EURO 1999 
25 maart 1998 
Verslag over de stand van de convergentie 
en bijbehorende aanbeveling met het 
oog op de overgang naar de derde fase 
van de Economische en Monetaire Unie 
EUROPESE COMMISSIE 
Informatieprogramma voor de Europese staatsburger 

COMMISSE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
Brussel, 25.03.1998 
COM(1998)1999def. 
98/0128 (CNS) 
1999 
25 maart 1998 
Verslag over de stand van de convergentie 
en bijbehorende aanbeveling niet her 
oog op de overgang naar de derde fast' 
van de Keononüsehe en Monetaire L'nir 
(door de Commissie ingediend) 

1 januari 1999: oprichting van de eurozone 
Voorwoord 
1. Over enkele maanden wordt de euro werkelijkheid. Met de invoering ervan bezorgt 
Europa zijn burgers, kinderen en partners in de wereld een tastbaar bewijs van de 
door onderlinge lotsverbondenheid gekenmerkte gemeenschap waarvoor het 
vrijwillig heeft gekozen: een gemeenschap waar vrede en welvaart heerst. 
2. Op 1 januari 1999 zullen de Europese staten voor het eerst een gemeenschappelijke 
munt aannemen. Dit is het eindpunt van een proces van lange adem, dat in het teken 
stond van enerzijds de vaste politieke wil van de staatshoofden en regeringsleiders, 
en anderzijds de totstandbrenging van de economische voorwaarden die voor het 
welslagen van deze onderneming waren vereist. 
3. De intrede van de euro bekrachtigt de opkomst van een echte stabiliteitscultuur in 
Europa, die onontbeerlijk is voor de totstandkoming van een stabiel, gezond en 
degelijk beheerd economisch kader. Zij vormt tevens een antwoord op de huidige 
ontwikkeling van de wereldeconomie en de mondialisering ervan. De euro alleen 
volstaat weliswaar niet om de werkloosheid een halt toe te roepen, maar zonder de 
eenheidsmunt zou een belangrijk wapen in de als prioritair erkende strijd voor meer 
werkgelegenheid ontbreken. De Economische en Monetaire Unie (EMU) zal de 
Europese economie en de interne markt nieuw leven inblazen, de investeringen in de 
hand werken, het concurrentievermogen van het bedrijfsleven bevorderen, voordelen 
voor consumenten en spaarders met zich meebrengen en de beroepswerkzaamheden 
en het reisverkeer van de burgers vergemakkelijken. 
4. De gevolgen van deze gebeurtenis reiken over de grenzen van de Unie heen: het 
gebruik van de euro zal zich immers ook op internationaal niveau ontwikkelen. 
Gaandeweg zal de euro uitgroeien tot een wereldwijd gehanteerde transactie-, 
beleggings- en reservevaluta. De euro zal voor de partners van Europa fungeren als 
het tastbare bewijs van zowel het bestaan als de eenheid van dit continent en tevens 
bijdragen tot een grotere stabiliteit van het internationaal monetair stelsel. 
5. Aan de vooravond van de invoering van de euro tekent zich in Europa een 
economisch herstel af dat gunstig is voor de werkgelegenheid. Dit herstel is te 
danken aan het feit dat de inflatie in toom wordt gehouden en de overheidsfinanciën 
op orde worden gebracht. De voortgang in de richting van de Economische en 
Monetaire Unie begint merkbare resultaten op te leveren. Zoals in het 
convergentieverslag van de Commissie wordt geconstateerd, zijn de lidstaten er op 
enkele jaren tijd in geslaagd de convergerende beweging van hun economieën 
aanzienlijk te versterken en betere prestaties neer te zetten. De Commissie beveelt de 
Raad dan ook aan dat de volgende elf onder hen vanaf 1 januari 1999 de euro 
aannemen: België, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Ierland, Italië, Luxemburg, 
Nederland, Oostenrijk, Portugal en Finland. 
6. De door de regeringen genomen besluiten en de in het Verdrag vastgestelde 
instrumenten verplichten de lidstaten ertoe de ingeslagen weg te vervolgen: alleen als 
op middellange termijn een begrotingsevenwicht wordt bewerkstelligd, zullen de 
regeringen bij hel voeren van hun economische beleid over de benodigde 
manoeuvreerruimte beschikken. Gezondere begrotingen en een evenwichtige 
bcleidsmix zullen ertoe bijdragen dat bij het beheer van de Economische en 
Monetaire Unie geen spanningen optreden. Het handhaven van prijsstabiliteit door 
een onafhankelijke Europese Centrale Bank en het versterken van de coördinatie van 
het nationale economische beleid op communautair niveau zullen ervoor zorgen dat 
deze unie harmonieus en doelmatig kan functioneren. 
7. Europa zal echter pas volop de vruchten van de Economische en Monetaire Unie 
kunnen plukken als tijdens de totstandbrenging ervan ook op andere terreinen, zoals 
het werkgelegenheids- en fiscaal beleid, wezenlijke vooruitgang wordt geboekt. 
8. De zorg voor het welzijn van de toekomstige generaties noopt daartoe. Ook de 
noodzaak aan de vooravond van de XXIe eeuw de Europese economische en sociale 
structuren aan te passen, vereist dit. Alleen als aan deze voorwaarde is voldaan, 
zullen het zich thans aandienende conjunctuurherstel en de impuls die van de 
invoering van de euro uitgaat, de weg vrijmaken voor een fase van gestage 
vooruitgang en duurzame expansie in Europa. 
DE EURO, EEN DOOR DUURZAME STABILITEIT GEKENMERKTE MUNTEENHEID 
9. Met de ratificatie van het Verdrag van Maastricht hebben de Europeanen gekozen 
voor stabiliteit. Zij hebben dit gedaan vanuit de empirische vaststelling dat een 
ongebreidelde inflatie, aanhoudende overheidstekorten en hoge lange-rentetarieven 
de beslissingen en verwachtingen van de economische subjecten doorkruisen, de 
lasten van een herstel zonder perspectief op de toekomstige generaties afwentelen, de 
investeringen aan banden leggen, de groei doen vertragen en een rem zetten op de 
schepping van werkgelegenheid. 
10. De verwezenlijking van een hoge mate van convergentie tussen de economieën van 
de lidstaten legt de grondslagen voor een stabiel economisch kader voor de Europese 
Unie. Het komt er thans op aan dit kader in stand te houden en op duurzame wijze te 
consolideren. 
Convergentie is in Europa voortaan een voldongen feit 
11. Met de invoering van de eenheidsmunt wordt tegemoet gekomen aan de behoefte aan 
stabiliteit, die de basis vormt voor economische groei: de ineenstorting van het 
internationaal monetair stelsel in 1971 en het ontbreken van instrumenten voor 
economische en monetaire samenwerking tussen de lidstaten mondden uit in een 
ontsporing van de inflatie, een sterke groeivertraging en een stijging van de 
werkloosheid in Europa. 
12. De Europeanen hebben hierop gereageerd met het instellen van mechanismen voor 
economische en financiële solidariteit. Zo leidden de oprichting van het Europees 
monetair stelsel en de invoering van de ecu erloe dal vanaf 1979 een stabiliteitszone 
ontstond, die bijdroeg tot een afvlakking van de inflatie en een stabilisering van de 
wisselkoersen in een groot deel van de lidstaten. 
13. De mondialisering van de economieën en de turbulenties waarmee deze in een 
onstabiele internationale omgeving worden geconfronteerd, vereisten evenwel een 
passende reactie omdat de Europese eenwording zelf op het spel kwam te staan. 
Voor de verdieping van dit proces werd het dan ook dringend noodzakelijk geacht de 
interne markt voor grillige wisselkoersschommelingen te behoeden. Met de 
ondertekening, in 1992, van het Verdrag betreffende de Europese Unie hebben de 
lidstaten blijk gegeven van hun vastbeslotenheid om het vrije verkeer van goederen, 
diensten, personen en kapitaal te waarborgen, een daadwerkelijke convergentie van 
het economische beleid na te streven en Europa vóór 2000 een eenheidsmunt te 
schenken. 
14. Hoewel deze politieke vastberadenheid de afgelopen jaren veelvuldig op de proef is 
gesteld, is zij onverzettelijk gebleken. De geloofwaardigheid ervan berust op de vaste 
en uitgesproken overtuiging dat het in het belang is van Europa en zijn lidstaten 
strikt de hand te houden aan de doelstellingen, de voorwaarden en het tijdschema 
voor de totstandbrenging van de Economische en Monetaire Unie die in het Verdrag 
van Maastricht zijn vastgelegd. De balans van de afgelopen jaren oogt 
indrukwekkend: 
• uit de opmerkelijke vorderingen die de lidstaten hebben gemaakt, blijkt hoezeer 
de convergentie van hun economieën is toegenomen. De gemiddelde inflatie in de 
Gemeenschap is sterk teruggelopen en bedraagt tegenwoordig in vrijwel alle 
lidstaten minder dan 2%. Het gemiddelde overheidstekort in de Gemeenschap is 
afgenomen van 6,1% van het BBP in 1993 tot 2,4% in 1997, hetgeen voortaan een 
structurele vermindering van de schuldquote van de overheid mogelijk maakt. 
Dankzij deze ontwikkelingen kon de lange rente scherp dalen, hetgeen aan 
investeringen en groei ten goede kwam en de wisselkoersstabiliteit binnen het 
EMS in de hand werkte. Op grond van de in het voorliggende verslag geschetste 
stand van zaken beveelt de Commissie de Raad dan ook aan dat elf lidstaten reeds 
vanaf 1 januari 1999 de euro aannemen, daar zij aan de gestelde voorwaarden 
voldoen; 
• de institutionele fasen van het proces hebben zich geheel conform het Verdrag 
voltrokken. Dit werd overigens nader uitgewerkt in het referentiescenario dal in 
december 1995 door de Europese Raad van Madrid werd goedgekeurd: het 
juridisch-technisch kader (stabiliteits- en groeipact, wettelijke status van de euro, 
nieuw Europees monetair stelsel enz.) dat onontbeerlijk is voor de goede werking 
van de EMU, is thans tot stand gebracht; 
• nadat de Commissie in mei 1995 haar Groenboek had gepubliceerd, hebben de 
Gemeenschapsinstellingen, de lidstaten en de economische subjecten tenslotte 
met vastberadenheid, nauwgezetheid en doortastendheid de nodige 
voorbereidingen getroffen voor de invoering van de euro op.l januari 1999. Nu 
staan zij klaar om de vruchten van hun inspanningen te plukken wanneer de 
staatshoofden en regeringsleiders besluiten de EMU te laten aanvangen. Deze 
aanbeveling van de Commissie vormt de rechtsgrondslag om op de Europese 
Raad van 2 mei eerstkomend een dergelijk besluit te nemen. 
15. Nog vóór de eenheidsmunt wordt ingevoerd, is in Europa het vertrouwen 
weergekeerd. Een beheerste inflatie-ontwikkeling, gezondere overheidsfinanciën en 
historisch lage rentestanden liggen ten grondslag aan het huidige 
werkgelegcnhcidsschcppendc herstel van de economie en de monetaire stabiliteit in 
Europa in weerwil van de Azié-crisis. De economische groei trok aan van + 1,8% 
van het BBP in 1996 tot + 2,7% van het BBP in 1997. In 1998 en 1999 wordt hij op 
respectievelijk 2,8 en 3,0% geraamd. Verwacht wordt dat Europa op drie jaar tijd 
(1997-1999) 3,4 miljoen banen creëert. 
16. Deze bemoedigende economische successen zijn evenveel factoren die bijdragen tot 
het welslagen van de euro. Het grote aantal lidstaten dat van meet af aan voldoet aan 
de voor de overgang naar de eenheidsmunt te vervullen voorwaarden, duidt erop dat 
de Europese Unie zich naar behoren op deze nieuwe fase in haar eenwording heeft 
voorbereid. Zij heeft opnieuw aangeknoopt met stabiliteit. Het duurzame karakter 
van deze stabiliteit moet de Unie in staat stellen te profiteren van de aanzienlijke 
voordelen die aan de geloofwaardigheid van de euro verbonden zijn. 
De linie slaat de weg van duurzame stabiliteit in 
17. I let Verdrag biedt daartoe een aantal essentiële garanties: 
• onafhankelijkheid van de Europese Centrale Bank (ECB), die als hoofddoel het 
handhaven van prijsstabiliteit heeft. Zonder dit doel uit het oog te verliezen, 
ondersteunt de ECB het algemene beleid van de Gemeenschap teneinde bij te 
dragen tot een duurzame groei, een hoge graad van convergentie en een hoog 
niveau van werkgelegenheid; 
• handhaven van gezonde overheidsfinanciën: de invoering van een 
gemeenschappelijke munteenheid houdt voor iedereen de verplichting in een 
strikte economische en begrotingsdiscipline in acht te nemen. De Commissie is 
voornemens zich ten volle van haar taak te kwijten door met name toe te zien op 
de naleving van de bepalingen van het stabiliteits- en groeipact; 
• instrumenten die nodig zijn voor een versterking van het toezicht op en de 
coördinatie van het economisch beleid van de lidstaten in de eurozone: de 
Commissie zal zich volledig inzetten voor het permanent functioneren van de 
terzake uitgewerkte procedures 
18. De politieke wil van de regeringen is een essentiële voorwaarde voor het welslagen 
van de EMU. Rationeel en verantwoordelijk gedrag van de nationale autoriteiten en 
de economische subjecten gaat veel verder dan het zonder meer naleven van de 
procedures. Het is bepalend voor de toekomst van de Europese economieën. Dankzij 
de vastberadenheid van de regeringen wisten alle lidstaten hun overheidstekorten 
terug te schroeven en van de eerste gunstige resultaten daarvan te profiteren. 
Ditzelfde gedrag moet ertoe leiden dat de lidstaten de verbintenis aangaan op 
middellange termijn te streven naar een begroting die vrijwel in evenwicht is of een 
overschot vertoont. Deze verbintenis is vervat in het stabiliteits- en groeipact. 
19. De lidstaten dienen uit de eerder opgedane ervaring en uit de in het verleden begane 
fouten lering te trekken: zij moeten de kans grijpen die hun door de invoering van de 
euro in de vorm van een verbetering van hun economische omgeving wordt geboden 
om de overheidsfinanciën verder op orde te brengen en de manoeuvreerruimte terug 
te winnen die zij bij het voeren van hun begrotingsbeleid vooralsnog ontberen. Vroeg 
of laat moeten de gedane uitgaven worden gefinancierd: de doelstelling op 
middellange termijn het evenwicht op de begroting te herstellen, moet worden 
gehaald, al was het maar om Europa de gelegenheid te bieden zich voor te bereiden 
op een onontkoombare vergrijzing van zijn bevolking bij het ingaan van het 
volgende millennium. Het volgen van een andere koers zou erop neerkomen dat de 
toekomstige generaties worden opgezadeld met de lasten van de schulden die hun 
ouders hebben opgebouwd. 
20. Dit geldt voor alle lidstaten, of zij nu wel of niet vanaf 1 januari 1999 aan de EMU 
deelnemen, want zij worden allemaal geacht uiteindelijk toch toe te treden. De 
voortgang op de weg in de richting van een grotere convergentie zal worden 
vergemakkelijkt door het bij Verdrag geregelde overleg over economische, 
budgettaire en financiële aangelegenheden, de bepalingen van het stabiliteits- en 
groeipact die op de niet-deelnemende landen van toepassing zijn, en de mogelijkheid 
die deze landen wordt geboden in het nieuwe wisselkoersarrangement te 
participeren. 
21. De politieke vastberadenheid van de bewindvoerders, de op de weg naar de 
convergentie gemaakte vorderingen, de bij verdrag geboden garanties en de door de 
conclusies en resoluties van de Europese Raad van Amsterdam ingestelde 
coördinatie- en toezichtregelingen zullen ervoor zorgen dat de euro een even grote 
geloofwaardigheid geniet als die welke de valuta's van de lidstaten die op 
economisch gebied het best presteren op dit ogenblik bezitten. De euro is een kans 
voor de toekomst van Europa; Europa is het aan zichzelf verplicht deze kans te 
grijpen. 
DE EURO, EEN NIEUWE STIMULANS VOOR EUROPA 
22. Sinds de oprichting van de Gemeenschappen zijn de opeenvolgende ontwikkelingen 
op het gebied van de economische en monetaire samenwerking er onveranderlijk op 
gericht geweest de Europese integratie te versterken: de wil de douane-unie te 
voltooien en de opheffing van de belemmeringen tussen de lidstaten hebben de 
oprichting van het EMS in de hand gewerkt. Dit heeft op zijn beurt de 
totstandbrenging van de interne markt mogelijk gemaakt en vervolgens gestimuleerd. 
Deze interne markt zal nu worden geconsolideerd door de euro. De EMU kan ertoe 
bijdragen dat de Europese eenwording een nieuwe impuls krijgt. Dit is echter alleen 
maar mogelijk als alle kansen die de EMU te bieden heeft, ook worden benut. 
De EMU: een kans tot het voeren van een beleid dat bevorderlijk is voor de 
werkgelegenheid 
23. Een evenwichtige beleidsmix, volgehouden convergentie en monetaire stabiliteit 
vormen de fundamenten van een op werkgelegenheid gericht economisch beleid. De 
EMU zal deze grondvesten leggen. Het effect ervan op de werkgelegenheid zal 
echter pas ten volle tot zijn recht komen als ook bij de structurele aanpassingen 
wezenlijke vooruitgang wordt geboekt. 
24. De herwonnen budgettaire ruimte dient te worden aangewend om de druk van de 
sociale lasten op de lonen en met name de lonen aan de onderkant te verlichten. Door 
het verlagen van de arbeidskosten zullen de ondernemingen ertoe worden 
aangespoord personeel in dienst te nemen. Dankzij flexibeler functionerende 
goederen-, diensten- en arbeidsmarkten en een door de sociale partners onderling 
overeengekomen herziening van de arbeidsorganisatie op het niveau van de 
bedrijfstakken en de ondernemingen kan de schepping van arbeidsplaatsen in de 
hand worden gewerkt. Tenslotte maakt het vrijwel verdwijnen van de inflatie het 
mogelijk een nauwere band tot stand te brengen tussen de lonen en de productiviteit 
van de werknemers, hetgeen het voor de sociale partners makkelijker maakt een 
verantwoord loonbeleid te voeren, dat tevens bevorderlijk is voor de 
werkgelegenheid. 
25. Het stimuleren van de ondernemingsgeest - vooral met het oog op het aanmoedigen 
van de kleine en middelgrote ondernemingen - door de administratieve lasten te 
verlichten én de toegang tot de kapitaalmarkten te vergemakkelijken, het toekennen 
van prioriteit aan onderzoek dat elk op de toekomst gericht beleid vereist, en het 
leveren van de nodige inspanningen op het gebied van onderwijs en opleiding zijn 
evenzovele prioriteiten die de Europese Unie voorlaan dient na te streven. 
26. De vervroegde tenuitvoerlegging van de titel "Werkgelegenheid" van het Verdrag 
van Amsterdam resulteerde in de conclusies van de buitengewone Europese Raad 
van Luxemburg van november 1997, die een nieuwe weg heeft uitgestippeld voor de 
strijd voor meer werkgelegenheid. Inmiddels zijp gemeenschappelijke doelstellingen 
vastgelegd, werd een werkmethode opgesteld en is het multilaterale toezicht op de 
verkregen resultaten georganiseerd. Zodra de EMU van start gaat, kunnen de 
lidstaten de werkgelegenheidsmaatregelen en de structurele hervormingen op 
nationaal niveau op efficiëntere wijze stimuleren. De euro vormt in dit opzicht een 
belangrijke troef om de spiraal overheidstekort/werkloosheid te doorbreken en de 
dynamiek stabiliteit/werkgelegenheid op gang te brengen. 
De EMU: een verdieping van de interne markt 
27. De euro is een onmisbare aanvulling op de interne markt. De eenheidsmunt zal 
immers een einde maken aan de tussen de deelnemende lidstaten optredende 
wisselkoersschommelingen, die in het verleden in een oogwenk de 
productiviteitswinsten konden tenietdoen die de ondernemingen en hun werknemers 
met veel moeite hadden weten te behalen. Lage inflatie- en rentepercentages en een 
meer voorspelbare groei zullen resulteren in minder onzekerheden die de 
investeringsbeslissingen bemoeilijken. Door het wisselkoersrisico uit te schakelen, 
zal de euro tenslotte het concurrentievermogen van de ondernemingen bevorderen, 
waardoor deze beter gewapend zullen zijn om aan de wereldwijde concurrentie het 
hoofd te bieden op voorwaarde dat zij snel overgaan tot het treffen van de nodige 
voorbereidingen. Voorts moeten op Gemeenschapsniveau de nog bestaande 
belemmeringen voor het handelsverkeer worden opgeheven en vorderingen worden 
gemaakt op de weg naar belastingharmonisatie om optimaal van de geboden 
voordelen te kunnen profiteren. 
28. Voor consumenten en ondernemingen die kopen, verkopen, werkzaam zijn of 
investeren in een andere lidstaat, zal de euro het handelsverkeer doorzichtiger maken 
en de concurrentie bevorderen. Consumenten zullen betere prijzen aangeboden 
krijgen, terwijl ondernemingen hun concurrentiepositie zullen kunnen versterken. Op 
deze wijze zal de eenheidsmunt in combinatie met het bij Verdrag geregelde vrije 
verkeer de versmelting van de goederen- en dienstenmarkten, de verbetering van de 
kwaliteit van de investeringen en de integratie binnen de eengemaakte markt in de 
hand werken. De euro zal uiteindelijk leiden tot het ontstaan van een "Europese 
consument" met een koopkracht die gewaarborgd is door de stabiliteit van de 
eenheidsmunt. Om baat te hebben bij de verhevigde concurrentie die voortaan tot in 
de uithoeken van de Unie zal worden gevoerd, moeten de regelingen worden 
versterkt die in een betere voorlichting van de consument voorzien. 
29. Wanneer reeds in 1999 een omvangrijke kapitaalmarkt in euro tot stand komt, zal de 
situatie op de financiële markten dankzij een scherpere concurrentie en een betere 
kwaliteit van de dienstverlening ingrijpend veranderen in het voordeel van 
ondernemingen en gezinnen. Deze tendens tekent zich nu reeds af in het kader van 
de voorbereiding van de financiële instellingen op de euro. Op termijn zullen alle 
economische subjecten op een ruimere en door een grotere liquiditeit gekenmerkte 
markt leningen in eenzelfde valuta kunnen opnemen of verstrekken, waarbij op het 
gebied van transparantie, gelijke toegangsmogelijkheden en kosten dezelfde 
voorwaarden zullen heersen die thans voor de dollar gelden. Dit alles zal resulteren 
in laag blijvende rentestanden, waar gezinnen en ondernemingen alle voordeel bij 
hebben. In deze context moet de invoering van de euro gepaard gaan met een 
versnelling van de nog door te voeren hervormingen om de doelmatigheid van de 
financiële markten te bevorderen. 
30. De laatste etappe van de totstandbrenging van de EMU zal een aanvang nemen op 
1 januari 2002, wanneer de biljetten en muntstukken in euro in omloop worden 
gebracht. Dankzij de volledige verdwijning van de kosten voor deviezentransacties 
zal de EMU niet alleen besparingen opleveren, maar ook het bestaan van de 
Europese burgers vergemakkelijken. Het publiek moet nu reeds op deze verandering 
worden voorbereid vanwege de vrees die zij kan veroorzaken. Afgezien van de 
economische en monetaire aspecten, moet het in omloop brengen van biljetten en 
muntstukken in euro voor honderden miljoenen Europeanen een wezenlijk en 
tastbaar teken vormen van de bewustwording van hun gemeenschappelijke identiteit. 
De EMU: aanwezigheid van Europa op het wereldtoneel 
31. Met de invoering van de euro hebben de Europese volkeren ervoor gekozen op het 
wereldtoneel een positie in te nemen die door hun geschiedenis en hun economische 
en handelsmacht wordt gewettigd. Daarmee geven zij tegenover de rest van de 
wereld blijk van hun eenheid door hun status op monetair gebied kracht bij te zetten. 
32. Binnen het geïntegreerde internationale economische stelsel dat door alsmaar 
mobielere financiële en handelsstromen wordt gekenmerkt, brengen zij een 
uitgestrekte zone van stabiliteit en welvaart tot stand waarbinnen de onzekerheden 
voor hun economische subjecten tot een minimum zijn beperkt. 
33. Doordat de complementaire eigenschappen van de economieën van de lidstaten beter 
worden benut, zal de eenheidsmunt tegelijkertijd de rol en positie van Europa in de 
wereld versterken en daardoor voor een grotere openheid van Europa ten aanzien van 
de rest van de wereld zorgen. De euro is voorbestemd om één van de belangrijkste 
internationale valuta's te worden. In de eerste plaats zal hij snel uitgroeien tot 
betaalmiddel en factureringsvaluta in het internationale handelsverkeer vanwege het 
zeer belangrijke aandeel van'Europa in dit verkeer. Voorts zal de geloofwaardigheid 
van de euro, die wordt geschraagd door een omvangrijke en zeer liquide financiële 
markt, aantrekkingskracht uitoefenen op buitenlandse investeerders. Tenslotte zal het 
toenemende gebruik van de euro er mettertijd toe leiden dat deze de status van 
internationale reserve valuta verwerft. 
34. De alom erkende stabiliteit en het wijdverbreide gebruik van de euro zullen meer in 
het bijzonder bijdragen tot evenwichtiger internationale monetaire betrekkingen, 
hetgeen Europa de gelegenheid moet bieden samen met zijn belangrijkste partners te 
zoeken naar middelen om de stabiliteit van het internationaal monetair stelsel te 
bevorderen. Wil Europa echter optimaal profiteren van alle externe voordelen die het 
van de invoering van de euro mag verwachten en tevens op het internationale, toneel 
de rol vertolken waarop het aanspraak kan maken, dan moet het in staat zijn met één 
stem te spreken. Om zijn belangen zo doeltreffend mogelijk te behartigen, moet 
Europa dus blijk geven van eensgezindheid. 
35. De eenheidsmunt zal tenslotte de verworvenheden van meer dan veertig jaar 
integratie consolideren op het ogenblik dat voor Europa een nieuw tijdperk in zijn 
geschiedenis aanbreekt, namelijk dat van de uitbreiding naar de landen van Midden-
en Oost-Europa, Cyprus en de Baltische staten. De welvaart die de economische 
integratie de huidige lidstaten heeft gebracht en de aantrekkingskracht van de euro 
hebben de nieuwe kandidaat-lidstaten ertoe aangespoord snel de verschillende fasen 
te doorlopen die hun in staat moeten stellen volwaardige leden van de Europese Unie 
te worden. De uitbreiding van de Europese integratie tot het gehele continent staat 
borg voor vrede en stabiliteit in de toekomst. 
-=oOo=-
36. In bijgaand verslag wordt een overzicht gegeven van de vooruitgang die door de 
lidstaten is geboekt bij de nakoming van hun verplichtingen met het oog op de 
totstandbrenging van de Economische en Monetaire Unie. Conform het Verdrag 
werd bij deze evaluatie onderzocht of een voldoende mate van duurzame 
convergentie is bereikt, waarbij voor elke lidstaat werd nagegaan in hoeverre hij aan 
de in artikel 109 J van het Verdrag bedoelde convergentiecriteria voldeed. De 
overige in dit artikel genoemde voorwaarden en factoren werden eveneens 
onderzocht. Op grond van deze beoordeling en van het verslag van het Europees 
Monetair Instituut beveelt de Commissie de Raad aan te besluiten dat de volgende 
lidstaten op 1 januari 1999 de euro aannemen: België, Duitsland, Spanje, Frankrijk, 
Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal en Finland. 
37. Ook (iriekenland en Zweden hebben vorderingen gemaakt op het gebied van de 
convergentie. Deze landen wordt verzocht hun inspanningen voort te zetten, zodat zij 
zich bij een volgende evaluatie van de geboekte vooruitgang kunnen aansluiten bij de 
eerste groep van lidstaten die de euro hebben aangenomen. De volgende evaluatie 
vindt over twee jaar plaats of vroeger wanneer één van hen hierom verzoekt 
38. Overeenkomstig de aan hel Verdrag gehechte protocollen zal worden overgegaan tot 
een beoordeling van het Verenigd Koninkrijk en Denemarken, wanneer deze 
lidstaten de Raad in kennis stellen van hun voornemen aan de derde fase deel te 
nemen. 
-=oOo=-
39. In dit verslag wordt geconstateerd dat er sprake is van een collectief succes: op grond 
van hun ervaringen in het verleden en dankzij de instrumenten die hun door het 
Verdrag betreffende de Europese Unie ter hand werden gesteld, leveren alle lidstaten 
nu al verscheidene jaren ernstige convergentie-inspanningen, die thans vruchten 
beginnen af te werpen in de vorm van een weer aantrekkende groei. De aanneming 
van de euro vormt de bekroning van deze inspanningen. Met de euro zullen de 
Europeanen immers beschikken over een instrument dat de stabiliteit van hun 
economisch kader consolideert, het handelsverkeer binnen de interne markt 
stimuleert, hun concurrentiepositie versterkt en hun positie op het wereldtoneel 
bevestigt. 
40. In het verslag wordt ook het portret getekend van een tot rijpheid gekomen 
economie. De Europese Centrale Bank zal soeverein de hand houden aan 
prijsstabiliteit. De Commissie en de Raad zullen vastberaden bijdragen tot een betere 
coördinatie van het economisch beleid. De lidstaten dienen hun convergentie­
inspanningen onverminderd voort te zetten, de deelnemers aan het economisch leven 
een grotere verantwoordelijkheid te geven en tot structurele hervormingen over te 
gaan teneinde Europa op weg te zetten naar een gezonde en duurzame groei. Alleen 
als alle betrokken partijen hun verantwoordelijkheid opnemen, zal de euro - een 
collectief goed van alle burgers van de Unie - borg kunnen staan voor welvaart en 
zijn rol ten dienste van de werkgelegenheid kunnen waarmaken. 
****** 
it it 
ir it 
K +* EUROPESE COMMISSIE 
Aanbeveling van de Commissie voor een aanbeveling van de Raad overeenkomstig 
artikel 109 J, lid 2 
TOELICHTING 
Bij artikel 109.1 van het Verdrag zijn de procedure en het tijdschema voor het nemen van 
besluiten over de overgang naar de derde fase van de EMU vastgesteld. De Raad te 
Dublin op 13 december 1996 in de samenstelling van de staatshoofden en 
regeringsleiders besloot dat er geen meerderheid van lidstaten was die aan de nodige 
voorwaarden voor de aanneming van één munt voldeed, dat de Gemeenschap in 1997 
niet de derde fase van de EMU zou ingaan en dat de in artikel 109 J, lid 4, van het 
Verdrag vastgestelde procedure zo vroeg mogelijk in 1998 moest worden toegepast. 
Overeenkomstig lid 4 van artikel 109 J moet de procedure van de leden 1 en 2 van dat 
artikel, het tweede streepje van lid 2 uitgezonderd, worden herhaald. De Commissie en 
het EMI moeten derhalve aan de Raad verslag uitbrengen over de vooruitgang die door 
de lidstaten is geboekt bij de nakoming van hun verplichtingen met het oog op de 
totstandbrenging van de Economische en Monetaire Unie; vervolgens doet de Commissie 
op grond van deze verslagen een aanbeveling aan de Raad over de vraag welke lidstaten 
aan de nodige voorwaarden voor de aanneming van één munt voldoen. 
Met convergenticverslag van de Commissie is door het college vastgesteld op 
25 maart 1998. Het EMI heeft zijn verslag op 24 maart vastgesteld. De verslagen van de 
Commissie en het EMI bevatten een onderzoek naar de verenigbaarheid van de nationale 
wetgeving van elke lidstaat, met inbegrip van de statuten van zijn nationale centrale bank, 
met artikel 107 en artikel 108 van het Verdrag en de statuten van het ESCB. In de 
verslagen wordt ook nagegaan of er een hoge mate van duurzame convergentie is bereikt, 
aan de hand van de mate waarin elke lidstaat aan de convergentiecriteria voldoet. In de 
verslagen van de Commissie en het EMI wordt ook rekening gehouden met de 
ontwikkeling van de ECU, de resultaten van de integratie van de markten, de situatie en 
de ontwikkeling van de lopende rekeningen van de betalingsbalansen, en een onderzoek 
naar de ontwikkeling van de loonkosten per eenheid product en andere prijsindicatoren. 
In haar verslag argumenteert de Commissie dat België, Duitsland, Spanje, Frankrijk, 
Italië, Oostenrijk, Portugal, Zweden en het Verenigd Koninkrijk hun situatie met 
betrekking tot het bestaan van een buitensporig tekort hebben gecorrigeerd. Derhalve 
zendt de Commissie op 25 maart 1998 voor elk van deze lidstaten een op diezelfde dag 
door haar vastgestelde aanbeveling aan de Raad toe om overeenkomstig artikel 104 C, 
lid 12, zijn vroegere beschikkingen betreffende het bestaan van een buitensporig tekort in 
die lidstaten in te trekken. Indien de Raad de aanbevelingen van de Commissie opvolgt, 
worden de genoemde lidstaten in de termen van het Verdrag geacht te voldoen aan het 
convergentiecriterium betreffende de begrotingssituatie van de overheid. 
Na in haar convergentieverslag te zijn nagegaan of elke lidstaat aan de 
convergentiecriteria voldoet, is de Commissie van mening dat een hoge mate van 
duurzame convergentie is bereikt in België, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Ierland, Italië, 
Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal en Finland; aangezien Denemarken en het 
Verenigd Koninkrijk gebruik maken van hun recht om niet deel te nemen, is het niet 
nodig te beoordelen of deze beide landen aan de overige nodige voorwaarden voor de 
aanneming van één munt voldoen. 
Op grond van haar verslag en dat van het EMI beveelt de Commissie de Raad aan dat 
België, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, 
Portugal en Finland aan de voorwaarden voor de aanneming van één munt voldoen. 
AANBEVELING VAN DE COMMISSIE VOOR EEN AANBEVELING VAN DE 
RAAD OVEREENKOMSTIG ARTIKEL 109 J, LID 2, VAN HET VERDRAG 
De Raad van de Europese Unie, 
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op artikel 109 J, lid 2, 
Gezien de aanbeveling van de Commissie, 
Gezien het verslag van de Commissie, ' 
(ie/Jen het verslag van het Europees Monetair Instituut,^ 
Gezien het advies voor het Europees Parlement, 
1. Overwegende dat de procedure en het tijdschema voor het nemen van besluiten over de overgang naar 
de derde fase van de Economische en Monetaire Unie (EMU) zijn vastgesteld in artikel 109 J; dat de 
Raad te Dublin op 13 december 1996 in de samenstelling van de staatshoofden en regeringsleiders 
besloot dat er geen meerderheid van lidstaten was die aan de nodige voorwaarden voor de aanneming 
van één munt voldeed, dat de Gemeenschap in 1997 niet de derde fase van de EMU zou ingaan en dat 
de in artikel 109 J, lid 4, van het Verdrag vastgestelde procedure zo vroeg mogelijk in 1998 moest 
worden toegepast; 
2. Overwegende dat overeenkomstig lid 4 van artikel 109 J de procedure van de leden 1 en 2 van dat 
artikel, het tweede streepje van lid 2 uitgezonderd, moet worden herhaald; 
3. Overwegende dat in artikel 109 J, lid I, wordt bepaald dat de verslagen van de Commissie en het 
Europees Monetair Instituut tevens een onderzoek bevatten naar de verenigbaarheid van de nationale 
wetgeving van elke lidstaat, met inbegrip van de statuten van zijn nationale centrale bank, met 
artikel 107 en artikel 108 van het Verdrag en de statuten van het Europees stelsel van centrale banken, 
en dat er ook in wordt nagegaan of er een hoge mate van duurzame convergentie is bereikt, aan de 
hand van de mate waarin elke lidstaat aan de volgende criteria voldoet: 
- het bereiken van een hoge mate van prijsstabiliteit; dit blijkt uit een inflatiepercentage dat dicht ligt 
bij dat van ten hoogste de drie lidstaten die op het gebied van de prijsstabiliteit het best presteren; 
- het houdbare karakter van de situatie van de overheidsfinanciën; dit blijkt uit een begrotingssituatie 
van de overheid zonder een buitensporig tekort als bedoeld in artikel 104 C, lid 6; 
2 COM(...) 
Referentie 
Page 1 of 9 
de inachtneming van de normale fluctuatiemarges van het wisselkoersmechanisme van het 
Europees Monetair Stelsel, gedurende tenminste twee jaar, zonder devaluatie ten opzichte van de 
munt van een andere lidstaat; 
- de duurzaamheid van de door de lidstaat bereikte convergentie en van zijn deelneming aan het 
wisselkoersmechanisme van het Europees Monetair Stelsel, hetgeen tot uitdrukking komt in het 
niveau van de rentevoet voor de lange termijn; 
Overwegende dat deze vier criteria en de betreffende perioden tijdens welke daaraan moet worden 
voldaan, nader worden uitgewerkt in protocol nr. 6; dat in de verslagen van de Commissie en het EMI 
ook rekening wordt gehouden met de ontwikkeling van de ECU, de resultaten van de integratie van de 
markten, de situatie en de ontwikkeling van de lopende rekeningen van de betalingsbalansen, en een 
onderzoek naar de ontwikkeling van de loonkosten per eenheid product en andere prijsindicatoren; 
4. Overwegende dat overeenkomstig het eerste streepje van artikel 109 J, lid 2, de Raad aan de hand van 
deze verslagen voor elke lidstaat beoordeelt of hij aan de nodige voorwaarden voor de aanneming van 
één munt voldoet, en op grond van zijn bevindingen een aanbeveling doet aan de Raad in de 
samenstelling van de staatshoofden en regeringsleiders, die na raadpleging van het Europees Parlement 
overeenkomstig artikel 109 J, lid 4, zal bevestigen welke lidstaten voldoen aan de nodige voorwaarden 
voor de aanneming van één munt; dat voor Denemarken en het Verenigd Koninkrijk een dergelijke 
nodige voorwaarde wordt gevormd door de kennisgeving aan de Raad overeenkomstig respectievelijk 
de protocollen nrs. 12 en 11 dat hun land voornemens is aan de derde fase van de EMU deel te nemen; 
5. Overwegende dat de nationale wetgeving van de lidstaten, met inbegrip van de statuten van de 
nationale centrale banken, zo nodig dient te worden aangepast om deze verenigbaar te maken met de 
artikelen 107 en 108 van het Verdrag en de statuten van het ESCB; dat door middel van dergelijke 
aanpassingen de verenigbaarheid met het Verdrag ten laatste op de datum van de oprichting van het 
ESCB tot stand moet zijn gebracht; dat de verslagen van de Commissie en het EMI een gedetailleerde 
beoordeling van de verenigbaarheid van de wetgeving van elke lidstaat met de artikelen 107 en 108 
van het Verdrag en de statuten van het ESCB bevatten; 
6. Overwegende dat overeenkomstig artikel I van protocol nr. 6 het in artikel 109 J, lid 1, eerste streepje, 
van het Verdrag bedoelde criterium inzake prijsstabiliteit betekent dat een lidstaat een houdbare 
prijsontwikkeling heeft en een gemiddeld inflatiepercentage dat, gemeten over een periode van één jaar 
vóór het onderzoek, niet meer dan 1,5 procentpunt hoger ligt dan dat van ten hoogste de drie lidstaten 
die op het gebied van prijsstabiliteit het best presteren; overwegende dat voor de toepassing van het 
criterium inzake prijsstabiliteit de inflatie zal worden gemeten aan de hand van geharmoniseerde 
indexcijfers van de consumptieprijzen (GICP's) zoals gedefinieerd in Verordening (EG) nr. 2494/95 
van de Raad; dat voor de toepassing van het criterium inzake prijsstabiliteit de inflatie van een lidstaat 
is gemeten aan de hand van de procentuele verandering van het rekenkundig gemiddelde van twaalf 
maandelijkse indexcijfers ten opzichte van het rekenkundig gemiddelde van twaalf maandelijkse 
indexcijfers van de voorgaande periode; dat over de in januari 1998 eindigende periode van één jaar de 
drie lidstaten die op het gebied van prijsstabiliteit het best presteerden, Frankrijk, Ierland en Oostenrijk 
waren, met een inflatie van respectievelijk 1,2 %, 1,2 % en 1,1 %; dat een referentiewaarde, berekend 
als het gewone rekenkundige gemiddelde van de inflatiepercentages van de drie lidstaten die op het 
gebied van prijsstabiliteit het best presteren, plus 1,5 procentpunt, in aanmerking is genomen in de 
verslagen van de Commissie en het EMI; dat de referentiewaarde over de in januari 1998 eindigende 
periode van één jaar 2,7 % was; 
7. Overwegende dat overeenkomstig artikel 2 van protocol nr. 6 het in artikel 109 J, lid 1, tweede 
streepje, bedoelde criterium inzake de begrotingssituatie van de overheid inhoudt, dat ten aanzien van 
de lidstaat op het tijdstip van het onderzoek geen beschikking van de Raad krachtens artikel 104 C, 
lid 6, van het Verdrag geldt, waarin wordt vastgesteld dat er in de betrokken lidstaat een buitensporig 
tekort bestaat; 
8. Overwegende dat overeenkomstig artikel 3 van protocol nr. 6 het in artikel 109 J, lid 1, derde streepje, 
bedoelde criterium inzake deelneming aan het wisselkoersmechanisme (WKM) van het Europees 
Monetair Stelsel betekent dat een lidstaat tenminste gedurende de laatste twee jaar vóór het onderzoek, 
zonder grote spanningen de normale fluctuatiemarges van het wisselkoersmechanisme van het 
Europees Monetair Stelsel heeft kunnen aanhouden; dat de betrokken lidstaat met name tijdens die 
periode de bilaterale spilkoers van zijn valuta tegenover die van een andere lidstaat niet op eigen 
initiatief mag hebben gedevalueerd; dat de Commissie en het EMI, toen zij in hun verslagen nagingen 
Page 2 of 9 
of aan dit criterium werd voldaan, de in februari 1998 eindigende periode van twee jaar hebben 
onderzocht en rekening hebben gehouden met het feit dat het kader voor de beoordeling van de 
stabiliteit van de wisselkoersen van de valuta's van de lidstaten is gewijzigd door het in augustus 1993 
door de ministers en de presidenten van de centrale banken van de lidstaten genomen besluit om de 
fluctuatiemarges van het WKM tijdelijk te verbreden van 2,25% tot 15% onder of boven de bilaterale 
spilkoersen; 
9. Overwegende dal overeenkomstig artikel 4 van protocol nr. 6 het in artikel 109 J, lid I, vierde streepje, 
genoemde criterium inzake de convergentie van het niveau van de rentevoet betekent dat een lidstaat, 
gemeten over een periode van één jaar vóór het onderzoek, een gemiddelde nominale lange-
termijnrente heeft gehad die niet meer dan 2 procentpunten hoger ligt dan die van ten hoogste de drie 
lidstaten die op het gebied van prijsstabiliteit het best presteren; dat voor de toepassing van het 
criterium betreffende de convergentie van de rentetarieven vergelijkbare rentetarieven op 
benchmark-overheidsobligaties met een looptijd van tien jaar werden gebruikt; dat, om te beoordelen 
of aan het criterium inzake het niveau van de rentevoet wordt voldaan, een referentiewaarde, berekend 
als het gewone rekenkundige gemiddelde van de nominale lange-termijnrente van de drie lidstaten die 
op het gebied van prijsstabiliteit het best presteren, plus 2 procentpunten, in aanmerking is genomen in 
de verslagen van de Commissie en het EMI; dat de referentiewaarde over de in januari 1998 
eindigende periode van één jaar 7,8 % was; 
10. Overwegende dat overeenkomstig artikel 5 van protocol nr. 6 de gegevens die nodig zijn om te 
beoordelen of aan de convergentiecriteria wordt voldaan, door de Commissie zullen worden verstrekt; 
dat de Commissie voor de opstelling van deze aanbeveling gegevens heeft verstrekt; dat de 
begrotingsgegevens door de Commissie zijn verstrekt nadat de lidstaten vóór 1 maart 1998 gegevens 
hebben overgelegd overeenkomstig Verordening (EG) nr. 3605/93; 
11. Overwegende dat tijdens de tweede fase van de EMU geen beschikking van de Raad betreffende het 
bestaan van een buitensporig tekort gold voor Ierland en Luxemburg; dat de Raad bij zijn beschikking 
van 27 juni 1996 op grond van artikel 104 C, lid 12, zijn vroegere beschikking betreffende het bestaan 
van een buitensporig tekort in Denemarken heeft ingetrokken; dat de Raad bij zijn beschikkingen van 
30 juni 1997 op grond van artikel 104 C, lid 12, zijn vroegere beschikkingen betreffende het bestaan 
van een buitensporig tekort in Nederland en Finland heeft ingetrokken; dat de Raad bij zijn 
beschikkingen van I mei 1998 op grond van artikel 104 C, lid 12, zijn vroegere beschikkingen 
betreffende het bestaan van een buitensporig tekort in België, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Italië, 
Oostenrijk, Portugal, Zweden en het Verenigd Koninkrijk heeft ingetrokken; 
12. Overwegende dat op grond van deze aanbevelingen de Raad in de samenstelling van de staatshoofden 
en regeringsleiders dient te bevestigen welke lidstaten aan de nodige voorwaarden voor de aanneming 
van één munt voldoen, 
BEVEELT AAN: 
Artikel I 
Beoordeling 
I. In België is de nationale wetgeving, met inbegrip van de statuten van de nationale centrale bank, 
verenigbaar met de artikelen 107 en 108 van het Verdrag en de statuten van het ESCB; 
de gemiddelde inflatie in België over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg 1,4 %, hetgeen 
lager dan de referentiewaarde is; 
voor België geldt geen beschikking van de Raad betreffende het bestaan van een buitensporig 
overheidstekort; 
België was de laatste twee jaar aangesloten bij het WKM; in die periode was de Belgische frank 
(BEF) niet onderhevig aan grote spanningen en heeft België de bilaterale spilkoers van de BEF niet 
op eigen initiatief gedevalueerd tegenover de valuta van een andere lidstaat; 
over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg de lange-termijnrente in België gemiddeld 5,7 %, 
hetgeen lager dan de referentiewaarde is. 
België is zijn wettelijke verplichtingen met het oog op de totstandbrenging van de Economische en 
Monetaire Unie nagekomen. België voldoet aan alle in de vier streepjes van artikel 109 J, lid 1, 
Page 3 of 9 
genoemde convergentiecriteria en heeft derhalve een hoge mate van duurzame convergentie bereikt. 
Dientengevolge voldoet België aan de nodige voorwaarden voor de aanneming van één munt. 
. Denemarken heeft overeenkomstig punt I van protocol nr. 12 en het besluit dat door de 
staatshoofden en regeringsleiders in december 1992 Ie Edingburgh werd genomen-\ de Raad in 
kennis gesteld van het feit dat het niet aan de derde fase van de Economische en Monetaire Unie 
zal deelnemen; hel is derhalve niet nodig te beoordelen of Denemarken aan de overige nodige 
voorwaarden voor de aanneming van één munt voldoet; overeenkomstig punt 2 van protocol nr. 12 
zal voor Denemarken een ontheffing gelden zodra de derde fase is begonnen. 
In Duitsland is de nationale wetgeving, met inbegrip van de statuten van de nationale centrale bank, 
verenigbaar mét de artikelen 107 en 108 van het Verdrag en de statuten van het ESCB; 
de gemiddelde inflatie in Duitsland over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg 1,4%, 
hetgeen lager dan de referentiewaarde is; 
voor Duitsland geldt geen beschikking van de Raad betreffende het bestaan van een buitensporig 
overheidstekort; 
Duitsland was de laatste twee jaar aangesloten bij het WKM; in die periode was de Duitse mark 
(DEM) niet onderhevig aan grote spanningen en heeft Duitsland de bilaterale spilkoers van de DEM 
niet op eigen initiatief gedevalueerd tegenover de valuta van een andere lidstaat; 
over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg de lange-termijnrente in Duitsland gemiddeld 
5,6 %, hetgeen lager dan de referentiewaarde is. 
Duitsland is zijn wettelijke verplichtingen met het oog op de totstandbrenging van de Economische 
en Monetaire Unie nagekomen. Duitsland voldoet aan alle in de vier streepjes van artikel 109 J, lid 
I, genoemde convergentiecriteria en heeft derhalve een hoge mate van duurzame convergentie 
bereikt. Dientengevolge voldoet Duitsland aan de nodige voorwaarden voor de aanneming van één 
munt. 
In Griekenland is de nationale wetgeving, met inbegrip van de statuten van de nationale centrale 
bank, verenigbaar met de artikelen 107 en 108 van het Verdrag en de statuten van het ESCB; 
de gemiddelde inflatie in Griekenland over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg 5,2%, 
hetgeen hoger dan de referentiewaarde is; 
de Raad heeft op 26 september 1994 bij beschikking vastgesteld dat er in Griekenland een 
buitensporig overheidstekort bestaat en deze beschikking is niet ingetrokken; 
gedurende de in februari 1998 eindigende periode van twee jaar heeft de valuta van Griekenland 
niet aan het WKM deelgenomen; in deze periode is de Griekse drachme (GRD) betrekkelijk stabiel 
geweest ten opzichte van de valuta's van het WKM, maar was zij wel onderhevig op sommige 
tijdstippen aan spanningen die zijn tegengegaan door verhogingen van de binnenlandse 
rentetarieven en door interventies op de wisselmarkt; in maart 1998 trad de GRD tot het WKM toe; 
over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg de lange-termijnrente in Griekenland gemiddeld 
9,8 %, hetgeen hoger dan de referentiewaarde is. 
Griekenland is zijn wettelijke verplichtingen met het oog op de totstandbrenging van de 
Economische en Monetaire Unie nagekomen. Griekenland voldoet aan geen van de in de vier 
streepjes van artikel 109 J, lid 1, genoemde convergentiecriteria. Dientengevolge voldoet 
Griekenland niet aan de nodige voorwaarden voor de aanneming van één munt. 
3 PB C 348 van 31.12.1992, blz. 1. 
Page 4 of 9 
5. In Spanje is de nationale wetgeving, met inbegrip van de statuten van de nationale centrale bank, 
verenigbaar met de artikelen 107 en 108 van het Verdrag en de statuten van het ESCB^; 
de gemiddelde inflatie in Spanje over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg 1,8%, hetgeen 
lager dan de referentiewaarde is; 
voor Spanje gelcll geen beschikking van de Raad hclrcflendc het bestaan van een buitensporig 
overheidstekort; 
Spanje was de laatste twee jaar aangesloten bij het WKM; in die periode was de Spaanse peseta 
(ESP) niet onderhevig aan grote spanningen en heeft Spanje de bilaterale spilkoers van de ESP niet 
op eigen initiatief gedevalueerd tegenover de valuta van een andere lidstaat; 
over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg de lange-termijnrente in Spanje gemiddeld 6,3 %, 
hetgeen lager dan de referentiewaarde is. 
Spanje is zijn wettelijke verplichtingen met het oog op de totstandbrenging van de Economische en 
Monetaire Unie nagekomen. Spanje voldoet aan alle in de vier streepjes van artikel 109 J, lid 1, 
genoemde convergentiecriteria en heeft derhalve een hoge mate van duurzame convergentie bereikt. 
Dientengevolge voldoet Spanje aan de nodige voorwaarden voor de aanneming van één munt. 
6. In Frankrijk is de nationale wetgeving, met inbegrip van de statuten van de nationale centrale bank, 
verenigbaar met de artikelen 107 en 108 van het Verdrag en de statuten van het ESCB^; 
de gemiddelde inflatie in Frankrijk over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg 1,2 %, hetgeen 
lager dan de referentiewaarde is; 
voor Frankrijk geldt geen beschikking van de Raad betreffende het bestaan van een buitensporig 
overheidstekort; 
Frankrijk was de laatste twee jaar aangesloten bij hel WKM; in die periode was de Franse frank 
(FRF) niet onderhevig aan grote spanningen en heeft Frankrijk de bilaterale spilkoers van de FRF 
niet op eigen initiatief gedevalueerd tegenover de valuta van een andere lidstaat; 
over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg de lange-termijnrente in Frankrijk gemiddeld 
5,5 %, hetgeen lager dan de referentiewaarde is. 
Frankrijk is zijn wettelijke verplichtingen met het oog op de totstandbrenging van de Economische 
en Monetaire Unie nagekomen. Frankrijk voldoet aan alle in de vier streepjes van artikel 109 J, lid 
1, genoemde convergentiecriteria en heeft derhalve een hoge mate van duurzame convergentie 
bereikt. Dientengevolge voldoet Frankrijk aan de nodige voorwaarden voor de aanneming van één 
munt. 
7. In Ierland is de nationale wetgeving, met inbegrip van de statuten van de nationale centrale bank, 
verenigbaar met de artikelen 107 en 108 van het Verdrag en de statuten van het ESCB; 
de gemiddelde inflatie in Ierland over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg 1,2%, hetgeen 
lager dan de referentiewaarde is; 
tijdens de tweede fase van de EMU gold voor Ierland geen beschikking van de Raad betreffende het 
bestaan van een buitensporig overheidstekort; 
4 Mits de huidige voorstellen van de regering in de wetgeving zijn opgenomen op de datum van oprichting 
van de ECB. 
5 Mits de huidige voorstellen van de regering in de wetgeving zijn opgenomen op de datum van oprichting 
van de ECB. 
Page 5 ol 9 
Ierland was de laatste twee jaar aangesloten bij het WKM; in die periode was het Iers pond (IEP) 
niet onderhevig aan grote spanningen en is de bilaterale spilkoers van de IEP niet gedevalueerd 
tegenover de valuta van een andere lidstaat; op 16 maart 1998 werden op verzoek van de Ierse 
autoriteiten de bilaterale spilkoersen van het IEP tegenover alle andere valuta's van het WKM met 
3% gerevalueerd; 
over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg de lange-termijnrente in Ierland gemiddeld 6,2 %, 
hetgeen lager dan de referentiewaarde is. 
Ierland is zijn wettelijke verplichtingen met het oog op de totstandbrenging van de Economische en 
Monetaire Unie nagekomen. Ierland voldoet aan alle in de vier streepjes van artikel 109 J, lid I, 
genoemde convergentiecriteria en heeft derhalve een hoge mate van duurzame convergentie bereikt. 
Dientengevolge voldoet Ierland aan de nodige voorwaarden voor de aanneming van één munt. 
8. In Italië is de nationale wetgeving, met inbegrip van de statuten van de nationale centrale bank, 
verenigbaar met de artikelen 107 en 108 van het Verdrag en de statuten van het ESCB; 
de gemiddelde inflatie in Italië over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg 1,8%, hetgeen 
lager dan de referentiewaarde is; 
voor Italië geldt geen beschikking van de Raad betreffende het bestaan van een buitensporig 
overheidstekort; 
Italië trad in november 1996 weer tot het WKM toe; in de periode van maart 1996 tot 
november 1996 steeg de waarde van de Italiaanse lire (ITL) ten opzichte van de valuta's van het 
WKM; sinds de ITL opnieuw tot het WKM toetrad, was zij niet aan grote spanningen onderhevig en 
heeft Italië de bilaterale spilkoers van de ITL niet op eigen initiatief gedevalueerd tegenover de 
valuta van een andere lidstaat; 
over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg de lange-termijnrente in Italië gemiddeld 6,7%, 
hetgeen lager dan de referentiewaarde is. 
Italië is zijn wettelijke verplichtingen met het oog op de totstandbrenging van de Economische en 
Monetaire Unie nagekomen. Italië voldoet aan de in het eerste, het tweede en het vierde streepje van 
artikel 109 J, lid I, genoemde convergentiecriteria; wat betreft het in het derde streepje van 
artikel 109 J, lid I, genoemde criterium, heeft de valuta van Italië, hoewel zij pas in november 1996 
weer tot het WKM toetrad, de laatste twee jaar voldoende stabiliteit vertoond. Om deze redenen 
heeft Italië een hoge mate van duurzame convergentie bereikt. Dientengevolge voldoet Italië aan de 
nodige voorwaarden voor de aanneming van één munt. 
9. In Luxemburg is de nationale wetgeving, met inbegrip van de statuten van de nationale centrale 
bank, verenigbaar met de artikelen 107 en 108 van het Verdrag en de statuten van het ESCB"; 
de gemiddelde inflatie in Luxemburg over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg 1,4%, 
hetgeen lager dan de referentiewaarde is; 
tijdens de tweede fase van de EMU gold voor Luxemburg geen beschikking van de Raad 
betreffende het bestaan van een buitensporig overheidstekort; 
Luxemburg was de laatste twee jaar aangesloten bij het WKM; in die periode was de Luxemburgse 
frank (LUF) niet onderhevig aan grote spanningen en heeft Luxemburg de bilaterale spilkoers van 
de LUF niet op eigen initiatief gedevalueerd tegenover de valuta van een andere lidstaat; 
over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg de lange-termijnrente in Luxemburg gemiddeld 
5,6 %, hetgeen lager dan de referentiewaarde is. 
6 Mits de huidige voorstellen van de regering in de wetgeving zijn opgenomen op de datum van oprichting 
van de ECB. 
Page 6 of 9 
Luxemburg is zijn wettelijke verplichtingen met het oog op de totstandbrenging van de 
Economische en Monetaire Unie nagekomen. Luxemburg voldoet aan alle in de vier streepjes van 
artikel 109 J, lid I, genoemde convergentiecriteria en heelt derhalve een hoge mate van duurzame 
convergentie bereikt. Dientengevolge voldoet Luxemburg aan de nodige voorwaarden voor de 
aanneming van één munt. 
10. In Nederland is de nationale wetgeving, met inbegrip van de statuten van de nationale centrale 
bank, verenigbaar met de artikelen 107 en 108 van het Verdrag en de statuten van het ESCB; 
de gemiddelde inflatie in Nederland over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg 1,8%, 
hetgeen lager dan de referentiewaarde is; 
voor Nederland geldt geen beschikking van de Raad betreffende het bestaan van een buitensporig 
overheidstekort; 
Nederland was de laatste twee jaar aangesloten bij het WKM; in die periode was de Nederlandse 
gulden (NLG) niet onderhevig aan grote spanningen en heeft Nederland de bilaterale spilkoers van 
de NLG niet op eigen initiatief gedevalueerd tegenover de valuta van een andere lidstaat; 
over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg de lange-termijnrente in Nederland gemiddeld 
5.5 %, hetgeen lager dan de referentiewaarde is. 
Nederland is zijn wettelijke verplichtingen met het oog op de totstandbrenging van de Economische 
en Monetaire Unie nagekomen. Nederland voldoet aan alle in de vier streepjes van artikel 109 J, lid 
I, genoemde convergentiecriteria en heeft derhalve een hoge mate van duurzame convergentie 
bereikt. Dientengevolge voldoet Nederland aan de nodige voorwaarden voor de aanneming van één 
munt. 
11. In Oostenrijk is de nationale wetgeving, met inbegrip van de statuten van de nationale centrale 
bank, verenigbaar met de artikelen 107 en 108 van het Verdrag en de statuten van het ESCB^; 
de gemiddelde inflatie in Oostenrijk over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg 1,1 %, 
hetgeen lager dan de referentiewaarde is; 
voor Oostenrijk geldt geen beschikking van de Raad betreffende het bestaan van een buitensporig 
overheidstekort; 
Oostenrijk was de laatste twee jaar aangesloten bij het WKM; in die periode was de Oostenrijkse 
schilling (ATS) niet onderhevig aan grote spanningen en heeft Oostenrijk de bilaterale spilkoers van 
de ATS niet op eigen initiatief gedevalueerd tegenover de valuta van een andere lidstaat; 
over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg de lange-termijnrente in Oostenrijk gemiddeld 
5.6 %, hetgeen lager dan de referentiewaarde is. 
Oostenrijk is zijn wettelijke verplichtingen met het oog op de totstandbrenging van de Economische 
en Monetaire Unie nagekomen. Oostenrijk voldoet aan alle in de vier streepjes van artikel 109 J, lid 
I, genoemde convergentiecriteria en heeft derhalve een hoge mate van duurzame convergentie 
bereikt. Dientengevolge voldoet Oostenrijk aan de nodige voorwaarden voor de aanneming van één 
munt. 
7 Mits de huidige voorstellen van de regering in de wetgeving zijn opgenomen op de datum van oprichting 
van de ECB. 
Page 7 of 9 
12. In Portugal is de nationale wetgeving, met inbegrip van de statuten van de nationale centrale bank, 
verenigbaar met de artikelen 107 en 108 van het Verdrag en de statuten van het ESCB; 
de gemiddelde inflatie in Portugal over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg 1,8 %, hetgeen 
lager dan de referentiewaarde is; 
voor Portugal geldl geen beschikking van de Raad betreffende liet bestaan van een buitensporig 
overheidstekort; 
Portugal was de laatste twee jaar aangesloten bij het WKM; in die periode was de Portugese escudo 
(PTE) niet onderhevig aan grote spanningen en heeft Portugal de bilaterale spilkoers van de PTE 
niet op eigen initiatief gedevalueerd tegenover de valuta van een andere lidstaat; 
over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg de lange-termijnrente in Portugal gemiddeld 
6,2 %, hetgeen lager dan de referentiewaarde is. 
Portugal is zijn wettelijke verplichtingen met het oog op de totstandbrenging van de Economische 
en Monetaire Unie nagekomen. Portugal voldoet aan alle in de vier streepjes van artikel 109 J, lid 1, 
genoemde convergentiecriteria en heeft derhalve een hoge mate van duurzame convergentie bereikt. 
Dientengevolge voldoet Portugal aan de nodige voorwaarden voor de aanneming van één munt. 
13. In Finland is de nationale wetgeving, met inbegrip van de statuten van de nationale centrale bank, 
verenigbaar met de artikelen 107 en 108 van het Verdrag en de statuten van het ESCB; 
de gemiddelde inflatie in Finland over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg 1,3 %, hetgeen 
lager dan de referentiewaarde is; 
voor Finland geldt geen beschikking van de Raad betreffende het bestaan van een buitensporig 
overheidstekort; 
Finland is aangesloten bij het WKM sinds oktober 1996; in de periode van maart 1996 tot 
oktober 1996 steeg de waarde van de Finse mark (FIM) ten opzichte van de valuta's van het WKM; 
sinds de toetreding tot het WKM was de FIM niet onderhevig aan grote spanningen en heeft Finland 
de bilaterale spilkoers van de FIM niet op eigen initiatief gedevalueerd tegenover die van een 
andere lidstaat; 
over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg de lange-termijnrente in Finland gemiddeld 5,9 %, 
hetgeen lager dan de referentiewaarde is. 
Finland is zijn wettelijke verplichtingen met het oog op de totstandbrenging van de Economische en 
Monetaire Unie nagekomen. Finland voldoet aan de in het eerste, het tweede en het vierde streepje 
van artikel 109 J, lid I, genoemde convergentiecriteria; wat betreft het in het derde streepje van 
artikel 109 J, lid 1, genoemde criterium, heeft de valuta van Finland, hoewel zij pas in oktober 1996 
tot het WKM toetrad, de laatste twee jaar voldoende stabiliteit vertoond. Om deze redenen heeft 
Finland een hoge mate van duurzame convergentie bereikt. Dientengevolge voldoet Finland aan de 
nodige voorwaarden voor de aanneming van één munt. 
14. In Zweden is de nationale wetgeving, met inbegrip van de statuten van de nationale centrale bank, 
niet verenigbaar met de artikelen 107 en 108 van het Verdrag en de statuten van het ESCB; 
de gemiddelde inflatie in Zweden over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg 1,9 %, hetgeen 
lager dan de referentiewaarde is; 
voor Zweden geldt geen beschikking van de Raad betreffende het bestaan van een buitensporig 
overheidstekort; 
de valuta van Zweden heeft nooit deelgenomen aan het WKM; in de verslagperiode van twee jaar 
heeft de Zweedse kroon (SEK) schommelingen vertoond ten opzichte van de aan het WKM 
deelnemende valuta's, wegens onder andere de afwezigheid van een doelstelling voor de 
wisselkoers; 
Page 8 of 9 
over het in januari 1998 eindigende jaar bedroeg de lange-termijnrente in Zweden gemiddeld 6,5 %, 
hetgeen lager dan de referentiewaarde is. 
Zweden heeft onvoldoende vooruitgang geboekt bij de nakoming van zijn wettelijke verplichtingen 
met het oog op de totstandbrenging van de Ecomische en Monetaire Unie. Zweden voldoet aan de 
in het eerste, het tweede en het vierde streepje van artikel 109 J, lid 1, genoemde 
convergentiecriteria, maar voldoet niet aan het in het derde streepje van artikel 109 J, lid I, 
genoemde convergentiecriterium. Dientengevolge voldoet Zweden niet aan de nodige voorwaarden 
voor de aanneming van één munt. 
15. Het Verenigd Koninkrijk heeft overeenkomstig punt I van protocol nr. 11 de Raad ervan in kennis 
gesteld dat het niet voornemens is op I januari 1999 over te gaan naar de derde fase van de 
Economische en Monetaire Unie; het is derhalve niet nodig te beoordelen of het Verenigd 
Koninkrijk aan de overige nodige voorwaarden voor de aanneming van één munt voldoet; 
krachtens de kennisgeving door het Verenigd Koninkrijk bevatten de punten 4 tot en met 9 van 
Protocol nr. 11 de regels die tijdens de derde fase op het Verenigd Koninkrijk van toepassing zijn. 
Artikel 2 
Bevindingen 
In het licht van het bovenstaande zijn de bevindingen van de Raad dat België, Duitsland, Spanje, Frankrijk, 
Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal en Finland aan de nodige voorwaarden voor de 
aanneming van één munt voldoen. De Raad beveelt de Raad in de samenstelling van de staatshoofden en 
regeringsleiders aan te bevestigen dat de genoemde lidstaten voldoen aan de nodige voorwaarden voor de 
aanneming van één munt op I januari 1999. 
Page 9 of 9 
it * it 
ii it 
ft ti 
** * * it ftù EUROPESE COMMISSIE 
Brussel, 25 maart 1998 
CONVERGENTIEVERSLAG 1998 
(opgesteld overeenkomstig artikel 109 J, lid 1, van het Verdrag) 
INHOUD 
TABELLEN .6 
GRAFIEKEN... 7 
IN HET VERSALG GEBRUIKTE AFKORTINGEN 8 
1. INLEIDING EN CONCLUSIES 9 
1.1. Rol van het verslag 9 
1.2. Verenigbaarheid van de wetgeving en convergentie 10 
1.3. Beoordeling per lidstaat 18 
1.3.1. België IS 
1.3.2. Duitsland 19 
1.3.3. (iriekenland. 20 
1.3.4. Spanje 21 
1.3.5. Frankrijk 22 
1.3.6. Ierland. 23 
1.3.7. Italië 24 
1.3.8. Luxemburg 25 
1.3.9. Nederland. 26 
1.3.10. Oostenrijk. 27 
1.3.11. Portugal 28 
1.3.12. Finland 29 
1.3.13. Zweden 30 
2. VERENIGBAARHEID VAN DE NATIONALE WETGEVING MET HET 
VERDRAG EN DE STATUTEN VAN HET EUROPEES STELSEL VAN 
CENTRALE BANKEN 32 
2.1. Inleiding 32 
2.2. Noodzakelijke aanpassingen van de nationale wetgeving 32 
2.2.1. Algemeen Î2 
2.2.2. Doelstellingen U 
2.2.3. Onafhankelijkheid U 
2.2.4. Integratie van Ni li 's in hef ESi 11 en overige wetgeving 34 
2.2.5. Wetgeving buiten het toepassingsgebied van artikel 108 35 
2.3. Tijdschema voor de aanpassing 35 
2.4. Situatie in de lidstaten 36 
2.4.1. België 37 
2.4.1.1. Overzicht en wetgeving sedert 1994 37 
2.4.1.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 38 
2.4.2. Denemarken 38 
2.4.3. Duitsland. 39 
2.4.3.1. Overzichten wetgeving sedert 1994 39 
2.4.3.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 40 
2.4.4. (îriekenland. 41 
2.4.4.1. Overzicht en wetgeving sedert 1994 41 
2.4.4.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 42 
2.4.5. Spanje 43 
2.4.5.1. Overzicht en wettelijke maatregelen sedert 1994 43 
2.4.5.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 44 
2.4.6. Frankrijk 44 
2.4.6.1. Overzicht en wetgeving sedert 1994 44 
2.4.6.2. Beoordeling van de verenigbaarheid: 46 
2.4.7. Ierland. 47 
2.4.7.1. Overzicht en wetgeving sedert 1994 47 
2.4.7.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 48 
2.4.8. Italie 48 
2.4.8.1. Overzicht en wetgeving sedert 1994 48 
2.4.8.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 49 
2.4.9. Luxemburg 50 
2.4.9.1. Overzicht en wetgeving sedert 1994 50 
2.4.9.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 51 
2.4.10. Nederland. 51 
2.4.10.1. Overzichten wetgeving sedert 1994 51 
2.4.10.2. Beoordeling van de verenigbaarheid.. 52 
2.4.11. Oostenrijk 53 
2.4.1 l.l. Overzicht en wetgeving sedert I9<>4 53 
2.4.1 1.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 54 
2.4.12. Portugal : 55 
2.4.12.1. Overzichten wetgeving sedert 1994 55 
2.4.12.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 56 
2.4.13. Finland 56 
2.4.13.1. Overzicht en wetgeving sedert 1994 56 
2.4.13.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 57 
2.4.14. Zweden 57 
2.4.14.1. Overzicht en wetgeving sedert 1994 57 
2.4.14.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 59 
2.4.15. Verenigd Koninkrijk 59 
3. PRIJSSTABILITEIT 61 
3.1. Verdragsbepalingen 61 
3.2. Beoordeling van de prijsstabiliteit op basis van de GlCP's 62 
3.2.1. Recente ontwikkelingen 62 
3.2.2. Toetsing van de inflatie-ontwikkeling aan de referentiewaarde 64 
3.3. Iiillalie-oiitwikkeling tijdens de tweede fase van de liMU 68 
3.4. Onderliggende factoren en duurzaamheid van de inflatie-ontwikkeling 70 
3.4.1. Prijsstabiliteit als primaire doelstelling van het monetaire beleid 71 
3.4.2. Desinflatieproces ondersteund door een passende loonontwikkeling 71 
3.4.3. Passende binnenlandse reactie op schommelingen van de 
invoerprijzen 77 
3.5. De duurzaamheid van de prijsontwikkeling wordt versterkt door de EMU 78 
BIJLAGE: HET GEHARMONISEERDE INDEXCIJFER VAN DE 
CONSUMPTIEPRIJZEN (GICP) 80 
4. BEGROTINGSSITUATIE VAN DE OVERHEID 85 
4.1. Procedure bij buitensporige tekorten 85 
KADER: PROCEDURE BIJ BUITENSPORIGE TEKORTEN 86 
4.2. Overzicht van de begrotingssituatie in de lidstaten 89 
4.2.1. Overheidstekort 91 
4.2.2. Overheidsschuld. 95 
4.2.3. Investeringsuitgaven van de overheid. 99 
4.3. I louclbaar karakter van de situatie van de overheidsfinanciën 100 
4.3.1. Invloed van de conjunctuurcyclus 101 
4.3.2. Eenmalige maatregelen 103 
4.3.3. Omvang en componenten van de begrotingsaanpassing 105 
4.3.4. Vooruitzichten op middellange termijn 108 
4.3.5. Duurzame schuldontwikkeling 109 
4.4. Lidstaten die thans worden geacht klaar te zijn voor de intrekking van het 
besluit betreffende het bestaan van een buitensporig tekort 112 
4.4.1. België JJ4 
4.4.2. Duitsland 117 
4.4.3. Spanje 121 
4.4.4. Frankrijk 124 
4.4.5. Italië 127 
4.4.6. Oostenrijk 131 
4.4.7. Portugal 134 
4.4.8. Zweden 138 
4.4.9. Verenigd Koninkrijk 141 
BIJLAGE : BEGROTINGSTOEZICHT EN VERGELIJKBAARHEID VAN DE 
GEGEVENS 144 
5. WISSELKOERSEN 151 
5.1. De bepalingen van het Verdrag en de interpretatie van het 
wisselkoerscriterium 151 
DE BEOORDELING VAN DE WISSELKOERSSTABILITEIT IN HET WKM 
AAN DE HAND VAN DE MEDIAANVALUTAMETHODE 154 
5.2. De wisselkoersontwikkeling van de valuta's van de lidstaten.... 155 
5.2.1. Algemene situatie in hel EMS 155 
5.2.2. De ontwikkeling van de WKM-valula's 157 
5.2.3. De niet aan het WKM deelnemende valuta's 162 
5.3. Beoordeling van de wisselkoersstabiliteit in het licht van het 
Verdragscriterium 165 
BIJLAGE: METHODEN VOOR DE BEOORDELING VAN 
WISSELKOERSSTABILITEIT IN HET WKM 166 
6. DE RENTETARIEVEN OP LANGE TERMIJN 175 
6.1. De bepalingen van het Verdrag 175 
6.2. Renteontwikkelingen in de lidstaten 176 
6.3. Beoordeling van de convergentie van de lange rente in het licht van het 
Verdragscriterium 180 
GEGEVENS INZAKE HET CONVERGENTIECRITERIUM VOOR DE LANGE 
RENTE 181 
7. AANVULLENDE INFORMATIE 184 
7.1. De ontwikkeling van de liCU 184 
7.2. De resultaten van de integratie van de markten 188 
7.2.1. Marktintegratie in de iiemeenschap /<V<V 
7.2.2. i ie volgen van de marktintegratie in de iiemeenschap. 193 
7.2.3. Tenuitvoerlegging van de interne markt 194 
7.3. De situatie en de ontwikkeling van de lopende rekening van de 
betalingsbalans 195 
7.4. Onderzoek naar de ontwikkeling van de arbeidskosten per eenheid en andere 
prijsindicatoren 199 
7.4.1. De arbeidskosten per eenheid 199 
7.4.2. Invoerprijzen 200 
7.4.3. Producentenprijzen 200 
7.4.4. Indirecte belastingen 201 
TAKKLLKN 
I.I I luidigc prcslalics van de lidstaten op hel gebied van de convergentie 
3.1 Convergentie van de inflatie 
3.2 Ontwikkeling van de referentiewaarde voor de inllalie van de groep landen met 
een inllalie beneden de referentiewaarde 
3.3 Deflator van de particuliere consumptie 
3.4 Arbeidskosten 
3.5 Invoerprijzen 
3.6 Vergelijking tussen de dekking van de geharmoniseerde en de nationale 
indexcijfers van de consumptieprijzen 
3.7 Verschillen tussen de GICP's en de ICP's in 1997 
4.1 Overheidsoverschot of -tekort 
4.2 Overheidsschuld 
4.3 Investeringsuitgaven van de overheid 
4.4 Invloed van de conjunctuurcyclus op het overheidsoverschot of-tekort 
4.5 Componenten van de begrolingsconsolidatie tussen 1993 en 1997 
4.6 Prognoses in de convergentieprogramma's voor het overheidsoverschot of-tekort 
4.7 Andere factoren dan het tekort die op de omvang van de schuld van invloed zijn 
4.X Duurzaamheid van de schuldontwikkeling 
4.9 België: ontwikkeling van de overheidsschuld 
4.10 Duitsland: ontwikkeling van de overheidsschuld 
4.11 Spanje: ontwikkeling van de overheidsschuld 
4.12 Frankrijk: ontwikkeling van de overheidsschuld 
4.13 Italië: ontwikkeling van de overheidsschuld 
4.14 Oostenrijk: ontwikkeling van de overheidsschuld 
4.15 Portugal: ontwikkeling van de overheidsschuld 
4.16 Zweden: ontwikkeling van de overheidsschuld 
4.17 Verenigd Koninkrijk: ontwikkeling van de overheidsschuld 
5.1 Spreiding ten opzichte van mediaanvaluta 
5.2 Spreiding ten opzichte van de sterkste valuta 
5.3 Spreiding ten opzichte van de sterkste valuta met uitzondering van het IIÎP 
5.4 Spreiding len opzichte van Dl4)M 
5.5 Spreiding ten opzichte van liCU 
6.1 Ontwikkeling van rentetarieven op lange termijn 
7.1 Aandeel van intracommunautaire handel in totale handel 
7.2 Herkomst van buitenlandse directe investeringen in de Gemeenschap 
7.3 Lopende rekening van de betalingsbalans 
7.4 Producentenprijzen 
7.5 Effecten van wijzigingen in de indirecte belastingen op de inflatie van de 
consumentenprij zen 
GRAFIEKEN 
1.1 Belangrijkste indicatoren van de convergentie 
3.1 Inflatie (GICP) in de lidstaten en de Gemeenschap 
3.2 Vergelijking van de gemiddelde inflatie (GICP) in de lidstaten met de 
referentiewaarde 
3.3 Inflatie en loonontwikkeling 
4.1 Overheidstekort 
4.2 Overheidsschuld 
4.3 België: tekort en schuld van de overheid 
4.4 Duitsland: tekort en schuld van de overheid 
4.5 Spanje: tekort en schuld van de overheid 
4.6 Frankrijk: tekort en schuld van de overheid 
4.7 Italië: tekort en schuld van de overheid 
4.X Oostenrijk: tekort en schuld van de overheid 
4.9 Portugal: tekort en schuld van de overheid 
4.10 Zweden: tekort en schuld van de overheid 
4.1 I Verenigd Koninkrijk: tekort en schuld van de overheid 
5.1 Spreiding binnen het WKM, met en zonder het IEP 
5.2 Spreiding rond de spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta in hel WKM 
5.3 Nicl-WKM-valuuTs: wisselkoers ten opzichte van DEM en (alleen voor de GRD) 
ten opzichte van de ECU 
5.4 Nominale effectieve wisselkoersen voor Griekenland, Zweden en het Verenigd 
Koninkrijk 
5.5 Spreiding rond de spilkoers ten opzichte van de sterkste valuta in het WKM 
5.6 Spreiding rond de spilkoers ten opzichte van de sterkste valuta in het WKM, met 
uitzondering van IEP 
5.7 Spreiding ten opzichte van de DEM-spilkoers 
5.8 Spreiding ten opzichte van de ECU-spilkoers 
6.1 Nominale rentetarieven op lange termijn 
6.2 Vergelijking van gemiddelde lange rente met referentiewaarde 
7.1 Spreiding van de KCl I-wisselkoers 
7.2 Lopende rekening - netto vorderingen op het buitenland - 1996 
IN HEI VKKNLAC; GEBRUIKTE AFKORTINGEN 
Louden 
B 
DK 
D 
EL 
E 
F 
IRL 
I 
L 
NL 
A 
P 
FIN 
S 
UK 
EUR, EG 
EUR 12 
US(A) België 
Denemarken 
Duitsland 
Griekenland 
Spanje 
Frankrijk 
Ierland 
Italië 
Luxemburg 
Nederland 
Oostenrijk 
Portugal 
Finland 
Zweden 
Verenigd Koninkrijk 
Europese Gemeenschap 
(15 lidstaten) 
Europese Gemeenschap 
(12 lidstaten, zonder 
Oostenrijk, Finland en Zweden) 
Verenigde Staten (van Amerika) Munteenheden 
BEF 
DKK 
DEM 
GRD 
ESP 
FRF 
IEP 
ITL 
LIJF 
NEG 
ATS 
PTE 
FIM 
SEK 
GBP 
ECU 
USD Belgische frank 
Deense kroon 
Duitse mark 
Griekse drachme 
Spaanse peseta 
Franse frank 
Iers pond 
Italiaanse lire 
Luxemburgse frank 
Nederlandse gulden 
Oostenrijkse schilling 
Portugese escudo 
Finse mark 
Zweedse kroon 
pond sterling 
Europese munteenheid 
US-dollar 
Andere afkortingen 
ICP 
ECB 
EERICP 
EIB 
EICP 
EMI 
EMS 
EMU 
WKM 
ESER-1979 
ESCB 
Eurostat 
BBP 
MCBII 
GICP 
VICP 
MUICP 
NCB 
IPP 
KKS 
BTW (nationaal) indexcijfer van de consumptieprijzen 
Europese Centrale Bank 
Indexcijfer van de consumptieprijzen in de Europese Economische Ruimte 
Europese Investeringsbank 
Europees indexcijfer van de consumptieprijzen 
Europees Monetair Instituut 
Europees Monetair Stelsel 
Economische en Monetaire Unie 
Wisselkoersmechanisme (van het Europees Monetair Stelsel) 
Europees Stelsel van Economische Rekeningen (versie 1979) 
Europees Stelsel van Centrale Banken 
Bureau voor de Statistiek der Europese Gemeenschappen 
Bruto binnenlands product 
monetaire consumptieve bestedingen van de huishoudens 
geharmoniseerd indexcijfer van de consumptieprijzen 
Voorlopig indexcijfer van de consumptieprijzen 
Indexcijfer van de consumptieprijzen voorde Europese Monetaire Unie 
nationale centrale bank 
Indexcijfer van de producentenprijzen 
Koopkrachtstandaard 
Belasting over de toegevoegde waarde 
I. INLEIDING EN CONCLUSIES 
LI. Rol van het verslag 
Dit verslag is opgesteld overeenkomstig artikel 109 .1, lid I, van het Verdrag, waarin 
wordt bepaald dal de Commissie aan de Raad verslag dient uil te brengen over de 
vooruitgang die door de lidstaten is geboekt bij de nakoming van hun verplichtingen met 
het oog op de totstandbrenging van de Economische en Monetaire Unie (EMU). Ook het 
l^uropees Monetair Instituut (EMI) moet hierover aan de Raad verslag uitbrengen. 
Deze verslagen zijn de eerste stappen in de procedure zoals bedoeld in artikel 109 J, die 
ertoe moet leiden dat de Raad in de samenstelling van de staatshoofden en 
regeringsleiders (op 2 mei 1998) besluit welke lidstaten voldoen aan de nodige 
voorwaarden voor de aanneming van één munt. 
In november 1996 heeft de Commissie al een verslag1 ingediend overeenkomstig artikel 
109 J, lid 1. Dit onderzoek naar de vorderingen van de lidstaten op de weg naar de 
convergentie werd gevolgd door de formele beschikking2 overeenkomstig artikel 109 J, 
lid 3 van de Raad in de samenstelling van de staatshoofden en regeringsleiders in Dublin 
in december 1996 waarin werd geconcludeerd dat op dat tijdstip een meerderheid van de 
lidstaten niet voldeed aan de nodige voorwaarden voor de aanneming van één munt. 
Dientengevolge werd I januari 1999 vastgesteld als begindatum voor de derde fase van 
de EMU, zoals door het Verdrag bepaald en bij verscheidene gelegenheden door de 
Europese Raad bevestigd is. . ' 
Zoals vastgelegd in het akkoord van Edinburgh van 1992 heeft Denemarken 
overeenkomstig paragraaf 1 van Protocol nr. 12 van het Verdrag aan de Raad 
medegedeeld dat het niet aan de derde fase van de EMU zal deelnemen. Het Verenigd 
Koninkrijk heeft eveneens, overeenkomstig paragraaf 1 van Protocol nr. 11 de Raad 
ervan in kennis gesteld niet voornemens te zijn naar de derde fase over te gaan. Hoewel 
Denemarken en het Verenigd Koninkrijk in 1999 niet aan de gemeenschappelijke 
munteenheid zullen deelnemen, worden de prestaties van deze twee lidstaten ten aanzien 
van de convergentie in dit verslag samen met de andere lidstaten beoordeeld. 
1 COM(96)560, "Verslag over de convergentie in de Europese Unie in 1996". 
2 Beschikking van de Raad van 13 december 1996 (96/736/EG), PB L 335 van 24.12.1996, blz. 48. 
Op basis van dit verslag en het verslag van het EMI dient de Commissie tevens een 
aanbeveling in voor de beoordeling die overeenkomstig artikel 109 J, lid 2 door de Raad 
moet worden gemaakt; de Raad (van ministers van Economische en Financiële Zaken) 
zal voor elke lidstaat beoordelen of deze voldoet aan de nodige voorwaarden voor de 
invoering van één munt en zal zijn conclusies aan de Raad in de samenstelling van de 
staatshoofden en regeringsleiders voorleggen. 
In de volgende gedeelten van dit eerste hoofdstuk worden de belangrijkste resultaten en 
de conclusies van hel verslag samengevat; deze worden eerst in de volgorde waarin zij in 
het hoofdgedeelle van het verslag aan de orde komen en vervolgens per lidstaat 
behandeld. De rest van dit verslag is opgezet overeenkomstig de bepalingen van 
artikel 109 J, lid 1. In hoofdstuk 2 wordt onderzocht in hoeverre de nationale wetgeving 
van elke lidstaat (met inbegrip van de statuten van de nationale centrale bank) 
verenigbaar is met de artikelen 107 en 108 van het Verdrag en met de statuten van het 
Europees stelsel van centrale banken (ESCB). In de hoofdstukken 3 tot en met 6 worden 
de prestaties van de lidstaten op het gebied van de convergentie getoetst aan de vier 
criteria, te weten: prijsstabiliteit, de situatie van de overheidsfinanciën, de wisselkoers en 
de lange rente. Hoofdstuk 7 is gewijd aan een aantal andere gebieden waarmee in de 
verslagen van de Commissie en het EMI rekening moet worden gehouden: de 
ont wikkel ing van de ECU, de resultaten van de integratie van markten, het saldo van de 
lopende rekening, alsmede de arbeidskosten per eenheid en andere indicatoren van de 
prijsontwikkeling. 
In hel verslag zijn economische cijfers en gegevens tol 16 maart I99K verwerkt en wordt 
rekening gehouden met de ontwikkelingen die zich ten aanzien van de desbetreffende 
nationale wetgeving voordoen tot op de datum waarop het verslag wordt goedgekeurd. 
1.2. Verenigbaarheid van de wetgeving en convergentie 
Sinds het begin van de tweede fase van de EMU is in alle lidstaten aanzienlijke 
vooruitgang geboekt met het streven naar een hoge mate van duurzame convergentie. 
Deze vooruitgang kwam in 1996 en 1997 en begin 1998 in een stroomversnelling terecht, 
toen de inspanningen om tot convergentie te komen (vooral op begrotingsgebied) in vele 
lidstaten werden geïntensiveerd. Ook met andere noodzakelijke voorbereidingen voor de 
derde fase is zowel op nationaal als op communautair niveau vooruitgang geboekt. 
10 
In hoofdstuk 2 van dit verslag wordt onderzocht in hoeverre de nationale wetgeving, met 
inbegrip van de statuten van de nationale centrale banken, verenigbaar is met de 
artikelen 107 en 108 van het Verdrag en met de statuten van het ESCB. Verenigbaarheid 
moet met name worden gewaarborgd ten aanzien van de doelstellingen van de nationale 
centrale banken en hun onafhankelijkheid en ten aanzien van de bepalingen inzake de 
integratie van de nationale centrale banken in het ESCB en andere monetaire 
aangelegenheden. De lidstaten moeten er zorg voor dragen dat hun nationale wetgeving 
uiterlijk op de datum van oprichting van de Europese Centrale Bank (ECB) verenigbaar 
is met het Verdrag. De meeste lidstaten hebben al de noodzakelijke wetswijzigingen 
goedgekeurd of zijn thans bezig wetgeving in te voeren op basis van regeringsvoorstellen 
tot wetswijziging. De situatie in acht lidstaten (België, Duitsland, Griekenland, Ierland, 
Italië, Nederland, Portugal en Finland) kan worden beschouwd als verenigbaar met de 
bepalingen van het Verdrag, terwijl in vier andere lidstaten de verenigbaarheid met het 
Verdrag wordt gewaarborgd mits de bestaande wetsvoorstellen van de regering worden 
aangenomen (Spanje, Luxemburg, en Ppstenrijk) of de bestaande regeringsvoorstellen 
aan het Parlement voorgelegd en aangenomen worden (Frankrijk). Wat Zweden betreft 
zullen de regeringsvoorstellen ten gevolge yajl dp bepalingen in de grondwet niet vóór 
eind 1998 kunnen worden aangenomen; daarnaast is de huidipe onlwerp-wetgeving op 
een aanlal punten nog onverenigbaar met hut Verdrag. Aangezien Penemarken en het 
Verenigd Koninkrijk ervoor hebhen gekozen fiicl iian deze lase deel te nemen, zijn zij 
niet verplicht hun wetgeving aan te passen. Eon uitzondering vormt de onafhankelijkheid 
van de centrale bank in hel geval van Denemarken, dat op dit punt echter aan de vereisten 
voldoet. 
In het verslag wordt onderzocht in hoeverre een sterke mate van duurzame convergentie 
is bereikt. Hiertoe worden de vorderingen die door de lidstaten zijn gemaakt in het 
streven om aan elk van de vier convergentiecriteria zoals bedoeld in artikel 109 J, lid 1, 
van het Verdrag te voldoen, in detail onderzocht (hoofdstukken 3 tot en met 6). 
H 
De gestage vooruitgang die in de gehele Gemeenschap en door de lidstaten afzonderlijk 
is geboekt bij het streven naar of handhaven van een hoge mate van prijsstabiliteit is in 
1997 voortgezet en gaat ook in 1998 door. De beoordeling van de convergentie van 
prijsstabiliteit en inflatie in de lidstaten (beschreven in hoofdstuk 3) is opgesteld aan de 
hand van de sinds kort beschikbare geharmoniseerde indexcijfers van de 
consumptieprijzen (GICP's), die een betere basis voor de beoordeling vormen dan 
nationale indexcijfers van de consumptieprijzen en ook beter vergelijkbaar zijn. Het 
gemiddelde inflatiepercentage voor iedere lidstaat is berekend als procentuele 
verandering van het gemiddelde geharmoniseerde indexcijfer van de consumptieprijzen 
in de afgelopen 12 maanden ten opzichte van het gemiddelde indexcijfer in de 
voorafgaande 12 maanden. De referentiewaarde is voor dit verslag berekend als het 
eenvoudige rekenkundige gemiddelde van de gemiddelde inflatiepercentages in de drie 
lidstaten met de laagste inflatie plus 1,5 procentpunt. Op basis van deze berekening 
waren de drie landen met de laagste inflatie volgens de meest recente beschikbare 
informatie (januari 1998) [Frankrijk, Ierland, en Oostenrijk] en bedroeg de 
referentiewaarde 2,7% (zie tabel 1.1 en grafiek 1.1). Veertien lidstaten (België, 
Denemarken, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, 
Oostenrijk, Portugal, Finland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk) hadden gemiddelde 
inflatiepercentages onder deze referentiewaarde. Gelet op de structurele veranderingen 
(zowel institutioneel als gedragsmatig) die een belangrijke rol hebben gespeeld bij het 
bereiken van prijsstabiliteit en gelet op de ontwikkelingen op het gebied van de 
arbeidskosten per eenheid en andere indexcijfers, is er voldoende reden om aan te nemen 
dat de huidige resultaten op het gebied van de inflatie in al deze 14 lidstaten duurzaam 
zijn. Griekenland is er eveneens in geslaagd de inflatie terug te dringen, maar deze is nog 
sleeds veel hoger dan de referentiewaarde. 
12 
De beoordeling van hel convergentiecriterium betreffende de begrotingssituatie van de 
overheid (zie hoofdstuk 4) is verbonden met besluiten die worden genomen 
overeenkomstig de procedure bij buitensporige tekorten zoals bedoeld in artikel 104C 
van het Verdrag. Op dit ogenblik geldt ten aanzien van vijf lidstaten (Denemarken, 
Ierland, Luxemburg, Nederland en Finland) geen beschikking van de Raad 
overeenkomstig artikel 104 C, lid 6 inzake het bestaan van een buitensporig 
overheidstekort; deze landen voldoen derhalve reeds aan het criterium. De Commissie 
geeft, naast de indiening van dit verslag, ook de aanzet tot de tenuitvoerlegging voor 
1998 van de procedure bij buitensporige tekorten. De overheidstekorten zijn tijdens de 
tweede fase van de EMU over het algemeen aanzienlijk verminderd ten opzichte van het 
niveau in 1993, toen zij door het effect van de recessie sterk waren opgelopen. De 
lidstaten boekten in 1997 in aanzienlijke mate verdere vooruitgang. De tekorten in 
14 lidstaten in 1997 waren minder dan of gelijk aan de referentiewaarde van 3% van het 
bruto binnenlands product (BBP) en naar verwachting zullen in 1998 de tekorten verder 
dalen. Terwijl de schuldquote van de overheid slechts in vier lidstaten (Frankrijk, 
Luxemburg, Finland en het Verenigd Koninkrijk) in 1997 lager was dan de 
referentiewaarde van 60% van het BBP, zijn bijna alle andere lidstaten met hogere 
schuldquotes erin geslaagd de eerdere opwaartse trend te keren. Alleen in Duitsland, waar 
de schuldquote net boven de 60% van het BBP ligt en de uitzonderlijke kosten van de 
eenwording de begrotingssituatie nog steeds zwaar belasten, deed zich in 1997 een 
verdere lichte stijging in de schuldquote voor. In het lopende jaar, 1998, wordt een daling 
van de schuldquote verwacht in alle lidstaten waar deze boven de referentiewaarde ligt. 
De voorwaarden zijn op het ogenblik zodanig dat in de komende jaren de schuldquotes 
gestaag zullen dalen. De Commissie beveelt de Raad aan zijn beschikkingen inzake 
buitensporige tekorten ten aanzien van België, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Italië, 
Oostenrijk, Portugal, Zweden en het Verenigd Koninkrijk in te trekken. Hoewel 
Griekenland in de afgelopen jaren aanzienlijke vooruitgang heeft geboekt in zijn streven 
de onevenwichten in de overheidsfinanciën te verminderen, was het overheidstekort in dit 
land in 1997 nog steeds ruim boven de referentiewaarde. Verwacht wordt echter dal het 
tekort in 1998 onder de referentiewaarde zal komen te liggen. 
13 
Hel Verdrag delinieert hel wisselkoerscriterium als de inachtneming van de normale 
fluctuatiemarges van het wisselkoersmechanisme (WKM) van het Europees Monetair 
Stelsel (EMS) gedurende ten minste twee jaar, zonder grote spanningen en zonder 
devaluatie ten opzichte van de munt van een andere lidstaat. Het operationele kader dat in 
hoofdstuk 5 voor de interpretatie van het criterium wordt gebruikt, verifieert de 
deelneming aan hel wisselkoersmechanisme gedurende ten minste twee jaar en 
beoordeelt het wisselkoersverloop ten opzichte van een fluctuatiemarge van ± 2,25% 
rond de spilkoers van elke valuta tegenover de mediaanvaluta in het pariteitenrastcr van 
het wisselkoersmechanisme. De periode van twee jaar die in dit verslag bekeken wordt 
loopt van maart 1996 lol februari 1998. Tien valuta's -de Belgische frank, de Deense 
kroon, de Duitse mark, de Spaanse peseta, de Franse frank, het Ierse pond, de 
Luxemburgse frank, de Nederlandse gulden, de Oostenrijkse schilling en de Portugese 
escudo - nemen op het ogenblik waarop dit onderzoek plaatsvindt, meer dan twee jaar 
deel aan hel wisselkoersmechanisme. De Finse mark is in oktober 1996 in het 
wisselkoersarrangement gekomen, terwijl de Italiaanse lire in november 1996, m.a.w. 
minder dan twee jaar geleden, opnieuw tot het mechanisme toetrad. Het 
wisselkoersarrangement is over het algemeen stabiel geweest en verreweg de meeste 
deelnemende munteenheden zijn in de verslagperiode niet ver van hun spilkoers in het 
wisselkoersmechanisme afgeweken. Van deze valuta's is alleen het Ierse pond gedurende 
een langere periode van zijn spilkoers afgeweken ten opzichte van de mediaanvaluta. De 
afwijking van het pond was echter hoofdzakelijk boven zijn spilkoers. In maart 1998, na 
afloop van de verslagperiode, werd het Ierse pond met 3% gerevalueerd ten opzichte van 
de andere WKM-landen. Alles samengenomen kan worden beschouwd dat deze twaalf 
valuta's in de twee jaar waarop dit verslag betrekking heeft, niet aan grote spanningen 
hebben bloolgestaan. De Griekse drachme, de Zweedse kroon en het pond sterling 
hebben in de verslagperiode niet aan hel wisselkoersarrangement deelgenomen. De 
Griekse drachme trad echter toe in maart 1998, na afloop van de verslagperiode. 
liet vierde criterium, te welen de duurzaamheid van de convergentie zoals deze blijkt uit 
de lange-lermijnrenle, wordt in hoofdstuk 6 onderzocht. Lange-termijnrentevoeten zijn 
indicatoren voor de nabije toekomst waarin de beoordeling door de financiële markten 
van de onderliggende economische voorwaarden, waaronder ook de duurzaamheid van 
de prestaties op het gebied van de inflatie en de begrotingssituatie, tot uiting komt. De 
ontwikkelingen op de obligatiemarkten in de afgelopen twee jaar hebben met het naderbij 
komen van de derde fase van de EMU geresulteerd in een aanzienlijke daling van de 
rente-verschillen, met name in de landen waar eerder een hoog rendement werd 
genoteerd. De beoordeling van het criterium is gebaseerd op de rente voor vergelijkbare 
ijkpunt-obligaties met een looptijd van tien jaar (niet geheel vergelijkbaar voor 
Griekenland), waarbij een gemiddelde rente wordt gebruikt die over de afgelopen 
twaalf maanden wordt berekend. De referentiewaarde is berekend als het eenvoudige 
rekenkundige gemiddelde van de lange rente in de drie lidstaten met de beste 
prijsstabiliteit plus 2 procentpunten. In januari 1998 bedroeg de referentiewaarde 7,8%. 
In veertien lidstaten (België, Denemarken, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Ierland, Italië, 
Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Finland, Zweden en het 
Verenigd Koninkrijk) was de gemiddelde lange,rente lager dan de referentiewaarde. In 
Griekenland was in de afgelopen jaren de rente eveneens gedaald, maar het niveau van de 
lange rente ligt nog steeds boven de referentiewaarde. 
14 
liet Verdrag bepaalt voorts dat in het verslag de ontwikkelingen moeten worden 
onderzocht op verscheidene andere gebieden die relevant zijn voor de economische 
integratie en convergentie. Deze gebieden komen in hoofdstuk 7 aan de orde. De omvang 
van en de activiteiten op de EClJ-markten vertoonden in de tweede fase van de EMU een 
neerwaartse trend. De spreiding tussen de particuliere ECU en de officiële ECU werd 
zeer gering naarmate de zekerheid van de converteerbaarheid tussen de euro en de ECU 
legen een koers van I : I voor de markten een feil werd. I lel programma voor de interne 
markt heeft een aanzienlijk effect gehad op de economische integratie, met name op de 
structuur van het handelsverkeer lussen de lidstaten, op de stromen van rechtstreekse 
buitenlandse investeringen, op de concurrentievoorwaarden en de convergentie van de 
prijzen voor bepaalde categorieën goederen en diensten. De lopende rekening van de 
betalingsbalans laat de balans van de binnenlandse besparingen en investeringen in iedere 
lidstaat zien; volgens ramingen vertoonde de lopende rekening van de Unie als geheel en 
die van tien lidstaten in 1997 een overschot. Aanvullende indicatoren betreffende de 
arbeidskosten per eenheid, de invoerprijzen en andere prijzen bevestigen het beeld van 
een bevredigende, op een gezonde basis berustende prijsontwikkeling in de meeste 
lidstaten. 
15 
label I.I 
Refercntic-
waarde 
B 
l)K 
I) 
1:1. 
1', 
1 
IKI. 
1 
1. 
Nl. 
A 
P 
I-1N 
S 
UK 
I«:UR 
(a) 
(b) 
(c) 
(il) 
(e) 
(0 
(e) 
(ID 
(i) 
(i) 
(k) 
liron: 1 Huidige prestaties van de lidstaten op het gebied van de 
In 11» lic 
GICP 
(a) 
januari 
1998 
2,7 (c) 
1,4 
1,9 
1,4 
5,2 
1,8 
1,2 
1,2 
1.8 
1,1 
1,8 
1,1 
1,8 
1,3 
1,9 
1,8 
1,6 llcgiolingssitmitic van de overheid 
licstaan van cen 
buitensporig 
tekort (b) 
ja (g) 
nee 
ja (g) 
ja 
ja (g) 
ja (g) 
nee 
ja (g) 
nee 
nee 
ja (g) 
ja (g) 
nee 
ja (g) 
ja (g) Tekort 
(% van 
het IMI») 
(c) 
1997 
3 
2,1 
-0,7 
2,7 
4.0 
2,6 
3,0 
-0,9 
2,7 
-1,7 
1,4 
2,5 
2,5 
0,9 
0,8 
1,9 
2,4 Sclmld 
(% van het IMP) 
1997 
60 
122,2 
65,1 
61,3 
108,7 
68,8 
58,0 
66,3 
121,6 
6,7 
72,1 
66,1 
62,0 
55,8 
76,6 
53,4 
72,1 Vcrandcring t.o.v. 
voorgaande jaar 
1997 1996 1995 
-4,7 -4,3 -2,2 
-5,5 -2,7 -4,9 
0,8 2,4 7,8 
-2,9 1,5 0,7 
-1,3 4,6 2,9 
2 '1 2 9 4 2 
-6,4 -9,6 -6,8 
-2,4 -0,2 -0,7 
0,1 0,7 0,2 
-5,0 -1,9 1,2 
-3,4 0,3 3,8 
-3,0 -0,9 2,1 
-1,8 -0,4 -1,5 
-0,1 -0,9 -1,4 
-1,3 0,8 3,5 
-0,9 2,0 3,0 
Procentuele verandering van het rekenkundig gemiddelde in de af 
geharmoniseerde indexcijfers van de consumentenprijzen (GICP's) ten o 
gemiddelde van de twaalf GICP's in de voorgaande periode. 
Besluiten van 26.09.94, 10.07.95 , 27.06.96 en 30.06.97 
Ken minleken voor het overheidstekort wijst op een overschot. 
Gemiddelde looplijd 10 jaar; gemiddelde van de afgelopen 12 maanden. 
In dit verslag gehanteerde definitie: het eenvoudige rekenkundig gemiddelde 
de drie lidstaten met de laagste inflatie, plus 1,5 procentpunt. 
In dit verslag gehanteerde definitie: het eenvoudige rekenkundig gemiddeh 
gemiddelde van de rente in de drie lidstaten met de laagste inflatie, plus 2 proci 
De Oommissie beveelt aan het besluit in te trekken. 
Sinds maart 1998. 
Gemiddelde van beschikbare gegevens gedurende de laatste 12 maanden. 
Sinds november 1996. 
Sinds oktober 1996 
)ienslen van de Commissie convergence 
WisselkoiTs 
Deelnameaan 
het 
wisselkoers-
mechanisme 
maart 
1998 
ja 
ja 
ja 
ja (h) 
ja 
ja 
ja 
ja (j) 
ja 
ja 
ja 
ja 
ja (k) 
nee 
nee 
gelopen twaall Lunge mile 
(d) 
januari 
1998 
7.8(f) 
5.7 
6.2 
5.6 
9.8 (i) 
6.3 
5.5 
6.2 
6.7 
5.6 
5.5 
5.6 
6.2 
5.9 
6.5 
7.0 
6,2 6.1 
maandelijkse 
pzichte van het rekcnkundig 
van de inllatieperccnlages van 
Je van het twa 
:ntpunl. alfmaandelijkse 
16 
Grafiek 1.1 Belangrijkste indicatoren van de convergentie 
Gemiddelde inflatie (%) -januari 1998 
R«f«rtMait<wuuul«: 2.7 % 
Vd 
B DK D EL F HUL I UK EUR 
Overheidstekort (% van het BBP): 1997 
• 
• 
E] T Referentiewaarde: 3 % 
'• 
r 
I K ¥ I 
* :*5 .Q.H. 1 
•** w* 
iy> 
B ÜK 0 fcL E I IHL I L NL A P FIN S UK EUR 
140 
120 
100 
80 
60 
40 
20 
0 Overheidsschuld (% van het BBP): 1997 (en hoogste waarde 
in periode 1993-1997) 
Referentiewaarde: 60 % 
H DK D EL F IBL I NL UK EUR 
12 
10 
H 
6 
4 I-
2 
0 Gemiddelde lange rente (%) -januari 1998 
Referentiewaarde: 7,8 % 
B DK D EL E F IRL I 
Bron : Diensten van de Commissie NL A P FIN S UK EUR 
17 
1.3. Beoordeling per lidstaat 
1.3.1. België 
De Belgische regering stelde in 1996 aanzienlijke wijzigingen voor in de wetgeving 
betreffende de centrale bank; deze werden in februari 1998 door het parlement 
goedgekeurd. Wetswijzigingen betreffende de onafhankelijkheid treden in werking op de 
datum waarop de KCB wordt opgericht; de bepalingen betref Tende de integratie van de 
centrale bank in het liSCB zullen van toepassing worden wanneer België de euro 
aanneemt. De wetgeving in België is verenigbaar met het Verdrag en met de statuten van 
helKSCB. 
De gemiddelde inflatie in België in de twaalf maanden tot januari 1998 bedroeg 1,4%, en 
lag daarmee onder de referentiewaarde van 2,7%. De inflatie in België is sedert 
december 1996 ' onder de referentiewaarde gebleven. België voldoet aan het criterium 
inzake de prijsstabiliteit. 
Ten aanzien van België geldt een beschikking inzake het bestaan van een buitensporig 
tekort (Beschikking van de Raad van 26 september 1994). Het overheidstekort is echter 
gedurende de tweede fase aanzienlijk en aanhoudend verminderd van 7,1% van het BBP 
in 1993 tot 2,1% in 1997 en ligt daarmee onder de referentiewaarde. Verwacht wordt dat 
het tekort in 1998 nog verder zal afnemen. De schuldquote van de overheid kwam in 
1993 met 135,2% van het BBP op zijn hoogste punt en is sedertdien ieder jaar gedaald 
om in 1997 op 122,2% te komen; mede doordat het primaire overschot sedert 1994 meer 
dan 5% van hel BBP bedroeg, kan nu van een duurzaam neerwaartse tendens van de 
schuldquote worden gesproken. Naar verwachting zal de schuldquote in 1998 en de 
daaropvolgende jaren blijven dalen. De Belgische regering heeft onlangs haar voornemen 
bevestigd hel primaire overschot op de middellange termijn op een hoog niveau te 
handhaven. De Commissie beveelt de Raad aan de beschikking inzake het 
overheidstekort in België in te trekken; indien de Raad deze aanbeveling opvolgt, zal 
België worden geacht aan het criterium betreffende de begrotingssituatie van de overheid 
te voldoen. 
De Belgische frank neemt op het ogenblik van dit onderzoek al meer dan twee jaar deel 
aan het wisselkoersarrangement en heeft in de verslagperiode van twee jaar niet aan grote 
spanningen blootgestaan. De Belgische frank is steeds ruim binnen de fluctuatieband van 
±2,25% rond de spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta in het 
wisselkoersarrangement gebleven. België voldoet aan het wisselkoerscriterium. 
3 Het gemiddelde inflatiecijfer berekend op basis van het GICP is pas sedert december 1996 
beschikbaar. 
18 
De gemiddelde lange rente in België in de twaalf maanden tot januari 1998 bedroeg 
5,7%), en bleef* daarmee onder de refentiewaarde van 7,8%. De referentiewaarde is in de 
gehele periode vanaf december I9964 door België in acht genomen. liet verschil tussen 
de Innge renie in België en die in de lidstaten met de laagste rentevoeten is verder 
gedaald. België voldoet aan hel criterium inzake de convergentie van de rentevoeten. 
Aan de hand van dit onderzoek naar de mate waarin België aan de convergentiecriteria 
voldoet, oordeelt de Commissie dat België een hoge mate van duurzame convergentie 
heeft bereikt. 
1.3.2. Duitsland 
De wet van 1957 betreffende de Bundesbank garandeerde de centrale bank reeds aan het 
begin van de tweede fase van de KMU een betrekkelijk grote mate van 
onafhankelijkheid. Met het oog op de derde fase van de H MIJ diende de Duitse regering 
een voorstel in tot wijziging van de wet op de Bundesbank, dat in december 1997 door 
hel Duitse parlement werd aangenomen. De wel houdende wijziging van de wet op de 
Bundesbank van 1957 treedt in werking op de datum waarop Duitsland de 
gemeenschappelijke munt aanneemt. De bepalingen betreffende de onafhankelijkheid van 
de bank zijn echter op de dag na de afkondiging van de wet, d.w.z. 30 december 1997, in 
werking getreden. De wetgeving in Duitsland is verenigbaar met het Verdrag en met de 
statuten van het BSCB. 
Hel gemiddelde inflatiepercentage in Duitsland bedroeg in de twaalf maanden tot 
januari 1998 1,4% en bleef daarmee onder de referentiewaarde van 2,7%. De inflatie in 
Duitsland is gedurende de hele periode vanaf december 1996 onder de referentiewaarde 
gebleven. Duitsland voldoet aan het criterium inzake de prijsstabiliteit. 
De beschikking van 1994 betreffende het beslaan van een buitensporig tekort in 
Duitsland (Beschikking van de Raad van 26 september 1994) werd in 1995 ingetrokken 
(Beschikking van de Raad van 10 juli 1995). Door een onverwachte verslechtering van 
begrotingssituatie in 1995 heeft de Raad een nieuwe beschikking aangenomen over het 
bestaan van een buitensporig tekort in Duitsland (Beschikking van de Raad van 
27juni 1996), dat nog niet is ingetrokken, liet overheidstekort is gedaald van 3,4% van 
het BBP in 1996 tot 2,7% in 1997, en ligt nu onder de referentiewaarde.. Verwacht wordt 
dal het tekort in 1998 nog verder zal dalen. De schuldquote van de overheid is 
toegenomen. De schuldquote kwam in 1996 net boven de referentiewaarde van 60% van 
het BBP en steeg in 1997 opnieuw tot 61,3%. Niettemin zal de schuldquote naar 
verwachting in 1998 beginnen te dalen en blijft deze in de buurt van de referentiewaarde 
van 60%) van het BBP. Daar komt bij dat de uitzonderlijke kosten van de Duitse 
eenwording een zware last blijven voor de Duitse overheidsfinanciën. De Commissie 
beveelt de Raad aan de beschikking inzake het buitensporige tekort ten aanzien van 
Duitsland in te trekken; indien de Raad deze aanbeveling opvolgt, wordt Duitsland 
geacht aan het criterium inzake de begrotingssituatie van de overheid te voldoen. 
De referentiewaarde op basis van de rentevoet in de drie landen met de grootste prijsstabiliteit 
berekend aan de hand van het GICP is pas sedert december 1996 beschikbaar 
19 
De Duitse mark neemt op het ogenblik waarop dit onderzoek plaatsvindt, langer dan twee 
jaar deel aan het wisselkoersarrangement en heeft gedurende de verslagperiode van twee 
jaar nicl aan grote spanningen blootgestaan. De Duitse mark is steeds ruim binnen de 
fluctuatieband van 12,25% rond de spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta in het 
wisselkoersarrangement gebleven. Duitsland voldoet aan het wisselkoerscriterium. 
De gemiddelde lange rente in Duitsland lag met 5,6%, tot januari 1998 onder de 
referentiewaarde van 7,8%. Duitsland heeft zich gedurende de gehele periode vanaf 
december 1996 aan de referentiewaarde gehouden; Duitsland was zelfs één van de 
lidstaten met de laagste lange-termijnrentevoelen. Duitsland voldoet aan hel criterium 
inzake de convergentie van de rentevoeten. 
Aan de hand van dit onderzoek naar de mate waarin Duitsland aan de 
convergentiecriteria voldoet, oordeelt de Commissie dat Duitsland een hoge mate van 
duurzame convergentie heeft bereikt. 
1.3.3. Griekenland 
De (iriekse regering heeft in de zomer van 1997 een wetsontwerp ingediend om aan de 
vereisten inzake de verenigbaarheid met het Verdrag en met de statuten van het liSCB te 
voldoen. I Iet wetsontwerp werd in november 1997 door het parlement aangenomen en de 
wet werd in december 1997 van kracht. De bepalingen met betrekking tot de 
onafhankelijkheid van de centrale bank zijn in december 1997 in werking getreden. Het 
tijdschema voor de integratie van de bank in hel lïSCR is niet geheel bevredigend. 
Nicttegenslaandc deze onvolkomenheid is de wetgeving in Griekenland verenigbaar met 
het Verdrag en met de statuten van hel liSCB. 
De inflatie beliep in Griekenland in de twaalf maanden tot januari 1998 gemiddeld 5,2%, 
en lag dus ruim boven de referentiewaarde van 2,7%. De inflatie in Griekenland is 
gedurende de gehele periode vanaf december 1996 hoger geweest dan de 
referentiewaarde, ofschoon het rente-verschil wel enigszins is gedaald. Griekenland 
voldoet niet aan het criterium inzake de prijsstabiliteit. 
Ten aanzien van Griekenland geldt een beschikking inzake het bestaan van een 
buitensporig tekort (Beschikking van de Raad van 26 september 1994). Het 
overheidstekort is sterk gedaald van 13,8% van het BBP in 1993 tot 4,0% in 1997; 
niettemin ligt het tekort nog ruim boven de referentiewaarde. De schuldquote van de 
overheid is hoog; deze bleef gedurende de tweede fase betrekkelijk stabiel, maar bereikte 
in 1996 een hoogtepunt met 111,6% van het BBP, om daarna in 1997 te dalen tot 
108,7%). Griekenland voldoet niet aan het criterium inzake de begrotingssituatie van de 
overheid. 
De Griekse drachme heeft in de verslagperiode niet aan het wisselkoersarrangement 
deelgenomen, maar trad in maart 1998 toe; de wisselkoers van de Griekse drachme ten 
opzichte van de WKM-valuta was in de verslagperiode van twee jaar over het algemeen 
stabiel, maar kwam wel af en toe onder druk te staan. Dit werd opgevangen door 
verhoging van de binnenlandse rente en interventies op de valutamarkt. ^Griekenland 
voldoet niet aan het wisselkoerscriterium. 
20 
De gemiddelde lange rente in Griekenland bedroeg in de twaalf maanden tot januari 1998 
9,8%, en lag daarmee boven de referentiewaarde van 7,8%. De gegevens over de 
rentevoeten voor Griekenland, die tot mei 1997 betrekking hadden op obligaties met een 
oorspronkelijke looplijd van minder dan tien jaar, zijn niet strikt vergelijkbaar met de 
gegevens voor andere lidstaten, liet rente-verschil lussen Griekenland en de lidstaten met 
de laagste rentevoeten is gedaald, maar blijft nog sleeds aanzienlijk. Griekenland voldoet 
niet aan hel criterium inzake de convergentie van de rentevoeten. 
1.3.4. Spanje 
Spanje heeft zijn wetgeving betreffende de centrale bank al in 1994 hervormd. Wet nr. 13 
van 1994 verleende de centrale bank autonomie ten opzichte van de overheid en maakte 
van prijsstabiliteit de primaire doelstelling van het monetair beleid. Deze wet is in de 
afgelopen maanden achtereenvolgens door twee wetten gewijzigd. Een wet houdende 
wijziging van de wet van 1994 betreffende enkele aspecten met betrekking tot de 
onafhankelijkheid werd op 31 december 1997 aangenomen. Met het oog op de 
doelstellingen van de bank, de integratie ervan in het KSCB en andere wetgeving diende 
de regering in februari 1998 opnieuw een wetsontwerp in tot wijziging van wet 
nr. 13/1994. Mits de oiilwcrp-wcl in zijn huidige vorm door hel parlement wordt 
aangenomen, is de wetgeving in Spanje verenigbaar met hel Verdrag en met de statuten 
van het I'SCB. 
De inflatie was in Spanje in de twaalf maanden lot januari 1998 gemiddeld 1,8%, en lag 
daarmee onder de referentiewaarde van 2,7%. Doordat de inflatie in Spanje in 1996 en 
1997 daalde, kwam hel gemiddelde op en onder de referentiewaarde te liggen vanaf 
juli 1997. Spanje voldoet aan het criterium inzake de prijsstabiliteit. 
Ten aanzien van Spanje geldt een beschikking inzake het bestaan van een buitensporig 
tekort (Beschikking van de Raad van 26 september 1994). Het overheidstekort is echter 
aanzienlijk teruggedrongen van 7,3% van het BBP in 1995 tot 2,6% in 1997 en bevindt 
zich daarmee onder de referentiewaarde. Het tekort zal naar verwachting in 1998 verder 
dalen. De schuldquote van de overheid steeg van 60,0% van het BBP in 1993 tot 70,1% 
in 1996 om vervolgens in 1997 tot 68,8% te dalen; naar verwachting zal de schuldquote 
in 1998 en volgende jaren verder dalen. De Commissie beveelt de Raad aan de 
beschikking inzake hel buitensporige tekort ten aanzien van Spanje in te trekken; indien 
de Raad deze aanbeveling opvolgt, wordt Spanje geacht aan hel criterium inzake de 
begrotingssituatie van de overheid te voldoen. 
De Spaanse peseta neemt op het ogenblik waarop dit onderzoek plaatsvindt meer dan 
twee jaar deel aan het wisselkoersarrangement en heeft in de verslagperiode van twee jaar 
niet aan spanningen blootgeslaan. De Spaanse peseta bewoog zich bijna steeds binnen de 
bandbreedte van +2,25% rond de spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta in het 
wisselkoersarrangement. Spanje voldoet aan het wisselkoerscriterium. 
21 
De gemiddelde lange rente in Spanje lag in de twaalf maanden tot januari 1998 met 
6,3%, onder de referentiewaarde van 7,8%. Doordat het renteverschil in 1996 kleiner 
werd, daalde de gemiddelde rente in Spanje zodanig dat deze gedurende de gehele 
periode vanaf december 1996 onder de referentiewaarde bleef. Het verschil tussen de 
lange rente in Spanje en die in de lidstaten met de laagste rentevoeten is nog verder 
gedaald. Spanje voldoet aan het criterium inzake de convergentie van de rentevoeten. 
Aan de hand van dit onderzoek naar de male waarin Spanje aan de convergentiecriteria 
voldoet, oordeelt de Commissie dat Spanje een hoge mate van duurzame convergentie 
heeft bereikt. 
1.3.5. Frankrijk 
Frankrijk heeft al in 1993 met het oog op de EMU de statuten van zijn centrale bank 
herzien. De regering wil het Parlement in de laatste week van maart 1998 een voorstel tot 
wijziging van de wet van 1993 voorleggen. De wetswijziging betreffende de 
onafhankelijkheid moet op de datum van oprichting van de ECB in werking treden, de 
andere op I januari 1999. Indien het wetsontwerp van de regering in zijn huidige vorm 
aan hel Parlement voorgelegd en vervolgens aangenomen wordt, is de wetgeving in 
frankrijk verenigbaar met het Verdrag en met de statuten van het ESCB. 
De gemiddelde inflatie in frankrijk in de twaalf maanden tot januari 1998 beliep 1,2%, 
en lag daarmee onder de referentiewaarde van 2,7%. frankrijk behoorde zelfs lot de drie 
lidstaten met de laagste inflatie waarvan wordt uitgegaan bij de berekening van deze 
referentiewaarde. Hel inllatiepercentage bleef in frankrijk gedurende de gehele periode 
vanaf december 1996 onder de referentiewaarde, frankrijk voldoet aan het criterium 
inzake de prijsstabiliteit. 
Ten aanzien van Frankrijk geldt een beschikking inzake het bestaan van een buitensporig 
tekort (Beschikking van de Raad van 26 september 1994). Het overheidstekort is echter 
aanzienlijk gedaald van 5,8% van het BBP in 1994 tot 3,0% in 1997, gelijk aan de 
referentiewaarde. Naar verwachting zal het tekort in 1998 verder dalen. Hoewel de 
schuldquote van de overheid tijdens de tweede fase is gestegen en in 1997 58,0% van het 
BBP bedroeg, blijft deze onder de referentiewaarde. De Commissie beveelt de Raad aan 
de beschikking inzake hel buitensporig tekort ten aanzien van Frankrijk in te trekken; 
indien de Raad deze aanbeveling opvolgt, wordt Frankrijk geacht aan het criterium 
inzake de begrotingssituatie van de overheid te voldoen. 
De franse frank neemt op het ogenblik waarop dit onderzoek plaatsvindt, langer dan 
twee jaar deel aan hel wisselkoersarrangement en heeft in de verslagperiode van twee jaar 
geen ernstige spanningen ondervonden. De Franse frank bewoog zich vrijwel steeds 
binnen de fluctuatiemarge van ±2,25% rond de spilkoers ten opzichte van de 
mediaanvaluta in het wisselkoersarrangement. Frankrijk voldoet aan het 
wisselkoerscriterium. 
22 
De gemiddelde lange rente in Frankrijk lag in de twaalf maanden tot januari 1998 met 
5,5% onder de referentiewaarde van 7,8%. Frankrijk heeft zich gedurende de gehele 
periode vanaf december 1996 aan de referentiewaarde gehouden en was zelfs één van de 
lidstaten met de laagste lange-termijn rentevoeten. Frankrijk voldoet aan het criterium 
inzake de convergentie van de rentevoeten. 
Aan de hand van dit onderzoek naarde mate waarin Frankrijk aan de convergentiecriteria 
voldoet oordeelt de Commissie dat Frankrijk een hoge mate van duurzame convergentie 
heeft bereikt. 
1.3.6. Ierland 
liet Ierse Parlement heeft in maart 1998 een nieuwe Bankwet aangenomen, waarbij 
eerdere bankwetten uit de periode 1942-1997 gewijzigd worden door toevoeging van een 
aantal bepalingen betreffende de EMU. De minister besluit op welke dag of dagen deze 
wet van kracht wordt. De wetgeving in Ierland is verenigbaar met het Verdrag en met de 
statuten van het ESCB. 
De gemiddelde inflatie in Ierland bedroeg in de twaalf maanden tot januari 1998 1,2%, en 
lag daarmee onder de referentiewaarde van 2,7%. Ierland behoorde zelfs tot de drie 
lidstaten met de laagste inllalie waarvan wordt uitgegaan bij de berekening van deze 
referentiewaarde. De inflatie in Ierland is gedurende de gehele periode vanaf 
december 1996 onder de referentiewaarde gebleven. Ierland voldoet aan het criterium 
inzake de prijsstabiliteit. 
Ten aanzien van Ierland is nooit een beschikking inzake hel bestaan van een buitensporig 
tekort aangenomen. Gedurende de gehele tweede fase is het overheidstekort ruim onder 
de referentiewaarde gebleven en in 1997 werd een overschot van 0,9% van het BBP 
bereikt. Voor 1998 wordt een toename van het overschot verwacht. De schuldquote van 
de overheid is zeer snel gedaald, van 96,3% van het BBP in 1993 tot 66,3% in 1997; naar 
verwachting zal de schuldquote in 1998 tot onder de referentiewaarde dalen. Ierland 
voldoet aan het criterium inzake de begrotingssituatie van de overheid. 
I Iet Ierse pond neemt op het ogenblik waarop dit onderzoek plaatsvindt, langer dan twee 
jaar deel aan het wisselkoersarrangement; in de verslagperiode van twee jaar is geen 
sprake geweest van ernstige spanningen. Na de verslagperiode, in maart 1998, werd het 
Ierse pond gerevalueerd ten opzichte van de andere WKM-valuta. Gedurende de 
verslagperiode vertoonde het Ierse pond grotere schommelingen dan andere valuta's van 
het wisselkoersmechanisme, en lange tijd lag de koers buiten de fluctuatiemarge van 
±2,25% rond de spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta. De afwijking van het Ierse 
pond deed zich echter voornamelijk boven de spilkoers voor en weerspiegelde de 
gunstige voorwaarden in de Ierse economie. De grotere variabiliteit moet derhalve niet 
worden gezien als een teken dat wijst op ernstige spanningen in de verslagperiode. 
Ierland voldoet aan het wisselkoerscriterium. 
23 
De gemiddelde lange renie in Ierland bedroeg in de twaalf maanden tol januari 1998 6,2%, en 
bleef daarmee onder de referentiewaarde van 7,8% gebleven. Ierland heeft zich gedurende de 
gehele periode vanaf december 1996 aan de referentiewaarde gehouden. Het verschil tussen de 
lange rente in Ierland en die in de lidstaten met de laagste rentevoeten is nog verder afgenomen. 
Ierland voldoet aan het criterium inzake de convergentie van de rentevoeten. 
Aan de hand van dit onderzoek naar de mate waarin Ierland aan de convergentiecriteria voldoet, 
oordeelt de Commissie dat Ierland een hoge mate van duurzame convergentie heeft bereikt. 
1.3.7. Italië 
In oktober 1997 machtigde het Italiaanse parlement de regering om bepalingen betreffende de 
EMU bij wetsdeereet vasl te stellen. De Italiaanse regering diende in december 1997 een 
onlwerp-welsdeereel in lol aanpassing van de Italiaanse wetgeving aan de vereisten van het 
Verdrag en de statuten. Dit welsdecreel werd in maart 1998 door de regering aangenomen. De 
bepalingen betreffende de onafhankelijkheid worden van kracht op hel ogenblik waarop hel 
wetsdeereet wordt gepubliceerd; de bepalingen betreffende de integratie op een door de minister 
vast Ie stellen datum of op hel moment dal Italië de euro aanneemt. De wetgeving in Italië is 
verenigbaar met hel Verdrag en met de statuten van het FSCB. 
De gemiddelde inflatie in Italië bedroeg in de twaalf maanden tot januari 1998 1,8%, en lag 
daarmee onder de referentiewaarde van 2,7%. Door de daling van de inflatie in Italië in 1996 en 
1997 kwam de gemiddelde inflatie eerst op en daarna onder de referentiewaarde te liggen vanaf 
juni 1997. Italië voldoet aan het criterium inzake de prijsstabiliteit. 
Ten aanzien van Italië geldt op dit ogenblik een beschikking inzake het bestaan van een 
buitensporig tekort (Beschikking van de Raad van 26 september 1994). In de tweede fase viel 
echter een zeer sterke en aanhoudende daling van het overheidstekort waar te nemen: van 9,5% 
van het BBP in 1993 tot 2,7%) in 1997, lager dan de referentiewaarde. Verwacht wordt dat het 
tekort in 1998 verder zal dalen. De schuldquote van de overheid bereikte in 1994 zijn hoogste 
punt mei 124,9% van het BBP en is sedertdien jaarlijks gedaald om in 1997 op 121,6% te komen; 
mede dank zij de gestage toename van hel primaire overschot dat in 1997 boven de 6%> van het 
BBP uitkwam, vertoont de schuldquote uu een duurzame neerwaartse tendens. Verwacht wordt 
dat de schuldquote in 1998 en volgende jaren sneller zal dalen. De Italiaanse regering heef! 
onlangs opnieuw bevestigd, dal het primaire overschot op de middellange termijn op een 
aangepast hoog niveau zal worden gehandhaafd. De Commissie beveelt de Raad aan de 
beschikking inzake het buitensporig tekort ten aanzien van Italië in te trekken. Indien de Raad de 
aanbeveling van de Commissie opvolgt, wordt Italië geacht aan het criterium inzake de 
begrotingssituatie van de overheid te voldoen. 
De Italiaanse lire neemt sedert november 1996 deel aan het wisselkoersarrangement. In het 
daaraan voorafgaande gedeelte van de verslagperiode steeg de koers van de lire ten opzichte van 
de WKM-valuta. Sedert de Italiaanse lire opnieuw tot het wisselkoersarrangement is toegetreden, 
is de munt steeds binnen de fluctuatiemarge van ±2,25%) rond de spilkoers ten opzichte van de 
mediaanvaluta in het wisselkoersmechanisme gebleven. Hoewel de lire pas sedert november 
1996 aan het wisselkoersmechanisme deelneemt, heeft de munt in de verslagperiode niet aan 
ernstige spanningen blootgestaan. De Commissie is daarom van oordeel dat de lire in de 
afgelopen twee jaar voldoende stabiel is geweest. 
24 
De gemiddelde lange rente in Italie in de twaalf maanden tot januari 1998 bedroeg 6,7%), en lag 
daarmee onder de referentiewaarde van 7,8%. De daling van de rente-verschillen in 1996 en 
l()4>7 deed ••! Ualië de gemiddelde renie vanaf februari 1997 lot onder de referentiewaarde dalen. 
Het rente-verschil lussen de lange renie in Italië en die in de lidstaten met de laagste rentevoeten 
is verder verminderd. Italië voldoet aan het criterium inzake de convergentie van de rentevoeten. 
Aan de hand van dit onderzoek naar de mate waarin Italië aan de convergentiecriteria voldoet, 
oordeelt de Commissie dat Italië een hoge mate van duurzame convergentie heeft bereikt. 
1.3.8. Luxemburg 
Op basis van een eerder voorstel presenteerde de regering het parlement in december 1997 een 
herzien wetsontwerp betreffende het Institut Monétaire Luxembourgeois. Dit ontwerp moet in 
april door het Parlement worden aangenomen en zal dan op 1 mei 1998 in werking treden. Een 
aantal bepalingen in dit wetsontwerp die verband houden met de onafhankelijkheid en de 
integratie in het FSCB, zijn niet geheel bevredigend. Mits het wetsontwerp in zijn huidige vorm 
door het parlement wordt aangenomen, is de Luxemburgse wetgeving niettegenstaande deze 
onvolkomenheden verenigbaar met het Verdrag en met de statuten van het ESCB. 
De gemiddelde inflatie in Luxemburg in de twaalf maanden tot januari 1998 bedroeg 1,4%), en 
lag (laannee onder de referentiewaarde van 2,7%. De inflatie in Luxemburg is gedurende de 
gehele periode vanaf december 1996 onder de referentiewaarde gebleven. Luxemburg voldoet 
aan het crilerium inzake de prijsstabiliteit. 
Ten aanzien van Luxemburg is nooit een beschikking inzake een buitensporig tekort genomen. 
Gedurende de gehele tweede fase vertoonden de rekeningen van de overheid een overschot dat in 
1997 gelijk was aan 1,7%> van hel BBP. De schuldquote van de overheid is zeer laag en ligt ver 
onder de referentiewaarde; in 1997 beliep deze slechts 6,7%) van het BBP. Luxemburg voldoet 
aan hel crilerium inzake de begrotingssituatie van de overheid. 
De Luxemburgse frank neemt op het moment van dit onderzoek al meer dan twee jaar deel aan 
het wisselkoersarrangement en heeft in de verslagperiode van twee jaar niet aan ernstige 
spanningen blootgestaan. De Luxemburgse frank bewoog zich steeds ruim binnen de 
fluctuatieband van ±2,25%) rond de spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta in het 
wisselkoersarrangement. Luxemburg voldoet aan het wisselkoerscriterium. 
De gemiddelde lange rente in Luxemburg beliep in de twaalf maanden tot januari 1998 5,6%>, en 
lag daarmee onder de referentiewaarde van 7,8%. Luxemburg heeft zich gedurende de gehele 
periode vanaf december 1996 aan de referentiewaarde gehouden en is zelfs één van de lidstaten 
met de laagste lange rente. Luxemburg voldoet aan het criterium inzake de convergentie van de 
rentevoeten. 
Aan de hand van dit onderzoek naar de mate waarin Luxemburg aan de convergentiecriteria 
voldoet, oordeel! de Commissie dat Luxemburg een hoge mate van duurzame convergentie heeft 
bereikt. 
25 
1.3.9. Nederland 
In seplember 1997 diende de Nederlandse regering bij het parlement een voorstel in voor 
een nieuwe wel tot wijziging van de Bank wet uit 1948, die de bepalingen inzake de 
Nederlandse centrale bank bevat. Dit wetsontwerp is op 24 maart 1998 door het 
parlement aangenomen. De bepalingen betreffende de onafhankelijkheid van de bank 
worden van kracht op de datum van oprichting van de ECB, de bepalingen betreffende de 
integratie van de bank in het ESCB aan het begin van de derde fase. Een bepaling 
betreffende de integratie van de bank in het ESCB is niet geheel tevredenstellend. De 
wetgeving in Nederland is niettegenstaande deze onvolkomenheid verenigbaar met het 
Verdrag en met de statuten van het ESCB. 
De gemiddelde inflatie in Nederland beliep in de twaalf maanden tot januari 1998 1,8%, 
en lag daarmee onder de referentiewaarde van 2,7%. In Nederland bleef de inflatie in de 
gehele periode vanaf december 1996 onder de referentiewaarde. Nederland voldoet aan 
hel criterium inzake de prijsstabiliteit. 
liet beschikking inzake hel bestaan van een buitensporig tekort in Nederland 
(Beschikking van de Raad van 26 seplember 1994) werd in 1997 ingetrokken 
(Beschikking van de Raad van 30 juni 1997). Het overheidstekort werd teruggebracht van 
4,0%) van hel BBP in 1995 lot 1,4% in 1997 en lag daarmee onder de referentiewaarde. 
De schuldquote van de overheid bereikte in 1993 zijn hoogtepunt met 81,2%) van het 
BBP en is sedertdien gedaald tot 72,1% in 1997. Naar verwachting zal de schuldquote in 
1998 en in de jaren daarna nog verder dalen. Nederland voldoet aan het criterium inzake 
de begrolingssituatic van de overheid. 
De Nederlandse gulden neemt op het ogenblik van dit onderzoek meer dan twee jaar aan 
het wisselkoersarrangement deel en heeft in de verslagperiode van twee jaar niet aan 
ernstige spanningen bloolgestaan. De gulden bewoog zich steeds ruim binnen de 
llucluatieband van ±2,25% rond de spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta in het 
wisselkoersarrangement. Nederland voldoet aan het wisselkoerscriterium. 
De gemiddelde lange rente lag in Nederland in de twaalf maanden tot januari 1998 met 
5,5%) onder de referentiewaarde van 7,8%. Nederland heeft zich gedurende de gehele 
periode vanaf december 1996 aan de referentiewaarde gehouden; Nederland is zelfs een 
van de lidstaten met de laagste lange-termijnrentevoeten. Nederland voldoet aan het 
criterium inzake de convergentie van de rentevoeten. 
Aan de hand van dit onderzoek naar de mate waarin Nederland aan de 
convergentiecriteria voldoet, oordeelt de Commissie dat Nederland een hoge mate van 
duurzame convergentie heeft bereikt. 
26 
1.3.10. Oostenrijk 
Om aan de bepalingen van het Verdrag te voldoen, diende de Oostenrijkse regering in het 
najaar van 1997 en in maart 1998 wetsontwerpen in bij het parlement. Overeenkomstig 
deze wetsontwerpen worden de bepalingen die de onafhankelijkheid van de centrale bank 
garanderen, van kracht op de datum waarop het ESCB wordt opgericht; de overige 
bepalingen worden van kracht op het ogenblik waarop Oostenrijk de gemeenschappelijke 
munt aanneemt. Mits het wetsontwerp in zijn huidige vorm wordt aangenomen, is de 
wetgeving in Oostenrijk verenigbaar met het Verdrag en met de statuten van het ESCB. 
De gemiddelde inllalie in Oostenrijk lag in de twaalf maanden tol januari 1998 met 1,1 %, 
onder de referentiewaarde van 2,7%. Oostenrijk behoorde zelfs tot de drie lidstaten met 
de laagste inllalie waarvan bij de berekening van deze referentiewaarde wordt uitgegaan. 
Hel inflatiepercentage in Oostenrijk is gedurende de gehele periode vanaf december 1996 
onder de referentiewaarde gebleven. Oostenrijk voldoet aan het criterium inzake de 
prijsstabiliteit. 
Ten aanzien van Oostenrijk geldt op dit ogenblik een beschikking inzake het bestaan van 
een buitensporig tekort (Beschikking van de Raad van 10 juli 1995). Het overheidstekort 
is echter van'5,2% van het BBP in 1995 gedaald tot 2,5% in 1997 en bevindt zich nu 
onder de referentiewaarde. Verwacht wordt dat het tekort in 1998 verder zal dalen. De 
schuldquote van de overheid steeg van 62,7% van het BBP in 1993 tot 69,5% in 1996 om 
vervolgens te dalen tot 66,1% in 1997; verwacht wordt dat de schuldquote in 1998 en 
volgende jaren verder zal dalen. De Commissie beveelt de Raad aan de beschikking 
inzake een buitensporig tekort ten aanzien van Oostenrijk in te trekken; indien de Raad 
deze aanbeveling opvolgt, wordt Oostenrijk geacht aan het criterium inzake de 
begrotingssituatie van de overheid te voldoen. 
De Oostenrijkse schilling neemt op hel ogenblik waarop dit onderzoek wordt gehouden, 
meer dan twee jaar deel aan hel wisselkoersarrangement en heeft in de verslagperiode 
van twee jaar niet aan ernstige spanningen blootgeslaan. De Oostenrijkse schilling 
bevond zich steeds ruim binnen de ±2,25% llucluatieband rond de spilkoers ten opzichte 
van de mediaanvaluta in het wisselkoersmechanisme. Oostenrijk voldoet aan het 
wisselkoerscriterium. 
De gemiddelde lange rente in Oostenrijk in de twaalf maanden tot januari 1998 lag met 
5,6%, onder de referentiewaarde van 7,8%. Oostenrijk heeft zich gedurende de gehele 
periode vanaf december 1996 aan de referentiewaarde gehouden en is zelfs een van de 
lidstaten met de laagste lange rente. Oostenrijk voldoet aan het criterium inzake de 
convergentie van de rentevoeten. 
Aan de hand van dit onderzoek naar de mate waarin Oostenrijk aan de 
convergentiecriteria voldoet, oordeelt de Commissie dat Oostenrijk een hoge mate van 
duurzame convergentie heeft bereikt. 
27 
1.3.11. Portugal 
In januari 1998 is, ingevolge de vereisten van het Verdrag, een wet aangenomen tot 
wijziging van de organieke wet van de centrale bank van Portugal. De in de nieuwe wet 
vervatte bepalingen inzake de onafhankelijkheid zijn al van kracht geworden, terwijl de 
overige bepalingen van kracht worden wanneer Portugal de euro aanneemt. De wetgeving 
in Portugal is verenigbaar met het Verdrag en met de statuten van het ESCB. 
De gemiddelde inflatie in Portugal in de twaalf maanden tot januari 1998 lag met 1,8% 
onder de referentiewaarde van 2,7%. De daling van de inflatie in Portugal in 1996 en 
1997 bracht de gemiddelde inflatie eerst op en vanaf juni 1997 onder de referentiewaarde. 
Portugal voldoet aan het criterium inzake de prijsstabiliteit. 
Ten aanzien van Portugal geldt een beschikking inzake het bestaan van een buitensporig 
tekort (Beschikking van de Raad van 26 september 1994). Het overheidstekort is echter 
in de tweede fase aanzienlijk en aanhoudend gedaald van 6,1% van het BBP in 1993 tot 
2,5% in 1997 en bevindt zich daarmee onder de referentiewaarde. Naar verwachting zal 
het tekort in 1998 nog verder afnemen. De schuldquote van de overheid bereikte een 
recordhoogte met 65,9% van het BBP in 1995 en is sedertdien gedaald tot 62,0%) in 
1997; verwacht wordt dat de schuldquote in 1998 zal dalen tot de referentiewaarde. De 
Commissie beveelt de Raad aan de beschikking inzake het buitensporig tekort ten 
aanzien van Portugal in te trekken; indien de Raad deze aanbeveling opvolgt, wordt 
Portugal geacht aan het criterium inzake de begrotingssituatie van de overheid te 
voldoen. 
De Portugese escudo neemt op het ogenblik waarop dit onderzoek plaatsvindt, meer dan 
twee jaar aan het wisselkoersarrangement deel en heeft in de verslagperiode van twee jaar 
niet aan ernstige spanningen blootgestaan. De escudo bewoog zich bijna steeds binnen 
een llucluatieband van ±2,25% rond de spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta in 
het wisselkoersarrangement. Portugal voldoet aan het wisselkoerscriterium. 
De gemiddelde lange rente in Portugal in de twaalf maanden tot en met januari 1998 lag 
met 6,2% onder de referentiewaarde van 7,8%. Door de vermindering van de 
rente-verschillen in 1996 daalde de gemiddelde rente in Portugal zodanig dat deze sedert 
december 1996 steeds onder de referentiewaarde bleef. Het verschil tussen de lange rente 
in Portugal en die in de lidstaten met de laagste rentevoeten is blijven dalen. Portugal 
voldoet aan het criterium inzake de convergentie van de rentevoeten. 
Aan de hand van dit onderzoek naar de mate waarin Portugal aan de convergentiecriteria 
voldoet, oordeelt de Commissie dat Portugal een hoge mate van duurzame convergentie 
heeft bereikt. 
28 
1.3.12. Finland 
In 1993 werd een begin gemaakt met de herziening van de Finse wetgeving betreffende 
de centrale bank, als resultaat waarvan in juni 1997 door het parlement een gewijzigde 
wel betreffende de centrale bank werd aangenomen. In deze wet, die op 1 januari 1998 
van kracht werd, werd de onafhankelijkheid van de bank vastgelegd maar werden geen 
nadere aanduidingen opgenomen betreffende de integratie van de bank in hel ESCB. De 
regering diende in februari 1998 een nieuw wetsontwerp, die wijzigingen op de wel op de 
Bank van Finland, de wel op de munteenheid en de wet op de muntstukken inhouden. 
Deze wet werd door hel parlement aangenomen op 20 maart 1998. De bepalingen inzake 
de onafhankelijkheid zullen binnenkort van kracht worden, de overige bepalingen van de 
wet op de Bank van Finland op de datum waarop Finland de gemeenschappelijke munt 
aanneemt. De wetgeving in Finland verenigbaar met het Verdrag en met de statuten van 
het ESCB. 
De gemiddelde inflatie in Finland in de twaalf maanden tot januari 1998 lag met 1,3%, 
onder de referentiewaarde van 2,7%. De inflatie in Finland is sedert december 1996 
steeds onder de referentiewaarde gebleven. Finland voldoet aan het criterium inzake de 
prijsstabiliteit. 
Het beschikking inzake het bestaan van een buitensporig tekort in Finland (Beschikking 
van de Raad van 10 juli 1995) werd in S997 ingetrokken (Beschikking van de Raad van 
30juni 1997). liet overheidstekort daalde aanzienlijk van 8,0%) van hel BBP in 1993 tot 
0,9%) in 1997 en bevindt zich daarmee onder de referentiewaarde. Voor 1998 wordt een 
overschot verwacht. De schuldquote van de overheid bereikte in 1994 een hoogtepunt 
met 59,6%) van het BBP, onder de referentiewaarde, en daalde daarna weer om in 1997 
op 55,8%) van hel BBP uit te komen. Finland voldoet aan het criterium inzake de 
begrotingssituatie van de overheid. 
De Finse mark neemt sedert oktober 1996 deel aan het wisselkoersarrangement. In het 
daaraan voorafgaande gedeelte van de verslagperiode steeg de koers van de mark ten 
opzichte van de WKM-valuta. Sedert de Finse mark tot het wisselkoersarrangement is 
toegetreden, bevond de munt zich meestal binnen de fluctuatiemarge van ±2,25% rond de 
spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta in het wisselkoersmechanisme. Hoewel de 
mark pas sedert oktober 1996 aan het wisselkoersarrangement deelneemt, heeft de munt 
in de verslagperiode niet aan ernstige spanningen blootgestaan. Daarom is de Commissie 
van oordeel dat de wisselkoers van de Finse mark in de afgelopen twee jaar voldoende 
stabiel is geweest. 
De gemiddelde lange rente in Finland in de twaalf maanden tot januari 1998 lag met 
5,9%) onder de referentiewaarde van 7,8%». Finland heeft zich sedert december 1996 
steeds aan de referentiewaarde gehouden. Het verschil lussen de lange rente in Finland en 
die in de lidstaten met de laagste rentevoeten is nog verder afgenomen. Finland voldoet 
aan het criterium inzake de convergentie van de rentevoeten. 
Aan de hand van dit onderzoek naar de mate waarin Finland aan de convergentiecriteria 
voldoet, oordeelt de Commissie dat Finland een hoge mate van duurzame convergentie 
heeft bereikt. 
29 
1.3.13. Zweden 
De Zweedse regering heeft in november 1997 een wetsontwerp bij het parlement 
ingediend lot wijziging van de grondwet, de parlementswet en de wel op de centrale 
bank. Del parlement heeft de wijzigingen op de grondwet in maart 1998 in eerste lezing 
aangenomen. De tweede lezing, die de grondwetswijzigingen moet bevestigen, kan pas in 
hel volgende parlement plaatsvinden, na de algemene verkiezingen in september 1998. 
De wetsontwerpen tot wijziging van de andere twee wetten zouden samen met de 
grondwetswijziging, die dan in tweede lezing is, in oktober 1998 door het Parlement 
moeten worden aangenomen. Alle wetsvoorstellen zouden op 1 januari 1999 van kracht 
worden. De nu voorliggende wetsvoorstellen bevatten enkele punten die onverenigbaar 
zijn met het Verdrag en die betrekking hebben op de integratie van de centrale bank in 
het ESCB. Ook is de geplande datum van aanneming van de voorstellen niet in 
overeenstemming met het tijdschema zoals dit in het Verdrag is vastgelegd. De 
wetgeving in Zweden is niet verenigbaar met het Verdrag en met de statuten van het 
ESCB. 
De gemiddelde inflatie in Zweden in de twaalf maanden tot januari 1998 lag met 1,9%, 
onder de referentiewaarde van 2,7%. De inflatie is vanaf december 1996 steeds onder de 
referentiewaarde gebleven. Zweden voldoet aan het criterium inzake de prijsstabiliteit. 
Ten aanzien van Zweden geldt op dit ogenblik een beschikking inzake het bestaan van 
een buitensporig tekort (Beschikking van de Raad van 10juli 1995). Er heeft zich 
niettemin een zeer omvangrijke en aanhoudende daling van het overheidstekort 
voorgedaan van 12,2%) van het BBP in 1993 lot 0,8% in 1997, minder dan de 
referentiewaarde. Verwacht wordt dat in 1998 een overschot zal ontstaan. De schuldquote 
van de overheid bereikte in 1994 een recordhoogte met 79,0% van het BBP en is 
sedertdien ieder jaar afgenomen tot 76.6%o in 1997; verwacht wordt dat de schuldquote in 
1998 en de jaren daarna verder zal afnemen. De Commissie beveelt de Raad aan de ten 
aanzien van Zweden genomen beschikking inzake een buitensporig tekort in te trekken; 
indien de Raad deze aanbeveling opvolgt, wordt Zweden geacht aan het criterium inzake 
de begrotingssituatie van de overheid te voldoen. 
De Zweedse kroon heeft nooit aan het wisselkoersarrangement deelgenomen; tijdens de 
verslagperiode van twee jaar schommelde de kroon ten opzichte van de valuta's die zich 
in het wisselkoersarrangement bevinden. Deze schommelingen waren onder andere toe te 
schrijven aan hel ontbreken van een doelstelling ten aanzien van de wisselkoers. Zweden 
voldoet niet aan het wisselkoerscriterium. 
30 
De gemiddelde lange rente in Zweden in de twaalf maanden tot januari 1998 lag met 
6,5%) onder de referentiewaarde van 7,8%). Door de versmalling van de rente-verschillen 
in 1996 daalde de gemiddelde rente zodanig dat Zweden zich op dit punt sedert 
december 1996 steeds onder de referentiewaarde heeft bevonden. Het verschil tussen de 
lange rente in Zweden en die in de lidstaten met de laagste rentevoeten is verder gedaald. 
Zweden voldoet aan het criterium inzake de convergentie van de rentevoeten. 
* * * 
Aangezien Denemarken en het Verenigd Koninkrijk gebruik maken van de mogelijkheid 
niet aan de EMU deel te nemen, zullen deze landen niet behoren tot de eerste groep 
lidstaten die de gemeenschappelijk munt aanneemt. Het is derhalve niet nodig dat de 
Raad beoordeelt of Denemarken en het Verenigd Koninkrijk voldoen aan de andere 
voorwaarden voor de invoering van een gemeenschappelijke munt. Dat neemt niet weg 
dat deze twee landen nauw zijn betrokken bij de verregaande economische integratie en 
de bevordering van de samenwerking inzake het economisch beleid in de opeenvolgende 
fasen van de EMU. Zoals dit voor de overige lidstaten het geval is, geeft dit verslag ook 
informatie over de stand van de wetgeving inzake de centrale bank in Denemarken en het 
Verenigd Koninkrijk en worden hun prestaties op het vlak van de convergentie 
onderzocht. 
31 
2. VERENIGBAARHEID VAN DE NATIONALE WETGEVING MET HET 
VERDRAG EN DE STATUTEN VAN HET EUROPEES STELSEL VAN 
CENTRALE BANKEN 
2.1. Inleiding 
In artikel 109 J, lid 1, van het Verdrag, tweede zin, wordt bepaald dat de verslagen die uit 
hoofde van dit artikel moeten worden opgesteld "tevens een onderzoek naar de 
verenigbaarheid van de nationale wetgeving van elke lidstaat, met inbegrip van de 
statuten van zijn nationale centrale bank, met artikel 107 en 108 van dit Verdrag en de 
statuten van het ESCB (Europees Stelsel van Centrale Banken)" bevatten. 
Het onderhavige hoofdstuk heeft betrekking op dit onderzoek. Eerst wordt beschreven 
welke aanpassingen nodig zijn om de nationale wetgeving in overeenstemming te 
brengen met het Verdrag en de statuten. Vervolgens wordt aandacht besteed aan het 
tijdschema dat hierbij gevolgd moet worden. Tot besluit wordt van land tot land bekeken 
of de nationale wetgeving verenigbaar is met het Verdrag en de statuten. Hierbij wordt 
vooral aandacht besteed aan de nationale wetgeving betreffende de centrale bank. 
2.2. Noodzakelijke aanpassingen van de nationale wetgeving 
2.2.1. Algemeen 
Op 1 januari 1999 gaat de bevoegdheid voor het monetair beleid, het wisselkoersbeleid 
en de monetaire wetgeving over van de deelnemende lidstaten naar het 
Gemeenschapsniveau. Nu beslaan in ieder rechtsgebied nog talrijke bepalingen die naar 
de nationale bevoegdheid op deze gebieden verwijzen en nationale regels vastleggen. 
Artikel 108 luidt: 
"Iedere lidstaat draagt er zorg voor dat zijn nationale wetgeving, met inbegrip van de 
statuten van zijn nationale centrale bank, uiterlijk op de datum van oprichting van het 
ESCB verenigbaar is met dit Verdrag en met de statuten van het ESCB. " 
I loc deze verenigbaarheid bereikt moet worden, is in het Verdrag niet nader bepaald. Dit 
kan gebeuren door nationale bepalingen te schorsen, de formulering van bepalingen van 
hel Verdrag of van de statuten van het ESCB in de nationale wetgeving over te nemen, 
naar dergelijke bepalingen te verwijzen of door een combinatie van deze mogelijkheden. 
32 
1 Iet onderzoek kan in drie delen worden gesplitst: 
- doelstellingen van de nationale centrale banken (NCB's) 
- onafhankelijkheid 
- integratie in het ESCB en overige wetgeving 
2.2.2. Doelstellingen 
De doelstellingen van een NCB moeten verenigbaar zijn met de doelstellingen van het 
ESCB zoals die geformuleerd zijn in artikel 105, lid 1, van het Verdrag (en in artikel 2 
van de statuten van het ESCB): 
"liet hoofddoel van het ESC 'B is het handhaven van prijsstabiliteit. Onverminderd het 
doel van prijsstabiliteit ondersteunt het ESCB hel algemene economische beleid in de 
Gemeenschap ten einde bij te dragen tot de verwezenlijking van de in artikel 2 
omschreven doelstellingen van de Gemeenschap. " 
Verwijzingen naar het regeringsbeleid of naar specifieke macro-economische 
doelstellingen in de nationale wetgeving zijn niet onverenigbaar, mits zij ondergeschikt 
blijven aan de eerste twee doelstellingen van artikel 105 van het Verdrag. 
2.2.3. Onafhankelijkheid 
Artikel 107 van het Verdrag waarborgt dat het ESCB in zijn handelen niet gebonden is 
aan instructies van derde partijen. Dit artikel luidt als volgt: 
"Bij de uitoefening van de bevoegdheden en het vervullen van de taken en plichten die bij 
dit Verdrag en de statuten van hel ESC 'B aan hen zijn opgedragen, is hel noch de EC 7i, 
noch een nationale centrale bank, noch enig lid van hun besluitvormende organen 
toegestaan instructies te vragen aan dan wel te aanvaarden van instellingen of organen 
van de Gemeenschap, van regeringen van lidstaten of van enig ander orgaan. De 
instellingen en organen van de Gemeenschap alsmede de regeringen van de lidstaten 
verplichten zich ertoe dit beginsel te eerbiedigen en niet te trachten de leden van de 
besluitvormende organen van de ECB of van de nationale centrale banken bij de 
uilvoering van hun laken te beïnvloeden. " 
Deze onafhankelijkheid heeft verschillende aspecten: 
• Institutioneel 
Dit betekent bijvoorbeeld dat organen die niet tot de NCB behoren, geen enkel recht 
hebben om in ESC B-zaken 
- instructies aan een NCB te geven; 
- een besluit van een NCB goed te keuren, te schorsen, te annuleren of op te 
schorten; 
- besluiten van een NCB op hun wettelijkheid te toetsen; 
- zitting te hebben in besluitvormingsorganen van een NCB en daarbij stemrecht uit 
te oefenen; 
- geraadpleegd te worden voordat een NCB een besluit neemt. 
33 
• Persoonlijk 
- Artikel 14.2 van de statuten van het ESCB bevat de verplichting, bepaalde 
voorschriften in de nationale wetgeving op te nemen: 
• de ambtstermijn van een president van een nationale centrale bank bedraagt 
ten minste vijfjaar; 
• een president kan slechts van zijn ambt worden ontheven indien hij niet meer 
aan de eisen voor de uitoefening van zijn ambt voldoet of op ernstige wijze 
is tekortgeschoten. 
Aangezien artikel 107 betrekking heeft op alle leden van besluitvormende 
organen, zouden deze regels niet alleen van toepassing moeten zijn op de 
president van de bank, maar ook op de andere leden die betrokken zijn bij de 
uitvoering van ESCB-taken. Onder bepaalde omstandigheden kan het echter 
gerechtvaardigd zijn, leden van besluitvormende organen voor een periode van 
minder dan vijfjaar te benoemen. Het gaat hier om twee gevallen: benoeming 
van een nieuw lid voor de rest van de ambtstermijn van zijn voorganger in het 
geval van een vrijkomende plaats en een faseerde initiële benoeming waarbij één 
of meer leden voor minder dan vijfjaar benoemd worden. In het eerste geval kan 
worden aangevoerd dal, wanneer de vervangingen volgens een vast schema 
verlopen, de collectieve onafhankelijkheid groter zal zijn. In het tweede geval, 
waarvan sprake is van een eenmalige afwijking van de minimum ambtstermijn, 
zou het voordeel kunnen zijn dat meer continuïteit gewaarborgd is in het bestuur 
van de centrale bank. 
- Wanneer leden van besluitvormende organen met ESCB-laken tevens functies 
builen deze organen vervullen, kan hierdoor, naar gelang van de aard van deze 
functies, hun onafhankelijkheid in het gedrang komen. 
• Financieel 
Een NCB moet uiteraard financiële verantwoording afleggen. Bij een voorafgaande 
uitgavencontrole kan naar gelang van de context echter een situatie ontstaan, waarin 
een NCB niet meer onafhankelijk kan handelen bij de uitoefening van zijn ESCB-
taken. 
2.2.4. Integratie van NCB's in het ESCB en overige wetgeving 
In artikel 9.2 van de statuten van het ESCB is bepaald dat de ECB erop toe zal zien dat de 
aan hel ESCB opgedragen taken worden uitgevoerd, hetzij door eigen werkzaamheden, 
hetzij via de nationale centrale banken. Voorts wordt in artikel 14.3 bepaald dat de 
NCB's een integrerend deel uitmaken van het F1SCB en in overeenstemming met de 
richtsnoeren en instructies van de ECB handelen. Bepalingen in de statuten van NCB's 
die de NCB's hinderen bij de uitoefening van hun functie, moeten daarom uit hoofde van 
arlikel 108 worden aangepast. 
I lieronder volgt een aantal voorbeelden van onverenigbaarheid: 
- een bepaling die de NCB de bevoegdheid geeft om de rentevoet voor 
kredietverrichtingen vast te leggen of het aanhouden van minimumreserves verplicht 
te stellen; 
- voorschriften die de president van de bank binden bij stemming in de Raad van 
bestuur van de ECB; 
- bepalingen die een besluitvormingsorgaan van een NCB verhinderen volgens de 
richtsnoeren of instructies van de ECB te handelen; 
34 
- voorschriften die indruisen tegen de financiële bepalingen van de statuten van het 
ESCB; 
- voorschriften die het een NCB onmogelijk maken externe reserves aan te houden en ze 
te beheren. 
Ook andere bepalingen zouden aan de bepalingen van het Verdrag moeten worden 
aangepast. Men denke bijvoorbeeld aan bepalingen die aan de regering de bevoegdheid 
voor het wisselkoersbeleid geven of aan de nationale autoriteiten de bevoegdheid om de 
hoeveelheid uit te geven muntstukken te bepalen en niet te vermelden dat goedkeuring 
door de ECB vereist is. 
2.2.5. Wetgeving buiten het toepassingsgebied van artikel 108 
Bovengenoemde elementen van de nationale wetgevingen kunnen rechtstreeks worden 
vergeleken met de bepalingen van het Verdrag en de statulen van het ESCB. Eventuele 
aanpassingen op deze gebieden moeten worden gemaakt uit hoofde van artikel 108. 
Wanneer een land de gemeenschappelijke munt aanneemt, zullen verdere aanpassingen 
noodzakelijk zijn. Welke dit precies zijn kan nu nog niet gezegd worden, omdat de ECB 
eerst uitvoerige regels moet opstellen of omdat de secundaire wetgeving nog niet door de 
Raad is goedgekeurd. Het gaat hier onder andere om de details van de 
geheimhoudingsvoorschriften voor de nationale centrale banken, de bevoegdheid van de 
NCB's om regels vast te stellen voor verrekenings- en betalingssystemen of de definitie 
van de nationale munt als wettig betaalmiddel van een lidstaat. Deze aanpassingen vallen 
niet onder het onderzoek op grond van artikel 109 J, maar onder de algemene 
verplichting van de lidstaten om ervoor te zorgen dat hun nationale wetgeving geen 
bepalingen bevat die onverenigbaar zijn met de EG-wetgeving. Dergelijke wettelijke 
bepalingen moeten worden aangepast op de datum die in de secundaire wetgeving 
vermeld staat of wanneer de ECB de respectieve regels vaststelt. 
Het onderzoek houdt zich ook niet bezig met de vraag of de nationale wetgeving met het 
Verdrag in hel algemeen overeenstemt, d.w.z. met de plicht van de lidstaten hun 
wetgeving aan te passen aan de Gemeenschapswetgeving, afgezien van de verplichtingen 
die de lidstaten hebben ten gevolge van de overdracht van bevoegdheden in het kader van 
de EMU. 
2.3. Tijdschema voor de aanpassing 
Artikel 108 bepaalt dat de lidstaten er "zorg voor moeten dragen" dat hun wetgeving 
uiterlijk op de datum van oprichting van het ESCB verenigbaar is met de EG-wetgeving. 
Deze verenigbaarheid is pas gegarandeerd wanneer het wetgevingsproces is afgerond en 
dat geldt voor alle drie bovengenoemde gebieden, i.e. de wetgeving betreffende de 
doelstellingen van de NCB's, de onafhankelijkheid en de integratie in het ESCB en 
overige wetgeving. Om te bepalen op welk moment de wetgeving in werking moet 
treden, is het echter belangrijk deze drie gebieden van elkaar te onderscheiden. 
35 
Een groot aantal besluiten die de ECB zal nemen lussen het moment van oprichting en 
eind 1998, zullen hel monetaire beleid van de euro-zone voorbestemmen. Daarom mag 
op het moment dat de ECB wordt opgericht, geen onverenigbaarheid meer bestaan waar 
hel de onafhankelijkheid van de NCB's betreft. Dit betekent dal de nodige 
wetswijzigingen niet alleen moeien zijn aangenomen maar op dat moment ook in 
werking moeten zijn getreden. 
Andere wetgeving, met name de wetgeving betreffende de integratie van een NCB in het 
ESCB, moet uiterlijk op het moment waarop een land de gemeenschappelijke munt 
aanneemt en de verantwoordelijkheid van zijn centrale bank voor het monetair beleid 
wordt overgedragen aan de ECB, in werking treden. 
Bijzonder belangrijk is de definitie van de doelstellingen van een NCB. Deze definitie 
maakt deel uit van de integratie van een NCB in het ESCB, hetgeen betekent dat de 
doelstellingen pas gewijzigd hoeven te zijn op het moment dat een land de 
gemeenschappelijke munt aanneemt. 
In dit verslag wordt bij de beoordeling van de wetgeving uitgegaan van de situatie op 
24 maart 1998. In enkele lidstaten wordt de wetgeving aangepast, maar zijn de 
wetsontwerpen nog niet door het Parlement aangenomen. In deze gevallen is er bij de 
beoordeling van uitgegaan, dat de wetsontwerpen in hun huidige vorm zullen worden 
aangenomen. 
2.4. Situatie in de lidstaten 
De verslagen over het onderzoek per land beginnen steeds met een samenvatting van de 
nieuwe wetgeving die sedert het begin van de tweede fase van de EMU (januari 1994) of 
kort daarvoor is aangenomen. ' Daarna volgt een beoordeling van de verenigbaarheid die 
begint met een algemene vaststelling en eventueel gevolgd wordt door een opsomming 
van de punten die nog geregeld moeten worden. 
De algemene vaststelling zegt of de nationale wetgeving wel dan niet verenigbaar is met 
hel Verdrag en de statuten van hel ESCB. Er is sprake van onverenigbaarheid van de 
wetgeving wanneer deze de beginselen van hel Verdrag schendt. In een aantal gevallen 
zijn onvolkomenheden geconstateerd die of van technische aard zijn of enkel voor de 
overgangsperiode tot eind 1998 gelden. In andere gevallen is eerder sprake van 
onduidelijkheid dan van aperte onverenigbaarheid. Wanneer de nog te regelen punten die 
na de algemene vaststelling genoemd worden, beperkt blijven tot dergelijke 
onvolkomenheden, wordt de wetgeving van het land verenigbaar met het Verdrag en de 
statuten van het ESCB geacht. 
Artikel 109 II, lid 5, van het Verdrag bepaalt dat elke lidstaat, voor zover nodig, tijdens de tweede fase 
hel proces op gang brengt dat moet leiden tot de onafhankelijkheid van zijn centrale bank, 
overeenkomstig artikel 108. 
36 
2.4.1. België 
2.4.1.1. Overzicht en wetgeving sedert 1994 
Tol kortgeleden golden voor de centrale bank van België de organieke wet van 1939 en 
de statuten van 1939, beide als gewijzigd. De regering kwam al in 1996 met voorstellen 
tot wijziging van de organieke wet die uiteindelijk in februari 1998 door het Parlement 
werden aangenomen. 
De bank is een vennootschap met beperkte aansprakelijkheid; de Staat heeft met 50% van 
het aandelenkapitaal een meerderheidspositie. Het vennootschapsrecht vult slechts de wet 
en de statuten aan. De bank wordl geleid door de gouverneur en het Bestuurscomilé 
bestaande uil de gouverneur en vijf lot zeven bestuurders. Voorts is er een Regentenraad 
(bestaande uit de leden van het bestuurscomité en tien andere leden) en een 
regeringscommissaris. Onder de vorige wetgeving lag het toezicht op het Bestuurscomité 
bij de regenten, die ook bepaalde rentetarieven en andere condities vaststelden; de 
doelstelling van de bank werd niet expliciet genoemd; de commissaris had een 
opschortingsrecht ten aanzien van besluiten van de bank over ESCB-zaken. 
In de nieuwe organieke wet werden de volgende wijzigingen ingevoerd die relevant zijn 
met betrekking tot artikel 108 van het Verdrag: 
- Doelstellingen 
De doelstellingen van de bank zijn afgeleid uit een algemene verwijzing in artikel 2 van 
de wet die vermeldt dat de bank een integrerend onderdeel van het ESCB vormt. 
- Onafhankelijkheid 
De bevoegdheden van de Regentenraad in ESCB-aangcIegenheden zijn overgedragen aan 
hel Bestuurscomité; de regenten hebben enkel nog een raadgevende functie en hoeven 
niet te worden geraadpleegd voordat besluiten worden genomen. 
De regeringscommissaris heeft niet meer de bevoegdheid om de wettelijkheid van de 
handelingen van de bank in verband met ESCB-taken te toetsen. 
De gronden waarop leden van de directie van hun functie kunnen worden ontheven, zijn 
aangepast aan arlikel 14.2 van de statuten van het ESCB. 
- Integratie in het ESCB en overige wetgeving 
Volgens artikel 2 van de nieuwe organieke wet zal "de bank een integrerend bestanddeel 
vormen van het ESCB, waarvan de statuten zijn neergelegd in het desbetreffende 
Protocol bij het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap". Alle bepalingen 
die de bank de bevoegdheid gaven het monetair beleid te bepalen, i.e. de rentetarieven 
vast te stellen of het aanhouden van minimumreserves op te leggen en bankbiljetten uit te 
geven, zijn komen te vervallen. 
37 
- Tijdschema 
De bepalingen van de originele wet zullen op verschillende data bij Koninklijk besluit in 
werking worden gezel. Verwacht wordt dat de bepalingen betreffende de overdracht van 
bevoegdheden in ESCB-zaken van de Rcgentenraad aan het Bestuurscomité in werking 
zullen treden op de oprichtingsdatum van de ESB. De bepalingen betreffende de 
integratie worden uiterlijk op het moment dat België de euro aanneemt, van kracht. Dit 
geldt niet voor de bepaling betreffende de uitgifte van bankbiljetten, die pas in werking 
zal treden wanneer eurobankbiljetten worden ingevoerd. 
2.4.1.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 
De Belgische wetgeving is verenigbaar met de vereisten van het Verdrag en de statuten 
van het ESCB. 
Verwacht wordt dat de bepalingen betreffende de overdracht van de bevoegdheid in 
ESCB-zaken van de Rcgentenraad aan het Bestuurscomité in werking zullen treden op de 
datum van oprichting van het ESCB. 
2.4.2. Denemarken 
De bepalingen inzake de Deense centrale bank zijn neergelegd in de Deense bankwel 
(wel nr 116). De bank is een autonome instelling. 
Bestuursorganen van de bank zijn de directie, de raad van toezicht en het comité van 
beheer. Het monetair beleid valt onder de bevoegdheid van de directie die bestaat uit drie 
leden en een voorzitter, benoemd door de Kroon. De voornaamste bepalingen van de 
Bankwet van 1936 zijn: de bank heeft als hoofddoelstelling het in stand houden van een 
stabiel geldwezen en het vergemakkelijken en reguleren van het geld- en betalingsverkeer 
en de kredietverlening; de directie heeft de taak het monetair beleid te bepalen en uit te 
voeren en is daarbij geheel ongebonden. Zo kan de directie de rentetarieven vaststellen en 
besluiten nemen over andere instrumenten van het monetair beleid. 
De leden van de directie worden voor onbeperkte lijd benoemd met een pensioenleeftijd 
van zeventig jaar. Hel huishoudelijk reglement van de bank bepaalt dat zij zonder opgave 
van redenen kunnen worden ontslagen door de Kroon (wanneer het de voorzitter betreft) 
of door een tweederde meerderheid van de leden van de raad van toezicht (voor de andere 
leden). 
De minister van Economische Zaken moet erop toezien dat de bank de bij de Deense 
Bankwet opgelegde taken naar behoren vervult. 
38 
Protocol nr 12 van het Verdrag betreffende enkele bepalingen inzake Denemarken 
bepaalt dat de Deense regering de Raad in kennis stelt van haar standpunt betreffende 
deelneming aan de derde fase voordat de Raad overgaat tol zijn beoordeling 
overeenkomstig artikel 109.1 , lid 2, van hel Verdrag. Aangezien Denemarken heeft 
meegedeeld dal het niet aan de derde fase zal deelnemen, zal hel overeenkomstig punt 2 
van dit Protocol behandeld worden als een land met een derogatie. Wat dit inhoudt is 
nader uitgewerkt in een besluit van de Europese Top van Edinburgh van december 1992. 
In dit besluit wordt bepaald dat Denemarken zijn bestaande bevoegdheden op het gebied 
van het monetaire beleid overeenkomstig zijn nationale wetten en voorschriften behoudt, 
met inbegrip van de bevoegdheden van de Nationale Bank van Denemarken op het 
gebied van het monetair beleid. 
In het licht van deze situatie blijft de beoordeling van de verenigbaarheid van de Deense 
wetgeving met de vereisten van het Verdrag en de statuten van het ESOB beperkt tot de 
onafhankelijkheid van de centrale bank2. Deze beoordeling leidt lot de conclusie dat de 
Deense wetgeving verenigbaar is met het Verdrag en de statuten van het ESCB. 
2.4.3. Duitsland 
2.4.3.1. Overzicht en wetgeving sedert 1994 
In Duitsland gelden voor de centrale bank de Bundesbankwet van 1957 en de statuten 
van de Bundesbank van 1958, als gewijzigd. De Bundesbankwet geeft de Duitse centrale 
bank al vanaf het begin van de tweede fase van de EMU een vrij hoge mate van 
onafhankelijkheid. 
Kernpunten van de wet van 1957 zijn: het is de primaire taak van de bank de munt te 
beschermen; de bank is bij de uitoefening van haar taken onafhankelijk van aanwijzingen 
van de regering. Besluiten over het monetair beleid werden tot nu toe genomen door de 
centrale bank raad die bestaai uil de president en de vice-president van de bank, maximaal 
zes leden van de directie en de presidenten van de centrale banken van de deelstaten. 
'1er voorbereiding van de EMU werd in december 1997 de Zesde Wet tot wijziging van 
de Bundesbankwet aangenomen. Deze wetswijziging betreft de volgende punten: 
- Doelstellingen 
De taken en doelstellingen van de bank werden aangepast door een herziening van 
artikel 3 waardoor "de Duitse Bundesbank ... voortaan zal deelnemen aan de uitvoering 
van de taken van het ESCB met als hoofddoel het handhaven van prijsstabiliteit... ". 
In artikel 12 werd bepaald dat de bank het algemeen economisch beleid van de regering 
zou steunen. Dit artikel werd gewijzigd om rekening te houden met het feit dat deze steun 
enkel kan worden gegeven voorzover zij verenigbaar is met de taken van de bank als 
integrerend onderdeel van het ESCB. 
Lidslalen mei een clcrogalie moeien ervoor zorgen dal hun centrale bank uiterlijk op de datum van 
oplichting van de IX'M onafhankelijk is. 
39 
- Onafhankelijkheid 
De ambtstermijn van de voorzitter en de andere leden van de centrale bankraad is 
verhoogd tot minimaal vijf jaar1. De mogelijkheid die de regering had om besluiten van 
de centrale bankraad twee weken op te schorten, is afgeschaft. 
- Integratie in hel ESCB en overige wetgeving 
Artikel 6 bevat nu de bepaling dat de centrale bankraad bij de uitvoering van ESCB-taken 
overeenkomstig de richtsnoeren en instructies van de ECB moet handelen. 
Volgens de nieuwe bepalingen heeft de bank niet meer de bevoegdheid in het kader van 
het monetair beleid de rente vast te stellen en het aanhouden van minimumreserves 
verplicht te stellen. De bepalingen inzake de uitgifte van bankbiljetten en de deelneming 
in internationale instellingen werden eveneens gewijzigd om rekening te houden met de 
prerogatieven van de ECB op deze gebieden. 
- Tijdschema 
De Zesde Wet tot wijziging van de Bundesbankwet zal in werking treden op de dag 
waarop Duitsland gaal deelnemen aan de derde fase van de EMU conform de bepalingen 
van arlikel 109 J van het Verdrag. De bepalingen betreffende de onafhankelijkheid van de 
bank zijn daarentegen reeds van kracht geworden op de dag na afkondiging van de wet, 
i.e. op 30 december 1997. 
2.4.3.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 
De Duitse wetgeving is verenigbaar met de vereisten van het Verdrag en met de statuten 
van het ESCB. 
De vorige wet bepaalde al dat de voorzitter en de vice-voorzitter van de bank, de andere leden van de 
directie en de voorzitters van de centrale banken van de deelstaten voor acht jaar benoemd moesten 
worden; in uitzonderlijke gevallen bestond niettemin de mogelijkheid leden voor een kortere periode 
te benoemen, die echter niet minder dan twee jaar mocht bedragen. Deze minimumperiode voor 
uitzonderlijke gevallen is nu verlengd tot vijfjaar. 
40 
2.4.4. Griekenland 
2.4.4.1. Overzicht en wetgeving sedert 1994 
Tol kortgeleden was tic rechtsgrondslag van de centrale bank van Griekenland hel statuut 
van de Bank van Griekenland van 1928 als gewijzigd. De bank is een naamloze 
vennootschap en deze rechtsvorm blijft in de nieuwe wetgeving ongewijzigd. Het aandeel 
van de Griekse staat is beperkt lot 10% van het aandelenkapitaal van de bank. De 
voornaamste organen van de bank zijn de algemene directieraad en de raad voor het 
monetair beleid. De raad voor het monetair beleid bestaat uit de president, twee vice-
presidenten en drie andere leden. De leden van de raad voor het monetair beleid worden 
voor zes jaar benoemd. 
Om te voldoen aan de vereisten van het Verdrag en de statuten van de ECB voor de derde 
fase heeft het Griekse Parlement in november 1997 een nieuwe wet goedgekeurd die in 
december 1997 in werking is getreden. Deze wet bevat de volgende wijzigingen: 
- Doelstellingen 
liet hoofddoel van de bank is prijsstabiliteit. Onverminderd deze doelstelling zal de bank 
het algemeen economisch beleid van de regering steunen. Vanaf het moment waarop 
Griekenland de gemeenschappelijke munt aanneemt, zal de Bank als hoofddoel hel 
handhaven van prijsstabiliteit nastreven in overeenstemming met de bepalingen van 
artikel 105(1) van het Verdrag. 
- Onafhankelijkheid 
De Raad voor het monetair beleid zal "het monetair beleid bepalen en uitvoeren en 
besluiten over zaken die verband houden mei hel wisselkoersbeleid, de werking van 
betalingssystemen en de uitgifte van bankbiljetten". De algemene directieraad behoudt de 
andere taken waarmee hij krachtens het statuut van de bank belast was, met uitzondering 
van zaken die tot het werkterrein van het ESCB behoren en waarvoor de president van de 
bank verantwoordelijk is. 
De gronden waarop de president en de vice-presidenten van hun ambt kunnen worden 
ontheven, zijn aangepast aan artikel 14.2 van de statuten van het ESCB. Bij de 
benoeming van de eerste raad voor het monetair beleid bedraagt de ambtstermijn van de 
drie overige leden bij wijze van uitzondering respectievelijk 4, 3 en 2 jaar. Wordt één van 
deze drie leden van de raad voor het monetair beleid voor afloop van zijn ambtstermijn 
vervangen, dan wordt zijn vervanger voor de resterende ambtstermijn benoemd, mits 
deze meer dan twee jaar bedraagt. 
In artikel 3 wordt bepaald dat "... noch de Bank van Griekenland noch enig lid van de 
besluitvormingsorganen van de bank aanwijzingen van de regering of enige andere 
organisatie zullen vragen of aannemen en dat noch de regering noch enige andere 
politieke autoriteit zal trachten de besluitvormingsorganen van de bank te 
beïnvloeden... ". 
41 
- Integratie in hel ESCB 
Vanaf het moment dal Griekenland de gemeenschappelijke munt aanneemt, zal de Bank 
in overeenstemming mei de richtsnoeren en instructies van de ECB handelen zoals 
bepaald is in artikel 105 lid 2 en lid 3 van hel Verdrag en in de artikelen 3 en 14.3 van de 
statuten van het ESCB. 
In artikel 12.17 van de nieuwe Griekse wet wordt bepaald dat "... alle wettelijke 
bepalingen die strijdig zijn met de primaire of secundaire wetgeving van de EU 
betreffende de werkwijze van het ESCB en/of de ECB komen te vervallen op het moment 
waarop Griekenland de euro als nationale munteenheid aanneemt". 
I let vennootschapsrecht is alleen van toepassing op de bank voor zover dit verenigbaar is 
met de specifieke wetsbepalingen die op de bank van toepassing zijn. 
Tijdschema 
De bepalingen betredende de onafhankelijkheid zijn in december 1997 in werking 
getreden. 
2.4.4.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 
De Griekse wetgeving is verenigbaar met de vereisten van het Verdrag en de statuten van 
het ESCB. 
Een onvolkomenheid is echter dat de nieuwe wet ook betrekking heeft op enkele 
bevoegdheden die de bank slechts zal hebben zolang Griekenland de euro niet heeft 
aangenomen en de bank geen integrerend onderdeel van het ESCB vormt. Het gaat hier 
om de bevoegdheid minimumreserves verplicht te stellen en deel te nemen in 
internationale monetaire en economische organisaties zonder goedkeuring van de ECB. 
42 
2.4.5. Spanje 
2.4.5.1. Overzicht en wettelijke maatregelen sedert 1994 
Spanje heeft in 1994 al een grondige herziening van de Bankwet uitgevoerd met het oog 
op de EMU. Bij Wet nr. 13/1994 van juni 1994 wordt de onalhankelijkheid van de 
Spaanse centrale bank ten opzichte van de regering vastgelegd en prijsstabiliteit tot 
hoofddoel van het monetair beleid verheven. 
Bestuursorganen van de bank zijn de president en de vice-president, de algemene raad en 
de uitvoerende raad. 
De algemene raad bestaat uit de president, de vice-president, zes gekozen leden en twee 
leden ex officio (de directeur-generaal van de Schatkist en de vice-voorzitter van de 
Beurscommissie). De algemene raad formuleert de algemene richtsnoeren voor de 
handelingen van de bank en houdt toezicht op de uitvoering van het monetair beleid door 
tic uitvoerende raad. 
De uil voerende raad beslaat uil de president, de vice-president en twee gekozen leden. 
Zijn voornaamste laak bestaat uil de uitvoering van het monetair beleid aan de hand van 
de richtsnoeren van de algemene raad. 
Ten aanzien van de doelstellingen van de bank bepaalt de Spaanse wet dat "...de bank het 
monetair beleid bepaalt en uitvoert met als hoofddoel het bereiken van prijsstabiliteit. 
Onverminderd deze doelstelling moet het monetair beleid het algemene economische 
beleid van de regering steunen" (zie artikel 7.2 van Wet nr. 13/1994). 
Spanje heeft in de afgelopen maanden twee nieuwe wetten aangenomen tot wijziging van 
de Wet van 1994. Een wet tot wijziging van de Wet van 1994 ten aanzien van bepaalde 
aspecten in verband met de onafhankelijkheid werd aangenomen en op 
31 december 1997 bekendgemaakt. In februari 1998 kwam de regering met een nieuw 
voorstel lol wijziging van Wel nr. 13/1994 dal betrekking heeft op de doelstellingen van 
de bank, de integratie van de bank in het ESCB en overige wetgeving. 
Doelstellingen 
Wal de doelstellingen van de bank betreft bepaalt het wetsontwerp dat de bank 
onverminderd het hoofddoel van prijsstabiliteit en de taken die de bank als lid van het 
ESCB uitvoert op grond van artikel 105(1) van het Verdrag, het algemene economische 
beleid van de regering ondersteunt. 
Onafhankelijkheid 
De wet van 31 december 1997 bepaalt dat de twee ex officio benoemde leden van de 
algemene raad uitgesloten zijn van stemming over alle zaken die verband houden met het 
ESCB. Voorts wordt de ambtstermijn van de gekozen leden van de algemene raad 
uitgebreid tot zes jaar; dit geldt ook voor leden die in de plaats komen van gekozen leden 
welke hun ambt hebben neergelegd alvorens hun ambtstermijn van zes jaar te hebben 
volbracht. 
43 
Integratie en overige wetgeving 
In het wetsontwerp wordt bepaald dat de bank deel zal uitmaken van het ESCB en bij de 
uitoefening van ESCB-takcn de richtsnoeren en instructies van de ECB zal respecteren. 
Bepalingen waarbij de bank en zijn besluitvormingsorganen de bevoegdheid wordt 
gegeven het monetair beleid te bepalen en uit te voeren of handhaving van 
minimumreserves verplicht te stellen, zullen worden geschrapt of gewijzigd omdat de 
bevoegdheid in dezen bij de ECB komt te liggen. Evenzo zullen bepalingen waarbij de 
regering gemachtigd wordt het wisselkoersbeleid te voeren, komen Ie vervallen. 
Wetsvoorschriften inzake bankbiljetten zullen beperkt worden lol bankbiljetten in 
peseta's en het alleenrecht van de bank wat de gelduitgifte betreft zal worden afgeschaft. 
Hetzelfde geldt voor de verplichting van de bank tot tussentijdse betalingen van de 
jaarwinst aan de regering. 
Tijdschema 
De wet van 1997 treedt in werking op de datum van oprichting van de ECB. Het 
wetsontwerp van februari 1998 zal in werking treden wanneer Spanje de 
gemeenschappelijke munt aanneemt. 
2.4.5.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 
De Spaanse wetgeving is verenigbaar met de vereisten van het Verdrag en de statuten van 
het ESCB. Deze beoordeling is gebaseerd op de veronderstelling dat het wetsontwerp van 
februari 1998 in zijn huidige vorm zal worden aangenomen. 
2.4.6. Frankrijk 
2.4.6.1. Overzicht en wetgeving sedert 1994 
Voor de centrale bank van Frankrijk geldt Wet 93-980 van 1993 als gewijzigd. In deze 
wet zijn de doelstellingen van de bank, de structuur en de betrekkingen met de regering 
fundamenteel gewijzigd met het oog op de vereisten van het Verdrag. Het kapitaal van de 
bank is in handen van de staat. Besluitvormingsorganen zijn de president, de raad voor 
het monetair beleid en de algemene raad. 
De president is samen met twee vice-presidenten verantwoordelijk voor het beheer van 
de bank. 
De raad voor het monetair beleid bestaat uit de president, de twee vice-presidenten en zes 
andere leden en bepaalt het monetair beleid. 
De algemene raad bestaat uil de leden van de raad voor hel monetair beleid plus één 
vertegenwoordiger van het personeel. Volgens de huidige wetgeving is de algemene raad 
verantwoordelijk voor het beheer van de bank en voor de besluitvorming op alle gebieden 
die niet tot het monetair beleid behoren. De vergaderingen van de algemene raad worden 
bijgewoond door een toezichthouder die is aangewezen door het Ministerie van 
Economische Zaken en Financiën en de besluiten van de raad mag schorsen. 
44 
De regering wil het parlement in de laatste week van maart 1998 een voorstel tot 
wijziging van de wet van 1993 voorleggen. De volgende punten van dit wetsontwerp zijn 
belangrijk in verband met artikel 108 van het Verdrag. 
- Doelstellingen 
Volgens hel nieuwe wetsontwerp heeft de bank als doelstelling "... deel te nemen aan de 
uilvoering van de laken en de verwezenlijking van de doelstellingen waarmee het ESC 'fi 
krachtens hel Verdrag belast is. Onverminderd het hoofddoel van prijsstabiliteit 
ondersteunt de bank binnen dit kader het algemene economische beleid van de regering". 
- Onafhankelijkheid 
De bevoegdheid in ESCB-zaken gaat van de algemene raad naar de raad voor het 
monetair beleid. Hel recht en de plicht van de president van de bank om voor 
parlementaire commissies te verschijnen, wordt ondergeschikt gemaakt aan de 
bepalingen van artikel 107 van het Verdrag. 
- Integratie in hel ESC 'B en overige wetgeving 
In de nieuwe wet komt Ie staan dat de bank een integrerend onderdeel van het ESCB 
vormt. Voorts wordt de bepaling betreffende de bevoegdheden van de raad voor hel 
monetair beleid gewijzigd om aan te geven dat de bank overeenkomstig de instructies en 
richtsnoeren van de ECB zal handelen. 
Bepalingen waarbij de bank en de raad voor het monetair beleid de bevoegdheid krijgen 
het monetair beleid te bepalen en uit te voeren, komen te vervallen. Bepalingen 
betreffende de uitgifte van bankbiljetten, de deelneming aan internationale 
overeenkomsten en de bevoegdheid van de regering op het vlak van het 
wisselkoersbeleid zullen worden gewijzigd. 
- Tijdschema 
De nieuwe wet zal in werking treden op 1 januari 1999 of op de dag waarop Frankrijk de 
euro aanneemt. De bepaling dat de leden van de raad voor het monetair beleid geen 
instructies zullen vragen aan den wel aanvaarden van de regering of enig ander persoon 
moet in werking treden op de datum van oprichting van de ECB. 
45 
2.4.6.2. Beoordeling van de verenigbaarheid: 
De Franse wetgeving is verenigbaar met de vereisten van het Verdrag en de statuten van 
het ESCB, vooropgesteld dat het wetsontwerp van de regering tot wijziging van wet 93-
980 in zijn huidige vorm door de regering en vervolgens door het Parlement zal worden 
aangenomen. Het moet duidelijk zijn dat de algemene raad geen bevoegdheid heeft om te 
besluiten over zaken in verband met handelingen van de bank die voortvloeien uit de 
ESCB-taken. 
46 
2.4.7. Ierland 
2.4.7.1. Overzicht en wetgeving sedert l{){)4 
In ile Bankwel van 1998 die het Parlement in maart 1998 heeft aangenomen, en waarbij 
eerdere Bankwellen van 1942 1997 worden gewijzigd, zijn een aantal bepalingen met 
betrekking tot de EMU opgenomen. 
De centrale bank van Ierland wordt bestuurd door een Raad van bestuur bestaande uit de 
president en ten hoogste negen bestuursleden zonder executieve bevoegdheid. Twee 
directieleden (de "Service Directors") mogen tegelijkertijd ambtenaar van het Ministerie 
van Financiën zijn. Vóór de wet van 1998 was de directie verantwoordelijk voor het 
monetair beleid, hoewel de dagelijkse uitoefening van deze taak grotendeels was 
overgedragen aan de president van de bank; de minister van Financiën had hel recht de 
president of de directie ertoe te verplichten met hem te overleggen in zaken die onder de 
bevoegdheid van de bank vallen. In de praktijk is hiervan echter nooit gebruik gemaakt. 
De voornaamste wijzigingen die met hel oog op artikel 108 van het Verdrag zijn 
aangebracht in de Bankwel van 1998 zijn: 
- Doelstellingen 
De doelstellingen van de bank zijn aangepast. Volgens de nieuwe formulering is "het 
hoofddoel van de bank" bij het uitoefenen van zijn functie als onderdeel van het ESCB 
"het handhaven van prijsstabiliteit", en "zal de bank onverminderd deze doelstelling het 
algemene economische beleid in de Gemeenschap ondersteunen teneinde bij te dragen tot 
de verwezenlijking van de in artikel 2 van het Verdrag beschreven doelstellingen van de 
Gemeenschap". De bank zal haar andere functies in het kader van het Verdrag, de 
statuten en de nationale wetgeving uitoefenen onverminderd de doelstelling van 
prijsstabiliteit. 
- Onafhankelijkheid 
Alle ESCB-laken vallen voorlaan onder de bevoegdheid van de president en niet meer 
van de Raad van bestuur. De president moet de Raad van bestuur informeren en kan de 
uitvoering van deze taken met de raad bespreken met inachtneming van de vereisten van 
het Verdrag en de statuten van hel ESCB. 
De president is niet meer verplicht de minister van Financiën te raadplegen wanneer het 
om zaken gaat die betrekking hebben op het ESCB: de president kan de minister op diens 
verzoek informeren met inachtneming van de vereisten van het Verdrag en de statuten 
van het ESCB. 
De gronden waarop de president van zijn ambt kan worden ontheven en zijn recht 
hiertegen in beroep te gaan, zijn gewijzigd. 
47 
- Integratie in het ESC 11 en overige wetgeving 
Er is een algemene bepaling ingevoerd die duidelijk vermeld dat de bank "alle laken of 
plichten zal vervullen en alle bevoegdheden zal uitoefenen die vereist zijn uil hoofde van 
de bepalingen van hel Verdrag van de statuten van het ESCB". 
Voorts is een bepaling ingevoerd die informatie-uitwisseling tussen de bank en het 
EMI/dc ECB mogelijk maakt; de bepalingen inzake de uitgifte van bankbiljetten werden 
aangepast aan de vereisten van artikel 105a van het Verdrag; de bevoegdheid van de 
minister op het vlak van het wisselkoersbeleid is opgeheven; de bepaling dat de minister 
de acliviteilen van particuliere ondernemingen om macro-economische redenen mag 
opschorten is zodanig gewijzigd, dat een dergelijke maatregel niet meer mag worden 
genomen om de waarde van de munt te beschermen. 
- Tijdschema 
De minister van Financiën bepaalt op welke datum de nieuwe Bankwet van 1998 in 
werking zal treden 
2.4.7.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 
De Ierse wetgeving is verenigbaar met de vereisten van het Verdrag en de statuten van 
hel ESCB. 
Verwacht wordt dat de minister gebruik zal maken van zijn bevoegdheid om de wet in 
werking Ie laten treden binnen de in artikel 108 van het Verdrag aangegeven termijn. 
2.4.8. Italië 
2.4.8.1. Overzicht en wetgeving sedert 1994 
De statuten van de centrale bank van Italië zijn vervat in Koninklijk Besluit nr. 1067 van 
1936 als gewijzigd. De structuur van de bank komt overeen met zijn oorspronkelijke 
status van naamloze vennootschap. 
De bank wordt geleid door de president die wordt bijgestaan door de directeur-generaal. 
Hel beheer is in handen van de Raad van bestuur die bestaat uit de president en 13 leden 
zonder executieve bevoegdheid, d.w.z. leden die functies buiten de bank bekleden. De 
raad van toezicht heeft enkele beperkte bevoegdheden in ESCB-zaken die niet tot het 
monetair beleid horen. 
In oktober 1997 machtigde het Parlement de regering in verband met de invoering van de 
euro en artikel 108 van het Verdrag wetsdecreten vast te stellen. Onder gebruikmaking 
van deze bevoegdheid kwam de Italiaanse regering in december 1997 met een 
ontwerp-wetsdecreet om de Italiaanse wetgeving aan te passen aan de vereisten van het 
Verdrag en de statuten. Dit wetsdecreet is op 4 maart 1998 door de regering aangenomen 
De op grond van dit wetsdecreet noodzakelijk geworden aanpassingen van het "statuto 
della Banca d'Italia" zijn op 19 maart 1998 door de algemene aandeelhoudersvergadering 
aangenomen; de goedkeuring van dit besluit bij presidentieel decreet wordt in de eerste 
helft van april verwacht. 
48 
- Doelstellingen 
Artikel 2 van het nieuwe wetsdccreet luidt dat de bank "de aan hel ESCB opgedragen 
doelstellingen zal nastreven overeenkomstig artikel 105, lid I van hel Verdrag". 
- Onafhankelijkheid 
De ambtstermijn van de president wordt evenals voorheen niet nader vastgelegd. De 
ambtstermijn van de andere leden van de directie is verlengd tot vijf jaar. Personen met 
functies buiten de bank die lot belangenconllicten kunnen leiden, mogen niet meer tot 
directielid worden benoemd. 
De minister van Financiën verliest de bevoegdheid om bepaalde depositorentetarieven 
vast Ie stellen en besluiten van de directie betreffende ESCB-zakcn op te schorten en 
nietig te verklaren. 
- Integratie in hel ESCB en overige wetgeving 
De bepalingen betreffende het vastleggen van het monetair beleid, het beheer van de 
officiële externe reserves, de uitgifte van bankbiljetten en de verdeling van het monetair 
inkomen zijn afgestemd op de prerogatieven die het ESCB op dit terrein zal krijgen. Zo 
komen met name de bevoegdheden van het Ministerie van Financiën en andere 
autoriteiten op het vlak van besluitvorming en toezicht op deze gebieden te vervallen. 
- Tijdschema 
De bepalingen inzake de onafhankelijkheid zijn in werking getreden op 14 maart 1998, 
de datum van bekendmaking van het weisdecreet. De bepalingen inzake de integratie 
zullen in werking treden op een door de minister vasl te stellen datum of op de dag dal 
Italië de euro aanneemt. 
2.4.8.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 
De Italiaanse wetgeving is verenigbaar met het Verdrag en de statuten van het ESCB. 
Verwacht wordt dat de minister de bepalingen waarbij het beheer van de externe reserves 
wordt overgedragen aan de centrale bank, in werking zal doen treden op de datum van 
oprichting van het ESCB. 
Aangezien de president van de bank enkel kan worden ontslagen op de in artikel 14.2 van 
de ESCB-statuten genoemde gronden, is het ontbreken van een vaste ambtstermijn als 
verenigbaar te beschouwen. 
49 
2.4.9. Luxemburg 
2.4.9.1. Overzicht en wetgeving sedert 1994 
De regering heeft het Parlement in december 1997 op basis van een eerder voorstel een 
herzien wetsontwerp voorgelegd lol wijziging van de statuten van het Monetair Instituut 
van Luxemburg (hel "Instituut") die zijn neergelegd in de wet van 1983. 
Het Instituut is een publiekrechtelijk lichaam waarvan het kapitaal in handen is van het 
Groothertogdom. Besluitvormingsorganen zijn de directie en de raad van toezicht. De 
directie is belast met de uitvoering van de taken van het Instituut en bestaat uit de 
directeur-generaal en twee directeuren die voor een periode van zes jaar benoemd 
worden. De raad van toezicht bestaat uit zes leden zonder executieve bevoegdheid, d.w.z. 
leden die een functie buiten het Instituut bekleden. Zij worden benoemd voor een 
ambtstermijn van vier jaar. Het wetsontwerp voorziet in een wijziging van de 
samenstelling van de raad. Na inwerkingtreding van de wet zal de raad bestaan uit de 
leden van de directie en zes leden zonder executieve bevoegdheid. 
Aangezien sedert 1922 een monetaire unie met België bestaat, heeft het Instituut nooit 
een volledig monetair takenpakket gehad. De Belgische centrale bank vervult een aantal 
cenlrale-bankfuncties voor Luxemburg. 
De voornaamste elementen van het wetsontwerp zijn: 
- Doelstellingen 
I Iel hoofddoel van het instituut is het handhaven van prijsstabiliteit. Onverminderd deze 
doelstelling zal het instituut het algemene economische beleid steunen. 
- Onafhankelijkheid 
De onafhankelijkheid van het instituut in ESCB-zaken zal expliciet worden geregeld; de 
gronden waarop leden van de directie van hun ambt mogen worden ontheven, zullen 
worden gewijzigd; de regering heeft voortaan niet meer het recht de directie in haar 
geheel Ie ontslaan wanneer fundamentele meningsverschillen bestaan. De regering zal 
haar besluit betreffende de jaarlijkse decharge moeten nemen met inachtneming van de 
onafhankelijkheid van hel instituut in ESCB-zaken. 
- Integratie in het ESCB en overige wetgeving 
Er zal een algemene bepaling worden ingevoerd dat het instituut "in het kader van het 
ESCB de centrale bank van Luxemburg zal zijn". De naam van het instituut zal worden 
veranderd in "Banque Centrale du Luxembourg". De bepalingen inzake de monetaire 
inkomsten zullen in overeenstemming worden gebracht met de statuten van het ESCB. 
- Tijdschema 
De wet zal op de eerste dag van de maand na de datum van bekendmaking in werking 
treden. 
50 
2.4.9.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 
De Luxemburgse wetgeving is verenigbaar met de vereisten van het Verdrag en de 
statuten van het ESCB. Deze conclusie is gebaseerd op de veronderstelling dat het 
wetsvoorstel tot wijziging van de wet van 1983 in zijn huidige vorm door het Parlement 
zal worden aangenomen. De volgende onvolkomenheden moeten evenwel worden 
vermeld: 
- I Iet wetsontwerp biedt geen garantie tegen het ontstaan van belangenconflicten bij de 
zes directieleden zonder executieve bevoegdheid bij de uitoefening van hun functies 
binnen en buiten de bank; 
- Het tweede doel van het Instituut, te weten het ondersteunen van het algemene 
economische beleid is geen duidelijke afspiegeling van het tweede doel van het ESCB 
zoals dit in artikel 105 van het Verdrag is neergelegd; 
- De bepalingen dat bet Instituut en de raad van toezicht bevoegd zijn "het monetair 
beleid op nationaal niveau te bepalen en uit te voeren", stroken niet met de 
bevoegdheden van de ECB; 
- Hetzelfde geldt voor de bepaling dat het Instituut kredietfaciliteiten mag verstrekken 
om de goede werking en de stabiliteit van de betalingssystemen te waarborgen. 
2.4.10. Nederland 
2.4.10.1. Overzicht en wetgeving sedert 1994 
In september 1997 presenteerde de regering het Parlement een wetsvoorstel 1er 
vervanging van de bankwel van 1948 waaronder de Nederlandse centrale bank valt. Dit 
wetsvoorstel is uiteindelijk op 24 maart 1998 door het Parlement aangenomen. 
Als naamloze vennootschap valt de bank onder het vennootschapsrecht en onder 
specilieke regels van publiekrecht, liet aandelenkapitaal is geheel in handen van de Staat. 
De rechtsvorm komt tot uiting in de interne structuur van de bank (directie en raad van 
commissarissen). De directie bestaat uit de president van de bank en drie tot vijf 
directeuren. Zij draagt de bevoegdheid voor alle beleidsbeslissingen en voor het bestuur 
van de bank. De raad van commissarissen bestaat uit 9 tot 12 leden en houdt toezicht op 
het de directie van de bank. Eén van de leden is de Koninklijk Commissaris. 
Krachtens de bankwel van 1948 was de minister van Financiën gemachtigd aanwijzingen 
te geven aan de directie van de bank4; de Koninklijk Commissaris oefende namens de 
regering toezicht uit op de bank; de bank had tot taak de waarde van de Nederlandse 
geldeenheid te reguleren "op zodanige wijze als voor de welvaart van het land meest 
dienstig is". 
Indien de bank hiertegen bezwaren heeft, moeten deze aanwijzingen enkel worden opgevolgd indien 
ze door de regering worden bevestigd en de verschillende standpunten openbaar zijn gemaakt. In de 
praktijk is van dit recht nooit gebruik gemaakt. 
51 
De nieuwe wet voert met het oog op artikel 108 van het Verdrag de volgende wijzigingen 
in: 
- Doelstellingen 
De vorige definitie van de doelstellingen van de bank werd vervangen door een 
formulering die overeenkomt met die van artikel 105, lid 1. 
- Onafhankelijkheid 
De toezichthoudende bevoegdheden van de Koninklijk Commissaris komen te vervallen. 
De gronden waarop leden van de direclie uil hun ambl mogen worden ontheven, zijn 
aangepast aan de gronden die genoemd worden in artikel 14.2 van de statuten van het 
ESCB. 
- Integratie in hel ESC 'B 
In artikel 1 wordt uitdrukkelijk vermeld dat de bank een integrerend onderdeel van het 
ESCB vormt waar het de taken in verband met het ESCB betreft. Artikel 3 bepaalt dat het 
"de bank is toegestaan bij de uitoefening van haar taken en plichten (in het kader van het 
ESCB) ... instructies te vragen aan en te aanvaarden van uitsluitend de ECB." 
Bij de definitie van de in het kader van het ESCB uit te voeren taken is uitgegaan van 
artikel 3 van de statuten van het ESCB; ook de bepalingen inzake de desbetreffende 
handelingen van de bank en de uitgifte van bankbiljetten zijn aangepast aan de artikelen 
van de statuten; al deze bepalingen worden voorafgegaan door de formulering "1er 
uitvoering van het Verdrag". 
- Tijdsschema 
De bepalingen mei belrekking tol de onafhankelijkheid treden in werking op de datum 
van oprichting van de ECB, de bepalingen betreffende de integratie bij aanvang van de 
derde fase. 
2.4.10.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 
De Nederlandse wetgeving is verenigbaar met de vereisten van het Verdrag en met de 
statuten van de ECB. 
De bepaling in de nieuwe wet dat de bank het monetaire beleid "medebepaalt" wordt als 
onvolkomenheid beschouwd en dient te worden gelezen als verwijzing naar de rol van de 
president van de bank als lid van de Raad van bestuur van de ECB. 
52 
2.4.11. Oostenrijk 
2.4.11.1. Overzicht en wetgeving sedert 1994 
Naar aanleiding van artikel 108 van het Verdrag heeft de regering het Parlement op 
10 maart 1998 een wetsontwerp voorgelegd. Momenteel gelden voor de centrale bank van 
Oostenrijk de voorschriften die zijn neergelegd in de Bankwet van 1984 als gewijzigd. 
De bank is een naamloze vennootschap; de helft van het aandelenkapitaal is in handen van de 
republiek. De structuur van de bank (algemene aandeelhoudersvergadering, raad van bestuur en 
directie) komt overeen mei haar rechtsvorm. De raad van beheer bestaat uit de president van de 
bank, twee vice-voorzitters en 11 leden zonder executieve bevoegdheid. De raad van beheer 
beheert de bank en neemt alle elementaire besluiten over het monetair beleid. De directie bestaat 
uit de president als voorzitter, de vice-president en twee tot vier andere leden en is belast met het 
bestuur van de bank; zij rapporteert aan de raad van helieer en handelt in overeenstemming met 
de richtlijnen van deze raad. 
Ben staatscommissaris ziet erop toe dat de activiteiten van de bank in overeenstemming zijn met 
de Bankwet. 
Hoofdpunten van het wetsontwerp zijn: 
- Doelstellingen 
In artikel 4 van de Bankwet van 1984 wordt bepaald dat de bank bij het bepalen van het monetair 
en kredielbeleid rekening zal honden met het economisch beleid van de regering. Deze bepaling 
zal worden vervangen door een bepaling dat "de bank in het kader van de 
gemeenschapswetgeving, met name de artikelen 2 en 105 van het Verdrag, verplicht is met alle 
haar 1er beschikking staande middelen het doel van prijsstabiliteit na te streven. Onverminderd 
het doel van prijsstabiliteit zal rekening worden gehouden met de algemene macro-economiche 
vereisten ten aanzien van de economische groei en de ontwikkeling van de werkgelegenheid en 
zal het algemeen economisch beleid van de Gemeenschap worden gesteund". 
- Onafhankelijkheid 
I let is noch aan de bank noch aan de leden van zijn besluitvormende organen toegestaan bij de 
uitvoering van de taken die via het ESCB zijn opgelegd, instructies te vragen aan dan wel te 
aanvaarden van instellingen van de Gemeenschap, nationale instellingen of van enig ander 
orgaan. 
In alle zaken die verband houden met het ESCB, zal de besluitvormende bevoegdheid van de 
raad van bestuur worden overgedragen aan de directie. Het probleem dat de leden van de raad 
van beheer uitsluitend een honoraire functie bekleden, is hiermee opgelost. In de raad van beheer 
zal slechts één vice-president zitting hebben; het aantal leden blijft ongewijzigd. 
De miniimimduur van de ambtstermijn van de president, de vice-president en de twee andere 
leden van de directie wordt verlengd tot vijfjaar; de gronden voor ontheffing van het ambt zullen 
worden aangepast aan de bepalingen van artikel 14.2 van de statuten van het ESCB; de leden 
mogen geen enkele activiteit uitoefenen die twijfel zou kunnen doen ontstaan omtrent hun 
persoonlijke onafhankelijkheid. 
Er komt een bepaling dat de president en de vice-presidenten bij hun optreden als leden 
van de Raad van bestuur en de directie van de ECB niet gebonden zijn door beslissingen 
van de raad van beheer of de directie van de Oostenrijkse nationale bank. 
53 
De bevoegdheden van de staatscommissaris worden beperkt; hij zal voortaan alleen nog 
het recht hebben de algemene aandeelhoudersvergadering en de vergaderingen van de 
raad van beheer bij te wonen en heeft daarbij uitsluitend een raadgevende bevoegdheid. 
- Integratie in hel ESC 1Î en overige wetgeving 
Er komt een bepaling dal de bank "een integrerend bestanddeel van hel ESCB" is en bij 
de uitvoering van ESCB-takcn "in overeenstemming met de richtsnoeren en instructies 
van de ECB handelt". 
Bovendien zullen de bepalingen met betrekking tot deelneming in internationale 
monetaire organisaties en tot de uitgifte van bankbiljetten worden gewijzigd. 
- Tijdschema 
De bepalingen van de wet waarbij de persoonlijke onafhankelijkheid van de leden van de 
directie gewaarborgd wordt, treden in werking op de datum van oprichting van de ECB. 
Voor het nog resterende deel van de tweede fase zal een overgangsregeling worden 
getroffen waarbij de directie beschermd wordt tegen inmenging van de Raad van bestuur 
in zaken die verband houden met de voorbereiding op de derde fase. 
De overige bepalingen Ireden in werking op de datum waarop Oostenrijk de 
gemeenschappelijke munt aanneemt. 
2.4.11.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 
De Oostenrijkse wetgeving is verenigbaar met de vereisten van het Verdrag en met de 
statuten van het ESCB. Bij deze beoordeling is ervan uitgegaan dat hel wetsvoorstel lot 
wijziging van de wet op de centrale bank van 1984 door het Parlement in zijn huidige 
vorm wordt aangenomen. 
54 
2.4.12. Portugal 
2.4.12.1. Overzicht en wetgeving sedert 1994 
Naar aanleiding van artikel 108 van hel Verdrag is in januari 1998 een wet aangenomen 
tot wijziging van de organieke wet van de centrale bank van Portugal. 
I Iet beheer van de bank is in handen van de president en de Raad van bestuur. Er is een 
raad van commissarissen die toezicht uitoefent en een Raadgevend Comité dat om advies 
gevraagd kan worden. De directie bestaat uit de president, één of twee vice-presidenten 
en drie tot vijf directeuren. 
De nieuwe wel bevat de volgende wijzigingen: 
- Doelstellingen 
In artikel 3 werd bepaald dal de bank bij het streven naar prijsstabiliteit rekening moest 
houden mei het algemene economische beleid van de regering. Dit artikel is vervangen 
door een bepaling "dat de bank de doelstellingen van hel ESCB zal nastreven en zal 
deelnemen in de uilvoering van de aan het ESCB opgedragen taken". 
- Onafhankelijkheid 
De president heeft niet meer de plicht de regering toestemming te vragen om besluiten 
van de directie te schorsen; er is een bepaling gekomen volgens welke voor besluiten van 
de directie over ESCB-zaken de toestemming van de president vereist is; de bepaling 
waarbij de minister de mogelijkheid kreeg invloed uit te oefenen op het monetair beleid 
en andere ESCB-laken is geschrapt; ook heeft de minister niet meer de mogelijkheid 
bekendmakingen van de bank te ondertekenen. 
De gronden waarop leden van de directie van hun ambt kunnen worden onlheven, zijn 
aangepast aan de bepalingen van artikel 14.2 van de statuten van het ESCB. De leden van 
de directie hebben niet hel recht een bezoldigde functie buiten de bank uit te oefenen 
(uitgezonderd het geven van lezingen aan universiteiten). 
- Integratie in het ESCB 
Er is een nieuw artikel 3 toegevoegd waarin bepaald wordt dat de bank "integrerend 
onderdeel van hel ESCB vormt" en "in overeenstemming met de richtsnoeren en 
instructies van de ECB" zal handelen. 
Om rekening te houden met de prerogatieven van de ECB zijn wijzigingen aangebracht 
in de bepalingen betreffende de uitgifte van bankbiljetten, transacties in het kader van het 
monetair beleid, minimumreserves en deelneming in internationale monetaire 
instellingen. 
- Tijdsschema 
De bepalingen betreffende de onafhankelijkheid zijn al in werking getreden, terwijl de 
overige bepalingen pas in werking zullen treden op het moment dat Portugal de euro 
aanneemt. 
55 
2.4.12.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 
De Portugese wetgeving is verenigbaar met de vereisten van het Verdrag en met de 
slatulen van het ESOB. 
2.4.13. Finland 
2.4.13.1. Overzicht en wetgeving sedert 1994 
De wetsbepalingen betreffende de centrale bank van Finland zijn neergelegd in de 
grondwet, de parlementswet en de wet op de centrale bank. 
De bank wordt bestuurd door de directie en de parlementair toezichtsraad. De directie 
beslaat uit de president, die tevens voorzitter is, en maximaal vijf leden die benoemd 
worden door de president van de republiek op voorstel van de parlementaire 
toezichtsraad. De president wordt voor zeven jaar benoemd, de andere leden van de 
directie voor vijf jaar. De parlementaire toezichtsraad bestaat uit negen leden van het 
Parlement die benoemd worden voor de zittingsperiode van het Parlement. 
De procedure voor de herziening van de Bankwet kwam al in 1993 op gang en leidde tol 
een gewijzigde Bankwet die in juni 1997 door het Parlement werd aangenomen en op 
I januari 1998 in werking is getreden. De nieuwe wel regelt de onafhankelijkheid van de 
bank maar niet de integratie in bet ESCB. Om geheel te voldoen aan de vereisten van het 
Verdrag en de statuten van het ESCB legde de regering in februari 1998 een nieuw 
ontwerp voor op de wet op de Bank van Finland tot wijziging van de recente Bankwet. 
Dit ontwerp bevat ook veranderingen op de valutawet en de muntwet. Dit wetsontwerp is 
op 20 maart 1998 door het parlement aangenomen. De hoofdpunten van de nieuwe wet 
zijn: 
- Doelstellingen 
Volgens artikel 2 van het wetsontwerp is "het hoofddoel van de Bank van Finland hel 
handhaven van prijsstabiliteit. Onverminderd deze doelstelling zal de Bank van Finland 
ook het bereiken van andere beleidsdoelstellingen steunen overeenkomstig het Verdrag". 
- Onafhankelijkheid 
De parlementaire toezichtsraad, die voorheen uitgebreide bevoegdheden bezat, is 
omgevormd lot een orgaan mei hoofdzakelijk toezichthoudende taken en beperkte 
bevoegdheden ten aanzien van het beheer van de bank. De gronden waarop leden van de 
directie van hun functie kunnen worden ontheven, zijn in overeenstemming gebracht met 
artikel 14.2 van de staten van het ESCB. 
- Integratie in het ESCB en overige wetgeving 
De bank zal in eerste instantie tot taak krijgen bij te dragen tot de uitvoering van het 
monetair beleid als bepaald door de Raad van bestuur van de ECB. De bank werkt tevens 
mee aan de uitgifte van bankbiljetten, het beheer van de externe reserves, de handhaving 
van betrouwbare en efficiënte betalingssystemen en de publicatie van statistieken. 
56 
De bepaling van de valulawet met betrekking tot de besluitvorming inzake de externe 
waarde van de Finse markka zal worden geschrapt. 
- Tijdsschema 
De bepaling inzake de onafhankelijkheid van de bank zal kort na ratificatie door de 
president op 27 maart 1998 in werking treden. De overige bepalingen van de wet inzake 
de Finse Bank, de valutawet en de muntwet treden in werking op het moment dat Finland 
toetreedt tot de derde fase van de EMU. 
2.4.13.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 
De Finse wetgeving is verenigbaar met het Verdrag in de statuten van het ESCB. 
2.4.14. Zweden 
2.4.14.1. Overzicht en wetgeving sedert 1994 
De wettelijke bepalingen betreffende de centrale bank van Zweden zijn vervat in de 
grondwet, de Parlemcntswcl en de gewijzigde bank wet van 1988. 
Mei het oog op de Economische en Monetaire Unie presenteerde de regering het 
Parlement in november 1997 een voorstel tot wijziging van de Grondwet, de 
Parlementswet en de Bankwet. De wijzigingen op de grondwet werden in maart 1998 in 
eerste lezing aangenomen. 
De Zweedse bankwet bepaalt dat de bank bestuurd wordt door een Raad van bestuur van 
acht leden. Zeven van deze leden worden rechtstreeks door het Parlement gekozen voor 
een periode van gewoonlijk vier jaar. De president wordt door de andere zeven leden 
gekozen voor een periode van vijf jaar. De president mag door de andere leden van de 
Raad van bestuur van zijn functie worden ontheven, de andere leden mogen door het 
Parlement van hun functie worden ontheven, zonder opgave van redenen. De Raad van 
bestuur is verantwoordelijk voor alle belangrijke besluiten maar de president is hel enige 
lid dat deelneemt in het dagelijks bestuur van de Bank. 
De bank is verantwoordelijk voor het wisselkoersbeleid en hel monetair beleid. In de 
statuten is geen doelstelling voor hel monetair beleid vastgelegd. De bank is verplicht de 
minister van Financiën te raadplegen alvorens belangrijke besluiten ten nemen ten 
aanzien van het monetair en het wisselkoersbeleid. De bank moet verantwoording 
afleggen aan het Parlement. Dit betekent dat het Parlement de Raad van bestuur jaarlijks 
décharge moet verlenen voor het bestuur van de bank in het afgelopen jaar. 
57 
I Iet wetsvoorstel van de regering bevat de volgende wijzigingen: 
- Doelstellingen 
In de Zweedse bankwet zal wettelijk worden vastgelegd dat de bank moet streven naar 
handhaving van prijsstabiliteit. 
- Onafhankelijkheid 
Er zal een bepaling in de grondwet komen die de overheid verbiedt de bank instructies te 
geven ten aanzien van het monetair beleid. De bank hoeft de minister van Financiën niet 
meer te raadplegen alvorens politieke besluiten te nemen. De Zweedse bankwet verbiedt 
het hoge ambtenaren van de bank instructies te vragen dan wel te aanvaarden. 
Er wordt een directie opgericht die het monetair beleid zal gaan bepalen. Alle leden van 
de directie worden voor zes jaar benoemd door de Raad van bestuur. De president van de 
bank is lid van de directie. Er komt een grondwetswijziging om de status van de 
directieleden te regelen door gronden voor ontheffing van de functie vast te stellen die 
overeenkomen met artikel 14.2 van de statuten van het ESCB. De Raad van bestuur krijgt 
een toezichthoudende functie zonder bevoegdheden op het vlak van het monetair beleid. 
- Integratie in hel ESCB en overige wetgeving 
De verantwoordelijkheid voor het wisselkoersbeleid gaat van de bank naar de regering. 
Hel wetsvoorstel van de regering maakt geen melding van de integratie van de bank in 
hel ESCB. 
Volgens de geldende voorschriften inzake vertrouwelijkheid zijn alle documenten 
openbaar tenzij zij wettelijk geheim worden verklaard. Hoofdstuk 3, artikel 1 van de 
geheimhoudingswet van 1980 biedt de mogelijkheid om van geval tot geval 
geheimhouding toe te passen wanneer het gaat om informatie die betrekking heeft op het 
"centraal financieel beleid, monetair beleid of' valutaheleid, indien kan worden 
aangenomen dal de doelstelling van een vastgestelde of voorgenomen maatregel niet kun 
worden bereikt wanneer de informatie wordt vrijgegeven". 
- Tijdschema 
De grondwetswijzigingen kunnen pas na de algemene verkiezingen van september 1998 
in tweede lezing door het volgende Parlement definitief worden aangenomen. Tijdens 
deze tweede lezing in oktober 1998 zullen ook de wijzigingen op de Parlementswet en de 
Bankwet worden aangenomen. Alle wetsontwerpen zouden dan op 1 januari 1999 in 
werking moeten treden. 
58 
2.4.14.2. Beoordeling van de verenigbaarheid 
De Zweedse wetgeving is niet verenigbaar met de vereisten van het Verdrag en met de 
statuten van het ESCB. De volgende punten van onverenigbaarheid dienen te worden 
vermeld: 
- De lijdsbeperkingen waaronder de wetsontwerpen behandeld zullen worden laten niet 
toe dal de wetgeving tijdig aangepast zal kunnen worden. Dit betekent dat de bank op 
de datum van oprichting van de ECB niet onafhankelijk zal zijn; 
- liet huidige wetsontwerp waarborgt geen volledige integratie van de bank in het 
ESCB. Zo gaan met name de bepalingen betreffende de bevoegdheden van de bank op 
het vlak van het monetair beleid voorbij aan de bevoegdheden van het ESCB op dit 
gebied; 
Daarnaast bevatten de huidige wetsvoorstellen een aantal onvolkomenheden: 
- Hoofdstuk 9, artikel 13, van de grondwet geeft de bank het alleenrecht tot uitgifte van 
bankbiljetten en erkent dus niet de bevoegdheid van het ESCB op dit gebied. Voor een 
wijziging van dit artikel is de goedkeuring van twee opeenvolgende parlementen 
nodig; 
- De bepaling dat geen instructies mogen worden gevraagd of aangenomen betreft enkel 
hel monetair beleid en niet alle ESCB-takcn. 
2.4.15. Verenigd Koninkrijk 
In mei 1997 kondigde de minister van Financiën een hervorming van de Bank of England 
aan. De hervormingsmaatregclen werden gebundeld in een wet die in oktober 1997 aan 
het Parlement werd voorgelegd en naar verwachting in de eerste helft van 1998 in 
werking zal treden. 
Krachtens de nieuwe wet is de directie verantwoordelijk voor het beheer van de 
bankzaken (behalve voor het bepalen van het monetaire beleid). De directie bestaat uit de 
president, twee vice-presidenten en 16 bestuurders. De president en de twee 
vice-presidenten mogen uitsluitend voor de bank werken. De president en de vice-
presidenten worden benoemd voor vijf jaar en zijn herbenoembaar, de bestuurders 
worden benoemd voor drie jaar en zijn eveneens herbenoembaar. Onder bepaalde 
voorwaarden kan een president, een vicc-presidcnl of een directeur van zijn functie 
worden ontheven. 
59 
Andere hervormingen zijn: 
- De bank heeft als specifieke doelstelling van het monetair beleid het handhaven van 
prijsstabiliteit en moet op basis daarvan het economisch beleid van de regering 
steunen, waartoe ook haar doelstellingen voor groei en werkgelegenheid behoren. 
- De Schatkist bepaalt ieder jaar wat in dit verband moet worden verstaan onder 
prijsstabiliteit en onder hel economische beleid van de regering; 
- Er wordt een comité voor hel monetair beleid opgericht dat uit de president, de twee 
vicc-presidenten, twee hogebankambtenaren en vier externe deskundigen bestaat en 
het monetair beleid formuleert; 
- De regering behoudt het recht om de bank in uitzonderlijke economische 
omstandigheden gedurende een beperkte periode met instemming van hel Parlement 
richtlijnen Ie geven voor hel monetair beleid. 
Krachtens artikel 5 van Protocol nr 11 bij het Verdrag is artikel 108 van het Verdrag niet 
van toepassing op hel Verenigd Koninkrijk zolang dit niet deel wenst te nemen aan de 
derde fase van de EMU. Het Verenigd Koninkrijk heeft de Raad meegedeeld dat het niet 
voornemens is op 1 januari 1999 aan de derde fase van de EMU deel te nemen. Dit 
betekent dat het Verenigd Koninkrijk, zolang zijn standpunt niet verandert, niet verplicht 
is zijn wetgeving aan te passen met het oog op de derde fase van de EMU. 
Daarom wordt voor het Verenigd Koninkrijk geen beoordeling van verenigbaarheid 
gegeven. Dil zal pas gebeuren indien en wanneer het Verenigd Koninkrijk besluit deel te 
nemen aan de derde fase van de EMU. 
60 
3. PRIJSSTABILITEIT 
3.1. Verdragsbepalingen 
Hel piïjsstabilitcilscritcrium wordt in het eerste streepje van artikel 109 J, lid I, van het 
Verdrag als volgt gedefinieerd: "hel bereiken van een hoge male van prijsstabiliteit f... f 
blijkt uil een inflatiepercentage dat dicht ligt bij dat van ten hoogste de drie lidstaten die 
op hel gebied van de prijsstabiliteit het best presteren ". 
Artikel 109J, lid 1, wordt nader uitgewerkt in Protocol nr. 6 betreffende de 
convergentiecriteria; in artikel 1 van dit protocol wordt bepaald dat een lidstaat aan het 
convergentiecriterium voor de inflatie voldoet, als de lidstaat ''een houdbare 
prijsontwikkeling heeft en een gemiddeld inflatiepercentage dat, gemeten over een 
periode van één jaar vóór het onderzoek, niet meer dan 1 '/; procentpunt hoger ligt dan 
dal van ten hoogste de drie lidstaten die op hel gebied van prijsstabiliteit het best 
presteren. De in fiai ie wordt gemeten aan de hand van het indexcijfer van de 
consumptieprijzen op een vergelijkbare basis, rekening houdend met verschillen in de 
nationale definities ". 
Aangezien de nationale indexcijfers van de consumptieprijzen (ICP's) qua begrippen, 
methoden en procedures sterk uiteenlopen, vormen zij niet het geschikte instrument om 
te voldoen aan de in het Verdrag gestelde eis dat de inflatie op een vergelijkbare basis 
moet worden gemeten. De Raad heeft daarom op 23 oktober 1995 een kader-verordening 
aangenomen (Verordening (EG) nr. 2494/95), die de rechtsgrondslag vormt voor de 
vaststelling van een geharmoniseerde methode voor de opstelling van de indexcijfers van 
de consumptieprijzen in de lidstaten. Deze verordening voorzag in een stapsgewijze 
aanpak van de harmonisatie in twee etappes. 
De eerste etappe van het harmonisatieproces was de opstelling tegen maart 1996 van een 
reeks "voorlopige indexcijfers van de consumptieprijzen" (VICP's). Deze voorlopige 
indexcijfers waren volledig gebaseerd op de bestaande nationale ICP's, die alleen waren 
aangepast om de dekking van goederen en diensten zoveel mogelijk gelijk te trekken. De 
VICP's werden gehanteerd in de door de Commissie en het EMI ingediende 
convergentieverslagen voor 1996. 
De tweede etappe van het harmonisalieproces leidde lot de opstelling van 
"geharmoniseerde indexcijfers van de consumptieprijzen" (GICP's). Deze worden 
samengesteld door de lidstaten en zijn geharmoniseerd wat een aantal aspecten van de 
methodiek en de dekking betreft (voor nadere bijzonderheden, zie de bijlage bij dit 
hoofdstuk). De eerste reeks GICP's werd in maart 1997 gepubliceerd met een tijdreeks 
die terugging tot januari 1995. De opstelling van de GICP's is op sommige punten 
weliswaar nog niet volledig geharmoniseerd, maar ook in hun huidige vorm mogen deze 
indexcijfers reeds als een enorme stap voorwaarts worden beschouwd en leveren zij 
beduidend beter vergelijkbare en betrouwbaarder gegevens op voor de beoordeling van 
de prijsstabiliteit en de inflatieconvergentie in de lidstaten dan de nationale ICP's. 
61 
3.2. Beoordeling van de prijsstabiliteit op basis van de (ilCP's 
3.2.1. Recente ontwikkelingen 
De tijdreeksen voor de GICP's zijn slechts vanaf januari 1995 beschikbaar. De recente 
ontwikkeling van de inflatie kan bijgevolg pas vanaf januari 1996 op basis van deze 
indexcijfers worden geanalyseerd. Tijdens de afgelopen twee jaar werd overal in de 
Gemeenschap verdere vooruitgang geboekt in de richting van prijsstabiliteit en 
inflalicconvcrgentie. De inflatie in de Gemeenschap als geheel, gemeten volgens het 
GICP (procentuele verandering in vergelijking met een jaar eerder), is gestaag 
teruggelopen van 2,7% in januari 1996 tot 1,5% in april van 1997. In de zomer van 1997 
was er een kleine piek die is terug te voeren op tijdelijke factoren, zoals stijgende 
invoerprijzen naar aanleiding van de effectieve waardedaling van de valuta's van de 
Gemeenschap en verhogingen van de indirecte belastingen en/of gereguleerde prijzen in 
sommige landen. Sedert oktober 1997 ontwikkelt de inflatie zich weer in neerwaartse 
richting en in januari 1998 werd een dieptepunt van 1.3% bereikt. 
In de 10 lidstaten waar de inllalie op jaarbasis in januari 1996 dicht in de buurt van of 
lager dan 2% was (België, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Ierland, Luxemburg, 
Nederland, Oostenrijk, Finland en Zweden), was voortdurend sprake van een algemeen 
genomen gematigde prijsstijging tot januari 1998 (zie grafiek 3.1). De inflatie steeg 
tijdens de verslagperiode in sommige van de genoemde landen (België, Denemarken, 
Ierland en Oostenrijk) weliswaar tijdelijk tot ruim 2%, maar viel daarna sterk terug. 
Alleen in Nederland en Zweden deed zich in de tweede helft van 1997 een meer 
uitgesproken en aanhoudende toename van de inflatoire druk voor. In eerstgenoemd land 
had deze versnelling voornamelijk te maken met de gecombineerde invloed van twee 
factoren, namelijk enerzijds het aanhoudend strakke tempo van de productiegroei, dat tot 
een vernauwing van de output gap en een geleidelijk toenemende krapte op de 
arbeidsmarkt leidde, en anderzijds de effectieve depreciatie van de gulden. Naarmate de 
gevolgen van de depreciatie van de gulden wegebden en de internationale 
grondstoflenprijzen daalden, viel een duidelijke matiging van de importprijzen waar te 
nemen, die bijdroeg tol een scherpe daling van de inllalie in de afgelopen maanden tot 
1.6% in januari 1998. In Zweden is de forse prijsstijging van de afgelopen 12 maanden 
aan verscheidene redenen toe Ie schrijven, zoals onder meer het uitdoven van bet effect 
van een aantal buitengewone factoren die de inllalie in 1996 tol een zeer laag peil hadden 
teruggebracht (een verlaging van de BTW op voedingsmiddelen en een krachtige 
appreciatie van de kroon), hogere indirecte belastingen, hogere gereguleerde prijzen en 
snellere loonstijgingen. Deze tijdelijke stijging ten gevolge van een aantal specifieke 
factoren kwam onder invloed van de restrictievere koers van zowel het monetaire als het 
begrotingsbeleid in september 1997 tot stilstand en in januari 1998 lag de inflatie nog 
maar net boven de 2%. 
62 
Grafiek 3.1 Inflatie (GICP) In de lidstaten en de gemeenschap 
(procentuele verandering ten opzichte van dezelfde maand van 
het voorgaande Jaar, 171' 12) 
6 
5 
4 
3 -
2 --
\i 
1 -
o -o-B 
-«- o 
o -\—i—i—h 
01/96 04/96 07/96 10/96 01/97 04/97 07/97 10/97 01/9? 01/96 04/96 07/96 10/96 pi/97 04/97 07/97 10/97 01/98 
k 
o -o-K 
*-- Y 
-«- ITU. 
A^A. 
H 1 h 0 \ -*-NL 
( |— 1 1 1 1 1 
01/96 04/96 07/96 10/96 01/97 04/97 07/97 10/97 01/98 01/96 04/96 07/96 10/96 01/97 04/97 07/97 10/97 01/98 
-o- A 
-*--l» 
-»- FIN 
/ V, 
1 1 1 , 1 , , 5 t 
4 ->-S 
-*-UK 
-*-EUR 
:^w*A^ 
VS~ 
01/96 04/96 07/96 10/96 01/97 04/97 07/97 10/97 01/98 01/96 04/96 07/96 10/96 01/97 04/97 07/97 10/97 01/98 
Bron : Diensten van de Commissie 
63 
I)c overige lidstaten hebben aanmerkelijke vooruitgang geboekt op het gebied van de 
inllatiebestrijding. Op Griekenland na, zijn zij er immers allemaal in geslaagd de inflatie 
terug te dringen tot minder dan 2%. In Portugal, waar de inflatie begin 1996 2,5% 
bedroeg, is de desinlhitie in de band gewerkt door beheerste loonstijgingen, aanhoudend 
sterke productiviteitswinslen en zieb gematigd ontwikkelende invoerprijzen. Tegen een 
achtergrond van krachtige economische groei, maar mede dankzij de waardestijging van 
het pond sterling heeft het Verenigd Koninkrijk een bevredigende mate van 
prijsstabiliteit en inflatieconvergentie weten te bewerkstelligen. Na zich gedurende 
vrijwel geheel 1996 rond 33/4% te hebben bewogen, is de inflatie in Spanje in 1997 snel 
teruggelopen. In Italië is de inflatie de afgelopen twee jaar gestaag en aanmerkelijk 
gedaald, nadat zij in 1995 nog een kortstondige stijging te zien had gegeven, die voor een 
groot deel te maken had met de waardevermindering van de lire. Deze gunstige 
ontwikkelingen in Spanje en Italië kwamen tol stand onder de gezamenlijke invloed van 
een standvastig op stabiliteit gericht monetair beleid en structurele verbeteringen in het 
functioneren van de arbeids-, producten- en dienstenmarkten. In Griekenland tenslotte is 
bet inflatiepercentage verder geconvergeerd naar het peil in de overige lidstaten. Het is 
afgenomen van ongeveer 8% begin 1996 lot 4,3% in januari 1998 tegen een achtergrond 
van een ruime mate van wisselkoersstabiliteit en verdere consolidatie van de begroting. 
De hoog blijvende opwaartse druk op de lonen stond echter een opvallender vooruitgang 
in de richting van prijsstabiliteit in de weg. 
3.2.2. Toetsing van de inflatie-ontwikkeling aan de referentiewaarde 
Voor de beoordeling van het convergentiecriterium op het gebied van prijsstabiliteit zoals 
dit in Protocol nr. 6 van het Verdrag is neergelegd, is een operationele definitie vereist 
die uit twee elementen bestaat: enerzijds de definitie van "een gemiddeld 
inflatiepercentage, gemeten over een periode van één jaar vóór het onderzoek ", en 
anderzijds de berekening van de referentiewaarde waaraan de prijsontwikkeling in de 
lidstaten zal worden getoetst. 
In dit verslag worden net als in de vorige verslagen1 de navolgende operationele 
definities gehanteerd. I let gemiddelde inflatiepercentage van een lidstaat over een 
periode van een jaar wordt gemeten op basis van de procentuele verandering van het 
rekenkundige gemiddelde van de laatste twaalf maandelijkse indexcijfers ten opzichte 
van bel rekenkundige gemiddelde van de twaalf maandelijkse indexcijfers in de 
voorgaande periode2. De referentiewaarde wordt berekend als het ongewogen 
rekenkundige gemiddelde van de inflatiepercentages van de drie lidstaten met de laagste 
inflatie, vermeerderd met 1,5 procentpunt. 
Zie "Report on convergence in the European Union in 1995", gepubliceerd in European Economy, 
Supplement A, nr. I, januari 1996, en "Verslag over de convergentie in de Europese Unie in 1996", 
Com(96) 560, gepubliceerd in European Economy, Supplement A, nr. I, januari 1997. 
Er is voor deze maatstaf gekozen omdat hij het inflatiebeloop over een periode van één jaar bestrijkt, 
zoals de bepalingen van het Verdrag voorschrijven. Het algemeen gangbare inflatiepercentage wordt 
berekend als de procentuele verandering van het indexcijfer van de consumptieprijzen van de 
recentste maand ten opzichte van het indexcijfer in dezelfde maand van het voorgaande jaar. Dit 
percentage kan van maand tot maand evenwel sterk schommelen omdat de grondslag ervan eventueel 
door uitzonderlijke factoren zoals veranderingen in de indirecte belastingen kan worden beïnvloed. 
64 
Tijdens de periode van twaalf maanden tussen 
februari 1997 en januari 1998 hebben de volgende 
drie landen de beste prestatie op het gebied van de 
prijsstabiliteit neergezel: Frankrijk, Ierland en 
Oostenrijk (zie tabel 3.1). Het gemiddelde 
inflatiepercentage van de drie lidstaten met de 
laagste inflatie bedroeg 1,2%, hetgeen een 
referentiewaarde van 2,7% oplevert. In 
januari 1998 was de gemiddelde inflatie in 
14 lidstaten veel lager dan de referentiewaarde. 
De enige uitzondering werd gevormd door 
Griekenland. Fr zij op gewezen dat als de 
referentiewaarde op de striktst mogelijke wijze 
wordt gedefinieerd, namelijk door het 
inflatiepercentage van het land met de laagste 
inflatie (Oostenrijk) te nemen en dit met 
1,5 procentpunt te vermeerderen, de inflatie in alle 
14 lidstaten nog steeds onder de referentiewaarde 
zou blijven3. 
In de periode waarvoor de referentiewaarde met 
behulp van de GICP's berekend kan worden, is 
deze licht gestegen van 2,5% in december 1996 
lot 2,7% in januari 1998 (zie tabel 3.2). Deze 
langzame toename wijst niet zozeer op een 
heropflakkering van inflatoire spanningen in de 
Gemeenschap, maar veeleer op een lichte 
opwaartse beweging vanaf het buitengewoon lage 
peil dat de inflatie aan het begin van de genoemde 
periode in sommige lidstaten had bereikt. In de 
verslagperiode is de samenstelling van de 
referentiegroep (dit zijn de drie landen met de 
laagste inflatie) van december 1996 tot september 
1997 ongewijzigd gebleven, maar nadien 
veelvuldig veranderd. Geen enkele lidstaat is er 
voortdurend in geslaagd zijn plaats in de 
referentiegroep te handhaven. Tabel 3.1 
Convergentie van de inflatie 
(Inflatie gemeten als de procentuele 
verandering van het GICP)a) 
Januari 1998 
Drie landen met de laagste inllatie: 
IKL 
Referentiewaarde 
19 1,1 
1,2 
1,2 
2,7 
Lidstaten met een inflatie onder de 
referentiewaarde 
» 1,4 
DK 
D 
L 
F 
IRL 
NL 
A 
I' 
l'ÏN 
S 
UK L9 
L4 
1,8 
1,2 
L2 
L8 
L4 
L8 
LI 
L8 
1,3 
L9 
I.K 
lidstaat met een inflatie hoven de 
referentiewaarde 
LL 5,2 
a) Berekend als het rekenkundige 
gemiddelde van de recentste 12 
maandelijkse indexcijfers len opzichte 
van hel rekenkundige gemiddelde van de 
12 maandelijkse indexcijfers van de 
voorafgaande periode 
b) Ongewogen rekenkundig gemiddelde 
van de drie landen met de laagste inflatie 
plus 1,5 procentpunt 
Bron: Diensten van de Commissie 
De inflatieconvergentie was aan het einde van 
1996 reeds vrij opmerkelijk en is gedurende de 
afgelopen 12 maanden nog verder toegenomen. 
De groep van 11 lidstaten waarvan de gemiddelde 
inflatie in december 1996 onder de referentiewaarde uitkwam, groeide immers aan tot 13 
in juni 1997 en 14 in juli 1997 toen eerst Italië en Portugal en vervolgens Spanje erin 
slaagden hun gemiddelde inflatie terug te dringen tot of onder de referentiewaarde (zie 
tabel 3.2 en grafiek 3.2). 
3 Alle in het Convergentieverslag voor 1996 beschreven alternatieve methoden om de referentiewaarde 
te berekenen, zouden bijgevolg hetzelfde aantal landen opleveren dat onder de referentiewaarde blijft. 
65 
Tabel 3.2 
Ontwikkeling van de referentiewaarde voor de inflatie en van de 
groep landen met een inflatie beneden de referentiewaarde '° 
Dec. 
Jan. 
Leb. 
Miiiiil 
Apr. 
Mei 
.Inn. 
Jul. 
Aug. 
Sep. 
Okl. 
Nov. 
Dec. 
Jan. 96 
97 
97 
97 
97 
97 
97 
97 
97 
97 
97 
97 
97 
9K Dric landcn 
mei de 
laagste 
inflatie 
L, IÏN,S 
L, 1 1N,S 
L, IÏN,S 
L, LIN,S 
L, lïN.S 
L, l-ÏN.S 
L. l'IN.S 
L, l'IN,S 
L. IIN.S 
L. IÏN.S 
1', A, I-IN 
!•'. A, I-IN 
IRL. A, l'IN 
l\ IRL. A Keferenlie-
waaide 
2,5 
2,5 
2,5 
2,6 
2,6 
2,5 
2,6 
2,6 
2,7 
2,8 
2,8 
2,8 
2,7 
2,7 / 
11 
II 
II 
II 
II 
II 
13 
14 
14 
14 
14 
14 
14 
14 Aantal Lid-Slalen met een inflatie beneden de 
referentiewaarde 
B,DK,D,F,IRL,L,NL,A,F1N,S,UK 
n,l)K.I),IJRL,l,L,NL,A,IM'IN,S,l)K 
ILDK.D.IMMRL.I.L.NLAIMIN.S.IIK 
I I I ; 1 
a) Mciekend als de procentuele verandering van hel rekenkundige gemiddelde van de recentste 12 
maandelijkse indexcijfers ten opzichte van het rekenkundige gemiddelde van de 12 maandelijkse 
indexcijfers van de voorafgaande periode 
b) Ongewogen rekenkundig gemiddelde van de drie landen met de laagste inflatie plus 1,5 
procentpunt 
Bron: Diensten van de Commissie 
Griekenland heeft aanzienlijke vorderingen gemaakt op het gebied van de 
inflaliebestrijding en bij het bewerkstelligen van convergentie in de richting van de lage 
inflatie die in de overige lidstaten wordt waargenomen. Tijdens de afgelopen 12 maanden 
is de afstand ten opzichte van de referentiewaarde met 2,8 procentpunten teruggelopen. 
Het in januari 1998 opgetekende gemiddelde inflatiepercentage van 5,2% blijft niettemin 
nog tamelijk ver verwijderd van de referentiewaarde. 
66 
Grafiek 3.2 
Vergelijking van de gemiddelde inflatie (GICP) in de lidstaten met de 
referentiewaarde (%) 
5 
4 
1 
l \ 
1 
II Itefeientlewaarde 
GmnhMnMfl van dn ill In biralnn remt Ai Maast» kiflatla 
12 111 II? Ill 114 lh (Mi 11/ llll ll!l 111 11 12 111 
96 97 98 
H -^DK 12 01 02 03 04 05 06 07 00 09 10 11 12 01 
96 97 98 
17 1)1 0? 0.1 04 IK 06 07 110 09 10 11 12 01 
96 97 98 
-•—El. 12 01 02 03 04 OS 06 07 08 09 10 11 12 01 
96 97 98 
F -•— IRL 
12 01 02 03 04 OS 06 07 08 09 10 11 12 01 
96 97 98 12 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 01 
96 97 98 
NL -»-A 
3T' t - i -* 
12 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 01 
96 97 98 
P -*-FIN M 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 01 
96 97 98 
S -.—UK 
Opmerking De grijze band geeft het verschil van 1.5 procentpunt weer tussen het gemiddelde inflatiecijfer in de drie landen 
die op het gebied van prijsstabiliteit het best presteren (ondergrens van de band) en de referentiewaarde (bovengrens van di 
band). 
Bron : Diensten van de Commissie 
67 
3.3. Inflatie-ontwikkeling tijdens de tweede fase van de EMU 
l)c korte periode die door 
de (ilCT-reeksen wordt 
bestreken, maakt bet 
onmogelijk het recente 
inflatiebeloop op 
middellange termijn te 
bezien. Voor de 
beoordeling van de 
duurzaamheid van de 
inflatie-ontwikkeling 
wordt dan ook onder meer 
gebruik gemaakt van de 
nationale dcflatorcn van 
de particuliere 
consumptie4 om de 
tendens op middellange 
termijn te analyseren. 
Bind jaren tachtig en 
begin jaren negentig was 
in de Gemeenschap nog 
sprake van een 
tegenvallende inflatie­
ontwikkeling, maar in de 
daaropvolgende jaren is 
deze voortdurend en 
ingrijpend verbeterd. Na 
in 1991 een piek van 
5,6% te hebben bereikt, is 
de inflatie in 1993 
teruggelopen tol 4,1% en 
tijdens de tweede fase van 
de liMU verder vertraagd tot Tabcl 3.3 
Deflator van de particuliere consumptie 
(nationale munteenheid, jaarlijkse procentuele verandering) 
I 1993 1994 1995 1996 1997 1998* 
It 3,5 2.8 1,7 2,3 1,6 1,3 
DK 0,6 1,6 2,0 2,1 2,3 2,1 
I) 4,0 2.8 1,9 1,9 1,9 1,7 
I.I. 14,2 11,0 8.6 8,5 5.5 1.5 
I' 5,6 '1,8 4.7 3.1 2.5 2.2 
!• 2,2 2,1 1,6 1.9 I.I 1,0 
IKI. 1,9 2.7 2,0 1,1 1,4 }J 
I 5,4 4,6 5,8 4,3 2,4 2,1 
I, 4,1 2,3 2,1 1,6 1,4 1,6 
Nl. 2,1 2,8 1,5 1,3 2,2 2,3 
A 3,3 3,3 1,5 2,5 1,8 1,5 
I' 6,6 5,1 4,2 2,6 2,1 2,2 
I-IN 4,2 1,4 0,3 1,6 1,4 2,0 
S 5,7 3,0 2,7 1,2 2,2 1,5 
UK 3,4 2,2 2,6 2,6 2,3 2,3 
EUR 1 4,1 3,2 3,0 2,6 2,1 1,9 
Standaarddeviatie 
I5l,idstaten I ^2 23 2A U8 U> W 
14 Mdslulcn 1,7 1,1 1,5 0,9 0,5 0,6 
(excl.Kl.) 
* Ixnnnmisehe prognoses, voorjaar 1998 
liron: Dienslen van de Cnmmissie 
een historisch dieptepunt van 2,1% in 1997 (zie tabel 3.3). 
De gunstige inflatie-ontwikkeling die zich tijdens de tweede fase van de EMU in de 
Gemeenschap als geheel heeft voorgedaan, heeft in alle lidstaten doorgewerkt, zij het in 
uiteenlopende mate. Bovendien was het inflatiebeloop bij de aanvang van de tweede fase 
zeer verschillend van lidstaat tot lidstaat. In het licht hiervan is het zinvol een 
onderscheid te maken tussen drie groepen van landen. 
De internationale vergelijkbaarheid van de dellatoren van de particuliere consumptie is groter dan die 
van de nationale indexcijfers van de consumptieprijzen. Voor het meten van de deflatoren wordt 
immers uitgegaan van de methodiek van de nationale rekeningen, die in het kader van het Europees 
stelsel van economische rekeningen (versie 1979) voor de gehele Gemeenschap is geharmoniseerd. 
68 
In een eerste groep landen, waarvan 11 lidstaten deel uitmaken, bewoog de inflatie zich 
in 1994 dicht in de buurt van of onder de bovengrens van de streefzone van 2 à 3%, die in 
de globale richtsnoeren voor het economisch beleid van 1993 werd aanbevolen als 
tussenstap naar prijsstabiliteit. Tijdens de daaropvolgende jaren slaagden deze landen erin 
hun aanvankelijk al gunstige inflatie-ontwikkeling te bestendigen of verder te verbeteren. 
Dit had tot gevolg dat de inflatie in 1997 in vrijwel al deze landen was teruggelopen tot 
dicht bij of minder dan 2%. Tot deze groep behoren de zeven lidstaten die reeds geruime 
tijd deelnemen aan het wisselkoersarrangement van het EMS (België, Denemarken, 
Duitsland, frankrijk, Ierland, Luxemburg en Nederland) en Oostenrijk, waarvan de 
valuta al meer dan een decennium volkomen stabiel is gebleven ten opzichte van de 
DEM. Deze landen hebben eveneens een lange traditie van vrij lage inflatie gemeen. 
Dit geldt niet voor de andere drie lidstaten die tot de eerste groep behoren (Finland, 
Zweden en het Verenigd Koninkrijk). Eind jaren tachtig en begin jaren negentig was in 
deze landen immers sprake van vrij sterke inflatoire druk, die werd veroorzaakt door een 
oververhitting van de economie in combinatie met buitensporige loonstijgingen. Tijdens 
de eerste fase van de EMU zijn deze landen er evenwel in geslaagd sterk in de richting 
van de andere subgroep te convergeren. Deze vertraging van de inflatie was 
hoofdzakelijk toe te schrijven aan de zeer ernstige recessies en de gematigde 
ontwikkeling van de arbeidskosten per eenheid product, en vond plaats ondanks het feit 
dat van de scherpe waardedalingen van de valuta's van de drie landen opwaartse druk op 
de kosten uitging. Hoewel sprake was van een enigszins wisselvallig prijsverloop, wisten 
dc/.e drie landen tic inflatie tijdens de gehele tweede fase onder controle te houden. 
Vooral in Finland en /weden bevindt de inflatie zich al enige jaren op een zeer laag peil. 
Een tweede groep landen (Spanje, Italië en Portugal) werd vlak voor de aanvang van de 
tweede fase nog met vrij sterke inflatoire spanningen geconfronteerd (de inflatiecijfers 
schommelden er tussen 5/4 en 6'/2%). Tijdens de tweede fase hebben deze landen 
opmerkelijke vorderingen gemaakt bij het terugdringen van de inflatie. Het 
desinilatieproces verliep aanvankelijk nogal traag en werd in 1995 gehinderd door het 
samenkomen van waardedalingen van de valuta's en verhogingen van de indirecte 
belastingen, waardoor met name in Italië de inflatie tijdelijk weer omhoog ging. Dankzij 
de vastberaden tenuitvoerlegging van een totaalstrategie gericht op het wegwerken van de 
essentiële oorzaken van de structureel hoge prijsstijgingen, is de inflatie de laatste twee 
jaar snel teruggelopen. Dit leidde ertoe dat zij in 1997 in alle drie de betrokken landen is 
afgenomen tot 2,5% of minder. 
69 
In Griekenland tenslotte is het inflatiepercentage begin jaren negentig weliswaar scherp 
gedaald, maar dit nam niet weg dat het bij de aanvang van de tweede fase nog meer dan 
10% bedroeg. Hoewel sindsdien aanmerkelijke en gestage vooruitgang is geboekt bij de 
inflatiebeslrijding, laat de inflatie-ontwikkeling in Griekenland nog steeds te wensen 
over. 
De algemene en indrukwekkende daling van de inflatie overal in de Gemeenschap ging 
gepaard met opmerkelijke vorderingen op het gebied van de inflatieconvergentie tijdens 
de afgelopen paar jaar. Hoe sterk de inflatieverschillen tussen de lidstaten wel zijn 
verkleind, blijkt uit het verloop van de standaarddeviatie van de afzonderlijke 
inflatiepercentages ten opzichte van hel EG-gemiddelde. Deze standaarddeviatie voor de 
inflatie, gemeten aan de hand van de deflator van de particuliere consumptie, is 
afgenomen van 3,2% in 1993 tot 1,0% in 1997. Wordt Griekenland buiten beschouwing 
gelaten, dan liep de standaarddeviatie terug van 1,7% in 1993 tot 0,5% in 1997, hetgeen 
wijst op een zeer geringe spreiding van de inflatiepercentages van 14 van de lidstaten. 
3.4. Onderliggende factoren en duurzaamheid van de inflatie-ontwikkeling 
Het Verdrag verplicht de lidstaten niet alleen tot het bereiken van een hoge mate van 
prijsstabiliteit, maar schrijft ook een duurzame prijsontwikkeling voor (Protocol nr. 6). 
Met de duurzaamheidseis wordt beoogd de tijdens de afgelopen jaren bereikte mate van 
prijsstabiliteit en inflatieconvergentie in de derde en laatste fase van de EMU te 
consolideren. Dit houdt in dat het bevredigende inflatiebeloop veeleer het gevolg moet 
zijn van een passende ontwikkeling van de productiekosten en van andere factoren die 
een structurele invloed op het prijsverloop uitoefenen, en niet zozeer te maken mag 
hebben met conjuncturele omstandigheden of tijdelijke factoren (zoals een daling van de 
indirecte belastingen en de invoerprijzen). 
Uit het inflatiebeloop in het verleden blijkt dat het merendeel van de lidstaten reeds vrij 
geruime tijd door prijsstabiliteit wordt gekenmerkt. Het feit dat een cultuur van 
prijsstabiliteit voortdurend verder terrein heeft gewonnen en dat het desinflatieproces 
talrijke ongunstige economische ontwikkelingen (zoals de Duitse eenwording, een 
algemene conjuncturele oververhitting en wisselkoersonrust) met goed gevolg heeft 
doorstaan, wijst erop dat de huidige lage inflatie en hoge mate van prijsconvergentie op 
structurele factoren berusten die een krachtig effect sorteren, diepgeworteld zijn, en de 
inflatie-ontwikkeling op middellange termijn wellicht in gunstige zin zullen blijven 
beïnvloeden. 
Het bevredigende inflatiebeloop waarvan tijdens de tweede fase in de Gemeenschap 
sprake was, is eveneens ten dele op conjuncturele factoren terug te voeren. Hoewel het 
herstel reeds sinds het voorjaar van 1996 aan de gang is, bleef de productie onder haar 
potentiële waarde en was de werkloosheid onveranderd hoog. Deze situatie heeft het 
bedrijfsleven in sterke mate afgehouden van prijsverhogingen of het toestaan van 
aanzienlijke loonstijgingen. Het proces van een convergerende inflatie in de 
Gemeenschap is echter ook voor een belangrijk deel het gevolg van fundamentele 
veranderingen in de houding van alle economische actoren ten opzichte van de inflatie. 
70 
3.4.1. Prijsstabiliteit als primaire doelstelling van het monetaire beleid 
In de Gemeenschap heerst algemene eensgezindheid over het feit dat prijsstabiliteit de 
primaire doelstelling van het monetaire beleid is. Deze eensgezindheid is verankerd in het 
Verdrag en in de achtereenvolgende globale richtsnoeren voor het economisch beleid, die 
de Raad sinds 1993 met eenparigheid van stemmen vaststelt. Deze consensus stoelt 
enerzijds op de erkenning dat inflatie uiteindelijk een monetair verschijnsel is, en 
anderzijds op de overtuiging dat prijsstabiliteit een noodzakelijke voorwaarde is voor de 
totstandkoming van duurzame en banenscheppende groei. 
De laak van de monetaire autoriteiten bij het voeren van een op stabiliteit gericht 
monetair beleid werd vergemakkelijkt door de verscheidene institutionele veranderingen 
die het Verdrag in dit verband voorschrijft. De belangrijkste is hel onafhankelijk maken 
van de centrale banken (zie hoofdstuk 2). Andere ingrijpende institutionele veranderingen 
die bij de start van de tweede fase van de EMU van kracht zijn geworden, zijn onder 
meer het verbod op monetaire financiering van overheidstekorten en het verbod op 
bevoorrechte toegang van de overheid tot financiële instellingen. 
De bovenbeschreven veranderingen hebben er mede voor gezorgd dat het op stabiliteit 
gerichte monetaire beleid van de lidstaten doelmatiger, transparanter en geloofwaardiger 
is geworden. Dit heeft op zijn beurt sterk bijgedragen tot lagere inflatieverwachtingen 
(zie ook hoofdstuk 6 over de lange rente), die een sleutelrol spelen bij het bewerkstelligen 
en bestendigen van passende loonontwikkelingen. 
.?. 4.2. Desinflatieproces ondersteund door een passende loonontwikkeling 
l)c ontwikkeling van de arbeidskosten per eenheid product, d.w.z. de kosten van de 
arbeid die nodig is om één eenheid te produceren, is in het inflalieproces van bijzondere 
betekenis. De arbeidskosten vormen immers de weerslag van de ontwikkeling van de 
arbeidsproductiviteit en de nominale beloning per werknemer. De nominale lonen spelen 
niet alleen een cruciale rol bij het bepalen van de productiekosten en daarmee van de 
consumptieprijzen, maar geven ook de inflatieverwachtingen van de particuliere partijen 
weer. Zij fungeren derhalve als een belangrijke indicator voor onder meer de 
geloofwaardigheid van het door de monetaire autoriteiten gevoerde beleid ter bestrijding 
van de inflatie en de duurzaamheid van de inflatie-ontwikkeling. 
71 
Zoals uit tabel 3.4 en grafiek 3.3 blijkt, heeft de ingrijpende loonmatiging sterk 
bijgedragen tot de gunstige inflatie-ontwikkeling die in de tweede fase van de EMU heeft 
plaatsgevonden. In de Gemeenschap als geheel liet het stijgingstempo van de 
arbeidskosten per eenheid product vanaf het begin van het decennium een aanmerkelijke 
vertraging zien. Dit tempo liep zelfs sneller terug dan de inflatie. Begin jaren negentig 
was in de Gemeenschap nog sprake van een vrij hoog stijgingstempo van de 
arbeidskosten per eenheid product (gemiddelde jaarlijkse toename van iets minder dan 
5%), maar in de tweede fase van de EMU is het sterk afgevlakt (gemiddelde jaarlijkse 
toename van iets meer dan 1%). Op grond van momenteel beschikbare informatie mag 
worden aangenomen dat de arbeidskosten per eenheid product zich ook in de nabije 
toekomst zeer gematigd zullen ontwikkelen, zodat zij consistent zullen blijven met de 
gunstige tendens van de inflatie in de Gemeenschap. 
Tabel 3.4 
u 
DK 
1) 
I:I. 
!•: 
F 
IRl 
i 
l, 
Nl. 
A 
P 
FIN 
S 
IIK 
I-IIK N 
IWO 
-y.i'" 
6,1 
3,6 
<>,l 
11,8 
9,0 
4,1 
5,6 
7,2 
5,6 
3,9 
5,6 
14,8 
4,4 
6,6 
6,7 
6.4 
;1) gemiddelde j 
* Fconomisehe 
liron: Diensten Arbeidskosten 
(procentuele verandering, gehele economie) 
ominale beloning per 
werknemer 
IW-l IW7 l'WK* 
-07'" 
2,9 3,2 2,1 
3,6 4,0 4,3 
2,9 1,8 2,0 
11,8 10,7 6,9 
2,7 2,7 2,6 
2,5 2,5 2,7 
2,9 5,5 5,3 
4,4 4,6 2,9 
2,8 3.3 3,6 
2,4 2,7 3,3 
2,4 1,6 2,2 
6,5 4,3 3,9 
3,0 1,3 3,4 
4,5 3,8 2,7 
3,8 4,3 4,6 
3,3 3,1 3,0 
iarli.jk.se procentuele veraiu 
prognoses, voorjaar 1998 
van de Commissie Stijging van de 
arbeidsproductiviteit 
IW0 IW4 IW7 
-<>3 <» .()7 »> 
1,1 2,1 2,5 
2,2 1,9 0,7 
2,<l 2,9 3,7 
0,1 1,3 3,0 
1,4 1.3 0,8 
1,0 2,0 2,5 
3,3 5,4 6,6 
1,2 2,2 1,4 
2,2 1,3 1,8 
1,1 1,7 1,1 
1,6 2,3 2,7 
2,1 2,3 1,8 
2,0 3,8 3,8 
1,8 2,9 2,9 
1,4 2.2 1,9 
1,6 2,3 2,3 
ering IWX* 
1,6 
1,5 
2.7 
2.7 
1,2 
1,8 
5,0 
2,0 
1,9 
1,6 
2,3 
2,7 
2,4 
2,0 
1,2 
1,9 Nominate arbeidskosten 
IW0 
-93"» 
4,9 
1,4 
3.8 
14,6 
7,5 
3,1 
2,2 
5,9 
3,3 
2,8 
3,9 
12,4 
2,4 
4,7 
5,2 
4,8 eenheid product 
IW4 
-<>7 "> 
0,8 
1,7 
0,0 
10,4 
1.4 
0,5 
-2,4 
2,2 
1,5 
0,6 
0,0 
4,1 
-0,8 
1,6 
1,6 
1,0 IW7 
0.7 
3,2 
-1,8 
7,4 
1,9 
0,0 
-1,1 
3,1 
1,5 
1,6 
-1,1 
2,5 
-2,4 
0,8 
2,4 
0,8 per 
IWX* 
0.5 
2.7 
-0.6 
4.0 
1,5 
0,9 
0,3 
0,9 
1,7 
1,7 
-0,1 
1,2 
1,0 
0,7 
3,4 
1.0 
72 
Uit de ontwikkelingen in de afzonderlijke landen komt naar voren dat de lidstaten onmiskenbaar 
convergeren naar een laag stijgingspercentage van de arbeidskosten per eenheid product. In de 11 lidstaten 
waar hel GK'P zich gedurende de gehele periode waarvoor een referentiewaarde kan worden berekend, 
onder deze referentiewaarde bevond, hebben de arbeidskosten per eenheid product een gematigde 
ontwikkeling Ie zien gegeven: tijdens de tweede fase zijn deze kosten teruggelopen in Ierland (onder 
invloed van aanzienlijke productiviteitstijgingen) en Finland, vrijwel ongewijzigd gebleven in Duitsland, 
en licht toegenomen in de overige landen. Vooruitblikkend lijkt weinig erop te wijzen dat zich opwaartse 
druk op de kosten zal voordoen. De verwachting is dan ook dat het stijgingstempo van de arbeidskosten 
per eenheid product in 1998 in hel merendeel van deze landen gering zal blijven. 
In de lidstaten waar de inflatie pas sinds kort onder de referentiewaarde is gedaald (Spanje, Italië en 
Portugal), stond het trendmatige beloop van de arbeidskosten per eenheid product tijdens de tweede fase in 
schril contrast met het in het verleden waargenomen patroon, dat door hoge stijgingspercentages werd 
gekenmerkt. Na in de jaren 1994 en 1995 sterk te zijn vertraagd, vertoonde het stijgingstempo van de 
arbeidskosten per eenheid product opnieuw een tendens tot versnelling in Spanje en vooral in Italië, 
hetgeen ten dele verband hield met een gedeeltelijke goedmaking van de koopkrachtverliezen waarmee de 
werknemers tijdens de voorgaande jaren waren geconfronteerd. In de nabije toekomst zullen de 
arbeidskosten per eenheid product in beide landen naar verwachting evenwel overwegend bescheiden 
stijgingen te zien geven. In Portugal was een vergelijkbaar, doch minder wisselvallig patroon merkbaar. In 
Griekenland daarentegen is weliswaar opmerkelijke vooruitgang geboekt, maar is het stijgingstempo van 
de arbeidskosten per eenheid product nog niet vertraagd tot een niveau dat het bereiken en handhaven van 
prijsstabiliteit mogelijk maakt. 
Veranderingen in tie arbeidskosten per eenheid product zijn het gevolg van de groei van de 
arbeidsproductiviteit en wijzigingen in de nominale beloning per werknemer, liet tragere stijgingstempo 
van de arbeidskosten per eenheid product kan dus terug te voeren zijn op een grotere arbeidsproductiviteit 
of een langzamere toename van de nominale beloning per werknemer. De voor conjunctuurinvloeden 
gecorrigeerde groei van de arbeidsproductiviteit is in de Gemeenschap vrij stabiel gebleven. Met in de 
tweede fase waargenomen gemiddelde jaarlijkse groeipercentage van iets meer dan 2% lag in de lijn van 
de ontwikkeling op lange termijn waardoor de groei van de arbeidsproductiviteit sedert de eerste olieschok 
in de Gemeenschap wordt gekenmerkt. Ook in de afzonderlijke landen week de stijging van de 
arbeidsproductiviteit niet al te zeer af van het trendmatige beloop van de laatste jaren. In bijna alle landen 
van de Gemeenschap tekent zich vrij duidelijk een grotendeels op conjunctuurinvloeden terug te voeren 
herstel van de productiviteitswinst af. In vele onder hen (België, Italië, Nederland, Oostenrijk en het 
Verenigd Koninkrijk) heeft dit herstel er alleen maar toe geleid dat de productiviteit zich opnieuw volgens 
haar trendmatig groeipad ging ontwikkelen. De stijging kwam boven het trendmatige verloop uit in 
Duitsland en Zweden. In Finland en Ierland was dit nog duidelijker het geval. Aan dit conjuncturele effect 
lijkt thans in de laatstgenoemde vier landen een einde te zijn gekomen. 
De geringere toename van de arbeidskosten per eenheid product is bijgevolg overwegend toe te schrijven 
aan bescheiden stijgingen van de nominale lonen per werknemer. Na in de periode 1990-1993 in de 
Gemeenschap als geheel mei 6,4% per jaar te zijn opgelopen, is de nominale beloning per werknemer 
gedurende het tijdvak 1994-1997 met gemiddeld 3,3% op jaarbasis gestegen. Deze vertraging van de 
loonstijging in de jaren negentig heeft in alle lidstaten plaatsgevonden, zij het in uiteenlopende mate. De 
vooruitgang was het spectaculairst in Spanje, waar de groei van de nominale beloning per werknemer 
tijdens de periode 1994-1997 minder dan 3% bedroeg en daarmee onder het communautaire gemiddelde 
bleef. Ook in Italië en Portugal is sprake van een aanzienlijke verbetering: tijdens de periode 1994-1997 
zijn de gemiddelde jaarlijkse loonstijgingen per hoofd er vertraagd tot respectievelijk 4,4% en 6,5%, 
terwijl in de periode 1990-1993 nog percentages van respectievelijk ruim 7% en bijna 15% werden 
opgetekend. 
73 
Grafiek 3.3 Inflatie en loonontwikkeling 
(Voortschrijdend gemiddelde over 3 jaar van de jaarlijkse procentuele verandering) 
Denemarken Belgle 
« 
6 ' 
\ 
v_ _ ^__ 
o 4 1 1 1 1 1 1 1 0 2 -H--. 
H 1 1 1 1 1 1-
1990 1992 1994 1996 1998 1990 1992 1994 1996 1998 
Duitsland Griekenland 
£Z> "I 
20 \ 
0 -I 1 1 1 1 1 1 1 
1990 1992 1994 1996 1998 1990 1992 1994 1996 
Spanje 
f 1 1— h- H 1 1 Frankrijk 
« + 
-+ 1 1 1 1 1 H 
lerland Italië 
1990 1992 1994 1996 1998 1990 1992 1994 1996 1998 
Deflator van de particuliere consumptie 
Beloning per werknemer 
Arbeidskosten per eenheid product 
74 
Grafiek 3.3 vervolg 
Luxemburg Nederland 
2 -r 
0 6 + 
t ---(• + 1 l 1-
1990 1992 1994 1996 I99H 1990 1992 1994 1996 -I 1 
1998 
Oostenrijk Portugal 
1990 1992 1994 1996 1998 1990 1992 1994 
Finland Zweden 1996 1998 
V , v_.__L_i_..^ 
V-
1990 1992 1994 19% I99M 1990 1992 1994 
Verenigd Koninkrijk EUR 
2 + 
_) 1 1 1 1 ( j. 4 + 
2 + 
H 1 1 1 h 
1990 1992 1994 1996 1998 1990 1992 1994 
Deflator van de particuliere consumptie 
Beloning per werknemer 
Arbeidskosten per eenheid product 
Bron : DltiiUru vun At ( 'onuiiksle 1996 1998 
75 
Tal van factoren kunnen worden aangevoerd ter verklaring van de algemeen 
waargenomen matiging van de nominale lonen. Ten eerste zijn de sociale partners 
kennelijk meer geloof gaan hechten aan de vastberadenheid en het vermogen van de 
monetaire autoriteiten om prijsstabiliteit te bewerkstelligen, met als gevolg dat de 
inllalieverwachlingen waarop de loonafspraken zijn gebaseerd de laatste paar jaar in alle 
lidstaten steeds beier aansluiten bij de door de monetaire autoriteiten bekendgemaakte 
inllatiedoclstellingen. lien tweede factor is dal deze grotere geloofwaardigheid vergezeld 
is gegaan van ingrijpende veranderingen in de procedures voor het vaststellen van de 
lonen, veranderingen die gericht waren op het voortdurend waarborgen van passende 
loonontwikkelingen. Deze institutionele aanpassingen omvatten onder meer de 
afschaffing van de automatische loonindexering in Italië en de invoering in Spanje, 
Ierland, Nederland en Finland van innovatieve meerjarige loonafspraken, waarbij de 
sociale partners en de regering betrokken zijn. Andere landen hebben hun loonafspraken 
afgestemd op het vrijwaren en verbeteren van het externe concurrentievermogen 
(bijvoorbeeld België, Denemarken en Frankrijk). Ten derde lijkt bij de 
loononderhandelingen steeds meer rekening te worden gehouden met ontwikkelingen in 
de reële economie (totale productiviteitsgroei, arbeidsmarktsituatie, winsten). Tenslotte 
hebben de lidstaten ook hun inspanningen geïntensiveerd om de inzetbaarheid en hel 
aanpassingsvermogen van de arbeidskrachten te verbeteren. Deze structurele maatregelen 
zijn niet alleen van essentieel belang om de werkgelegenheid te doen toenemen, maar 
zullen eveneens helpen voorkomen dat er excessieve opwaartse druk op de lonen ontslaat 
wanneer het herstel aan kracht wint. In sommige lidstaten (waaronder Denemarken, 
Nederland en hel Verenigd Koninkrijk) lijken deze maatregelen reeds een aantoonbaar 
positief effect te hebben gesorteerd, aangezien de werkloosheid er scherp is gedaald 
zonder dat de loonstijgingen sterk zijn versneld. 
76 
3.4.3. Passende binnenlandse reactie op schommelingen van de invoerprijzen 
(iezien de grote openheid van de economieën van de lidstaten speelt de ontwikkeling van 
de invoerprijzen een belangrijke rol in de binnenlandse prijsvorming. Schommelingen 
van de invoerprijzen kunnen door verscheidene factoren worden veroorzaakt: fluctuaties 
van de internationale prijzen en de waarde van de wisselkoers, de geografische 
samenstelling van de invoer, de prijszetting door buitenlandse leveranciers en de 
ontwikkeling van de binnenlandse vraag. Mettertijd werken veranderingen in de 
invoerprijzen onvermijdelijk minstens gedeeltelijk door in de uiteindelijke prijzen voor 
de consument. De mate waarin deze veranderingen doorwerken, is afhankelijk van de 
heersende economische situalie, de koers van het macro-economische beleid en de 
structuur van de economie. Om de inflatie-ontwikkeling en de duurzaamheid daarvan in 
een gegeven land te beoordelen, is het van belang na te gaan of externe druk op de prijzen 
tot prijsstijgingen van binnenlandse oorsprong heeft geleid. 
In acht van de 14 lidstaten 
met inflatiepercentages die 
zich onder de 
referentiewaarde bevinden 
(namelijk België, 
Denemarken, Duitsland, 
Frankrijk, Luxemburg, 
Nederland, Oostenrijk en 
Finland), zijn de 
invoerprijzen in de periode 
1994-19% in het algemeen 
traag gestegen. Deze 
ontwikkeling was toe te 
schrijven aan het feit dat de 
internationale grondstoffen-
prijzen gedurende het 
grootste deel van deze 
periode een matige toename 
hebben vertoond, alsook aan 
de kracht van de valuta's van 
de acht genoemde landen. In 
1997 werden deze landen 
(met uitzondering van 
Luxemburg, Oostenrijk en 
Finland) echter met 
aanzienlijk sneller stijgende 
invoerprijzen geconfronteerd 
doordat de Amerikaanse dollar Tabcl 3.5 
Invoerprijzen 
(procentuele verandering van de dcflator van de gocderen-
diensleninvoer, in nationale munteenheid 
1? 
DK 
1) 
EE 
E 
l; 
IRE 
1 
1. 
Nl. 
A 
l» 
FIN 
S 
UK 
EUR 1993 1994 1995 1996 
-2,6 0,9 1,0 2,0 
-1,1 0,7 1,0 0,8 
-1,4 0,5 0,6 0,7 
7,8 5,6 6,6 3,8 
6,5 5,7 4,2 2,4 
-2,5 1,7 1,3 1,2 
4,4 2,8 4,2 -0,7 
12,1 4,9 12,1 -1,9 
1,6 6,4 0,8 0,3 
-2,3 0,1 0,9 0,7 
0,7 0,8 1,0 1,2 
4,8 4,8 3,4 0,3 
8,7 -0,3 0,4 1,8 
14,5 3,5 4,6 -4,9 
8,5 2,9 7,2 0,4 
3,0 2,3 3,9 0,5 
* Economische prognoses, voorjaar 1998 
Bron: Diensten van de Commissie 1997 
4,5 
3,7 
3,0 
2.7 
4,1 
2,1 
0,3 
-0,6 
-0,1 
3,1 
0,7 
IJ 
1,6 
2,0 
-6,5 
0,8 en 
1998 
IJ 
0,9 
1.2 
7,4 
1,9 
0,8 
3,7 
El 
2,4 
E8 
EO 
1,5 
E4 
0,7 
-2,3 
0,8 
sterk in waarde toenam ten opzichte van hun valuta's. 
77 
In Ierland lieten de invoerprijzen in 1994 en 1995 eveneens een al bij al gematigde 
toename zien. De waardevermeerdering van het Ierse pond leidde er evenwel toe dat de 
invoerprijzen in 1996 terugliepen en in 1997 ongewijzigd bleven, hetgeen de afgelopen 
twee jaar een matigend effect heeft gehad op de totale stijging van de consumptieprijzen. 
In de andere vijf lidstaten met inllaliepercenlages onder de referent ie waarde gingen de 
invoerprijzen aan hel begin van de tweede fase vrij sterk omhoog omdat de valuta's van 
de belrokken landen beduidend verzwakten. Dit verklaart tot op zekere hoogte waarom 
het desinllatieproccs in die jaren in sommige van deze landen (Spanje, Italië en Portugal) 
zo traag vorderde. In 1994 en 1995 stegen de invoerprijzen krachtig in Spanje en Italië. 
Ook in Portugal (1994) en in Zweden en het Verenigd Koninkrijk (1995) was de toename 
aanzienlijk. Anders dan bij eerdere scherpe koersdalingen van de munt, werkten de 
stijgingen van de invoerprijzen slechts in geringe mate door in de consumptieprijzen. Dat 
het effect op de binnenlandse inflatie beperkt bleef, kwam ten dele omdat de betrokken 
landen een periode van zwakke economische groei doormaakten, maar ook en vooral 
omdat zij een strikt monetair beleid voerden. Doordat de munteenheden van deze landen 
vervolgens opnieuw in waarde gingen stijgen, was in 1996 en 1997 sprake van traag 
toenemende of zelfs dalende invoerprijzen (behalve in Spanje in 1997), hetgeen de 
opwaartse druk op de binnenlandse prijzen temperde. Dit gold met name voor het 
Verenigd Koninkrijk, waar de krachtige appreciatie van het pond sterling in 1997 tot een 
sterke terugval van de invoerprijzen leidde. 
In (Srickcnland zijn de invoerprijzen gedurende de gehele tweede fase in een strak tempo 
toegenomen. Dit tempo is echter wel de hele tijd teruggelopen en onder het 
slijgingslempo van de consumptieprijzen gebleven. De aanvankelijk vrij trage 
tempodaling is in 1996 en 1997 versneld onder invloed van het "harde drachme"-beleid. 
3.5. De duurzaamheid van de prijsontwikkeling wordt versterkt door de EMU 
In de loop van de tweede fase van de EMU zijn alle lidstaten op Griekenland na, erin 
geslaagd lage en convergerende inflatiepercentages te verwezenlijken en/ofte handhaven. 
Hoewel conjuncturele factoren zoals de aanhoudende periode van zwakke economische 
activiteit, er onmiskenbaar toe hebben bijgedragen dat de opwaartse druk op kosten en 
prijzen verminderde, is de indrukwekkende prestatie op inflatiegebied eveneens in niet 
geringe mate aan een aantal structurele veranderingen te danken. Eerst en vooral is er de 
aanvaarding van prijsstabiliteit als een van de belangrijkste doelstellingen van het 
economische beleid in hel algemeen en de vastberaden afstemming van het economische 
beleid en vooral hel monetaire beleid op deze doelstelling. Dit proces werd geschraagd 
door de tendens tot het onafhankelijk maken van de nationale centrale banken. Ten 
tweede heeft de loonontwikkeling sterk tot het desinflatieproces bijgedragen. Het feit dat 
het stijgingstempo van prijzen, lonen en arbeidskosten per eenheid product gestaag is 
teruggelopen en zich vervolgens op een laag niveau heeft gehandhaafd, wijst erop dat bij 
de loonafspraken rekening wordt gehouden met het streven naar een lage inflatie, hetgeen 
op zijn beurt getuigt van de grotere geloofwaardigheid van een op stabiliteit gericht 
beleidskader. Dit proces werd eveneens in de hand gewerkt door belangrijke 
institutionele veranderingen in de loonvorming. 
78 
Hoewel deze structurele factoren laten vermoeden dal de huidige prijsontwikkeling een 
duurzaam karakter heeft, moet worden onderstreept dal de EMU -door de institutionele 
veranderingen en de nieuwe economische omgeving die ermee gepaard gaan - de op hel 
gebied van de prijsstabiliteit geboekte resultaten naar verwachting zal consolideren en 
versterken. 
Hel Verdrag waarborgt de onafhankelijkheid van de Europese centrale bank en belast 
deze met de duidelijke opdracht de prijsstabiliteit te handhaven. De Verdragsbepalingen 
ten aanzien van de overheidsfinanciën, zoals aangevuld door het stabiliteits- en groeipact, 
verzekeren dat het begrotingsbeleid consistent is met een situatie van lage inflatie. 
Binnen dit kader zal het op de eenheidsmunt gebaseerde stelsel borg staan voor een lage 
en beter voorspelbare inflatie. De toegenomen geloofwaardigheid van het streven naar 
prijsstabiliteit zal lage en stabiele inflatieverwachtingen in de hand werken en daardoor 
wellicht in een grotere loon- en kostendiscipline resulteren. Ook de stimulans tot het 
volhouden van de loondiscipline zal groter zijn, aangezien ongepaste loonstijgingen niet 
langer door het monetaire, budgettaire of wisselkoersbeleid kunnen worden opgevangen. 
Een snellere stijging van de lonen dan door de productiviteitsgroei in een gegeven land 
(of regio) wordt gerechtvaardigd, zou immers leiden tot een verslechtering van de 
concurrentiepositie en van het rendement van de investeringen, waardoor de 
aantrekkelijkheid van het land (of de regio) als productielocatie zou verminderen. Dit zou 
negatieve gevolgen hebben voor de uitvoer van hel land (of de regio), de investeerders 
afschrikken en de werkloosheid doen toenemen. Om de bovenbeschreven redenen zal de 
EMU wellicht bijdragen lol een houdbare loonontwikkeling die ruimte biedt voor hel 
scheppen van werkgelegenheid. 
Bovendien zal het risico van ingevoerde inflatie in de derde fase van de EMU naar alle 
waarschijnlijkheid afnemen. Ongeveer 65% van de totale EG-invoer is immers afkomstig 
van EG-landen. De invoering van de eenheidsmunt zal per definitie resulteren in de 
uitschakeling van de prijsschommelingen van de intracommunautaire invoer die door 
onderlinge fluctuaties van de wisselkoersen van de valuta's van de EMU-deelnemers 
worden veroorzaakt, terwijl de naar verwachting in de Gemeenschap heersende 
prijsstabiliteit sterke prijsverhogingen van de intracommunautaire invoer in de 
afzonderlijke lidstaten zou moeten voorkomen. 
De invoer uil landen van buiten de EG zal nog steeds aan prijsschommelingen 
onderhevig zijn als gevolg van veranderende internationale grondstoffenprijzen en 
fluctuaties van de wisselkoers van de euro ten opzichte van andere valuta's en met name 
de Amerikaanse dollar. Daar de invoer van buiten de EG evenwel slechts 10% van het 
BBP van de Gemeenschap uitmaakt, zouden beide genoemde factoren al ernstige 
fluctuaties moeten ondergaan om de binnenlandse prijzen van de lidstaten op ingrijpende 
wijze te beïnvloeden. Wanneer bovendien in de toekomst een groter deel van de invoer in 
euro wordt gefactureerd, zal de inflatie-ontwikkeling in de euro-zone naar verwachting 
minder nadeel ondervinden van eventuele koersschommelingen van andere valuta's en 
met name de Amerikaanse dollar. 
79 
Bijlage: Het geharmoniseerd indexcijfer van de 
consumptieprijzen (GICP) 
1. Redenen voor de opstelling van het GICP5 
I Iet GICP werd ontwikkeld om aan twee uit het EMU-proces voortvloeiende vereisten te 
voldoen. Ten eerste bepaalt het Verdrag en met name Protocol nr. 6, dat de inflatie moet 
worden gemeten aan de hand van i) een indexcijfer van de consumptieprijzen, dat 
ii) vergelijkbaar is tussen de lidstaten, maar toch rekening houdt met de verschillen in de 
nationale definities. Ten tweede wordt het monetaire beleid per definitie op het niveau 
van het EMU-gebied gevoerd. Dit vereist eenvormige indicatoren voor alle lidstaten, die 
niet alleen moeten kunnen dienen om vergelijkingen te maken, maar ook om 
geaggregeerde indicatoren op EMU-niveau te produceren. Een van de belangrijkste van 
deze indicatoren is zonder twijfel een betrouwbaar en vergelijkbaar indexcijfer van de 
consumptieprijzen. 
2. Aan de opstelling van de GICP's ten grondslag liggende basisbegrippen 
Aan de bovenbeschreven bepalingen van het Verdrag werd voldaan door GICP's in te 
voeren die voorzover mogelijk op nationale ICP's zijn gebaseerd. 
Ten eerste heeft het nieuwe indexcijfer ten doel veranderingen in de consumptieprijzen te 
meten. Dit houdt in dat hel betrekking heeft op de ontwikkeling over langere tijd van de 
werkelijke prijzen van goederen en diensten waarmee de consumenten op het economisch 
gebied te maken krijgen. I Iet begrip dat voor de afbakening van het toepassingsgebied 
van het GICP werd gehanteerd, kan bijgevolg worden gedefinieerd als "monetaire 
consumptieve bestedingen van de huishoudens". Dit omvat alle monetaire transacties die 
de huishoudens met betrekking tot goederen en diensten hebben verricht voor de 
rechtstreekse bevrediging van de behoeften en wensen van de consumenten. 
Niet-monetaire transacties zijn transacties die geen overdracht van contant geld of van in 
geld luidende activa of passiva behelzen. 
Ten tweede zijn de GICP's vergelijkbaar. Deze vergelijkbaarheid werd in de verordening 
van de Raad inzake GICP's als volgt gedefinieerd: "GICP's zijn vergelijkbaar wanneer 
zij uitsluitend nationale verschillen in prijs of consumptiepatronen weergeven". Dit 
betekent dat GICP's bij hun definitie en vaststelling op vergelijkbare begrippen, 
methoden en procedures zijn gebaseerd. Momenteel vormen de GICP's de beste 
statistische basis voor vergelijkingen van inflatiepercentages tussen de lidstaten. 
De/e bijlage is een korte samenvatting van het door de Commissie (Eurostat) opgestelde 
"Voortgangsverslag over de harmonisatie van de indexcijfers van de consumptieprijzen in de 
Europese Unie". In het verslag worden alle aspecten in verband met de GICP's op gedetailleerde 
wijze behandeld. 
80 
De verordeningen van de Commissie waarbij de gedetailleerde regels voor de opstelling van de 
(JICP's ten uilvoer worden gelegd, zijn voorzover mogelijk gebaseerd op de beste van de thans 
gangbare procedures met inachtneming van de wettelijke en institutionele omstandigheden in de 
lidstaten". De algemene aanpak van de uitvoeringsverordeningen kan worden gekenmerkt dooi­
de leun "minimumnormen", en wel in dubbele zin: enerzijds heeft de uitbanning van erkende 
slechte procedures niel alleen lol gevolg dal er convergentie op hel punt van goede procedures 
ontslaat, maar ook dal hel niveau van de normen in hel algemeen omhoog gaat, en anderzijds 
specificeren de verordeningen in het algemeen de output en niet de input. Ze geven aan wat 
nodig is, maar niet hoe de vereiste gegevens moeten worden verkregen. Dit wordt overgelaten 
aan de lidstaten, soms in overleg met de Commissie (Eurostat). 
Aangezien de prijsontwikkeling over een periode van één jaar diende te worden beoordeeld, 
werd de lidstaten verzocht retrospectieve gegevens te verstrekken die teruggingen tot januari 
1995. 
Al deze regels zijn formeel vastgelegd in een reeks verordeningen van de Commissie tot 
uitvoering van Verordening (EG) nr. 2494/95 van de Raad^. 
3. Belangrijkste gebieden waarop de harmonisatie betrekking heeft 
Van meet af aan was duidelijk dat hel harmonisatieproecs bij het van start gaan van de EMU in 
januari 1999 nog niet voltooid zou zijn. Daarom werd als tussentijdse doelstelling gekozen voor 
hel concentreren van de werkzaamheden op de essentiële gebieden die absoluut moesten worden 
geharmoniseerd om tol de male van vergelijkbaarheid te komen die de Verdragsbepalingen 
voorschrijven. Hel gaat om de volgende gebieden, waarvan de harmonisatievereisten in de 
verordeningen van de Commissie zijn vastgesteld: 
• een gemeenschappelijk pakket en een gemeenschappelijke classificatie (COICOP/GICP) 
van goederen en diensten; 
• minimumnormen voor steekproeven, die ervoor moeten zorgen dat de 
prijzensteekproeven voldoende representatief zijn; 
• minimumnormen voor de behandeling van de prijzen; 
• toepassing van vergelijkbare formules voor de berekening van de prijsveranderingen; 
• minimumnormen voor aanpassingen wegens kwaliteitswijziging, zodat voldoende 
rekening wordt gehouden met wijzigingen in de kwaliteit van de gekochte goederen en 
diensten; 
• tijdige opneming van onlangs belangrijk geworden goederen en diensten in de (JICP's; 
• minimumnormen voor de kwaliteit van de gewichten teneinde de verschillen te beperken 
die samenhangen mei afwijkingen in de frequentie van de bijwerkingen. 
Deze verordeningen werden opgesteld door een werkgroep van vertegenwoordigers van de nationale 
bureaus voor de statistiek en van de belangrijkste gebruikers (centrale banken, EMI), onder het 
voorzitterschap van de Commissie (Eurostat). 
De bepalingen van de verordening van de Raad werden nader uitgewerkt in drie verordeningen van de 
Commissie: 
• Verordening (EG)nr. 1749/96 van de Commissie inzake initiële maatregelen tot uitvoering van 
Verordening (EG) nr. 2494/95 van de Raad inzake GICP's. 
• Verordening (EG) nr. 2214/96 van de Commissie inzake indiening en verspreiding van 
subindexcijfers van het GICP. 
• Verordening (EG) nr. 2454/97 van de Commissie houdende vaststelling van nadere bepalingen voor 
de toepassing van Verordening (EG) nr. 2494/95 van de Raad met betrekking tot minimumnormen 
voor de kwaliteit van GICP-wegingen. 
81 
De uiteindelijke doelstelling is de 
volledige monetaire 
consumptieve bestedingen van de 
huishoudens (MCBH) te 
bestrijken. Aangezien het niet 
haalbaar was alle technische 
problemen op te lossen voordat 
hel besluit over de deelnemers 
aan de EMU werd genomen, was 
een van de tussentijdse 
doelstellingen dat alle GICP's ten 
minste dezelfde categorieën van 
goederen en diensten dienden te 
omvatten en dat deze dekking zo 
ruim mogelijk moest zijn. De 
gewichten die aan elke categorie 
van goederen en diensten worden 
toegekend, verschillen van land 
tot land naar gelang van de 
relatieve omvang van de 
bestedingen van de consumenten 
aan elk goed of elke dienst in elk 
land. Zoals blijkt uit tabel 3.6 is 
in de meeste lidstaten momenteel 
reeds sprake van een hoge 
dekking van het GICP in 
procenten van de MCBH. In de 
tabel wordt de huidige dekking 
van de volledige MCBH door het 
GICP vergeleken met de dekking 
door het nationale ICP. 
Afgezien van de uitbreiding van 
de initiële GICP-dekking tot de 
volledige MCBH, zal in de nabije 
toekomst nog een andere 
methodologisch aspect van de GICP's worden geharmoniseerd, namelijk de geografische 
dekking en de dekking wat de populatie betreft. Tabel 3.6 
Vergelijking tussen de dekking van de 
geharmoniseerde en de nationale indcxcijfers 
van de consumpticprijzen 
(dekking van de MClil 1, approximatieve gevviehten in %o op 
jaarbasis, 1996)») 
1) 
l)K 
1) 
II 
l< 
!• 
IKI 
1 
L" 
NL 
A 
P 
UN 
S 
UK Initiële dekking 
vanheKiKT 
vanaf jan. 97 
952 
903 
«53 
875 
«54 
847 
n.b. 
973 
725 
886 
960 
943 
930 
896 
917 Uitgaven bestreken door: 
MCIJII, maarniet 
door K'l» 
0 
82 
2 
69 
0 
87 
n.b. 
0 
275 
84 
132 
0 
0 
0 
124 K'l'. maarniet 
doorMCmi"1 
II 
114 
114 
0 
5 
0 
n.b. 
48 
0 
173 
86 
77 
0 
165 
96 
MC'1111: Monetaire consumptieve bestedingen van de huishoudens 
De referentie-uitgaven zijn de monetaire consumptieve bestedingen 
van de huishoudens die vanaf december 1999 onder het (il(T moeten 
vallen. Hiervan is het gewicht op 1.000 gesteld. Hij de gewichten gaat 
het om ruwe schattingen die betrekking hebben op het gemiddelde 
prijsniveau van 1996. 
Meestal gaal hel om huurwaarden, hypotheekrente en kansspelen. 
Voor 1 .uxemburg is het (ilC'l» gelijk aan het KT. 
Ikon: Diensten van de Commissie 
82 
4. Geaggregeerde indexcijfers gebaseerd op de GICP's 
De (iICP's dienen -en zullen blijven dienen- voor de constructie van diverse 
geaggregeerde indexcijfers op Europees niveau. 
i) liet Europees indexcijfer van de consumptieprijzen (EICP) wordt berekend als 
gewogen gemiddelde van de GICP's van de 15 lidstaten. Het gaat om een jaarlijks 
kettingindexcijfer waarbij de gewichten van de landen ieder jaar kunnen veranderen. 
Het gewicht van een lidstaat is het aandeel van de consumptieve bestedingen van 
zijn huishoudens in het EU-totaal. De waarde van de consumptieve bestedingen in 
nationale valuta wordl omgerekend in koopkrachtstandaard (KKS) met behulp van 
de koopkrachtparileiten van de consumptie. 
ii) Het indexcijfer van de consumptieprijzen voor de Europese Economische 
Ruimte (EERICP) wordt op dezelfde wijze berekend, maar dan voor de EU-lidstaten 
plus IJsland en Noorwegen. 
iii) Het toekomstige indexcijfer van de consumptieprijzen voor de Europese 
monetaire unie (MUICP) zal worden berekend als gewogen gemiddelde van de 
GICP's van de lidstaten die aan de monetaire unie deelnemen. Het zal gaan om een 
jaarlijks kettingindexcijfer waarbij de gewichten vàn de landen ieder jaar kunnen 
veranderen. Het gewicht van een land zal het aandeel zijn van de consumptieve 
bestedingen van zijn huishoudens in het EMU-totaal. De waarde van de 
consumptieve bestedingen in nationale valuta zal worden omgerekend met behulp 
van de omrekeningskoersen die zullen worden bekendgemaakt op het moment dat 
wordl besloten welke lidstaten de eenheidsmunt zullen aannemen. Vanaf januari 
1999 zal deze waarde in euro worden omgerekend. De Commissie (Eurostat) zal het 
MUICP voor het eerst publiceren in mei 1998, juist nadat de beslissing over de 
deelnemende landen is gevallen. De tijdreeksen voor het MUICP zullen teruggaan 
tot januari 1995. 
83 
5. Cijfermatige vergelijking tussen GICP's en ICP's 
Zoals reeds is aangegeven, bestaan er 
verschillen tussen de GICP's en de nationale 
ICP's als gevolg van uiteenlopende begrippen, 
methoden, definities en procedures. Het feit 
alleen al dat de verschillen tussen de met 
behulp van de GICP's en de met behulp van de 
ICP's verkregen resultaten in de diverse landen 
zowel qua teken als qua omvang uiteenlopen, 
geeft aan hoezeer de methodiek die aan de 
nationale ICP's ten grondslag ligt van lidstaat 
tot lidstaat verschilt. 
In de meeste lidstaten lopen beide indexcijfers 
niet ver uiteen. Uit tabel 3.7 blijkt dat de 
cijfermatige afwijking voor 1997 zich beweegt 
in de orde van grootte van ±0,1 procentpunt 
voor acht lidstaten en in de orde van grootte 
van ±0,3 procentpunt voor vier andere 
lidstaten. Alleen in Zweden en het Verenigd 
Koninkrijk bedraagt de afwijking ongeveer 
1 procentpunt (maar met tegengesteld teken). 
Dit is het gevolg van aanzienlijke verschillen 
in dekking (in beide landen is de 
hypotheekrente in het ICP opgenomen) en in 
methodiek voor het Verenigd Koninkrijk. Tabel 3.7 
Verschillen tussen de GICP's 
en de ICP's in 1997 
(procentuele verandering) 
B 
DK 
D 
EL 
E 
F 
IRL 
I 
L 
NL 
A 
P 
FIN 
S 
UK 
EUR GICP 
1,5 
1,9 
1,5 
5,4 
1,9 
1,3 
1,2 
1,9 
1,4 
1,9 
1,2 
1,9 
1,2 
1,8 
1,8 
1,7 ICP 
1,6 
2,2 
1,8 
5,5 
2,0 
1,2 
1,5 
2,0 
1,4 
2,3 
1,3 
2,2 
1,2 
1,0 
3,1 
2,0 Verschil 
GICP-ICP 
-0,1 
-0,3 
-0,3 
-0,1 
-0,1 
0,1 
-0,3 
-0,1 
0,0 
-0,4 
-0,1 
-0,3 
0,0 
0,8 
-1,3 
-0,3 
Bron: Diensten van de Commissie 
84 
4. BEGROTINGSSITUATIE VAN DE OVERHEID 
4.1. Procedure bij buitensporige tekorten 
Overeenkomstig arlikcl 109 .1, lid I, Iwecdc streepje, blijkt hel houdbare karakter van de 
situatie van de overheidsfinanciën van een lidstaat "...uil een begrotingssituatie van de 
overheid zonder een buitensporig tekort als bedoeld in artikel 104 C, lid 6". Voorts is in 
artikel 2 van Protocol nr. 6 betreffende de convergentiecriteria het volgende bepaald: 
"Het in artikel 109 J, lid 2, tweede streepje, van het Verdrag bedoelde criterium inzake 
de begrolingssilualie van de overheid, houdt in dal ten aanzien van de lidstaat op het 
tijdstip van het onderzoek geen Raadsbesluit krachtens artikel 104 C, lid 6, van het 
Verdrag is genomen, waarin wordt vastgesteld dat er in de betrokken lidstaat een 
buitensporig tekort bestaat". 
De beoordeling van de begrotingsconvergentie hangt derhalve rechtstreeks samen met de 
in artikel 104C van het Verdrag bedoelde procedure bij buitensporige tekorten. De 
belangrijkste aspecten van deze procedure in de tweede fase van de EMU worden 
beschreven in hel kader over de "Procedure bij buitensporige tekorten". Indien een 
lidstaat niet aan beide of aan één van beide criteria (overheidstekort en -schuld) voldoet, 
kan dit na het volgen van de verschillende stappen van de procedure leiden lol een besluit 
van de Raad betreffende het bestaan van een buitensporig tekort. Wanneer een lidstaat 
naar het oordeel van de Raad het buitensporige tekort heeft gecorrigeerd, trekt de Raad 
op aanbeveling van de Commissie zijn eerder genomen besluit in. 
Sinds de relevante bepalingen van artikel 104 C en van het bijbehorende Protocol nr. 5 
aan het begin van de tweede fase van de EMU in januari 1994 in werking zijn getreden, 
hebben de Commissie en de Raad de procedure bij buitensporige tekorten jaarlijks ten 
uitvoer gelegd. Elk jaar zijn de verschillende stappen van de procedure doorlopen, nadat 
de lidstaten overeenkomstig Verordening (EG) nr. 3605/93 van de Raad in maart 
gegevens over hun begrotingssituatie hadden verstrekt. 
85 
Kader: Procedure bij buitensporige tekorten 
De procedure bij buitensporige tekorten, die in artikel 104C van het Verdrag en het 
bijbehorende Protocol nr. 5 wordt omschreven, bepaalt welke stappen moeten worden 
ondernomen om te komen lot cen besluit van de Raad waarin wordt vastgesteld dat een 
buitensporig tekort bestaai. 
Artikel 104 C, lid 2, verlangt van de Commissie dat deze toeziet op de ontwikkeling van 
de begrotingssituatie en de omvang van de overheidsschuld in de lidstaten, teneinde 
aanzienlijke tekortkomingen vast te stellen. Met name moet de Commissie op basis van 
de volgende twee criteria nagaan of de hand wordt gehouden aan de begrotingsdiscipline: 
"a) of de verhouding tussen hel voorziene of feitelijke overheidstekort en het bruto 
binnenlands product een bepaalde referentiewaarde (in het Protocol vastgesteld 
op 3%) overschrijd/, tenzij: 
- hetzij de verhouding in aanzienlijke male en voortdurend is afgenomen en een 
niveau heeft bereikt dat de referentiewaarde benadert; 
- hetzij de overschrijding van de referentiewaarde slechts van uitzonderlijke en 
tijdelijke aard is en de verhouding dicht bij de referentiewaarde blijft; 
b) of de verhouding tussen de overheidsschuld en het bruto binnenlands product een 
bepaalde referentiewaarde (in het Protocol vastgesteld op 60%) overschrijdt, 
tenzij de verhouding in voldoende male afneemt en de referentiewaarde in een 
bevredigend tempo benadert ". 
Indien een lidstaat niet voldoet aan beide of aan één van beide criteria, moet de 
Commissie een verslag opstellen. In het verslag wordt er tevens rekening mee gehouden 
of het overheidstekort groter is dan de investeringsuitgaven van de overheid en worden 
alle andere relevante factoren in aanmerking genomen, met inbegrip van de economische 
en budgettaire situatie van de lidstaat op middellange termijn (lid 3). 
De volgende stappen in de procedure beslaan eruit dat het Monetair Comité een advies 
uitbrengt over het verslag van de Commissie (lid 4); dat de Commissie, indien zij van 
oordeel is dat er in een lidstaat een buitensporig tekort bestaat, advies uitbrengt aan de 
Raad (lid 5); en dat de Raad, na een algehele evaluatie te hebben gemaakt, besluit of er al 
dan niet een buitensporig tekort bestaat (lid 6). Vervolgens richt de Raad aanbevelingen 
tot de lidstaat waarvoor is vastgesteld dat een buitensporig tekort bestaat, om te bereiken 
dat deze situatie binnen een bepaalde periode wordt verholpen; deze aanbevelingen 
worden niet openbaar gemaakt (lid 7). Daarna kan de Raad, indien hij vaststelt dat binnen 
de voorgeschreven periode geen effectief gevolg aan zijn aanbevelingen is gegeven, 
besluiten zijn aanbevelingen openbaar te maken (lid 8). Als de Raad van oordeel is dat 
het buitensporige tekort in de betrokken lidstaat gecorrigeerd is, trekt hij zijn besluit in 
(lid 12). 
De bepalingen van artikel 104 C, leden 9 en 11 (die lot sancties kunnen leiden), zijn 
tijdens de tweede fase van de EMU niet van toepassing. Bovendien behoeven de lidstaten 
er in de tweede fase alleen maar naar te streven buitensporige tekorten te voorkomen 
(artikel 109 E, lid 4), want de in artikel 104 C, lid 1, opgenomen verplichting {"de 
lidstaten vermijden buitensporige tekorten ") geldt pas vanaf het begin van de derde fase. 
86 
Tijdens de tweede fase van de EMU zijn door alle betrokken partijen aanzienlijke 
inspanningen geleverd om de kwaliteit en vergelijkbaarheid van de gegevens over de 
begrotingssituaties van de lidstaten te verbeteren. Zo heeft met name Eurostat, na overleg 
met de nationale bureaus voor de statistiek, een aantal voorschriften uitgevaardigd over 
de wijze waarop bepaalde transacties in de overheidsrekeningen moeten worden 
behandeld om tot een gemeenschappelijke en geharmoniseerde interpretatie te komen van 
de boekhoudkundige regels van het ESER-1979 voor de opstelling van de gegevens over 
het tekort en de schuld. Dit heeft ertoe geleid dat thans in alle lidstaten vergelijkbare 
tijdreeksen met betrekking lot de begrotingssituatie worden geproduceerd. De analyse in 
dit verslag is op deze gegevens gebaseerd. Doordat Eurostat de door de lidstaten 
verstrekte gegevens nauwgezet controleert, komen geen gevallen voor waarin de 
boekhoudkundige behandeling niet met de regels van het ESER-1979 in 
overeenstemming is. De statistische herzieningen waartoe de lidstaten zijn overgegaan 
om zich naar de regels van het ESER-1979 en de voorschriften van Eurostat te voegen, 
hebben in sommige gevallen lot niet geringe bijstellingen met terugwerkende kracht van 
eerder gepubliceerde gegevens geleid, hetgeen in zowel op- als neerwaartse herzieningen 
van de gegevens over het tekort en de schuld heeft geresulteerd. In de bijlage 
"Begrotingstoezicht en vergelijkbaarheid van de gegevens" wordt nader op deze 
ontwikkelingen ingegaan. 
Toen de procedure bij buitensporige tekorten in 1994 voor het eerst werd toegepast, heeft 
de Raad krachtens artikel 104 C, lid 6, besloten1 dat in 10 van de destijds 12 lidstaten een 
buitensporig tekort bestond. Alleen ten aanzien van Ierland en Luxemburg werd een 
dergelijk besluit niet genomen. Voor deze twee landen had de Commissie de procedure 
zelfs niet eens ingeleid. In Ierland was het overheidstekort lager dan de referentiewaarde 
van 3% van het BBP; de schuldquote van de overheid was weliswaar hoger dan de 
referentiewaarde van 60% van het BBP, maar was reeds sterk gedaald. In Luxemburg 
was sprake van een overschot op de overheidsbegroting en bewoog de schuldquote zich 
ver onder de referentiewaarde. Van de overige 10 lidstaten werd vastgesteld dat zij niet 
aan beide of aan één van beide criteria (overheidstekort en -schuld) voldeden. 
In 1995 werd de procedure voor de eerste maal toegepast op de drie nieuwe lidstaten 
(Oostenrijk, Finland en Zweden). De Raad besloot2 dat in alle drie een buitensporig 
tekort bestond. Tegelijkertijd besloot de Raad3 op grond van artikel 104 C, lid 12, de 
beschikking ten aanzien van Duitsland in te trekken: het Duitse overheidstekort was in 
1994 onder de referentiewaarde uitgekomen en destijds werd verwacht dat het ook in 
1995 daaronder zou blijven; ook de schuldquote van de overheid bedroeg minder dan de 
referentiewaarde. 
1 Beschikkingen van de Raad van 26 september 1994. 
2 Beschikkingen van de Raad van 10 juli 1995. 
3 Beschikking van de Raad van 10 juli 1995. 
87 
Bij de toepassing van de procedure in 1996 heeft de Raad een nieuw besluit4 genomen 
betreffende het bestaan van een buitensporig tekort in Duitsland, nadat was gebleken dat 
het Duitse overheidstekort in 1995 de referentiewaarde had overschreden en naar 
verwachting ook in 1996 daarboven zou blijven. Hoewel ook de Duitse schuldquote fors 
toenam, bleef zij in 1995 lager dan de referentiewaarde van 60% van het BBP. Voorts 
besloot de Raad' het besluit ten aanzien van Denemarken in te trekken: het Deense 
overheidstekort was in 1995 teruggevallen tol ver onder de referentiewaarde en de 
verwachting was dal hel zich in 1996 op een laag peil zou handhaven; de schuldquote van 
de overheid was weliswaar hoger dan de referentiewaarde, maar was in 1994 en 1995 
scherp gedaald. 
Bij de toepassing van de procedure in 1997 heeft de Raad besloten6 zijn besluiten ten 
aanzien van Nederland en Finland in te trekken. Het Nederlandse overheidstekort daalde 
in 1996 immers tot onder de referentiewaarde en de verwachting was dat het in 1997 
verder zou teruglopen; de schuldquote van de overheid was weliswaar hoger dan de 
referentiewaarde, maar was in 1994 en 1996 afgenomen na in 1993 een hoogtepunt te 
hebben bereikt. Destijds werd aangenomen dat het Finse overheidstekort in 1996 onder 
de referentiewaarde was gezakt7 en in 1997 vermoedelijk verder zou afnemen; de 
schuldquote van de overheid bleef onder de referentiewaarde. 
Rekening houdend met de in 1997 en tijdens de voorgaande jaren genomen besluiten, 
geldt derhalve voor vijf lidstaten (Denemarken, Ierland, Luxemburg, Nederland en 
Finland) voor het ogenblik geen besluit betreffende het bestaan van een buitensporig 
tekort. Voor de overige 10 lidstaten is momenteel wel nog steeds een besluit van kracht 
waarin wordt vastgesteld dat er sprake is van een buitensporig tekort. 
Zoals Verordening (EG) nr. 3605/93 van de Raad voorschrijft, hebben de lidstaten vóór 
begin maart 1998 de Commissie8 gegevens over zowel het overheidstekort en de 
overheidsschuld als het nominale BBP verstrekt. Eurostat heeft bevestigd dat deze 
gegevens in overeenstemming zijn met de regels van het ESER-1979 en met de Eurostat-
voorschriften. 
4 Beschikking van de Raad van 27 juni 1996 (96/421/EG); PB L 172 van 11.7.1996, blz. 26. 
5 Beschikking van de Raad van 27 juni 1996 (96/420/EG); PB L 172 van 11.7.1996, blz. 25. 
6 Beschikkingen van de Raad van 30 juni 1997 (97/416/EG en 97/417/EG); PB L 177 van 5.7.1997, 
blz. 23 en blz. 24. 
7 In de in september 1997 door Finland medegedeelde gegevens was de raming met betrekking tot het 
overheidstekort in 1996 opwaarts bijgesteld tot 3,1% van het BBP (van 2,6% in de in maart 1997 
medegedeelde gegevens). Het herziene resultaat voor 1996 was evenwel nog steeds aanzienlijk 
minder dan het in 1995 opgetekende tekort van 5% van het BBP; voor 1997 werd een verdere daling 
tot ver onder 2% van het BBP verwacht. De Commissie heeft de procedure dan ook niet heropend. 
x In artikel 4 van Protocol nr. 5 betreffende de procedure bij buitensporige tekorten is bepaald dat de 
voor de uitvoering van de procedure benodigde statistische gegevens door de Commissie moeten 
worden verstrekt. 
88 
De toepassing van de procedure bij buitensporige tekorten valt in 1998 samen met de 
beoordeling van de convergentie op grond van dit verslag. In de hiernavolgende delen 
van dit hoofdstuk worden de budgettaire ontwikkelingen in de lidstaten tijdens de tweede 
fase geanalyseerd. I Iet betreft met name de in 1997 behaalde resultaten en de in 1998 
verwachte ontwikkelingen. Tevens wordt ingegaan op de verschillende aspecten die 
bepalend zijn voor het houdbare karakter van de overheidslinanciën. Vervolgens worden 
gedelailieerde gegevens verstrekt over iedere lidstaat waarvoor momenteel een besluit 
inzake een buitensporig tekort van kracht is en die erin geslaagd is het onevenwicht op 
zijn begroting te corrigeren. 
In het licht van deze analyse en van de gerealiseerde begrotingsaanpassing zal de 
Commissie, samen met dit verslag, tot de Raad gerichte aanbevelingen goedkeuren om de 
besluiten betreffende het bestaan van een buitensporig tekort voor negen andere lidstaten 
(België, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Italië, Oostenrijk, Portugal, Zweden en het 
Verenigd Koninkrijk) in te trekken. Indien de Raad deze aanbevelingen opvolgt, zal voor 
14 lidstaten (alle lidstaten op Griekenland na) geen besluit inzake een buitensporig tekort 
meer gelden, zodat deze allemaal dienen te worden beschouwd als lidstaten die aan het 
criterium betreffende de begrotingssituatie van de overheid voldoen. 
De begrotingscorrectie die tot dusver in Griekenland werd bewerkstelligd, wordt door de 
Commissie ontoereikend geacht om dit jaar de intrekking van het besluit inzake een 
buitensporig tekort aan te bevelen. In het kader van de toepassing van de procedure bij 
buitensporige tekorten in 1998 zal de Commissie in mei haar goedkeuring hechten aan 
een aanbeveling voor een nieuwe tot Griekenland gerichte aanbeveling van de Raad op 
grond van artikel 104C, lid 7, om te bereiken dat de situatie waarin een buitensporig 
tekort beslaat, wordt verholpen. 
4.2. Overzicht van de begrotingssituatie in de lidstaten 
I let krachtens het Verdrag vastgestelde convergentiecriterium met belrekking tot de 
begrotingssituatie van de overheid heeft in de lidstaten onbetwistbaar een waarachtig 
proces van begrotingsaanpassing op gang gebracht. De vastberadenheid waarmee de 
meeste regeringen sedert de aanvang van de tweede fase een op begrotingsaanpassing 
gericht beleid zijn gaan voeren, alsook de omvang van de verwezenlijkte aanpassingen, 
zijn vrij opmerkelijk. Ook al is het aanpassingsproces moeizaam verlopen en heeft het 
vooral naar het einde van de periode toe aan intensiteit gewonnen, toch betekent het een 
duidelijke breuk met het in het verleden waargenomen begrotingsgedrag en vormt het een 
belangrijke stap in de richting van begrotingsdiscipline in de lidstaten. In de lidstaten 
waar de overheidsfinanciën aan het begin van de tweede fase van de EMU het meest uit 
balans waren, is de aanpassing bijzonder groot geweest. 
89 
I Iel kan niet worden ontkend dat de verbetering van de overheidstekorten in de lidstaten 
in enige male kan worden toegeschreven aan het feit dat na de recessie van beginjaren 
negentig een economisch herstel is ingetreden, en aan het feit dat maatregelen werden 
genomen die slechts tijdelijk een gunstig effect op de begrotingssituatie hebben 
gesorteerd. Dit neemt evenwel niet weg dat de genoemde verbetering grotendeels terug te 
voeren is op het feit dat een aanvang werd gemaakt met hel voeren van een op 
begrotingsaanpassing gericht beleid. Bij succesvolle budgettaire beperkingen wordt het 
tekort voornamelijk teruggedrongen door de lopende primaire uitgaven te verminderen, 
terwijl bij tijdelijke aanpassingen veeleer gebruik wordt gemaakt van maatregelen zoals 
het verhogen van de belastingen of het terugschroeven van de kapitaaluitgaven. In de 
meeste lidstaten zijn de aanpassingen gerealiseerd door de primaire lopende 
overheidsuitgaven aanzienlijk te verminderen. Dit wijst er bijgevolg op dat deze 
aanpassingen doorgaans op een solide basis berusten en dus in de toekomst wellicht 
zullen worden bestendigd. 
De tot dusver verwezenlijkte begrotingsaanpassing moet in de volgende jaren een vervolg 
krijgen. De extra ruimte die de komende jaren ontstaat door de hogere economische groei 
en de verder dalende kosten van de schuldendicnst, mag geen aanleiding vormen om de 
aanpassingsinspanningen af te bouwen. Integendeel, deze gunstige omstandigheden 
bieden een unieke gelegenheid om de bestaande budgettaire onevenwichten verder te 
corrigeren. Met de begrotingsdoelstellingen die zij in hun convergentieprogramma's 
hebben vastgesteld, tonen de lidstaten aan dat zij vastbesloten zijn hun overheidstekorten 
en schuldquoten de volgende jaren verder te reduceren. 
Deze vastberadenheid werd kracht bijgezet door de goedkeuring van het stabiliteits- en 
groeipact op de Europese Raad van Amsterdam in juni 19979. Krachtens het pact moeten 
de lidstaten als begrotingsdoelstelling op middellange termijn een begrotingssituatie 
nastreven die "vrijwel in evenwicht is of een overschot vertoont". Door hun 
aanpassingsinspanningen de komende jaren voort te zetten, zullen de lidstaten ervoor 
zorgen dat hun overheidsfinanciën beter bestand zijn tegen de budgettaire gevolgen van 
eventueel tegenvallende economische ontwikkelingen. 
I let stabiliteits- en groeipact bestaat uit de volgende delen: 
- Resolutie van de Europese Raad betreffende het stabiliteits- en groeipact van 17 juni 1997 
(97/C 236/01 ); PB C 236 van 2.8.1997, blz. I ; 
Verordening (EG) nr. 1466/97 van de Raad van 7 juli 1997 over versterking van het toezicht op 
begrotingssituaties en het toezicht op en de coördinatie van het economisch beleid; PB L 209 van 
2.8.1997, blz. I; 
Verordening (EG) nr. 1467/97 van 7 juli van de Raad over de bespoediging en verduidelijking 
van de procedure bij buitensporige tekorten; PB E 209 van 2.8.1997, blz. 6. 
90 
4.2.1. Overheidstekort 
Wanneer het overheidstekort de referentiewaarde van 3% van het BBP in zowel het 
"feitelijke" jaar (1997 bij dit onderzoek) als hel "voorziene" jaar (1998) niet overschrijdt, 
is zonder meer duidelijk dal aan hel criterium voor hel overheidstekort is voldaan. Aan 
dil criterium kan eveneens zijn voldaan wanneer de verhouding tussen hel tekort en het 
BBP hoger is dan de referentiewaarde, op voorwaarde dat overeenkomstig artikel 104 C, 
lid 2, onder a): 
hetzij de verhouding in aanzienlijke mate en voortdurend is afgenomen en een 
niveau heeft bereikt dat de referentiewaarde benadert; 
hetzij de overschrijding van de referentiewaarde slechts van uitzonderlijke en 
lijdelijke aard is en de verhouding dicht bij de referentiewaarde blijft ". 
Voor alle lidstaten ten aanzien waarvan nooit een besluit betreffende het bestaan van een 
buitensporige tekort is genomen of waarvoor dergelijke besluiten zijn ingetrokken, zijn 
bij eerdere toepassingen van de procedure bij buitensporige tekorten zowel de "feitelijke" 
als de "voorziene" tekorten in de desbetreffende jaren steeds onder de referentiewaarde 
uitgekomen. 
Als in een bepaald jaar aan het criterium voor hel overheidstekort wordt voldaan, moet 
deze prestalie in de volgende jaren worden herhaald, liet is immers niet voldoende de 
inspanningen op hel gebied van de begrolingsaanpassing zodanig te concentreren dat 
slechts één jaar aan dit criterium wordt voldaan en vervolgens het begrotingsbeleid 
eventueel opnieuw te verruimen waardoor de budgettaire onevenwichten weer toenemen. 
Om die reden worden in het kader van de procedure bij buitensporige tekorten de 
"feitelijke" en "voorziene" tekorten onderzocht. Vandaar dat in het voorliggende verslag 
niet alleen de in 1997 gerealiseerde begrotingsresultaten worden bekeken, maar ook de 
voor 1998 verwachte begrotingsresultaten worden bestudeerd, waarbij wordt uitgegaan 
van prognoses van de diensten van de Commissie. Daar in de procedure bij buitensporige 
tekorten eveneens wordt verwezen naar de omvang en het tempo van de verbetering van 
de begrotingssituatie van de lidstaten, wordt in dit verslag ook aandacht geschonken aan 
deze aspecten van het proces van begrotingsaanpassing dat in de meeste lidstaten heeft 
plaatsgevonden. 
91 
In 1997 waren er drie lidstaten 
(Denemarken, Ierland en 
Luxemburg) met een 
overheidsoverschot, vier lidstaten 
(Nederland, Finland, Zweden en 
het Verenigd Koninkrijk) met een 
overheidstekort van minder dan 
2,0% van het BBP en nog eens 
zeven lidstaten (België, Duitsland, 
Spanje, Frankrijk, Italië, Oostenrijk 
en Portugal) met een tekort tussen 
2,0 en 3,0% van het BBP10 . In 
Griekenland bedroeg het tekort in 
1997 4,0% van het BBP. In 1997 
was het overheidssaldo derhalve in 
14 lidstaten beter dan of gelijk aan 
de voor het overheidstekort 
vastgestelde referentiewaarde van 
3% van het BBP (zie tabel 4.1). 
De lidstaten hebben de Commissie 
ook hun voor 1998 voorziene 
tekorten medegedeeld. De diensten 
van de Commissie hebben in hun 
prognoses voor 1998 (die eveneens 
in tabel 4.1 zijn opgenomen) met deze gegevens rekening gehouden. In verscheidene 
gevallen hebben de lidstaten voor 1998 de streefcijfers voor het tekort opgegeven die zij 
aanvankelijk in het najaar van 1997 in hun ontwerp-begrotingen hadden opgenomen. De 
verschillen tussen de door de lidstaten medegedeelde gegevens voor 1998 en de hier 
gehanteerde prognoses kunnen worden verklaard doordat de diensten van de Commissie 
in hun prognoses recentere informatie hebben verwerkt die met name betrekking had op 
de in 1997 gerealiseerde tekorten en de recente groei-ontwikkelingen. 
Verwacht wordt dat de overheidstekorten in 1998 in alle lidstaten met een tekort verder 
zullen afnemen behalve in Nederland. Het tekort in Zweden en Finland zal in 1998 
vermoedelijk omslaan in een overschot. Wat de drie lidstaten betreft die in 1997 reeds 
een overschot lieten optekenen, wordt ervan uitgegaan dat het overschot zal toenemen in 
Denemarken en Ierland, maar wellicht enigszins zal teruglopen in Luxemburg. De 
verwachting is dat in 1998 geen van de 15 lidstaten een overheidstekort zal boeken dat 
hoger is dan de referentiewaarde van 3% van het BBP. Tabel 4.1 
Overheidsoverschot of -tekort 
(Vorderingenoverschot (+) of-tekort (-) van de totale overheid, 
in % van het BBP) 
B 
DK 
D 
EL 
E 
F 
IRL 
I 
L 
NL 
A 
P 
FIN 
S 
UK 
EUR 1993 1994 1995 1996 
-7,1 -4,9 -3,9 -3,2 
-2,8 -2,8 -2,4 -0,7 
-3,2 -2,4 -3,3 -3,4 
-13,8 -10,0 -10,3 -7,5 
-6,9 -6,3 -7,3 -4,6 
-5,8 -5,8 -4,9 -4,1 
-2,7 -1,7 -2,2 -0,4 
-9,5 -9,2 -7,7 -6,7 
1,7 2,8 1,9 2,5 
-3,2 -3,8 -4,0 -2,3 
-4,2 -5,0 -5,2 -4,0 
-6,1 -6,0 -5,7 -3,2 
-8,0 -6,4 -4,7 -3,3 
-12,2 -10,3 -6,9 -3,5 
-7,9 -6,8 -5,5 -4,8 
-6,1 -5,4 -5,0 -4,2 
* Economische prognoses, voorjaar 1998 
Bron: Diensten van de Commissie 1997 
-2,1 
0,7 
-2,7 
-4,0 
-2,6 
-3,0 
0,9 
-2,7 
1,7 
-1,4 
-2,5 
-2,5 
-0,9 
-0,8 
-1,9 
-2,4 1998* 
-1,7 
1,1 
-2,5 
-2,2 
-2,2 
-2,9 
1,1 
-2,5 
1,0 
-1,6 
-2,3 
-2,2 
0,3 
0,5 
-0,6 
-1,9 
10 Er zij op gewezen dat artikel 1 van Protocol nr. 5 betreffende de procedure bij buitensporige tekorten 
de referentiewaarde voor de verhouding tussen het overheidstekort en het BBP vaststelt op 3%, 
zonder een cijfer na de komma te specificeren. Bij de bovenstaande analyse wordt gebruik gemaakt 
van gegevens met één cijfer na de komma. 
92 
De meeste lidstaten hebben hun begrotingssituatie sinds de aanvang van de tweede fase 
van de EMU aanzienlijk weten te verbeteren. De uitgangsposities liepen van lidstaat tot 
lidstaat echter sterk uiteen: terwijl de meeste landen in 1993 met stijgende 
overheidstekorten werden geconfronteerd onder invloed van de recessie en vaak ook 
omdat in de voorbije jaren een ongepast begrotingsbeleid was gevoerd, hadden andere 
landen tijdens de voorgaande jaren reeds op hun begrotingen bezuinigd en dus een 
gunstiger uitgangspositie verworven. De omvang van de sinds 1993 beoogde en 
gerealiseerde aanpassing werd dus in aanzienlijke mate bepaald door de ernst van de 
budgettaire onevenwichten bij het van start gaan van de tweede fase van de EMU. 
Het overheidstekort voor alle lidstaten samen is afgenomen van een piek van 6,1% van 
het BBP in 1993 tot 2,4% in 1997 en zal in 1998 naar verwachting Verder dalen tot 1,9% 
van het BBP. Wat de afzonderlijke lidstaten betreft, hebben tussen 1993 en 1997 
bijzonder grote tekortreducties plaatsgevonden in Zweden (ten belope van 
11,4 procentpunten van het BBP), Griekenland (9,8 procentpunten), Finland 
(7,1 procentpunten) en Italië (6,8 procentpunten). Het tekort werd sterk teruggeschroefd 
in het Verenigd Koninkrijk (6,0 procentpunten), België (5,0 procentpunten), Spanje 
(4,3 procentpunten, of 4,7 procentpunten ten opzichte van het hoogste tekort in 1995), 
Portugal (3,6 procentpunten) en Frankrijk (2,8 procentpunten). In dezelfde periode werd 
het tekort ook verlaagd in Nederland (1,8 procentpunt, of 2,6 procentpunten ten opzichte 
van het hoogste tekort in 1995), Oostenrijk (1,7 procentpunt, of 2,7 procentpunten ten 
opzichte van het hoogste tekort eveneens in 1995) en Duitsland (0,5 procentpunt, of 
0,7 procentpunt ten opzichte van het hoogste tekort in 1996). In Denemarken, waar het 
tekort volgens de huidige ramingen11 in 1993 onder de referentiewaarde is gebleven, is 
het overheidssaldo tussen dat jaar en 1997 met 3,5 procentpunten verbeterd. In Ierland, 
waar het tekort in 1993 eveneens reeds onder de referentiewaarde lag, is het 
overheidssaldo er met 3,6 procentpunten op vooruit gegaan. In Luxemburg heeft de 
overheid gedurende de gehele periode een begrotingsoverschot geboekt. 
11 Volgens eerdere ramingen die beschikbaar waren toen de procedure bij buitensporige tekorten in 
1994, 1995 en 1996 ten uitvoer werd gelegd, overschreed het Deense overheidstekort in 1993 en 1994 
de referentiewaarde. Sedertdien werden de gegevens in overeenstemming gebracht met de 
boekhoudkundige regels van het ESER-1979 en met de Eurostat-voorschriften met betrekking tot 
deze regels. 
93 
Grafiek 4.1 Overheidstekort 
(in % van het BBP) 
13 -
12 -
11 -• Tekort • 1993 a 1994 
o 1995 a 1996 
• 1997 31998* 
B DK D 
* Economische prognoses, voorjaar 1998 
Bron: Diensten van de Commissie EL IRL NL FM UK 
94 
4.2.2. Overheidsschuld 
Wanneer de schuldquote de referentiewaarde van 60% van het BBP niet overschrijdt, is 
duidelijk dat aan het schuldcritcrium is voldaan. Aan dit criterium kan eveneens zijn 
voldaan wanneer de verhouding tussen de overheidsschuld en het BBP hoger is dan de 
referentiewaarde, maar op grond van artikel 104 C, lid 2, onder b), wordt geoordeeld dat 
"...de verhouding in voldoende mate afneemt en de referentiewaarde in een bevredigend 
tempo benader f \ 
Bij de beoordeling van het criterium voor de overheidsschuld mag niet alleen worden 
uitgegaan van het verloop van de schuldquote, maar moet ook rekening worden gehouden 
met de onderliggende dynamiek ervan. Wanneer voortgaande tekortreducties en 
economische groei de belangrijkste drijvende krachten achter de daling van de 
schuldquote zijn geworden, kunnen landen met een hoge quote gedurende verscheidene 
jaren in staat blijken deze sterker terug te schroeven dan landen met een schuldquote die 
dicht in de buurt van de referentiewaarde van 60% van het BBP ligt. Bij identieke 
begrotingstekorten en nominale BBP-slijgingen is de reductie van de schuldquote immers 
groter wanneer het uitgangspunt van de quote hoog is dan wanneer de quote zich in de 
nabijheid van de referentiewaarde van 60% van het BBP bevindt. In de landen waar pas 
onlangs een daling van de schuldquote is ingezet, moeten de vooruitzichten voor verdere 
verlagingen ervan verzekerd zijn dankzij alsmaar afnemende overheidstekorten en 
krachtige economische groei. 
De verhouding tussen de 
bruto-schuld van de totale 
overheid en het BBP is 
weergegeven in tabel 4.2. 
Mind 1997 bevond de 
schuldquote zich in vier 
lidstaten ( Frankrijk, 
Luxemburg, l;inland en 
het Verenigd Koninkrijk) 
onder de referentiewaarde 
van 60% van het BBP. De 
schuldquote bewoog zich 
tussen 60 en 70% van het 
BBP in Denemarken, 
Duitsland, Spanje, 
Ierland, Oostenrijk en 
Portugal, en tussen 70 en 
80% van het BBP in 
Nederland en Zweden. In 
Griekenland was de 
schuldquote lager dan 
110% van het BBP. In 
België en Italië bedroeg 
zij meer dan 120% van 
hel BBP. Tabel 4.2 
Overheidsschuld 
(Geconsolideerde brutoschuld van de lolu 
in % van hel WWV) 
W 
DK" 
1) 
1:1. 
1-
V 
IR1. 
i 
L 
NL 
A 
P 
FIN 
S 
UK 
I'UR 1993 1994 1995 1996 
135,1 133,5 131,2 126,9 
82,1 78,4 73,8 71,6 
48,0 50,2 58,0 60,4 
111,6 109,6 111.3 112.6 
60,0 62,5 65,3 70,1 
45,3 48,2 52,5 55.7 
96,3 89,1 82,2 72,7 
119,1 124,9 124,4 123,8 
6,1 5,7 5,9 6,6 
81,2 77,9 79,1 77,2 
62,7 65,4 69,3 69,5 
63,1 63,8 66,5 65,6 
58,0 59,6 58,1 58,0 
76,0 79,3 78,2 77,8 
48,5 50,4 53,8 54,4 
66,0 67,9 71,0 73,0 
" 1 )e legoeden van de overheid bij de centrale bank. 
overheid van niel-overheidsobligalies en de schuld in 
bedrijven bedroegen rond 13 procent van hel IMP in 
* Ixonomischc prognoses, voorjaar 1998 
Bron: Dienslen van de Commissie • 
e overheid. 
1997 
124,7 
67,0 
61,7 
109,3 
68.1 
57,3 
65,8 
123,2 
6,7 
73,4 
66,1 
62,5 
59,0 
77,4 
52,9 
72,4 1998* 
121,3 
62,2 
61.4 
106,4 
66,5 
58,2 
59,2 
121,9 
6,9 
71,5 
65,6 
60,8 
57,3 
75,3 
51,5 
71,4 
iet aanhouden door de 
verband met publieke 
1997. 
95 
De tijdens de recente jaren door de lidstaten geleverde inspanningen op het gebied van de 
begrotingsconsolidatie hebben eerst tot een vertraging en vervolgens in de meeste 
gevallen tol een ombuiging geleid van de sedert de eerste oliecrisis beginjaren zeventig 
waargenomen algemene opwaartse tendens van de schuldquoten. In de Gemeenschap als 
geheel heeft de schuldquote in 1997 voor het eerst sinds 1988 en 1989 (toen sprake was 
v.in zeer krachligc economische groei) een daling te zien gegeven. De schuldquote voor 
de ( iemcenschap als geheel bedroeg in 1997 72,1% van het BBP en bleef daarmee veel 
hoger dan tijdens de voorgaande decennia. 
In de lidstaten met een schuldquote die de referentiewaarde overschrijdt, is deze quote in 
1997 overal teruggelopen, behalve in Duitsland. In de lidstaten met een schuldquote die 
lager is dan de referentiewaarde, is deze quote in 1997 eveneens afgenomen in Finland en 
het Verenigd Koninkrijk, maar opgelopen in Frankrijk, terwijl zij in Luxemburg zeer laag 
is gebleven. 
Uil de prognoses voor 1998 van de diensten van de Commissie (die eveneens in tabel 4.2 
zijn opgenomen) blijkt dat de schuldquote waarschijnlijk zal afnemen in alle lidstaten 
met een quote boven de referentiewaarde, en wellicht eveneens zal teruglopen in Finland 
en het Verenigd Koninkrijk en in de Gemeenschap als geheel. In Denemarken, Ierland en 
Portugal zal de schuldquote in 1998 vermoedelijk zelfs dalen tol of onder de 
referentiewaarde van 60% van het BBP. 
De Ierse schuldquote laat al sinds 1988 een neerwaartse tendens zien, maar is in 1993 
lijdelijk gestegen; tussen 1993 en 1997 is zij in een zeer snel tempo (30,0 procentpunten 
van het BBP) verlaagd. In 1993 bereikte de schuldquote in België, Denemarken en 
Nederland een hoogtepunt; sindsdien is de quote teruggelopen met 13,0 procentpunten in 
België, met 16,5 procentpunten in Denemarken en met 9,1 procentpunten in Nederland. 
In Italië en Zweden bereikten de schuldquoten in 1994 een piek, waarna zij zijn 
afgenomen met respectievelijk 3,3 en 2,4 procentpunten. In Portugal werd de schuldquote 
mei 3,9 procentpunten verlaagd ten opzichte van het in 1995 bereikte hoogtepunt. In 
Griekenland, Spanje en Oostenrijk bereikte de schuldquote in 1996 haar hoogste waarde, 
zodat zij tot dusver gedurende één jaar is gedaald. In Duitsland is de schuldquote tijdens 
de gehele tweede fase toegenomen, maar in 1997 is een vertraging van het stijgingslempo 
opgetreden; tol 1996 was de quote wel steeds lager dan de referentiewaarde, maar in dat 
jaar is zij gestegen tot iets boven de drempel van 60% van het BBP. 
96 
Bovenstaande analyse maakt duidelijk dat de ontwikkeling van de overheidsschuld 
vooral in België, Duitsland, Spanje, Italië, Oostenrijk en Zweden verder op de voet moet 
worden gevolgd. De verhouding tussen de overheidsschuld en het BBP is in België nog 
steeds zeer hoog, maar is tijdens de tweede fase ieder jaar teruggelopen, waarbij sprake is 
van een aanzienlijke totale daling. In Duitsland is de schuldquote voortdurend 
toegenomen, maar lot 1997 gebeurde dal in een steeds langzamer tempo. De Duitse 
schuldquote ging omhoog doordal de met de eenwording verband houdende 
verplichtingen (die ongeveer 10% van het BBP vertegenwoordigen) erin zijn opgenomen. 
Zonder de opneming van deze verplichtingen zou de Duitse schuldquote ver onder de 
referentiewaarde zijn gebleven, en zelfs als de/e verplichtingen in aanmerking wordt 
genomen, beweegt zij zich nog steeds dicht in de buurt van de drempelwaarde van 60% 
van hel BBP. Iii Italië is de schuldquote de voorbije driejaar afgenomen, maar de totale 
daling viel gering uit zodat de schuldquote zeer hoog blijft. De verwachting is evenwel 
dal het tempo van de schuldvermindering in Italië de komende jaren zal versnellen als 
gevolg van verder dalende kosten van de schuldendienst, aantrekkende economische 
groei en hoog blijvende primaire overschotten. De schuldquote in Zweden is slechts licht 
gedaald ten opzichte van het in 1994 bereikte hoogtepunt. Aangezien in 1998 en de 
daaropvolgende jaren naar verwachting overschotten zullen worden geboekt en de 
economische groei vermoedelijk zal aantrekken, wordt er evenwel van uitgegaan dat de 
schuldquote in de komende jaren voortdurend zal afnemen. In Spanje en Oostenrijk is de 
schuldquote tot dusver gedurende één jaar teruggelopen. In beide landen bevindt zij zich 
echter niet ver boven de referentiewaarde van 60% van het BBP; in het licht van de 
gunstige groeivooruilzichlen en de verdere tekortreducties wordt verwacht dat de quote 
de komende jaren een neerwaartse tendens zal blijven vertonen. Op de ontwikkelingen in 
deze lidstaten wordt nader ingegaan in deel 4.4. 
97 
Grafiek 4.2 
140 Overheidsschuld 
(in % van het BBP) 
120 + 
100 -I-I 
80 
60 
40 +] 
20 4 a fcrfl 
\L • 1993 o 1994 
D1995 D1996 
• 1997 a 1998* -- -i 
Referentiewaarde = 60% 
\l 
_H Ê 
SSL 
B DK EL IRL NL FIN 
* Economische prognoses, voorjaar 1998 
Bron: Diensten van de Commissie fTV 
UK 
98 
4.2.3. Investeringsuitgaven van de overheid 
Bij het toezicht op de 
begrolingsontwikkelingen in het kader 
van de procedure bij buitensporige 
tekorten moet de -Commissie niet alleen 
nagaan of aan de criteria voor het 
overheidstekort en de overheidsschuld 
is voldaan, maar ook verifiëren of het 
overheidstekort hoger is dan de 
investeringsuitgaven van de overheid 
(artikel I04C, lid 3). In artikel 2 van 
Protocol nr. 5 worden investeringen 
gedefinieerd als brulo-invesleringen in 
vast kapitaal. 
'fabel 4.3 bevat cijfers over de 
investeringsuitgaven van de overheid 
die tijdens de periode 1993-1997 in de 
lidstaten hebben plaatsgevonden. Deze 
cijfers zijn uitgedrukt in procenten van 
het BBP. De gegevens met betrekking 
tot de jaren waarin de 
investeringsuitgaven van de overheid 
hoger dan of gelijk aan het 
overheidstekort zijn, worden aangeduid 
met een asterisk (*). 
De laalste jaren hebben de 
investeringsuitgaven van de overheid een enigszins dalende tendens vertoond ten 
opzichte van het BBP. Deze daling is voor een deel terug te voeren op verkopen van 
vaste activa (die als negatieve investeringsuitgaven worden geboekt) en op een 
overschakeling op particuliere financiering en exploitatie van openbare investeringen in 
infrastructuur. In de Gemeenschap als geheel is het aandeel van de 
overheidsinvesteringen sinds 1993 met 0,6 procentpunt afgenomen tot 2,1% van het BBP 
in 1997. Dankzij de succesvolle tekortreductie waren de investeringsuitgaven van de 
overheid in negen lidstaten (Denemarken, Spanje, Ierland, Luxemburg, Nederland, 
Oostenrijk, Portugal, Finland en Zweden) hoger dan of gelijk aan het overheidstekort (of 
was er sprake van een begrotingsoverschot). In Ierland en Luxemburg was dit vanaf 1994 
voortdurend het geval, in Denemarken, Nederland en Portugal vanaf 1996. 
Het enige voorbeeld van een lidstaat met een overheidstekort van meer dan 3,0% van het 
BBP maar met investeringsuitgaven die het tekort overtreffen, is Portugal in 1996. In alle 
andere bovengenoemde gevallen was het overheidstekort minder dan 3,0% van het BBP. label 4.3 
Invcsteringsuitgaven van dc overheid 
(Invcsteringen in vaste activa van de totale overheid, 
in % van het BBP) 
I 1993 1994 1995 ^96 1997~ 
B 1,5 1,6 1,4 1,2 t,4 
DK 1,9 1,9 1,9 2,1* 1,8* 
I) 2,5 2,4* 2.2 2,0 1,8 
I'll. 3,1 3,0 3.2 3,1 3,3 
!• 4,0 3,9 3,7 3,0 2,9* 
l; 3,3 3,2 3.1 2,7 2,8 
IKL 2,2 2,3* 2,2* 2,2* 2,2* 
I 2,6 2,3 2,2 2,3 2,3 
I, 5,4* 4,4* 4,7* 4,7* 4,9* 
NL 2,7 2,7 2,7 2,7* 2,7* 
A 3,2 3,2 3,0 2,8 2,6* 
V 4,0 3,6 3,7 4,0* 4,3* 
I'lN 2,8 2,8 2,6 2,7 2,7* 
S 1,1 3,1 2,9 2,1 2,5* 
UK 1,9 1,8 1,8 1,3 1,0 
EUR | 2,7 2,6 2,5 2,2 2,1 ~ 
* (ieeft aan dat de investeringsuitgaven van de 
overheid hoger zijn dan of gelijk zijn aan het 
overheidstekort 
Bron: Dienslen van de Commissie 
99 
4.3. Houdbaar karakter van de situatie van de overheidsfinanciën 
I let begrip "duurzaamheid/houdbaarheid" komt ter sprake in artikel 109 J, lid 1, van het Verdrag, 
waarin wordt bepaald dat de Commissie moet nagaan of in de lidstaten "een hoge mate van 
duurzame convergentie" is bereikt, en dat het convcrgcnticcritcrium voor de overheidsfinanciën 
hetrekking heeft op "het houdbare karakter van de situatie van de overheidsfinanciën ". In het 
Verdrag wordt geen spccilickc definitie gegeven van het begrip "duurzaamheid/houdbaarheid", 
maar artikel 109.1, lid I, bepaalt voorts dat het houdbare karakter van de begroting blijkt uit het 
feit dat een lidstaat zich in een begrotingssituatie zonder een buitensporig tekort bevindt. Indien 
een lidstaat aan het convcrgcnticcritcrium voor de begroting voldoet en er ten aanzien van deze 
lidstaat geen beschikking inzake een buitensporig tekort geldt, gaat het Verdrag er bijgevolg in 
principe van uil dat de overheidsfinanciën van de betrokken lidstaat een houdbaar karakter 
hebben. Bovendien is in artikel 104 C, lid 3, van het Verdrag bepaald dat bij het onderzoek van 
de begrotingssituatie van de overheid rekening moet worden gehouden met "... alle andere 
relevante factoren, met inbegrip van de economische en budgettaire situatie van de lidstaat op 
middellange termijn ". 
Bij de beoordeling van de bereikte convergentie en van de paraatheid om aan de EMU deel te 
nemen, is het van het allergrootste belang dat erop wordt toegezien dat gezonde 
begrotingssituaties met een houdbaar karakter worden gerealiseerd en dat de lidstaten zich in een 
positie bevinden die hun voortdurend in staat stelt in de derde fase van de EMU te "vermijden 
(datf buitensporige overheidstekorten " optreden. 
Bij het beoordelen van het houdbare karakter van de overheidsfinanciën moet op de volgende 
punten worden gelet: 
- de toestand van de overheidsfinanciën wordt beïnvloed door de economische conjunctuur: ten 
tijde van recessies oefent de conjunctuurcyclus een negatieve invloed uit op de 
overheidsbegroting, maar in perioden van economisch herstel wordt deze negatieve invloed 
gekeerd en treedt er zelfs een positief effect op. Om duurzaam te zijn, moet de verbetering 
van de begrotingssituatie in de lidstaten voornamelijk voortvloeien uit 
begrotingsaanpassingen en dus een structureel karakter hebben, en niet grotendeels het gevolg 
zijn van een aantrekkende economische activiteit. De invloed van de conjunctuurcyclus op de 
begrotingssituatie in de lidstaten wordt besproken in deel 4.3.1; 
- gevreesd wordt dat wellicht al te veel op "eenmalige" maatregelen is vertrouwd om het tekort 
terug te dringen, waardoor dit slechts één jaar lager uitkomt en niet structureel en blijvend 
wordt verminderd, liet is van essentieel belang dat in gevallen waar eenmalige maatregelen 
werden genomen, deze in de volgende jaren worden vervangen door maatregelen met een 
duurzamer karakter en een blijvende invloed. Dit onderwerp wordt verder behandeld in deel 
4.3.2; 
- de opvatting wint veld dat het welslagen van de inspanningen op het gebied van de 
bcgrotingsconsolidatie samenhangt met de omvang van de geleverde inspanningen en met de 
aard van de genomen aanpassingsmaatregelen, waarbij maatregelen ter vermindering van de 
lopende uitgaven kennelijk betere resultaten opleveren dan inkomstenverhogingen of 
bezuinigingen op de kapitaaluitgaven (overheidsinvesteringen en kapitaaloverdrachten). In 
deel 4.3.3 wordt ingegaan op de omvang en de componenten van de tot dusver door de 
lidstaten verwezenlijkte begrotingsaanpassingen; 
100 
- de doelstellingen op middellange termijn in de convergentieprogramma's van de lidstaten 
geven een indicatie van de wijze waarop deze hun overheidsfinanciën in 1998 en in latere 
jaren zien evolueren. Deze doelstellingen worden in deel 4.3.4 onder de loep genomen; 
- tenslotte kan het houdbare karakter van de overheidsfinanciën eveneens worden beoordeeld 
door hel bestuderen van de factoren die hcpalend zijn voor de onderliggende dynamiek van 
het verloop van de schuldquote. Deze factoren zijn: hel primaire saldo (dat gelijk is aan het 
saldo op de overheidsbegroting na aftrek van de rentebetalingen), de bijdrage van de kosten 
van de schuldendienst en de nominale BBP-groei of het zogeheten "sneeuwbaleffect", en 
andere factoren die bijdragen tot veranderingen in de omvang van de overheidsschuld. In deel 
4.3.5 worden deze elementen nader bestudeerd. 
4.3.1. Invloed van de conjunctuurcyclus 
De toestand van de overheidsfinanciën wordt beïnvloed door de conjunctuurfase waarin de 
economie zich bevindt: ten tijde van recessies oefent de conjunctuurcyclus een negatieve invloed 
uit op de overheidsbegroting, waarbij het tekort oploopt doordat de inkonfsten dalen en de sociale 
overdrachten toenemen. Deze invloed wordt gekeerd en er treedt zelfs een positief effect op 
wanneer de economie cen groeifase doormaakt, 'l'en tijde van recessies is het feitelijke 
overheidstekort groter dan het voor conjunctuurinvloeden gecorrigeerde tekort, terwijl in 
expansiefasen het omgekeerde geldt. 
Gedurende het grootste deel van dit decennium heeft de conjunctuurcyclus de overheidstekorten 
van de lidstaten in ongunstige zin beïnvloed. Tijdens de recessie van het begin van de jaren 
negentig werd het effect van de conjunctuurcyclus op de overheidsbegrotingen van de lidstaten 
negatief. Sindsdien zijn de feitelijke overheidstekorten in de meeste lidstaten steeds groter 
geweest dan de onderliggende, voor conjunctuurinvloeden gecorrigeerde tekorten. Uit 
berekeningen op basis van de door de diensten van de Commissie gehanteerde methode om 
begrotingstekorten voor conjunctuurinvloeden te corrigeren^, blijkt immers dat het feitelijke 
tekort voor de Gemeenschap als geheel vanaf 1993 steeds hoger lag dan het voor 
conjunctuurinvloeden gecorrigeerde tekort. Naar verwachting zal dit zelfs ook in 1998 het geval 
zijn (zie tabel 4.4). 
Naarmate de economie zich herstelt van een recessie, vermindert de negatieve uitwerking van de 
conjunctuurcyclus op de overheidsbegroting. Dit veranderende conjunctuurbeeld draagt dan ook 
bij lot een verbetering van het feitelijke tekort. Er is echter slechts sprake van een duurzame 
verbetering van het tekort wanneer deze niet hoofdzakelijk het gevolg is van een 
conjunctuurherslel, maar vooral voortvloeit uit budgettaire aanpassingsmaatregelen van 
structurele aard. 
12 Zie Commissie van de Europese Gemeenschappen (1995), "Technical note: the Commission services' 
method for the cyclical adjustment of government budget balances", European Economy, nr. 60, 
november. De door internationale organisaties zoals het IMF en de OESO gepubliceerde gegevens 
voor de voor conjunctuurinvloeden gecorrigeerde tekorten zijn in het algemeen lager dan die welke 
door de diensten van de Commissie worden berekend en geven een gunstiger beeld. 
101 
Tabel 4.4. 
B 
DK 
D 
EL 
F 
IRL 
I 
L 
NL 
A 
P 
FIN 
S 
UK 
EUR 1993 
Feitelijk 
saldo 
-7.1 
-2.8 
-3,2 
-13.8 
-6.9 
-5,8 
-2.7 
-9.5 
1,7 
-3.2 
-4.2 
-6,1 
-8.0 
-12.2 
-7,9 
-6,1 Conjunc­
turele 
component 
-1.0 
-1.9 
0,0 
-0.8 
-0.9 
-1.0 
-2.7 
-1.0 
-0.6 
0.0 
0,0 
-5.9 
-4,1 
-2,0 
-1.0 
* Economische prognoses Voor 
conjunctuur­
invloeden 
gecorrigeerd 
saldo 
-6.1 
-0,9 
-3,2 
-13.0 
-6.0 
-4,8 
0,0 
-8,5 
-2,6 
-4,2 
-6,1 
-2,1 
-8,1 
-5,9 
-5,1 
. voorjaar 1 
Bron: Diensten van de Commissie Invloed van de conjunctuurcyclus op 
(Yorderingenoverschot (-) of-tekort (-) van 
1994 
Feitelijk 
saldo 
-4,9 
-2,8 
-2,4 
-10,0 
-6,3 
-5,8 
-1,7 
-9,2 
2,8 
-3,8 
-5,0 
-6,0 
-6,4 
-10,3 
-6,8 
-5,4 
998 Conjunc-
turele 
component 
-0,6 
-0.6 
0,2 
-0.9 
-1.2 
-0,6 
-2,3 
-0.7 
-0.4 
0.0 
-0,9 
-4,2 
-2,5 
-0,9 
-0,6 Voor 
coniuncr-iur-
mvioeder. 
gecorrigeers 
saldo 
-4.3 
-2.2 
-2.6 
-9.1 
-5.1 
-5.2 
0.6 
-8.5 
-3.4 
-5.0 
-5,1 
-2.2 
-7,8 
-5,9 
-4,8 1995 
Feitelijk Conjunc- Voor 
saldo turele conjunctuur-
-„__„_„.. invloeden component 
gecomgeerd 
saldo 
-3.9 -0,6 -3,3 
-2.4 -0.3 -2.1 
-3.3 0.0 -3,3 
-10.3 -1,1 -9,2 
-7.3 -1,1 -6,2 
-4.9 -0.6 -4,3 
-2.2 -0,4 -1,8 
-7.7 -0.1 -7.6 
1,9 
-4.0 -0.8 -3.2 
-5,2 -0,1 -5,1 
-5,7 -1,3 -4,4 
-4,7 -2,3 -2,4 
-6,9 -0,5 -6,4 
-5,5 -0,4 -5,1 
-5,0 -0,4 -4,6 tiet overheidsoverschot of -tekort 
de totale overheid. in °o van het BBP) 
1996 
Feitelijk 
saldo 
-3,2 
-0,7 
-3,4 
-7,5 
-4,6 
-4,1 
-0,4 
-6,7 
2,5 
-2,3 
-4,0 
-3,2 
-3,3 
-3,5 
-4,8 
-4,2 Conjunc-
turele 
component 
-1.0 
-0.2 
-0.5 
-0.9 
-1.3 
-0.8 
0,0 
-0.6 
0,0 
-0,6 
-0,6 
-1.0 
-1,7 
-0,8 
-0,3 
-0,6 Voor 
coniunctu'jr-
invloeden 
gecorrigeerd 
saldo 
-2.2 
-0.5 
-2-9 
-6.6 
-3.3 
-3.3 
-0.4 
-6.1 
2,5 
-1,7 
-3,4 
-2,2 
-1,6 
-2,7 
-4,5 
-3.6 1997 
Feitelijk 
saldo 
-2.1 
0.7 
-2.7 
-4.0 
-2.6 
-3-0 
0.9 
-2.7 
1.7 
-1.4 
-2.5 
-2,5 
-0.9 
-0,8 
-1.9 
-2,4 Conjunc-
turele 
component 
-0.6 
0,0 
-0,6 
-0.5 
-0.9 
-0.7 
1,0 
-0.7 
-0,1 
-0,3 
-0,5 
-0,6 
0,3 
-0,8 
0,3 
-0,5 Voor 
conjunctuur-
invloeden 
gecomgeerd 
saldo 
-1,5 
0.7 
-2,1 
-3,5 
-1.7 
-2,3 
-0,1 
-2,0 
1,8 
-1,1 
-2,0 
-1,9 
-1,2 
0,0 
-2,2 
-1,9 Feitelijk 
saldo 
-1.7 
1.1 
-2,5 
-2.2 
-2.2 
-2,9 
1.1 
-2.5 
1,0 
-1.6 
-2.3 
-2,2 
0,3 
0,5 
-0,6 
-1,9 1998* 
Conjunc-
turele 
component 
-0.4 
0.1 
-0.5 
-0.1 
-0.5 
-0.3 
1.2 
-0.4 
-0.1 
0.1 
-0.3 
-0.2 
1.1 
-0.1 
0.1 
-0,2 V„V>-
cecw.eeer; 
-1.3 
1.0 
-2.0 
-2.1 
-1.' 
-2.6 
-0.1 
-2.1 
1.1 
-1." 
-2.0 
-2.0 
-0.8 
0.6 
-0.7 
-1.7 
. 
102 
Met hel in 1994 en 1995 opgetreden herstel verbeterde het conjunctuurklimaat in de meeste 
lidstaten licht. Ruim de helft van de tekortreductie die tijdens deze periode in de Gemeenschap 
als geheel werd bewerkstelligd, is op de betere conjuncturele omstandigheden terug te voeren. 
Tijdens de groeipauze die zich tussen medio 1995 en medio 1996 heeft voorgedaan, zijn de 
conjuncturele omstandigheden echter opnieuw verslechterd, waardoor een rem werd gezet op het 
proces van verlaging van de overheidstekorten dat in vrijwel alle lidstaten aan de gang was. Het 
feitelijke tekort van de Gemeenschap als geheel werd in 1996 met 0,8 procentpunt van het BBP 
teruggebracht, terwijl het voor conjunctuurinvloeden gecorrigeerde tekort nog sterker verbeterde, 
namelijk met 1,0 procentpunt. 
In 1997 is het feitelijke groeitempo weer boven het trendmatige groeitempo komen te liggen, 
waardoor het conjunct uurbee ld opnieuw is verbeterd en /o de verlaging van het overheidstekort 
in de meeste lidstaten in de hand heeft gewerkt. Met feitelijke tekort voor de Gemeenschap als 
geheel is er in 1997 met 1,8 procentpunt van het IÏBP op vooruitgegaan. Daarvan was 
0,1 procentpunt terug te voeren op een gunstiger conjunctuurklimaat en 1,7 procentpunt te 
danken aan een vermindering van het voor conjunctuurinvloeden gecorrigeerde tekort. 
Aangezien de feitelijke tekorten in 1997 in alle lidstaten behalve Griekenland gelijk waren aan of 
geringer uitvielen dan de referentiewaarde van 3% van het BBP, bevonden de voor 
conjunctuurinvloeden gecorrigeerde tekorten zich op een nog lager niveau in de lidstaten waar de 
conjunctuurcyclus een negatief effect op het overheidstekort had. In Ierland, Finland en het 
Verenigd Koninkrijk - lidstaten waar de conjunctuurcyclus in 1997 als gevolg van de krachtige 
economische groei een positieve invloed op de overheidsbegroting uitoefende - bewogen de voor 
conjunctuurinvloedcn gecorrigeerde tekorten zich boven de feitelijke begrotingssituaties, maar 
ook in die landen bleven zij ver onder de drempel vàn 3% van het BBP. In Denemarken 
vertoonden beide saldo's een overschot. 
In de meeste lidstaten is de vooruitgang die in de periode 1993-1997 bij het terugdringen van de 
begrotingstekorten werd geboekt, grotendeels op gerichte bezuinigingsmaatregelen terug te 
voeren, terwijl slechts een miniem deel ervan aan het vanaf 1993 ingetreden conjunctuurherstel 
kan worden toegeschreven. Alleen in Ierland was de verbetering van het overheidstekort 
voornamelijk te danken aan een gunstig conjunctuurverloop. Ook in Denemarken en Finland 
heeft de aantrekkende conjunctuur in belangrijke mate tot de vermindering van het 
overheidstekort bijgedragen. 
De voor conjunctuurinvloeden gecorrigeerde tekorten zullen in 1998 in de meeste lidstaten naar 
verwachting stabiel blijven of licht verminderen. Er is derhalve geen sprake van een verslapping 
van de aanpassingsinspanningen. Aangezien wordt verwacht dat de krachtige economische groei 
zich in 1998 zal voortzetten, wordt ervan uitgegaan dat de conjuncturele omstandigheden de 
verdere verbetering van de feitelijke tekorten mede in de hand zullen werken. 
4.3.2. Eenmalige maatregelen 
In verscheidene lidstaten omvatten de aanpassingsmaatregelen van de overheid ook eenmalige 
maatregelen waarvan slechts een tijdelijk gunstig effect op de begrotingssituatie uitgaat. 
Vanwege de ongebruikelijke of ingewikkelde aard van de desbetreffende transacties diende 
Liurostat zich in sommige gevallen uit te spreken over de vraag of deze transacties als 
tekortverlagende transacties mochten worden geboekt (zie bijlage). 
103 
Eenmalige maatregelen resulteren in een slechts tijdelijke vermindering van het 
overheidstekort doordal zij via het uitstellen van uitgaven of het asymmetrisch boeken 
van tic ontvangsten en uitgaven in verband met een begrotingsoperatie, de inkomsten in 
slechts één jaar of een beperkl aanlal jaren doen toenemen; met eenmalige maatregelen 
worden de onderliggende onevenwichten in de overheidsfinanciën in het algemeen dus 
niet verholpen. Aangezien dergelijke maatregelen slechts een tijdelijk effect op de 
begroting sorteren, moeten deze ingrepen worden vervangen door maatregelen met een 
duurzamer karakter en een blijvende invloed. Wanneer zulke maatregelen bij de aanvang 
van het consolidatieproces worden genomen, kunnen zij evenwel bijdragen tot een snelle 
verlaging van het tekorl en zo de verwachtingen van een verdere verslechtering van de 
begrotingssituatie van de overheid helpen keren. Wanneer zij bij conjunctuurvcrlragingcn 
worden genomen, kunnen zij de toename van het overheidstekort beperken en zo 
voorkomen dat het uit de hand loopt. In het algemeen bevatten de overheidsbegrotingen 
gewoonlijk verscheidene eenmalige maatregelen, maar de omvang van elk van deze 
maatregelen is doorgaans beperkt. 
Eenmalige operaties aan de inkomstenzijde omvatten onder meer de inning in een 
bepaald jaar van de opbrengsten van de verkoop van gebouwen en immateriële activa 
(zoals bijvoorbeeld de verkoop van vergunningen voor mobiele telefonie in België en 
Oostenrijk) of van de ontvangsten uit hoofde van tijdelijke belastingmaatregelen (zoals 
bijvoorbeeld het euro-belastingpakket in Italië). Aan de uitgavenzijde gaat het onder 
meer om het achteruitschuiven van investeringsuitgaven van de overheid of het uitstellen 
van betalingen. De buitengewone betalingen aan de overheid van TeleDanmark in 
Denemarken, France Télécom in Frankrijk, de Poslsparkasse in Oostenrijk en de Banco 
Nacional Ullramarino in Portugal zijn allemaal voorbeelden van maatregelen die een 
tijdelijk positief effect op de begroting sorteren ten koste van toekomstige uitgaven. In 
ruil voor deze buitengewone ontvangsten heeft de overheid in deze lidstaten toekomstige 
pensioenverplichtingen jegens de werknemers van deze ondernemingen overgenomen. 
Als gevolg van deze operaties werden slechts in één bepaald jaar ontvangsten op de 
overheidsrekeningen geboekt, terwijl in toekomstige jaren extra pensioenbetalingen 
zullen moeten worden verricht. 
Hoewel eenmalige maatregelen tot op zekere hoogte hebben bijgedragen tot de 
tekortreducties die sinds de start van de tweede fase van de EMU werden bewerkstelligd 
en verscheidene van deze maatregelen op 1997 waren geconcentreerd, is de omvang van 
deze maatregelen beperkt in verhouding tot de totale aanpassingsinspanning die werd 
geleverd. Uit zowel de prognoses van de Commissie voor 1998 als de 
begrotingsvoornemens op middellange termijn die de lidstaten in hun 
convergentieprogramma's hebben opgenomen, komt naar voren dat de lidstaten deze 
tijdelijke maatregelen vervangen door maatregelen van duurzamere aard. Deze 
budgettaire ramingen bevestigen dat het in de bedoeling ligt het aan de gang zijnde 
proces van tekorl- en schuldvermindering in de komende jaren voort te zetten. In de in 
deel 4.4 gegeven gedetailleerde uiteenzetting per lidstaal wordt melding gemaakt van de 
grotere eenmalige transacties en van de rol die zij bij de totale aanpassing hebben 
vervuld. 
104 
4.3.3. Omvang en componenten van de begrotingsaanpassing 
I let is genoegzaam bewezen dal zowel de omvang als de componenten van de 
begrotingsaanpassingen in belangrijke mate bepalen of deze aanpassingen inderdaad een 
blijvend effect op de begrotingssituatie van de overheid hebben en er aldus voor zorgen 
dal de schuldquote van de overheid een neerwaartse tendens gaat vertonen. Aanzienlijke 
en volgehouden aanpassingsinspanningen blijken betere resultaten op te leveren en ook 
de kans dat tekortreducties in de toekomst worden teruggedraaid, is kleiner wanneer het 
om bezuinigingen op de lopende primaire uitgaven gaat dan wanneer het om 
belastingverhogingen gaat. Begrotingsaanpassingen waarbij vooral op de lopende 
primaire uitgaven wordt bezuinigd, zijn veelal moeilijker te realiseren. Met het kiezen 
voor dergelijke maatregelen geeft de overheid bijgevolg duidelijk aan dat zij vasthoudt 
aan begrotingsdiscipline en dat zij vastbesloten is deze aanpassingsinspanningen in de 
toekomst voort te zetten. 
De omvang van de gerealiseerde bcgrotingsconsolidatie kan het best worden beoordeeld 
door te kijken naar de verbetering van hel voor conjuncluurinvloeden gecorrigeerde 
primaire saldo, dal gelijk is aan het voor conjuncturele factoren gecorrigeerde 
overheidssaldo zonder de rentebetalingen. Op het voor de conjunctuurontwikkeling 
gecorrigeerde primaire saldo hebben de begrotingsautoriteiten immers een directere greep 
dan op het totale ongecorrigeerde saldo, dat de rentebetalingen op de overheidsschuld 
omvat en door de conjunctuurcyclus wordt beïnvloed. Tijdens de tweede fase hebben vijf 
lidstaten - Griekenland, Spanje, Italië, Zweden en het Verenigd Koninkrijk - een 
ingrijpende begrotingsaanpassing verwezenlijkt en hun voor conjunctuurinvloeden 
gecorrigeerde primaire saldo met ruim 3 procentpunten van het trendmatige BBP weten 
te verbeteren (zie tabel 4.5). In de meeste andere lidstaten bedroeg de tekortreductie 1,5 à 
3 procentpunten. In Denemarken en Ierland werden de budgettaire teugels wat gevierd en 
in Nederland vonden slechts vrij beperkte bezuinigingen plaats, maar in deze landen 
waren de voorgaande jaren reeds aanzienlijke begrotingsaanpassingen gerealiseerd. De 
omvang van de consolidatie hing derhalve af van de uitgangspositie bij de aanvang van 
de tweede fase van de EMU: landen met zeer onevenwichtige overheidsfinanciën zagen 
zich verplicht sterk te bezuinigen om aan het begrotingscriterium van hel Verdrag te 
voldoen, terwijl in landen waar de voorgaande jaren reeds tot een begrolingsaanpassing 
was overgegaan en die bijgevolg een gunstiger begrotingssituatie als uitgangspunt 
hadden, met een geringere aanpassingsinspanning kon worden volslaan. 
105 
la 
it 
l)K 
1) 
II, 
i: 
!• 
IKI. 
1 
1, 
Nl, 
A 
1' 
MN 
S 
UK 
I-IJR 
Opmcr 
Bron: hel 4.5 
Componenten van de hcgrotingsconsolidatic tussen 1993 en 1997 
(Voor coiijuncliiiiriiivlocdcn gecorrigeerd, in % van het trendmatige HUI') 
Verandering 
van het 
totale 
saldo 
(1) (3W2) 
4,6 
1,5 
1,1 
9,2 
4.3 
2,4 
-0.1 
6.4 
1,6 
2.3 
4,3 
0,6 
7,7 
3,4 
3,2 waarvan : 
Verandering Verandering 
van de van het 
rente- primaire 
betalingen saldo 
(2) 
(3) (4)-(5) 
-2,6 2,0 
-l,K -0,3 
0,4 1,5 
-2,9 6,3 
-0,7 3,6 
0,3 2,7 
-1,8 -1,9 
-2,6 3,8 
-1,0 0,6 
-0,3 2,0 
-1,9 2,4 
1,3 1,9 
0,3 8,0 
0,8 4,2 
-0,4 2,8 waarvan : 
Verandering Verandering 
van de van de 
inkomsten primaire 
uitgaven 
(4) 
(5) (6)H7) 
1,2 -0,8 
-0,5 -0.2 
-1,3 -3,0 
3,2 -3.0 
-1,6 -5,2 
1,4 -1,3 
-2.1 -0,2 
0,5 -3,3 
-4.2 -4,7 
0,0 -2,1 
4,6 2,2 
0,1 -1,8 
2,4 -5,5 
2,3 -1,8 
0,0 -2,8 waarvan : 
Verandering Verandering 
van de van de 
lopende kapitaal-
primaire uitgaven 
uitgaven 
(6) (7) 
-0,6 -0.2 
0,2 -0,4 
-1,6 -1,4 
0,6 -3,6 
-3,5 -1,7 
-0,5 -0,8 
-0,7 0,5 
-1,7 -1,6 
-4,2 -0,5 
-1,3 -0,8 
2,8 -0,6 
-1,6 -0,2 
-2,9 -2,6 
-0,4 -1,4 
-1,5 -1,3 
king: liet primaire saldo omvat geen rentebetalingen. Met wordt verkregen door de primaire uitgaven 
van de inkomsten al* te trekken. De primaire uitgaven kunnen verder worden onderverdeeld in 
lopende primaire uitgaven en kapitaaluitgaven. Als gevolg van afrondingen kunnen de totalen 
verschillen van de som van de componenten. 
Diensten van de Commissie 
Tal van lidstaten hebben hun toevlucht genomen tot verhogingen van de inkomsten om 
hun budgettaire oncvcnwichlcn te corrigeren, maar alleen in België, Griekenland, 
Frankrijk en hel Verenigd Koninkrijk overtrof de stijging van de inkomsten de 
bezuinigingen op de primaire uitgaven.-Ook in Italië, Finland en /weden zijn de 
inkomsten in verhouding lot hel trendmatige BBP toegenomen, maar deze toename viel 
geringer uit dan de bezuinigingen op de primaire uitgaven. In Portugal werd de stijging 
van de primaire uitgaven dan weer ruimschoots gecompenseerd door de verhoging van de 
inkomsten. In Denemarken, Duitsland, Spanje, Ierland en Nederland is de verhouding 
tussen de inkomsten en het trendmatige BBP teruggelopen. 
Bezuinigingen op de lopende primaire uitgaven hebben in het merendeel van de lidstaten 
een wezenlijke bijdrage geleverd tot de vermindering van het tekort. Verscheidene 
lidstaten hebben evenwel ook op hun kapitaaluitgaven bespaard om hun tekorten terug te 
dringen. In Denemarken, Griekenland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk kwam de 
aanpassing van de primaire uitgaven vooral voor rekening van verminderingen van de 
kapitaaluitgaven. Deze hebben ook in Duitsland, Italië en Zweden een voorname rol 
gespeeld. 
106 
In België en Nederland viel de daling van de rentebetalingen hoger uit dan de verbetering 
van het primaire saldo en in Denemarken compenseerde zij ruimschoots de geringe 
verslechtering van het primaire saldo. In Duitsland zijn de rentebetalingen tijdens de 
tweede fase gestegen wegens de overname door de overheid van met de eenwording 
verband houdende schulden. Ook in Frankrijk, F inland. Zweden en het Verenigd 
Koninkrijk zijn de rentebetalingen toegenomen. De hogere rentebetalingen in Finland en 
Zweden vloeiden voort uit de sterke stijging van de overheidsschuld, die deels het gevolg 
was van de steunverlening aan de banksector tijdens de zware recessie van 1991-1993. 
De begrotingsaanpassingen die in de meeste lidstaten hebben plaatsgevonden, bestonden 
in ingrijpende verminderingen van de lopende primaire overheidsuitgaven. Slechts in een 
paar lidstaten werd de reductie voornamelijk bewerkstelligd via verhogingen van de 
inkomsten. De kapitaaluitgaven werden in tal van lidstaten fors teruggeschroefd, maar 
slechts in enkele daarvan vormde dit de belangrijkste bron van aanpassingen aan de 
uitgavenzijde. De structuur van deze aanpassingen laat derhalve vermoeden dat het in het 
algemeen om gedegen aanpassingen ging, die in de toekomst bijgevolg wellicht zullen 
worden voortgezet. 
107 
4.3.4. Vooruitzichten op middellange termijn 
Sinds 1993 dienen de 
lidstaten op het niveau van 
de Gemeenschap 
convergentieprogramma's 
in. Daarin geven zij aan 
welke strategieën zij op 
middellange termijn zullen 
volgen om aan de 
convergentiecriteria te 
voldoen en ook te blijven 
voldoen. Indiening van 
dergelijke programma's was 
niet verplicht, maar 
geschiedde op eigen 
initiatief van de lidstaten. 
Deze programma's werden 
door de diensten van de 
Commissie beoordeeld en 
door de Raad besproken. 
De meeste programma's 
waren vooral op de 
overheidsfinanciën 
toegespitst omdat op dit 
gebied een aanzienlijke 
aanpassing was vereist. 
Sommige lidstaten dienden 
ieder jaar bijgewerkte 
programma's in, maar er 
werden ook nieuwe of 
herziene programma's 
ingediend om rekening te 
houden met de recentste economische en budgettaire ontwikkelingen en met nieuwe 
maatregelen, of na de verkiezing van nieuwe regeringen. 
'fabel 4.6 bevat de voor de toekomstige jaren (in de meeste gevallen tot 2000 of later) 
voorziene saldo's op de overheidsbegroting zoals deze in de recentste versies van de 
convergentieprogramma's voorkomen. Deze programma's werden ingediend tussen 
december 1996 en december 1997; de maand waarin ieder programma is ingediend, is in 
de tabel vermeld. Alleen Luxemburg heeft nooit een convergentieprogramma ingediend 
omdat zijn jarenlange sterke prestatie op het gebied van de convergentienormen zulks 
overbodig maakte. Het Franse convergentieprogramma dateert nog van vóór de 
regeringswissel van juni 1997. Tabel 4.6 
Prognoses in de convergentieprogramma's voor 
overheidsoverschot of-tekort 
(Vonlcringcnovcrschol (•) of-tekort (-) van de totale overheid. 
in % van het WW) 
1) 
DK. «) 
Db) 
EL 
E 
F 
IRL 
1 
Nl. 
A 
V 
TIN 
S 
UK c> Datum 
van 
indiening 
1/97 
6/97 
1/97 
7/97 
4/97 
1/97 
12/97 
6/97 
12/% 
10/97 
3/97 
9/97 
9/97 
9/97 1997 1998 1999 2000 
-2,9 -2,3 -1.7 -1,4 
0,7 0,7 0,9 |,| 
-2,9 -2'A -2 -l'/i 
-4,2 -2,4 -2,1 
-3,0 -2,5 -2,0 -1,6 
-3,0 -2,8 -2,3 -1,8 
0,4 0,3 0,7 
-3,0 -2,8 -2,4 -1,8 
-2,2 -VA 
-2.7 -2,5 -2,2 -1,9 
-2,9 -2,5 -2,0 -1,5 
-1,3 -0,1 0,3 1,0 
-1,9 0,6 0,5 1,5 
-1,6 -0,3 -0,1/0.4 0.5/1,5 
") Voor 2005 wordl een overheidsoverschot van 2,8% van he 
verwacht het 
2001 
-1,4 
1,9 
1.9/2.4 
HM» 
b) In februari 1997 verstrekte herziene ramingen van de Duitse overheid 
c) Begrotingsjaren 
Bron: Nationale convergentieprogramma's 
108 
Met de programma's wordt in het algemeen een voortgaande verbetering van de 
begrotingssituaties in 1998 en latere jaren beoogd, waarbij wordt uitgegaan van een 
krachtige economische groei en verder dalende rentelasten. Tegen 2000 streven alle 
lidstaten die prognoses tot dat jaar opgeven, tekorten van minder dan 2% van het BBP na. 
Vijf lidstaten (Denemarken, Ierland, Finland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk) 
verwachten zelfs dat hun overheidsrekeningen reeds in 1999 in evenwicht zullen zijn of 
een overschot zullen vertonen. 
De voorziene verdere verbetering van de begrotingssaldo's wekt in alle lidstaten de 
verwachting dat de schuldquoten van de overheid tijdens de door de 
convergentieprogramma's bestreken periode verder zullen teruglopen of zullen beginnen 
terug te lopen in de landen waar dat nog niet het geval was. 
Hoewel niet alle maatregelen voor het verwezenlijken van de doelstellingen van deze 
programma's werden uitgevoerd en in verscheidene landen in de begrotingen voor 1999 
en latere jaren meer aanpassingsinspanningen vereist zullen zijn, zijn alle lidstaten 
duidelijk vastbesloten het op begrotingsconsolidatie gerichte beleid in de komende jaren 
voort te zetten. Deze vastbeslotenheid zal nog kracht worden bijgezet door de 
inwerkingtreding van het stabiliteits- en groeipact. Krachtens dit pact en in het kader van 
de stabiliteits- en convergentieprogramma's zullen de lidstaten moeten streven naar 
begrotingssituaties die op middellange termijn "vrijwel in evenwicht zijn of een overschot 
vertonen'. 
4.3.5. Duurzame schuldontwikkeling 
Doordat bij de verlaging van de begrotingstekorten alom vooruitgang is geboekt, is de 
schuldquote in 1997 in vrijwel alle lidstaten teruggelopen. In de meeste lidstaten stoelde 
de schuldvermindering op een combinatie van BBP-groei en tekortreducties. Slechts in 
een paar lidstaten - vooral Oostenrijk en Portugal - is de vermindering van de schuld in 
1997 grotendeels op met de "voorraad/stroom-aanpassing" verband houdende 
maatregelen terug te voeren. 
109 
Onder de zogeheten "voorraad/stroom-
aanpassing" vallen andere factoren dan hel 
overheidstekort die bijdragen tot de verandering 
van de omvang van de brutoschuld van de 
overheid, namelijk wijzigingen in de netto 
financiële activa, veranderingen in de waarde van 
de deviezenschuld en andere statistische 
aanpassingen. In het verleden hebben deze 
factoren in de meeste lidstaten ertoe bijgedragen 
dat de schuldquote van de overheid toenam, maar 
de laatste jaren hebben de lidstaten maatregelen 
genomen om via een zorgvuldiger beheer van hun 
financiële activa de omvang van hun 
overheidsschuld te beperken. In de afgelopen 
jaren hebben de overheden immers minder nieuwe 
leningen uitgegeven en uitstaande leningen 
versneld laten terugbetalen. Zij hebben ook hun 
liquide werksaldo's op bankrekeningen 
teruggeschroefd en meer operaties verricht die de 
consolidatie van vorderingen en verplichtingen 
binnen de overheidssector mogelijk maakten. 
Voorts werden in de meeste lidstaten belangrijke 
privatiseringsoperalies ondernomen. Op grond 
van de boekhoudkundige regels van het 
KSRR-1979 en van de Ivurostat-voorschriften 
konden de opbrengsten van deze privatiseringen 
niet worden geboekt als inkomsten die het 
overheidstekort beïnvloeden, maar mochten zij 
uitsluitend worden gebruikt om de uitslaande 
overheidsschuld af te lossen. Deze verkopen van 
overheidsondernemingen hebben vaak ook bijgedragen tot het efficiënter functioneren 
van het economisch bestel en tot een duurzame vermindering van de 
overheidsoverdrachten aan deze bedrijven. Tabel 4.7 
Andere factoren dan het tekort 
die op de omvang van de schuld 
van invloed zijn 
(Voorraad/stroom-aanpassing, 
in % van het BBP) 
I 1990-93 1994-97 
jaarlijk.s jaarlijk.s 
gemiddelde gemiddelde 
_ _ __ 
I)K 5,2 -1,5 
I) 2,4 2,2 
El. 10,2 3,0 
E 2,8 0,8 
I- 0,6 0,4 
Ml. 2,0 -0,5 
I 2,0 0,9 
L 2,4 2,7 
NL 0,2 -1,5 
A 1,4 -0,5 
P 2,1 -0,3 
FIN 8,3 -0,9 
S 5,1 -1,7 
UK (U -0,7 
HUR»> I 3,1 0,6 
«') ()ngewogen gemiddelde 
Broii Dienslen van de Commissic 
In de periode 1990-1993 hadden met de "voorraad/stroom-aanpassing" verband 
houdende factoren de schuldquote van de overheid ieder jaar nog met gemiddeld ruim 
3 procentpunten doen oplopen, maar in de periode 1994-1997 was het gemiddelde 
jaarlijkse effect van deze factoren in het merendeel van de lidstaten verwaarloosbaar of 
zelfs negatief geworden. Dit laatste gold evenwel niet voor Duitsland (waar de grote 
overnamen van met de eenwording verband houdende schuld in deze categorie werden 
ondergebracht), Griekenland en Luxemburg (zie tabel 4.7). 
110 
I)c omvang van het primaire overschot dat de lidstaten op hun begroting moeten handhaven om 
ervoor te zorgen dat hun schuldquote een neerwaartse tendens gaat vertonen, hangt af van het 
niveau van hun uitstaande schuld en van het tempo waarin hun schuldquote naar omlaag moet. In 
1997 waren de primaire overschotten groot genoeg om de schuldquote in de meeste lidstaten te 
doen dalen, waarbij geen rekening wordt gehouden met de voorraad/stroom-aanpassing (zie 
tabel 4.8.). Met name België, Denemarken, Griekenland en Italië hebben aanzienlijke primaire 
overschotten weten te bewerkstelligen, terwijl in Denemarken, Griekenland en Ierland het 
primaire overschot veel hoger lag dan voor het stabiliseren van de schuldquote was vereist. In 
Duitsland en Frankrijk was het primaire overschot in 1997 ontoereikend om de schuldquote te 
doen afnemen; in Frankrijk bleef de schuldquote onder de referentiewaarde van 60% van het 
BBP. 
Tabcl 4.8 
Duurzaamheid van de schuldontwikkeling 
B 
DK 
1) 
EL 
E 
E 
IKI. 
1 
1. 
NI. 
A 
P 
I'lN 
S 
UK 
El IK Schuldquote 
van de 
overheid 
in 1997 
(in % van 
het BBP) 
122,2 
65,1 
61,3 
108,7 
68,8 
58,0 
66,3 
121,6 
6,7 
72,1 
66,1 
62,0 
55,8 
76,6 
53,4 
72,1 Verandering 
van de 
schuld­
quote 
1996-97 
(in % van 
hel BBP) 
-4,7 
-5,5 
0,8 
-2,9 
-1,3 
2,4 
-6,4 
-2,4 
0,1 
-5,0 
-3.4 
-3,0 
-1.8 
-0,1 
-1,3 
-0,9 l'cilclijk 
primair 
saldo 
in 1997 
(in % 
van 
hel 
BBP) 
(1) 
5,8 
6,5 
IJ 
5,6 
1,9 
0,6 
5,2 
6,8 
2,1 
3,9 
1.6 
1,9 
4,5 
5,4 
1,6 
2,6 In 1997 
vereist 
primair 
saldo voor 
het stabi­
liseren 
van de 
schuld 
(in % van 
het BBP) 
(2) 
2,7 
1,9 
2,1 
-1,0 
0,7 
1,8 
-2,4 
4,5 
-0,1 
1,3 
1.5 
0,8 
1,6 
4,2 
0,3 
1,3 Verschil 
tusscn het 
gerealiseerde 
saldo en hel 
saldo dat 
vereisl is om 
de schuld in 
1997 le 
stabiliseren 5|) 
(in % van 
hel BBP) 
(3H2HD 
-3,1 
-4,6 
1,0 
-6,6 
-1,2 
1,2 
-7,6 
-2,3 
-2.2 
-2.6 
-0.1 
-1,1 
-2.9 
-1,2 
-1.3 
-1,3 Aanlal jaren dat 
nodig is om de 
schuldquotc 
terug le brengen 
lot minder dan 
60% van hel 
BBP h) 
14 
1 
4 
10 
6 
Schuld < 60% 
1 
19 
Schuld < 60% 
5 
7 
1 
Schuld < 60% 
4 
Schuld < 60% 
7 
a) Een minteken wijst erop dat het feitelijke primaire saldo groot genoeg is om de schuldquote in 
dalen. Bij deze berekeningen werd de voorraad/stroom-aanpassing niet in aanmerking genomen. 
b) Voor het maken van de berekeningen werd als volgt te werk gegaan: tot 1999 zijn de gege 
schuldquote afkomstig van de economische prognoses van het voorjaar van 1998; voor de latere 
om extrapolaties waarbij wordt uitgegaan van een voor alle landen gelijke rente op de overheidssc 
inflatiepercentages van 2%, voorraad/stroom-aanpassingen van nul, en reële trendmatige BBP 
primaire saldo's die in iedere lidstaat op hetzelfde niveau blijven als voor 1999 wordt verwacht. 
Bron: Diensten van de Commissie Jaar waarin 
de 
schuldquotc 
daalt tot 
minder dan 
60% van het 
BliP h) 
2011 
1998 
2001 
2007 
2003 
Schuld < 60% 
1998 
2016 
Schuld < 60% 
2002 
2004 
1998 
Schuld < 60% 
2001 
Schuld < 60% 
2004 
1997 te doen 
vens over de 
jaren gaat het 
;huld van 6%, 
-stijgingen en 
111 
Op grond van prognoses van de diensten van de Commissie met betrekking tol de 
ontwikkeling van de schuldquote tot 1999 en op basis van extrapolaties voor latere jaren 
- waarbij wordt uitgegaan van een voor alle lidstaten gelijke rente van 6% op de 
overheidsschuld, inllatiepercentages van 2%, voorraad/stroom-aanpassingen van nul, en 
dezelfde trendmatige reële BBP-stijgingen en primaire saldo's als voor 1999 worden 
voorspeld- kan voor iedere lidstaat worden berekend hoe de schuld zich verder zal 
ontwikkelen en in welk jaar de schuldquote vermoedelijk onder de referentiewaarde van 
60% van het BBP zal dalen. 
De lidstaten waar de schuldquote zich momenteel lussen 60 en 80% beweegt, zouden 
zeven jaar of minder nodig hebben om hun quote lot onder de referentiewaarde van 60% 
van het BBP terug te dringen (zie tabel 4.8.). Voor de lidstaten met een zware 
schuldenlast, d.w.z. waar de schuldquote meer dan 100% van het BBP bedraagt, zal het 
terugdringen van deze quote naar aanvaardbare niveaus uiteraard veel meer tijd in beslag 
nemen. De snelheid waarmee de schuldquote in deze landen zal teruglopen, zal niet 
alleen alhangen van de toekomstige economische groei en kosten van de schuldendienst 
- waarbij deze laatste in verscheidene lidstaten overigens in snel tempo afnemen -, maar 
ook van het feit of de uitgaven en inkomsten in de hand worden gehouden. Welnu, het 
primaire overschot dat thans reeds in België, Griekenland en Italië wordt geboekt, zou 
borg moeten staan voor een gestage en voortgaande vermindering van de schuldquote. 
Onder deze omstandigheden zou de schuldquote in deze landen in minder dan 20 jaar 
kunnen dalen tot onder de referentiewaarde van 60% van het BBP (zie tabel 4.8). Indien 
de schuldquote in Ierland, zoals door de diensten van de Commissie wordt verwacht, in 
1998 lot onder de referentiewaarde zakt, dan zal dit land er in slechts 11 jaar in geslaagd 
zijn zijn quote terug te brengen van een niveau van circa 115% van het BBP in 1987 tot 
minder dan 60% in 1998. De belangrijkste factoren die lot deze snelle reductie hebben 
bijgedragen, waren de ingrijpende bcgrotingsbesparing die aan het einde van het vorige 
decennium heeft plaatsgevonden en die nadien niet werd teruggedraaid, alsook de hoge 
reële groei die het BBP de laatste paar jaar heeft te zien gegeven. 
4.4. Lidstaten die thans worden geacht klaar te zijn voor de intrekking van het 
besluit betreffende het bestaan van een buitensporig tekort 
Uit de informatie in de voorgaande delen van dit hoofdstuk kan worden afgeleid dat de 
begrotingssituatie van de vijf lidstaten waarvoor momenteel geen besluit betreffende het 
bestaan van een buitensporig tekort geldt (Denemarken, Ierland, Luxemburg, Nederland 
en Finland), in 1997 verder is verbeterd of bevredigend is gebleven en dat dit in 1998 
waarschijnlijk ook opnieuw het geval zal zijn. De Commissie ziet geen aanleiding om de 
procedure betreffende het bestaan van een buitensporig tekort voor een van deze vijf 
landen te heropenen. 
112 
Griekenland heeft sinds het begin van de jaren negentig belangrijke voortgang gemaakt 
bij de vermindering van de grote onevenwichten in zijn openbare financiën. Het heeft het 
overheidstekort teruggebracht van bijna 14%> van het BBP in 1993 tot 4,0% in 1997 en 
het tekort zal naar verwachting in 1998 2,2% bereiken; de hoge schuldquote van de 
overheid, die een sterk stijgende lendens had vertoond, werd gestabiliseerd en er vond 
een eerste vermindering plaats in 1997, toen de schuldquote met 2,9 procentpunten 
daalde tot 108,7% van het BBP. De reeds lot stand gebrachte bcgrotingscorrcctic wordt 
door de Commissie echter niet voldoende geacht om de intrekking van het besluit 
betreffende het bestaan van een buitensporig tekort in Griekenland dit jaar te kunnen 
aanbevelen. 
Voor België, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Italië, Oostenrijk, Portugal, Zweden en het 
Verenigd Koninkrijk, waarvoor momenteel nog een besluit betreffende het bestaan van 
een buitensporig tekort geldt, is de Commissie van mening dat het buitensporige tekort is 
gecorrigeerd. De Commissie beveelt de Raad derhalve aan de beschikkingen betreffende 
het bestaan van een buitensporig tekort in deze lidstaten in te trekken. De in elk van deze 
landen bereikte begrotingscorrectie wordt hieronder gedetailleerd besproken. 
113 
4.4.1. België 
De begrotingssituatie van België 
was niet bevredigend bij hel 
begin van de tweede fase. 'l'en 
gevolge van ongunstige 
economische omstandigheden en 
ondanks belangrijke 
aanpassingsmaatregelen, bedroeg 
het overheidstekort 7,1% van het 
BBP in 1993, terwijl de 
schuldquote van de overheid was 
opgelopen tot 135,2% van het 
BBP. 
Sinds 1993 en in het kader van 
Iwee convergentieprogramma's 
hebben de Belgische autoriteiten 
een belangrijke 
consolidatie-inspanning gedaan 
om de budgettaire onevenwichten 
te corrigeren en het land voor te 
bereiden om deel te nemen aan de 
derde fase van de EMU. Sinds 
1993 zijn belangrijke 
aanpassingsmaatregelen 
getroffen, waardoor het 
overheidstekort werd 
teruggebracht tot 2,1% van het 
BBP m 1997. de Grafiek 4.3 Belgid: tekort en schuld van de overheid 
Faltalljk «n voor conjuncturtl* factoren gacorrlgaard tekort 
(In % van nat BBP) 
X 
7 . 
6 . 
5 . 
4 . 
3 . 
0 . • • 1 1 r J_ 11 f I t 1 T • 
I99J 1994 1995 19% 
BJ| Prilrlijk Irkorl [^-((ïrrnmKrrril Irkorl 
Ovcrht'iilMi-liuld 
(in % vmi hel HUI') 
140 
130 
120 
110 
100 
90 
80 
70 
60 
Ml 
1 • -_^_^ 
• 
-
-
• 
-
-•n .n fj-l 
1997 1998(1) 
— KrfrrrnlirwMiirilr 
)'».( I')'M |995 1996 1997 1991 (1) 
(1) Economlacha prognoaea, voorjaar 1998 
Bron: Dlenaten van da Commlaala tussenliggende jaren daalde het 
tekort voortdurend. Deze 
aanzienlijke daling van hel overheidstekort was te danken aan het gecombineerde effect 
van hoge primaire overschotten en lagere rentebetalingen. 
In de begroting 1993 werd een meerjarenplan betreffende te treffen maatregelen 
opgenomen dat een tweeledige norm bevatte, namelijk het reëel ongewijzigd houden van 
de primaire uitgaven en het stabiliseren van de ontvangsten als percentage van het BBP. 
In november 1993 werden nieuwe besparingsmaatregelen vastgesteld in het kader van het 
globale plan voor werkgelegenheid, concurrentievermogen en sociale zekerheid. Deze 
maatregelen omvatten nieuwe belastingen, maar ook maatregelen betreffende de uitgaven 
voor het sociale-zekerheidsstelsel, met name de beperking van de reële jaarlijkse groei 
van de uitgaven voor gezondheidszorg tot 1,5%. In het algemeen echter berustte de 
bcgrotingsconsolidatic in de jaren 1993-1996, de periode waarvoor het eerste 
convergentieprogramma gold, voornamelijk op verhogingen van de ontvangsten. 
114 
In de begroting 1997 werden verdere aanpassingsmaatregelen ingevoerd en in combinatie 
met gunstiger economische ontwikkelingen leidden deze tot een daling van hel 
overheidstekort van 3,2% van het BBP in 1996 tot 2,1% in 1997. Deze maatregelen 
omvatten verhogingen van de ontvangsten, maar ook belangrijke besnoeiingen in de 
primaire uitgaven van de federale overheid en het sociale-zekerheidsstelsel. Verwacht 
wordt dat de in de begroting 1997 vastgestelde maatregelen in de komende jaren nog 
meer resultaten zullen opleveren. Met name de effecten van de maatregelen inzake de 
pensioenen en de kinderbijslag zullen zich naar verwachting op middellange termijn 
steeds sterker doen gevoelen. Dit pakket maatregelen had ten doel het primaire overschot 
van de federale overheid en de sociale-zekerheidssector tezamen te laten stijgen van 5,1% 
van hel BBP in 1996 tot 5,3% in 1997. Aangezien de conjunctuur een ongunstige invloed 
op hel overheidstekort bleef uitoefenen, bleef hel voor conjuncturele invloeden 
gecorrigeerde tekort onder het feitelijke tekort en daalde het verder lot een laag niveau 
(zie grafiek 4.3). 
Voor 1998 voorspellen de diensten van de Commissie dat het tekort verder zal dalen tot 
1,7% van hel BBP. Volgens hel tweede convergentieprogramma, dal in januari 1997 
werd ingediend en de periode 1997-2000 bestrijkt, zal het overheidstekort verder dalen 
tot 1,4% van het BBP tegen het jaar 2000. Het convergentieprogramma bevatte als 
tussentijdse doelstelling de handhaving van een primaire overschot op de gecombineerde 
rekeningen van de federale overheid en de sociale-zekerheidssector van 5,3% van het 
BBP gedurende de prognoseperiode. De rentebetalingen als percentage van het BBP 
zullen naar verwachting de komende jaren blijven dalen ten gevolge van het effect van de 
huidige lage rentestanden in combinatie met de verdere daling van de schuldquote van de 
overheid. 
115 
De schuldquote van de overheid daalde met 13,0 procentpunten van 135,2%) van het BBP 
in 1993 tol 122,2% in 1997 (zie 'fabel 4.9). Dit resultaat was in overeenstemming met de 
doelstelling van de regering om de schuldquote in deze periode met ten minste 
10 procentpunten van het BBP te verminderen. Deze daling van de schuldquote is het 
resultaat van een volgehouden beleid met het oog op begrotingsconsolidatie, waardoor 
het primaire overschot in de tweede fase boven 5% van het BBP bleef. In de periode 
1996-97 beliepen financiële operaties ter vermindering van de schuldquote van de 
overheid ruim 4% van het BBP. Zij betroffen de opbrengsten van goudverkopen door de 
centrale bank, een verhoogd aanhouden van overheidsschuld binnen de overheidssector 
en privatiseringsopbrengsten. 
Voor de periode van 1997 tot 2000, waarop het eovergentieprogramma van januari 1997 
belrekking heeft, streeft de Belgische regering naar een verdere vermindering van de 
schuldquote van de overheid; de daling zal naar verwachting liggen lussen 6 en 
10 procentpunten van het BBP, alhankclijk van de heersende economische 
omstandigheden. De Belgische regering heelt onlangs opnieuw de reeds in het 
convergentieprogramma voor 1997 gedane vaste toezegging bevestigd het primaire 
overschot van de totale overheid op middellange termijn te handhaven op het hoge 
niveau van 6% van het BBP. Bovendien is de Belgische regering er in de afgelopen jaren 
in geslaagd de gevoeligheid van de schuld voor rente- en wisselkoersschommelingen te 
verminderen en de gemiddelde looptijd van de schuld te verlengen. 
Sinds 1993 is het overheidstekort in België aanzienlijk en voortdurend gedaald en in 
1997 kwam het onder de referentiewaarde van 3% van het BBP. Voor 1998 wordt een 
verdere daling van het tekort verwacht. De schuldquote van de overheid is nog steeds 
zeer hoog, maar is sinds 1993 elk jaar gedaald. Mits het primaire overschot op een hoog 
niveau blijft en gezien de verwachte gunstige groeivoorwaarden, zal de schuldquote van 
de overheid naar verwachting in 1998 en in de komende jaren verder dalen. Gezien deze 
ont wikkelingen is de Commissie van mening dal de situatie met betrekking tol hel 
buitensporige tekort is gecorrigeerd en dat er in België geen buitensporig tekort meer 
bestaat. De Commissie beveelt de Raad derhalve uun hel besluit betreffende het beslaan 
van een buitensporig tekort in België in te trekken. 
Tabel 4.9 Bclgic: ontwikkeling van de overheidsschuld 
(in % van het HUP) 
Verandering van de schuldquote: 
- Bijdrage van het primaire saldo 
- Bijdrage van dc rente en van de groei van het 
nominate WWV 
- Voorraad/stroom-aanpassing 
Schuldquote van de overheid 1993 1994 
6,2 -1,7 
-3,6 -5,1 
7,4 3,9 
2,3 -0,4 
135,2 133.5 
* Kconomische prognoses, voorjaar 1998 
Bron: Diensten van de Commissie 1995 1996 
-2,2 -4,3 
-5,1 -5,3 
4,1 4,6 
-1,3 -3,6 
131,3 126,9 1997 
-4,7 
-5,8 
2,7 
-1,5 
122,2 1998* 
-4,2 
-6,0 
2,7 
-0,9 
118,1 
116 
Grafiek 4.4 Duitsland: tekort en schuld van de overheid 
Feitelijk en voor conjuncture!» lectoren gecorrigeerd tekort 
(In % van het BBP) 4.4.2. Duitsland 
In vergelijking met de meeste 
andere lidstaten had Duitsland 
een relatief gunstige 
begrotingssituatie bij hel begin 
van de Iwccde fase. Ondanks de 
recessie bedroeg hel 
overheidstekort in 1993 slechts 
3,2% van het BBP en het 
begrolingsresultaal was in 1994 
nog beter dan verwacht toen het 
tekort daalde tot 2,4% van het 
BBP. Zowel in 1995 als in 1996 
trad echter een verslechtering op 
met begrotingsresultaten - een 
tekort van 3,3% van het BBP in 
1995 en 3,4% in 1996 - die boven 
de oorspronkelijke prognoses van 
de regering uitkwamen. 
De belastingopbrengsten werden 
in de loop van 1995 en 1996 
herhaaldelijk overschat doordat 
de nominale groei van hel BBP in 
beide jaren lager uitviel dan 
verwacht. Bovendien maakten de 
frequente wijzigingen die in de 
voorgaande jaren in verscheidene 
Duitse belastingregelingen waren 
aangebracht, het moeilijker de 
belastingopbrengsten te ramen. In 
1995 was er een onverwachte achteruitgang van het sociale-zekerheidssaldo, terwijl de 
verdere achteruitgang van de begrotingssituatie van de totale overheid in 1996 bijna 
uitsluitend werd veroorzaakt door de stijging van het tekort van de federale overheid. 1993 1994 1995 1996 1997 1998(1) 
pjj Keilelijk tekort | 1 Gecorrigeerd tekort —.— Referentiewaarde 
Overheidsschuld 
(in % van het BBP) 
1997 1998(1) 
(1) Economische prognoses, voorjaar 1998 
Bron: Diensten van de Commissie 
117 
Aan de verslechtering van de begrotingssituatie kwam een einde in 1997, toen het tekort 
werd verminderd lot 2,7% van het BBP. De begrotingsuitgaven bleven in 1997 goed 
onder controle: de uitgaven voor de sociale zekerheid en de werkgelegenheid in de 
overheidssector alsmede de administratieve uitgaven werden praktisch gestabiliseerd en 
er werd verder besnoeid op de overdrachten aan ondernemingen en op de 
overheidsinvesteringen, lien bevriezing van de begrotingsuitgaven -waardoor de 
minister van Financien meer controle kreeg over grote uitgavenposten - werd halverwege 
hel jaar ingevoerd en aan het einde van het jaar verder versterkt. De sterke stijging van de 
werkloosheid in 1997 leek het tekort minder te beïnvloeden dan verwacht, doordat een 
deel van de hogere werkloosheid voortvloeide uit een verschuiving uit door de overheid 
gefinancierde werkgelegenheidsprojecten in de nieuwe deelstaten. De rentebetalingen 
door de speciale fondsen die de schulden in verband met de eenmaking beheren - zoals 
het Duitse Eenheidsfonds of het Schuldqflossingsfonds - vielen ook lager uit dan 
verwacht. Br bleven belangrijke onvoorziene tekorten aan de ontvangstenzij de optreden, 
die echter deels waren loc te schrijven aan het feit dat particulieren en ondernemingen 
meer gebruik maken van belastingaftrekmogelijkheden. 
De conjunctuur leverde gedurende hel grootste deel van de beschouwde periode een 
negatieve bijdrage tot het overheidstekort. De uitgesproken verslechtering van het tekort 
in 1995 kan echter slechts in beperkte mate worden toegeschreven aan de slechtere 
economische omstandigheden (zie grafiek 4.4). Anderzijds werd de daling van het 
overheidstekort tussen 1996 en 1997 bewerkstelligd met behulp van een actieve 
budgettaire verstrakking, want de bijdrage van de conjunctuurontwikkeling tot de 
begroting bleef vrij wel ongewijzigd. 
Om het stelsel van nationale rekeningen in overeenstemming te brengen met de regels 
van het FSFR-1979 werden in 1997 de openbare ziekenhuizen voor statistische 
doeleinden buiten de overheidssector ingedeeld, hetgeen leidde tot een verlaging van het 
overheidstekort met ongeveer 0,1 procentpunt van het BBP in 1996 zowel als in 1997 en 
tol een nog sterkere verlaging in de jaren daarvoor. 
Met tekort zul naar raming van de diensten van de Commissie in 1998 nog verder dalen 
lol 2,5%> van hel BBP. De overdrachten aan ondernemingen en de overheidsinvesteringen 
zullen naar verwachting in toom worden gehouden, terwijl de uitgaven aan overdrachten 
aan gezinnen en het overheidsverbruik iets kunnen toenemen. Het normale BTW-tarief 
zal in april 1998 worden verhoogd van 15% tot 16% en de opbrengsten daarvan zullen 
worden gebruikt om tekorten in de pensioenregeling van de sociale zekerheid te dekken. 
Het effect van de verlaging van de solidariteitsbelasting van 7,5%» tot 5,5% zal naar 
verwachting gering blijven. Het voor conjuncturele factoren gecorrigeerde tekort zal in 
1998 nog steeds onder het feitelijke tekort uitkomen. 
118 
Volgens hel in januari 1997 ingediende herziene Duitse convergentieprogramma zal het 
overheidstekort in de periode 1998-2000 geleidelijk verder dalen tot l'/2% van het BBP 
tegen het jaar 2000. De in het programma uiteengezette begrotingsstrategie van de 
regering bestaat erin het aandeel van de uitgaven, de belastingen en de 
socialc-zekerheidsbijdragen terug te brengen en tegelijkertijd het begrotingstekort te 
verminderen. Het doel is het aandeel van de uitgaven tegen het jaar 2000 terug te brengen 
tot het niveau van vóór de eenmaking, d.i. 46% van het BBP. Dit dient te worden bereikt 
door de groei van de nominale uitgaven van de totale overheid 2 procentpunten onder de 
geraamde jaarlijkse groei van het nominale BBP te houden. 
De schuldquote van de overheid steeg met ruim 13 procentpunten in de periode 1993-97 
van 48,0% van hel BBP in 1993 tot 61,3% van het BBP in 1997. Fcn groot deel van 
deze schuldslijging is toe te schrijven aan de overname door de overheid van de schuld 
van de Duitse spoorwegen in 1994 - 2,0% van hel BBP - en aan de overname van de met 
de eenmaking verband houdende schulden van de Treuhandanstall en de Oost-Duitse 
huisvestingsmaatschappijen in 1995 ten bedrage van 6,6% van het BBP. 
De schuldquote van de overheid steeg in 1996 voor de eerste maal tot iets boven de 
referentiewaarde van 60% van het BBP en bleef in 1997 in een lager tempo stijgen. Het 
primaire overschot was in 1997 niet hoog genoeg om de schuldquote op een neerwaarts 
pad te krijgen, hoewel de privatiseringsopbrengsten en andere operaties het 
schuldverhogende effect van verdere schuldovernames van Oost-Duitse instanties - ten 
bedrage van 0,3% van het BBP- en de opbouw van financiële activa door de 
socialc-zekerheidsfondsen ruimschoots compenseerden (zie Tabel 4.10). 
De stijging van de schuldquote zal naar verwachting in 1998 worden gekeerd: volgens de 
ramingen van de diensten van de Commissie zal de schuldquote met 0,1 procentpunten 
omlaag gaan lot 61,2% van het BBP in 1998. Volgens het in januari 1997 ingediende 
convergentieprogramma zal de schuldquote van de overheid marginaal dalen, maar legen 
hel jaar 2000 nog iets boven de drempel van 60% van het BBP liggen. 
De uitzonderlijke gebeurtenis die de Duitse eenmaking in 1990 was, blijft ingrijpende 
gevolgen hebben niet alleen voor de Duitse economie, maar ook voor de situatie van de 
overheidsbegroting. Overdrachten van financiële middelen van de oude naar de nieuwe 
deelstaten blijven een zware last op de overheidsbegroting leggen: de netto-overdrachten 
beliepen in de periode 1991-97 ongeveer 4% van het BBP per jaar. Rentebetalingen over 
de schulden in verband met de eenmaking hadden ook een belangrijke negatieve invloed 
op het overheidstekort - ten belope van ongeveer 0,6%» van het BBP in 1997 - en leidden 
weer tot een hogere schuldquote van de overheid dan anders het geval zou zijn geweest. 
Deze budgettaire kosten van de eenmaking verklaren de overheidstekorten die de laatste 
jaren zijn opgetreden. Bovendien zou zonder de verplichtingen in verband met de 
eenmaking de Duitse schuldquote ver onder de referentiewaarde van 60% van het BBP 
zijn gebleven. 
119 
Ondanks de voortdurende zware last op de begroting die voortvloeide uit de 
buitengewone omstandigheden van de Duitse eenmaking, werd het overheidstekort in 
Duitsland in 1997 teruggebracht tol onder de referentiewaarde. Voor 1998 wordt een 
verdere daling van het tekort verwacht. De schuldquote van de overheid nam verder toe 
in de tweede fase en steeg tot boven de referentiewaarde van 60% van het BBP in 1996. 
De schuldquote bleef in 1997 stijgen, maar in een lager tempo, en overschreed de 
referentiewaarde van 60% van het BBP slechts met een gering bedrag. Naar verwachting 
zal de schuldquote in 1998 omlaag gaan en zal zij spoedig weer onder de 
referentiewaarde komen. Gezien deze ontwikkelingen is de Commissie van mening dat 
de situatie met betrekking tot het buitensporige tekort is gecorrigeerd en dat er in 
Duitsland geen buitensporig tekort meer bestaat. De Commissie beveelt de Raad derhalve 
aan het besluit betreffende het bestaan van een buitensporig tekort in Duitsland in te 
trekken. 
Tahcl 4.10 Duitsland: ontwikkcling van de overheidsschuld 
(in % van het mil') 
Veraiutering van de scluiUlqiiole: 
- Bijdrage van het prim a ire saldo 
- Bijclrage van do rente en van de groci van het 
nominate lilll* 
- Voorraad/slroom-aanpassing 
Schuldquote van de overheid 1993 1994 
3,9 2,2 
-0,1 -1,0 
2,1 1,0 
1,9 2,2 
48,0 50,2 
* Ixonomische prognoses, voorjaar 1998 
Bron: Diensten van de Commissie 1995 
7,8 
-0,5 
1,9 
6,4 
58,0 19% 
2,4 
-0,3 
2,3 
0,4 
60,4 1997 
0,8 
-1,1 
2,1 
-0,1 
61,3 1998* 
-0,1 
-1,2 
1,5 
-0,4 
61,2 
120 
4.4.3. Spanje 
Grafiek 4.5 Spanje : tekort en schuld van de overheid 
Feitelijk en voor conjuncturele factoren gecorrigeerd tekort 
(in % van het BBP) 
1993 1994 1995 1996 1997 1998(1) 
| Krilrlijk lekorl | iCfforrigff ril If kort —— KrrrrmlirwHxrdr De begrotingssituatie van Spanje 
was in het begin van de tweede 
fase niet bevredigend. 
Tengevolge van de recessie 
bedroeg het overheidstekort in 
1993 6,9% van het BBP. Het 
tekort werd teruggebracht tot 
6,3% van het BBP in 1994, maar 
nam in 1995 weer loc lot 7,3%. 
lien-deel van dc/.c toename was 
toe te schrijven aan de 
bekendmaking in 1996 van een 
aantal ongeregistreerde 
transacties voor 1995. In 1996 en 
1997 vond een belangrijke 
begrotingsaanpassing plaats. De 
sterkste vermindering van het 
tekort trad op in 1996 en bracht 
het tekort terug tot 4,6% van het 
BBP. De begrotingsaanpassing 
werd voortgezet in 1997, toen hel 
tekort werd verminderd tot 2,6% 
van het BBP. 
De bcgrotingsaanpassing werd 
teweeggebracht door 
besnoeiingen op de uitgaven. De 
sterke verbetering van de 
begrotingssituatie was in 1996 
geheel niet en in 1997 slechts in 
geringe mate toe te schrijven aan de gunstige ontwikkeling van de conjunctuur (zie 
grafiek 4.5). Overheidsschuld 
(in % van het BBP) 
so 
I99J |99K(l) 
(1) Economische prognose*, voorjaar 1998 
Bron: Diensten van de Commissie 
In 1996 stegen de lopende overheidsuitgaven minder dan het nominale BBP ten gevolge 
van een daling van de rentebetalingen en de lopende overdrachten aan ondernemingen en 
van de lagere groei van het overheidsverbruik. Zowel de overheidsinvesteringen als de 
kapitaaloverdrachten werden sterk beperkt. Bovendien stegen in 1996 de ontvangsten 
sneller dan het nominale BBP, hoofdzakelijk ten gevolge van hogere ontvangsten uit de 
sociale zekerheidsbijdragen en een verhoging van de accijnzen. Het primaire saldo sloeg 
in 1996 om in een klein overschot. 
121 
In 1997 was de vermindering van hel tekort hoofdzakelijk toe te schrijven aan gerichte 
maatregelen om de uitgaven in te dammen, die gebaseerd waren op een bevriezing van de 
ambtenarensalarissen en beperkingen op de aankopen van goederen en diensten en op de 
kapitaaluitgaven. Hen belangrijke daling van de rentetarieven compenseerde ruimschoots 
het effect van de stijging van de schuld in 1996 op de rentebetalingen. De hoge 
belastingontvangsten droegen er in combinatie met een sterke groei eveneens toe bij dat 
het tekort in 1997 terugliep. 
Voor 1998 voorspellen de diensten van de Commissie een overheidstekort van 2,2% van 
het BBP. Deze daling wordt veroorzaakt dooreen beperkte groei van de sociale uitgaven, 
de rentebetalingen en het overheidsverbruik. De totale ontvangsten zullen in hetzelfde 
tempo toenemen als hel nominale BBP, hetgeen ten dele terug te voeren is op een extra 
verhoging van de indirecte belastingen, voornamelijk de accijnsrechten. De 
overheidsinvesteringen zullen naar verwachting sneller stijgen dan het nominale BBP. 
Volgens het Spaanse convergentieprogramma van april 1997 moet het overheidstekort 
verder dalen tot 1,6% van het BBP tegen het jaar 2000 in een context van duurzame 
economische groei. De regering heeft toegezegd de uitgaven in verhouding tot het BBP 
met 1,8 procentpunt te zullen verminderen tot 41,9% tegen het jaar 2000, terwijl de 
ontvangsten in verhouding tot het BBP slechts iets zouden dalen. Het zwaartepunt van de 
verlaging van de overheidsuitgaven ligt bij de lopende uitgaven - ten gevolge van 
belangrijke inspanningen om het overheidsverbruik terug te dringen, maar ook door de 
daling van de schuldkosten -, terwijl de overheidsinvesteringen naar verwachting sneller 
zullen stijgen dan het nominale BBP. Tot de verlaging van het overheidstekort moet 
worden bijgedragen door alle niveaus van de overheid. In dit verband werd een op het 
stabilileils- en groeipact geïnspireerd akkoord bereikt lussen de centrale overheid en de 
autonome gemeenschappen, waarbij maxima werden vastgesteld voor de 
begrotingstekorten van de regionale overheden. 
122 
De schuldquote van de overheid steeg met 10,1 procentpunten van 60,0% van het BBP in 
1993 tot 70,1% in 1996. In 1996 was de stijging van de schuldquote grotendeels toe te 
schrijven aan voorraud/slroom-aunpnssingen (zie tabel 4.11). Deze waren het gevolg van 
ten eerste de uitgifte van schuld door de Schatkist voor een hoger bedrag dan strikt 
noodzakelijk om portcfcuillercdenen en om te profiteren van de lage rentestanden eind 
1996, en ten tweede de noodzaak om de medio 1996 ontdekte ongedekte 
uitgavenverplichtingen te financieren. 
In 1997 kwam er een einde aan de opwaartse trend van de schuldquote van de overheid 
en daalde de schuldquote met 1,3 procentpunten tot 68,8% van het BBP. Deze 
verbetering wordt verklaard door de verdere stijging van het primaire overschot en door 
de negatieve voorraad/stroom-aanpassing die hoofdzakelijk het gevolg was van 
privatiscringsopbrengsten. De daling van de schuldquote zal naar verwachting in 1998 
aanhouden, voornamelijk ten gevolge van een verdere verbetering van het primaire 
overschot en de sterke groei. Volgens het convergentieprogramma moet de vermindering 
van het overheidstekort leiden lot een geleidelijke daling van de schuldquote tot ongeveer 
65% van het BBP tegen het jaar 2000. 
Het overheidstekort in Spanje is sinds 1995 aanzienlijk gedaald en in 1997 lag het onder 
de referentiewaarde. Voor 1998 wordt een verdere daling van het tekort verwacht. De 
schuldquote van de overheid ging omhoog tot 1996 en daalde voor het eerst in 1997. In 
een context van verwachte sterke groei en lage rentetarieven zal de schuldquote echter 
naar verwachting de komende jaren een neerwaartse tendens blijven vertonen. Gezien 
deze ontwikkelingen is de Commissie van mening dat de situatie met betrekking tot het 
buitensporige tekort is gecorrigeerd en dat er in Spanje geen buitensporig tekort meer 
beslaat. De Commissie beveelt de Raad derhalve aan het besluit betreffende het bestaan 
van een buitensporig tekort in Spanje in te trekken. 
label 4.11 Spanje: ontwikkeling van de overheidsschuld 
(in % van net Bill') 
Mutalie van de schuldquote: 
- liijdragc van het primairc saldo 
- liijdragc van de rente en van de groci van het 
nominate litil* 
- Voorraad/stroom-aanpassing 
Schuldquote van de overheid 1993 1994 
12,0 2,6 
1,7 1,5 
3,7 1,3 
6,6 -0,2 
60,0 62,6 
* 1 economische prognoses, voorjaar 1998 
Bron: Diensten van de Commissie 1995 
2,9 
1,8 
1,1 
0,0 
65,5 1996 
4,6 
-0,5 
1,7 
3,4 
70,1 1997 
-1,3 
-1,9 
0,7 
-0,1 
68,8 1998* 
-1,4 
-2.1 
0,3 
0,4 
67,4 
123 
4.4.4. Frankrijk 
De begrotingssituatie van 
frankrijk was ongunstig aan het 
begin van de tweede fase. 
Hoofdzakelijk ten gevolge van de 
recessie bereikte het 
overheidstekort in 1993 een piek 
van 5,8% van het BBP. In 1994 
bleef het op hetzelfde niveau als 
in het voorgaande jaar, deels door 
de kwijtschelding van de schuld 
van voormalige kolonies 
waardoor het tekort opliep met 
0,3% van het BBP. In 1995 en 
1996 werd duidelijke voortgang 
met de begrotingsconsolidatie 
gemaakt en daalde het 
overheidstekort tot 4,9% van het 
BBP in 1995 en tot 4,1% in 1996 
in overeenstemming met de 
doelstellingen van de regering. 
Het overheidstekort daalde in 
1997 verder tot 3,0% van het 
BBP. Grafiek 4.6 Frankrijk : tekort en schuld van de overhei 
Feitelijk en voor conjuncturele factoren gecorrigeerd tekort 
(In % van het BBP) 
1993 1994 1995 19% 1997 1998(1) 
I Actual deficit i—i Gecorrigeerd tekort — Referentiewaarde 
Overheidsschuld 
(in V. van het BBP) 
|99N(|) 
(1) Economische prognoses, voorjaar 1998 
Bron: Diensten van de Commissie 
124 
I)c vermindering van het tekort in de tweede fase was grotendeels toe le schrijven aan 
gerichte maatregelen; conjuncturele factoren droegen weinig bij tot de 
begrotingsaanpassing (zie grafiek 4.6). In 1994 werd het positieve effect van het 
economisch herstel op het tekort teniet gedaan door de invloed van de maatregelen die 
werden genomen om de economische activiteit te stimuleren, met name de verlaging van 
de inkomstenbelasting en de verviervoudiging van de betalingen voor schoolkosten. 
Sinds 1995 was de vermindering van het voor conjuncturele factoren gecorrigeerde tekort 
echter significant. De aanpassing werd bereikt door uitgavenbeperkingen en 
belastingverhogingen. De sinds 1995 ingevoerde maatregelen en hervormingen legden de 
grondslag voor een geleidelijke en duurzame begrotingsconsolidatie in de jaren daarna. 
In de eerste plaats legde de regering de nadruk op de beheersing van de 
overheidsuitgaven als methode om het tekort te verminderen en om de opwaartse tendens 
in de verhouding van de overheidsuitgaven tol het BBP te keren; er werden een reeks 
maatregelen genomen om de uitgaven van de centrale overheid en die van de lagere 
overheden onder controle te krijgen. In de tweede plaats ondernam de regering in 1996 
een ingrijpende hervorming van hel sociale zekerheidsstelsel om de sociale rekeningen 
weer in evenwicht te brengen op een duurzame basis. Maatregelen om de uitgaven te 
beperken werden aangevuld met belastingverhogingen om de streefcijfers voor het tekort 
te halen. Om de belastingdruk op de economie te verlichten, werd begonnen met een 
hervorming van de inkomstenbelasting en werden de werknemersbijdragen voor de 
ziekteverzekering geleidelijk verlaagd door voortaan de gezondheidszorg te financieren 
met de opbrengsten van een belasting op meer soorten inkomsten. 
De daling van het tekort in 1997 werd deels veroorzaakt door de strakke beheersing van 
de overheidsuitgaven en maatregelen om de sociale rekeningen te consolideren. Nadat bij 
de controle van de openbare financiën was gebleken dat het tekort op de 
overheidsbegroting uit de hand begon te lopen, stelde de regering in de loop van 1997 
aanvullende aanpassingsmaatregelen ten belope van 0,4% van het BBP vast. Deze 
corrigerende maatregelen hadden tezamen met de uitgavenbeperkingen tot gevolg dal het 
tekort op de staatsbegroting onder het streefcijfer bleef. Voorts werd de door het 
parlement vastgestelde strenge norm voor de groei van de uitgaven voor gezondheidszorg 
in 1997 nageleefd. Bovendien werd de vermindering van het tekort tussen 1996 en 1997 
bijna voor de helft veroorzaakt door de eenmalige betaling van een bedrag ter hoogte van 
0,5% van hel BBP door France Télécom aan een fonds van de centrale overheid. 
125 
Sinds 1996 zijn enkele statistische wijzigingen ingevoerd, hoofdzakelijk om het Franse stelsel 
van nationale rekeningen in overeenstemming te brengen met de ESER-regels van 1979. Deze 
wijzigingen hadden tot gevolg dat het tekort daalde met tussen 0,2% en 0,5% van het BBP per 
jaar. Het betreft hier wijzigingen in de boeking van bepaalde posten zoals coupons courus en 
lineaire obligaties en de juiste behandeling van de uitgaven voor openbare ziekenhuizen en 
subsidies aan de luchtvaartindustrie. 
Hel overheidstekort zal volgens de ramingen van de diensten van de Commissie iets dalen tot 
2,9% van het BBP in 1998. Dit betekent dat de eenmalige overdracht van France Télécom in 
1998 wordt vervangen door maatregelen met een meer duurzaam karakter. De 
overheidsbegroting en de wel op de financiering van de sociale zekerheid voor 1998 zijn een 
duidelijke aanwijzing dal de regering naar begrolingsconsolidatie streeft. De begroting 1998 
houdt de uitgaven reëel constant en bevat nieuwe belastingmaatregelen ten belope van 0,15% van 
het BBP. Met betrekking tot het sociale-zekerheidsstelsel heeft het parlement de stijging van de 
uitgaven voor gezondheidszorg beperkt tot 2,2% in 1998 en de regering heeft aanvullende 
aanpassingsmaatregelen genomen voor een bedrag van 0,2% van het BBP. Voorts is de regering 
voornemens de sociale rekeningen in 1999 weer in evenwicht te brengen door de in 1996 
ingevoerde hervorming van het gezondheidszorgstelsel voort te zetten. 
In de tweede fase is de schuldquote van de overheid voortdurend gestegen, zij het steeds 
langzamer, maar de referentiewaarde van 60% van het BBP werd niet overschreden; de 
schuldquote steeg van 45,3% van het BBP in 1993 tot 58,0% in 1997 (zie tabel 4.12). 
Sinds 1994 is het overheidstekort in Frankrijk aanzienlijk gedaald en in 1997 kwam het op het 
niveau van de referentiewaarde. Voor 1998 wordt een verdere geringe daling van het tekort 
verwacht. De schuldquote van de overheid is gestegen, maar blijft onder de referentiewaarde van 
60% van het BBP. Gezien deze ontwikkelingen is de Commissie van mening dat de situatie met 
betrekking tot het buitensporige tekort is gecorrigeerd en dat er in Frankrijk geen buitensporig 
tekort meer bestaat. De Commissie beveelt de Raad derhalve aan het besluit betreffende het 
bestaan van een buitensporig tekort in Frankrijk in te trekken. 
Tabel 4.12 Frankrijk: ontwikkcling van dc ovcrheidsschuld 
(in % van hct IMP) 
Vcrandcring van dc schuldquolc: 
- Bijdrage van hcl primairc saldo 
- Bijdrage van dc rente en van dc groei van het 
nominale BBP 
- Voorraad/stroom-aanpassing 
Schuldquote van dc ovcrheid 1993 1994 
5,5 3,2 
2,4 2,2 
3,0 1,7 
0,2 -0,7 
45,3 48,5 
* Ixonomische prognoses, voorjaar 1998 
Bron: Diensten van de Commissie 1995 
4,2 
1,1 
2,1 
1,0 
52,7 1996 
2,9 
0,3 
2,4 
0,2 
55,7 1997 
2,4 
-0,6 
1,8 
1,2 
58,0 1998* 
0,0 
-0,7 
U 
-0,4 
58,1 
126 
Grafiek 4.7 Italië: tekort en schuld van de overheid 
Feitelijk en voor conjuncturele factoren gecorrigeerd tekort 
(In % van het BBP) 
1993 1994 1995 1996 1997 1998(1) 
HI" «lelijk tekort | 1 Gecorrigeerd tekort ReferentiewKarde 
Overheidsschuld 
(in % van het BBP) 4.4.5. Italië 
Italië ging de tweede fase van de 
IMU in met een onbevredigende 
begrotingssituatie. Ten gevolge 
van de recessie en ondanks 
strenge bezuinigingsmaatregelen 
bedroeg het tekort in 1993 9,5% 
van het BBP. De stijging van de 
rentetarieven waarmee de 
uittreding van de lire uit het 
WKM in september 1992 gepaard 
ging, dreef de rentebetalingen van 
de overheid op tot een ongekend 
hoog niveau. De consolidatie-
inspanning verslapte in 1994 
doordat de maatregelen die ten 
grondslag lagen aan de in 1993 
ingevoerde sterke 
belastingverhoging in 1994 niet 
werden verlengd en de 
ontvangsten in verhouding lol hel 
BBP daalden. Dankzij betere 
groeivoorwaarden kon het tekort 
in 1994 echter iets worden 
verminderd tot 9,2% van het 
BBP. 
In 1995 werd de 
begrotingsconsolidatie hervat, 
opnieuw gesteund door een 
krachtige groei, en daalde het 
tekort tot 7,7% van het BBP. Deze daling werd volledig bereikt door besnoeiingen op de 
andere uitgaven dan rentebetalingen. In hetzelfde jaar werd een ingrijpende hervorming 
van het pensioenstelsel goedgekeurd, waardoor de algemene pensioenregeling werd 
omgevormd van een stelsel op basis van het inkomen tot een stelsel op basis van 
bijdragen. Het nieuwe stelsel is echter alleen op nieuwkomers op de arbeidsmarkt 
volledig van toepassing, zodat het volledige effect ervan pas op lange termijn merkbaar 
zal worden. De vermindering van de rentebetalingen op de overheidsschuld en de stijging 
van de ontvangsten waardoor een deel van de eerder geregistreerde daling ongedaan werd 
gemaakt, speelden een belangrijke rol bij de verdere vermindering van het tekort tot 6,7% 
van het BBP in 1996. 14» 
1.10 
120 
110 
100 
90 
HO 
70 
1998(1) 
(1) Economische prognoses, voorjaar 1998 
Bron: Diensten van de Commissie 
127 
De grootste begrotingsaanpassing werd uitgevoerd in 1997, toen het tekort met niet 
minder dan 4,0 procentpunten van het BBP werd teruggebracht tot 2,7%> van het BBP. De 
regering voerde maatregelen in om de belastingaftrek te verlagen, verhoogde de sociale-
zekerheidsbijdrugen en verminderde de lopende en de kapitaaloverdrachten aan 
ondernemingen. Tevens werden een aantal tijdelijke maatregelen - ten bclope van 1,1% 
van het BBP- ingevoerd. Deze tijdelijke maatregelen, zoals bijvoorbeeld de 
curobelasting, waren meestal geconcentreerd aan de ontvangslenzijdc. lien cruciale rol bij 
het bereiken van de budgettaire doelstellingen voor het jaar werd vervuld door de strenge 
beperkingen die door het parlement werden vastgesteld voor de kasbegroting. Dit 
voorkwam dat begrotingskredieten werden omgezet in liquiditeiten ter beschikking van 
overheidsinstanties. Dientengevolge gebruikten vele overheidsinstanties hun uitstaande 
liquiditeitenreserves, die zich in de afgelopen jaren hadden opgestapeld. De niet bestede 
kredieten -de residui passivi- namen echter sterk in omvang toe. Aangezien deze 
residui passivi naar de volgende begroting kunnen worden overgedragen, bestaat het 
risico dat zij in de toekomst leiden tot hogere uitgaven. Zolang het parlement strenge 
beperkingen voor de kasbegroting blijft vaststellen, is dit risico beperkt. In de wet op de 
linanciën voor 1998 wordt bepaald dat de in 1997 opgelegde kasbeperkingen voor de 
volgende driejaar moeten worden gehandhaafd. Als gevolg van recente beslissingen is de 
uitslaande hoeveelheid residui passivi reeds mei 2 procentpunten van het BBP 
afgenomen. Bovendien is de regering voornemens de uitstaande hoeveelheid residui 
passiv" geleidelijk te verminderen en werkt zij momenteel aan nieuwe wetgeving om het 
gedeelte van de residui passivi dat naar het volgende jaar kan worden overgedragen, te 
beperken. 
Gedurende de gehele tweede fase bleef de economische activiteit onder het trend-niveau 
en het voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde tekort was derhalve steeds lager dan 
het feitelijke tekort (zie grafiek 4.7). Doordat de conjunctuur een negatieve invloed op de 
overheidsbegroting bleef uitoefenen, was het voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde 
tekort in 1997 lager dan het feitelijke tekort. De bijdrage van de conjunctuur tot de 
verbetering van de begrotingssituatie bleef bescheiden. De vermindering van het tekort 
van 9,5%) van het BBP in 1993 tot 2,7% in 1997 was bijna volledig toe te schrijven aan 
de lagere uitgaven. De belangrijkste enkelvoudige component die bijdroeg tot de 
vermindering van het tekort waren de lagere rentebetalingen. Het overheidsverbruik 
daalde sterk, terwijl de productiesubsidics, de kapitaaloverdrachten aan ondernemingen 
en de overheidsinvesteringen eveneens werden verminderd. Anderzijds bleven de 
uitgaven voor de sociale zekerheid praktisch ongewijzigd en namen de totale ontvangsten 
slechts licht toe. Ten gevolge van deze ontwikkelingen was het primaire saldo gedurende 
de gehele periode positief en steeg het van 2,6% van het BBP in 1993 tot 6,8% van het 
BBP in 1997. 
128 
In 1997 werden enkele statistische wijzigingen ingevoerd om het stelsel van nationale 
rekeningen in overeenstemming te brengen met de KSIvR-regels van 1979. Hel betrof 
hoofdzakelijk wijzigingen in de registralic van rentebetalingen op obligaties van de 
posterijen en de erkenning van de schuld van de spoorwegen als overheidsschuld. Het 
effect van deze wijzigingen op hel lekort van voorgaande jaren varieert van een 
vermeerdering van het tekort met 0,1 procentpunt van het BBP tot een vermindering met 
0,4 procentpunt van het BBP. 
Het overheidstekort zal in 1998 volgens de ramingen van de diensten van de Commissie 
dalen tot 2,5% van het BBP. Voor 1998 zijn gerichte maatregelen ten belope van 1,2% 
van het BBP goedgekeurd overeenkomstig de richtsnoeren van het 
convergentieprogramma van juni 1997. De structuur van de BTW-tarieven is gewijzigd, 
er is besloten tot besnoeiingen in de overdrachten aan publieke diensten en er zijn 
aanpassingen in het pensioenstelsel aangebracht. Deze maatregelen die voor het 
merendeel van permanente aard zijn, vervangen de eenmalige elementen van de 
begroting 1997. Iir zal waarschijnlijk ook een verdere belangrijke daling van de 
rentebetalingen plaatsvinden. In 1998 zullen er twee belangrijke structurele 
hervormingen worden uitgevoerd: de hervorming van het belastingstelsel en de 
hervorming van de staatsbegroting. Hoewel de invloed hiervan op de nationale 
rekeningen in 1998 naar verwachting neutraal zal zijn, zijn de budgettaire gevolgen op 
middellange termijn potentieel belangrijk, evenals de gunstige implicaties voor de 
allocatie van de middelen en de efficiëntie van het gehele economische stelsel. Volgens 
het convergentieprogramma zal het overheidstekort verder dalen tot 1,8% van het BBP 
tegen het jaar 2000. Sedert het convergentieprogramma is aangenomen, heeft de 
Italiaanse regering toegezegd het tekort te zullen terugdringen tot 1% van het BBP in 
2001. 
De schuldquote van de overheid, die reeds op een zeer hoog niveau stond, bleef stijgen 
lot een piek van 124,9% van het BBP in 1994. Sindsdien is de schuldquote gedaald onder 
invloed van de hoge primaire overschotten van de laatste jaren. De daling van de 
schuldquote bleef echter gering ten gevolge van de hoge kosten van de schulddienst en in 
de meeste jaren ongunstige groeivoorwaarden. De schuldquote begon te dalen in 1995, 
hel enige jaar met een hoge nominale groei in deze periode (zie tabel 4.13.). De 
schuldquote bleef dalen in 1996, toen het primaire overschot opliep tot 4,1% van het 
BBP en de voorraad/stroom-aunpussing tot deze daling bijdroeg. Doordat het primaire 
overschot steeg tol hel hoge niveau van 6,8% van het BBP in 1997, daalde de 
schuldquote verder lot 121,6% van het BBP. In dat jaar was het primaire overschot groot 
genoeg om het sneeuwbaleffect ruimschoots te compenseren. De diensten van de 
Commissie voorspellen dat de schuldquote in 1998 sneller zal dalen tot 118,1% van het 
BBP doordat het primaire overschot hoog zal blijven, de kosten van de schulddienst 
dalen en de groei zich naar verwachting zal herstellen. Volgens het 
convergentieprogramma van juni 1997 voor Italië zal de schuldquote de komende jaren 
versneld dalen. De Italiaanse regering heeft onlangs aangekondigd dat zij voornemens is 
de schuldquote jaarlijks met ongeveer 3 procentpunten van het BBP terug te schroeven 
en dal deze tegen 2003 tol onder de 100% van het BBP zou moeten zijn gezakt. De 
regering heeft opnieuw haar toezegging bevestigd het primaire overschot op een 
voldoende hoog niveau te handhaven. 
129 
De laatste vier jaar werd de ontwikkeling van de overheidsschuld beïnvloed door de 
privatisering van staatsbedrijven. De Schatkist ontving privatiseringsopbrengsten ten 
bclopc van 0,4% van het BBP in 1994, 0,5% in zowel 1995 als 1996 en 0,7% in 1997. In 
de periode 1999-2001 zullen de jaarlijkse privatiseringsopbrengslen naar verwachting 
blijven schommelen tussen 0,5 en 0,75% van het BBP. 
Sinds 1993 vond in Italië een ingrijpende begrolingsconsolidalie plaats onder meestal 
moeilijke economische omstandigheden. De aanpassing was gebaseerd op een 
belangrijke vermindering van de overheidsuitgaven en heeft geleid tot grote en in 
omvang toenemende primaire overschotten. De vertraging van de inflatie heeft de munt 
gestabiliseerd en een duidelijke daling van de rentetarieven mogelijk gemaakt. Ten 
gevolge van de tot dusverre opgetreden daling van de rentetarieven zullen de 
rentebetalingen op de overheidsschuld de komende jaren waarschijnlijk verder 
verminderen. In combinatie met de toeneming van de gemiddelde looptijd van de 
overheidsschuld die de laatste jaren werd nagestreefd, rechtvaardigen deze 
ontwikkelingen de verwachting dat de rentebetalingen van de overheid als percentage van 
het BBP niet weer zullen opklimmen tot de cijfers die in het recente verleden werden 
waargenomen. In de tweede fase van de liMU werd besloten tot drie belangrijke 
structurele hervormingen: de hervorming van het pensioenstelsel in 1995 en die van hel 
belastingstelsel en van de staatsbegroting in 1997. In deze periode werden ook 
verscheidene belangrijke privatiseringsoperaties afgerond. 
Sinds 1993 is het overheidstekort in Italië zeer sterk en voortdurend gedaald en in 1997 is 
het onder de referentiewaarde van 3% van het BBP uitgekomen. In 1998 wordt een 
verdere verkleining van het tekort verwacht. De schuldquote van de overheid is nog zeer 
hoog, maar is sinds 1994 elk jaar gedaald. Het primaire overschot is de laatste jaren sterk 
gestegen en is sinds 1995 groot genoeg om de voortdurende daling van de schuldquote te 
dragen. Gezien de verwachte verdere daling van de kosten van de schuldendienst en de 
betere groei vooruitzichten en mits het primaire overschot op een hoog niveau blijft, zal 
de schuldquote in 1998 en in de komende jaren sneller dalen. Gezien deze 
ontwikkelingen is de Commissie van mening dat de situatie met betrekking tot het 
buitensporige tekort is gecorrigeerd en dat er in Italië geen buitensporig tekort meer 
bestaat. De Commissie beveelt de Raad derhalve aan het besluit betreffende het bestaan 
van een buitensporig tekort in Italië in te trekken. 
label 4.13 Italic: ontwikkcling van de overheidsschuld 
(in%vanhct»BP) 
Vcrandcring van dc schuldquolc: 
- Dijdragc van net primaire saldo 
- Ilijdragc van dc rente en van de groci van hot 
nominalc BBP 
- Voorraad/stroom-aanpassing 
Schuldquote van de overheid 1993 1994 
10,4 5,8 
-2,6 -1,8 
8,8 4,6 
4,2 3,1 
119,1 124,9 
* Economische prognoses, voorjaar 1998 
Bron. Diensten van de Commissie 1995 
-0,7 
-3,7 
1,9 
1,0 
124,2 1996 
-0,2 
-4,1 
4,1 
-0,2 
124,0 1997 
-2,4 
-6,8 
4,5 
-0,1 
121,6 1998* 
-3,5 
-5,5 
2,6 
-0,6 
118,1 
130 
4.4.6. Oostenrijk 
De begrotingssituatie van 
Oostenrijk ging ernstig achteruit 
in de jaren voordat het land tot de 
Europese Unie toetrad: tussen 
1992 en 1994 steeg het 
overheidstekort met 
3,0 procentpunten van het BBP 
tot 5%, van hel BBP in 1994. Dit 
kwam doordal de groei in 1993 
terugviel en werd nog verergerd 
door de hervorming van de 
inkomstenbelasting in 1994. Toen 
Oostenrijk in 1995 lot de Unie 
toetrad, bleef hel overheidstekort 
iets stijgen tot een piek van 5,2% 
van het BBP. 
Om de begrotingssituatie te 
corrigeren, streefde de 
Oostenrijkse regering zowel in 
1996 als in 1997 intensief naar 
consolidatie en bracht zij het 
overheidstekort terug tot 2,5% 
van het BBP in 1997. Deze 
werd 
een 
de Grafiek 4.8 Oostenrijk: tekort en schuld van de overheid 
Feitelijk en voor conjuncturele factoren gecorrigeerd tekort 
(in % van het BBP) 
199.1 1994 1995 1996 
ejpjl Krilelijk Irkorl i 1 <tfrorrigeeril trkorl 1997 1998(1) 
— KcffiTiilirwimrtlr 
Overheidsschuld 
(in % van het BBP) 
199* (|) 
(1) Economische prognoses, voorjaar 1990 
Bron: Diensten van de Commissie budgettaire verstrakking 
ingezet ondanks 
achteruitgang van 
onderliggende economische 
omstandigheden in I996. In I997 
herstelde de groei zich echter. 
Gezien de achteruitgang van de conjunctuur in het begin van de aanpassingsperiode was 
de verbetering van hel voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde overheidstekort groter 
dan de vermindering van het feitelijke tekort (zie grafiek 4.8). 
131 
De maatregelen die waren opgenomen in het pakket om te besparen op de federale 
begroting 1996-97 van de Oostenrijkse regering -binnen welk kader de regering haar 
consolidatiebeleid voerde - bestonden aan de uitgavenzijde in een strengere controle van 
de werkloosheidsuitkeringen, een inkrimping en stroomlijning van de sociale 
overdrachten, een vermindering van het aantal ambtenaren en beheersing van de lonen in 
de overheidssector. De maatregelen aan de ontvangstenzij de omvatten de opschorting van 
de vrijstellingen in de loonbelasting en de vennootschapsbelasting alsmede kleine 
verhogingen in de tarieven van de interestbelasting, de motorrijtuigenbelasting en de 
belasting op tabaksfabrikaten, en de invoering van een belasting op elektriciteit en gas. 
De begroting 1997 bevatte ook eenmalige maatregelen. De verkoop van 
overheidsgebouwen en van een derde vergunning voor mobiele telefonie leverden elk 
ongeveer 0,1 % van het BBP op. De Postsparkasse deed een eenmalige betaling aan de 
overheid van ongeveer 0,15% van het BBP, in ruil waarvoor de overheid alle 
toekomstige pcnsioenbctalingcn aan werknemers van dit overheidsbedrijf overnam. 
Bovendien bleek dal de verbetering van de begrolingssaldi van de deelstaten in 1997 tot 
op zekere hoogte was toe te schrijven aan de overschakeling van subsidies op leningen in 
de regeling voor huisvestingssteun, waardoor deze overdrachten van het begrotingstekort 
van de totale overheid werden uitgesloten. De maatregelen in de federale begroting van 
de regering voor 1998 en die in de ontwerp-begroting voor 1999 wijzen er echter op dat 
de Oostenrijkse regering de eenmalige maatregelen van 1997 vervangt door maatregelen 
van structurele aard. 
De diensten van de Commissie voorspellen dat het overheidstekort in 1998 verder zal 
dalen tot 2,3% van het BBP. De doelstellingen van het herziene convergentieprogramma 
van oktober 1997 omvallen kleine verdere verminderingen van het overheidstekort van 
0,2 tot 0,3 procentpunt van het BBP per jaar gedurende de prognoseperiode. Volgens het 
programma zal het tekort tegen het jaar 2000 iets minder dan 2% van het BBP bedragen. 
Ten gevolge van de achteruitgang van de begrotingssituatie in het begin van dit 
decennium overschreed de schuldquote van de Oostenrijkse overheid in 1993 de drempel 
van 60% van het BBP en ging zij de volgende jaren gestadig omhoog tot bijna 70% van 
het BBP in 1996. Het primaire saldo werd in 1996 en 1997 positief en bleek in 1997 net 
groot genoeg om de schuldquote op een neerwaarts pad te brengen (zie tabel 4.14). Het is 
echter ook mede dankzij maatregelen op het gebied van de voorraad/stroom-aanpassing 
ten belope van ongeveer 3% van het BBP dat de schuldquote in 1997 voor de eerste maal 
is gedaald tot 66,1% van het BBP. Deze maatregelen omvatten de privatisering van 
verscheidene overheidsondernemingen en de herindeling buiten de overheidssector van 
gemeentelijke nutsbedrijven en van de instelling voor wegenbouwfinanciering Asfinag. 
Soortgelijke maatregelen zullen naar verwachting een verdere bijdrage tot de daling van 
de schuldquote in 1998 leveren. 
132 
Volgens het herziene convergentieprogramma van oktober 1997 zal de schuldquote 
blijven dalen tot iets minder dan 65% van het BBP tegen het jaar 2000. Volgens het 
programma zullen de groei en voortdurende verminderingen van het tekort de 
voornaamste factoren zijn die zullen bijdragen tot de daling van de schuldquote vanaf 
1999. 
Het overheidstekort van Oostenrijk is sinds 1995 kleiner geworden en in 1997 kwam het 
onder de referentiewaarde. Voor 1998 wordt een verdere vermindering van het tekort 
verwacht. De schuldquote van de overheid bleef stijgen tot 1996, maar daalde in 1997 
voor de eerste maal. Wegens het verwachte herstel van de groei in de komende jaren zal 
de begrotingssituatie waarschijnlijk gestadig blijven verbeteren terwijl de schuldquote 
geleidelijk zal dalen. Gezien deze ontwikkelingen is de Commissie van mening dat de 
situatie met betrekking tot het buitensporige tekort is gecorrigeerd en dat er in Oostenrijk 
geen buitensporig tekort meer bestaat. De Commissie beveelt de Raad derhalve aan het 
besluit betreffende het beslaan van een buitensporig tekort in Oostenrijk in te trekken. 
label 4.14 Oostcnrijk: ontwikkcling van deoverheidsschuld 
(in % vim hcl HUP) 
Verandering van de seluildi|iiote: 
- Ilijdrage van hot primaire saldo 
- Mijdrage van de rente en van de groei van het 
nominate BBI* 
- Voorraad/slroom-aanpassing 
Sehuldquote van de overheid 1993 
4,6 
-0,1 
2,5 
2,3 
62,7 1994 
2,7 
0,9 
0,9 
1,0 
65,4 1995 
3,8 
0,8 
1,7 
1,3 
69,2 1996 
0,3 
-0,4 
1,9 
-1,2 
69,5 1997 
-3,4 
-1,6 
1,5 
-3,2 
66,1 1998* 
-1,4 
-1,7 
1,2 
-1,0 
64,7 
* Ixonomisehe prognoses, voorjaar 1998 
Bron: Diensten van de Commissie 
133 
4.4.7. Portugal 
Ten gevolge van de recessie in 
1993 en het langzame herstel van 
de economie tot 1995 liep het 
overheidstekort van Portugal op 
tot 6,1% van het BBP in 1993 en 
daalde het slechts weinig tot 
5,7%. van het BBP in 1995. Het 
overheidstekort werd 
teruggebracht lol 3,2% van het 
BBP in 1996 ten gevolge van de 
geleidelijk verbeterende 
economische omstandigheden en 
de sinds 1994 ingevoerde 
consolidatiemaatregelen. 
De groei van de 
overheidsuitgaven vertraagde in 
1996 en de bestedingen voor 
overheidsinvesteringen, lonen in 
de overheidssector en subsidies 
aan ondernemingen bleven 
beperkt. De rentebetalingen 
verminderden in 1996 sterk ten 
gevolge van de dalende 
rentetarieven en een beter 
schu ld beheer. De belangrijkste 
bijdrage tot de duidelijke 
verkleining van het 
overheidstekort kwam echter van 
een aanmerkelijke verbetering 
van de doelmatigheid van de belastinginning. Sinds 1994 werden maatregelen genomen 
om de sancties tegen belastingontwijking strenger te maken, de mazen in het fiscale net 
te dichten, de invordering van achterstallige belastingbedragen op te voeren en een 
algemene re-organisatie van de belastingadministratie ten uitvoer te leggen. Grafiek 4.9 Portugal: tekort en schuld van de overheid 
Feitelijk en voor conjuncturele factoren gecorrigeerd tekort 
(in % van het BBP) 
6 
4 
0 f I I 1 | 1 
1 • 1 1 1 1 
1993 1994 1995 1996 
•JBJBJ Feitelijk tekort |—1 Gecorrigeerd tekort 
Overheidsschuld 
(in •/• van het BBP) 
80 
75 
70 
65 
60 
55 
50 . 
-
i ——— ^~-^-
• i i 
I99J 1994 1995 1996 
(1) Economische prognoses, voorjaar 1998 
Bron: Diensten van de Commissie | 1 | 1 
1997 1998(1) 
—- Kelereatiewaarde 
. 
1997 I99S(|) 
134 
In 1994 en 1995 werd reeds welbewust bezuinigd, maar het feitelijke tekort werd slechts 
iets kleiner door de achteruitgaande economische omstandigheden in die jaren (zie 
grafiek 4.9). De belangrijke vermindering van het overheidstekort die in 1996 plaatsvond, 
werd .hoofdzakelijk veroorzaakt door de bijkomende verstrakking van hel 
begrotingsbeleid, hoewel ook de gunstigere conjunctuur tol dit resultaat bijdroeg. Sinds 
1996 waren de investeringsuitgaven van de overheid hoger dan hel overheidstekort. 
In 1997 daalde hel overheidstekort meer dan aanvankelijk verwacht tot 2,5% van het 
BBP. De verdere verkleining van hel tekort in 1997 was hoofdzakelijk het gevolg van de 
economische groei en minder van verdere structurele consolidatie. De in de begroting 
1997 opgenomen maatregelen waren van dezelfde aard als die van de voorgaande jaren: 
een beter schuldbeheer om de rentebetalingen te verminderen, beheersing van de lopende 
primaire uitgaven en verdere stijgingen van de belastingopbrengsten en de 
sociale-zekerheidsbijdragen ten gevolge van verbeterde methoden van belastinginning. 
De in het voorgaande jaar ingevoerde maatregelen om de invordering van achterstallige 
belastingbedragen te bespoedigen, leidden tot verdere belangrijke stijgingen van de 
belastingopbrengsten in 1997 en de investeringsuitgaven van de overheid bleven onder 
de begrote bedragen. De uitgaven voor gezondheidszorg vielen echter hoger uit dan 
verwacht. 
In 1997 verrichtte het pensioenfonds van de Banco National U/tramarino een eenmalige 
betaling aan de overheid ten bedrage van 0,3% van hel BBP, in ruil waarvoor de overheid 
toekomstige pensiocnbctalingen aan werknemers van deze aan de overheid toebehorende 
bank overnam. 
135 
In I99X zal het tekort volgens de ramingen van de diensten van de Commissie verder 
afnemen tot 2,2%> van het BBP. De belastingopbrengsten en de 
socialc-zekerheidsbijdragen zullen naar verwachting op een hoog peil blijven ten gevolge 
van de verhoogde doelmatigheid van de belastingadministratie en het 
socialc-zekerheidsstclsel, terwijl de rentebetalingen waarschijnlijk verder zullen 
verminderen en de overheidsinvesteringen beperkt zullen blijven. Hel voor conjuncturele 
invloeden gecorrigeerde tekort zal naar verwachting in 1998 zo goed als onveranderd 
blijven, waardoor de begrolingsaanpassing wordt behouden. Het voor conjuncturele 
invloeden gecorrigeerde tekort zal kleiner blijven dan het feitelijke tekort. 
Volgens het Portugese convergentieprogramma van maart 1997 zal het overheidstekort 
geleidelijk verder dalen tot 1,5% van het BBP tegen het jaar 2000 in een context van een 
voortdurend sterke groei. Twee derde van de geraamde vermindering van het tekort zou 
komen van verdere dalingen van de rentebetalingen, terwijl de rest zou worden 
veroorzaakt door de beperking van de lopende primaire uitgaven. Het programma stelt 
een expliciete grens aan de lopende primaire uitgaven en wil de overheidsuitgaven 
sterker concentreren op sociale zekerheid, onderwijs en investeringen. 
Na de sterke stijging tot 63,1% van het BBP in 1993 bleef de schuldquote van de 
overheid in 1994 en 1995 omhoog gaan totdat een daling inzette in 1996, toen de 
schuldquote voor de eerste maal verminderde tot 65,0% van het BBP. De schuldquote 
daalde verder met 3,0 procentpunten tot 62,0% van hel BBP in 1997 door het 
gecombineerde effect van het lagere overheidstekort, de sterkere groei van het BBP en de 
aanwending van belangrijke bedragen aan privatiseringsopbrengsten om de 
overheidsschuld af te lossen (zie tabel 4.15). 
Een deel van de opbrengsten uit de privatisering van overheidsondernemingen in de 
telecommunicatie- en de elektriciteitssector die in 1997 plaatsvond, werd gebruikt om de 
overheidsschuld af te lossen voor een bedrag van bijna 4% van het BBP in hetzelfde jaar. 
Deze schuldvermindcringsmaatregelen werden echter gedeeltelijk tenietgedaan door een 
netto accumulatie van financiële activa door de sociale-zekerheidssector en een stijging 
van de waarde in nationale valuta van de in dollars luidende uitstaande schuld - tezamen 
ten bclope van ongeveer 2% van het BBP. Dientengevolge bedroeg de 
voorraad/stroom-aanpassing -1,9% van het BBP in 1997. 
136 
De diensten van de Commissie ramen dat de overheidsschuld in 1998 verder zal dalen tot 
60,0% van het BBP. De Portugese regering is voornemens in 1998 voor ongeveer 2% van 
het BBP aan privatiscringsopbrengsten te realiseren, waarvan een groot deel zal worden 
gebruikt om de overheidsschuld verder af te lossen. 
Hel overheidstekort in Portugal is sinds 1993 aanzienlijk en voortdurend verminderd en 
in 1997 daalde hel lot onder de referentiewaarde. Gezien de aanhoudend krachtige groei 
en de verdere daling van de rentebetalingen zal het overheidstekort naar verwachting in 
1998 verder blijven afnemen. De schuldquote van de overheid daalt sinds 1995 en 
overschreed de referentiewaarde van 60% van het BBP in 1997 slechts met een gering 
bedrag. De schuldquote zal naar verwachting in 1998 gelijk zijn aan 60,0% van het BBP 
en vervolgens tot onder deze referentiewaarde dalen. Gezien deze ontwikkelingen is de 
Commissie van mening dat de situatie met betrekking tot het buitensporige tekort is 
gecorrigeerd en dat er in Portugal geen buitensporig tekort meer bestaat. De Commissie 
beveelt de Raad derhalve aan het besluit betreffende het bestaan van een buitensporig 
tekort in Portugal in te trekken. 
label 4.15 Portugal: ontwikkcling van deoverheidsschuld 
(in % van het tmi') 
Verandering Villi de scliiildquole: 
- hijdrage van lie! primaire siildo 
- Ilijdrage van de rente en van de groei van het 
nominate IMP 
- Voorraad/slroom-aanpassing 
Sehuldquote van dc overheid 1993 
3,0 
-0,1 
2,8 
0,3 
63,1 
* Ixonomische prognoses, voorjaar 1998 
Bron: Diensten van de Commissie 1994 
0,7 
-0,2 
1,2 
-0,3 
63,8 1995 
2,1 
-0,6 
1,5 
1,1 
65,9 1996 
-0,9 
-1,6 
1,0 
-0,4 
65,0 1997 
-3.0 
-1,9 
0,8 
-1,9 
62,0 1998* 
-2,0 
-1,6 
-0,3 
-0,2 
60,0 
137 
4.4.H. Zweden 
Grafiek 4.10 Zweden : tekort en schuld van de overheid 
Feitelijk en voor conjuncture!» factoren gecorrigeerd tekort 
(In % van het BBP) 
199» (|) 
|Krilrlijk tekort | |<.ViorriKeeiil lekmi —— Krfrrrnltrwaarilr 
Overheidsschuld 
(in % van hel BBI») Ten gevolge van de zware 
recessie ging de 
begrotingssituatie in /weden 
dramatisch achteruit in het begin 
van de jaren negentig. In 1993 
was het overheidstekort 
opgelopen tot 12,2% van het 
BBP. Sinds 1993 heeft echter een 
zeer ingrijpende en duurzame 
aanpassing plaatsgevonden. Het 
tekort verminderde met circa 2 
procentpunten lot 10,3% van het 
BBP in 1994. De verbetering 
zette goed door in de volgende 
twee jaar, 1995 en 1996, in de 
loop waarvan hel tekort 
verminderde met 6,8 
procentpunten van hel BBP. 
Vanaf 1996 daalde het tekort in 
een lager tempo, maar niettemin 
trad in 1997 een belangrijke 
verbetering ten belope van 2,7% 
van het BBP op, waardoor het 
tekort werd teruggebracht tot 
0,8% van het BBP. 
De vermindering van het tekort in 
de periode 1993-1997 was voor 
een groot deel te danken aan het 
consolidatieprogramma van de 
Zweedse regering, dal allerlei maatregelen op het gebied van de ontvangsten en de 
uitgaven omvatte. In totaal werden voor de jaren 1994-1998 maatregelen ten belope van 
7,5%. van hel BBP gepland en het tekort moest tegen 1998 zijn weggewerkt. De 
maatregelen werden versterkt in 1996, toen bleek dat de streefcijfers wellicht niet zouden 
worden gehaald, waardoor het totaalbedrag van de voorgestelde maatregelen op 8% van 
het BBP kwam. 1997 199* (|) 
(1) Economische prognoses, voorjaar 19M 
Bron: Diensten van de Commissie 
138 
In de periode 1993-1996 stegen de ontvangsten aanzienlijk. Afgezien van de hoge 
ontvangsten doordat de economie zich van de recessie herstelde, waren er verhogingen 
van de inkomstenbelasting, de sociale-zekerheidsbijdragen en de 
vennootschapsbelastingen. Op de uitgaven werd sterk besnoeid doordat de kosten van de 
maatregelen om de banken Ie redden die in het begin van de jaren negentig ten uitvoer 
werden gelegd, geleidelijk verdwenen en door wijzigingen in de sociale voorzieningen en 
besnoeiingen op de werkgelegenheid in de overheidssector. Doordat de werkloosheid 
hoger was dan verwacht, daalden de overdrachten aan gezinnen echter minder dan 
verwacht. 
I lel tekort bleef in 1997 verminderen aan een trager, maar toch nog significant tempo. De 
ontvangsten in verhouding tot het BBP stabiliseerden doordat tijdelijke effecten 
verminderden, terwijl de uitgavenquote verder werd teruggebracht. In reactie op de 
hogere werkloosheid dan verwacht en omdat de streefcijfers van het 
consolidatieprogramma werden overschreden, voerde de regering maatregelen in om de 
werkloosheid te bestrijden terwijl nog steeds werd gestreefd naar een evenwicht op de 
begroting in 1998. 
De conjunctuur was gunstig, waarbij tot 1995 dankzij de sterke groei het feitelijke tekort 
sneller verminderde dan het voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde tekort (zie 
grafiek 4.10). In 1996 evenwel, toen het effect van de maatregelen van het 
consolidatieprogramma zich steeds sterker deed gevoelen, verminderde het voor 
conjuncturele invloeden gecorrigeerde tekort sterk. Gerichte maatregelen bleven de 
voornaamste oorzaak van de verkleining van het tekort in 1997. Doordat de economische 
activiteit onder het trendmatige niveau bleef en een negatieve invloed op de 
overheidsbegroting bleef uitoefenen, bleef het voor conjuncturele invloeden 
gecorrigeerde saldo onder het feitelijke tekort. 
De diensten van de Commissie ramen dat het tekort in 1998 zal omslaan in een 
overschot. Dit omvat echter wel de eenmalig verkoop van onroerende goederen van het 
pensioenfonds, hetgeen een positieve invloed van 0,9 procentpunt heeft op het 
overheidssaldo. 
In 1997 maakte de regering nieuwe streefcijfers voor het overheidstekort na 1998 bekend 
en deze werden opgenomen in de herziening van het convergentieprogramma van 
september 1997. De regering zal streven naar een begrotingsoverschot van 2% van het 
BBP over de gehele conjunctuurcyclus, liet is de bedoeling dat in 1998 de begroting in 
evenwicht is, terwijl voor 1999 en 2000 zou worden gestreefd naar een overschot van 
0,5% en 1,5% van het BBP. In de periode tot 2000 zullen de ontvangsten naar 
verwachting blijven dalen in verhouding tot het BBP en zal de aanpassing volledig 
worden gedragen door de uitgaven, die naar verwachting zullen blijven dalen in 
verhouding tot het BBP. 
139 
De schuldquote van de overheid bleef in de eerste jaren van het consolidatieprogramma 
stijgen tot een piek van 79,0% van hel BBP in 1994. Hoewel de schuldquote in elk van 
ile volgende driejaren daalde, was zij in 1997 slechts in geringe mate verminderd met 
2,4 procentpunten tot 76,6% van het BBP. I let primaire tekort droeg sterk bij tot de 
stijging van de schuldquote in 1993 en 1994, maar door hel programma van 
consolidalicmaalregelen sloeg hel primaire saldo om in een overschot. Het primaire 
overschot bedroeg 5,4% van het BBP in 1997 (zie tabel 4.16). Het bereiken van een 
gering overschot in 1998 en toenemende Overschotten in 1999 en 2000 zouden moeten 
leiden tot een voortdurende daling van de schuldquote. 
Sinds 1993 is het overheidstekort in Zweden zeer sterk en voortdurend verminderd. In 
1997 lag het tekort duidelijk onder de referentiewaarde van 3% van het BBP en voor 
1998 wordt een overschot verwacht. Ondanks de voortdurende vermindering van het 
tekort bleef de schuldquote stijgen tot een piek in 1994 en is zij sindsdien slechts in 
geringe mate gedaald. De vooruitzichten zijn dal de schuldquote de komende jaren 
voortdurend verder zal dalen. Gezien deze ontwikkelingen is de Commissie van mening 
dat de situatie met betrekking lot hel buitensporige tekort is gecorrigeerd en dat er in 
Zweden geen buitensporig tekort meer bestaai. De Commissie beveelt de Raad derhalve 
aan het besluit betreffende het bestaan van een buitensporig tekort in Zweden in te 
trekken. 
Tabel 4.16 Zweden: ontwikkeling van de overheidsschuld 
(in % van het BBP) 
1993 1994 1995 1996 1997 1998* 
Verandering van de schuldquote: 
- Bijdrage van hel primaire saldo 
- Bijdrage van de rente en van de groei van het 
nominale BBP 
- Voorraad/slroom-aanpassing 8,9 3,2 
6,1 3,5 
6,0 2,5 
-3,1 -2.X -1,4 
0,5 
0,7 
-2,6 -0,9 
-3,7 
5,3 
-2.5 -0,1 
-5,4 
4,2 
l.l -2,5 
-6,8 
2,9 
1,4 
Schuldquote van de overheid 75,8 79.0 77.6 76,7 76.6 74,1 
* l.conoiiiische prognoses, voorjaar 1998 
Bron: Dieitslen van de Commissie 
140 
4.4.9. Verenigd Koninkrijk 
Na de recessie van de voorgaande 
jaren bereikte het overheidstekort 
in 1993 een piek van net onder 
8% van het BBP en sindsdien 
werd het substantieel 
teruggebracht tot 1,9% van het 
BBP in 1997. De consolidatie 
verliep niet steeds in hetzelfde 
tempo; het tekort lag nog rond 
5% van het BBP in 1996 en de 
vermindering ervan in 1997 
bedroeg bijna 3 procentpunten 
van hel BBP. 
De verkleining van het tekort met 
6 procentpunten van het BBP 
sinds 1993 ging gepaard met een 
herstel van de economische 
activiteit. De vermindering van 
het tekort is echter grotendeels 
toe te schrijven aan gerichte 
maatregelen (zie grafiek4.il). 
De regering erkende in 1993 dat 
er maatregelen nodig waren om 
de openbare financiën weer 
gezond te maken en de 
achtereenvolgende begrotingen 
gaven een verstrakking van het 
begrotingsbeleid te zien. Grafiek 4.11 Verenigd Koninkrijk: tekort «n schuld 
van de overheid 
Feitelijk en voor conjuncturele factoren gecorrigeerd tekort 
(In % van het BBP) 
I 1 1 J*. 
1*94 1995 1996 1997 1998(1) 
| Kritrtijk lefcuri | 1 ( irrurriicrrnl Irkorl — Kffa-ralirwaank* 
Overheidsschuld 
(in % van het BBP) 
SS 
I i i. 
1994 1995 t<m 
(1) Economhtche prognoaea, voorjaar 1»M 
Bron: Diensten van de Commissie 19911(1) 
Vooral in 1993 en 1994 werden belangrijke belastingverhogingen aangekondigd, 
waaronder geregelde verhogingen van de accijnzen op tabaksfabrikaten en brandstoffen 
in een hoger tempo dan de inflatie en een vermindering van de belastingaftrek voor 
hypotheekrentebetalingen. Daarbij kwamen nog besnoeiingen op de overheidsuitgaven. 
141 
De verkleining van het tekort in 1997 maakte bijna de helft van de sinds 1993 
waargenomen begrolingsaanpassing uit. De verkleining vloeide deels voort uit de sterke 
groei in 1997, die ver boven de trend lag, maar hel grootste deel ervan, meer dan 
2 procentpunten van het BBP, was het gevolg van budgettaire aanpassingsmaatregelen. 
Bij de begroting van november 1996 werden de belastingen verhoogd en werd de groei 
van de uitgaven beperkt tot minder dan die van het nominale BBP. De begroting van 
medio 1997 bevatte extra belastingverhogingen, waaronder een sterkere verhoging van de 
accijnsrechten op motorbrandstoffen en tabaksfabrikaten dan voorheen was 
aangekondigd. 
De voortdurende beperking van de uitgaven en de effecten van de aangekondigde 
belastingverhogingen over het gehele jaar zullen naar verwachting leiden tot een verdere 
vermindering van het tekort in 1998. De diensten van de Commissie ramen dal het tekort 
zal teruglopen tot 0,6% van hel BBP in 1998. Aangezien de economie bijna op haar 
potentieel niveau opereert en de verwachte groei in 1998 dicht bij de trend ligt, is het 
voor conjuncturele invloeden gecorrigeerde tekort gelijk aan het feitelijke tckorl. In 1998 
zal de vermindering van hel tekort naar verwachting volledig worden bereikt door 
gerichte aanpassingsmaatregelen. 
Volgens het convergentieprogramma van september 1997 voor het Verenigd Koninkrijk 
zal de begroting op middellange termijn verder worden geconsolideerd en tegen de 
eeuwwisseling in evenwicht zijn en vervolgens een overschot gaan vertonen ten gevolge 
van een verdere beheersing van de groei van de uitgaven en verhogingen van de 
accijnsrechten. 
De tekorten in 1997 en 1998 worden verminderd door een eenmalige belasting op de 
winst van onlangs geprivatiseerde nutsbedrijven ten belope van in totaal 0,6% van het 
BBP. De opbrengsten hiervan zullen worden gebruikt om langdurig werklozen aan werk 
te helpen. Met grootste deel zal echter pas na 1998 worden besteed, zodat deze 
maatregelen hel lekort op korte termijn ten goede komen. Op middellange termijn zal dit 
positieve effect geleidelijk verdwijnen naarmate de opbrengsten worden besteed. 
De vermindering van het lekort sinds 1993 verhinderde niet dat de schuldquote van de 
overheid omhoog ging tot een piek van 54,7% van het BBP in 1996. De schuldquote 
daalde in 1997 echter tot 53,4% van hel BBP, toen het primaire saldo omsloeg in een 
overschot en de bijdrage van de rentelasten en de BBP-groei ruim compenseerde (zie 
tabel 4.17). De schuldquote zal naar verwachting in 1998 verder dalen. Op middellange 
termijn zal het pad van het tekort volgens het convergentieprogramma van 
september 1997 leiden tot een schuldquote die daalt tot ongeveer 45%> van het BBP of 
minder tegen het einde van het programma. 
142 
Sinds 1993 is het overheidstekort in het Verenigd Koninkrijk aanzienlijk en voortdurend 
verminderd en in 1997 bereikte het een niveau dat duidelijk onder de referentiewaarde 
ligt. Verwacht wordt dat het tekort in 1998 nog kleiner zal worden. De schuldquote van 
de overheid steeg in de jaren tot 1996, maar bleef ruimschoots onder het referentieniveau 
van 60%». In 1997 daalde de schuldquote licht en voor 1998 wordt een verdere daling 
verwacht, (iezien deze ontwikkelingen is de Commissie van mening dat de situatie mei 
betrekking tol het buitensporige tekort is gecorrigeerd en dat er in het Verenigd 
Koninkrijk geen buitensporig tekort meer bestaat. De Commissie beveelt de Raad 
derhalve aan het besluit betreffende het bestaan van een buitensporig tekort in het 
Verenigd Koninkrijk in te trekken. 
Tabel 4.17 Verenigd Koninkrijk: ontwikkeling van de overheidsschuld 
(in % van het BBP) 
1993 1994 1995 1996 1997 1998* 
Verandering van de schuldquote: 
- Bijdrage van het primaire saldo 
- Bijdrage van de renie en van de groei van hel 
nominale UMI' 
- Voorraad/slroom-aanpassing 6,7 
5,0 
0,8 2,0 
3,6 
0,5 3,5 
2,0 
0,9 0,8 
1,1 
1.0 -1,3 
-1,6 
0,3 -1,2 
-2,8 
1,3 
0,9 -2,1 0,5 -1,3 0,0 0,4 
Schuldquote van de overheid 48,5 50,5 53,9 54,7 53,4 52,3 
* Kconomischc prognoses, voorjaar 1998 
Bron: Dienslen van de Commissie 
143 
Bijlage : Bcgrotingstoezicht en vergelijkbaarheid van de 
gegevens 
Om hel bcgrotingstoezicht op communautair niveau absoluut doeltreffend te maken, zijn 
vergelijkbare, doorzichtige en homogene gegevens van de lidstaten nodig. Dergelijke 
gegevens zijn belangrijk om een gelijke behandeling van de lidstaten mogelijk te maken. 
Bij hel Verdrag van Maastricht is het door de Commissie uitgeoefende toezicht op de 
begrotingssituatie van de lidstaten in het kader van de procedure bij buitensporige 
tekorten geregeld13. In een aan het Verdrag gehecht protocol worden de bij het toezicht te 
hanteren gemeenschappelijke definities van overheidstekort en overheidsschuld 
gegeven14. Deze bepalingen worden aangevuld door secundaire wetgeving15 waarin de 
nauwkeurige definities zijn vastgesteld en de verstrekking van begrotingsgegevens aan de 
Commissie is geregeld. 
I. liet bcgrotingstoezicht refereert aan het Europees Stelsel van Economische 
Rekeningen (ESEK) 
Bij de cijfers die voorgesteld worden in hun begrotingswetten volgen de regeringen 
nationale gebruiken, waarbij de procedures voor de opstelling van de rekeningen, de 
methoden voor de verzameling van de gegevens, alsmede de al dan niet in de begroting 
opgenomen posten gewoonlijk van lidstaat tol lidstaat verschillen. 
Om vergelijkbaarheid te garanderen en ervoor te zorgen dat gegevens worden gebruikt 
die geschikt zijn voor economische analyse, werd derhalve besloten de economische 
rekeningen te gebruiken als het boekhoudkundige kader voor het begrotingstoezicht. 
Meer specifiek is het Europees Stelsel van Economische Rekeningen (ESER)16 het 
referentiekader. De filosofie achter een stelsel van economische rekeningen zoals het 
ESER is het registreren van gebeurtenissen op een wijze die zinvol en geschikt is voor 
economische analyse, prognoses en beleidsvorming. 
13 Artikel 104C van het Verdrag. 
14 Protocol nr. 5 betreffende de procedure bij buitensporige tekorten, gehecht aan het Verdrag. 
15 Verordening (EG) nr. 3605/93 van de Raad van 22 november 1993 betreffende de toepassing van het 
aan het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap gehechte Protocol betreffende de 
procedure bij buitensporige tekorten (PB L 332 van 31.12.1993). 
16 Momenteel wordt het Europees Stelsel van Economische Rekeningen, tweede editie (ESER-1979) 
gebruikt. Een nieuw stelsel (ESER-1995) zal in 1999 operationeel worden en in maart 2000 worden 
toegepast op de procedure bij buitensporige tekorten. 
144 
In de economische rekeningen wordt het begrotingstekort opgevat als het 
vorderingentekort van de totale overheid. Het vorderingentekort heeft betrekking op het 
teveel van alle lopende en kapitaaluitgaven ten opzichte van de overeenkomstige 
ontvangsten en omvat geen financiële transacties17. Het vorderingentekort mag niet 
worden verward met het financieringstekort, dat dikwijls als referentie wordt gebruikt in 
de begrotingswetten, aangezien het financieringstekort normaliter een aantal financiële 
transacties omval en gewoonlijk uitsluitend de centrale overheid dekt. De totale overheid 
omvat de centrale overheid, lagere overheden en de sociale-zekerheidsfondsen. De 
definitie van het begrip totale overheid is niet op institutionele basis, maar op functionele 
basis vastgesteld. Derhalve dekt deze definitie uitsluitend eenheden waarvan de 
hoofdfunctie de productie van ni et-verhandel bare diensten of de herverdeling van 
middelen is. Aldus zijn aan de overheid toebehorende eenheden die zich bezighouden 
met commerciële transacties, zoals overheidsbedrijven, van de definitie uitgesloten. 
Het momentcel gebruikte stelsel (ESER-1979) registreert uitsluitend economische 
stromen. Aangezien voorraden niet worden geregistreerd, zijn er geen balansen in het 
stelsel en wordt de overheidsschuld derhalve niet gemeten. Daarom moest 
overeenstemming worden bereikt over een definitie van de overheidsschuld. Deze 
definitie werd opgenomen in het Protocol betreffende de procedure bij buitensporige 
tekorten en gespecificeerd in Verordening (KG) nr. 3605/93 van de Raad. Onder de 
overheidsschuld wordt verstaan de bruloschuld van de totale overheid tegen de nominale 
waarde, geconsolideerd voor de verplichtingen van de overheid die in de subsectoren van 
de totale overheid worden aangehouden. Bij hel definiëren van hel begrip 
overheidsschuld gingen de wetgevers ervan uit dat de definitie doorzichtig, eenvoudig en 
snel operationeel moest zijn. 
2. Operationele procedures om methodologische vergelijkbaarheid van de 
ESER-gegevens te garanderen 
Vóór het Verdrag van Maastricht werden begrotingsgegevens volgens de definities van 
de economische rekeningen hoofdzakelijk geproduceerd met het oog op economische 
analyse. De gegevens, die werden gezien als een aanvulling op de cijfers en streefcijfers 
in de begrotingswetten van elk land, werden nuttig geacht voor vergelijkende evaluaties, 
macro-economische ramingen en prognoses op middellange termijn. Het belang van de 
gegevens van de economische rekeningen voor begrotingspolilieke doelstellingen was 
echter in de meeste lidstaten beperkt. 
17 Een financiële transactie is de aankoop en verkoop van financiële activa, zoals goud, valuta's, 
deposito's, leningen, aandelen en obligaties. Financiële transacties mogen niet worden verward met 
kapitaaltransacties, die investeringen en kapitaaloverdrachten (zoals investeringssubsidies en 
kapitaalbelastingen) dekken. Kapitaaltransacties zijn wel van invloed op het vorderingentekort. 
145 
Door de bepalingen van het Verdrag van Maastricht zijn begrotingsgegevens op basis van 
de economische rekeningen echter veel belangrijker geworden. Niet alleen hebben de 
nationale autoriteiten er meer belang bij ze zo vroeg mogelijk bij de vaststelling van hun 
binnenlands begrotingsbeleid in aanmerking te nemen, maar ook moeten de lidstaten ze 
tweemaal per jaar aan de Europese Commissie verstrekken18. 
Door de verplichting van de lidstaten om tweemaal per jaar op het ESER gebaseerde 
begrotingsgegevens tijdig te verstrekken, is er meer nadruk komen te liggen op de 
technische aspecten van de productie van gegevens. In dit opzicht was het noodzakelijk 
de statistische kwaliteit van de aan de Commissie verstrekte gegevens en hun 
methodologische verenigbaarheid met de boekhoudkundige regels van het ESER-stelsel 
nauwkeurig te controleren. Deze laak werd volbracht door het Bureau voor de Statistiek 
van de I ùiropese ( iemeenschappen ( I ùirostat). 
Over het geheel genomen geeft het ESER-slelscl adequate methodologische regels voor 
de statistische behandeling die moet worden toegepast. Niettemin heeft Eurostat een 
aantal boekhoudkundige regels van het ESER moeten aanvullen of verduidelijken. 
Dergelijke richtsnoeren waren nodig toen de vraag rees of een door een lidstaat 
toegepaste specifieke statistische behandeling verenigbaar was met het ESER-stelsel van 
1979, toen het onduidelijk was hoe een bestaande regel van het ESER-1979 moest 
worden geïnterpreteerd, of toen het momenteel gebruikte ESER-stelsel van 1979 nadere 
toelichting behoefde gezien het feit dat het oorspronkelijk was opgesteld in het begin van 
de jaren zeventig. In deze gevallen werd de kwestie bestudeerd met deskundigen van de 
lidstaten op het gebied van de nationale rekeningen en nam Eurostat uiteindelijk de 
beslissing na een grondige bestudering van alle elementen. 
3. De verduidelijking van de toe te passen boekhoudkundige behandeling werd 
afgerond 
De lidstaten en Eurostat hebben de toe te passen boekhoudkundige behandeling op een 
aantal punten verduidelijkt en zich ervan vergewist dal het KSER-kader juist wordt 
toegepast. Een groot aantal methodologische vraagstukken werd opgelost en er werd 
bijzondere aandacht besteed aan gebieden waar verschillende interpretaties van de 
vereiste boekhoudkundige behandeling belangrijke kwantitatieve gevolgen voor de 
omvang van begrotingsvariabelen hadden kunnen hebben. Wanneer werd besloten wat de 
meest geschikte behandeling was in gevallen waarin de boekhoudkundige regels van het 
ESER-1979 nader moesten worden uitgewerkt, heeft men zich laten leiden door het 
nieuwe ESER-stelsel van 1995 en gekeken naar de hoofdprincipes van de economische 
rekeningen. 
Ix Vóór I maart en I september, overeenkomstig artikel 4, lid I, van Verordening (EG) nr. 3605/93. 
146 
De voornaamste boekhoudkundige onderwerpen die verduidelijking behoefden, kunnen 
worden ondergebracht in drie hoofdcategorieën: de indeling van eenheden in of buiten de 
sector van de totale overheid, het al dan niet opnemen van specifieke soorten transacties 
in hel tekort, en het tijdstip van registratie van sommige transacties. Elk van deze drie 
categorieën wordt hieronder uiteengezet met de belangrijkste voorbeelden. 
• De indeling van eenheden in of buiten de sector van de totale overheid 
In de economische rekeningen worden de eenheden in de institutionele sectoren 
ingedeeld op basis van de economische functie van de eenheid. Daarom omvat de 
sector van de totale overheid uitsluitend eenheden die hoofdzakelijk 
niet-verhandelbare diensten produceren. Indien een eenheid zowel 
niet-verhandelbare als verhandelbare werkzaamheden verricht, wordt deze eenheid in 
of buiten de sector van de totale overheid ingedeeld al naargelang haar middelen 
voor het grootste deel afkomstig zijn van niet-verhandelbare, dan wel van 
verhandelbare diensten. Aangezien de samenstelling van de middelen in de loop van 
de tijd kan veranderen, kunnen sectoriële herindelingen nodig zijn. In Duitsland zijn 
de openbare ziekenhuizen in 1997 heringedeeld in de bedrijfssector, aangezien het 
grootste deel van hun middelen afkomstig is van de verkoop van diensten. Evenzo 
heeft in Oostenrijk de herstructurering van een voor de financiering en het 
onderhoud van bepaalde wegen verantwoordelijk overheidsorgaan (Asfmag) geleid 
lot de herindeling ervan in de bedrijfssector en dientengevolge tot de herindeling van 
de schuld ervan buiten de overheidssector. 
Er rezen ook vragen over de indeling in of buiten de overheidssector van sommige 
pensioenfondsen in Finland die meestal volgens het omslagstelsel functioneren, 
maar ook in mindere mate met kapitaaldekking werken. Moesten deze 
pensioenfondsen worden ingedeeld in de subsector sociale zekerheid van de 
overheidssector, of in de verzekeringssector? Aangezien bleek dat deze 
pensioenfondsen bij de uitbetaling van uitkeringen het individuele risico niet in 
aanmerking namen, hetgeen betekent dat deze pensioenstelsels collectieve 
kenmerken hebben, werd hun indeling in de sector van de totale overheid bevestigd. 
I let al dan niet opnemen van specifieke soorten transacties in het tekort 
Er zijn vele vragen gerezen over het al dan niet opnemen van bepaalde soorten 
overheidstransactics in hel tekort. Hel begrip vorderingentekort waarvoor in het 
Verdrag werd gekozen, sluit alle financiële transacties uit, maar het is niet altijd 
duidelijk of een aantal ingewikkelde transacties al dan niet een financieel karakter 
heeft. 
147 
Dit is het geval wanneer de overheid opbrengsten ontvangt uit de verkoop door een 
overheidsholdingmaalschappij van één van haar dochterondernemingen (indirecte 
privatisering). De ontvangsten voor de overheid zouden kunnen worden gezien als 
een financiële transactie in aandelen, dan wel als een betaling van dividenden 
waardoor hel tekort vermindert. Eurostal heeft besloten dat opbrengsten uit een 
indirecte privatisering op dezelfde wijze moeten worden behandeld als opbrengsten 
uit directe privatiseringen, d.w.z. als financiële ontvangsten die niet van invloed zijn 
op het tekort. Deze regel van algemene toepassing werd met name toegepast op de 
indirecte privatiseringen van de ASLK in België en Repsol in Spanje. 
Een soortgelijke vraag werd gesteld met betrekking tot de boekhoudkundige 
behandeling van betalingen van de centrale bank aan de staat die afkomstig zijn van 
de uitzonderlijke verkoop van goud en vreemde valuta's, van de herwaardering van 
vreemde-valulareserves, en van door de centrale banken op de wisselmarkt 
gerealiseerde kapilaalwinst. Deze vraag rees in verband met de verkoop van monetair 
goud in België en Neder/and, en in verband met plannen om de goud- en 
deviezenreserves in Duitsland te herwaarderen. Besloten werd dat betalingen van 
centrale banken aan de staat in verband met deze activa niet van invloed zijn op de 
berekening van het tekort. Deze beslissing werd ook toegepast in Italië op een 
betaling door het Uflicio Italiano dei Cambi (UIC) aan de overheid na de verkoop 
van zijn monetaire goud aan de Banca d'Italia. 
Een dergelijke kwestie deed zich ook voor in Frankrijk toen de overheid in 1997 een 
uitzonderlijke betaling van France Télécom ontving in ruil voor de overname van de 
pensioenverplichtingen ten aanzien van werknemers met een ambtenarenstatuut. 
Toekomstige pensioenverplichtingen volgens een omslagstelsel worden in het 
KSER-1979 niet als financiële verplichtingen erkend en derhalve kan geen financiële 
transactie worden geregistreerd. Derhalve werd beslist dat dergelijke transacties een 
niet-linancieel karakter hebben en het tekort verminderen. Soortgelijke transacties 
werden uitgevoerd in Denemarken in 1995 en in Portugal en Oostenrijk in 1997. 
In Italië bevat de begroting 1997 een pakket nieuwe belastingen ("Eurobelasting") 
waaronder een toeslag op de inkomstenbelasting. De autoriteiten hebben de 
mogelijkheid van een gedeeltelijke terugbetaling van deze toeslag in de komende 
jaren vermeld. Economisch gezien zou een verband tussen een toeslag en een 
terugbetaling kunnen worden beschouwd als een gedwongen spaarregeling. 
Dergelijke algemene politieke intenties kunnen echter niet boekhoudkundig worden 
erkend. Derhalve waren er geen redenen om de opbrengsten van de toeslag anders 
dan als een belasting te registreren. 
148 
Een ander grensgeval dat verduidelijking behoefde, betreft de behandeling van de 
overname of annulering van de schuld van een overheidsonderneming door de 
overheid. Dergelijke operaties hebben de laatste tijd steeds vaker plaatsgevonden 
doordat vele overheidsbedrijven zijn geherstructureerd, dikwijls in verband met hun 
privatisering. Het momenteel geldende ESER-1979 bevat geen richtsnoeren over de 
wijze waarop de overname van schuld moet worden behandeld. Derhalve werd 
besloten dat de bepalingen van het nieuwe ESER-1995 moeten worden toegepast. 
Hoewel de algemene regel in ESER-1995 is, dat de tegenpost van overgenomen of 
geannuleerde schuld moet worden geregistreerd als de betaling van een overdracht 
die van invloed is op het tekort, mogen er volgens het ESER-1995 uitzonderingen 
worden gemaakt waarbij de overname/annulering van schuld niet van invloed is op 
het tekort. Dit is het geval wanneer een overheidsonderneming wordt geliquideerd of 
wanneer de privatisering ervan gaande is en op korte termijn zal worden voltooid. 
Deze uitzonderingen volgens het ESER-1995 zijn toegepast op Duitsland in het 
geval van de overname van de schuld van de Treuhandanstalt door de Duitse 
overheid in 1995. Zij zijn ook toegepast op andere gevallen van 
overname/annulering van schuld door de overheid, bijvoorbeeld in Ierland (voor 
Irish Steel), Portugal (voor de petrochemische maatschappij CNP), en het 
Verenigd Koninkrijk (voor British Coal). 
Het tijdstip van registratie van sommige transacties 
Het is soms moeilijk het tijdstip van registratie van sommige transacties, en derhalve 
het jaar van de opneming ervan in het tekort, te bepalen. Een dergelijk probleem 
deed zich in 1995 in Ierland voor in verband met een uitspraak van een Hof van 
beroep waarbij een sinds 1985 gecumuleerde schuldverplichting aan vrouwen werd 
vastgesteld. Besloten werd dat een overdracht moet worden geregistreerd op het 
tijdstip waarop de vordering/verplichting met zekerheid wordt vastgesteld en de 
exacte bedragen bekend zijn. De Ierse transactie werd derhalve geregistreerd in het 
jaar 1995. Dezelfde criteria werden toegepast in Italië op een uitspraak van het 
Constitutionele Hof volgens welke twee pensioenen mochten worden gecumuleerd, 
en hebben geleid tot de registratie van het bedrag van de erkende pensioenrechten in 
het jaar 1995. 
149 
Een ander gebied waarop hel tijdstip van registratie ook een probleem kan zijn, is de 
behandeling van rente op specilieke financiële instrumenten, waaronder een aantal 
die nog niet bestonden op het tijdstip waarop het ESER-1979 werd voltooid. Bij 
gebrek aan voldoende nauwkeurige richtsnoeren heeft Eurostat een reeks 
beslissingen genomen over de wijze en het tijdstip van registratie van 
gekapitaliseerde rente, rente op nulcouponobligaties, tegen een lagere koers 
uitgegeven obligaties, aan een index gekoppelde obligaties en lineaire obligaties. De 
invloed van deze beslissingen op het tekort varieerde afhankelijk van de statistische 
behandeling die voorheen in de verschillende lidstaten werd toegepast. De invloed 
van de beslissingen op de rente-uitgaven van de overheid was vooral belangrijk in 
Denemarken, Italië, Portugal en Zweden, en de meeste landen hebben er gevolgen 
van ondervonden. 
De dimensie tijd is bijzonder complex met betrekking tot de economische 
rekeningen in gevallen van veelomvattende programma's inzake openbare 
infrastructuurvoorzieningen die worden uitgevoerd met behulp van de particuliere 
sector. Er moesten boekhoudkundige richtsnoeren komen voor de registratie van 
dergelijke operalies, die gewoonlijk over verscheidene jaren worden uitgevoerd en 
waarvoor dikwijls geavanceerde linancieringstechnicken worden gebruikt, zoals 
concessicrechlen en de overdracht van de infrastructuurvoorzieningen aan de slaat 
zonder gelijktijdige betaling daarvoor. De beslissingen betreffende de 
boekhoudkundige behandeling betreffen programma's in vele lidstaten, zoals de 
bouw van de brug tussen Zweden en Denemarken, de brug die over de rivier de 'laag 
werd gebouwd in Portugal, de privé-financieringsinitiatieven (PFI) in het 
Verenigd Koninkrijk of de voorfinanciering van wegen in Duitsland en Spanje. 
4. Conclusie 
Alle belangrijke punten waarop verschillen in de boekhoudkundige behandeling 
bestonden waardoor de gegevens niet goed vergelijkbaar waren, zijn onderzocht en 
geregeld. Derhalve kunnen de lidstaten nu voldoende vergelijkbare gegevens verstrekken 
die de Commissie in staat stellen de begrotingssituatie van de lidstaten goed te 
beoordelen. 
Dankzij de lange traditie van de nationale rekeningen in de meeste lidstaten kon soepel 
worden voldaan aan de technische vereisten van de procedure bij buitensporige tekorten 
sinds bet begin van de tweede fase van de EMU, aangezien de aanvankelijke verschillen 
tussen de lidstaten in de interpretatie en het gebruik van de economische rekeningen 
beperkt en aanwijsbaar waren. Er heeft een dynamisch proces plaatsgevonden waarbij de 
technische bepalingen van de procedure bij buitensporige tekorten een sterke stimulans 
voor de lidstaten waren om hun respectieve gebruikelijke methoden voor het volgen van 
de begrotingsontwikkelingen en het beslissen over de begrotingsprioriteiten in een 
gemeenschappelijk kader onder te brengen. 
150 
5. WISSELKOERSEN 
5.1. De Verdragsbepalingen en de toepassing van het wisselkoerscriterium 
Het wisselkoerscriterium wordt in artikel 109 J, lid 1, derde streepje, van het Verdrag als 
volgt weergegeven: 
"de inachtneming van de normale fluctuatiemarges van het wisselkoersmechanisme 
van het Europees Monetair Stelsel, gedurende tenminste twee jaar, zonder 
devaluatie ten opzichte van de munt van een andere lidstaat; " 
In artikel 3 van Protocol nr. 6 wordt bepaald dat : 
"Hel in artikel 109.1, lid l, derde streepje, van het Verdrag bedoelde criterium inzake 
deelneming aan het wisselkoersmechanisme van het Europees Monetair Stelsel 
be tekent dat een lidstaat tenminste gedurende de laatste twee jaar voor het onderzoek, 
zonder grote spanningen de normale fluctuatiemarges van het wisselkoersmechanisme 
van het Europees Monetair Stelsel heeft kunnen aanhouden. Met name mag de 
betrokken lidstaat tijdens die periode de bilaterale spilkoers van zijn valuta tegenover 
die van een andere lidstaat niet op eigen initiatief hebben gedevalueerd. " 
De toepassing van het criterium is door ontwikkelingen in het wisselkoersmechanisme 
die zich na de ratificatie van het Verdrag betreffende de Europese Unie hebben 
voorgedaan, moeilijker geworden. Met name het besluit van augustus 1993 om de 
verplichte marginale interventiedrcmpels of fluctuatiemarges rond de spilkoersen van het 
mechanisme te verruimen tot een uniforme breedte van 15% is in dit verband van belang. 
Toen dit besluit werd genomen was deze verruiming van de bandbreedten bedoeld als 
tijdelijke maatregel. Er werd geen rekening gehouden met een extensief en systematisch 
gebruik van de ruimere marges. De bedoeling van de margeverruiming was niet om een 
grotere wisselkocrsvariabilitcit te bevorderen maar veeleer om speculatie tegen de 
valuta's van de deelnemers aan het wisselkoersmechanisme te bestrijden. Niettemin dient 
er, om te beoordelen of aan het criterium is voldaan, rekening te worden gehouden met 
het feit dat er geen formele verplichting bestaat om de oorspronkelijke marges van 
+2,25% in acht te nemen en dat, althans tijdelijk, ruimere marges kunnen worden 
aangehouden. 
Om voor de valuta van elke lidstaat na te gaan of aan het criterium is voldaan, moet een 
operationeel kader worden vastgesteld dat voldoet aan de technische vereisten van het 
criterium en dat de geest van het Verdrag weerspiegelt. Aan de hand van dit kader dient 
de deelneming in het wisselkoersarrangement gedurende tenminste de laatste twee jaar te 
worden geverifieerd en het wisselkoersverloop te worden beoordeeld. Het in dit verslag 
gebruikte kader kan als volgt worden geschetst: 
151 
Een verificatie van de deelneming in het wisselkoersmechanisme gedurende de twee 
jaar voorafgaand aan het onderzoek. Deze periode loopt van maart 1996 tol 
februari I99X. 
I lel gedrag van een valuta binnen het wisselkoersmechanisme wordt getoetst aan een 
gekozen referenlievuluta of ijkpunt1. Dit ijkpunt is de mediaanvaluta in het 
paritcitenraster van het wisselkoersarrangement. De mediaanvaluta is, kort gezegd, de 
munteenheid die in het raster evenveel valuta's boven zich heeft als onder zich bij de 
officiële vaststelling van de ECU-koers op een gegeven dag. Aan het gebruik van de 
mediaanvaluta wordt de voorkeur gegeven boven alternatieven (bijvoorbeeld de 
sterkste/zwakste valuta, de ECU, de DEM) omdat hierbij de valuta die zich in het 
"midden" van het mechanisme bevindt, het ijkpunt vormt. De mediaanvaluta wordt 
van oudsher gebruikt voor herschikkingen op basis waarvan het nieuwe 
paritcitenraster wordt berekend. Ook kan aldus iedere aan het wisselkoersmechanisme 
deelnemende valuta worden beoordeeld aan de hand van een representatieve valuta in 
hel mechanisme. Zo wordt ervoor gezorgd dat het onderzoek neutraal is; immers, het 
gedrag van elke valuta wordt geëvalueerd in de context van de werking van het 
mechanisme in het algemeen. De redenering die aan deze benadering ten grondslag 
ligt wordt in het kader nader uiteengezet; de alternatieve methoden worden in de 
bijlage bij dit hoofdstuk onderzocht. 
Er kunnen verschillende alternatieve opties, elk met hun voor- en nadelen, worden gebruikt; een aantal 
hiervan worden in de bijlage besproken. 
152 
De wisselkoersvuriabiliteit van een valuta wordt gemeten op basis van een 
fluctuatiemarge van een ±2,25% rond zijn spilkoers ten opzichte van de 
mediaanvaluta. Deze marge komt weliswaar overeen met de oorspronkelijke nauwe 
fluctuatieband van het wisselkoersmechanisme, maar staat grotere afwijkingen dan 
2,25% loc len opzichte van de wisselkoersen van de overige valuta's van het 
mechanisme2. De oorspronkelijke smalle marges van het mechanisme waren in 
zoverre nauwer omdat zij tegelijkertijd golden ten aanzien van alle valuta's in het 
mechanisme en niet slechts ten aanzien van een referentievaluta. De significantie van 
de grotere wisselkoersvariabiliteit bij de mediaanvalutamethode dient evenwel in het 
licht van de verruimde fluctuatiemarges lol ±15% te worden gezien, liet belangrijke 
kenmerk van deze benadering is dat de valuta's die rond het centrum van het 
mechanisme zijn gegroepeerd (d.w.z. met marges van ±2,25%), gunstig worden 
beoordeeld. De wisselkoers van een valuta wordt als stabiel beschouwd wanneer de 
marktkoers van deze valuta een marge van ±2,25% rond zijn spilkoers ten opzichte 
van de mediaanvaluta aanhoudt3. Dit houdt evenwel niet in dat een grotere deviatie 
automatisch als een teken van ernstige spanningen van een valuta in het 
wisselkoersarrangement wordt beschouwd. Om te beoordelen of een grote deviatie op 
ernstige spanningen duidt wordt een groot aantal elementen in aanmerking genomen. 
Deze omvatten (i) duur en omvang van de deviatie; (ii) de aard en omvang van een 
eventuele beleidsreactie, met name interventies op de valutamarkt en/of wijzigingen in 
de korte renie4; en (iii) of de druk in de richting gaat van appreciatie of van depreciatie 
van de valuta. Het lijkt namelijk passend om een onderscheid te maken tussen 
spanningen aan de bovenzijde en aan de onderzijde van de fluctuatiemarge die 
respectievelijk wijzen op de relatieve sterkte en zwakheid van een munt. Aangezien in 
de formulering van het Verdrag een impliciet verband wordt gelegd tussen ernstige 
spanningen en devaluatie, lijkl het redelijk om schommelingen boven de 2,25%-marge 
ten opzichte van de mediaanvaluta uit te sluiten als mogelijke grond voor een negatief 
oordcel inzake het wisselkoerscriterium. 
2 /ie kader. 
' In de rest van dit hoofdstuk, en met name in deel 5.3, hebben alle verwijzingen naar een 
tluctuatiemarge van --t.2,25% betrekking op de spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta, tenzij 
anders is vermeld. 
4 Er zij aan herinnerd dat in de Bazel-Nyborg-akkoorden van 1987 werd opgeroepen tot een actiever, 
soepeler en gecoördineerd gebruik van de beschikbare instrumenten, te weten wisselkoersbewegingen 
binnen de fluctuatiemarges, rentetarieven en interventie (Persmededeling van 12 september 1987 van 
het Comité van gouverneurs van de centrale banken van de EG). Voor de volledigheid zijn ook 
gevallen waarbij interventies plaatsvonden binnen de + 2,25% grenzen, onderzocht. 
153 
Kader: De beoordeling van de wisselkoersstabiliteit in het 
WKM aan de hand van de mediaanvalutamethode 
De mediaanvahilamethode neemt de valuta met de middelste procentuele afwijking van zijn 
E('I i-spilkoers als referentievahita waarmee alle andere WKM-valuta's worden vergeleken. 
Aangezien in dit verslag gebruik wordt gemaakt van dagelijkse gegevens, wordt dagelijks een 
mediaanvahita gekozen. 
De valuta's worden elke dag gerangschikt overeenkomstig de procentuele afwijking van hun 
EClJ-wisselkoers ten opzichte van hun ECU-spilkoers. De mediaanvaluta is dan de valuta die 
zich in het midden van deze rangorde bevindt. Vervolgens wordt voor elke WKM-valuta 
berekend hoeveel procent de bilaterale marktkoers ten opzichte van de mediaanvaluta afwijkt van 
de spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta (deze bedraagt 0 voor de mediaanvaluta zelf)-
Deze procentuele afwijkingen vormen de basis van de evaluatie van de wisselkoersontwikkeling, 
die wordt beoordeeld op grond van de fluctuaties van ± 2,25% rond de spilkoers ten opzichte van 
de mediaanvaluta. Het overschrijden van deze marge, met name aan de onderkant (hetgeen 
overeenkomt met een relatief zwakke positie van het WKM) wordt uitgelegd als teken van 
mogelijke spanningen. 
Opgemerkt zij dat bij een fluctuatiemarge van ±2,25% rond de mediaanvahita grotere 
afwijkingen dan 2,25% ten opzichte van de wisselkoersen van de overige WKM-valuta's 
mogelijk zijn. In extreme gevallen, waarbij twee valuta's een tegengestelde fluctuaticmargegrens 
bereiken ten op/ichtc van de mediaanvahita, zou hun bilaterale wisselkoers circa 4,5% afwijken 
van de dienovereenkomstige WKM-spilkoers. 
I)c mediaanvalutamethode heeft een aantal belangrijke voordelen: 
1. De methode is neutraal in zoverre alle valuta's in het WKM op voet van gelijkheid kunnen 
worden beoordeeld en de positie van een afzonderlijke valuta of groep valuta's in het 
mechanisme niet als uitgangspunt wordt genomen. Dit zou anders zijn indien de DEM (of 
een andere WKM-munteenheid) als referentievaluta zou worden gekozen, wat een 
beoordeling van het gedrag van die specifieke valuta onmogelijk zou maken. 
2. Het doel van dit onderzoek is om een oordeel te geven over de stabiliteit van een gegeven 
munteenheid in het kader van het WKM. De conclusies waartoe de gekozen methode leidt 
mogen niet vertekend zijn door het mogelijk afwijkend gedrag van een specifieke valuta. Met 
andere woorden, de methode moet een afzonderlijke valuta niet als norm beschouwen en alle 
overige valuta's als afwijkend. In hel licht van recente ontwikkelingen in het WKM zou dit 
het geval zijn indien bijvoorbeeld een benadering zou worden gekozen die gebaseerd zou 
zijn op een vergelijking met de sterkste munt. 
3. Met gebruik van een mediaanvahita lijkt het best aan te sluiten bij de feitelijke werking van 
het WKM na de invoering van fluctuatiemarges van ±15% in 1993. Uil recente 
ontwikkelingen in het WKM blijkt dat, toen het Ierse pond een aanzienlijke appreciatie 
onderging, de monetaire autoriteiten in de andere WKM-landen zich niet verplicht voelden 
compenserende beleidsmaatregelen te nemen, zolang de stabiliteit ten opzichte van een groot 
aantal valuta's was gewaarborgd. Ook deze overweging pleit tegen een benadering die 
gebaseerd is op de sterkste munt in het WKM-raster. 
4. De ECU-mand als referentie lijkt evenzeer ongeschikt, omdat de waarde hiervan sterk wordt 
beïnvloed door de wisselkoersbewegingen van niet-WKM-valuta's, met name het pond 
sterling. 
5. De methode sluit aan bij de herschikkingsprocedure, waarbij van oudsher gebruik wordt 
gemaakt van de minst divergerende munt in het stelsel als "eenheid" voor de berekeningen. 
154 
5.2. De wisselkoersontwikkeling van de valuta's van de lidstaten 
5.2. J. Algemene situatie in het EMS 
De situatie in het EMS is lussen maart 1996 en februari 1998 over het algemeen vrij 
stabiel geweest. De wisselkoersen van de meeste communautaire valuta's bleven ten 
opzichte van elkaar binnen nauwe marges. De meest opvallende uitzonderingen waren 
het Pond sterling en het Ierse pond, die in dezelfde periode sterk in waarde stegen ten 
opzichte van de overige EMS-valuta's. Binnen het EMS hebben tien munteenheden 
tenminste twee jaar aan het wisselkoersmechanisme deelgenomen. Dit zijn de Belgische 
frank/Luxemburgse frank (BEF/LUF), de Deense kroon (DKK), de Duitse mark (DEM), 
de Spaanse peseta (ESP), de Franse frank (FRF), het Ierse pond (IEP), de Nederlandse 
gulden (NEG), de Oostenrijkse schilling (ATS) en de Portugese escudo (PTE). De Finse 
mark (FIM) is in oktober 1996 toegetreden, terwijl de Italiaanse lire (ITL) in november 
1996 opnieuw tot bet mechanisme toetrad. De Griekse drachme (GRD), de Zweedse 
kroon (SEK) en hel Britse pond (CiBP) hebben in de verslagperiode niet deelgnomcn aan 
het wisselkoersarrangement, hoewel de GRD in maart 1998 is toegetreden.. 
Twee belangrijke ontwikkelingen sinds maart 1996 hebben een over het algemeen 
soepele werking van het WKM bevorderd, hetgeen tot uiting komt in 
wisselkoersstabiliteit en een gelijktijdige neerwaartse convergentie van de rentevoeten in 
de deelnemende lidstaten. Dit zijn: 
• de toenemende verwachting van de markt dat de EMU op tijd van start zal gaan en 
hieraan een groot aantal lidstaten zullen deelnemen. Deze verwachting is gebaseerd 
op (i)de prestaties van de lidstaten inzake inflatiebeheersing en het herstel van 
begrolingsoncvenwichlen, (ii)de gestage voortgang van de voorbereidingen op 
wetgevend, technisch en institutioneel gebied en (iii)de grote mate van politieke 
betrokkenheid bij de EMU in de lidstaten; 
de aanzienlijke koersstijging van de USD-dollar (USD). De vraag naar USD werd in 
hoge mate ondersteund door de betrekkelijke kracht van de Amerikaanse economie, 
welke tot uiting kwam in de verschillen tussen de communautaire en de Amerikaanse 
rente. Een sterke dollar leidt tot een grotere stabiliteit in het wisselkoersmechanisme 
omdat deze gewoonlijk gepaard gaat met de versterking van andere valuta's ten 
opzichte van de DEM in het mechanisme. In de afgelopen twee jaar nam de USD met 
23% toe ten opzichte van de DEM, terwijl de (nominale) effectieve wisselkoers van 
de DEM ten opzichte van de overige WKM-valuta's met 3% nominaal daalde. 
155 
De stabiliteit van hel wisselkoersarrangement in de verslagperiode betekent dat geen 
herschikking van spilkoersen binnen het WKM heeft plaatsgevonden en dat verreweg de meeste 
deelnemende valuta's rond hun spilkoers zijn gebleven. De enige noemenswaardige uitzondering 
was hel IEP, dal meestal hoog boven zijn spilkoers uilsteeg. In maart 1998, na de verslagperiode 
dus, werd het Ierse pond met 3% ten opzichte van de andere WKM-valuta gerevalueerd. De 
algemene verhoudingen in het WKM kunnen worden beoordeeld door de spreiding te 
onderzoeken tussen de sterkste en de zwakste valuta in het raster, zoals in grafiek 5.1 is 
weergegeven-*. Deze spreiding geeft aan in hoeverre valuta's gebruik hebben gemaakt van de 
fluctuatiemarges van ±15%. Tussen april en november 1996 bleef de spreiding ruim onder de 
5%. Vanaf november 1996 nam hij aanzienlijk toe en bereikte in juli 1997 een niveau van 
11,5%*\ De spreiding is daarna sterk afgenomen en bedroeg eind februari minder dan 3%. 
Grafiek 5.1 Spreiding binnen het WKM, met en zonder het IEP* 
(dagelijkse gegevens) 
Op afanr tMttrefcn vu m. ay 25.11.1996 
TMtawUi«mi HM .f M.IO.IVM 12% 
11% -\ 
10% 
9% 
8% 
7% 
6% 
5% 
4% 
3% 
2% 
1% 
0% 
01.03.96 05.06.96 03.09.96 29.11.96 03.03.97 05.06.97 03.09.97 01.12.97 
"ITL «n FIM zijn uitsluitend voor de periode dat zij aan het WKM hebben deelsenomen, in de berekening opgenomen. 
Bron : Diensten van de Commissie ^.v,, A h 
Spreiding mat uitzondering van IEP 'VNv 
Uit grafiek 5.1 blijkt eveneens dat de spreiding kleiner is wanneer het IEP van de berekening 
wordt uitgesloten, /onder het IEP kan evenwel uit de spreiding worden opgemaakt dat 
gedurende een aanzienlijk deel van de onderzochte periode één of meer bilaterale wisselkoersen 
met meer dan 2,25% afweken van de dienovereenkomstige spilkoersen. Er kunnen drie perioden 
worden aangewezen waarin de spreiding neigt toe te nemen. De eerste periode was het tweede 
kwartaal van 1996, toen de ESP zich naar de bovenkant van het raster bewoog en de spreiding 
een piek vertoonde van 3,6%. De andere perioden waren januari 1997 en juli 1997, waarin de 
FIM sterk steeg en de spreiding hoogtepunten bereikte van respectievelijk 4,6% en 3,7%?. De 
laatstgenoemde periode vormde een tijdelijke onderbreking van een gestage versmalling van de 
spreiding. Deze versmalling zette vervolgens door en de spreiding (zonder het IEP) bedroeg eind 
februari 1998 minder dan 1%. 
In de hier besproken spreiding in het WKM worden de FIM en de ITL in de periode voorafgaand aan 
hun deelneming in het mechanisme buiten beschouwing gelaten. 
Dit cijfer betreft de maximale afwijking van de IEP/FRF-marktkoers ten opzichte van de 
dienovereenkomstige spilkoers. De maximale afwijking van de FRF/IEP-marktkoers t.o.v. de 
desbetreffende spilkoers bedroeg meer dan 13%. 
In deze beide perioden bevond de FRF zich aan de onderzijde van het raster. De omvang van de 
spreiding was evenwel veeleer het gevolg van de kracht van de FIM dan van de zwakte van de FRF, 
die zich dicht bij zijn spilkoers bevond ten opzichte van de mediaanvaluta. 
156 
5.2.2. De ontwikkeling van de WKM-valuta's 
Tabel 5.1 bevat een statistisch overzicht van het algemene beloop van elke WKM-valuta ten 
opzichte van de mcdiaanvahila gedurende een periode van twee jaar tot eind februari 1998. In 
grafiek 5.2 wordt de procentuele afwijking van elke WKM-valuta van zijn spilkoers ten opzichte 
van de mcdiaanvahila weergegeven in dezelfde periode. Wat de FIM en de ITL betreft wordt de 
subperiode voorafgaand aan de deelneming van deze valuta's aan het WKM beoordeeld op basis 
van hun huidige WKM-spilkoersen (waarbij rekening wordt gehouden met het feit dat de 
nationale autoriteiten niet officieel hebben toegezegd om hun wisselkoersen aan de ECU te 
koppelen). Hierdoor kunnen alle WKM-valuta's op een vergelijkbare basis worden beoordeeld. 
Uit de gegevens komt naar voren dat een groep van zes valuta's, de BEF/LUF, DKK, DEM, 
NLG en ATS in de onderzochte periode een geringe en verminderende volatiliteit vertoonden. 
Deze groep valuta's bleef vrijwel voortdurend binnen een marge van+1% rond hun spilkoers ten 
opzichte van de mediaanvaluta in het raster, en geen enkele valuta overschreed de marge van 
12,25%. Lcn van deze valuta's vormde gedurende bijna de gehele periode de mediaanvaluta. De 
stabiliteit van de wisselkoersen lussen deze valuta's kwam tot uiting in zeer geringe verschillen 
lussen zowel hun korte als hun lange rente. Find februari 1998 was de DKK de mcdiaanvahila in 
hel raster, terwijl de overige vijf valuta in de groep minder dan 0,1% van hun spilkoers afweken 
ten opzichte van de DKK. 
Tabcl5.l 
Spreiding ten opzichte van mediaanvaluta 
(maart 1996 -februari 1998, dagelijkse gegevens) 
MI-I7I.IIF 
DKK 
DI:M 
I:SI» 
IKI 
ll-P 
ITL a) 
NLG 
ATS 
PTE 
FIM a) Gemid- Absoluut Maximum Minimum Standaard-
dclde gemid- deviatie 
delde (%) (%) 
(%) (%) 
-0,08 0,22 0,44 -0,44 0,23 
-0,46 0,47 0,04 -1,41 0,52 
-0,13 0,14 0,34 -0,46 0,12 
0,71 0,71 2,61 0.00 0,47 
-0,81 0,81 0,05 -2,35 0,56 
4,56 5,21 10,91 -4,24 4,17 
-0,77 1,57 1,84 -7,82 2,13 
0,15 0,25 0,93 -0,30 0,32 
-0,15 0,16 0,31 -0,47 0,13 
0,67 0,86 2,76 -1,36 0,88 
0,54 1,26 3,74 -4,21 1,44 Dagen < : -2,25% 
Aantal 
0 
0 
0 
0 
2 
32 
96 
0 
0 
0 
39 Als % van 
dagen 
waarop is 
gehandeld 
0 
0 
0 
0 
0 
6 
19 
0 
0 
0 
8 
a) De cijfers voor ITL en KIM zijn berekend alsof zij gedurende de gehele onderzoeksperiode tegen hun 
huidige spilkoersen aan het WKM hadden deelgenomen. Alle dagen dat de koers van ITL en F1M lager 
was dan -2,25% vielen vóór hun deelneming aan het WKM. 
Bron: Diensten van de Commissie 
157 
Grafiek 5.2 
Spreiding rond de spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta In het WKM 
(dagelijkse gegevens) 
4% 
3% 
2% 
1% 
0% 
-1% 
2% 
3% 
4% L.^^~-v./v ^jf«'jtn«iM ijum'^i^ft' 
S S S 
S S 3 Ö 8 8 S « $ ess s s s 
•HKF •DKK -DEM «5 «5 
3 8 
— FRF 
•ATS NLG •ESP PTE 
12% 12% 
8% 
4% -
-8% 
-12% :.«?&» 
»•/. r' P^/rV^T^ 
•IEP •ITL -FIM 
Opmerking: 
De twee rechte verticale lijnen in de grafiek rechtsonder geven respectievelijk de toetreding van de FTM in het WKM op 
14.10.1996 en het opnieuw toetreden van de FEL op 25.11.1996 aan. In de periode vóór hun deelneming worden de FIM 
en ITL beoordeeld onder verwijzing naar hun huidige WKM-spilkoersen. Deze twee valuta's zijn echter niet in 
aanmerking genomen bij de selectie van de referentievaluta in die periode. 
In alle gevallen is ook een marge van +2,25% rond de spilkoers aangegeven. 
Bron : Diensten van de Commissie 
158 
Aan het begin van de betrokken periode kwam de FRF onder verkoopdruk te staan als 
gevolg van de zwakte van de economie en in de nasleep van stakingen in de openbare 
sector. I)c koers van de FRF daalde gedurende twee dagen tot ruim 2,25% onder zijn 
spilkoers ten opzichte van de mediaan valuta. Tekenen van economisch herstel 
ondersteunden evenwel de vraag naar de FRF vanaf maart 1996 en de koers van de 
Franse valuta bleef gedurende hel grootste gedeelte van de periode minder dan 1% onder 
de spilkoers. In augustus 1996 daalde de FRF lot bijna -2,25% ten opzichte vun.de 
mcdiaanvaluta toen politieke onzekerheid en een gering handelsvolume tot buitensporige 
schommelingen van de wisselkoers leidden. De dalende tendens van de Franse korte 
rente werd tijdelijk onderbroken en de Banque de France intervenieerde ten gunste van de 
Franse munt. De druk op de FRF was van korte duur en sindsdien is de valuta stabiel 
gebleven. De FRF bleef bijna de gehele periode onder zijn spilkoers ten opzichte van de 
mcdiaanvaluta, maar viel eind februari 1998 vrijwel samen met zijn spilkoers, nadat hij 
gedurende een korte periode in december 1997 de mediaanvaluta was geweest. 
De koers van de ESP lag gedurende de onderzochte periode boven zijn spilkoers ten 
opzichte van de mediaanvaluta. In april 1996 was de ESP meer dan 2,25% sterker dan de 
mediaanvaluta. De appreciatie van de ESP was het gevolg van een grote toevloed van 
kapitaal naar Spanje; beleggers werden aangetrokken door een verbetering van de 
economische basisparameters en een aanzienlijk rente-ecart ten opzichte van de andere 
lidstaten. In januari 1997 steeg de ESP weer snel in het raster en de Banco de Espana 
intervenieerde om hel apprccialiclempo te beteugelen. Tegen eind februari 1998 was de 
ESP evenwel minder dan 0,3%» verwijderd van zijn spilkoers ten opzichte van de 
mediaanvalula. De stabiliteit van de peseta droeg bij tot een vermindering van het 
verschil in lange en korte rente tussen Spanje en de lidstaten met een lagere rente. 
De PTE daalde in de onderzochte periode nooit lager dan 2,25% onder zijn spilkoers ten 
opzichte van de mediaanvaluta; vanaf september 1996 tot het einde van de periode lag de 
munt voortdurend boven zijn spilkoers ten opzichte van de mediaan valuta. In januari 
1997 overschreed de PTE de +2,25%-marge ten opzichte van de mediaanvaluta als 
gevolg van een sterke appreciatie, welke met succes onder controle werd gehouden dank 
zij een interventie door de Banco de Portugal. Vervolgens nam de deviatie van de PTE 
van zijn spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta geleidelijk af; deze lag eind 
februari 1998 dicht bij nul. Zoals bij Spanje het geval was, bevorderde de stabiliteit van 
de wisselkoers de convergentie van de Portugese rentetarieven in de richting van de 
rentetarieven van de lidstaten met lagere cijfers. 
159 
Nel IEP heeft in de twee jaar van de verslagperiode meer gebruik van zijn 
fluctuatiemarges gemaakt dan enige andere WKM-valuta. Zijn gemiddelde afwijking van 
de spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta was, in vergelijking met de overige 
WKM-valuta's, bijzonder groot met 4,6%>. De IEP-koers lag gedurende de eerste 32 
dagen van de betrokken periode meer dan 2,25% onder zijn spilkoers len opzichte van de 
mcdiaanvaluta maar steeg slerk tussen april en november 1996. Hierdoor bewoog de 
Ierse valuta zich van de onderkant van het raster naar de bovenzijde - waar hij tot het eind 
van de onderzochte periode is gebleven - en weerspiegelde hiermee een 
dienovereenkomstige versterking van het GBP. Het IEP nam gedurende het grootste deel 
van 1997 een sterke positie in het raster in en zijn afwijking van de spilkoers ten opzichte 
van de mediaanvaluta bereikte een piek van bijna 11%. Doordat de verwachting van de 
markt dat de WKM-spilkoers voorafgaand aan het besluit inzake deelneming aan de 
EMU zou worden gerevalueerd, wegebde begon de koers van het IEP eind 1997 te 
zakken. Begin 1998 daalde de koers sterk en eind februari bleef de koers binnen de 3% 
rond zijn spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta. Na de verslagperiode, in maart 
1998, werd de IEP met 3% gerevalueerd ten opzicht van de andere WKM-valuta 
Uil de gegevens blijkt duidelijk dat de variabiliteit van de wisselkoers van het IEP 
gedurende de onderzochte periode betrekkelijk groot is geweest. De 2,25%-marge ten 
opzichte van de mediaanvaluta werd meestentijds niet gerespecteerd. De grootste 
afwijking ten opzichte van de mcdiaanvaluta was aan de positieve zijde en gaf de 
relatieve kracht van de munt weer. Zoals reeds is opgemerkt kan de kracht van het IEP 
worden toegeschreven aan de tendens van de munt om gelijke tred te houden met de 
ontwikkeling van het GBP, maar tevens aan de dynamiek van de Ierse economie. Het 
GBP vertoonde een scherpe stijging ten opzichte van de overige Gemeenschapsvaluta en 
trok het IEP mee, hoewel de mate van correlatie tussen de bewegingen van beide valuta's 
geleidelijk minder sterk werd. Ondertussen maakte Ierland een zeer sterke economische 
groei door die gepaard ging met een lage inflatie en een duurzame 
begrotingsconsolidatie. 
160 
De ITL neemt sinds 25 November 1996 aan het WKM deel, dat wil zeggen per eind 
februari 1998 meer dan 15 maanden. Na een zeer sterke depreciatie in 1992/93 na de 
uittreding uit het WKM en opnieuw in het eerste kwartaal van 1995, steeg de waarde van 
de munt aanzienlijk ten opzichte van de overige WKM-valuta. In maart 1996 daalde de 
ITL tot circa 8% onder zijn toekomstige spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta, 
maar tegen medio mei was de afwijking teruggelopen tot 2%. In juli en augustus 1996 
nam de afwijking weer toe tot een hoogtepunt van 3,4%, en bleef de munt gedurende 
ongeveer één maand meer dan 2,25% onder zijn toekomstige spilkoers ten opzichte van 
de mediaanvaluta. Deze tijdelijke zwakte van de ITL hield verband met een soortgelijke 
ontwikkeling van de USD en zorgde ervoor dat de dalende tendens van de Italiaanse 
korte en lange rente werd onderbroken. Vervolgens steeg de waarde opnieuw zonder 
rcntcmaalregelen of een belangrijke interventie op de valutamarkt8. De ITL-koers bleef 
gedurende in totaal 96 dagen meer dan 2,25% onder zijn spilkoers ten opzichte van de 
mediaanvaluta. Sinds de ITL opnieuw lot het WKM is toegetreden heeft de munt 
evenwel de marge van + 2,25% van zijn spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta niet 
overschreden. Eind februari 1998 lag de lire slechts 0,4% boven deze spilkoers. 
De FIM neemt sinds 14 oktober 1996 aan het wisselkoersmechanisme deel, d.w.z. 
gedurende meer dan 16 maanden in de periode tot eind februari 1998. De FIM 
deprecieerde in het begin van deze periode, voornamelijk als gevolg van de onzekere 
groeivooruitzichten van de Finse economie. Vanaf mei 1996 echter veroorzaakte een 
verbetering van de economische basisparameters een radicale ommekeer van deze 
ontwikkeling en tussen mei en oktober 1996 steeg de Finse mark van circa 4,2% tot 1,7% 
onder zijn toekomstige spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta9. Deze appreciatie 
vond plaats in het kader van een versoepeling van het monetair beleid, aangezien de 
Suomen Pankki dankzij zeer lage inflatiecijfers de rente in de loop van 1996 aanzienlijk 
kon verlagen. De FIM lag gedurende in totaal 39 dagen van de onderzochte periode meer 
dan 2,25%) onder zijn spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta; sinds de toetreding tot 
hel WKM is de FIM echter steeds sterker geweest dan zijn spilkoers ten opzichte van de 
mediaanvaluta en overschreed de munt tweemaal de marge van 2,25%) rond zijn spilkoers 
ten opzichte van de mediaanvaluta. De afwijking van de spilkoers nam in januari 1997 
toe tot 3,7%, toen de FIM de op één na sterkste valuta in het WKM werd als gevolg van 
een algemene appreciatie van de Noordse valuta's. De kracht van de FIM weerspiegelde 
de gunstige groeivooruitzichten van de Finse economie en de centrale bank 
intervenieerde om de appreciatie van de valuta te beperken. De FIM steeg nogmaals 
boven de marge van 2,25% boven zijn spilkoers ten opzichte van de mediaanvaluta in 
augustus 1997, toen de markten op een revaluatie van de munt speculeerden. Dit maal 
trad de centrale bank niet op. Tegen eind februari 1998 bevond de FIM zich weer dichtbij 
zijn spilkoers. 
In de eerste helft van 1996 greep de Banca d'Italia op de valutamarkt in om de volatiliteit van de lire 
gedurende de appreciatiefase te beperken en om haar deviezenreserves aanzienlijk uit te breiden. In 
juli en augustus 1996 ondersteunde de centrale bank de lire slechts door deze vorm van "bijsturing" op 
te schorten. 
Toen Finland in oktober 1996 tot het WKM toetrad lag de heersende marktkoers ten opzichte van de 
ECU circa 1% boven de spilkoers. 
161 
5.2.3. De niet aan het WKM deelnemende valuta 's 
De GRD, de SEK en het GBP hebben in de verslagperiode van maart 1996 tot en met 
februari 1998 niet aan het WKM deelgenomen hoewel de GRD in maart 1998 tot het 
wisselkoersmechanisme is toegetreden. Bij gebrek aan WKM-spilkocrscn was het dus 
technisch niet mogelijk hel wisselkoersbeloop van deze valuta's op dezelfde basis als bij 
de WKM-valuuYs te beoordelen. Bovendien lijkl hel passend de wisselkoersontwikkeling 
van deze valuta's te beoordelen in het licht van het door hun respectievelijke autoriteiten 
gevoerde monetaire beleid. De autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk en Zweden 
richten zich op rechtstreekse inflatiedoelstellingen en hebben zwevende wisselkoersen, 
terwijl wisselkoersstabiliteit ten opzichte van de ECU in Griekenland steeds deel heeft 
uitgemaakt van het anti-inflatiebeleid van de overheid. De ontwikkeling van de 
wisselkoersen van deze valuta's wordt in grafiek 5.3 en 5.4 weergegeven, respectievelijk 
ten opzichte van de DEM en van hun nominale effectieve wisselkoersen. Bovendien 
wordt voor de GRD het wisselkoersbeloop ten opzichte van de ECU weergegeven in 
grafiek 5.3. 
De (SKI) apprecieerde in hel eerste deel van de onderzoekperiode zowel ten opzichte van 
de DEM als van de ECU. Sinds hel tweede kwartaal van 1996 lag de koers van de GRD 
binnen een marge van 155-160 per DEM. Ten opzichte van de ECU daalde de drachme 
in de eerste helft van 1997 verder. Wal de nominale effectieve wisselkoers betreft was de 
GRD in de onderzochte periode betrekkelijk slabiel. De vaste toezegging van de Griekse 
autoriteiten om aan de EMU deel te nemen alsmede vooruitgang op het gebied van de 
inllatie en het overheidstekort hebben de wisselkoersstabiliteit bevorderd. De GRD 
kwam evenwel in oktober 1997 onder grote druk te staan doordat de financiële onrust 
zich van de opkomende markten in Azië verspreidde. De GRD werd met succes 
verdedigd door tijdelijke renteverhogingen en interventie op de valutamarkt. In maart 
1998 kwam de GRD het WKM binnen met een spilkoers van 357 per ECU, beduidend 
lager dan de marktkoers op dat moment. 
De nominale effectieve wisselkoers van de SEK steeg tussen maart en oktober 1996 met 
circa 5%>, maar daalde in de periode tot juni 1997 als gevolg van de verslechterende 
groeivooruilzichten van de Zweedse economie en de versoepeling van het monetaire 
beleid door de Riksbank. De SEK/DEM-wisselkoers maakte een soortgelijke 
ontwikkeling door, zij het met een grolerc amplitude. Vanaf juni 1997 begon een 
ontwikkeling in omgekeerde richting, toen de SEK apprecieerde als gevolg van betere 
vooruitzichten voor de Zweedse economie. De nominale effectieve wisselkoers van de 
Zweedse kroon bereikte in hel vierde kwartaal van 1997 het niveau van maart 1996, en 
steeg in oktober 1997 naar een hoogtepunt van 4,25 per DEM. Eind februari 1998 was 
deze koers 4,42 per DEM. 
162 
Grafiek 5.3 
Nlet-WKM-valuta's: wisselkoers ten opzichte van DEM en 
(alleen voor GRD) ten opzichte van de ECU 
(dagelijkse gegevens) 
GRD/DEM GRD ten opzichte van DEM en ten opzichte van ECU GRD/ECU 
165 T r 315 
157 4 
155 H 1 1 1 1 1 1 r-
01/03/96 05/06/96 03/09/96 29/11/96 03/03/97 05/06/97 03/09/97 01/12/97 
GRD/DEM GRD/ECU 
4.7 SEK/DEM 
42 t- ~H -+-
01/03/96 05/06/96 03/09/96 29/11/96 03/03/97 05/06/97 03/09/97 01/12/97 
3.2 DEM/GBP 
2.0 -I 1 1 1 1 1 1 1 
01/03/96 05/06/96 03/09/96 29/11/96 03/03/97 05/06/97 03/09/97 01/12/97 
///w« : Diensten van do Commissie 
163 
no 
125 
120 
115 
110 
105 
100 
95 
90 
85 
80 Grafiek 5.4 
Nominale effectieve wisselkoersen voor Griekenland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk 
(ten opzichte van 24 geïndustrialiseerde landen; maandelijkse gegevens) maart 
v^wïZ. 
03/96 05/96 07/96 09/96 11/96 01/97 03/97 05/97 07/97 09/97 11/97 01/98 
• Griekenland «-Zweden ~* VerenigdKoninkryk 
Bron : Diensten van de Commissie 
Hel C îlil* apprecieerde zeer sterk in de onderzochte periode. Deze koersstijging was een 
gevolg van hel feit dal de economie van het Verenigd Koninkrijk zich in een meer 
gevorderde fase van de conjunctuur bevond dan de meeste andere communautaire 
economieën en als gevolg daarvan, een verhoging van de rentevoeten werd verwacht. De 
waardestijging was het sterkst in de periode van augustus 1996 tot juli 1997, toen de 
nominale effectieve wisselkoers van het GBP met 25% steeg. De koersstijging was in 
dezelfde periode zelfs nog groter ten opzichte van de DEM (38%) en andere 
communautaire valuta's. De vraag naar de munt werd verder gestimuleerd door een 
verstrakking van het monetaire beleid door de Bank of England toen de inflatiedruk 
toenam, en door het gebruikelijke "spill over"-effect van de koersstijging van de 
US-dollar. Al in 1996 gaf de toenemende groei van de Britse economie aanleiding tot 
marktspcculatics met betrekking lot een strakker monetair beleid, waardoor hel reeds 
positieve verschil tussen de rentevoeten in hel Verenigd Koninkrijk en Duitsland nog 
verder loenam. De Bank of England verhoogde de officiële rentevoet gedurende de 
onderzochte periode dan ook in zes stappen tot 7,25%. De GBP-wissclkoers werd verder 
gesteund door ontwikkelingen in verband met de EMU; zo leidde de 
porlefeuillediversificatie in het vooruitzicht van de EMU tot een groei van de 
beleggingen in GBP luidende activa. In september/oktober 1997 kwam het GBP korte 
tijd onder druk te staan als gevolg van speculatie over een snelle deelneming van het 
Verenigd Koninkrijk aan de EMU, tegen een koers onder de heersende marktkoers. De 
verwachting van een monetaire verstrakking in Duitsland leidde tot enige verzwakking 
van het GBP in de tweede helft van 1997, maar tegen eind februari 1998 bedroeg de 
koers weer circa 3,0 DEM. 
164 
5.3. Beoordeling van de wisselkoersstabiliteit in het licht van het 
Vcrd rascriterium 
Tien valuta's - BEE/LUI', DKK, DIM, ESP, I-RE, IEP, NEG, AIS en PTE - namen eind 
februari 1998 gedurende meer dan twee jaar aan hel WKM deel. Van deze munteenheden 
heel! alleen hel IEP de marge van ±2,25% rond zijn spilkoers ten opzichte van de 
mediaanvaluta gedurende een langere periode overschreden. Het betrof echter meestal 
een deviatie boven de spilkoers. Geconcludeerd kan derhalve worden dat deze 10 valuta's 
in de onderzochte periode van twee jaar niet aan grote spanningen in het WKM hebben 
blootgestaan. 
Wanneer de Raad in mei 1998 een besluit neemt, hebben ITL en FIM respectievelijk 
ongeveer 17 en 18/2 maand aan het WKM deelgenomen. Wal de wisselkoersen betreft 
hebben beide valuta's een overwegend vergelijkbare ontwikkeling laten zien, waarbij de 
koersen in de periode voor de toetreding stegen en vervolgens in het raster betrekkelijk 
sterk en stabiel bleven, 'l'en behoeve van het onderzoek wordt de stabiliteit van ITL en 
l'IM beoordeeld alsof beide valuta's met hun huidige spilkoersen gedurende de volledige 
periode van twee jaar aan het WKM hebben deelgenomen. Voor geen van beide valuta's 
waren rechtstreekse monetaire beleidsmaatregelen noodzakelijk om de valuta te 
verdedigen, hetzij in de vorm van een verhoging van de officiële rentevoeten of van 
uitvoerige interventiemaatregelen. Daarom kan worden beschouwd dat geen van beide 
valuta's in de onderzochte periode aan grote spanningen in het WKM heeft blootgestaan. 
GRD, SEK en GBP hebben gedurende de onderzochte periode niet aan het WKM 
deelgenomen. De stabiliteit van de desbetreffende wisselkoersen kan derhalve niet op 
dezelfde wijze als voor de deelnemende landen worden getoetst. 
165 
Bijlage: Methoden voor de beoordeling van 
wisselkoersstabiliteit in het WKM 
De mediaanvalutamethode, die als operationeel kader is gebruikt om te beoordelen of aan 
het wisselkoerscriterium is voldaan, wordt in hoofdstuk 5 uitvoerig besproken. Deze 
bijlage belicht de voor- en nadelen van mogelijke alternatieve kaders10. Er wordt van 
uitgegaan dat de verificatie van de deelneming aan het WKM gedurende tenminste twee 
jaar en de inachtneming van een marge van ±2,25% rond de spilkoersen voor alle kaders 
gelden. Het belangrijkste afwijkende kenmerk van de alternatieve kaders is het ijkpunt 
ten opzichte waarvan de wisselkoersontwikkeling van de WKM-valuta's wordt 
beoordeeld. 
In algemene zin impliceren de belangrijkste operationele kaders die beschikbaar zijn een 
beoordeling van het wisselkocrsbeloop van een valuta met betrekking tot zijn spilkoers 
ten opzichte van één of andere referentievaluta. Deze referentievaluta, die in de loop van 
de verslagperiode kan veranderen, wordt gedefinieerd als het ijkpunt van de beoordeling. 
Waar het om gaat is hoe dit ijkpunt wordt gekozen. In deze bijlage worden operationele 
kaders besproken die van de volgende mogelijke ijkpunten gebruikmaken: 
1. de sterkste valuta in het WKM-rastcr (die eventueel na verloop van tijd verandert); 
2. de DEM en 
3. de ECU. 
1. Beoordeling van de wisselkoersontwikkeling van WKM-valuta's ten opzichte van 
de sterkste valuta in het paritcitenraster (grafieken 5.5 en 5.6) 
I let voornaamste voordcel van het gebruik van de sterkste WKM-valuta als ijkpunt is dat 
deze benadering berust op een ambitieuze interpretatie van het begrip 
wisselkoersstabiliteit. De beoordeling richt zich uitsluitend op de 
wissclkocrsschommclingcn van de andere WKM-valuta's aan de onderzijde van hun 
lluctuaticmargc ten opzichte van de sterkste valuta. De benadering heeft evenwel een 
aantal nadelen. 
10 Hel wisselkoersbeloop van de WKM-valuta's gedurende de verslagperiode wordl per kader 
voorgesteld in termen van procentuele afwijking van de spilkoers ten opzichte van de desbetreffende 
referentievaluta in de grafieken 5.5-5.8; de tabellen 5.2-5.5 bevatten een statistisch overzicht waarin 
de verschillende methoden worden vergeleken. Bij de bespreking van de resultaten van de 
verschillende beoordelingen wordt elk kader kort uiteengezet, waarbij de bespreking van hoofdstuk 5 
wordl verdiept. 
166 
Ten eerste strookt een beoordeling van het wisselkoersverloop van een valuta ten 
opzichte van de sterkste valuta in het WKM noch met de bedoelde noch met de feitelijke 
werking van het mechanisme. Hel WKM werd ontworpen als symmetrisch mechanisme 
en is als zodanig niet verankerd aan de sterkste valuta maar aan de valuta die zich in het 
midden bevindt, liet is een feit dat de DEM de rol van de facto anker in het WKM heeft 
gespeeld dankzij zijn goede prestaties op het gebied van stabiliteit en zijn status als 
belangrijke internationale reserve valuta. De DEM is evenwel niet altijd de sterkste valuta 
in het WKM geweest. De ankerrol van de DEM is veeleer tot uiting gekomen in de 
neiging van de Duitse munt om zich steeds in of dichtbij het midden van het mechanisme 
te bevinden. In dit verband zij opgemerkt dat de DEM (of één van de daarmee nauw 
verbonden kernvaluta's) gedurende het grootste gedeelte van de verslagperiode de 
mcdiaanvaluta in het WKM is geweest. Wat de feitelijke werking van het WKM betreft is 
de verruiming van de fluctuatiemarges tot ±15% gepaard gegaan met de toekenning van 
een groter gewicht aan het "midden" van het systeem als referentiepunt voor het 
wisselkoersbeheer. De nationale monetaire autoriteiten hebben dan ook veeleer getracht 
een buitensporige volatilileil van hun valuta's te voorkomen dan om een smalle 
lluctuatiemarge ten opzichte van de sterkste WKM-valüta in acht te nemen. Dit blijkt ook 
uil het uitblijven van enige reactie in het mechanisme op de appreciatie van het IEP in 
1996. 
Ten tweede houdt de mogelijkheid van een grotere wisselkoersvariabiliteit door de ruime 
fluctuatiemarges van ±15% het risico in dat het gebruik van de sterkste munt als ijkpunt 
bij het onderzoek van het wisselkoersbeloop tot buitensporige resultaten kan leiden. 
Zoals uit grafiek 5.5 blijkt, brengt de ontwikkeling van de wisselkoers van het IEP in de 
verslagperiode dit nadeel duidelijk aan het licht. De koers van alle andere WKM-valuta's 
lag gedurende een aanzienlijke periode ver onder hun spilkoersen ten opzichte van het 
IEP. De conclusie dat deze valuta 'zwak' zijn binnen het WKM zou evenwel onjuist zijn. 
liet IEP kan, gezien de omvang van de afwijking van zijn spilkoers ten opzichte van de 
overige valuta's die in het raster dicht bijeen lagen, gemakkelijk als een "uitschieter" 
worden aangemerkt. Er is evenwel geen vuistregel om vast te stellen of de sterkste munt 
al dan niet een uitzonderingspositie inneemt. In minder duidelijke gevallen dan dat van 
het IEP kan slechts op basis van willekeurigheid worden geoordeeld. 
Grafiek 5.6, die de resultaten van de berekening zonder het IEP bevat, toont dat bilaterale 
marges van meer dan 2,25% gedurende de desbetreffende periode niet ongewoon waren 
en gezien moeten worden als kenmerkend voor het WKM van na 1993. 
167 
2. Beoordeling van het wisselkoersbeloop van de WKM-valuta's ten opzichte van de 
DEM (grafiek 5.7) 
Van oudsher werd de DEM gekozen als ijkpunt voor de beoordeling van de 
wisselkoersontwikkeling in het WKM, om uiting te geven aan de bijzondere rol van de 
DEM als de facto ankervaluta van het mechanisme. Hel gebruik van de DEM als 
refcrentievaluta is evenwel in het kader van dit onderzoek ongeschikt omdat hierbij van 
de veronderstelling zou worden uitgegaan dat het wisselkoersbeloop van de DEM per 
definitie stabiel is, zodat deze valuta van het onderzoek zou worden uitgesloten. Voor de 
volledigheid geeft grafiek 5.7 evenwel het wisselkoersbeloop van de overige 
WKM-valuta's weer wat hun spilkoersen ten opzichte van de DEM betreft. Aangezien de 
DEM of een van de andere nauw daaraan gekoppelde kernvaluta gedurende het grootste 
gedeelte van de onderzochte periode de centrale positie in het WKM-raster heeft 
ingenomen, behoeft het geen verbazing te wekken dat er een nauw verband bestaat tussen 
de wisselkoersbewegingen ten opzichte van de DEM en die ten opzichte van de 
mediaan valuta. Dit verband blijkt bijzonder duidelijk wanneer de statistische overzichten 
van de tabellen 5.1 en 5.4 met elkaar worden vergeleken. 
3. Beoordeling van het wissclkocrsbcloop van de WKM-valuta's ten opzichte van de 
ECU (grafiek 5.8) 
De ECU zou als de logische kandidaat kunnen worden beschouwd om als de ijkpunt te 
dienen voor de beoordeling van het wisselkoersbeloop in het WKM. Hiertegen kunnen 
echter twee grote bezwaren worden ingebracht. Ten eerste worden de fluctuatiemarges en 
interventie verplichtingen in het WKM gedefinieerd met behulp van een raster van 
bilaterale koersen. Er is binnen het WKM nooit een formele verplichting geweest om de 
wisselkoersen af te stemmen op de ECU-wisselkoers. Ten tweede bevat de ECU-mand 
ook niet aan het WKM deelnemende valuta's. Aangezien de bewegingen van deze 
valuta's de waarde van de ECU kunnen beïnvloeden, kan de wisselkoers van de WKM-
valuta's ten opzichte van de ECU worden beïnvloed door ontwikkelingen buiten het 
mechanisme om. Dit verschijnsel is voor het onderhavige onderzoek van belang vanwege 
de sterke appreciatie van het GBP sinds medio 1996. Grafiek 5.8 geeft de afwijkingen in 
de wisselkoersen van WKM-valuta's weer ten opzichte van hun ECU-spilkoersen in de 
onderzochte periode. Alle WKM-valuta's, met uitzondering van de ITL en hel IEP, zijn 
ten opzichte van de ECU in waarde gedaald. Deze schommelingen ten opzichte van de 
ECU waren voornamelijk hel gevolg van de appreciatie van het (IBP in de mand, 
waardoor hel moeilijk is om zinvolle conclusies Ie trekken met belrekking tot de 
wisselkoersontwikkeling in hel WKM. 
168 
label 5.2 
Spreiding ten opzichte van de sterkste valuta 
(maart 1996 - februari 1998, dagelijkse gegevens) 
(icmid- Maximum Minimum Standaard-
dcldc deviatie 
(%) (%) (%) Dagen < -2,25% 
Aantal Als % van dagen 
waarop is 
gehandeld 
HIT/I.UF -5,65 
DKK -6,(14 
DEM -5,71 
ESP -4,82 
IK I -6,41 
I1CI* -0,61 
ITI.») -6.32 
Nl.(i -5,42 
ATS -5,73 
I'll- -4,83 
l-IM") -4,96 -0,24 -12,59 
-1,47 -12,24 
•0,29 -12.47 
0,00 -11,36 
•1,36 -13.05 
0,00 -5,50 
•1,61 -11,79 
0,00 -12,40 
-0,32 -12,48 
0,00 -11,13 
0,90 -10,67 3,88 
3,29 
3,77 
3,87 
3,49 
1,35 
2,59 
3,94 
3,78 
3,08 
2,95 339 
405 
350 
329 
443 
56 
491 
334 
350 
344 
393 67 
81 
70 
65 
88 
II 
98 
66 
70 
68 
78 
a) De cijfers voor III. en FIM zijn berekend alsof zij gedurende de gehele onderzoeksperiode tegen hun 
huidige spilkoersen aan het WKM hadden deelgenomen. 
Bron: Diensten van de Commissie 
Tabel 5.3 
Spreiding ten opzichte van de sterkste valuta 
met uitzondering van het IEP 
(maart 1996 februari 1998, dagelijkse gegevens) 
(icmid-
dclile 
(%> Maximum 
(%) Minimum 
(%) Standaard­
deviatie Dagen < -2,25% 
Aantal Als % van dagen 
waarop is 
gehandeld 
UEF/EUF -1,43 
DKK -1,82 
DEM -1,49 
ESP -0,63 
FRF -2,18 
ITLa) -2,13 
NLG -1,21 
ATS -1,51 
Pll- -0,67 
I'lM») -0,80 -0,24 
-0,25 
-0,29 
0,00 
-0,27 
0,00 
0,00 
-0,32 
0,00 
0,90 -4,14 
-4,09 
-4,19 
-2,85 
-4,77 
-9,13 
-3,89 
-4,18 
-2,49 
-6.91 0,71 
0,75 
0,68 
0,62 
0,87 
2,13 
0,71 
0,68 
0,69 
1,46 51 
105 
56 
3 
259 
205 
35 
57 
18 
62 10 
21 
11 
1 
51 
41 
7 
11 
4 
12 
") De cijfers voor 111. en l'IM zijn berekend alsof zij gedurende de gehele onderzoeksperiode legen hun 
huidige spilkoersen aan het WKM hadden deelgenomen. 
Bron: Diensten van de Commissie 
169 
I Tabel 5.4 " I 
Spreiding ten opzichte van DEM 
(maart 1996 - februari 1998, dagelijkse gegevens) 
~| | Dagen < -2,25% 
Gemid- Absoluut Maximum Minimum Standaard-
delde gemid- deviatie 
delde 
(%) (%) (%) (%) 
] Aantal Als % van 
dagen waarop 
is gehandeld 
BEF/LUF 57)6 Oji p4 ^0T3 " Ojl 0 0 
DKK -0,33 0,48 0,24 -1,50 0,58 0 0 
DEM 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0 0 
ESP 0,85 0,85 2,61 -0,34 0,46 0 0 
FRF -0,68 0,73 0,25 -2,35 0,60 2 0 
IEP 4,68 5,34 11,09 -4,24 4,23 32 6 
ITLa) -0,64 1,65 2,13 -7,82 2,20 96 19 
NLG 0,28 0,29 0,91 -0,07 0,25 0 0 
ATS -0,02 0,02 0,06 -0,08 0,02 0 0 
PTE 0,81 1,01 3,05 -1,36 0,95 0 0 
FIMa) 0,68 1,40 4,02 -4,20 1,50 39 8 
a) De cijfers voor ITL en FIM zijn berekend alsof zij gedurende de gehele onderzoeksperiode tegen hun huidige 
spilkoersen aan het WKM hadden deelgenomen. 
Bron: Diensten van de Commissie 
Tabel 5.5 
Spreiding ten opzichte van ECU 
(maart 1996 - februari 1998, dagelijkse gegevens) 
T I Dagen < -2,25% 
Gemid- Absoluut Maximum Minimum Standaard-
delde gemid- deviatie 
delde 
(%) (%) (%) (%) 
Aantal Als % van 
dagen waarop 
is gehandeld 
BEF/LUF li$0 T65 2*j8 3Jl ^59 146 29 
DKK -1,29 1,33 0,55 -2,99 0,93 108 21 
DEM -0,96 1,55 1,85 -3,20 1,47 137 27 
ESP -0,11 1,53 3,35 -2,36 1,68 7 1 
FRF -1,64 1,64 0,21 -3,70 1,00 170 34 
IEP 3,82 4,08 8,91 -2,38 3,14 2 0 
ITLa) -1,57 1,60 0,62 -5,83 1,12 74 15 
NLG -0,68 1,67 2,48 -3,14 1,70 133 26 
ATS -0,98 1,57 1,88 -3,21 1,47 143 28 
PTE -0,14 1,12 1,77 -2,54 1,30 51 10 
FIMa) -0,26 1,11 2,55 -3,35 1,30 32 6 
a) De cijfers voor ITL en FIM zijn berekend alsof zij gedurende de gehele onderzoeksperiode tegen hun huidige 
spilkoersen aan het WKM hadden deelgenomen. 
Bron: Diensten van de Commissie = .. .. = =J 
170 
Grafiek 5.5 
Spreiding rond de spilkoers ten opzichte van de sterkste valuta in het WKM 
(dagelijkse gegevens) 
10% H 
15% 
8 S * * 
p' S S £ 
•-» Wi Q O* 
o o o r* 
-RKF PN * * 
S $ 5 8 8 8 
DKK 
-15% 
<? ? * ? *> 
i * s i § 
i s 8 a i •ATS NLU 
5% i 
-10% 
-15% 0%~ Ky/ 
5%-VhT I > t I I 
1 S -10% 
15% 
\A *£ tO VO «••• |- f. |~. 
•DEM JHÜ? 
-10% 
-15% 
-PTK ESP 
-10% 
-15% 
Opmerking: 
De twee rechte verticale lijnen in de grafiek rechtsonder geven respectievelijk de toetreding van de FIM in het WKM op 
14.10.1996 en het opnieuw toetreden van de TTL op 25.11.1996 aan. In de periode vóór hun deelneming worden de FIM 
en ITL beoordeeld onder verwijzing naar hun huidige WKM-spilkoersen. Deze twee valuta's zijn echter niet in 
aanmerking genomen bij de selectie van de referentievaluta in die periode. 
In alle gevallen is ook een marge van +2,25% rond de spilkoers aangegeven. 
Bron : Diensten van de Commissie 
171 
Grafiek 5.6 
Spreiding rond de spilkoers ten opzichte van de sterkste valuta in het WKM, 
met uitzondering van IEP 
(dagelijkse gegevens) 
10% 
15% 
sssefëssg 5% 
0% 
-5% 
10% 
-15% 1 1 1 1 h 
*H^ 
s S S Ö S I 8 8 8 
-BEF DKK -DEM ERF 
5% 
0% 
-5% 
10% 
15% ^^'^y^^^^ 
\A *o vp ^ I I •• I • l -
S 88388S? 08838 880 10% 
15% 
OOOr*0000 
-ATS NLG •PTE ESP 
-10% 
15% 
N.B.: 
De Iwcc rechte verticale lijnen in de grafiek rechtsonder geven respectievelijk de toetreding van de FIM in het WKM op 
14.10.1996 en het opnieuw toetreden van de ITL op 25.11.1996 aan. In de periode vóór hun deelneming worden de FIM 
en ITL beoordeeld onder verwijzing naar hun huidige WKM-spilkoersen. Deze twee valuta's zijn echter niet in 
aanmerking genomen bij de selectie van de referentievaluta in die periode. 
In alle gevallen is ook een marge van +2,25% rond de spilkoers aangegeven. 
Bron : Diensten van de Commissie 
172 
Grafiek 5.7 
Spreiding ten opzichte van de DEM-spilkoers 
(dagelijkse gegevens) 
4% 
«* 8 
8 9> 
» 
8 9> 
s 8 * 3 
o 
•KKK 1)KK 
4% 
3% 
2% 
1% 
0% 
-1% 
-2% 
-3% 
-4% K • T— 
1 £ $ 3 3 S S 8 8 
•ATS PJ PJ c> 
é s s 
8 8 8 
NI.C 
•IEP •FRF 
•KSP KIK 
S £ £ § g § 
S 8 8 
•m, FIM 
NJB.: 
1 ) De twee rechte verticale lijnen in de grafiek rechtsonder staan voor de toetreding tot het WKM van de FIM op 
H.10.1996 en de herinlreding van de 1TL op 25.11.1996. Voor de daaran voorafgaande periode is de spreiding 
berekend tenopzichte van hun huidige WKM-spilkoersen. 
2) In alle gevallen is ook een marge van +2,25% tenopzichte de spilkoers aangegeven. 
Bron : Diensten van de Commissie 
173 
Grafiek 5.8 Spreiding ten opzichte van de ECU-spilkoers 
(dagelijkse gegevens) 
4% 
3% 
2% 
1% 
0% 
1% 
-2% 
3% 
4% Njv-^v --+—i -H -, 
*f ^F*¥* 
•KEF 4 I 
8 8 
DKK 
* 8 
o * 3 8 * S 
o * 3 I-I 
o 
-ATS NLG 
12% 
8% H 
12% 
* 
8 
-4 
© * 
$ 
8 8 
S 
8 $ 
p-i 
r1 o\ r-
P 
«? t-
P* 
<t« I* 
«5 
8 
V) 9 r-i •DEM FRF 
-PTE -ESP 
•TRP 
N.U.: 
1) De twee rechte verticale lijnen in de grafiek rechtsonder staan voor de toetreding tot het WKM van de FEM op 
14.10.1996 en de herintreding van de ITL op 25.11.1996. Voor de daaran voorafgaande periode is de spreiding 
berekend tenopzichte van hun huidige WKM-spilkoersen. 
2) In alle gevallen is ook een marge van +2,25% tenopzichte de spilkoers aangegeven. 
Bron: Diensten van de Commissie 
174 
6. DE RENTETARIEVEN OP LANGE TERMIJN 
6.1. De bepalingen van het Verdrag 
Nel hier aan de orde gestelde criterium wordt in artikel 109.1, lid 1, vierde streepje, van 
het Verdrag weergegeven als: 
"de duurzaamheid van de door de lidstaat bereikte convergentie en van zijn 
deelneming aan het wisselkoersmechanisme van het Europees Monetair Stelsel, 
hetgeen tot uitdrukking komt in het niveau van de rentevoet voor de lange 
termijn ". 
I Iet convergentiecriteria wordt in Protocol nr. 6 betreffende de convergentiecriteria nader 
uitgewerkt; artikel 4 daarvan bepaalt dat: 
'7/(7 criterium inzake de convergentie op het niveau van de rentevoet betekent 
dat een lidstaat een gemiddelde nominale lange-lermijnren!e heeft gehad 
die niet meer dan twee procentpunten hoger ligt dan die van ten hoogste de drie 
lidstaten die op hel gebied van prijsstabiliteit hel best presteren. De rentevoet 
wordt gemeten op basis van langlopende staatsobligaties of vergelijkbare 
waardepapieren, rekening houdend met verschillen in de nationale definities. " 
De lange rente kan ook worden beschouwd als een toekomstgerichte indicator die de 
beoordeling van de onderliggende economische situatie door de financiële markten 
weergeeft en niet rechtstreeks door de nationale autoriteiten kan worden beïnvloed. Het 
niveau van de lange rente wordt bepaald door de onderliggende reële rente, de verwachte 
inflatie en een risicopremie (die voornamelijk verband houdt met in-gebreke-blijven, 
verwachte wisselkoersbewegingen en onzekerheid over het inflatie- en 
wisselkoersverloop). Met geliberaliseerde kapitaalmarkten in de Gemeenschap zullen de 
reële lange-termijnrentetarieven in de lidstaten geleidelijk dichterbij elkaar komen te 
liggen. Verschillen tussen de dienovereenkomstige nominale rentetarieven geven dan ook 
voornamelijk weer hoe de financiële markten de vooruitzichten - inzake inflatie, 
gezondheid van de overheidsfinanciën en wisselkoersstabiliteit - van elke lidstaat ten 
opzichte van de andere lidstaten beoordelen1. Aldus geldt voor alle lidstaten dat, indien 
zij aan het rentecriterium voldoen, zij het vereiste van het Verdrag nakomen dat nominale 
convergentie en wisselkoersstabiliteit op duurzame basis zijn bereikt. 
Deze verschillen berusten ook op een onderscheid in fiscale behandeling en marktliquiditeit. 
175 
6.2. Renteontwikkelingen in de lidstaten 
De renteontwikkelingen in de lidstaten kunnen niet worden beoordeeld zonder verwijzing 
naar ontwikkelingen buiten de Gemeenschap. In de afgelopen jaren heeft de afwezigheid 
van noemenswaardige inflatiedruk tot over het algemeen stabiele monetaire 
omstandigheden in de grote geïndustrialiseerde economieën geleid. In de 
Verenigde Staten is de inflatie sinds eind 1994 niet hoger geweest dan 3,3%, ondanks 
capaciteitsproblemen en een verkrappende arbeidsmarkt. Sinds 1994 heeft de US Federal 
Reserve het "federal funds target rate" met slechts 75 basispunten verhoogd tot 5,5%. I Iet 
klimaat van lage inllatie, nog versterkt door het vooruitzicht van begrotingsconsolidatie 
op middellange termijn en een llexibele situatie aan de aanbodzijde heeft de Amerikaanse 
obligatiemarkt krachtig gestimuleerd. De obligatiemarktrente2, die in 1994 met meer dan 
twee procentpunten was gestegen, vertoonde vanaf eind 1994 een overwegend dalende 
tendens behalve in de eerste helft van 1996 toen zij tijdelijk steeg als gevolg van (niet 
uitgekomen) marktverwachtingen inzake een monetaire verstrakking. De rente op de 
ijkpunt-obligaties met een looptijd van 10 jaar daalde van circa 7,8% eind 1994 tot 5,6% 
in februari 1998, meer recentelijk onder invloed van een grote toevloed van kapitaal als 
gevolg van de financiële turbulenties in Azië. 
In Japan bleef de inflatie door de zwakte van de economie in de periode 1994-1997 
vrijwel voortdurend onder de 1%; de economische situatie vereiste een 
groeiondersteunend monetair beleid. Het officieel disconto bevindt zich sinds 
september 1995 op een historisch dieptepunt van 0,5%. Ook de obligatierente is sinds 
eind 1997 tot een ongekend laag niveau gedaald. Het rendement op de ijkpunt-obligaties 
met een looptijd van 10 jaar bedroeg in februari 1998 1,8%. 
In de Gemeenschap lag de Duitse inflatie in de periode vanaf eind 1994 overwegend 
onder de 2%3. De stijging van de repo-rente van de Bundesbank met 30 basispunten tot 
3,3% in oktober 1997 was de eerste wijziging van de officiële rentevoeten sinds medio 
1996 en de eerste stijging sinds 1992. Dankzij een geringe inflatie en een 
voortschrijdende begrotingsconsolidatie hield het Duitse obligatierendement in grote 
lijnen gelijke tred met het dienovereenkomstige rendement in de VS. Het verschil tussen 
het Duitse en het Amerikaanse rendement verschoof evenwel in april 1996 van positief 
naar negatief doordat de conjunctuur van de Amerikaanse economie betrekkelijk gunstig 
bleef. Na een stijging van 5,8% lot 7,5% tussen januari 1994 en januari 1995 daalde het 
rendement op de Duitse ijkpunt-obligaties met een looptijd van 10 jaar in februari 1998 
tot 5,0%. 
Tenzij anders vermeld zijn alle in dit deel besproken rentepercentages maandgemiddelden. Voor de 
landen van de Gemeenschap zijn geharmoniseerde reeksen (zoals in het kader omschreven) gebruikt. 
Voor niet-communautaire landen is het rendement op ijkpunt-staatsobligaties met een looptijd van 10 
jaar gehanteerd. 
Zie hoofdstuk 3. 
176 
Ook in de rest van de Gemeenschap was de inflatie over het algemeen laag en sinds 
eind 1994 degressief. De lidstaten volgden in grote lijnen dezelfde monetaire 
beleidskoers, hoewel de ontwikkeling van de korte rente sterker uiteenliep. In de groep 
landen België/Luxemburg, Denemarken, Frankrijk en Oostenrijk sloot het monetaire 
beleid nauw aan bij dat van Duitsland. De geldmarktrente in deze landen stemt 
momenteel sterk overeen. In Spanje, Italië en Portugal konden de officiële rentetarieven 
vanaf eind 1994 dankzij een daling van de inflatie geleidelijk worden verlaagd, maar de 
geldmarkttarieven in deze landen liggen nog altijd betrekkelijk hoog, zij het op 
verschillende niveaus. Om eventuele inflatiedruk te voorkomen werd de officiële rente in 
Ierland en Nederland begin 1997 en in Finland in september 1997 verhoogd. Binnen deze 
groep loopt de geldmarktrente sterk uiteen, waarbij de tarieven in Nederland tot de 
laagste in de Gemeenschap, en die van Ierland tot de hoogste behoren. In het 
Verenigd Koninkrijk liggen de geldmarkttarieven ver boven de laagste tarieven als 
gevolg van een aanhoudende verstrakking van het monetair beleid in 1997 in een poging 
de krachtige binnenlandse vraag in toom te houden en de inflatie te reduceren tot het 
officiële streefcijfer. 
Sinds eind 1994 convergeert de lange rente in de Gemeenschap in neerwaartse richting, 
zoals uit grafiek 6.1 blijkt. Deze gunstige ontwikkeling kan worden toegeschreven aan' 
het verloop van de Amerikaanse tarieven, evenals aan de combinatie van een geringe 
inflatiedruk en een gestaag voortschrijdende begrotingsconsolidatie. Ook de hoge mate 
van wisselkoersstabiliteit4, met name tussen de WKM-valuta's onderling, heeft een 
positieve bijdrage geleverd. De gemiddelde lange rente in de Gemeenschap5 daalde met 
circa 390 basispunten van 9,2% in januari 1995 tot 5,3% in februari 1998, waarbij de 
daling groter was in landen die aan het begin van de periode betrekkelijk hoge 
rentetarieven kenden. 
De lange rente was gedurende het grootste deel van de onderzochte periode het laagst in 
Duitsland, Frankrijk en Nederland. De rentetarieven in België, Luxemburg, en Oostenrijk 
weken minder dan één procentpunt af van het laagste niveau in de Gemeenschap. In 
februari 1998 lag de rente in deze zes lidstaten binnen een marge van slechts 
15 basispunten. Daarbuiten hadden Denemarken en Ierland een iets hogere lange rente. In 
Finland lag de rente tot 1995 vrij hoog maar daalde vervolgens sterk tot dichtbij het 
laagste niveau. De rente in Portugal, Spanje, Italië en Zweden was eveneens hoger maar 
convergeerde vanaf 1995 in neerwaartse richting. In laatstgenoemde lidstaten bereikte de 
lange rente in maart-april 1995 een hoogtepunt maar liep vervolgens terug met 
800 basispunten in Italië, 710 basispunten in Spanje, 690 in Portugal, en 590 in Zweden. 
In het Verenigd Koninkrijk was de daling aanmerkelijk geringer dan in andere lidstaten 
met hoge tarieven. In Griekenland bleef het niveau aanzienlijk boven het gemiddelde van 
de Unie, hoewel het van een zeer hoog niveau naar beneden kwam. 
4 Zie hoofdstuk 5. 
5 Rekenkundig gemiddelde van binnenlandse rentetarieven, gewogen naar het aandeel van het 
communautaire BBP in 1995. (Zie kader voor nadere gegevens inzake de nationale rentetarieven.) 
177 
Grafiek 6.1 Nominale rentetarieven op lange termijn 
(maandgemiddelden van dagelijkse gegevens) 
!) De tijdreeks voor Griekenland wordt op drie plaatsen onderbroken (verticale UJnen) als gevolg van 
wijzigingen in de definitie van het representatieve rentetarief (zie kader). 
178 
Grafiek 6.1 (vervolg) 
Bron: EMI, Eurostat 
179 
6.3. Beoordeling van de convergentie van de lange rente in het licht van het 
Verdragscriterium 
Voor de beoordeling van het criterium inzake de renteconvergentie is het rendement op 
ijkpunt-obligaties met een looptijd van 10 jaar gehanteerd6; gedetailleerde gegevens 
betreffende de voor de lidstaten gebruikte rentevoeten worden in het kader uiteengezet. 
De lange-rentetarieven zijn twaalfmaands-gemiddelden. De referentiewaarde wordt 
berekend door het gewone gemiddelde te nemen van de gemiddelde lange rente in de drie 
lidstaten die op het gebied van prijsstabiliteit het best presteren7, plus 2 procentpunten. 
Zoals in hoofdstuk 3 is uiteengezet worden de drie lidstaten die op het vlak van de 
prijsstabiliteit de beste resultaten hebben, gekozen op basis van de geharmoniseerde 
consumentenprijzen-indexcijfers (GICP); de gemiddelde inflatiepercentages op basis van 
de GICP's kunnen eerst berekend worden vanaf december 1996 en zijn niet beschikbaar 
na januari 1998, zodat de referentiewaarde voor de lange rente alleen over de 
desbetreffende periode op consistente wijze kan worden afgeleid, ook al zijn er reeds 
rentegegevens beschikbaar over de periode vóór december 1996 en ook reeds over 
februari 1998. 
De gemiddelde lange rente in de twaalfmaandelijkse periode van februari 1997 tot en 
met januari 1998 wordt in de laatste kolom van tabel 6.1 weergegeven. De 
referentiewaarde (afgeleid van de gemiddelde rentevoeten in Frankrijk, Ierland en 
Oostenrijk, de drie lidstaten die op het gebied van prijsstabiliteit het best presteerden8) 
bedroeg 7,8%. De gemiddelde rente in 14 lidstaten (alle landen behalve Griekenland) lag 
in januari 1998 onder de referentiewaarde, zodat alle lidstaten, met uitzondering van 
Griekenland, voldeden aan het criterium inzake renteconvergentie. 
De referentiewaarde vertoont sinds december 1996, toen zij 9,1% bedroeg (zie 
grafiek 6.2), een neerwaartse ontwikkeling. Evenals de algemene dalende tendens van de 
lange rente hebben ook veranderingen in de samenstelling van de drie op het gebied van 
prijsstabiliteit best presterende lidstaten de referentiewaarde beïnvloed en in oktober en 
december 1997 verschuivingen veroorzaakt. Dertien lidstaten hadden vanaf 
december 1996 een gemiddelde lange rente die lager was dan de referentiewaarde. Dit is 
opnieuw een teken dat sprake is van duurzame convergentie. Met name de uitgesproken 
vermindering van de rente-verschillen in Spanje, Portugal en Zweden in 1996 had tot 
gevolg dat deze landen al in december 1996 aan de referentiewaarde voldeden. De 
gemiddelde lange rente van Italië daalde vanaf februari 1997 tot onder de 
referentiewaarde. In Griekenland lag de gemiddelde lange rente vanaf december 1996 
boven de referentiewaarde, maar het verschil is sterk afgenomen. 
6 Gegevens voor Griekenland zijn niet volledig vergelijkbaar. 
7 Opgemerkt zij dat de lidstaten die op het gebied van prijsstabiliteit het best presteren niet noodzakelijk 
de laagste rente hebben. 
Zie ook hier hoofdstuk 3. 
180 
Kader : Gegevens inzake het convergentiecriterium voor de lange 
rente 
Volgens artikel 109.1, lid I, vierde streepje, van het Verdrag dient de duurzaamheid van de 
nominale convergentie en de wisselkoersstabiliteit in de lidstaten te worden beoordeeld aan 
de hand van de rentetarieven op lange termijn. Protocol nr. 6 betreffende de 
convergentiecriteria voegt hieraan in artikel 4 toe dat "de rentevoet wordt gemeten op basis-
van langlopende staatsobligaties of vergelijkbare waardepapieren, rekening houdend met 
verschillen in nationale definities. " 
Artikel 5 van Protocol nr. 6 bepaalt dat de Commissie de voor de toepassing van de 
convergentiecriteria benodigde statistische gegevens moet verstrekken. Nu heeft het 
Europees Monetair Instituut ten behoeve van Eurostat in verband met het rentecriterium een 
geharmoniseerde reeks rendementen op ijkpunt-obligaties met een looptijd van 10 jaar 
ontwikkeld en verzamelt het de gegevens van de centrale banken. De obligaties die zijn 
gekozen om deel uit te maken van deze reeks hebben de volgende kenmerken: 
• looptijd: een resterende looptijd van vrijwel 10 jaar op het moment van selectie van de 
obligatie; 
• emittent: centrale overheid; 
• keuze van de obligatie: voldoende liquiditeit is het belangrijkste criterium; de keuze 
tussen één ijkpunt of hel gemiddelde van een steekproef moet hierop gebaseerd zijn; 
• rendement exclusief belastingen; 
• coupon: vaste rente. 
Voor de grote meerderheid van lidstaten dragen de representatieve rentetarieven die in dit 
onderzoek zijn gebruikt, alle bovengenoemde kenmerken. Hierdoor is vergelijkbaarheid 
tussen de landen onderling gewaarborgd. In december 1997 gebruikten 11 lidstaten één 
enkele ijkpunt-obligatie en vier lidstaten een obligatiepakket (Duitsland, Spanje, Portugal, 
Zweden). Voor Griekenland begint de geharmoniseerde reeks pas medio 1997, aangezien 
ijkpunt-obligaties met een looptijd van 10 jaar pas sedert juni 1997 beschikbaar zijn. 
Daarvoor was de representatieve rente gebaseerd op de beschikbare beste alternatieven: het 
rendement op een obligatie met een looptijd van zeven jaar en een vaste rente van maart tot 
juni 1997, de rente bij emissie van obligaties met een looptijd van zeven jaar tussen februari 
1996 en januari 1997 en de rente bij emissie van obligaties met een looptijd van vijfjaar 
tussen september 1992 en januari 1996. 
181 
label 6.1 
Ontwikkcling van rentctarieven op lange termijn 
(12-maandelijksc gemiddelden) 
I 1993a) 1991 J995 19% 1997 Januari 
1998b) 
I) 7,2 7,8 7,5 6,5 5,8 5,7 
l)K 7,3 7,8 8,3 7,2 6,3 6,2 
I) 6,5 6,9 6,9 6,2 5,6 5,6 
liL c) 23,3 20,8 17,4 14,4 9,9 9,8 
I- 10,2 10,0 11,3 8,7 6,4 6,3 
I- 6,8 7,2 7,5 6,3 5,6 5,5 
IKI. 7,7 7,9 8,3 7,3 (O (±2 
I 11,2 10,5 12,2 9,4 6,9 6,7 
I. 6,8 7,2 7,2 <U 5,6 5,6 
NL 6,4 6,9 6,9 6,2 5,6 5,5 
A 6,7 7,0 7,1 6,3 5/7 56 
V 11,2 10,5 11,5 8,6 6,4 6,2 
I'lN 8,8 9,0 8,8 7J 6J) 5,9 
S 8,5 9,7 10,2 JM) 6,6 6,5 
UK 7,6 8,2 8,3 7,9 7,1 7,0 
IUJR d) 8l) JU 83 73 6$ bj~ 
Refcrentie- 971 8l) 7,8 
waardc c) 
Gemiddeldc 7,1 6,0 5,8 
van 3 best 
preslerende 
I .idstatcn 
Spreiding 1,6 1,3 1,8 1,0 0,5 0,5 
rond he! 
gcmiddelde 
van de 
bedoelde 3 
landen 0 
a) Dala voor 1993 zijn niet vcrgelijkbaar voor Luxemburg, Portugal en 
Griekenland* 
h) Gemiddeldc van februari 1997-januari 1998. 
c) De gegevens voor (Iriekenland zijn niet vcrgelijkbaar. 
d) (iewogen gemiddeldc op basis van WAV. 
c) Gemiddeldc van de rentctarieven van de dric lidstaten (onderstreept) 
die op het gcbied van prijsstabiliteit het best hebben gepresteerd, 
plus 2 procentpunten. 
0 Berekend aan de hand van de standaarddeviatie (Griekenland is voor 
alle jaren buiten de bcrekeningen gelatcn). 
Bron: VM\, Ivurostat 
———• —-^^^ . . i • ii ———————.~^^~J 
182 
Grafiek 6.2 
Vergelijking van gemiddelde lange rente met referentiewaarde 
Referentiewaard* 
Qtmiddtld* van d* drit be%t presterende 
—i 1—i—i—i 1—i—i i—i—i—i—i— 
12 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 01 
96 97 98 
-B -DK —i 1 1 1 1 1 1 1 1—-i— i i 1— 
12 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 01 
96 97 98 
D -*-E 
17 111 112 03 04 05 06 0/ OU (19 10 11 12 01 
% »/ 98 
-*-ll 1? 01 02 03 04 05 OG 07 08 09 10 11 12 01 
96 97 98 
F -»-IRL 
12 01 02 03 04 05 06 07 00 09 10 11 12 01 
% 97 98 12 01 02 03 04 05 06 07 00 09 10 11 12 01 
96 97 98 
NL -»--A 
-i 1 i 
12 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 01 
96 97 90 
-FIN —i 1 i i i i i i i i i i i 
12 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 01 
96 97 98 
C -•—UK 
N.B.: De grijze band geeft de interval van twee procentpunten aan tussen de gemiddelde rente in de drie landen die 
op het gebied van prijsstabiliteit het best presteren (ondergrens van de band) en de referentiewaarde (bovengrens 
van de band). 
Bron : Diensten van de Commissie 
183 
7. AANVULLENDE INFORMA TIE 
In dit hoofdstuk worden de ontwikkelingen op vier gebieden die verband houden met 
economische integratie en convergentie, onderzocht waarmee volgens artikel 109 J, lid 1, 
in het verslag ook rekening moet worden gehouden: 
- de ontwikkeling van de ECU; 
- de resultaten van de integratie van de markten; 
- de situatie en de ontwikkeling van de lopende rekeningen van de betalingsbalansen; 
een onderzoek naar de ontwikkeling van de arbeidskosten per eenheid product en 
andere prijsindicatoren. 
7.1. De ontwikkeling van de ECU 
Sinds het hoogtepunt van de ECU-markten in 1993 is de activiteit geleidelijk 
teruggelopen. De liCU leed onder een algemeen gebrek aan liquiditeit en onderging de 
nadelige gevolgen van de onrust in het EMS in 1992 en 1993. De ECU-markten bleven 
ook in 1996 en 1997 verder krimpen. Over het algemeen was de activiteit op alle ECU-
markten gering; alleen de obligatiemarkt vertoonde in de eerste helft van 1997 een licht 
herstel. Toch bleef, door de aanhoudend grote hoeveelheid papier dat zijn vervaldag 
bereikte, het totale niveau van uitstaande in ECU luidende obligaties dalen. In de eerste 
twee maanden van 1998 nam de emissie van ECU-obligaties weer krachtig toe, hetgeen 
een teken was van een groeiend vertrouwen in de euro. De spreiding tussen de 
wisselkoers van de ECU en de theoretische waarde ervan nam in 1997 eveneens 
geleidelijk af, en werd van negatief in november 1997 positief. Uit deze bescheiden 
verbeteringen op de ECU-markten bleek een toenemend vertrouwen in de naleving van 
het lijdschema van de EMU en een grotere juridische duidelijkheid inzake de positie van 
de ECU na de goedkeuring, in juni 1997, van Verordening (EG) nr. 1103/97 van de 
Raad, waarin wordt bepaald dat de omrekening van de ECU in de euro plaatsvindt tegen 
een koers van één op één. 
De ondermatige prestaties van de ECU-markten kwamen onder meer tot uiting in het 
ontstaan, vanaf medio 1994, van een negatieve spreiding van meer dan 50 basispunten 
tussen de wisselkoers van de ECU op de markten en haar theoretische waarde. Gezien de 
ontwikkelingen in het verleden werden ±20 basispunten als een normale marge voor de 
spreiding beschouwd. Doordat begin 1995 opnieuw spanningen in het WKM aan de 
oppervlakte kwamen en het vertrouwen van de markt in het EMU-proces afnam, bereikte 
de spreiding in december 1995 een ongekend hoog niveau van meer dan 300 basispunten 
(zie grafiek 7.1). Sindsdien is de spreiding teruggelopen tot minder dan 50 basispunten in 
de tweede helft van 1997. Van 3 november tot eind 1997 werd de ECU op de valutamarkt 
boven pari ten opzichte van de mand verhandeld, en bereikte op 25 november een niveau 
van )37 basispunten. Eind 1997 lag de spreiding op de markt opnieuw dichtbij pari ten 
opzichte van de mand en in januari en februari 1998 schommelde de koers rond pari ten 
opzichte van de theoretische waarde. 
184 
Bij het verloop van de spreiding hebben een aantal factoren een rol gespeeld. Op een heel 
dunne ECU-markt kan het evenwicht tussen aanbod en vraag naar ECU worden 
beïnvloed door het optreden van één afzonderlijke grote marktdeelnemer. Zonder een 
centrale bank voor de ECU is er geen monetair beleid en speelt de ECU-rente bijzonder 
zwakke rol. Naast deze structurele factoren speelt ook het sentiment van de markt ten 
aanzien van het EMU-project een belangrijke rol. Wat dit betreft heeft een groter 
vertrouwen van de markt in de EMU, naast de goedkeuring van 
Verordening (EG) nr. 1103/97 van de Raad, die de markten de juridische duidelijkheid en 
rechtszekerheid inzake de ECU heeft verschaft, ertoe geleid dat de marktdeelnemers een 
grotere belangstelling voor de ECU hebben gekregen. De markten zijn er nu van 
overtuigd dat aan hel begin van de derde fase de ECU legen een koers van 1:1 in euro zal 
worden omgerekend. De markten beschouwen de ECU dan ook als een volstrekt 
"deelnemende" valuta, waarvan de wisselkoers len opzichte van de euro reeds vaststaat. 
Toch verwachten de marktdeelnemers geen sterke verbetering in de algemene 
ontwikkeling van de ECU-markten. 
In 1996 was het bedrag van de emissies van in ECU luidende obligaties aanmerkelijk 
lager dan het bedrag van het aflosbaar gestelde papier, zodat de hoeveelheid in ECU 
uitstaande schuld met 7% afnam tot 118 miljard ECU (exclusief de Griekse aan de ECU 
gekoppelde obligaties). Ter vergelijking: op het absolute hoogtepunt in 1993 stond voor 
140 miljard ECU aan obligaties uit. In 1997 werd voor circa 14,8 miljard aan ECU's 
geëmitteerd terwijl 19,1 miljard aan ECU-papier verviel. Het nettobedrag aan in ECU 
luidende uitstaande schuld was derhalve eind 1997 gedaald tot 114 miljard ECU, een 
daling van 11% per jaar. 
Grafiek 7.1. 
basispunten Spreiding van de ECU-wisselkoers 
(weekgemiddelde) 
350 1994 l 
Bron.- Dlonston van do Commissk) 1995 1996 1997 
185 
Vanaf begin 1997 nam de vraag van institutionele beleggers naar ECU geleidelijk toe, zij 
het vanaf een zeer laag niveau. De emissieactiviteit steeg ten opzichte van het 
gemiddelde niveau van 1996. Er werden een aantal innovatieve emissies op de markt 
gebracht waarin de toename van de belangstelling van emittenten en beleggers tot uiting 
kwam voor de mogelijkheid om vóór hel begin van de derde fase europosities in te 
nemen met gebruikmaking van de ECU. Voordelen voor de beleggers zijn onder meer dat 
obligaties niet opnieuw in een andere valuta behoeven te worden omgerekend en dat 
leningmogelijkheden in euro worden geboden vóór de eigenlijke invoering van deze 
munt. Aangenomen wordt dat dit laatste emittenten een potentiële voorsprong geeft bij de 
emissie van schuldpapier in de toekomstige euro-markt. De Europese Investeringsbank 
heeft met name een in euro luidende euro-obligatie uitgegeven met een nominale waarde 
van 1 miljard. Tot de invoering van de euro zullen alle monetaire rechten en 
verplichtingen ten aanzien van dit papier in ECU worden uitgevoerd, met een 
omrekeningskoers van 1:1. 
Tegenover de voortdurend krimpende ECU-obligatiemarkten stond een relatief gunstige 
ontwikkeling van de secundaire ECU-markten. Hoewel er een algemene tendens tot een 
geleidelijke afname van de activiteit was, maakten de secundaire markten periode van 
relatieve stabiliteit en geringe tijdelijke groei door. 
De waarde van de omzet in ECU-obligaties bijvoorbeeld, die via Euroclear en Cedel 
worden verrekend, is sinds 1993 elk jaar enigszins gestegen. Het aandeel van de ECU als 
percentage van de totale secundaire markt is evenwel elk jaar verder gedaald, van 5,6% in 
1993 tot 5,2% in 1994 en 1995, 4,3% in 1996 en 3,4% in 1997. Deze daling van het 
aandeel is gedeeltelijk te wijten aan de sterke groei in andere markten maar geeft ook aan 
dat de ECU niet in staat is gebleken zijn potentieel volledig waar te maken. 
186 
De gemiddelde dagelijkse omzet van het ECU-clearingstelsel van de ECU Banking 
Association (EBA), die bij benadering kan dienen als maatstaf van de handels- en 
financiële activiteit in ECU's, vertoonde een geringe afname van 50,0 miljard ECU in 
1994 lot 46,8 miljard in 1995 en 46,3 miljard in 1996. In 1997 kon evenwel een geringe 
stijging van de activiteit worden waargenomen waarbij de gemiddelde dagelijkse omzet 
steeg tot 46,8 miljard ECU. 
In 1994 werd overeengekomen dat de Commissie in samenwerking met het EMI een 
studie zou uitvoeren naar het ECU-betalingsverkeer via het ECU-clearingstelsel van de 
EBA in verband met handelstransacties veeleer dan met zuiver financiële transacties. 
Thans zijn drie jaar studies voltooid. De resultaten van de derde studie bevestigen de 
bevindingen van de eerste en de tweede, en wijzen uit dat handelstransacties in ECU 
minder dan 1% van het totale ECU-betalingsverkeer vormen. Het jaarlijks bedrag van 
handelsbetalingen in ECU moet derhalve tussen 50 miljard en 75 miljard ECU liggen. 
Concluderend kan worden gesteld dat de activiteit in de ECU-marktcn geleidelijk blijft 
afnemen. Ten dele komt dit doordat de marktdeelnemers zich richten op de euro en de 
kernvaluUfs die op I januari 1999 worden omgerekend. De ECU wordt niet als 
noodzakelijke sleutel beschouwd om de in euro luidende markten te betreden. Hoewel de 
omrekeningskoers van de ECU in euro bekend is, 1:1, vormen de kernvaluta's in andere 
opzichten een betere brug naar de euro wat betreft de marktomvang, liquiditeit en het 
gamma van beschikbare dekkingsinstrumenten. Terwijl de toename van obligatie­
emissies in januari en februari 1998 en de uitgifte van euro-obligaties als van de EIB 
doen vermoeden dat sommige marktdeelnemers zich in het kader van hun voorbereiding 
op de euro tot de ECU wenden, geven velen de voorkeur aan andere, in kernvaluta's 
luidende marktinstrumenten. De geleidelijke afname van de activiteit in ECU moet 
daarom niet als een negatieve ontwikkeling worden beschouwd, doch veeleer als signaal 
dat de marktdeelnemers de ECU achter zich hebben gelaten en zich voorbereiden op de 
overgang op de euro per 1 januari 1999. 
187 
7.2. De resultaten van de integratie van de markten 
Artikel 109 J, lid I, verzoekt de Commissie om de resultaten van de integratie van de 
markten in haar onderzoek naar de convergentie tussen de lidstaten te bestrekken. liet is 
derhalve noodzakelijk hel inlerne-marktprogramma te onderzoeken, gezien de bijzonder 
grote invloed ervan op de marktintegratie in de Gemeenschap. Bovendien heeft de interne 
markt, doordat zij de concurrentie op de productmarkten heeft bevorderd, er wellicht toe 
bijgedragen de efficiëntie van de markten van de lidstaten te verbeteren evenals het 
vermogen van die markten om grote economische schokken op te vangen. 
De invoering van één munt zal waarschijnlijk een verdere marktintegratie stimuleren. 
Ten eerste zal de concurrentie op de productmarkten in de gehele Gemeenschap 
waarschijnlijk, doordat de grensoverschrijdende prijsdoorzichtigheid en 
-vergelijkbaarheid worden verbeterd, toenemen. Ten tweede zullen 
wisselkoersschommelingen, die in het verleden een bron van moeilijkheden voor de 
werking van de interne markt waren, uit de weg worden geruimd. 
Dit deel1 bevat informatie over de toename van de marktintegratie in de Gemeenschap 
door handel, buitenlandse investeringen en industriële herstructurering. Tevens wordt 
aandacht besteed aan enkele gevolgen van deze voortschrijdende integratie, aan de 
voornaamste problemen die er nog zijn en aan de maatregelen die kunnen worden 
genomen om problemen op te lossen. 
7.2.1. Marktintegratie in de Gemeenschap 
Handel 
Door het wegnemen van veel handels- en investeringsbelemmeringen in de Gemeenschap 
heeft de interne markt de integratie van de markten van de lidstaten bevorderd; de groei 
van de intracommunautaire handelsvolumes van verwerkte producten sinds 1985 wordt 
geraamd op 20-30%. Bovendien is het intracommunautaire handelsverkeer sneller 
gestegen dan de handel tussen lidstaten en derde landen, hetgeen blijk geeft van een 
grotere mate van regionale integratie. Tabel 7.1 bevat gedetailleerde gegevens terzake, 
waarbij voor elke lidstaat het aandeel van de intracommunautaire handel in het totale 
handelsverkeer wordt weergegeven. 
1 Dit deel bevat informatie (zo veel mogelijk bijgewerkt) uit het Interne Marktverslag van de 
Commissie, waarvan een samenvatting is gepresenteerd in "Economie Evaluation of the Internal 
Market"; European Economy, Reports and Studies, n°4, 1996. 
188 
Tussen 1985 en 1997 is in de meeste 
lidstaten de handelsintegratie met de 
communautaire partners toegenomen 
(het gemiddelde intracommunautaire 
aandeel in de totale handel steeg met 
2,6 procentpunten). Deze 
ontwikkeling vond grotendeels 
plaats tussen 1985 en 1990, toen het 
percentage intracommunautaire 
handel (met gemiddeld 
6,1 procentenpunten) in alle 15 
huidige lidstaten steeg, en met name 
in de zuidelijke lidstaten (Portugal, 
Spanje, Griekenland en Italië). 
Daarna lijkt het integratielempo te 
zijn afgenomen, maar deze 
vertraging kan om twee redenen 
vertekend zijn: ten eerste worden de 
feitelijke handelsstromen in de 
Gemeenschap door de 
handelsgegevens sinds 1993 
aanmerkelijk en consequent 
ondergewaardeerd2; ten tweede is 
het aandeel van de 
intracommunautaire handel gevoelig 
voor andere factoren dan 
handelsintegratie, en deze factoren 
hebben dit percentage waarschijnlijk 
aan het eind van de jaren tachtig 
doen stijgen en na 1990 doen dalen'. Tabei 7.1 
Aandeel van intracommunautaire handel 
in totale handel") 
M/I. 
1) 
i: 
IKI, 
I 
NL 
A 
P 
l-IN 
S 
UK 
RUR 1997 o) 
(%) 
72,6 
68,5 
56,8 
58,6 
67,0 
6.1,9 
64,4 
57,3 
67,9 
68,6 
76,6 
57,0 
57,9 
52,1 
61,2 1985-90 
Wijziging van 
hel aandeel 
4,0 
4,8 
3,8 
14,0 
16.8 
7,5 
2,5 
10,9 
3,6 
7,8 
17,6 
9,2 
3,0 
3,3 
6,1 1985-97 f) 
Wijziging van 
het aandeel 
0,3 
4,3 
-2,3 
4.9 
19,3 
4.7 
-8.7 
6,1 
-0,4 
7,0 
18.0 
6,0 
-1,7 
-U 
2,6 
11) (iemitldckle van goudcreninvoer en -uitvoer 
n) llerste negen maanden 
Br one: Ivuroslat. 
De interne markt schatte in 1993 de grensformaliteiten af om de administratieve rompslomp te 
verminderen en grensoverschrijdende leveringen Ie bevorderen. Aangezien echter de gegevens 
betreffende het intracommunautaire handelsverkeer altijd aan deze grenzen waren verzameld, was een 
nieuw systeem nodig. Dil nieuwe systeem, dat gebaseerd is op enquêtes, lijkt de feitelijke 
handelsstromen significant te onderschatten. Daardoor wordt de ratio van de intracommunautaire 
handel ten opzichte van de extracommunautaire handel (waarvoor de methoden van 
gegevensverzameling ongewijzigd zijn gebleven) eveneens ondergewaardeerd. 
De dalingen van de aardolieprijzen eind jaren tachtig heeft waarschijnlijk de ratio van de 
intracommunautaire handel doen toenemen doordat de waarde van de invoer van buiten de EG 
daalde. De groei in de Gemeenschap die tegelijkertijd plaatsvond heeft dit effect mogelijk versterkt: 
een krachtige vraag van de markt heeft de communautaire producenten ertoe gebracht hun producten 
op de markten van de lidstaten af te zetten in plaats van op de markten van derde landen. De recessie 
van het begin van de jaren negentig heeft wellicht het tegengestelde effect gehad. 
189 
Momenteel vindt meer dan de helft van het handelsverkeer van alle lidstaten plaats tussen 
lidstaten onderling (het communautair gemiddelde bedroeg in de eerste negen maanden 
van 1997 61,2%). Portugal, België en Luxemburg zijn op handelsgebied het meest 
geïntegreerd, met ratio's van meer dan 70%. Het Verenigd Koninkrijk is, met een ratio 
van 52,1% in 1997, hel minst geïntegreerd, doch dit percentage steeg tussen 1985 en 
1990 met meer dan 3 procentpunten. Zelfs de nieuwste lidstaten zijn reeds sterk 
geïntegreerd (hun ratio bedraagt tussen 57,0% en 68,6%), hoewel zij pas in 1995 tot de 
Gemeenschap zijn toegetreden. 
De lidstaten handelen onderling in toenemende mate in vergelijkbare producten met 
uiteenlopende prijs en kwaliteit. Dit heeft een aantal gunstige gevolgen. Ten eerste is er 
een sterkere concurrentie op de markten van de lidstaten, waardoor de winstmarges van 
bedrijven inkrimpen, met name in sectoren waar de handelsbelemmeringen in 1985 het 
meest omvangrijk waren. Ten tweede zijn er voordelen voor de consument in de vorm 
van een ruimere keuze van producten. 
Directe buitenlandse investeringen 
Behalve door de handel kunnen de markten eveneens sterker integreren door directe 
buitenlandse investeringen. In de afgelopen decennia, maar vooral in de jaren tachtig, 
hebben de buitenlandse investeringen zich wereldwijd in snel tempo ontwikkeld, en de 
Gemeenschap trekt een bijzonder groot en toenemend percentage van deze investeringen 
aan - 44% tussen 1991 en 1993, tegen iets meer dan 28% tussen 1982 en 1987. De groei 
van de buitenlandse investeringen in de Gemeenschap was tussen 1986 en 1991 zeer 
sterk (een nominale toename van gemiddeld 41% per jaar) alvorens tussen 1992 en 1996 
te vertragen (met een gemiddelde nominale stijging van slechts 7% per jaar). 
Tabel 7.2 toont dat in de periode 1986 lot 1991 buitenlandse investeerders zich 
voornamelijk richtten op het Verenigd Koninkrijk, dat 32% van alle buitenlandse 
investeringen in de Gemeenschap absorbeerde. Het land was daarbij vooral succesvol bij 
hel aantrekken van investeringen uit derde landen (45% van al deze investeringen). 
Andere landen die in de betrokken periode sterke aantrekkingskracht op buitenlandse 
investeerders uitoefenden waren Frankrijk, Spanje en de Benelux-landen en Duitsland. 
190 
Tabcl 7.2 
Herkomst van 
ll/l. 
I)K 
1) 
I;I, 
i-: 
I-
IRI. 
i 
Nl. 
A 
I» 
FIN 
S 
UK 
IUJRI2 buitenlandse directe investeringen in de 
Gemeenschap 
1986-91 
Aandeel van investeringen 
j 
lil IR 12 
57% 
van het 
totaal 
15 
1 
14 
1 
12 
12 
5 
5 
II 
~ 
2 
-
~ 
22 
100 
ii) raming 
Bron: Kuroslat. ilkomstig uit 
Rest van 
de 
wereld 
43% 
van het 
totaal 
6 
2 
4 
1 
10 
13 
3 
7 
9 
-
2 
-
-
45 
100 De 
wereld 
100% 
van het 
totaal 
II 
1 
10 
1 
II 
12 
4 
6 
10 
~ 
2 
~ 
-
32 
100 1992-96 
Aandeel van investeringen 
alkomstig uil 
111 JR12 
65% 
van het 
totaal 
12 
2 
13 
1 
8 
12 
4 
7 
17 
3 
2 
1 
5 
15 
100 Rest van 
de 
wereld 
35% 
van het 
totaal 
8 
2 
7 
1 «) 
6 
18 
3 a) 
3 
9 a) 
1 
1 
0 
10 
30 a) 
100 De 
wereld 
100% 
van het 
totaal 
II 
2 
II 
1 a) 
7 
14 
4 a) 
6 
14 a) 
2 
1 
1 
7 
20 a) 
100 
Sinds 1992 echter zijn de buitenlandse-investeringsstromen in de Gemeenschap meer 
gelijk verdeeld. De meeste investeringen werden nog altijd in het Verenigd Koninkrijk 
gedaan, maar het aandeel was niet meer onevenredig groot (ruim 17% van het totaal 
tussen 1992 en 1996); hierna volgden Nederland, Frankrijk en Duitsland. Uit de cijfers 
voor het Verenigd Koninkrijk blijkt dat het aandeel van dit land in zowel de totale 
buitenlandse investeringen in, als buiten de Gemeenschap is gedaald (respectievelijk tot 
15% en ongeveer .30%). 
191 
De investeringsslromen lussen de lidstaten onderling worden steeds omvangrijker, en 
maakten tussen 1992 en 1996 65% van de totale buitenlandse investeringen in de 
Gemeenschap uit, legen 57% lussen 1986 en 1991. In de periode 1986-96 hebben 
Frankrijk en Spanje hiervan hel meeste geprofiteerd, maar het aandeel van Nederland is 
sinds 1992 sterk toegenomen, terwijl dat van het Verenigd Koninkrijk afnam. 
Fusies en overnames 
De ontwikkeling van de fusie- en overnameactiviteiten in de Gemeenschap weerspiegelt 
die van de buitenlandse investeringen. In 1996 was het aantal fusies en overnames 
minder groot dan in 1995, en aanzienlijk kleiner dan in het recordjaar 1990, hoewel de 
waarde ervan sinds 1994 geleidelijk is gestegen. Bijna 70% van alle transacties in de 
Gemeenschap zijn louter binnenlandse aangelegenheden, waarbij uitsluitend bedrijven uit 
dezelfde lidstaat betrokken zijn. Circa 18% betreft ondernemingen uit verschillende 
lidstaten en minder dan 14% ondernemingen uit de Gemeenschap en een derde land (met 
name de Verenigde Suilen, maar ook Zwitserland). De laatstgenoemde transacties 
groeien evenwel hel snelst. Over hel algemeen is de fusie- en overnameactiviteit van 
ondernemingen in Denemarken, Ierland, Nederland, Finland, Zweden en hel Verenigd 
Koninkrijk groler dan hel aandeel van hun nationale economieën in hel BBF van de 
( iemeenschap. 
Al deze fusies en overnames veranderen de structuur van de verwerkende industrie 
doordat zij het gemiddelde niveau van industriële concentratie over de gehele 
Gemeenschap doen toenemen (tussen 1987 en 1993 steeg het aandeel van de vier grootse 
ondernemingen in de totale afzet van alle sectoren gemiddeld met 2,3%) maar op het 
niveau van de lidstaten soms een daling teweegbrengen (in Frankrijk, het Verenigd 
Koninkrijk en België daalde het aandeel van de vier grootste ondernemingen in de totale 
afzet van alle sectoren in dezelfde periode met respectievelijk 0,1, 0,9 en 1,7%). Een 
verklaring hiervoor zou kunnen zijn dat, hoewel grootschalige marktdeelnemers in aantal 
teruglopen maar qua omvang toenemen, en een groter aandeel van de totale 
communautaire markt verwerven, zij eveneens geografisch meer gespreid zijn, waardoor 
zij de concurrentie op het niveau van de afzonderlijke lidstaten versterken. De 
dienstensector heeft een dergelijke transformatie tot dusverre nog niet ondergaan, vooral 
niet in sectoren die nog steeds sterk gereguleerd zijn. Bovendien blijft de deregulering 
van de dienstensector achter bij de deregulering van de goederenmarkten, zodat fusies en 
overnames lussen dienstverleners pas sinds kort een belangrijke rol spelen. De gevolgen 
hiervan voor de dienstensector beginnen derhalve nu pas merkbaar te worden. 
192 
7.2.2. Gevolgen van de marktintegratie in de Gemeenschap 
Op de mededinging 
Uit gegevens inzake de ondernemingswinsten blijkt dat de marktintegratie de 
mededinging heeft versterkt; geraamd wordt dat tussen 1987 en 1991 de gemiddelde 
winstmarges circa 0,5 procentpunten lager waren dan zij zonder interne markt zouden 
zijn geweest, maar de impact was zelfs nog groler in sectoren waar de 
handelsbelemmeringen van oudsher een belangrijke rol speelden (bv. 
consumentenelektronica of auto's). De mededinging heeft derhalve de prijsinflatie in de 
Gemeenschap helpen beperken, maar heeft tevens een stimulerend effect gehad op de 
convergentie van de consumentenprijzen in de gehele Gemeenschap van zowel goederen 
als diensten (opnieuw vooral in de meest gedereguleerde sectoren); de prijsverschillen 
(inclusief belastingen) tussen de lidstaten daalden voor consumptiegoederen van 22,5% 
in 1985 tot 19,6% in 1993, en voor diensten van 33,7% tot 28,6%. Anderzijds namen de 
prijsverschillen tussen de lidstaten in de energiesector, waar de deregulering nog maar 
juist begonnen is, sterk toe (van 21,1% lot 31,7%). Over het geheel genomen is de 
mededinging evenwel toegenomen, wat een positieve uitwerking heeft gehad op het BBP 
van de Gemeenschap, investeringen en de werkgelegenheid. 
Op de financiële markten van de Gemeenschap 
De afschaffing van de deviezenconlrole en van andere beperkingen van hel 
kapitaalverkeer, tezamen met de deregulering van de financiële markten, beginnen effect 
te sorteren. Hr is reeds een aanzienlijke toename van grensoverschrijdende spaargelden en 
investeringen geweest. In 1993 waren de portefeuillebeleggingen in het buitenland gelijk 
aan een (ongewogen) gemiddelde van 4,2% van het BBP, tegen krap 1,8% van het BBP 
in 1985. In dezelfde periode nam de toevloed van dergelijke beleggingen toe van een 
(ongewogen) gemiddelde van 2,0% van het BBP tot 7,1%. Deze toename van 
beleggingen houden ook een stijging van buitenlandse activa in. 
193 
7.2.3. Tenuitvoerlegging van de interne markt 
1 Ioewel de marktintegratie tussen de lidstaten onderling is toegenomen, is de wetgeving 
van de interne markt nog altijd niet volledig ten uitvoer gelegd. Op 1 februari 1998 was 
21,1% van alle betrokken maatregelen nog niet in alle lidstaten van toepassing. De 
situatie is het ernstigst op het gebied van vervoer, overheidsopdrachten en intellectuele en 
industriële eigendomsrechten. Finland, het Verenigd Koninkrijk en Zweden hebben wat 
de omzetting betreft de beste prestaties geleverd (2,5% of minder van de wetgeving moet 
nog worden omgezet), België, Oostenrijk en Duitsland de slechtste (ruim 7% van de 
maatregelen is nog niet omgezet). Om verbetering in de situatie te brengen en het 
volledige potentieel van de marktintegratie te benutten hebben de Commissie en de 
lidstaten in juni 1997 besloten een Actieprogramma voor de interne markt ten uitvoer te 
leggen. 
Afgezien van de wetgeving zijn er echter nog andere problemen die de marktintegratie 
vertragen (en die daarom het doel van communautaire actie vormen). Deze omvatten 
technische handelsbelemmeringen (die volgens een raming nog gelden voor circa 63% 
van de intracommunautaire handel), fiscale distortics (schadelijke belastingconcurrentie 
tussen de lidstaten, dubbele belastingheffing, niet op elkaar afgestemde nationale 
BTW-stelsels), en staatssteun (die tussen 1992 en 1994 0,4% à 2,6% van het BBP in de 
verschillende lidstaten vertegenwoordigde). 
194 
7.3. De situatie en de ontwikkeling van de lopende rekening van de 
betalingsbalans 
Volgens artikel 109.1, lid 1, van het Verdrag moet in dit verslag rekening worden 
gehouden met de situatie en de ontwikkeling van de lopende rekeningen van de 
betalingsbalansen. Deze eis vloeit voort uit de noodzaak om ervoor te zorgen dat er 
sprake is van een houdbare situatie van de lopende rekening in de lidstaten die tot de 
EMU toetreden. 
De liberalisatie van het kapitaalverkeer heeft de toegang van de particuliere sector tot 
internationale krediet- en spaarmogelijkheden vergemakkelijkt. Daardoor worden de 
looplijden van de particuliere bestedingen en besparingen beter op elkaar afgestemd, 
zodat de lopende rekening op de betalingsbalans in sterkere mate dan voorheen het 
gedrag van de particuliere sector op het gebied van sparen en beleggen weergeeft. 
Tekorten op de lopende rekening wijzen niet op macro-economische onevenwichlen 
zolang zij op langere termijn houdbaar zijn. Worden zij echter (indien zij gepaard gaan 
met een hoge buitenlandse schuld) als onhoudbaar beschouwd, dan kan het vertrouwen in 
de wisselkoers worden ondermijnd. Dergelijke overwegingen inzake de wisselkoers 
zullen in de situatie met één enkele munt minder relevant zijn, maar de lopende rekening 
op de betalingsbalans blijft een essentiële indicator voor de houdbaarheid van de 
nationale schuld. In die zin vormt een onderzoek van de lopende rekening op de 
betalingsbalans een aanvulling op de criteria van het Verdrag omdat het een meer 
gefundeerd inzicht mogelijk maakt in het vermogen van de lidstaten om hun totale 
schuldenlast - zowel van de openbare als van de particuliere sector - te dragen. De 
hiernavolgende analyse werpt enig licht op de situatie van de lopende rekening van de 
Gemeenschap als geheel en van de lidstaten. 
In label 7.3 worden de ontwikkelingen van de lopende rekeningen van de Gemeenschap 
als geheel en van de lidstaten in de afgelopen jaren weergegeven, liet 
belalingsbalansoverschot van de Gemeenschap is sinds 1994 geleidelijk toegenomen; dit 
in tegenstelling tot de situatie eind jaren tachtig en begin jaren negentig toen er 
aanzienlijke tekorten bestonden. De externe resultaten van de Gemeenschap zijn tot stand 
gekomen dankzij een sterke US-dollar en groei van de voornaamste exportmarkten, 
aarentegen bleef de groei van de invoer beperkt door een betrekkelijk zwakke 
binnenlandse vraag, met name in een aantal grotere lidstaten. Het verbeterde saldo van de 
lopende rekening is eveneens een gevolg van de omvangrijker binnenlandse besparingen 
in veel lidstaten naarmate zij vooruitgang boeken op het gebied van de 
begrotingsconsolidatie. In 1997 werd het overschot op de lopende rekening van de 
Gemeenschap geraamd op 1,3% van hel BBP, als gevolg van een aanzienlijk 
handelsoverschot (circa 2% van hel BBP), dat evenwel gedeeltelijk teniet werd gedaan 
door tekorten op hel gebied van de faclorinkomslen en overdrachten. Hen overschot van 
deze omvang is ongebruikelijk en werd voor hel laatst in 1986 waargenomen. 
195 
Zoals verwacht kon worden, 
berust de verbetering van de 
externe positie van de 
( icmccnschap hoofdzakelijk 
op overeenkomstige 
ontwikkelingen in de grotere 
lidstaten aangezien de 
tekorten in Duitsland en hel 
Verenigd Koninkrijk zijn 
afgenomen in de richting van 
een evenwicht en de 
overschotten in Frankrijk en 
Spanje zijn toegenomen. De 
ontwikkeling van de lopende 
rekening in de overige 
lidstaten was verschillend. In 
1997 liep hel saldo van de 
lopende rekening van de 
lidstaten uileen van 16% lot 
-3% van hel BBP. Een 
opvallende uitzondering 
vormt Luxemburg, waar een 
overschot van 15% van het 
BBP werd geregistreerd 
(hoewel dit een daling 
betekende ten opzichte van 
een niveau van rond de 30% 
in het midden van de jaren 
tachtig). Tabel 7.3 
Lopende rekening van 
(op basis van de definitie van de nation; 
11 
DK 
1) 
IJL 
B 
F 
IRL 
1 
1. 
NI. 
A 
l» 
IIN 
S 
UK 
i-iiR 1993 1994 1995 
3.3 3,9 4,5 
3,0 1,5 0,8 
-1,1 -1,5 -1,4 
-2,6 -0,8 -2,1 
-1,0 -1,3 0,4 
1,0 1,0 1,5 
5,3 3,6 4,5 
1,0 1,4 2,4 
20,1 18,2 15,4 
4,9 5,4 5,5 
-0,4 -0,9 -1,8 
-2,3 -2,7 -2,0 
-1,3 1,3 4,1 
-1,4 -0,5 1,2 
-2,4 -1,9 -1,9 
-0,1 0,0 0,4 de betalingsbalans 
ilc rekeningen, in % van 
1996 1997 
4,5 4,9 
0,8 0,1 
-1,2 -0,6 
-2,6 -2,3 
0,3 0,6 
1,6 2,9 
3,8 3,9 
3,4 3,1 
16,3 14,4 
5,8 5,8 
-2,1 -1,9 
-1,4 -2,8 
3,8 5,3 
1.5 2,1 
-1,5 -0,9 
0,8 1,2 
* Ivconomische prognoses, voorjaar 1998 
Bron: 1 )ienslcn van de ('oniinissic het UMI') 
1998* 
5.2 
0,0 
0,1 
-2,8 
0,7 
2.9 
3,1 
3,1 
17,0 
5.6 
-1,6 
-2,7 
6,0 
2,2 
-2,2 
l.l 
Wat de ontwikkeling van de lopende rekening betreft kunnen de lidstaten in drie groepen 
worden onderverdeeld. 
196 
• De eersle groep wordt gevormd door Denemarken, Duitsland, Spanje, Oostenrijk en 
hel Verenigd Koninklijk, waar de lopende rekening min of meer in balans was. In 
Denemarken bevindt de conjunctuur zich in een vergevorderde fase; de lopende 
rekening bewoog zich van een groot overschot aan het begin van de jaren negentig tot 
dichtbij een evenwichtsituatie in 1997. Gezien de betrekkelijk hoge buitenlandse 
schuld van Denemarken lijkt een evenwichtige situatie van de lopende rekening 
gepast. In Duitsland kwam de lopende rekening dichterbij een evenwicht, na een 
aanzienlijk tekort sinds de hereniging. Een hoog consumptieniveau in het oostelijk 
deel van hel land reduceerde de uitvoer naar derde landen. Door de betere 
concurrentiepositie zal de onevenwichtigheid van de lopende rekening in de komende 
jaren waarschijnlijk afnemen. Het valt evenwel niet te verwachten dat zich 
overschotten zullen voordoen van de omvang die voor de hereniging gebruikelijk was 
omdat de stijgende conjunctuur doorwerkt in de binnenlandse vraag. Duitsland is nog 
altijd een neltocrediteur ten opzichte van het buitenland. In Spanje is de lopende 
rekening op de betalingsbalans gestaag verbeterd. Het vertrouwen in de economie is 
dankzij een aanhoudende dcsinflatie en begrotingsconsolidatie toegenomen en heeft, 
in combinatie met de lage rente, de binnenlandse vraag gestimuleerd In het 
Verenigd Koninkrijk is het saldo van de lopende rekening van een aanzienlijk tekort 
vanaf het midden van de jaren tachtig verschoven naar een evenwichtssituatie in 1997, 
ondanks de vergevorderde fase van de conjunctuur. De aanzienlijke appreciatie van 
het pond sterling sinds eind 1996 zal echter waarschijnlijk leiden tol een 
verslechtering van de betalingsbalanssituatie in 1998. In Oostenrijk is het tekort op de 
lopende rekening voornamelijk het gevolg van een scherpe verslechtering van de 
dienstenbalans. 
Een Iweede groep, die wordt gevormd door België, Frankrijk, Ierland, Italië, 
Nederland, Zweden en Finland, bereikte in 1997 een overschot op de lopende rekening 
van meer dan 2% van het BBP. In België heeft de zwakke binnenlandse vraag ten 
opzichte van de buitenlandse het reeds grote overschot waarschijnlijk nog verder doen 
toenemen, terwijl ook in Frankrijk het overschot waarschijnlijk door de vraagsituatie 
is beïnvloed. In Ierland wordt het overschot op de lopende rekening veroorzaakt door 
een zeer groot handelsoverschot, terwijl verder aanzienlijke ontvangsten uit de 
structuurfondsen een rol spelen. De verbetering van het evenwicht in de 
betalingsbalanssituatie van Italië was bijzonder indrukwekkend. De toename van het 
overschot lot meer dan 3% van het BBP sedert 1996 berust in de eersle plaats op 
grotere binnenlandse besparingen als gevolg van een vermindering van de 
begrolingsonevenwichten. Het vooruitzicht van lagere rentetarieven in de komende 
jaren zal echter wellicht verandering brengen in de zeer hoge spaarquote van 
particuliere gezinshuishoudingen (15% van het bruto besteedbare inkomen in 1997), 
waardoor de binnenlandse vraag en de groei van de invoer zal worden gestimuleerd. 
Nederland heeft een vrij vergevorderde conjunctuurfase bereikt en de "output gap" 
lijkt aanzienlijk te zijn afgenomen. Onder deze omstandigheden lijkt het grote 
overschot op de lopende rekening veeleer te wijzen op een zeer goede 
concurrentiepositie dan op een sterk ontwikkelde vraag. Een soortgelijke situatie doet 
zich voor in Finland, waar hel niveau van het concurrentievermogen gunstig lijkt te 
zijn. In Zweden is het tekort op de lopende rekening dankzij de gunstige 
exportresultaten in de afgelopen jaren omgezet in een overschot. 
197 
• Hel tekort op de lopende rekening in Griekenland en Portugal bedroeg in 1997 meer 
dan 2% van het BBP. Griekenland heeft nog steeds een betrekkelijk groot 
overheidstekort waardoor de omvang van de binnenlandse besparingen wordt beperkt. 
Zo kan door begrotingsconsolidatie het saldo van de lopende rekening positief worden 
beïnvloed. In Portugal kan de verslechtering van de betalingsbalanssiluatie goeddeels 
worden toegeschreven aan de snel toenemende invoer als gevolg van een op 
binnenlandse factoren gebaseerd herstel. De sterke productiviteitsgroei in de sectoren 
die aan buitenlandse concurrentie zijn blootgesteld compenseren evenwel de stijging 
van de arbeidskosten per eenheid in de economie als geheel. Bovendien blijft de 
stroom directe buitenlandse investeringen naar Portugal groot, en dit is een teken dat 
het betalingsbalanstekort althans voor de afzienbare toekomst wellicht houdbaar is. 
Van de lidstaten hebben de Noordse landen een omvangrijke netto buitenlandse schuld 
(Denemarken: 25% van hel BBP in 1996, Finland en Zweden: beiden 43% van het BBP, 
zie grafiek 7.2). Het overschot op de lopende rekening in Zweden en Finland zal op 
termijn verbetering in deze situatie brengen, zodat deze economieën minder kwetsbaar 
worden voor externe monetaire ontwikkelingen. Andere landen mei een nog groter 
overschot (België, Nederland) hebben evenwel een aanzienlijke credileurpositie ten 
opzichte van het buitenland. De overige lidstaten verkeren nog juist in een 
credileurpositie (de nettovorderingen in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk op het 
buitenland zijn teruggelopen) of in een netto-debiteurpositie (de positie van Italië is het 
evenwicht dicht genaderd). 
Grafiek 7.2 
Lopende rekening - netto vorderingen op het buitenland (1) -1996 
s: 8 
m m 
4) 6 
r c 
> 4 
as 
c «- 2 
c c 0J 0 
£ ft) ~ •O -2 
c 0) 
a 3-4 • FIN . 
» l 
• S 
. DK p 
• c 
III i 
• A 
• EL .NL 
•B 
"F 
• - i r -
•D . * P 
UK 
.50 -40 -30 .20 .10 0 10 20 
Netto buitenlandse vorderingen 
(1) Me negenen» «oor Hl» (NL: netto buitenlende ««deringen gegerane «oor 1tM).Gegevene kizeke netto buNentandee 
«orderingen niet beochikbew «oor Ierland en Luxemburg. 
Bron: EMI (netto buitenlandse vorderingen), Prognose voorjaar 1998 (lopende rekening) 30 
198 
7.4. Onderzoek naar de ontwikkeling van de arbeidskosten per eenheid en 
andere prijsindicatoren 
Consumentenprijsindexcijfers zijn nauwkeurige en vroege indicatoren voor de 
beoordeling van de ontwikkeling van het algemene prijspeil, aangezien zij een beeld 
geven van hel prijsverloop aan het eind van het economisch proces. Zij zijn echter minder 
geschikt om de oorzaken van prijsinflatie en de duurzaamheid van de prestaties op het 
gebied van de inflatie te beoordelen. Daarom verlangt het Verdrag (artikel 109 J, lid 1) 
dat ook "de ontwikkeling van de loonkosten per eenheidproduct en andere 
prijsindicatoren" worden onderzocht. 
7.4.1. De arbeidskosten per eenheid 
De ontwikkelingen van de arbeidskosten per eenheidproduct, die een cruciale rol spelen 
bij de totstandkoming van de consumentenprijzen, zijn in hoofdstuk 3.4.2 van dit verslag 
uitvoerig besproken. De voornaamste conclusie van dit onderzoek is dat, op het niveau 
van de Gemeenschap, de gematigde stijging van de arbeidskosten per eenheid in 
belangrijke mate heeft bijgedragen tot de gunstige ontwikkeling van de inflatie 
gedurende de tweede fase. De ontwikkelingen per land geven blijk van een duidelijke 
convergentie tussen de lidstaten in de richting van een laag groeitempo van de 
arbeidskosten per eenheid. 
Deze aangepaste ontwikkeling van de arbeidskosten per eenheid is niet het gevolg van 
een snellere toename van de arbeidsproductiviteit, maar van een gematigde stijging van 
de nominale beloning per werknemer. Dit gold voor alle lidstaten en kan worden 
toegeschreven aan drie belangrijke factoren: lage inllalieverwachtingen, een beter besef 
van de problemen aan aanbodzijde en de verbetering van het arbeidsaanbod. Deze 
factoren houden belangrijke structurele veranderingen in, die er wellicht voor zullen 
zorgen dat de loonontwikkelingen consistent zijn met de doelstellingen op het gebied van 
prijsstabiliteit voor de komende jaren. 
199 
7.4.2. Invoerprijzen 
I'!venais arbeidskosten per eenheid bepalen de invoerprijzen in belangrijke mate de 
prijsontwikkelingen; zij zijn dan ook in hoofdstuk 3 aan een onderzoek onderworpen. De 
stijging van de internationale grondstofïcnprijzcn was in de tweede fase van de EMU 
gering, maar het positieve effect op de binnenlandse prijzen was sterk afhankelijk van de 
ontwikkeling van de wisselkoersen. In landen wiens valuta sterk bleven, drukten de 
invoerprijzen de binnenlandse inflatie. In landen waar de munt in het midden van de jaren 
negentig onder aanzienlijke neerwaartse druk stond stegen de invoerprijzen minder dan 
verwacht. Bovendien werkte de stijging van de invoerprijzen slechts in beperkte mate 
door in de consumentenprijzen dankzij de krachtige anti-inflatoire macro-economische 
beleidsmaatregelen in combinatie met structurele maatregelen om tot een efficiënter 
functionerende product-, diensten- en arbeidsmarkt te komen. 
7.4.3. Producentenprijzen 
Aangezien het indexcijfer 
van de producentenprijzen 
(IIM*) de prijsontwikkelingen 
in een vroeg stadium van het 
distributieproces regislreert, 
kan eventuele inflatoire druk 
worden gesignaleerd voordal 
deze duidelijk in de 
consumenlenprijsindex tol 
uiting komt. Bovendien 
vallen bepaalde goederen 
zoals grondstoffen en 
halffabrikaten die gevoelig 
zijn voor variaties in 
bepaalde factoren die een 
grote invloed op de inflatie 
hebben, zoals internationale 
prijzen, wisselkoersen en 
arbeidskosten, onder het MM*. Tabcl7.4 
Producentenprijzen 
llinnenlnndse output van de industrie als geheel, i 
bouwnijverheid 
(nationale munteenheid, procentuele ve 
11 
D 
EL 
E 
F 
IRL 
1 
1, 
NI. 
Ah) 
1' 
TIN 
S 
UK 
I:UK 1991 1994 1995 
-1,0 1,4 2,3 
-1,1 0,7 3,8 
0,2 0,6 1,7 
11,4 7,2 9.5 
2,4 4,3 6.4 
-1,0 0,3 2,2 
2,3 2,0 3,7 
3.8 3,7 7.9 
0,9 2,0 3,4 
-1,6 0,7 3,0 
-0.4 1,3 0,4 
3,6 2,8 3,8 
2.8 1.9 1.8 
2,0 4,3 8,0 
3.9 2,5 3,7 
1,7 1,9 3,9 net uitzondering van 
randering) 
1996 
0,6 
1,6 
-0,4 
7.4 
1,7 
0,5 
1,8 
1.9 
-0,4 
1,8 
0,0 
3.1 
-0,1 
0,6 
0.8 
0.8 
11) Gemiddelde tot november 1997 over dezelfde maanden van 
D) Algemene groothandelsprijsindex 
Bron: Diensten van de Commissie, OESO 1997:» 1 
1.7 
2,2 
IJ 
3,5 
1.0 
0,2 
0,1 
1.3 
1.7 
2.7 
0.4 
1,6 
1,3 
1.0 
0.4 
1,0 
1996 
200 
De ontwikkelingen van de IPP in de afgelopen twee jaar kunnen derhalve een indicatie 
vormen voor de inflatievooruitzichten. Op communautair niveau was de stijging van het 
IPP zeer gering, minder dan 1% zowel in 1996 als in 19974. Deze beperkte stijging geldt 
voor vrijwel alle lidstaten (zie label 7.4). Het meest opvallend was de sterke vertraging 
van de inflatie van de producentenprijzen in de lidstaten waar deze in 1995 nog 
betrekkelijk hoog was (Spanje, Italië, Portugal). Griekenland buiten beschouwing gelaten 
steeg het IPP alleen in Denemarken en Nederland met meer dan 2%, als gevolg van het 
hoge activileitsniveau dat deze twee economieën in de afgelopen jaren vertoonden. 
7.4.4. Indirecte belastingen 
Tijdens de tweede fase hebben alle lidstaten, zij 
het in uiteenlopende mate, gebruik gemaakt van 
een verhoging van de indirecte belastingen om 
hun overheidstekort terug te dringen. In 
verscheidene landen waren deze verhogingen 
aanzienlijk en hebben zij in belangrijke mate 
bijgedragen aan de stijging van de inflatie, zoals 
tabel 7.5 uitwijst: hierin worden ramingen 
gegeven van de direcle, automatische gevolgen 
van wijzigingen in de indirecte belastingen, ervan 
uitgaande dal veranderingen in de indirecte 
belastingen volledig doorwerken in de 
consumentenprijzen. 
De invloed van verhogingen van de indirecte 
belastingen op de inflatie was het grootst in 
België (1994), Ierland (1994), Frankrijk (1995), 
Italië (1995), het Verenigd Koninkrijk (1994-95), 
Finland (1995-1996) en Zweden (1997). 
Belangrijker dan het directe effect - dat per 
definitie eenmalig is - is het risico dat 
verhogingen van de indirecte belastingen leiden 
tot hogere inflatieverwachtingen, zodat een 
loon/prijsspiraal ontstaat. Dit lijkt in geen van 
deze landen het geval te zijn geweest. Na een 
stijging daalde de inflatie weer snel in alle landen 
waar de indirecte belastingen aanzienlijk 
verhoogd werden. Tabel 7.5 
Effecten van wijzigingen in de 
indirecte belastingen op de 
inflatie van de 
consumentenprijzen 
(proeentpunten) 
1994 1995 1996 1997 
T\ 0\8 (M) 0/) (U 
l)K 0,4 0,4 0,4 0,4 
I) 0,3 0,0 -0,2 0,4 
I'l, 0,8 0,6 0,8 n.v.t. 
li 0,3 1,0 0,2 0,3 
I- 0,1 1,1 0,1 0,4 
IKL 0,7 0,2 0,2 0,4 
I 0,3 0,8 0,1 0,1 
L 0,1 0,1 0,0 0,0 
NL 0,2 0,1 0,4 0,2 
A 0,2 0,5 0,2 0,1 
V 0,2 0,5 -0,2 -0,3 
I-IN 0,7 1,1 1,0 0,3 
S 0,3 0,5 0,2 1,0 
UK 0,7 0,6 0,4 0,5 
Bron: Diensten van de Commissie 
=asaaBeaasasss3EasB*x^=^sanEs=mBssaxsssassBssaassEsss 
Voor 1997 zijn slechts gegevens over de eerste 11 maanden van het jaar beschikbaar. 
201 

ISSN 0254-1513 
COM(98) 1999 def. 
DOCUMENTEN 
NL 09 10 06 01 
Catalogusnummer : CB-CO-98-207-NL-C 
ISBN 92-78-32845-6 
Bureau voor officiële publikaties der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg