorganisatie (WHO), de bestaande wet- en regelgeving in landen waar het onderzoek zal worden uitgevoerd [17].

[16] De Europese groep op het gebied van de ethiek in de wetenschap en nieuwe technologieën adviseert de Europese Commissie over ethische aspecten in verband met de voorbereiding en de uitvoering van de wetgeving en het beleid van de Gemeenschap.

[17] Deelnemers aan onderzoekprojecten moeten in voorkomend geval voor de aanvang van de OTO-werkzaamheden toestemming hebben van de bevoegde ethische commissies. Bij voorstellen die betrekking hebben op gevoelige vraagstukken wordt systematisch een ethische beoordeling op EG-niveau uitgevoerd. In bepaalde gevallen kan een ethische beoordeling worden uitgevoerd tijdens de uitvoering van een project.

De volgende onderzoekgebieden worden niet gefinancierd uit hoofde van dit kaderprogramma:

- onderzoekactiviteiten die gericht zijn op het klonen van mensen voor voortplantingsdoeleinden;

- onderzoek dat gericht is op het modificeren van menselijk genetisch materiaal, waardoor dergelijke veranderingen erfelijk kunnen worden [18];

[18] Onderzoek in verband met de behandeling van kanker van de gonaden kan worden gefinancierd.

- onderzoekactiviteiten die uitsluitend gericht zijn op het kweken van menselijke embryo's voor onderzoekdoeleinden of om stamcellen te verkrijgen, bijvoorbeeld door overbrenging van somatische celkernen.

Overeenkomstig het protocol van Amsterdam over de bescherming en het welzijn van dieren, moeten experimenten waar mogelijk worden vervangen door alternatieve oplossingen. Lijden van dieren moet worden voorkomen of tot een minimum worden beperkt [19].

[19] Dit geldt met name (in het kader van Richtlijn 86/609/EEG) voor experimenten met diersoorten die zeer dicht bij de mens staan. Het veranderen van dierlijk genetisch materiaal en het klonen van dieren mag alleen in overweging worden genoemen als het een ethisch gerechtvaardigde doel dient en de voorwaarden zodanig zijn dat het welzijn van de dieren is gewaarborgd en de biodiversiteitsprincipes in acht worden genomen.

1. Integratie van het Europese onderzoek

Dit deel van het kaderprogramma is als volgt opgebouwd:

1.1. Prioritaire thematische onderzoekgebieden

1.1.1. Genomica en biotechnologie voor de gezondheid

i) Geavanceerde genomica en medische toepassingen daarvan.

ii) Bestrijding van belangrijke ziektes.

1.1.2. Technologieën van de informatiemaatschappij

1.1.3. Nanotechnologieën, intelligente materialen en nieuwe productieprocédés

1.1.4. Lucht- en ruimtevaart

1.1.5. Voedselveiligheid en gezondheidrisico's

1.1.6. Duurzame ontwikkeling

i) Duurzame energiesystemen

ii) Duurzaam vervoer over land

iii) Veranderingen in het aardsysteem en ecosystemen

1.1.7. Burgers en governance in een open Europese kennismaatschappij

1.2. Specifieke activiteiten op een breder onderzoekgebied

1.2.1 Anticiperen op de wetenschappelijke en technologische behoeften van de EU

1.2.2 Specifieke onderzoekactiviteiten voor het MKB

1.2.3. Specifieke internationale samenwerkingsactiviteiten:

1.2.4. Activiteiten van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek

Deze activiteiten worden op geïntegreerde wijze uitgevoerd om de samenhang en de synergie tussen de diverse onderdelen en in voorkomend geval met andere onderdelen van het kaderprogramma te waarborgen.

1.1 Prioritaire thematische onderzoekgebieden

De onder dit deel van het kaderprogramma vallende activiteiten hebben ten doel een kritische massa aan middelen te verzamelen en een sterke integratie van de Europese onderzoekcapaciteiten te bevorderen op gebieden waar dat in het bijzonder noodzakelijk blijkt, gelet op het speciale belang van deze gebieden voor de concurrentiepositie van de Europese industrie of op het grote politieke en sociale belang van de betrokken vraagstukken.

Er zijn zeven prioritaire thematische gebieden geselecteerd.

1.1.1. Genomica en biotechnologie voor de gezondheid

Doelstelling

De doelstelling van de activiteiten op dit gebied is Europa te helpen bij de toepassing, door een geïntegreerde onderzoekinspanning, van de baanbrekende resultaten bij de ontcijfering van het genoom van levende organismen, met name ten behoeve van de volksgezondheid en de burgers en om de concurrentiepositie van de biotechnologie-industrie in de lidstaten, de kandidaat-lidstaten en de andere geassocieerde landen te versterken. De nadruk zal liggen op translationaal onderzoek waardoor reële en consistente vooruitgang kan worden geboekt in de geneeskunde en de kwaliteit van leven kan worden verbeterd.

Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde waarde

Het "post-genoomonderzoek" op basis van de analyse van het genoom van mensen en modelorganismen (dieren, planten en micro-organismen) zou moeten resulteren in talrijke toepassingen in diverse sectoren, met name in de ontwikkeling van nieuwe diagnostische instrumenten en nieuwe behandelingen voor de bestrijding van momenteel niet-beheersbare ziekten, waarmee belangrijke potentiële markten gemoeid zijn.

Deze werkzaamheden vereisen evenwel intensieve en langdurige financiële inspanningen. In de Verenigde Staten vertonen de openbare en particuliere investeringen in het post-genoomonderzoek een constante en forse stijging: bijna 2 miljard dollar aan overheidsmiddelen, die hoofdzakelijk worden beheerd door de NIH [20] (waarvan de totale begroting in 2001 met 14,4% zal stijgen), en het dubbele voor de financiering door de industrie.

[20] National Institutes of Health.

De Europese onderzoekinspanning is momenteel veel minder hoog en minder coherent. Het opzetten van openbare onderzoekprogramma's in verschillende lidstaten, met als centraal thema het genoom- en post-genoomonderzoek, vormt een belangrijke stap in de goede richting. Alles bij elkaar zijn de inspanningen die op dit gebied worden geleverd echter nog onvoldoende en te versnipperd.

De inspanningen van de Europese industrie blijven sterk achter: 70% van de ondernemingen in de genomicasector is gevestigd in de Verenigde Staten, en een belangrijk en nog steeds stijgend deel van de Europese particuliere investeringen gebeurt in de VS.

Om de Unie in staat te stellen haar concurrentiepositie op dit gebied te verbeteren en ten volle te profiteren van de economische en sociale gevolgen van de verwachte ontwikkelingen, moeten de investeringen flink worden verhoogd en de onderzoekactiviteiten in Europa in een samenhangende krachtsinspanning worden geïntegreerd, waarbij rekening moet worden gehouden met de internationale context.

Overwogen activiteiten

De activiteiten van de Gemeenschap in dit verband betreffen de volgende aspecten:

i) Geavanceerde genomica en geneeskundige toepassingen daarvan.

- Fundamentele kennis en basisinstrumenten op het gebied van functionele genomica: het onderzoek omvat studies in modelorganismen, dieren, planten en micro-organismen, met name met kleine genomen, die zullen bijdragen tot een beter begrip van de functie van genen en genproducten die voor de menselijke gezondheid van belang zijn

- expressie van genen en proteomica;

- structurele genomica;

- vergelijkende genomica en populatiegenetica;

- bio-informatica;

- multidisciplinaire functionele genomicabenaderingen voor fundamentele biologische processen.

- Toepassing van kennis en technologieën op het gebied van genomica en medische biotechnologie:

- technologische platforms voor ontwikkelingen op het gebied van nieuwe diagnostische, preventie- en therapeutische instrumenten (met inbegrip van farmaco-genomische benaderingen, alternatieve methodes voor dierproeven en stamcelonderzoek);

- steun voor innoverend onderzoek in start-ups op het gebied van genomica en proteomica.

ii) Bestrijding van belangrijke ziekten

- Toepassing van kennis en technologieën met betrekking tot medische genomica, met inbegrip van een translationale benadering, op de volgende gebieden:

- de strijd tegen ziekten van het zenuwstelsel, hart- en vaatziekten en zeldzame ziekten;

- bestrijding van resistentie tegen antibiotica en andere geneesmiddelen;

- de studie van de menselijke ontwikkeling, de hersenen en het verouderingsproces.

Een bredere aanpak zal worden gevolgd in de strijd tegen:

- kanker, met het accent op de ontwikkeling van octrooigeörienteerde strategieën vanaf preventie tot diagnose en behandeling. De werkzaamheden worden geconcentreerd op de ondersteuning van translationaal onderzoek, gericht op het aanbrengen van nieuwe kennis via klinische toepassingen.

- de drie infectieziekten die verband houden met armoede (aids, malaria en tuberculose), waaraan op het niveau van de Unie en op internationaal niveau prioriteit wordt gegeven.

1.1.2. Technologieën voor de informatiemaatschappij

Doelstelling

De doelstelling van de activiteiten op dit gebied, overeenkomstig de conclusies van de Europese Raad van Lissabon en de doelstellingen van het e-Europe- initiatief, is het stimuleren, in Europa, van de ontwikkeling van technologieën en toepassingen als centraal element in de totstandbrenging van de informatiemaatschappij, teneinde de concurrentiepositie van de Europese industrie te versterken en de mensen in alle regio's van de lidstaten, de kandidaat-lidstaten en andere geassocieerde landen de mogelijkheid te geven om ten volle te profiteren van de ontwikkeling van de kennismaatschappij. De concentratie op de toekomstige generatie informatiemaatschappijtechnologieën (IST) zal de IST-toepassingen en diensten binnen het bereik van iedereen brengen en de ontwikkeling mogelijk maken van de volgende generatie technologieën die nog gebruikersgerichter is.

Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde waarde

Aan het begin van de 21e eeuw is het functioneren van de economie en de samenleving ingrijpend veranderd onder invloed van de informatie- en communicatietechnologieën, die nieuwe vormen van productie, handel en communicatie hebben voortgebracht. In Europa wordt momenteel nog steeds te weinig in deze technologieën geïnvesteerd, met name in vergelijking met de situatie in Amerika. Het totaal van de particuliere en openbare investeringen in deze sector is in de Verenigde Staten drie keer zo hoog als in Europa.

Anderzijds is deze sector de tweede economische sector van de Unie geworden, met een markt die jaarlijks 2000 miljard euro vertegenwoordigt. Het aantal arbeidsplaatsen in deze sector in Europa - momenteel meer dan 2 miljoen - stijgt nog steeds.

Europa bevindt zich in een goede positie om richting en vorm te geven aan de toekomstige ontwikkelingen, niet alleen wat de technolgieën betreft maar ook wat betreft hun effecten op ons dagelijks leven en ons werk. Het toekomstige concurrentievermogen van de gehele Europese industrie en de kwaliteit van het bestaan van de Europese burgers zijn in sterke mate afhankelijk van de toekomstige inspanningen op IST-gebied, waardoor de weg wordt vrijgemaakt voor de volgende generatie producten, processen en diensten.

Industriële en commerciële successen, zoals bijvoorbeeld de Europese prestaties op het gebied van mobiele communicatie dankzij de GSM-norm, kunnen alleen worden herhaald als op gecoördineerde wijze een kritische massa aan onderzoekmiddelen in dit gebied wordt geïnvesteerd, en de openbare en particuliere inspanningen op Europese schaal worden geïntegreerd.

Om in economisch en maatschappelijk opzicht een zo groot mogelijk effect te hebben, moeten de investeringen worden geconcentreerd op de toekomstige generatie technologieën, waarin computers, interfaces en netwerken beter zijn geïntegreerd in de dagelijkse omgeving, zodat er via gemakkelijke en "natuurlijke" interacties gebruik kan worden gemaakt van talrijke diensten en toepassingen. Dit beeld van de "intelligente omgeving" plaats de gebruiker - de mens - in het centrum van de toekomstige ontwikkeling van de kennismaatschappij.

De activiteiten van de Gemeenschap zullen worden geconcentreerd op de technologische prioriteiten waardoor dit toekomstbeeld kan worden geconcretiseerd. Ze zijn erop gericht de onderzoekgemeenschap te mobiliseren rond gerichte initiatieven, zoals de ontwikkeling van de volgende generaties van systemen voor mobiele communicatie, met het oog op de doelstellingen op middellange en lange termijn, terwijl tevens mogelijkheden worden geboden om te reageren op nieuwe vragen en behoeften, zowel van de kant van de overheid als van de kant van de industrie.

Overwogen activiteiten

De activiteiten hebben betrekking op de volgende technologische prioriteiten:

Integrerend onderzoek op technologische gebieden van prioritair belang voor de burgers en het bedrijfsleven

Als aanvulling en in het verlengde van de vooruitgang die verwacht wordt bij de ontwikkeling van basistechnologieën, onderzoek naar oplossingen voor grote maatschappelijke en economische uitdagingen waarvoor de opkomende kennismaatschappij zich ziet geplaatst en, in dit verband, speciaal gericht op:

- Onderzoek op het gebied van technologieën die vertrouwen scheppen met betrekking tot de belangrijkste veiligheidsproblemen die samenhangen met de volledig gedigitaliseerde wereld en de noodzakelijke bescherming van de rechten en de privacy van de burgers.

- intelligente-omgevingssystemen die iedereen toegang geven tot de informatiemaatschappij, ongeacht leeftijd en situatie, en interactieve en intelligente systemen ten behoeve van de gezondheid, mobiliteit, veiligheid, vrije tijd, toerisme, behoud van en toegang tot het cultureel erfgoed en het milieu, met inbegrip van het ruimen van mijnen in het kader van humanitaire hulp;

- elektronische en mobiele handel, en technologieën die de veiligheid van transacties en infrastructuur verbeteren, nieuwe instrumenten en nieuwe werkmethoden, met inbegrip van de gevolgen van IST voor het werk en de werkomgeving, technologieën voor opleiding en onderwijs en systemen voor het kapitaliseren van kennis, geïntegreerd ondernemingsbeheer, e-overheid waarin rekening wordt gehouden met de behoeften van de consument;

- op grote schaal verspreide platforms en systemen, met inbegrip van systemen op basis van GRID's, waarmee doelmatige oplossingen kunnen worden gevonden voor complexe problemen op het gebied van milieu, energie, gezondheid, transport en industrieel ontwerpen.

Infrastructuren voor communicatie en informatieverwerking

beantwoordeninformatieverwerkingMobiele, draadloze, optische en breedbandcommunicatie-infrastructuren en computer- en softwaretechnologieën die betrouwbaar en algemeen verspreid zijn en kunnen worden aangepast aan de groeiende behoeften van toepassingen en diensten. De werkzaamheden zijn gericht op:

- de nieuwe generaties systemen en netwerken voor draadloze en mobiele communicatie; satellietcommunicatiesystemen; zuiver optische technologieën; de integratie en het beheer van communicatienetwerken; voorwaardenscheppende technologieën die nodig zijn voor de ontwikkeling van systemen, infrastructuren en diensten, met name audio-visueel. De werkzaamheden zullen ook resulteren in de volgende generatie internet met inbegrip van de "roll out"-versie zes (Ipv6);

- programmeertechnologie, -architectuur en gedistribueerde systemen ter ondersteuning van de ontwikkeling van multifunctionele en complexe diensten waarbij meerdere actoren betrokken zijn; engineering en controle van complexe en grootschalige systemen, gericht op betrouwbaarheid en robuustheid.

Componenten en microsystemen

Geminiaturiseerde componenten tegen lage kosten, op basis van nieuwe materialen en met integratie van uitgebreide functionaliteit, waarbij de inspanningen geconcentreerd zijn op:

- het ontwerp en de productie van microcomponenten en opto-elektronische en fotonische componenten, met inbegrip van informatieopslag, het verleggen van de grenzen van de miniaturisering en het minimaliseren van de kosten en het energiegebruik van micro-elektronica en micro-systeemcomponenten, rekening houdend met de milieu-effecten van IST-systemen;

- nano-elektronica, microtechnologieën, beeldschermen en microsystemen, en multidisciplinair onderzoek op het gebied van nieuwe materialen en kwantumelektronica; nieuwe modellen en concepten voor informatieverwerking.

Informatiebeheer en interfaces

Onderzoek op het gebied van informatiebeheerinstrumenten en interfaces die overal en op elk moment gemakkelijker interacties mogelijk maken met kennisgebaseerde diensten en toepassingen, waarbij gewerkt wordt aan:

- systemen voor de representatie en het beheer van kennis gebaseerd op de context en de semantiek, met inbegrip van cognitieve systemen, alsmede instrumenten voor het creëren, organiseren, verkennen, terugvinden, delen en verspreiden van digitale inhoud;

- multi-sensoriële interfaces die de natuurlijke uitdrukkingsvormen van de mens - woord, gebaar, enzovoort - kunnen begrijpen en interpreteren, virtuele omgevingen en meertalige en multiculturele systemen die onmisbaar zijn voor de totstandbrenging van de kennismaatschappij op Europese schaal.

1.1.3. Nanotechnologieën, intelligente materialen, nieuwe productieprocédés

Doelstelling

De doelstelling van de activiteiten op dit gebied is de lidstaten, kandidaat-lidstaten en andere geassocieerde landen, te helpen bij het tot stand brengen van een kritische massa aan noodzakelijke capaciteiten voor de ontwikkeling en exploitatie, met name vanuit het oogpunt van eco-efficiëntie en de terugdringing van lozingen van gevaarlijke stoffen in het milieu, van geavanceerde technologieën op basis van producten, diensten en fabricageprocédés van de komende jaren, in hoofdzaak gebaseerd op kennis en intelligentie.

Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde waarde

De Europese verwerkende industrie produceert jaarlijks voor een waarde van ongeveer 4.000 miljard euro aan goederen en diensten. Op een steeds sterker concurrerende wereldmarkt moet zij haar concurrentiepositie zien te handhaven en te versterken en daarbij tevens voldoen aan de eisen van een duurzame ontwikkeling. Hiervoor is een belangrijke investering nodig in het uitontwikkelen, de ontwikkeling en de verspreiding van geavanceerde technologieën: nanotechnologieën, materiaaltechnologieën met een sterke kenniscomponent, nieuwe productieprocédés.

Op het raakpunt van de kwantumengineering, de materiaaltechnologie en de moleculaire biologie, vormen nanotechnologieën naar verwachting één van de belangrijkste factoren in de volgende industriële revolutie; de concurrenten van de Unie doen dan ook aanzienlijke investeringen in nanotechnologieën (500 miljoen dollar aan openbare middelen in 2001 in de Verenigde Staten, wat een verdubbeling is van het huidige bedrag en vijf keer zoveel als de huidige Europese uitgaven).

Europa, dat in bepaalde relevante sectoren zoals de nanofabricage en de nanochemie over belangrijke deskundigheid beschikt, moet op dit gebied grotere en beter gecoördineerde investeringen doen.

Op het gebied van materialen is de doelstelling de ontwikkeling van intelligente materialen met een hoge toegevoegde waarde, die naar verwachting kunnen worden toegepast in sectoren als het vervoer, energie, elektronica of de biomedische sector, en waarvoor een potentiële markt van tientallen miljarden euro bestaat.

De uitontwikkeling van flexibele, geïntegreerde en schone productiesystemen vereist overigens een substantiële onderzoekinspanning met betrekking tot de toepassing van nieuwe technologieën bij de fabricage en het beheer.

Overwogen activiteiten

Nanotechnologieën:

- interdisciplinair onderzoek op lange termijn om inzicht in de verschijnselen te verkrijgen, processen te beheersen en onderzoekinstrumenten te ontwikkelen;

- supramoleculaire en macromoleculaire architecturen;

- nano-biotechnologieën;

- engineering-technieken op nanometerschaal voor het creëren van materialen en componenten;

- ontwikkeling van inrichtingen en instrumenten voor manipulatie en controle;

- toepassingen op gebieden als gezondheid, chemie, energie, optica en milieu.

Intelligente materialen:

- ontwikkeling van fundamentele kennis;

- technologieën in verband met de productie en de verwerking van nieuwe materialen, met inbegrip van biomaterialen;

- ondersteunende engineering.

Nieuwe productieprocédés :

- ontwikkeling van nieuwe processen en flexibele en intelligente fabricagesystemen met integratie van de nieuwe virtuele fabricagetechnologieën, interactieve besluitvormingsondersteunende systemen, hoge precisie-engineering en innovatieve robotica;

- het nodige systemisch onderzoek voor schoon het beheer van afvalstoffen en de beheersing van risico's bij productie en fabricage, met inbegrip van bio-processen en een verminderd gebruik van primaire hulpbronnen;

- ontwikkeling van nieuwe concepten voor de optimalisering van de levenscyclus van industriële systemen, producten en diensten.

1.1.4. Lucht- en ruimtevaart

Doelstelling

De doelstelling van de activiteiten op dit gebied is tweeledig: consolidering, via de integratie van haar onderzoekinspanningen, van de positie van de Europese industrie op het gebied van lucht- en ruimtevaart, tegenover een steeds sterkere concurrentie op mondiaal niveau; bijdragen aan de exploitatie van het onderzoekpotentieel van de lidstaten, kandidaat-lidstaten en andere geassocieerde landen in deze sector, ten behoeve van de verbetering van de veiligheid en de bescherming van het milieu.

Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde waarde

De luchtvaart en de ruimtevaart - in technologisch en economisch opzicht duidelijk gescheiden, maar in industrieel en beleidsmatig opzicht, en ook wat de betrokken actoren betreft, aan elkaar verwant , - zijn gebieden waarop Europa traditioneel succesvol is, en economisch en commercieel potentieel heeft . De Amerikaanse investeringen zijn momenteel, afhankelijk van de sector, nog steeds drie tot zes keer zo hoog als de Europese.

In een steeds veeleisender wordende concurrentiële omgeving, zal de vraag op het gebied van het luchtvervoer mondiaal gezien de komende 15 jaar toenemen tot ongeveer 14.000 nieuwe toestellen, wat neerkomt op een markt van 1.000 miljard euro. De integratie van de industriële capaciteiten en de ontwikkelingsactiviteiten, die de Europese successen op dit gebied mogelijk heeft gemaakt, moet momenteel worden verdubbeld met een soortgelijke integratie-inspanning voor het onderzoek betreffende de prioritaire thema's en onderwerpen.

In dit perspectief wordt in het verslag "Vision 2020 [21]" van vooraanstaande Europese industriëlen in deze sector, de aanbeveling gedaan om de Europese, nationale en particuliere onderzoekinspanningen te optimaliseren rond een gemeenschappelijke visie en een strategische onderzoekagenda.

[21] "European aeronautics: a vision for 2020" (verslag van de Group of Personalities).

In het verlengde van de mededeling van de Commissie over "Europa en de ruimte: een nieuw hoofdstuk" [22], moet de Unie op het gebied van de ruimtevaart onderzoek ondersteunen waardoor de markten en de samenleving kunnen profiteren van de in de ruimtevaart geboekte resultaten.

[22] COM(2000)597.

Overwogen activiteiten

Luchtvaart

Op het gebied van het luchtvaartonderzoek hebben de activiteiten van de Gemeenschap betrekking op de noodzakelijke werkzaamheden inzake onderzoek en technologische ontwikkeling voor:

- de versterking van de concurrentiepositie van de Europese industrie op het gebied van commerciële vliegtuigen, motoren en uitrusting;

- de beperking van het brandstofgebruik en de milieueffecten van vliegtuigen (uitstoot van CO2 en NOx, lawaai);

- de verbetering van de veiligheid van vliegtuigen in het steeds intensievere luchtverkeer;

- de vergroting van de capaciteit en de veiligheid van het luchtvervoersysteem, ter ondersteuning van de totstandbrenging van de Europese luchtvaartruimte (controle- en beheersystemen voor het luchtverkeer).

Ruimtevaart

In nauwe samenwerking met de ESA, de andere ruimtevaartagentschappen en de industrie, en met het oog op de versterking van de samenhang van de zeer omvangrijke investeringen die nodig zijn, worden de activiteiten van de Gemeenschap op ruimtevaartgebied geconcentreerd op de uitvoering van:

- het Galileo-project op het gebied van de satellietnavigatie;

- het GMES-platform voor de bewaking van het milieu en de veiligheid;

- geavanceerd onderzoek dat nodig is voor de integratie van het ruimtesegment en het terrestrisch segment op het gebied van communicatie.

1.1.5. Voedselveiligheid en gezondheidsrisico's

Doelstelling

De doelstelling van de acties op dit gebied is de lidstaten, kandidaat-lidstaten en andere geassocieerde landen te helpen een bijdrage te leveren aan de totstandbrenging van de geïntegreerde wetenschappelijke en technologische grondslagen die noodzakelijk zijn voor de ontwikkeling van een milieuvriendelijk productie- en distributiesysteem van veilige en gezonde levensmiddelen, overeenkomstig de eisen van de consument, de beheersing van de risico's in verband met voedsel, onder andere met behulp van de instrumenten van de biotechnologie, alsmede de risico's voor de gezondheid ten gevolge van veranderingen in het milieu.

Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde waarde

Uit de recente problemen op het gebied van voeding, met name de BSE-crisis, is duidelijk gebleken dat de problematiek van de voedselveiligheid bijzonder complex is en meestal een internationale en grensoverschrijdende dimensie heeft. Als gevolg van de integratie van de Europese interne markt voor landbouwproducten en levensmiddelen, moeten de problemen op dit gebied op Europese schaal worden aangepakt, evenals het hiermee verband houdende onderzoek. Vanuit die visie zal binnenkort een Europese levensmiddelenautoriteit worden ingesteld.

De burgers en de consumenten verwachten dat het onderzoek eraan bijdraagt dat de in de handel gebrachte levensmiddelen en producten gegarandeerd veilig en gezond zijn en zonder gevaar kunnen worden geconsumeerd. Hiertoe moet het accent worden gelegd op de gehele voedselproductieketen, van het eetklare product tot de bron, en waar nodig ook op voor de gezondheid relevante plantkunde en biotechnologie.

De beschikbaarheid van de meest diepgaande, nauwkeurige en actuele wetenschappelijke kennis is hiervoor een randvoorwaarde. Het gaat niet alleen om de volksgezondheid, maar ook om de materiële welstand van een sector waarin jaarlijks 600 miljard euro wordt omgezet en waarin 2,6 miljoen banen op het spel staan. Aangezien de voedingssector voor een belangrijk deel uit kleine en zeer kleine bedrijven bestaat, hangt het welslagen van de ondernomen activiteiten af van de aanpassing van de kennis en de processen aan de specifieke kenmerken van deze bedrijven.

Europa moet een substantiële bijdrage kunnen leveren aan de onderzoekinspanningen inzake deze vraagstukken, die momenteel een mondiaal karakter hebben, terwijl het ook een samenhangende bijdrage moet leveren aan de internationale discussie over dit onderwerp, op basis van de meest nauwkeurige en volledige kennis.

Hetzelfde geldt voor de verschillende aspecten van de problemen in verband met de gevolgen voor de gezondheid van milieufactoren (bijvoorbeeld endocriene disruptoren, carcinogene stoffen) waarover steeds meer Europese burgers zich zorgen maken, en waarbij internationale aspecten eveneens vaak een rol spelen. Om verschillende redenen, maar ook om te profiteren van de bundeling van de beste beschikbare bronnen van deskundigheid op complexe gebieden, moet het betrokken onderzoek worden uitgevoerd op Europees niveau en op zodanige wijze dat een volwaardige coördinatie van de nationale werkzaamheden kan worden gewaarborgd.

Overwogen activiteiten

De activiteiten van de Gemeenschap hebben betrekking op onderzoek in verband met de verschillende aspecten van de beheersing van voedselrisico's en het verband tussen gezondheid en voeding:

- methodes voor de analyse, de opsporing en de beheersing van chemische verontreinigingen en bestaande of opkomende ziekteverwerkende micro-organismen zoals virussen, bacteriën, gisten, schimmels, parasieten en nieuwe ziekteverwekkers van het prionen-type (met de nadruk op ante-mortem diagnostische tests voor BSE en scrapies);

- effecten op de menselijke gezondheid van diervoeding, inclusief producten die genetisch gemodificeerde organismen bevatten, en van het gebruik van bijproducten in diervoeding;

- procédés voor "opspoorbaarheid", in verband met, naast andere voedingscomponenten, genetisch gemodificeerde organismen, ;

- methodes voor een veiliger en milieuvriendelijker productie en bewerking van gezondere, voedzame en functionele levensmiddelen, op basis van uiteenlopende benaderingen, van het gebruik van plant- en dierwetenschappen en biotechnologie tot organische landbouw;

- epidemiologie van de aandoeningen en allergieën in verband met voeding met inbegrip van het effect van diëten op de gezondheid van kinderen;

- effect van voeding, onder andere van producten uit de organische landbouw of producten die genetisch gemodificeerde organismen bevatten, en van producten die het resultaat zijn van recente ontwikkelingen in de biotechnologie op de gezondheid;

- milieurisico's (chemische, biologische en fysische) voor de gezondheid, waarbij het accent moet worden gelegd op cumulatieve risico's, met inbegrip van gecombineerde blootstelling aan goedgekeurde stoffen, de transmissietrajecten naar de mens, de effecten op lange termijn en de blootstelling aan lage doses, alsmede het effect op extra kwetsbare groepen, meer in het bijzonder kinderen.

1.1.6. Duurzame ontwikkeling [23]

[23] De prioritaire doelstellingen op het gebied van nucleair onderzoek zijn uiteengezet in de bijlage "Wetenschappelijke en technologische doelstellingen" van het voorstel voor het Euratom-kaderprogramma.

Doelstelling

De doelstelling van de activiteiten op dit gebied is de versterking van de wetenschappelijke en technologische capaciteiten die Europa nodig heeft om een duurzame ontwikkeling te realiseren, hetgeen als doelstelling van de Gemeenschap is erkend door de Europese Raad van Gothenburg, en te komen tot integratie van de milieudimensie en de economische en de sociale dimensie, met name om duurzame energie en duurzaam vervoer mogelijk te maken. Zij moeten de lidstaten, de kandidaat-lidstaten en de andere geassocieerde landen in staat stellen een belangrijke bijdrage te leveren aan de inspanningen op internationaal niveau om de veranderingen in het aardsysteem te begrijpen en te beheersen en het evenwicht tussen ecosystemen te bewaren.

Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde waarde

De totstandbrenging op mondiaal niveau van een duurzame ontwikkeling vereist met name:

- de optimalisering, ontwikkeling en verspreiding van technieken voor het behoud en een rationeler en duurzaam gebruik van de natuurlijke hulpbronnen, met minder afval en de beperking van het effect van de economische activiteiten op het milieu, in het belang van een "energie-intelligent" en "vervoer-intelligent" Europa;

- een beter begrip van de mechanismen en de effecten van de veranderingen in het aardsysteem, meer in het bijzonder de klimaatverandering, en van onze mogelijkheden om prognoses op dit gebied te doen, en van ecosystemen.

Zoals reeds werd betoogd in het Groenboek van de Commissie "Naar een Europese strategie voor een continuïteit van de energievoorziening" [24], zijn energie en vervoer, die tezamen verantwoordelijk zijn voor meer dan 80% van de totale broeikasgasemissies en voor meer dan 90% van de CO2-uitstoot, in technologisch opzicht twee gebieden van primair belang.

[24] COM(2000)769.

Overeenkomstig het Protocol van Kyoto moet de Unie haar broeikasgasemissies in de periode 2008 - 2012 met 8% verminderen ten opzichte van het niveau van 1990. Dit vereist de ontwikkeling van innovatieve oplossingen op het gebied van energie en vervoer.

De verwezenlijking van deze korte termijndoelstelling vereist een grootschalige inzet van technologieën die momenteel worden ontwikkeld.

In een perspectief dat verder reikt dan deze doelstelling, is het voor de totstandbrenging van een duurzame ontwikkeling op lange termijn in de loop van de komende decennia noodzakelijk dat de energiebronnen en -dragers die hiervoor het meest geschikt zijn beschikbaar en rendabel worden gemaakt. Dit vereist een langdurige onderzoekinspanning.

Onderzoek op middellange en lange termijn is eveneens noodzakelijk om een Europees systeem voor duurzaam vervoer te ontwikkelen, zoals is vastgesteld als prioritaire doelstelling voor de EU in het Witboek inzake een Europees vervoerbeleid.

Op het gebied van het onderzoek naar de klimaatverandering, vertegenwoordigden de huidige inspanningen wereldwijd momenteel zo'n 2 miljard euro per jaar. De bijdrage van Europa beloopt 500 miljoen euro, tegenover 900 miljoen euro voor de Verenigde Staten.

De Europese Unie is partij bij de internationale overeenkomsten op de verschillende gebieden die verband houden met de veranderingen in het aardsysteem, zoals het Protocol van Kyoto inzake de klimaatverandering, het Protocol van Montreal en de Overeenkomst van de Verenigde Naties inzake de biodiversiteit en de woestijnvorming. De Unie moet een substantiële en coherente bijdrage leveren aan de inspanningen in het kader van de internationale onderzoekprogramma's die aan deze thema's zijn gewijd.

De activiteit van de Gemeenschap kan een bijdrage leveren aan de noodzakelijke coördinatie van de Europese bijdrage aan de mondiale inspanningen.

Overwogen activiteiten

De OTO-inspanningen van de Gemeenschap worden gericht op activiteiten op de volgende gebieden:

- hernieuwbare energie, energiebesparing, energie-efficiëntie, met name in de stedelijke omgeving, schoon vervoer, met de ontwikkeling van nieuwe voertuigconcepten, met name voor het wegvervoer, en de ontwikkeling van alternatieve brandstoffen;

- intelligent vervoer, met name in de vorm van technologieën die een betere verdeling, integratie en interoperabiliteit van de verschillende vervoertakken mogelijk maken, bijvoorbeeld door innovaties in het beheer van de logistieke keten (met name containers).

- brandstofcellen voor stationaire toepassingen en in het vervoer;

- waterstoftechnologie;

- nieuwe concepten voor fotovoltaïsche zonne-energietechnologieën en geavanceerd gebruik van biomassa.

i) Duurzame energiesystemen

- op korte en middellange termijn, met name in het stedelijk milieu:

- de belangrijke nieuwe en duurzame energiebronnen en de integratie daarvan,

- alternatieve motorbrandstoffen,

- energiebesparing en energie-efficiëntie, met name in gebouwen;

- op middellange en lange termijn:

- brandstofcellen, inclusief toepassingen voor vervoer en voor stationair gebruik,

- technologieën voor waterstof als energiedrager en opslagsysteem,

- nieuwe en geavanceerde concepten voor fotovoltaïsche zonne-energie en geavanceerd gebruik van biomassa (onder andere uit de landbouw),

- verwijdering van CO2 in samenhang met schoner gebruik van fosiele brandstoffen in fabrieken;

ii) Duurzaam vervoer over land

- met het oog op de ontwikkeling van milieuvriendelijke vervoersystemen en voertuigen en een schoon stedelijk vervoer, bij een rationeel gebruik van de auto in de stad:

- nieuwe voertuigconcepten, met name voor wegvervoer en stedelijk vervoer, met inbegrip van nieuwe aandrijvingssystemen en integratie van brandstofcellen voor vervoerdoeleinden,

- geavanceerde ontwerp- en productietechnieken die leiden tot verbeterde kwaliteit, veiligheid, recycleerbaarheid, comfort en kostendoelmatigheid;

- om het spoor- en zeevervoer effectiever te maken en met het oog op de interoperabiliteitsbehoeften van één enkel Europees spoorwegsysteem, ten behoeve van intelligent en veilig vervoer van passagiers en vracht, met name voor het vervoer over de weg en het zeevervoer:

- evenwichtiger verdeling tussen en integratie van de verschillende vervoertakken, ten gunste van de duurzamere en veiligere vervoertakken (bijvoorbeeld door de ontwikkeling van intermodaliteit voor vracht en passagiers, en innovaties in het beheer van de logistieke keten),

optimalisatie van het infrastructuurgebruik en verbetering van de veiligheid, door interoperabele intelligente vervoersystemen en voertuigen, en het vermijden van verkeerscongestie, met name in stedelijke gebieden.iii) Veranderingen in het aardsysteem en ecosystemen

De activiteiten van de Gemeenschap betreffen in de eerste plaats de volgende aspecten:

- het effect en de mechanismen van broeikasgasemissies en andere atmosferische factoren op het klimaat en koolstofputten (oceanen, bossen, bodem), met name om de prognostische mogelijkheden te verbeteren en opties voor verzachtende maatregelen te beoordelen;

- de watercyclus, met inbegrip van bodemgerelateerde apsecten;

- begrip van mariene en terrestrische biodiversiteit, functies van mariene ecosystemen, bescherming van genetische hulpbronnen, duurzaam beheer van terrestrische en mariene ecosystemen en de interacties met menselijke activiteiten;

- mechanismen van woestijnvorming en natuurrampen in verband met de klimaatverandering;

- mondiale observatiesystemen voor de klimaatverandering.

1.1.7. Burgers en governance in een open Europese kennismaatschappij

Doelstelling

Doelstelling van de activiteiten op dit gebied is het mobiliseren in een coherente inspanning, die recht doet aan hun rijkdom en diversiteit, van de onderzoekcapaciteiten in de lidstaten, de kandidaat-lidstaten en de andere geassocieerde landen op het gebied van economische, politieke, sociale en menswetenschappen, die noodzakelijk zijn om te komen tot begrip en beheersing van problemen in verband met het ontstaan van de kennismaatschappij en nieuwe vormen van relaties tussen hun inwoners enerzijds en hun overheidsinstellingen anderzijds.

Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde waarde

Op de Europese Raden van Lissabon in maart 2000 en van Nice in november 2000 heeft de Europese Unie de ambitieuze doelstelling geformuleerd om "de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld [te] worden die in staat is tot duurzame economische groei met meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang".

Tegen die achtergrond heeft de Europese Raad van Lissabon er de nadruk op gelegd dat het menselijk potentieel de belangrijkste troef van Europa vormt, en erop gewezen dat de Europese onderwijs- en opleidingssystemen zich moeten aanpassen aan de behoeften van de kennismaatschappij en moeten inspelen op de noodzaak om het werkgelegenheid te vergroten en de kwaliteit van de werkgelegenheid te verbeteren.

De overgang van Europa naar de kenniseconomie en -maatschappij, en de duurzame ontwikkeling daarvan in dienst van de kwaliteit van leven van alle burgers, zullen gemakkelijker verlopen naarmate dit proces beter wordt begrepen en beheerd. Hiervoor is een substantiële onderzoekinspanning noodzakelijk rond de uitdagingen van een geïntegreerde en duurzame economische en sociale vooruitgang, op basis van de fundamentele waarden van rechtvaardigheid en solidariteit die het Europees sociale model kenmerken, alsmede vraagstukken op het gebied van ondernemerschap en de ontwikkeling van het kleinbedrijf. Tegen deze achtergrond moet het onderzoek op het gebied van economische, politieke, sociale en menswetenschappen meer in het algemeen bijdragen tot de beheersing en de toepassing van een hoeveelheid informatie en kennis die exponentieel toeneemt, en het begrip van de processen die op dit gebied werkzaam zijn.

In Europa houdt dit vraagstuk met name verband met het functioneren van de democratie en nieuwe vormen van governance, met name in de algemene context daarvan. Het gaat in wezen om de verhouding tussen de burgers en de instellingen in een qua beleid en besluitvorming complexe omgeving, die wordt gekarakteriseerd door de verschillende besluitvormingslagen op nationaal, regionaal en Europees niveau, en de steeds belangrijker wordende rol van het maatschappelijk middenveld en vertegenwoordigers daarvan in het politieke debat.

Dergelijke vraagstukken hebben een duidelijke, zelfs intrinsieke Europese dimensie, die in waarde toeneemt waarneer ze wordt bestudeerd in het licht van de mondiale aspecten.

Met deze Europese dimensie wordt nog maar sinds kort rekening gehouden in het onderzoek op nationaal niveau, en ze krijgt nog steeds niet de noodzakelijke aandacht.

Het ligt het meest voor de hand dat deze aspecten op Europese schaal worden aangepakt. Een activiteit op het niveau van de Unie biedt bovendien de mogelijkheid dat de nodige methodologische samenhang kan worden gewaarborgd en dat alle voordelen kunnen worden geplukt van de rijkdom en verscheidenheid van de in Europa gevolgde benaderingen en van de Europese diversiteit.

Overwogen activiteiten

De activiteiten van de Gemeenschap worden op de volgende thema's geconcentreerd:

De Europese kennismaatschappij en de sociale samenhang:

- Onderzoek met betrekking tot de doelstellingen die zijn vastgesteld door de Europese Raad van Lissabon en volgende Europese Raden, met name: verbetering van de productie, overbrenging en gebruik van kennis in Europa;

- opties en keuzes voor de ontwikkeling van een kennismaatschappij in dienst van de doelstellingen die de Unie heeft vastgesteld op de Europese Raden van Lissabon en Nice, met name wat betreft de verbetering van de kwaliteit van leven, het beleid ten aanzien van de sociale werkgelegenheid en de arbeidsmarkt, onderwijs en opleiding in alle levensfasen, de versterking van de sociale samenhang en duurzame ontwikkeling;

- de dynamische verscheidenheid en trajecten naar de kennismaatschappij op plaatselijk, nationaal en regionaal niveau.

Burgerschap, democratie en nieuwe vormen van governance

- consequenties van de Europese integratie en de uitbreiding van de Unie voor de democratie, het begrip legitimiteit en voor het functioneren van de instellingen, door een beter begrip van politieke en sociale instellingen in Europa, en van hun ontwikkeling;

- het afbakenen van de bevoegdheids- en verantwoordelijkheids gebieden, en nieuwe vormen van governance;

- veiligheidsvraagstukken, in verband met het oplossen van conflicten en herstel van vrede en rechtstaat;

- opkomst van nieuwe vormen van burgerschap en identiteiten, vormen en gevolgen van de culturele diversiteit in Europa; sociale en culturele dialoog tussen Europa en de rest van de wereld.

Wat de operationele aspecten betreft concentreert de Gemeenschap zich op de ondersteuning van:

- vergelijkende transnationale onderzoeken en studies en op de ontwikkeling van kwalitatieve en kwantitatieve indicatoren;

- interdisciplinair onderzoek naar ondersteuning van overheidsbeleid;

- de oprichting en exploitatie op Europees niveau van onderzoekinfrastructuren en gegevens- en kennisbanken.

- te beantwoorden aan de wetenschappelijke en technologische behoefte van het beleid van de Gemeenschap en de Unie, op alle gebieden die met dat beleid samenhangen, met inbegrip van de prioritaire thematische gebieden, waarvoor geen beroep behoeft te worden gedaan op de drie grote instrumenten die op de prioritaire gebieden worden toegepast, maar waarvoor specifieke activiteiten en vormen van steunverlening mogelijk zijn;

- op flexibele en snelle wijze in te spelen op nieuwe specifieke wetenschappelijke en technologische behoeften en te reageren op onvoorziene belangrijke ontwikkelingen, en op bepaalde specifieke behoeften op nieuwe kennisgebieden, meer in het bijzonder op multithematische en interdisciplinaire gebieden, met inbegrip van gebieden die verband houden met prioritaire gebieden.

- Onderzoek dat noodzakelijk is voor het ontwerp, de uitvoering en de follow-up van de toepassing van het beleid van de Gemeenschap en de Unie:

- Onderzoek dat beantwoordt aan de behoeften op bepaalde nieuwe interdisciplinaire en multidisciplinaire gebieden of geavanceerde kennisgebieden, speciaal om het Europese onderzoek in staat te stellen te reageren op specifieke belangrijke en onvoorziene ontwikkelingen, met inbegrip van gebieden in verband met de prioritaire gebieden.

- De betrokken activiteiten hebben hoofdzakelijk de vorm van:

- De onderzoekthema's, -gebieden en -onderwerpen worden gekozen door de Commissie aan de hand van een beoordeling door een interne groep van gebruikers, op basis van het advies van een onafhankelijke raadgevende structuur, bestaande uit vooraanstaande wetenschappelijke deskundigen en topmensen uit de industrie.

- Voor de uitvoering van deze activiteiten kan het best een mechanisme in twee fasen worden toegepast: uitnodigingen tot indiening van blijken van belangstelling die openstaan voor elke entiteit en organisatie in de Unie, om de behoeften nauwkeurig te identificeren en vervolgens te beoordelen; uitnodigingen tot het indienen van voorstellen inzake thema's die in de eerste fase zijn geselecteerd.

- Uit de projecten die volgens vakgenoten voldoende wetenschappelijke en technologische kwaliteit hebben (« peer review »), selecteert de Commissie de projecten die het meest kunnen bijdragen aan de ondersteuning van het beleid waaraan zij uitvoering geeft.

- De activiteiten in dit kader worden overeenkomstig hun uitgangspunten en doelstellingen uitgevoerd op basis van jaarlijkse besluiten.

1.2. Specifieke activiteiten die een ruimer onderzoekgebied beslaan

De activiteiten in dit kader dienen ter aanvulling van het onderzoek binnen de thematische prioritaire gebieden en omvatten de volgende onderdelen:

- Anticiperen op de wetenschappelijke en technologische behoeften van de EU

- Specifieke onderzoekactiviteiten voor het MKB

- Specifieke activiteiten voor internationale samenwerking

- Activiteiten van het Gemeenschappelijk centrum voor onderzoek

1.2.1 Anticiperen op de wetenschappelijke en technologische behoeften van de EU

Deze activiteiten hebben een duidelijke rol binnen de algehele opzet van het zesde kaderprogramma. Ze hebben gemeenschappelijke uitvoeringsregelingen en de noodzakelijke kritische massa voor een efficiënte en flexibele uitvoering van onderzoek dat van essentieel belang is voor de fundamentele doelstellingen van het communautaire onderzoek en dat een breed scala van behoeften bestrijkt waaraan niet kan worden voldaan door de thematische prioriteiten. Ze hebben de volgende specifieke doelstellingen:

- Ondersteuning van het ontwerp en de uitvoering van het beleid van de Gemeenschap, waarbij de belangen van mogelijke toekomstige leden van de Unie en die van de huidige lidstaten centraal staan, en monitoring van de effecten van dat beleid;

- Verkennen van nieuwe en opkomende wetenschappelijke en technische problemen en mogelijkheden, met name binnen bepaalde interdisciplinaire en multidisciplinaire onderzoekgebieden, waar Europese maatregelen nuttig zijn met het oog op de mogelijkheden om strategische posities in grensverleggend onderzoek en nieuwe markten op te bouwen, of te anticiperen op belangrijke problemen waar de Europese samenleving mee wordt geconfronteerd.

Een gemeenschappelijk kenmerk van deze activiteiten is dat ze in een meerjarenperspectief worden uitgevoerd, waarbij rekening wordt gehouden met de behoeften en standpunten van de belangrijkste betrokkenen (zoals beleidsmakers, industriële gebruikersgroepen, groepen die zich met grensverleggend onderzoek bezighouden, enz.). Ze worden uitgevoerd in samenhang met een jaarlijks programmeringsmechanisme, waarmee specifieke prioriteiten die aansluiten bij de geïdentificeerde behoeften en die binnen de hierboven aangegeven doelstellingen vallen, worden bepaald.

Deze prioriteiten worden vervolgens opgenomen in het werkprogramma voor het corresponderende specifiek programma, tezamen met de prioriteiten die voortvloeien uit doelstellingen in andere onderdelen van het programma; tevens worden deze prioriteiten regelmatig bijgewerkt. Dit leidt tot een geleidelijke toewijzing van de voor deze activiteiten beschikbare middelen aan de specifieke prioriteiten over de gehele duur van de uitvoeringsperiode.

De programmering wordt uitgevoerd door de Commissie en is gebaseerd op suggesties die zijn binnengekomen als antwoord op een brede raadpleging van de belanghebbende kringen in de EU en de met het kaderprogramma geassocieerde landen over de thema's die aan de orde moeten komen.

Er wordt een bedrag van 440 miljoen EUR toegewezen voor de hieronder beschreven onderzoekactiviteiten, die zijn vastgesteld op basis van de behoeften die op dit moment kunnen worden bepaald. Dit vertegenwoordigt 50% van het bedrag dat bestemd is voor alle activiteiten die in dit kader kunnen worden ondernomen; de resterende 50% wordt toegewezen aan onderzoekactiviteiten die in de loop van de uitvoeringsperiode van het specifiek programma worden gedefinieerd. s

i) Beleidsgeoriënteerd onderzoek

De activiteiten in dit kader dienen met name ter ondersteuning van:

- de uitvoering van gemeenschappelijk beleid, met name het gemeenschappelijk landbouwbeleid en het gemeenschappelijk visserijbeleid;

- de verwezenlijking van beleidsdoelstellingen van de Gemeenschap, met name die welke zijn geformuleerd in het zesde milieuactieprogramma [25], het Groenboek "Op weg naar een Europese strategie voor een continue energievoorziening" [26] en het Witboek inzake een Europees vervoerbeleid [27]; voorts doelstellingen op gebieden als volksgezondheid en consumentenbescherming, gendergelijkheid, regionale ontwikkeling, handel, de uitbreiding, externe betrekkingen en ontwikkelingssamenwerking, en justitie en binnenlandse zaken.

[25] COM(2001)31.

[26] COM(200)769.

[27] COM(2001)370.

- de verwezenlijking van andere belangrijke doelstellingen van de Gemeenschap, zoals die welke de Commissie heeft vastgesteld voor haar vijfjarige mandaat, en die welke zijn afgeleid van de beleidsoriëntaties van de Europese Raad, bijvoorbeeld in het kader van de Lissabon-strategie, met betrekking tot het economisch beleid, de informatiemaatschappij en e-Europe, het ondernemingsbeleid, interne markt en concurrentievermogen, het sociaal en werkgelegenheidsbeleid, onderwijs en cultuur, met inbegrip van de nodige statistische instrumenten en methodes.

Meerjarenprogrammering

Bij de meerjarenprogrammering van deze activiteiten wordt rekening gehouden met de adviezen van de wetenschappelijke comités die zich met deze beleidslijnen bezighouden. De programmering wordt uitgevoerd met hulp van een gebruikersgroep waarin verschillende diensten van de Commissie vertegenwoordigd zijn, en die eventueel ook een beroep kan doen op een onafhankelijke overlegstructuur, bestaande uit vooraanstaande wetenschappelijke en industriële deskundigen. De gebruikersgroep beoordeelt suggesties over op te nemen thema's op basis van de volgende criteria:

- hun bijdrage aan beleidsformulering en -ontwikkeling (bijv. in verband met het formuleren van wetgevingsvoorstellen of belangrijke mijlpalen op een bepaald gebied);

- hun potentiële bijdrage aan het concurrentievermogen van de EU, de versterking van haar wetenschappelijke en technologische grondslagen en de totstandbrenging van de Europese Onderzoekruimte, met inbegrip van de daadwerkelijke integratie van de kandidaat-lidstaten;

- Europese toegevoegde waarde, met name gelet op onderzoek dat in de lidstaten op de betrokken gebieden plaatsvindt;

- de wetenschappelijke relevantie en de haalbaarheid van de voorgestelde onderzoekthema's en benaderingen;

- een adequate taakverdeling en synergie tussen deze activiteiten en de eigen werkzaamheden van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek, ter ondersteuning van het communautair beleid.

In het geval van een crisis, waardoor dringende en onverwachte onderzoekbehoeften ontstaan, kan de programmering worden gewijzigd via een spoedprocedure, waarbij dezelfde evaluatiecriteria worden toegepast.

Initiële onderzoekprioriteiten

De bovenomschreven programmeringsmethode werd toegepast om beleidsgeoriënteerde onderzoekprioriteiten te definiëren die beantwoorden aan behoeften die nu reeds kunnen worden voorzien. Bij deze eerste toepassing van de programmeringsmethode werd uitgegaan van door diensten van de Commissie gesuggereerde thema's, eventueel rekening houdend het advies van de desbetreffende wetenschappelijke comités, en van de bredere doelstellingen van de Unie zoals die zijn geformuleerd in de conclusies van de achtereenvolgende bijeenkomsten van de Europese Raad. De aldus gedefinieerde prioriteiten worden vanaf het begin van het programma opgenomen in het werkprogramma.

De prioriteiten zijn in de volgende actielijnen onderverdeeld, in een structuur waarin de synergieën tussen de verschillende beleidseisen en wetenschappelijke input zijn geoptimaliseerd, en die uitstijgt boven en een aanvulling vormt op de thematische prioriteiten:

- Duurzaam beheer van Europa's natuurlijke hulpbronnen. Onderzoek in dit kader beantwoordt aan beleidsbehoeften die met name verband houden met de modernisering en het op duurzaamheid gerichte karakter van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en het gemeenschappelijk visserijbeleid, en de bevordering van plattelandsontwikkeling, met inbegrip van de bosbouw. Deze activiteiten zijn in het bijzonder gericht op:

Bevordering van duurzame, op kwaliteit gebaseerde landbouw en bosbouw; multifunctionele modellen voor duurzaam landbouw- en bosbouwbeheer, en bijbehorende instrumenten en beoordelingsmethodes; bevordering van plattelandsontwikkeling; alternatieve benaderingen van visserijbeheer, door een beter begrip van de belangrijkste biologische en selectiviteitsparameters binnen een eco-systeembenadering; ontwikkeling van grondslagen voor beleid ter bevordering van duurzame aquacultuur door ziektepreventie, diversifiëring van productiesystemen en verbetering van het beheer; milieugevolgen van landbouw, visserij en op aquacultuur gebaseerde productiesystemen; aquacultuur en gezondheid en welzijn van dieren; milieubeoordeling (bodem, water, lucht, geluid).

- Gezondheid, veiligheid en kansen voor de Europese burgers. Onderzoek in dit kader komt met name tegemoet aan beleidsbehoeften in verband met de uitvoering van de Europese sociale agenda, volksgezondheid en consumentenbescherming en de totstandbrenging van een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid. De activiteiten zijn in het bijzonder gericht op:

vraagstukken op het gebied van sociaal, consumenten- en volksgezondheidsbeleid, met inbegrip van bepalende factoren voor de gezondheid, hoogwaardige gezondheidszorg en pensioenen (met name tegen de achtergrond van de vergrijzing en de demografische veranderingen); handicaps/beperkingen, epidemiologie als ondersteuning van ziektepreventie en antwoorden op opkomende zeldzame en overdraagbare ziektes, veilige bloed- en orgaandonaties, niet-dierlijke testsmethodes voor risicobeoordeling van chemische stoffen en opkomende veiligheidsdreigingen, gezondheid en veiligheid van werkenden en consumenten, alsmede inzicht in migratie- en vluchtelingenstromen, en trends in criminaliteit.

- Versterking van het economisch potentieel en de samenhang van een grotere en verder geïntegreerde Europese Unie: Het onderzoek in dit kader beantwoordt met name aan de behoeften op een aantal beleidsgebieden die te maken hebben met het concurrentievermogen, de dynamiek en de integratie van de Europese economie, in de context van de uitbreiding, de mondialisering en de Europese handelsrelaties met de rest van de wereld. De activiteiten zijn in het bijzonder gericht op:

effecten van beleid ten aanzien van integratie, duurzame ontwikkeling, concurrentievermogen en handel (met inbegrip van verbeterde middelen om economische ontwikkeling en samenhang te beoordelen); veiligheid van het vervoer; ontwikkeling van instrumenten, indicatoren en operationele parameters voor de beoordeling van de prestaties van duurzame transport- en energiesystemen (vanuit economisch, milieu- en sociaal oogpunt), prognoses en ontwikkeling op het gebied van innovatief beleid ten behoeve van duurzaamheid op middellange en lange termijn; vraagstukken in verband met de informatiemaatschappij (zoals het beheer en de bescherming van digitale activa, inclusieve toegang tot de informatiemaatschappij); bescherming van het cultureel erfgoed; verbeterde kwaliteit, toegankelijkhied en verspreiding van Europese statistieken.

Er moet worden gezorgd voor een gecoördineerde benadering van onderzoekvragen die relevant zijn voor meerdere beleidsgebieden, met name ten aanzien van meting en beoordeling van de effecten van demografische veranderingen, en in bredere zin bij de ontwikkeling van voor het beleid relevante statistieken en indicatoren.

ii) Onderzoek om nieuwe en opkomende wetenschappelijke en technologische problemen en mogelijkheden te inventariseren

Onderzoek in dit kader beantwoordt aan behoeften op nieuwe interdisciplinaire en multidisciplinaire gebieden of geavanceerde kennisgebieden, en die binnen het legitieme bereik van het communautaire onderzoek vallen, en aan onverwachte belangrijke ontwikkelingen. Door bundeling van de middelen uit de gehele EU, wordt beoogd het Europese onderzoek aan de top te brengen en nieuwe wegen en mogelijkheden te openen voor wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen. Hierdoor moet de uitwisseling van ideeën tussen de academische wereld en het bedrijfsleven worden gestimuleerd, zodat Europa beter in staat is zijn mogelijkheden op onderzoekgebied te benutten in de ontwikkeling naar een kennisgebaseerde maatschappij.

De volgende activiteitengebieden worden in een eerste fase ondersteund:

- Onderzoek om nieuwe ontdekkingen of nieuw opgemerkte verschijnselen die nieuwe risico's of belangrijke problemen voor de Europese samenleving kunnen impliceren, snel te beoordelen en adequate reacties daarop aan te geven.

- Onderzoek in opkomende kennisgebieden en aan technologieën van de toekomst, met name op multidisciplinaire gebieden, dat sterk innovatief is en daardoor grote (technische) risico's met zich meebrengt. Dit activiteitengebied staat open voor ieder nieuw idee dat significante mogelijkheden opent in termen van belangrijke industriële en/of maatschappelijke resultaten, of voor de ontwikkeling van de Europese onderzoekcapaciteiten op langere termijn.

De voorstellen worden beoordeeld op basis van hun wetenschappelijke kwaliteit, de mogelijkheden voor toekomstige resultaten en, met name op het eerste gebied, hun innovatieve karakter.

Meerjarenprogrammering

Specifieke thema's in de bovenomschreven categorieën, waar het onderzoek in de loop van de uitvoering van het programma op zal worden gericht, zullen worden geselecteerd door middel van de meerjarenprogrammering, op basis van hun urgentie of hun mogelijk toekomstig maatschappelijk, industrieel of economisch belang, rekening houdend met de lopende onderzoekwerkzaamheden in dit kader. De beoordeling van thema's wordt verricht met ondersteuning door een onafhankelijke overlegstructuur die bestaat uit vooraanstaande deskundigen uit de wetenschap en de industrie; daarbij zullen tevens de volgende criteria een rol spelen:

- de potentiële bijdrage van de voorgestelde onderzoekthema's aan innovatie en het concurrentievermogen van de EU, de versterking van de wetenschappelijke en technologische grondslagen van de EU en de totstandbrenging van de Europese onderzoekruimte, met inbegrip van de daadwerkelijke integratie van de kandidaat-lidstaten;

- de wetenschappelijke relevantie en actualiteit van de voorgestelde onderzoekthema's en benaderingen.

In het geval van een crisis, waardoor dringende en onverwachte onderzoekbehoeften ontstaan, kan de programmering worden gewijzigd via een spoedprocedure, waarbij dezelfde evaluatiecriteria worden toegepast.

iii) Uitvoering

De geprogrammeerde activiteiten worden uitgevoerd door middel van uitnodigingen tot het indienen van voorstellen. Ze hebben hoofdzakelijk de vorm van:

- gerichte specifieke projecten, in het algemeen van beperkte omvang, uitgevoerd in partnerschappen die qua omvang zijn afgestemd op de behoeften waarin moet worden voorzien.

- genetwerkte onderzoekactiviteiten op nationaal niveau, waar de beoogde doelstellingen kunnen worden verwezenlijkt door de bestaande capaciteiten in de lidstaten, kandidaat-lidstaten en andere geassocieerde landen te benutten.

Voor zover de beoogde doelstellingen het best langs deze weg kunnen worden verwezenlijkt, kan in bepaalde goed gemotiveerde gevallen in beperkte mate gebruik worden gemaakt van de instrumenten die op de prioritaire thematische gebieden worden gebruikt.

De voorstellen worden door de Commissie geselecteerd na een evaluatie door onafhankelijke deskundigen.

1.2.2. Specifieke onderzoekactiviteiten voor het MKB

De deelname van het MKB aan het kaderprogramma vindt hoofdzakelijk plaats binnen de activiteiten die op de prioritaire thematische gebieden worden uitgevoerd.

Deze specifieke activiteiten, die dienen ter ondersteuning van de Europese concurrentiepositie en het ondernemings- en innovatiebeleid, hebben ten doel de Europese MKB's op traditionele of nieuwe gebieden te helpen om hun technologische capaciteiten te versterken en hun vermogen om op Europees en internationaal niveau te opereren, te ontwikkelen.

Deze activiteiten, die op alle gebieden van wetenschap en technologie kunnen worden uitgevoerd, hebben de vorm van:

- Activiteiten voor collectief onderzoek

Grootschalige onderzoekactiviteiten op middellange termijn, uitgevoerd door centra voor technisch onderzoek ten behoeve van industriële associaties of industriële groeperingen in integrale industriële sectoren op Europese schaal die door het MKB worden gedomineerd;

- Activiteiten voor coöperatief onderzoek

Onderzoekactiviteiten die worden uitgevoerd door onderzoekscentra voor rekening van een aantal MKB's uit verschillende Europese landen, met betrekking tot thema's van gemeenschappelijk belang, of door hightech-MKB's in samenwerking met onderzoekscentra en universiteiten;

1.2.3. Specifieke activiteiten voor internationale samenwerking:

Deze specifieke activiteiten, die worden uitgevoerd in het kader van de ondersteuning voor het externe beleid en het ontwikkelingsbeleid van de Unie, betreffen meer in het bijzonder de samenwerking met:

- de derde landen in het Middellandse-Zeegebied en de Balkan;

- Rusland en de landen van het GOS;

- de ontwikkelingslanden

1.2.4. Activiteiten van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek [28]

[28] De werkzaamheden van het GCO op het gebied van kernonderzoek worden beschreven in de bijlage "Wetenschappelijke en technologische doelstellingen" van het voorstel voor het Euratom-kaderprogramma. Het GCO zal overigens ook werkzaamheden verrichten in het kader van de activiteiten voor het structureren van de Europese onderzoekruimte, en zal daarnaast kunnen deelnemen aan alle onderzoekactiviteiten van het kaderprogramma die worden uitgevoerd op basis van uitnodigingen tot het indienen van voorstellen, op de prioritaire gebieden en uit hoofde van "Anticiperen op de wetenschappelijke en technologische behoeften van de Unie". In verband met deze werkzaamheden, zal het GCO een beperkt aantal verkennende onderzoekwerkzaamheden uitvoeren.

Overeenkomstig zijn opdracht om het beleid van de Unie te voorzien van wetenschappelijke en technische ondersteuning, zal het GCO zijn activiteiten concentreren op de prioritaire thema's in verband met de definitie en de uitvoering van sectorieel beleid. De activiteiten zullen een sterke Europese dimensie hebben en gebaseerd zijn op een reeks specifieke deskundigheden.

Deze activiteiten worden door het GCO uitgevoerd op de gebieden waarop het specifieke deskundigheid bezit, waarvoor het speciale of zelfs unieke faciliteiten bezit, en op gebieden waarop het GCO op grond van zijn onpartijdigheid ten opzichte van nationale of particuliere belangen het best in staat is om onderzoekwerkzaamheden uit te voeren met betrekking tot de uitwerking en uitvoering van het communautair beleid alsmede de uitvoering van de daaruit voortvloeiende taken, waarvan sommige onder de verantwoordelijkheid van de Commissie vallen.

Het GCO onderneemt zijn werkzaamheden in nauwe samenwerking en in netwerkverband met de wetenschappelijke milieus, de nationale onderzoekorganisaties en de ondernemingen in Europa. Het kan deelnemen aan alle onderzoekactiviteiten van het kaderprogramma, met inbegrip van de topnetwerken en de geïntegreerde projecten.

De activiteiten van het GCO hebben als voornaamste gemeenschappelijke noemer de veiligheid van de burger in al zijn facetten: gezondheid, milieu, nucleaire veiligheid, openbare veiligheid, fraudebestrijding.

In dit verband zijn twee specifieke onderzoekgebieden geselecteerd (een derde onderzoekgebied valt onder de activiteiten in het kader van de Euratom-activiteiten):

- Voeding, chemische producten en gezondheid:

Veiligheid en kwaliteit van voeding, met name de strijd tegen BSE; genetisch gemodificeerde organismen; chemische producten, met inbegrip van het valideren van testmethodes zonder proefdieren; biomedische toepassingen (meer in het bijzonder de vaststelling van referenties op dit gebied).

- Milieu en duurzaamheid:

Klimaatverandering (koolstofcyclus, modelling, effecten), en technologieën voor duurzame ontwikkeling (hernieuwbare energie, beleidsintegratie-instrumenten); verbetering van de luchtkwaliteit; bescherming van het Europese milieu; ontwikkeling van netwerken en referentiemetingen; technische ondersteuning voor de doelstellingen van het GMES.

Verder worden er drie typen activiteiten met een algemeen karakter uitgevoerd:

- Wetenschappelijke en technologische prognose:

Werkzaamheden op het gebied van techno-economische prognose op basis van de activiteiten van Europese netwerken;

- Referentiematerialen en metingen [29]:

[29] De werkzaamheden betreffende metrologie op nucleair gebied worden beschreven in de bijlage "Wetenschappelijke en technologische doelstellingen" van het voorstel voor het Euratom-kaderprogramma.

Communautair referentiebureau en gecertificeerde referentiematerialen; validering en kwalificatie van methodes voor chemische metingen.

- Openbare veiligheid en fraudebestrijding:

Detectie van antipersoneelmijnen; voorkoming van natuurlijke en technologische risico's; ondersteunende netwerken voor cyber-veiligheid in de Unie; technologieën voor fraudebestrijding.

2. Structureren van de Europese onderzoekruimte

2.1. Onderzoek en innovatie

Doelstelling

De doelstelling van deze activiteiten is het stimuleren, in de Gemeenschap en al haar regio's, met inbegrip van de minder ontwikkelde gebieden, van de technologische innovatie, de exploitatie van onderzoekresultaten, de overdracht van kennis en technologieën en de oprichting van technologiebedrijven.

Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde waarde

Het verhoudingsgewijs zwakke vermogen van Europa om de resultaten van onderzoekwerkzaamheden en wetenschappelijke en technologische doorbraken te vertalen in industriële, economische en commerciële successen, is één van de bekendste Europese zwakke punten. Innovatiestimulerende activiteiten op Europese schaal kunnen het algehele niveau van de prestaties van Europa verhogen en de Europese capaciteiten op dit gebied doen toenemen, door ondernemingen en innovatoren te helpen in hun inspanningen om op Europees niveau en op de internationale markten te opereren, en door de actoren uit alle regio's van de Unie te laten profiteren van de in andere regio's opgedane kennis, door middel van de initiatieven die op dit niveau worden ondernomen.

Overwogen activiteiten

De activiteiten in dit kader worden ondernomen ter aanvulling van de activiteiten op het gebied van innovatie, die zijn opgenomen in de activiteiten uit hoofde van "Integratie van het onderzoek".

Deze activiteiten hebben het karakter van algemene ondersteunende maatregelen voor innovatie, ter aanvulling van de nationale en regionale activiteiten en in samenhang daarmee, en met het oog op de versterking van de samenhang van de inspanningen op dit gebied.

De activiteiten op dit gebied zullen de vorm hebben van ondersteuning van:

- het netwerken van de actoren en de gebruikers in het Europese innovatiesysteem en het uitvoeren van analyses en studies, met het doel de uitwisseling van ervaringen en goede praktijken te bevorderen en gebruikers sterker te betrekken bij het innovatieproces;

- activiteiten ter aanmoediging van transregionale samenwerkingsverbanden op het gebied van innovatie en ondersteuning van de oprichting van technologie-ondernemingen, alsmede de uitwerking van regionale en transregionale strategieën op dit gebied;

- activiteiten om te experimenteren met nieuwe instrumenten en nieuwe benaderingen op het gebied van technologische innovatie;

- het opzetten of consolideren van informatiediensten, met name elektronische, zoals Cordis, alsmede bijstand op het gebied van innovatie (technologieoverdracht, bescherming van de intellectuele eigendom, toegang tot risicokapitaal);

- activiteiten op het gebied van economische en technologische informatieverzameling (analyses van technologische ontwikkelingen, toepassingen en markten, en verwerking en verspreiding van gegevens die nuttig kunnen zijn voor onderzoekers, ondernemers, met name in het MKB, en investeerders in verband met besluitvorming);

- de analyse en beoordeling van werkzaamheden op het gebied van innovatie, die worden uitgevoerd in het kader van de communautaire onderzoekprojecten, en toepassing van de lessen die daaruit kunnen worden getrokken in het innovatiebeleid.

Sommige van deze activiteiten worden uitgevoerd in samenhang met de activiteiten van de EIB (met name via het EIF) in het kader van het initiatief "Innovatie 2000" en gecoördineerd met de maatregelen op dit gebied van de Structuurfondsen.

2.2. Menselijk potentieel en mobiliteit

Doelstelling

De activiteiten in dit kader hebben als doelstelling om de ontwikkeling te ondersteunen van een overvloedig menselijk potentieel van wereldniveau in alle regio's van de Gemeenschap, door bevordering van de transnationale mobiliteit voor opleidingsdoeleinden, deskundigheidsbevordering en kennisoverdracht, met name tussen verschillende sectoren; ondersteuning voor de ontwikkeling van wetenschappelijke topkwaliteit; steun om Europa aantrekkelijker te maken voor wetenschappers uit derde landen. In dit verband moet optimaal gebruik worden gemaakt van het potentieel dat hiervoor in alle groepen van de bevolking aanwezig is, waarbij speciaal gedacht wordt aan vrouwen en jongere onderzoekers, door middel van de maatregelen die daarvoor het meest geschikt zijn, en eventueel in synergie met de Europese ruimte voor hoger onderwijs.

Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde waarde

De bevordering van de transnationale mobiliteit is een eenvoudig, bijzonder doelmatig en krachtig middel om de Europese topkwaliteit in zijn geheel te versterken en beter te verspreiden over de verschillende regio's van de Unie. Hierdoor worden namelijk mogelijkheden gecreëerd om de kwaliteit van de opleiding van onderzoekers aanzienlijk te verbeteren, en wordt het circuleren en het toepassen van kennis bevorderd, terwijl ook een bijdrage wordt geleverd aan de oprichting van topcentra van wereldniveau en met een grote aantrekkingskracht in geheel Europa. Uitgevoerd op een niveau waarbij voldoende kritische massa ontstaat, zal een EU-activiteit zowel op dit gebied als op dat van het menselijk potentieel in het algemeen aanzienlijke effecten hebben.

Aandacht zal worden gegeven aan:

- de deelname van vrouwen binnen alle activiteiten, en passende maatregelen om een beter evenwicht te bevorderen tussen mannen en vrouwen in het onderzoek;

- de persoonlijke omstandigheden die verband houden met mobiliteit, met name wat betreft het gezin, de loopbaanontwikkeling en talen;

- de ontwikkeling van onderzoekactiviteit in de minder begunstigde regio's van de EU en de geassocieerde landen, en aan de noodzaak van een intensievere en doelmatiger samenwerking tussen onderzoekdisciplines en tussen de universitaire wereld en het bedrijfsleven, met inbegrip van het MKB.

In samenwerking met de meest geschikte nationale en communautaire acties, wordt steun verleend aan het verstrekken van praktische bijstand aan buitenlandse onderzoekers, bij zaken die verband houden met hun mobiliteit (juridisch, administratief, familiaal of cultureel).

Overwogen activiteiten

Deze activiteiten, die zullen worden uitgevoerd in het hele veld van wetenschap en technologie, zullen met name de volgende vorm hebben:

- Algehele steun voor universiteiten, onderzoekcentra, bedrijven netwerken, voor het bieden van gastvrijheid aan onderzoekers uit Europa en derde landen.

- Individuele steun voor Europese onderzoekers voor mobiliteitdoeleinden, naar een ander Europees land of een derde land, en voor toponderzoekers uit derde landen die naar Europa willen komen. Deze steun maakt een voldoende lange opleidingsperiode mogelijk en is gericht op onderzoekers die tenminste vier jaar onderzoekervaring hebben.

- Mechanismen voor terugkeer naar de landen en regio's van oorsprong, en mechanismen voor (her)integratie in het arbeidsproces, met name in samenhang met het verlenen van algemene en individuele steun.

- Financiële deelneming aan nationale of regionale ondersteuningsprogramma's voor de mobiliteit van onderzoekers, die ook bestaan voor onderzoekers uit andere Europese landen.

- Steun voor de oprichting van nieuwe Europese onderzoekteams waarvan wordt verwacht dat ze mogelijkheden hebben om een wetenschappelijk topniveau te halen , met name voor geavanceerde of interdisciplinaire onderzoekwerkzaamheden.

- Wetenschappelijke prijzen voor werkzaamheden van topkwaliteit door een onderzoeker die financiële steun voor mobiliteit van de Unie heeft genoten.

2.3. Onderzoekinfrastructuren

Doelstelling

De werkzaamheden in dit kader hebben als doelstelling de totstandkoming te bevorderen van een complex van onderzoekinfrastructuren van het hoogste niveau in Europa, en een optimaal gebruik daarvan op Europese schaal te stimuleren.

Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde waarde

De ontwikkeling van een Europese benadering op het gebied van onderzoekinfrastructuur en de uitvoering van activiteiten op dit gebied op het niveau van de Unie, kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de versterking van het Europese onderzoekpotentieel en de benutting daarvan: door een ruimere toegang tot de bestaande onderzoekinfrastructuren in de verschillende lidstaten te bevorderen en de complementariteit van de bestaande installaties te versterken; door de ontwikkeling of de totstandbrenging van infrastructuren te stimuleren, met het oog op dienstverlening op Europees niveau en optimalisering van de keuzes inzake de bouw van infrastructuur, zowel vanuit Europees perspectief als vanuit het oogpunt van regionale en transregionale technologische ontwikkeling.

Overwogen activiteiten

Deze activiteiten zullen worden uitgevoerd op alle gebieden van wetenschap en technologie, met inbegrip van de prioritaire thematische gebieden. De behoeften in verband met de noodzaak voor het Europese onderzoek op alle gebieden en disciplines, om de beschikking te hebben over een krachtige en snelle communicatie-infrastructuur (met name gebaseerd op GRID-architectuur), met inbegrip van de verdere ontwikkeling van het Géant-project, en elektronische publicatiediensten, zullen onder andere bijzondere aandacht krijgen. Voor deze activiteiten, die worden gedefinieerd en uitgevoerd op basis van het wetenschappelijk advies van de Europese Stichting voor Wetenschappen, kan steun in de volgende vormen worden gegeven:

- Transnationale toegang tot onderzoekinfrastructuur.

- De uitvoering, door infrastructuren of infrastructuurconsortia op Europees niveau, van geïntegreerde initiatieven die de levering van diensten op Europese schaal mogelijk maken en die, naast de transnationale toegang, ook betrekking kunnen hebben op de oprichting en het functioneren van netwerken voor samenwerking en uitvoering van gemeenschappelijke onderzoekprojecten die ten doel hebben het prestatieniveau van de betrokken infrastructuur te verbeteren.

- De uitvoering van haalbaarheidsstudies en voorbereidende werkzaamheden voor de bouw van nieuwe infrastructuur op Europese schaal.

- De optimalisering van Europese infrastructuur door ondersteuning, in beperkte mate, bij de ontwikkeling van nieuwe infrastructuren. Deze steun kan een aanvulling zijn op een deelneming van de EIB of de Structuurfondsen aan de financiering van de bouw, voor welke deelneming de mogelijkheden systematisch worden onderzocht in de haalbaarheidsstudies.

2.4. Wetenschap en samenleving

Doelstelling

De doelstelling van de activiteiten in dit kader is in Europa de ontwikkeling te stimuleren van harmonieuze relaties tussen wetenschap en samenleving, en een open houding tegenover innovatie te bevorderen, en bij wetenschappers kritisch denken met betrekking tot bezorgdheid in de samenleving te stimuleren, door nieuwe verhoudingen tot stand te brengen en een geïnformeerde dialoog op te zetten tussen onderzoekers, industriëlen, politieke beslissers en burgers.

Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde waarde

Vraagstukken op het gebied van wetenschap en samenleving moeten grotendeels worden aangepakt op Europees niveau, vanwege hun sterke Europese dimensie. Deze houdt verband met het feit dat de hiermee samenhangende problemen zich vaak op Europese schaal voordoen (zoals blijkt uit de problemen op het gebied van de voedselveiligheid); met het belang om te kunnen profiteren van de ervaring en de kennis die in de verschillende landen is opgedaan en die vaak een complementair karakter heeft; en met de noodzaak om rekening te houden met de diverse visies die hierover bestaan, en die een uiting zijn van de Europese culturele diversiteit.

Overwogen activiteiten

In het verlengde van het werkdocument van de diensten van de Commissie "Wetenschap, samenleving en burgers in Europa" [30], zullen de werkzaamh