COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN 
C0M(93)158 def. 
Brussel, 22 apr iI 1993 
TWEEDE WERKDOCUMENT VAN DE COMMISSIE 
BETREFFENDE HET OTO-BELEID IN DE GEMEENSCHAP 
EN HET VIERDE KADERPROGRAMMA 
VAN COMMUNAUTAIRE ACTIVITEITEN OP HET GEBIED 
VAN OTO (1994-1998) 
INHOUDSOPGAVE 
biz. 
Inleiding 
Toelichting 
Bijlage I : Vierde kaderprogramma (1994-1998) 
Structuur, maximaal totaalbedrag, indicatieve 
verdeling 
Bijlage II : Selectiecriteria voor de communautaire acties 
Bijlage III : Wetenschappelijke en technologische doelstellingen 
Bijlage IV : Evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en 
technologiebeleid; 
Onderzoek inzake onderwijs en opleiding 
Financieel memorandum 
Tijdschema 
Notitie over de verwachte effecten 9 
10 
12 
33 
35 
39 
40 
INLEIDING 
BU 
HET TWEEDE WERKDOCUMENT OVER HET VIERDE KADERPROGRAMMA 
VOOR OTO EN DEMONSTRATIE (1994-1998) 
Doelstelling van dit document : 
Bijstelling van het eerste werkdocument van oktober 1992 (COM(92)406) om rekening te 
houden met : 
- de conclusies van Edinburgh, 
- de ontwikkeling van de mondiale context en 
- de opmerkingen en adviezen over het eerste werkdocument 
ten einde het interinstitutioneel overleg over het vierde kaderprogramma te versnellen (politiek 
akkoord) en de behandeling zo snel mogelijk na de ratificatie van het Verdrag van 
Maastricht te kunnen afronden. 
Beleidsombuigingen : 
- een grotere selectiviteit bij de communautaire OTO-werkzaamheden om de economische 
effecten ervan te verhogen (meer nadruk op algemene technologie); 
- streven naar een betere integratie van de nationale en de communautaire en Europese 
activiteiten (artikel 130 H van het EG-Verdrag); 
- zorgen voor meer synergie tussen onderzoek en opleiding; 
- vergroting van de flexibiliteit van de communautaire werkzaamheden om sneller te 
kunnen reageren op de nieuwe wetenschappelijke en technologische uitdagingen; 
- aanpassing van de financiële gegevens aan de behoeften en aan de nieuwe financiële 
vooruitzichten voor 1993-1999. 
Verhoging van de selectiviteit 
- Het vierde kaderprogramma omvat alle werkzaamheden op het gebied van onderzoek, 
technologische ontwikkeling en demonstratie. Het bestaat uit vier activiteiten. De eerste 
activiteit (OTO- en demonstratieprogramma's) omvat slechts zeven thema's, terwijl er 
in het derde kaderprogramma nog 15 waren. Er zijn twee nieuwe thema's : onderzoek ten 
behoeve van een Europees vervoersbeleid en gericht sociaal-economisch onderzoek Elk 
thema bestrijkt een of meer OTO- en demonstratiegebieden. 
- De in het eerste werkdocument opgestelde selectiecriteria zijn aangepast om rekening te 
houden met de concentratie en de integratie die absoluut noodzakelijk zijn; toepassing 
hiervan heeft ertoe geleid dat het aantal werkgebieden van 54 in de oorspronkelijke opzet 
is teruggebracht tot 28. 
- In vergelijking met het document van oktober 1992 is meer prioriteit gegeven aan de 
eerste aktiviteit om rekening te houden met de in Edinburgh uitgezette koers : meer 
nadruk op algemene technologie die in verschillende sectoren kan worden toegepast. 
Wanneer de Commissie haar officiële voorstel opstelt, zal deze selectiviteit ook gelden 
binnen de werkgebieden ten einde de werkzaamheden te groeperen rond projecten waar 
een impuls van uitgaat en de integratie van de nationale, communautaire en Europese 
werkzaamheden te verbeteren. 
FP4NL2.91'23-4-93 13:29 - 1 
Integratie van de nationale, communautaire en Europese werkzaamheden 
Hier zal op drie niveaus aan worden gewerkt : 
- bij de formulering van de opties voor het beleid inzake OTO en demonstratie (er wordt 
een nieuw werkgebied voorgesteld om de werkzaamheden ter ondersteuning van de 
besluitvorming te stimuleren); 
- op politiek niveau (regelmatig overleg tussen de ministers); 
- bij de uitvoering : overleg tussen de verantwoordelijke personen voor OTO. 
Binnen de programma 's moeten op basis van de opgedane ervaring en de wens om de 
onderzoekers die op nationaal, communautair en Europees niveau actief zijn samen te laten 
werken, adequate structuren worden opgebouwd. 
Synergie tussen onderzoek en opleiding 
Om de groei weer op gang te brengen en de economische en sociale ontwikkeling nieuwe 
impulsen te geven zijn arbeid en kapitaal alleen niet voldoende; er is nog een derde factor 
nodig en wel de combinatie van kennis, know-how en kennisoverdracht. 
Binnen de thema's van de eerste activiteit en op horizontaal niveau (vierde activiteit) zal er 
worden gewerkt aan opleiding door onderzoek om de mobiliteit van de onderzoekers die op 
de gebieden in opkomst werkzaam zijn, op transnationaal niveau te stimuleren. Deze 
activiteiten zullen worden aangevuld met onderzoek dat is gericht op de invoering van 
innovaties in de stelsels voor onderwijs en opleiding en met onderwijs- en 
opleidinsactiviteiten in het verlengde van de programma 's COMETT, ERASMUS enz. 
Flexibiliteit 
Het besluitvormingsproces is erg traag. Tussen de vaststelling van een kaderprogramma en 
de herziening daarvan na drie jaar moet de Gemeenschap snel kunnen reageren op 
veranderingen op het gebied van wetenschap en technologie. 
Hiertoe moeten op drie niveaus maatregelen worden getroffen : 
- het kaderprogramma : voorbereidende activiteiten; 
- de specifieke programma's : een beperkt bedrag voor de stimulering van technologie, 
bestemd voor spontane voorstellen van de MKB's, relaties met EUREKA; 
- het werkprogramma : aanpassing. 
Financiële middelen 
- 13,1 miljard ecu (lopende prijzen) voor het vierde kaderprogramma (1994-1998); 
- bij de verdeling over de vier activiteiten van het kaderprogramma zal in vergelijking met 
de periode 1990-1994 een hogere prioriteit worden gegeven aan de derde activiteit 
(verspreiding) en in mindere mate de tweede activiteit (internationale samenwerking); 
- binnen de eerste activiteit (OTO- en demonstratieprogramma's) wordt ter indicatie 
voorgesteld binnen alle thema 's een hogere prioriteit te geven aan de behoeften van en 
de gevolgen voor de industrie en daarnaast aan hel onderzoek ten behoeve van een 
Europees vervoersbeleid en de biowetenschappen en de biotechnologie. 
FP4NL2.91*23-4-93 13:29 - 2 
TOELICHTING 
Inleiding 
1. In oktober 1992 heeft de Commissie een werkdocument over het vierde kaderprogramma 
gepubliceerd (COM(92)406), waarmee zij de discussie over de grote beleidsoriëntatie van dit 
kaderprogramma alvast op gang wou brengen in afwachting van het Verdrag over de Europese Unie. 
Dit eerste werkdocument heeft geleid tot een brede discussie waaraan is deelgenomen door de 
Lid-Staten, het Europese Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en andere organisaties op 
communautair niveau, maar ook door onderzoekers en vertegenwoordigers van de industrie. De 
inbreng van al deze partijen is zeer constructief geweest. Uit de discussie is onder meer naar voren 
gekomen dat onderzoek een belangrijke rol speelt in de verbetering van de kwaliteit van het bestaan 
en een groot aandeel heeft in de versterking van het concurrentievermogen van de industrie in de 
Gemeenschap. 
2. Wijzend op de noodzaak van continuïteit bij de communautaire activiteiten op OTO-gebied 
(concentratie op onderzoek van algemene en preconcurrentièle aard dat tevens van multisectoriële 
toepassing is), heeft de Europese Raad van Edinburgh in december 1992 de financiële vooruitzichten 
voor 1993-1999 bepaald, het kader vastgesteld waarbinnen communautaire kredieten aan onderzoek 
worden toegekend en de Commissie verzocht haar activiteiten daaraan aan te passen : 
"De communautaire steun moet geconcentreerd blijven op algemeen, preconcurrentieel onderzoek en van 
multisectoriële toepassing zijn. EUREKA dient het voornaamste middel te blijven ter ondersteuning van 
onderzoeksactiviteiten die nauwer bij de markt aansluiten en de Commissie moet met voorstellen komen 
voor een betere wisselwerking tussen communautair onderzoek en EUREKA. Verbetering van de 
verspreiding van de resultaten bij het bedrijfsleven, met name bij het midden- en kleinbedrijf, 
kosteneffectiviteit en coördinatie tussen de nationale programma's moeten de prioriteiten van het 
communautaire optreden zijn. Deze conclusies moeten tot uitdrukking gebracht worden bij de behandeling 
en de aanneming van het vierde kaderprogramma." 
Voorts heeft de Europese Raad de Commissie verzocht 
"voorstellen in te dienen ter verbetering van het beheer en de efficiency van het door de Gemeenschap 
gefinancierde onderzoek met het oog op het verbeteren van de economische rendabiliteit. Daartoe moeten 
de activiteiten strenger worden geselecteerd en dient ervoor te worden gezorgd dat het optreden van de 
Gemeenschap de grootst mogelijke waarde toevoegt aan de inspanningen die in de Lid-Staten worden 
geleverd." 
In dit document wordt rekening gehouden met de ontvangen opmerkingen, de ontwikkeling van de 
mondiale context en de koers die is uitgezet door de Europese Raad in Edinburgh. De hoofdlijnen 
van het document van oktober 1992 over de wijze waarop de capaciteit in de hele Gemeenschap zo 
effectief mogelijk moet worden ingezet, worden aangevuld en nader uitgewerkt, waarbij de stap moet 
worden gezet van een voornamelijk op deze activiteiten gerichte discussie naar de totstandbrenging van 
een echt OTO-beleid voor de Gemeenschap. Een dergelijke aanpak is gericht op de totstandkoming 
tegen medio 1993 van een politiek akkoord tussen de drie instellingen over de grote lijnen van het 
vierde kaderprogramma. Daarmee zal dan sneller kunnen worden overgegaan tot de vaststelling van 
het formele voorstel dat de Commissie moet indienen zodra het Verdrag betreffende de Europese 
Unie is geratificeerd en in werking is getreden. 
Het vierde kaderprogramma moet : 
- zorgen voor een strengere selectie van de communautaire activiteiten om de economische effecten 
ervan te verhogen, met name door zich te concentreren op algemene technologieën waarmee de 
Europese industrie en haar toeleveranciers weer het voortouw kunnen nemen in de 
concurrentiestrijd op wereldniveau; 
FP4NL2.91 '23-4-93 13:29 - 3 -
- gericht zijn op een betere integratie van de nationale en de communautaire activiteiten op OTO-
gebied; 
- leiden tot het ontstaan van een wisselwerking tussen onderzoek en opleiding; 
- passende voorwaarden scheppen om de Gemeenschap in staat te stellen snel te reageren op 
wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen; 
- over voldoende financiële middelen beschikken om deze inspanning op communautair niveau te 
handhaven zodat de doelstellingen van het Verdrag betreffende de Europese Unie met een serieuze 
kans van slagen kunnen worden nagestreefd en aldus een zo groot mogelijke waarde kan worden 
toegevoegd aan de inspanningen die in de Lid-Staten worden geleverd. 
Strengere selectie om de economische effecten te verhogen 
3. Er moet een strengere selectie komen van de activiteiten die moeten worden uitgevoerd om de nodige 
wetenschappelijke en technologische grondslagen te leggen voor een duurzame en voor het milieu 
verantwoorde ontwikkeling van industrie, landbouw en diensten. Daarbij moet gebruik worden 
gemaakt van de voordelen van de geïntegreerde markt om het Europese concurrentievermogen en 
de kwaliteit van het bestaan te verbeteren. 
Uitgaande van het concept van het communautaire industriebeleid en de behoeften van de andere 
communautaire beleidsterreinen, moeten de onderzoekactiviteiten worden geconcentreerd op 
preconcurrentieel onderzoek met betrekking tot algemene technologieën met een multisectorieél effect, 
waardoor het concurrentievermogen van de industrie - met name op gebieden die van cruciaal belang 
zijn - kan worden versterkt, en op thema's die van maatschappelijk belang zijn. Voorts moet ervoor 
worden gezorgd dat de verkregen resultaten snel worden verspreid bij het bedrijfsleven - met name 
bij het MKB - en in de economische sectoren die er gebruik van kunnen maken. De keuze van de 
onderzoekgebieden wordt ingegeven door enkele grote doelstellingen : de ontwikkeling van krachtige 
en veilige infrastructuren, met name een technologische infrastructuur voor informatie en 
communicatie; doeltreffende, schone en veilige produktie op basis van een moderne produktie-
organisatie; milieubescherming als aspect van het industrieel concurrentievermogen; verbetering van 
de gezondheid en bevordering van de kwaliteit en de hygiëne van de voeding; technologische en 
industriële integratie van de interne markt (met name door een betere coördinatie tussen OTO-beleid 
en normalisatiebeleid); het voorzien van technologische en industriële veranderingen zodat beter kan 
worden ingespeeld op de behoeften van de markt; versterking van de synergie tussen de internationale 
samenwerking bij onderzoek en het buitenlands beleid van de Gemeenschap. 
De concentratie van de communautaire OTO-activiteiten komt tot uiting op drie niveaus : 
- in de structuur van het kaderprogramma : met het oog op rationalisatie wordt voorgesteld de eerste 
deelgebied (programma's voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie) te 
organiseren rond zeven grote thema's, waaronder twee nieuwe thema's met betrekking tot 
respectievelijk het onderzoek ten behoeve van een Europees vervoersbeleid (strategische, 
systeemtechnische en horizontale aspecten die voortvloeien uit het communautaire vervoersbeleid 
en tevens bepalend zijn voor de activiteiten van algemene aard in het kader van de andere thema's) 
en een gericht sociaal-economisch onderzoek. In bijlage I wordt een structuur voor het vierde 
kaderprogramma voorgesteld waarin tegelijk een grote continuïteit met het derde kaderprogramma 
is gehandhaafd en de nodige nieuwe elementen zijn opgenomen; 
- in de criteria voor de toepassing van de selectiviteit : ten einde de communautaire 
OTO-activiteiten af te bakenen zijn in bijlage III van het eerste werkdocument criteria opgesteld. 
In bijlage II van dit document ("selectiecriteria voor communautaire activiteiten") worden deze 
criteria aangevuld ten einde te komen tot een sterkere concentratie van deze activiteiten en de 
integratie van nationale en communautaire werkzaamheden; deze criteria zullen bij de selectie van 
de projecten worden gehanteerd; 
- in de toepassing van deze criteria om de communautaire acties te concentreren rond een kleiner 
aantal gebieden van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie : een gedetailleerde 
omschrijving van de thematische inhoud van de activiteiten van het vierde kaderprogramma wordt 
FP4NL2.91'23-4-93 13:29 - 4 _ 
definitief opgesteld op het ogenblik dat de Commissie haar formele voorstel indient. Toch kan in 
de discussie tussen de instellingen hieromtrent nu al vooruitgang worden geboekt door een eerste 
toelichting te geven. Na zorgvuldige analyse van de wetenschappelijke en technische doelstellingen 
(technische inhoud) en in het licht van de financiële vooruitzichten, de criteria van bijlage II en de 
tot nog toe ontvangen adviezen, stelt de Commissie voor het aantal kernthema's uit het eerste 
werkdocument aanzienlijk te beperken (van 54 tot 28). In bijlage III worden de redenen en de 
resultaten van deze concentratie gegeven. Tenslotte wordt hierin ook het verband toegelicht tussen 
dit kleinere aantal kernthema's en de vier activiteiten van het vierde kaderprogramma, inclusief de 
hoofdthema's die samen de eerste activiteit vormen. 
Een betere integratie van OTO-activiteiten in Europa 
4. Het subsidiariteitsbeginsel houdt in dat de Gemeenschap op het gebied van onderzoek slechts 
optreedt wanneer de beoogde doelstellingen beter op haar niveau kunnen worden verwezenlijkt dan 
op dat van de afzonderlijke Lid-Staten. Voorts bepaalt artikel 130 H van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie dat de Gemeenschap en de Lid-Staten hun activiteiten coördineren ten einde de 
wederzijdse samenhang van het beleid van de Lid-Staten en het beleid van de Gemeenschap te 
verzekeren. Toegegeven moet worden dat de resultaten op dit gebied nog onvoldoende zijn. Er is dan 
ook een nieuwe aanpak vereist, met voorwaarden die zijn aangepast aan ieder onderzoekgebied. 
5. Een dergelijke samenhang heeft slechts zin als de Gemeenschap streeft naar een harmonieuze 
ontwikkeling van haar wetenschappelijk en technologisch potentieel. De synergie tussen het 
OTO-beleid en het structuurbeleid moet dan ook worden versterkt. De door de Commissie 
voorgestelde wijzigingen van de verordeningen inzake de Structuurfondsen bieden een eerste 
mogelijkheid hiertoe voor de nieuwe programmeringsperiode van 1994 tot 1999. Doordat de 
beheersing van de technologie in de minder begunstigde gebieden en de kwalificaties op het gebied 
van wetenschap en technologie nu worden benadrukt, zijn er nieuwe mogelijkheden voor synergie, 
vooral met de derde en vierde activiteit van het vierde kaderprogramma. Zonder afbreuk te doen aan 
het kwaliteitsbeginsel bieden de communautaire OTO-werkzaamheden een tweede mogelijkheid. Bij 
de vaststelling van de prioriteiten voor het onderzoek in de eerste activiteit van het vierde 
kaderprogramma wordt rekening gehouden met de belangen en de mogelijkheden van de Lid-Staten, 
ook met die van de minder geavanceerde Lid-Staten. De OTO-programma's kunnen tegen geringe 
kosten een doeltreffende bijdrage leveren tot de benutting ten behoeve van de Gemeenschap van het 
wetenschappelijk en technologisch potentieel van de minder welvarende regio's door ze op te nemen 
in een netwerk met de bestaande speerpuntcentra in de meer geavanceerde regio's. De derde en de 
vierde activiteit zullen steeds meer gevolgen hebben voor de minder ontwikkelde regio's en landen 
via specifieke maatregelen (nationale/regionale verbindingscentra, op traditionele industrieën gerichte 
netwerken voor kennisoverdracht, maatregelen ter voorkoming van "brain drain", Europese leerstoelen 
enz.). Deze synergie tussen de Structuurfondsen en de onderzoekactiviteiten draagt bij tot een echt 
cohesiebeleid, doordat het potentieel van deze regio's wordt ontwikkeld en ze in contact komen met 
de Europese onderzoekwereld. Hierbij moet echter niet worden vergeten dat het in eerste instantie 
aan de Lid-Staten is om een totaalstrategie uit te werken, waarin wordt getracht de mogelijkheden 
die de verschillende financieringsbronnen van de Gemeenschap bieden, zo goed mogelijk te 
gebruiken. Een document van de Commissie over de synergie tussen het OTO-beleid en het 
structuurbeleid zal bij de Raad, het Europese Parlement en het Economisch en Sociaal Comité 
worden ingediend. 
6. De beoogde wederzijdse samenhang tussen nationaal beleid en communautair beleid steunt op de 
volgende constatering : van alle openbare kredieten die door de Lid-Staten worden uitgegeven aan 
onderzoek en technologische ontwikkeling gaat minder dan 4% naar gezamenlijk uitgevoerde 
activiteiten in het kader van het communautair beleid. 
Er wordt nu voorgesteld de volgende activiteiten op te zetten : 
- evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid, waarmee een 
gemeenschappelijke kennisbank kan worden opgebouwd ter ondersteuning van de discussie over 
FP4NL2.91'23-4-93 13:29 - 5 -
de OTO-activiteiten in Europa (zie bijlage IV); 
- overleg op het hoogste politieke niveau, door middel van geregelde bijeenkomsten van de Europese 
ministers voor onderzoek in overleg met de ministers die zijn belast met het industriebeleid én de 
economische ontwikkeling, die speciaal aan deze kwestie worden gewijd; 
- overleg op operationeel niveau tussen de functionarissen van de nationale en de Europese 
onderzoekinstanties en bedrij fsfunctionarissen (producenten en gebruikers). 
7. Wat de tenuitvoerlegging van de OTO-activiteiten betreft, kan de integratie van nationale en 
communautaire activiteiten op drie niveaus plaatsvinden : 
- een grotere wisselwerking en meer wederzijdse verrijking tussen de activiteiten die op nationaal 
niveau worden uitgevoerd, kan tot stand worden gebracht door in de specifieke programma's 
prioriteit te verlenen aan activiteiten die op deze betere integratie zijn gericht: 
- op de gebieden waarop een begin is gemaakt met samenwerking op mondiaal niveau kan alleen 
een verenigd en gecoördineerd samenwerkend Europa door de grote partners, met name de 
Verenigde Staten en Japan, serieus worden genomen; er wordt voor gepleit om op de gebieden die 
zich daartoe lenen te zorgen voor een sterke integratie van de nationale en de communautaire 
activiteiten: 
- een creatieve integratie van de "Europese onderzoekruimte" is, met inachtneming van de diversiteit 
en de pluraliteit van de benaderingen, alleen mogelijk dank zij een betere aansluiting van de op 
Europees niveau verrichte onderzoeksactiviteiten bij internationale organisaties zoals de CERN, 
de ESA, de ESO, de EMBO, het EMBL, de ESW en vooral EUREKA. 
8. De beoogde integratie kan, behalve door middel van de klassieke netwerken die in het kader van de 
communautaire activiteiten tot nog toe zijn opgezet, ook tot stand worden gebracht met behulp van 
middelen als : thematische netwerken tussen "speerpuntcentra", overlegnetwerken en consortia voor 
geïntegreerde acties (zie bijlage III). 
Het GCO zal een eigen bijdrage leveren aan de verwezenlijking van deze nieuwe aanpak. 
Wisselwerking tussen onderzoek en opleiding 
9. In het verlengde van het huidige programma "Menselijk kapitaal en mobiliteit" moeten maatregelen 
ter bevordering van de mobiliteit van onderzoekers en ter stimulering van de totstandkoming van 
netwerken een belangrijk aspect vormen van alle thema's uit de eerste activiteit van het vierde 
kaderprogramma; tevens moeten er horizontale maatregelen komen (de vierde activiteit) om de 
mankracht op te bouwen, waarmee op de opkomst van nieuwe onderzoekgebieden of -thema's kan 
worden gereageerd. 
Voorts moet de invoering van innovaties in opleidingsmethoden worden gestimuleerd door onderzoek 
op het gebied van onderwijs en opleiding in Europa. Daarom wordt een nieuw onderzoekgebied 
voorgesteld. 
10. Van even groot strategisch belang is de rol van activiteiten op het gebied van opleiding die gericht 
zijn op een algemene verhoging van het niveau van wetenschappelijke en technische kennis. Op basis 
van de programma's ERASMUS en COMETT moet de tenuitvoerlegging van het vierde 
kaderprogramma worden begeleid door maatregelen ter bevordering van de opleiding op Europees 
niveau en de mobiliteit op dit gebied en maatregelen ter bevordering van de wetenschappelijke 
informatie en cultuur in Europa. 
Reageren op wetenschappelijke, technologische en industriële ontwikkelingen 
FP4NL2.91'23-4-93 13:29 - 6 
11. In verband met de beoogde verbetering van de economische effecten van het communautaire 
onderzoek doet zich ook het probleem voor van de tijd die nodig is om te reageren op de 
ontwikkelingen op wetenschappelijk en technologisch gebied. Het institutioneel en 
besluitvormingskader van de Gemeenschap inzake OTO is erg traag. 
Wel moet de Gemeenschap, met inachtneming van het interinstitutioneel evenwicht, de gelegenheid 
krijgen om snel in te spelen op de ontwikkelingen ter zake. Dit betekent dat in de eerste plaats de 
aard en de gedetailleerdheid van de eerste twee niveaus van de Gemeenschapswetgeving 
(kaderprogramma, specifieke programma's) en het uitvoeringsniveau (werkprogramma) moeten 
worden geëerbiedigd. Voorts kunnen de concrete voorwaarden voor een dergelijke flexibiliteit op drie 
niveaus tot stand worden gebracht : 
- in het kaderprogramma : er moet een beperkte verzameling activiteiten worden gepland om tussen 
de vaststelling van een kaderprogramma en de tussentijdse herziening ervan voorbereidende 
activiteiten, definitiefasen voor nieuwe programma's en eventuele proefprojecten te kunnen 
uitvoeren; 
- in de specifieke programma's : flexibiliteit hier betekent dat binnen ieder specifiek programma een 
beperkt bedrag moet worden uitgetrokken voor spontane voorstellen van bedrijven, voornamelijk 
van het midden- en kleinbedrijf, en technische centra (onderzoekinstellingen) waarop zeer snel 
moet worden gereageerd (technologische stimulansen); 
- in de werkprogramma's : aanpassing van de werkprogramma's van de specifieke programma's biedt 
de Lid-Staten en het Europese Parlement de mogelijkheid effectief invloed uit te oefenen op de 
reacties op wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen : de eersten door middel van 
deelneming aan de programmacomités; het tweede door middel van de jaarlijkse 
begrotingsprocedure. 
12. In dit verband dient te worden gewezen op de versterking van de banden tussen de communautaire 
activiteiten en EUREKA. Op de Raad van Edinburgh is niet alleen de aandacht gevestigd op de 
respectieve taken van Eureka en van het communautaire onderzoek, maar ook de noodzaak 
beklemtoond om de wisselwerking tussen beide te versterken. In dit opzicht is belangrijke vooruitgang 
geboekt en zijn de elementen van een nauwere samenwerking gezamenlijk uitgewerkt door de 
Commissie en de Eureka-instanties, op basis van de volgende twee principes : meer doorzichtigheid 
in de door de landen toegepaste procedures in verband met Eureka en in het kaderprogramma, en 
een duidelijker omschrijving van de respectieve taken. De essentiële elementen zijn een betere 
verspreiding van informatie over projecten en steunmaatregelen (normalisatie, enz.), het in 
aanmerking nemen binnen Eureka-projecten van de resultaten van communautaire projecten, meer 
duidelijkheid in de respectieve taken ten aanzien van het bedrijfsleven en met name van het MKB, 
het meer systematisch in beschouwing nemen van de preconcurrentiële fasen van Eureka-projecten 
in het kaderprogramma en gezamenlijk onderzoek van door de industrie voorgestelde grootschalige 
strategische projecten. Voor de Gemeenschap betekent dit dat er na een uitgebreide proeffase nieuwe 
mechanismen tot stand moeten worden gebracht voor het in beschouwing nemen van projecten 
afkomstig uit het Eureka-kader buiten het tijdschema van de uitnodigingen tot het indienen van 
voorstellen voor communautaire projecten, met inachtneming van de traditionele selectievoorschriften, 
in navolging van vroegere, geval per geval genomen besluiten betreffende bepaalde grote strategische 
Eureka-projecten (JESSI, TVHD, COSINE). De financiële middelen voor deze activiteiten kunnen 
ter indicatie in de werkprogramma's van de communautaire programma's worden opgenomen. 
Hetzelfde geldt voor projecten die deel uitmaken van een onderzoekactiviteit uit andere Europese 
wetenschappelijke en technologische samenwerkingsverbanden. De projecten kunnen door de 
instanties van beide samenwerkingsverbanden worden onderzocht (voor de Gemeenschap is dat de 
Commissie, bijgestaan door de comités waarin de Lid-Staten zijn vertegenwoordigd) en vergeleken 
met de verdiensten van projecten die zijn voorgesteld in het kader van uitnodigingen tot het indienen 
van voorstellen. De deelneming van de Gemeenschap, waarbij de doelstellingen van de specifieke 
programma's moeten worden geëerbiedigd, mag enkel betrekking hebben op het preconcurrentiële 
en algemene gedeelte van de projecten, dat ter goedkeuring aan de comités moet worden voorgelegd. 
FP4NL2.91'23-4-93 13:29 - 7 . 
De Eureka-instanties op internationaal en nationaal niveau moeten de communautaire comités 
voldoende waarborgen kunnen geven wat de kwaliteit van de ingediende projecten betreft en kunnen 
de betrokken bedrijven verzoeken om bij iedere fase van de definitie en de tenuitvoerlegging van de 
Eureka-programma's en -projecten meer systematisch aandacht te schenken aan het verband tussen 
de projecten en communautaire OTO-activiteiten. Eureka moet het belangrijkste middel blijven ter 
ondersteuning van de OTO-activiteiten die het dichtst bij de markt aansluiten, onder meer 
demonstratieprojecten en projecten ter ontwikkeling van de produktie, en zorgen voor een betere 
coördinatie tussen de OTO-activiteiten van de landen die aan Eureka meewerken, zonder evenwel 
de flexibiliteit en de "bottom-up"-benadering van het initiatief uit het oog te verliezen. 
De financiële vertaling van de prioriteiten op OTO-gebied 
13. In het kader van de in Edinburgh bekendgemaakte financiële vooruitzichten worden de eruit 
voortvloeiende beleidsoriëntatie en prioriteiten op OTO-gebied financieel als volgt vertaald : 
- maximum totaalbedrag voor het vierde kaderprogramma in de periode 1994-1998 : volgens de in 
Edinburgh bekendgemaakte financiële vooruitzichten voor 1993-1999 is voor de communautaire 
OTO-activiteiten een bedrag vastgelegd tussen de helft en twee derden van de uitgaven voor de 
interne beleidsmaatregelen in diezelfde periode; voorts is gesteld dat de groei van de uitgaven voor 
OTO gelijke tred moet houden met de totale groei van de uitgaven voor het interne 
beleidsmaatregelen (categorie 3 van de financiële vooruitzichten). Op basis van de OTO-uitgaven 
in 1993, de bovengenoemde overwegingen en een evaluatie van de financieringsbehoeften heeft de 
Commissie haar raming van oktober 1992 herzien en stelt zij voor het vierde kaderprogramma 
(1994-1998) een bedrag van 13,1 miljard ecu in lopende prijzen voor (zie bijlage I). Met dit budget 
moet dan wel worden voldaan aan de behoeften aan onderzoek die in de Gemeenschap als geheel 
naar voren komen, en op die manier worden bijgedragen tot de instandhouding van het 
concurrentievermogen van haar industrie. Aangezien gebieden met prioriteit meer nadruk zullen 
krijgen, kunnen met dit bedrag bepaalde activiteiten aanzienlijk worden geïntensiveerd en is er 
binnen het eerste deelgebied ruimte voor innovatie; bovendien kunnen hiermee de behoeften aan 
demonstratieprojecten op het gebied van energie worden gedekt, die voorheen binnen het 
THERMIE-programma werden uitgevoerd en die nu in het kaderprogramma worden opgenomen; 
tenslotte kan de Gemeenschap hiermee adequaat reageren op externe (grootscheepse programma's 
van derde landen, vooral de VS en Japan) en interne (neiging tot stabilisatie van de nationale 
onderzoekbegrotingen) uitdagingen ; 
- verdeling van dit totaalbedrag over de vier deelgebieden en de relatieve prioriteit van de 
hoofdthema's die samen het eerste deelgebied vormen : in bijlage I is het respectieve aandeel van 
elk van de vier beoogde deelgebieden aangegeven. De verdeling van de financiële middelen over 
deze vier deelgebieden is in vergelijking met bijlage I van het eerste werkdocument gewijzigd om 
rekening te houden met de besluiten van de Europese Raad in Edinburgh en de daar uitgezette 
koers (het financieel kader, de prioriteit voor de eerste activiteit voor zover het gaat om algemene 
technologie en de grotere nadruk op de activiteit voor verspreiding en exploitatie binnen de thema's 
en op gecentraliseerd niveau); gezien het gewicht van de eerste activiteit, worden in bijlage I van 
dit document ter indicatie ook aanvullende gegevens verstrekt waaruit de relatieve prioriteit kan 
worden afgeleid van de hoofdthema's die samen deze eerste activiteit vormen. Zo wordt 
voorgesteld voor het onderzoek ten behoeve van een Europees vervoersbeleid (een nieuw thema) 
280 miljoen ecu beschikbaar te stellen, aangezien voor het gemeenschappelijk vervoersbeleid 
specifiek onderzoek nodig is dat afdoende moet worden gefinancierd; daarnaast moeten de 
biowetenschappen en de biotechnologie, ten einde bij te kunnen dragen tot een hogere kwaliteit 
van het bestaan in Europa, over meer financiële middelen kunnen beschikken, zodat hiermee kan 
worden voorzien in de sterkere behoefte aan onderzoek op het gebied van de biotechnologie in het 
algemeen en op biomedisch en gezondheidsgebied en in de behoeften aan onderzoek ter 
begeleiding van de hervorming van het gemeenschappelijk beleid op het gebied van de landbouw, 
de bosbouw, plattelandsontwikkeling, de visserij en de aquicultuur. 
FP4NL2.91'23-4-93 13:29 - 8 
BIJLAGE I 
VIERDE KADERPROGRAMMA (1994-1998) 
Eerste aktiviteit (programma's voor onderzoek, 
technologische ontwikkeling en demonstratie) 
Tweede aktiviteit (samenwerking met derde landen en 
internationale organisaties) 
Derde aktiviteit (verspreiding en exploitatie van de 
resultaten) 
Vierde aktiviteit (stimulering van opleiding en mobiliteit van 
onderzoekers) miljoen ecu 
(lopende 
prijzen) 
10925 
790 
600 
785 
MAXIMAAL TOTAALBEDRAG 13100 
miljoen ecu 
(lopende prijzen) 
Indicatieve verdeling van de middelen over de verschillende thema's binnen de eerste 
activiteit: 
Informatie- en communicatietechnologie 
Industriële technologie* 
Milieu* 
Biowetenschappen en biotechnologie' 
Energie' 
Onderzoek ten behoeve van een Europees vervoersbeleid 
Gericht sociaal-economisch onderzoek' 3900 
1800 
970 
1325 
2525 
280 
125 
10925 
waarvan voor het GCO : 1.067 miljoen ecu. Opmerking : naast deze deelname van 
het GCO aan de eerste activiteit zal het Centrum tevens deelnemen aan de derde 
activiteit voor een bedrag van 70 miljoen ecu. 
FP4NL2.91*23-4-93 15:21 -9 
BIJLAGE II 
SELECTIECRITERIA VOOR DE COMMUNAUTAIRE ACTIES 
De in het kaderprogramma geformuleerde technische en wetenschappelijke doelstellingen 
dienen duidelijk te worden afgebakend, zorgvuldig te worden geselecteerd en ten uitvoer 
te worden gelegd op basis van de volgende criteria: 
1. De communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische 
ontwikkeling en demonstratie (OTO) moeten zich toespitsen op duidelijk 
gedefinieerde doelstellingen en zo bijdragen tot: 
- de versterking van de technologische basis en de internationale concurrentiepositie 
van de communautaire industrie door deze de nodige kennis en know-how te 
verschaffen; 
- de planning en uitvoering van de diverse sporen van communautair beleid; of 
- de bevrediging van maatschappelijke behoeften en daardoor mede tot de 
totstandkoming van een duurzame groei. 
Een dergelijke aanpak zal op korte, middellange en lange termijn tot economische 
resultaten leiden en moet bijdragen tot de versterking van de economische en sociale 
samenhang binnen de Gemeenschap, en daarbij toch verenigbaar zijn met het 
streven naar een hoog wetenschappelijk en technisch gehalte. 
2. De communautaire OTO-activiteiten dienen in overeenstemming met het 
subsidiariteitsbeginsel te zijn. Dat betekent dat de Gemeenschap enkel dan een 
voorstel voor een actie doet, wanneer de doelstellingen van deze actie niet volledig 
door de Lid-Staten kunnen worden gerealiseerd, terwijl de Gemeenschap hierin 
beter kan slagen. 
3. Op basis van deze uitgangspunten kan een communautaire activiteit in de volgende 
gevallen gerechtvaardigd zijn: 
- zeer grootschalige acties waarvoor de Lid-Staten niet of ternauwernood de nodige 
faciliteiten en kredieten en het vereiste personeel ("kritische massa") beschikbaar 
kunnen stellen; 
- activiteiten in het kader waarvan ambitieuze projecten of grootschalige problemen 
worden aangepakt of waarvan het wetenschappelijk nut pas op lange termijn 
zichtbaar wordt; dit soort activiteiten vergt een bijzondere onderzoekinspanning 
op communautair niveau en verhoogt aldus dikwijls de totale bijdrage van de 
Gemeenschap aan de oplossing van internationale problemen; 
- activiteiten waarvan de gezamenlijke uitvoering duidelijke financiële voordelen 
biedt, zelfs indien rekening wordt gehouden met de extra kosten die iedere 
internationale samenwerking onvermijdelijk meebrengt; 
FP4NL2.91 '23-4-93 13:29 - 10 -
- activiteiten die een aanvulling vormen op nationale activiteiten, die gericht zijn op 
versterking van de wetenschappelijke en technologische basis in de Gemeenschap 
en waarvan de resultaten in Gemeenschapsverband effectiever kunnen worden 
benut; 
- activiteiten die bijdragen tot de realisatie van een gemeenschappelijke doelstelling 
zoals de interne markt, de eenmaking van de Europese wetenschappelijke en 
technische ruimte en, zo nodig, de invoering van uniforme voorschriften en 
normen. 
De communautaire OTO-activiteiten moeten ten uitvoer worden gelegd door middel 
van projecten die op hun wetenschappelijke en technische merites dienen te worden 
beoordeeld. 
Bij de selectie van projecten, die in het kader van de specifieke programma's moet 
plaatsvinden, zal voorrang worden gegeven aan projecten waarbij: 
- de lopende onderzoekactiviteiten in de Lid-Staten beter kunnen worden 
geïntegreerd op het niveau van de Gemeenschap en in het kader van andere 
Europese en internationale samenwerkingsverbanden; 
- de doelstellingen ten aanzien van het economisch en industrieel 
concurrentievermogen in het algemeen op zo effectief mogelijke wijze kunnen 
worden gerealiseerd. 
FP4NL2.91'23-4-93 13:29 - 11 -
BIJLAGE III 
WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISCHE DOELSTELLINGEN 
1. De nieuwe uitgangspunten voor een werkelijk communautair OTO-beleid, die in de 
criteria van bijlage II bij dit document tot uitdrukking komen, dwingen de Commissie 
tot een vergaande bundeling en een strenge selectie van de in het eerste 
werkdocument (COM(92)406) gepresenteerde OTO-activiteiten. 
De gekozen acties dienen ter ondersteuning van het Gemeenschapsbeleid en moeten 
allereerst de wetenschappelijke en technologische basis van de Gemeenschap en 
haar industrie versterken ten einde het internationale concurrentievermogen ervan 
te bevorderen. In het verlengde van het in 1990 vastgestelde industriebeleid en om 
te voldoen aan de groeiende behoeften van de samenleving, is in het bijzonder een 
aantal doelstellingen van algemeen communautair belang geformuleerd (zie punt 4 
van de toelichting). Het communautair onderzoek dient bij te dragen tot de realisatie 
van deze doelstellingen. 
Ten einde de communautaire middelen zo goed mogelijk te benutten, is uit de in het 
eerste werkdocument gepresenteerde kernthema's en ook binnen elk kernthema een 
eerste selectie gemaakt. 
Bij elk onderzoekgebied is bijzondere aandacht geschonken aan de mogelijkheden 
tot integratie van nationale, communautaire en Europese acties. 
2. Uit het volgende overzicht van OTO-activiteiten blijkt dat het aantal onderwerpen 
door de beoogde bundeling aanmerkelijk is teruggebracht, namelijk van. 54 
kernthema's in het eerste werkdocument tot 28 onderzoekgebieden in het huidige 
document: 
Eerste activiteit 
Informatie- en communicatietechnologie en ontwikkeling van de informatie- en 
communicatie-infrastuctuur 
- technologie voor telematica voor toepassingen van algemeen belang 
- technologie voor geïntegreerde informatie- en communicatiesystemen 
- technologie voor geavanceerde communicatiediensten 
- informatietechnologie 
Industriële technologie 
- technologie voor ontwerp, produktiemethoden, produktiesystemen en organisatie 
van de produktie 
- materiaal-, materiaalbewerkings- en recyclingtechnologie 
- geavanceerde aandrijfitechnologie 
- onderzoek in verband met normalisatie, meten en testen 
FP4NL2.91'23-4-93 13:29 - 12 
Milieu 
- het natuurlijk milieu, milieukwaliteit en global change 
- innoverende milieubeschermingstechnologie 
Biowetenschappen en biotechnologie 
- algemene biotechnologie 
- biomedisch onderzoek, gezondheid en geneesmiddelen 
- toepassingen van biowetenschappen en biotechnologie in landbouw, bosbouw, 
plattelandsontwikkeling, de agro-industrie en visserij 
Energie 
- technologie voor een schonere en efficiëntere opwekking en toepassing van 
energie 
- nucleaire veiligheid 
- beheerste thermonucleaire fusie 
Onderzoek ten behoeve van een Europees vervoersbeleid 
- onderzoek ten behoeve van een Europees vervoersbeleid 
Gericht sociaal-economisch onderzoek 
- onderzoek naar problemen op het gebied van de sociale integratie 
- onderzoek en ontwikkeling op het gebied van onderwijs en opleiding 
- evaluatie van opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid 
Tweede activiteit 
- wetenschappelijke en technologische samenwerking binnen Europa 
- wetenschappelijke en technologische samenwerking met de geïndustrialiseerde 
landen buiten Europa 
- wetenschappelijke en technologische samenwerking met de ontwikkelingslanden 
Derde activiteit 
- verspreiding en exploitatie van de resultaten 
- overdracht van technologie 
- het financieel klimaat voor de overdracht van technologie 
- wetenschap ten dienste van het communautair beleid 
Vierde activiteit 
- opleiding en mobiliteit van jonge onderzoekers 
FP4NL2.91'23-4-93 13:29 - 13 
3. Bij de tenuitvoerlegging van deze onderzoekactiviteiten zal van twee belangrijke 
instrumenten gebruik worden gemaakt : enerzijds concentratie van financiële 
middelen op een beperkt aantal onderwerpen die vanwege hun specifieke 
toegevoegde waarde zijn uitgekozen (acties voor gezamenlijke rekening) en 
anderzijds verdere integratie van nationale, communautaire en Europese acties door 
middel van aangepaste werkwijzes. 
Behalve door de traditionele netwerken die tot dusverre door de communautaire 
activiteiten tot stand zijn gebracht, kan een dergelijke integratie met name ook 
worden gerealiseerd door instrumenten als : 
- thematische netwerken tussen speerpunlcentra, bestaande uit industriëlen, 
gebruikers, universiteiten en onderzoekcentra met een zelfde technologische of 
industriële doelstelling. Deze netwerken moeten de integratie en de overdracht 
van kennis en technologie vergemakkelijken en ervoor zorgen dat meer rekening 
wordt gehouden met de behoeften van de markt. Zij moeten worden opgezet 
volgens het model dat al is beproefd op gebieden als microsystemen, linguistiek 
en flexibele fabricage, waarbij de Gemeenschap als katalysator moet fungeren. 
Zowel de opzet als het beheer moeten "bottom-up" verlopen. 
- overlegnetwerken, waarin de Lid-Staten een belangrijke rol moeten spelen doordat 
zij aangeven welke laboratoria of instellingen aan de desbetreffende actie 
deelnemen. De coördinatie wordt verzorgd door de Commissie. Het 
epidemiologisch onderzoek en de klinische trials in het programma voor 
biomedisch onderzoek zouden bij voorbeeld op deze manier kunnen worden 
uitgevoerd. 
- consortia voor geïntegreerde acties, waarvoor wordt uitgegaan van het model dat 
voor het fusieprogramma is gekozen. De Lid-Staten bepalen welke laboratoria 
of instellingen deelnemen aan de geïntegreerde actie, waarvoor de Gemeenschap 
één bedrag ter ondersteuning beschikbaar stelt. Ook grote Europese 
onderzoekorganisaties die niet tot de Gemeenschap behoren, zoals de CERN, de 
ESA en het EMBL, kunnen worden uitgenodigd om deel te nemen. 
De Commissie is van mening dat ook het GCO een bijdrage tot de verwezenlijking 
van deze nieuwe aanpak voor integratie kan leveren. Het GCO doet zelf aan 
onderzoek en is nauw betrokken bij de formulering en de uitvoering van het 
communautair beleid en kan dan ook impulsen geven in de wetenschappelijke en 
technische sectoren waarin het deskundig is, als brandpunt fungeren voor netwerken 
met particuliere en overheidslaboratoria in de Lid-Staten en de kern vormen van 
Europese consortia voor onderzoek op specifieke gebieden. 
Deze benadering wordt aan de hand van de volgende beschrijvingen duidelijk 
gemaakt. 
FP4NL2.91'23-4-93 13:29 - 14 
EERSTE ACTIVITEIT 
Programma's voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie 
Informatie- en communicatietechnologie en 
ontwikkeling van de informatie- en communicatie-infrastructuur 
In de afgelopen jaren hebben zich, zowel op Europees niveau als wereldwijd, ingrijpende 
veranderingen in de sector informatie- en communicatietechnologie voorgedaan. Dit 
maakt een bezinning op de communautaire OTO-activiteiten op dit gebied noodzakelijk, 
niet alleen wat betreft prioriteiten maar ook ten aanzien van de wijze van uitvoering. 
De vervaging van de grenzen tussen de informatie- en communicatietechnologie en 
andere sectoren, alsmede de steeds grotere verwevenheid van informatica, 
telecommunicatie en telematica dragen bij tot het ontstaan van een nieuwe informatie-
en communicatie-infrastructuur die onmisbaar is voor de groei van de economie over de 
gehele linie waarmee kan worden ingespeeld op de nieuwe behoeften van de 
samenleving. Richtte het OTO-beleid zich in de jaren tachtig op de technologie ten 
behoeve van een in het groeistadium verkerende ICT-industrie, voor de jaren negentig 
heeft de Gemeenschap behoefte aan een op de gebruikers afgestemd beleid dat gericht 
is op de onwikkeling van de nieuwe infrastuctuur. 
Deze nieuwe infrastructuur van technologieën, produkten, diensten en toepassingen 
waarin de elektronica, informatica en telecommunicatie in steeds verder geïntegreerde 
systemen worden gecombineerd, wordt door diverse contrasterende verschijnselen 
gekenmerkt. 
Zij heeft ook een dynamisch karakter. Met de informatie- en communicatie-infrastructuur 
kan de informatie-inhoud worden geëxploiteerd door de integratie van 
gegevensinzameling, -opslag, -verwerking en -overdracht met instrumenten die - in hoog 
tempo - steeds krachtiger en efficiënter worden, dank zij de technologische vooruitgang 
en de groeiende impuls die uitgaat van de gebruikers die trachten de ontwikkeling te 
sturen om in hun behoeften te voorzien. 
Voorts is zij bepalend voor de ontwikkeling van de meeste economische en sociale 
activiteiten. Het bedrijfsleven heeft deze infrastructuur nodig om zonder tijdverlies 
financiële en commerciële informatie te verzamelen, geld over te maken, specificaties met 
partners uit te wisselen en te profiteren van gespecialiseerde diensten die niet op andere 
wijze toegankelijk zijn. Dank zij de fabricageprocessen die op geavanceerde 
informatietechnologie berusten, kan de industrie de kwaliteit van haar produkten 
opvoeren bij lagere kosten en minimale milieu-effecten. De werknemers in de MKB's 
zullen vermoedelijk al op korte termijn toegang krijgen tot beroepsopleidingen via het 
afstandsonderwijs. Deze infrastructuur is ook bepalend voor het efficiënt functioneren van 
de overheden, de gezondheidszorg en de vervoerssector. Zij moet een antwoord bieden 
op de nieuwe maatschappelijke uitdagingen. 
FP4NL2.91*23-4-93 13:29 - 15 -
De nieuwe infrastructuur bestaat uit vier technologische basisbouwstenen met de 
volgende structuur : 
TOEPASSINGEN 
GEÏNTEGREERDE 
INFORMATIE­
TECHNOLOGIE COMMUNICATIE­
TECHNOLOGIE 
De informatie- en communicatietechnologie omvat de technologieën die het hart van de 
infrastructuur vormen en die de bouwstenen leveren voor de systemen waarin beide 
technologieën worden geïntegreerd. Deze vormen op hun beurt weer de basis voor de 
implementatie van toepassingen op gebieden zoals gezondheidszorg, vervoer en 
onderwijs. Het is deze vierledige structuur die bepalend is voor de hoofdgebieden waarop 
de OTO-activiteiten zich zullen concentreren. 
De kloof tussen de snelheid van de technologische ontwikkeling en het tempo waarin de 
vraag zich ontwikkelt, wordt door de economische conjunctuur en het belang dat de 
gebruikers hieraan hechten, daarentegen steeds groter. De markt verslapt, de 
concurrentie wordt scherper en de gebruikers worden steeds veeleisender en kunnen van 
het ruime aanbod profiteren dank zij de "open" systemen waardoor zij onafhankelijk zijn 
van de fabrikant. 
Deze paradoxale situatie waarin de - steeds onmisbaardere en bredere, maar 
tegelijkertijd ook steeds minder rendabele - industrie van de informatie- en 
communicatietechnologie verkeert, vormt een serieuze uitdaging voor de economie en 
de sociale vooruitgang, die een nieuw beleid op het stuk van onderzoek en technologische 
ontwikkeling vergt, zowel op het niveau van de Lid-Staten als op dat van de Europese 
Gemeenschap. 
Door de huidige conjuncturele en structurele moeilijkheden in de betrokken sectoren van 
de industrie en door de budgettaire beperkingen groeit de kans dat de totstandkoming 
van de zojuist besproken nieuwe informatie- en communicatie-infrastructuur in gevaar 
komt of vertraging oploopt. Hierdoor kan de economische wederopleving en de 
bevrediging van de nieuwe behoeften van de samenleving op het spel komen te staan. 
Daarom ziet men dat de informatica, elektronica en telecommunicatie in de gehele 
wereld opnieuw volop de aandacht van de overheden trekken. 
FP4NL2.9F23-4-93 13:29 16-
Inmiddels worden deze problemen ook ingezien en zijn in Japan, de Verenigde Staten 
en diverse Lid-Staten reeds maatregelen getroffen. 
De Europese Gemeenschap is reeds geruime tijd doordrongen van het economische en 
sociale belang van de informatie- en communicatietechnologie. In het tweede en derde 
kaderprogramma werd dan ook meer geld uitgetrokken voor de ontwikkeling van deze 
technologie dan voordien. 
Toch moeten de activiteiten van de Gemeenschap op dit gebied, gelet op de in het 
voorgaande geschetste nieuwe situatie, radicale veranderingen ondergaan, zowel wat 
betreft de inhoud van de te ontplooien activiteiten als ten aanzien van de wijze van 
uitvoering ervan. 
Inhoud van de activiteiten : De Commissie is van mening dat de bijdrage van de Europese 
Gemeenschap zich moet concentreren op een beperkt aantal prioritaire technologieën 
met een algemeen karakter of met structurele of multiplicatoreffecten die te danken zijn 
aan de aard van de activiteiten waarbij deze technologieën worden toegepast. 
Vier onderzoekgebieden die continuïteit en nieuwheid in zich verenigen, voldoen aan 
deze criteria. Zij bewegen zich rond de vier reeds genoemde bouwstenen van de 
informatie- en communicatie-infrastructuur. Zij zijn gekozen na een nauwgezet onderzoek 
naar de plus- en minpunten van de bedrijven en onderzoekcentra in de Gemeenschap, 
gelet op de benodigde infrastructuur, waarbij rekening is gehouden met de resultaten van 
de recente programma-evaluatie en met het advies van de nationale overheden dat zowel 
door het CREST als door de Comités van Beheer naar voren is gebracht. 
Het gaat om de ontwikkeling van : 
- technologie voor telematica voor toepassingen van algemeen belang; 
- technologie voor geïntegreerde informatie- en communicatiesystemen; 
- technologie voor geavanceerde communicatiediensten; 
- informatietechnologie. 
Hierna volgt een duidelijkere afbakening van deze vier onderzoekgebieden, die 
inhoudelijk bepaalde kernthema's uit het op 9 oktober 1992 bij de Raad en het Europese 
Parlement ingediende werkdocument omvatten. 
Het eerste onderzoekgebied omvat toepassingsprogramma's die zich tegelijkertijd 
toespitsen op de basisbehoeften van de samenleving en het creëren van nieuwe markten 
voor de informatieverwerkings- en communicatie-industrie. Met deze programma's wordt 
beoogd de basistechnologie aan te vullen met technologieën waarmee wordt ingespeeld 
op de specificiteit van toepassingen en op de noodzaak van de ontwikkeling van 
functiespecificaties en van validatie van O&O-resultaten door experimenten op werkelijke 
schaal. 
Het betreft technologie ten behoeve van de gezondheidszorg en de integratie van 
gehandicapten en ouderen en telematica voor toepassingen in het vervoer en bij flexibel 
en afstandsonderwijs. Voorts gaat het om technologie die bestemd is voor de 
plattelandsgebieden, informatie-uitwisseling tussen onderzoekers en bibliotheken, alsmede 
voor de overheden. 
FP4NL2.9T23-4-93 13:29 - 17 -
Deze onderzoekgebieden komen voort uit (delen van) de kernthema's 5, 8 en 9 en 
omvatten het gedeelte met betrekking tot gehandicapten en ouderen van kernthema 18 
van het eerste werkdocument. 
Het tweede onderzoekgebied omvat projecten waarin de beide hoofdcategorieën van 
technologie, informatieverwerking en communicatie, worden gecombineerd in systemen 
die gezien hun complexiteit en grote verscheidenheid van toepassingen de betrokkenheid 
van een groot aantal onderzoekers en gebruikers uit uiteenlopende disciplines vergen. 
Het gaat om technologie ten behoeve van informatie- en taaitechniek, informatica, 
krachtige computernetwerken en geïntegreerde persoonlijke computersystemen. Voorts 
wordt aandacht geschonken aan bijdrage van de informatie- en communicatietechnologie 
aan de functionele integratie bij de fabricage, alsmede aan technologie voor multimedia­
systemen en aan de veiligheid van informatiesystemen. 
Deze onderwerpen corresponderen geheel of gedeeltelijk met de kernthema's 3 t/m 7 
en 10 van het werkdocument. 
Het derde onderzoekgebied bestaat uit activiteiten met een algemeen karakter ter 
ondersteuning van talrijke en uiteenlopende toepassingen. Het betreft technologie 
waarmee "intelligentie" in netwerken kan worden ingebouwd, en technologie voor digitale 
beelddiensten, optisch schakelen en mobiele communicatie. 
Deze onderwerpen komen overeen met kernthema 7 van het werkdocument. 
Het vierde onderzoekgebied omvat algemene activiteiten op het gebied van de 
informatietechnologie. Het gaat om de ontwikkeling van micro-elektronica, in het 
bijzonder ASIC's, open microprocessorsystemen, geïntegreerde microsystemen en platte 
beeldschermen. Voorts betreft het de optimale toepassing van programmatuur en 
gedistribueerde informatieverwerking (databases, mens/machine-interface, open 
architecturen). 
Deze onderwerpen stemmen geheel of gedeeltelijk overeen met de kernthema's 1 t/m 4 
van het werkdocument. 
Wijze van uitvoering van de activiteiten: In dit verband dient met de volgende 
overwegingen rekening te worden gehouden: 
- Het verdient aanbeveling de projecten in hoge mate op een aantal hoofdthema's 
toe te spitsen ten einde de in het verleden geconstateerde versnippering te 
voorkomen. Deze concentratie moet hand in hand gaan met een betere 
coördinatie van de nationale en communautaire OTO-activiteiten. Bij een 
dergelijke aanpak is ook een betere aansluiting bij het EUREKA-programma 
mogelijk. 
- Tevens wordt de MKB's in samenhang met een actie voor stimulering van de 
technologie en een verbetering van de verspreiding van technologie de 
mogelijkheid geboden deel te nemen aan de uitvoering van gegroepeerde meer 
gerichte projecten en meer te profiteren van de communautaire programma's. 
FP4NL2.91'23-4-93 13:29 - 18 
- De rol van de gebruikers zal worden versterkt, aangezien het feit dat een 
bepaalde technologie in de praktijk wordt gebruikt het beste bewijs is voor een 
goede afstemming ervan op de marktbehoeften. 
- Bij de eigenlijke OTO-activiteiten kan voor bepaalde gebieden gebruik worden 
gemaakt van gegroepeerde gerichte projecten, begeleid en versterkt door 
netwerken van speerpuntcentra, combinaties van leveranciers en gebruikers, 
activiteiten met het oog op coördinatie van nationale initiatieven, internationale 
samenwerking, verspreiding van resultaten en opleiding, die als aanvulling op en 
in samenhang met andere activiteiten worden ontplooid, doch die - waar nodig -
doelgerichter zijn. Bij deze activiteiten gaat de gerichte actie, en dus de 
selectiviteit en efficiënte benutting van de middelen, gepaard met de flexibiliteit 
en slagvaardigheid die nodig zijn om te kunnen inspelen op veranderingen. 
Industrietechnologie 
De schaalvergroting op de markten, de opkomst van nieuwe concurrenten, de 
internationalisering van het proces van technologieverwerving en de noodzaak tot verbetering 
van de milieubescherming dwingen de industrie tot aanpassing van haar structuur en haar 
samenwerkings- en concurrentiestrategie. 
Tegen deze achtergrond dient het technologiebeleid van de Gemeenschap een 
belangrijke katalyserende en ondersteunende rol te spelen bij de ontwikkeling van nieuwe 
initiatieven en activiteiten van de industrie. De bundeling van nationale en 
communautaire activiteiten is onmisbaar voor de stimulering van het vermogen van de 
industrie om nieuwe produkten en produktieprocessen te ontwikkelen waarmee kan 
worden ingespeeld op de behoeften van consument en samenleving op gebieden zoals 
vervoer, leefklimaat, gezondheid, milieu, duurzame exploitatie van hulpbronnen en 
arbeidsomstandigheden. 
In overeenstemming met het nieuwe industriebeleid van de Gemeenschap zullen de 
communautaire activiteiten zich toespitsen op die gebieden van de technologie waarvan 
de toepassingen op korte termijn effecten hebben op een voldoende brede waaier van 
industriële activiteiten. 
Vanuit deze optiek zal met de communautaire acties worden getracht het multidisciplinair 
onderzoek, de ontwikkeling en toepassing van generieke technologieën, de multisectoriële 
samenwerking en de interface tussen assemhlagebedrijven en toeleveranciers, de contacten 
tussen de industrie en de universiteiten, het onderzoek voor en door de MKB's, alsmede 
onderwijs en opleiding in de industriële context te bevorderen. 
De activiteiten zullen worden geconcentreerd op de volgende drie gebieden: 
- technologie voor ontwerp, produktiemethoden, produktiesystemen en organisatie 
van de produktie 
- materiaal-, materiaalbewerkings- en recyclingtechnologie 
- geavanceerde aandrijftechnologie 
FP4NL2.9T23-4-93 13:29 - 19 -
- onderzoek in verband met normalisatie, meten en testen 
Dit beperkte aantal onderzoekgebieden is geheel of gedeeltelijk gebaseerd op de 
kernthema's 10 t/m 14 en bestrijkt de toepassingen van de onder kernthema 6 vallende 
technologieën, alsmede die aspecten van produktietechnologie, materiaaltechnologie en 
prenormatief onderzoek die waren opgenomen in de kernthema's betreffende stedelijk 
leefklimaat (kernthema 16), cultureel erfgoed (kernthema 17) en sociale marginalisering 
(kernthema 18). 
Ondanks de hoge prioriteit die in de huidige context aan industriële technologie wordt 
verleend, moet een zekere mate van concentratie bij de in het kader van de 
onderzoekgebieden te ontplooien activiteiten worden overwogen. Door veelvuldiger 
gebruik van (geconsolideerde) gecoördineerde acties, moet, voor zover dergelijke acties 
voldoende zijn om de communautaire toegevoegde waarde te realiseren, een hogere 
selectiviteit van de acties voor gezamenlijke rekening (die zich toespitsen op strategische 
thema's waarvoor een kritische minimumomvang of risicospreiding op Europese schaal 
nodig is) kunnen worden bereikt, zonder beperking van de thematische breedte van de 
communautaire actie zoals die in het eerste werkdocument werd voorgesteld. 
De eerste twee gebieden omvatten technologieën die een rol spelen in de levenscyclus 
van materialen en produkten, inclusief de toepassingen van bestaande informatie- en 
telecommunicatietechnologie. De activiteiten zijn in de eerste plaats gericht op 
verbetering van de kwaliteit, de betrouwbaarheid en de prestaties van materialen en 
produkten, de flexibiliteit van de fabricage, de arbeidsomstandigheden en de inzet van 
personeel, alsmede op een rationeler beheer van grondstoffen, meer terugwinning en 
recycling van materialen, verkorting van de ontwerp- en fabricagecyclus van produkten 
en beperking van de milieu-effecten. 
De aandacht zal worden geconcentreerd op intelligente computer-geïntegreerde ontwerp-, 
ontwikkelings en fabricagemethodes, op snelle vervaardiging van prototypes, nieuwe 
industriële toepassingen van lasers, microsysteemtechnologie, schone industriële procédés 
zoals biozuivering, alsmede op sensoren en voor de ontwikkeling van nieuwe produkten 
benodigde geavanceerde materialen (bij voorbeeld supergeleiders en biomaterialen) en 
technologie, met name ten behoeve van het vervoer, het stedelijk leefklimaat en de 
gezondheidszorg. 
Onder het derde gebied vallen de toepassing en de integratie van aspecifieke technologie 
en de ontwikkeling van specifieke technologie die nodig is voor de verbetering van de 
geavanceerde aandrijfsystemen voor efficiëntere, veiliger en schonere vervoersmiddelen 
(auto's, luchtvaart, zeevaart en spoorwegen). 
De begeleidingsmaatregelen voor de eerste drie gebieden met het oog op de 
optimalisering van het effect van de communautaire activiteiten zullen worden verbeterd 
en verruimd: scholingsactiviteiten, stimuleringsacties met het oog op de verspreiding en 
exploitatie van resultaten, specifieke procedures ter stimulering van de deelname van de 
MKB's ("stimulering van de technologie", CRAFT, haalbaarheidspremies) en 
gecoördineerde industriële activiteiten met een gemeenschappelijke doelstelling, zoals de 
fabriek van de toekomst, de schone auto, enz., om de integratie van technologie en de 
overdracht van kennis tussen projecten en tussen sectoren, alsmede de coördinatie met 
EUREKA te bevorderen. 
FP4NL2.91*23-4-93 13:29 - 20 -
De vierde aktiviteit heeft betrekking op meet- en testmethodes en -technieken in het 
kader van het prenormatief onderzoek ten dienste van de diverse sporen van het 
Gemeenschapsbeleid en de behoeften van samenleving en industrie. 
Deze benadering moet de nodige flexibiliteit bieden om rekening te houden met de 
wisselende behoeften van het prenormatief onderzoek, met inachtneming van de 
vastgestelde procedures en met behoud van het wetenschappelijk en technisch gehalte. 
Voor de bevordering van de ontwikkeling van het meten en testen zijn activiteiten met 
een geïntegreerd karakter bijzonder geschikt. De nationale onderzoekcentra zouden zich 
hiertoe in een netwerkstructuur kunnen verenigen. 
Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek dient wat betreft de activiteiten in 
verband met prenormatief onderzoek op het gebied van geavanceerde materialen en 
structurele mechanica, alsmede op het punt van metingen en referentiematerialen een 
specifieke bijdrage te leveren aan deze onderzoekthema's. 
Milieu 
De beleidslijnen voor onderzoek, vooral op het gebied van het milieu, zijn gebaseerd op de 
noodzaak de wetenschappelijke en technische grondslagen te verbeteren, hetgeen nodig is 
voor een harmonische en evenwichtige ontwikkeling van de economische activiteit binnen de 
gehele Gemeenschap en een duurzame en niet-inflatoire groei met respect voor het milieu. 
Derhalve moeten de communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en 
technologische ontwikkeling een ondersteunende rol spelen bij de voorbereiding en 
tenuitvoerlegging van het beleid op de talrijke en uiteenlopende gebieden waarop deze 
doelstelling betrekking heeft. De hoofddoelstelling van het vijfde milieu-actieprogramma 
luidt "Op weg naar duurzame ontwikkeling" en in dit kader is een nieuwe strategie 
uitgewerkt om met een instelling van gezamenlijke verantwoordelijkheid de activiteiten 
aan te pakken die nadelige gevolgen hebben voor de natuurlijke hulpbronnen of het 
milieu aantasten, in plaats van te wachten tot er problemen ontstaan. Deze strategie is 
erop gericht om met een ruimer instrumentarium om het gedrag van de doelgroepen te 
veranderen de voor het milieu schadelijke tendensen en praktijken om te buigen ten 
einde de kwaliteit van het bestaan en de sociaal-economische ontwikkeling zowel voor 
de huidige als voor de komende generaties te verbeteren. Daarnaast bevat het 
programma een specifieke aanpak voor verschillende problemen en risico's met prioriteit 
die de hele Gemeenschap aangaan en die moeten worden opgelost. Dit zijn onder meer 
klimaatverandering, verzuring en luchtkwaliteit, natuurbescherming en instandhouding 
van de biodiversiteit, beheer van watervoorraden, het stedelijk milieu, kustgebieden, 
afvalbeheer, risico's in verband met industriële activiteiten, bescherming van de 
burgerbevolking en de crisissen in de steden. De inschatting en het beheer van zulke 
complexe problemen als die op milieugebied vereisen een multidisciplinaire aanpak. 
Daarom lijkt een nieuwe benadering op zijn plaats die, met volledige handhaving van de 
beleidslijnen, flexibel genoeg is om interacties te stimuleren en voldoende aandacht te 
schenken aan bepaalde gebieden zoals mariene wetenschap en technologie (met inbegrip 
van polaire aspecten) en klimatologie. 
FP4NL2.91*23-4-93 13:29 - 21 
De twee onderzoekgebieden luiden daarom als volgt: 
het natuurlijk milieu, milieukwaliteit en global change; 
innoverende milieubeschermingstechnologie 
Het eerste onderzoekgebied betreft de eigenschappen en fundamentele processen van 
de natuurlijke omgeving, zowel het land, als de oceanen en de atmosfeer, alsmede de 
wijze waarop deze door de activiteiten van de mens worden beïnvloed. Onderzoek op dit 
gebied leent zich uitstekend voor een geïntegreerde aanpak, met name met het oog op 
een belangrijke communautaire bijdrage aan de wereldwijde inspanningen op het terrein 
van "Global Change". Dit geldt in het bijzonder voor de ontwikkeling van modellen. 
Algemeen gezien is er voor Europa een steeds belangrijkere taak weggelegd wat betreft 
de activiteiten in verband met aardobservatie en de Gemeenschap dient, in samenwerking 
met de ruimtevaartorganisaties, haar activiteit op dit gebied te verhogen. Het gaat hier 
om een typisch thema waaraan het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek een 
bijdrage van betekenis kan leveren. 
Het tweede onderzoekgebied richt zich met name op de ontwikkeling van preventie-, 
evaluatie- en detectietechnieken en van milieubeschermings- en -hersteltechnologie. 
Hierbij zal in EUREKA-verband worden samengewerkt, opdat de resultaten van het 
milieu-onderzoek zoveel mogelijk effect hebben op de ontwikkeling van innoverende 
technologieën en markten voor de Europese industrie. 
In deze twee onderzoekgebieden worden derhalve de activiteiten van de kernthema's 
19 t/m 22 uit het eerste werkdocument en de aspecten in verband met milieutechnologie 
van de kernthema's 16 (stedelijk leefklimaat), 17 (Europees cultureel erfgoed) en 18 
(sociale marginalisering) gebundeld. 
Biowetenschappen en biotechnologie 
De activiteiten op het terrein van de biowetenschappen en -technologie zijn, gelet op de snelle 
expansie van dit gebied en het belang ervan voor de tenuitvoerlegging van de betrokken 
sporen van het Gemeenschapsbeleid, cruciaal voor de toekomst van de Gemeenschap. 
De prioriteit die hieraan wordt gegeven wordt alleen al gerechtvaardigd door het profijt 
dat individu en samenleving ervan kunnen trekken. De capaciteiten van de Lid-Staten op 
dit terrein lopen sterk uiteen, maar berusten voor een groot deel op een internationaal 
erkende wetenschappelijke en technische basis. De communautaire activiteiten moeten zich 
derhalve toespitsen op thema's die niet in ander verband kunnen worden gerealiseerd en 
waarvoor de Gemeenschap haar positie te midden van de sterke concurrentie uit de gehele 
wereld moet handhaven. In dit verband zij dan ook gewezen op de recente resultaten op 
het terrein van de moleculaire biologie en de inventarisatie van het genetisch erfgoed. 
FP4N L2.9 F23-4-93 13:29 - 22 
Gedegen technologisch basisonderzoek is noodzakelijk om gevarieerde 
oplossingsmethoden te kunnen bieden voor zeer uiteenlopende onderzoekproblemen. 
Met deze op integratie gerichte actie wordt beoogd een infrastructuur tot stand te 
brengen waarmee de door talrijke instellingen verrichte activiteiten, in samenwerking met 
de reeds bestaande "industriële platforms", kunnen worden gebundeld. Daarbij zal onder 
meer prioriteit worden gegeven aan de ontwikkeling van genoomsequencing-technieken 
waarvoor het mogelijk is Europese samenwerkingsnetwerken in het leven te roepen. Om 
de positie van de Gemeenschap op het gebied van moleculaire plantengenetica te 
ondersteunen, verdient het aanbeveling een consortium voor geïntegreerde acties op te 
richten. 
De argumenten die pleiten voor een verhoging van de investeringen in biomedisch en 
gezondheidsonderzoek zijn van maatschappelijke en economische aard. De toenemende 
kosten in deze sector baren alle landen, zelfs de allerrijkste, grote zorgen. Tegelijkertijd 
wensen de Europese burgers in alle Lid-Staten over een gezondheidszorg van hoge 
kwaliteit te kunnen beschikken. De grote diversiteit in Europa van de stelsels voor 
gezondheidszorg, alsmede van de oorzaken van sterfte en ziekte, is een troef die moet 
worden uitgespeeld. In de vergelijkende epidemiologie en bij het onderzoek naar de 
gezondheidszorg moet profijt worden getrokken van deze diversiteit, die een bron vormt 
voor talrijke onderzoekhypothesen. Deze benadering zal bijdragen tot de preventie van 
de voornaamste ziektes zoals kanker, hart- en vaatziekten, besmettelijke ziektes zoals 
AIDS, zenuwziektes en psychische aandoeningen, alsmede ziektebeelden die 
samenhangen met ouderdom of voeding. 
Bijzondere aandacht zal worden geschonken aan de ontwikkeling van de 
wetenschappelijke en technische grondslagen die nodig zijn voor de beoordeling van 
nieuwe geneesmiddelen voor de behandeling van neurologische, psychische en 
immunologische aandoeningen, en aan de deelname aan het decennium van de hersenen, 
met name door de ontwikkeling van de meest geavanceerde methoden, instrumenten en 
infrastructuren die voor de bestudering van het zenuwstelsel moeten worden gebruikt. 
De primaire produktie, of het nu gaat om de landbouw, de tuinbouw, de visserij of de 
bosbouw, levert de grondstoffen om in behoeften zowel op het gebied van de voeding als 
daarbuiten te voorzien. De hervorming van de diverse takken van Gemeenschapsbeleid 
brengt grote veranderingen met zich mee. Het onderzoek op het gebied van landbouw, 
bosbouw, plattelandsontwikkeling, visserij en aquicultuur moet deze veranderingen 
begeleiden en gericht zijn op de methoden, de technieken, de produktiesystemen en de 
produkten. 
Het agro-industrieel onderzoek moet vooruitlopen op deze trend en dient zich toe te 
spitsen op de verwerking van grondstoffen van biologische oorsprong ten einde de 
toegevoegde waarde ervan te verhogen, zij het met behoud van de onschadelijkheid 
ervan. Bovendien moet dit onderzoek produkten voor de fijnchemie, 
voedingsingrediënten en kosmetische en farmaceutische stoffen opleveren. De 
biotechnologie zal een steunpilaar vormen voor de ontwikkeling van deze activiteit, in 
nauwe samenwerking met andere technologieën zoals de informatica en de chemie. 
De activiteiten worden daarom in drie onderzoekgebieden ingedeeld : 
algemene biotechnologie 
FP4NL2.9F23-4-93 13:29 - 23 -
biomedische technieken, gezondheid en geneesmiddelen 
toepassingen van biowetenschappen en biotechnologie in landbouw, bosbouw, 
plattelandsontwikkeling, de agro-industrie en visserij 
Energie 
Onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (OTOD) van de Gemeenschap op 
het gebied van energie moeten zijn gericht op de ontwikkeling van energiesystemen ten einde 
het gebruik van efficiënte, schone en veilige technologie mogelijk te maken, waarbij 
energieconsumptie en evenwicht in de biosfeer, mens en milieu inbegrepen, met elkaar zijn 
te verenigen. 
Het OTOD zal zowel betrekking hebben op niet-nucleaire energie, als op de veiligheid 
van kernsplijtingsenergie en beheerste thermonucleaire fusie. 
Diverse OTOD-thema's zullen aan de orde worden gesteld, afhankelijk van de 
maatschappelijke problemen en de actuele politieke en economische vooruitzichten. De 
verschillende soorten traditionele energiebronnen (fossiele brandstoffen en kernenergie) 
en de wijze waarop met energie wordt omgesprongen, zullen worden behandeld in het 
kader van projecten die zijn gericht op vermindering van de (lokale, regionale en 
mondiale) milieu-effecten door energiebesparing, produktie en toepassing van schone 
fossiele brandstoffen, minimalisering van de emissie van gassen in de atmosfeer (C02 en 
andere verontreinigingen zoals S02 en NOJ en verbetering van de veiligheid van de 
volledige splijtstofcyclus. 
Het OTOD in de sectoren opwekking en toepassing van duurzame energie zal 
rechtstreeks bijdragen tot de realisatie van deze algemene doelstelling, terwijl 
tegelijkertijd wordt tegemoetgekomen aan de behoefte aan diversificatie en verbetering 
van de continuïteit van de energievoorziening in de Gemeenschap, alsmede aan de wens 
om met geschikte lokale hulpbronnen in de behoeften te voorzien. 
Er zal worden gestreefd naar een adequaat evenwicht tussen enerzijds de wens om de 
doelmatigheid van het verbruik van tradionele en duurzame energiebronnen te 
verbeteren en anderzijds die om de verantwoordelijkheid van de Gemeenschap op het 
gebied van kernenergie uit hoofde van het Euratom-Verdrag (EGA) niet uit de weg te 
gaan. Op diverse terreinen, met name op het gebied van duurzame energiebronnen, zal 
het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek een gerichte bijdrage kunnen leveren. 
De overwegingen in verband met de tenuitvoerlegging van het communautair beleid, niet 
alleen op energiegebied maar ook ten aanzien van de landbouw, zullen bij de bepaling 
van de OTOD-prioriteiten worden meegenomen. De opname van demonstratie­
activiteiten voor energie in het vierde kaderprogramma zal eveneens een stimulans 
vormen voor samenwerking tussen bedrijven, exploitanten en consumenten in het kader 
van innovatieprojecten die kunnen leiden tot toepassingen op grotere schaal (samen met 
EUREKA en diverse communautaire instrumenten), zowel in de Gemeenschap als in 
derde landen (inclusief de ontwikkelingslanden). Het TH ERMI E-program ma, dat tot en 
met 31 december 1994 loopt en waarin het vervolg op eerdere demonstratieprogramma's 
is opgenomen, kan een nuttig instrument zijn voor demonstratieprojecten van de 
Gemeenschap in de sector energie. 
FP4NL2.9T23-4-93 13:29 - 24 -
Het is duidelijk dat er voordelen zijn verbonden aan de uitvoering van activiteiten op al 
deze gebieden in communautair verband. Dit geldt bij voorbeeld voor beheerste 
kernfusie. Wat de veiligheid van kernenergie betreft, zij voorts nadrukkelijk gewezen op 
de bijzondere aandacht die moet uitgaan naar de onderzoekaspecten in verband met de 
exploitatie-omstandigheden van nucleaire installaties in Oost-Europa en het GOS. 
De kernthema's 32 t/m 35 van het eerste werkdocument worden tot drie 
onderzoekgebieden gecombineerd : 
technologie voor een schonere en efficiëntere opwekking en toepassing van energie 
nucleaire veiligheid 
beheerste thermonucleaire fusie 
Onderzoek ten behoeve van een Europees vervoersbeleid 
De tenuitvoerlegging van het Verdrag betreffende de Europese Unie zal een nieuwe 
impuls geven aan het gemeenschappelijk vervoersbeleid. Voor het eerst is de 
vervoersveiligheid als doelstelling opgenomen. De bepalingen betreffende de 
transeuropese netwerken en de economische en sociale samenhang verschaffen de 
Gemeenschap een nieuwe basis voor de realisatie en ontwikkeling van de 
vervoersinfrastructuur. 
Daarom is in het vierde kaderprogramma voor onderzoek en ontwikkeling een grotere rol 
weggelegd voor het vervoer. Daarbij zal worden voortgebouwd op de ervaring en 
vooruitgang die in de voorgaande programma's is bereikt. Bovendien zal net als in het 
verleden een beroep worden gedaan op de actieve deelname van de particuliere sector, 
de wetenschappelijke gemeenschap en de eindgebruikers. 
Het onderzoek ten behoeve van een Europees vervoersbeleid is in de eerste plaats 
bedoeld om de ontwikkeling van systemen voor gecombineerd vervoer (in het kader van 
een duurzame mobiliteit) te steunen. Daarbij zal het accent worden gelegd op de 
complementariteit van de verschillende vervoerswijzen, zullen scenario's worden 
ontwikkeld en analyses worden gemaakt op stedelijk, ruraal, regionaal en transeuropees 
niveau, en zullen de onderlinge relaties tussen menselijke factoren en de technologie 
worden onderzocht. Ook zal aandacht worden besteed aan strategische, organisatorische 
en institutionele aspecten, waarmee ervoor moet worden gezord dat de toepassing van 
innovatieve technieken zoals de telematica doeltreffend blijft, zodat de algehele impact 
ervan in termen van complementariteit en doelmatigheid een verbetering oplevert die is 
aangepast aan de behoeften van een geïntegreerd vervoerssysteem en die het 
concurrentievermogen van de betrokken industrietak garandeert. 
Bij deze algemene onderzoekstrategie zal rekening worden gehouden met de 
doelstellingen van het Europees vervoersbeleid. Ter ondersteuning zal binnen de 
hoofdthema's van de eerste activiteit worden gewerkt aan onderzoek op het gebied van 
FP4NL2.91*23-4-93 15:31 - 25 -
industriële technologie en telematicasystemen voor toepassingen in het vervoer. Deze 
activiteiten zullen worden uitgebreid met een nieuw specifiek onderzoekgebied met als 
titel : 
Onderzoek ten behoeve van een Europees vervoersbeleid 
Dit onderzoek moet bijdragen tot de ontwikkeling en het beheer van veiliger, efficiënter 
en milieuvriendelijker vervoerssystemen. Hierbij zal de nadruk liggen op onderzoek van 
strategische aard, met name op de uitwerking van adequate modellen en scenario's voor 
de Europese vervoersstromen, de evaluatie van technische innovaties en de effecten 
daarvan op het rendement en het beheer van bepaalde vervoerswijzen en op de 
interoperabiliteit, de koppelingsmogelijkneden en de toegankelijkheid. 
Om de toepassingsmogelijkheden van deze innovaties op strategische punten te verifiëren 
zal bijzondere aandacht worden besteed aan de validatie van die innovaties bij toepassing 
in vervoerssystemen. Dit houdt in dat er onderzoek moet worden gedaan naar de 
modellering van vervoerssystemen en naar de integratie van resultaten van ander 
onderzoek, met name op het gebied van de telematica en industrieel onderzoek, als 
hulpmiddel in een algeheel vervoerssysteem. Daarnaast moet er worden gelet op de 
politieke en economische haalbaarheid, de maatschappelijke aanvaardbaarheid en de 
menselijke factoren in een praktijkomgeving. 
Gftrirht Sreiaal-economisch Onderzoek 
Dit nieuwe thema omvat twee soorten activiteiten : 
evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid op Europees 
niveau; 
onderzoek op twee specifieke gebieden : onderzoek naar de problemen en 
mogelijkheden voor de Europese integratie en onderzoek op het gebied van 
onderwijs en opleiding. 
De evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid is onmisbaar met 
het oog op de bijwerking en uitbreiding van de kennis waaruit de besluitvormers die zijn 
belast met het beleid voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie in de 
Lid-Staten en op communautair niveau, kunnen putten. Het gaat hierbij om strategische 
analyses, prognoses en technologisch aspectenonderzoek die nodig zijn om ervoor te 
zorgen dat de besluitvormers (de verantwoordelijke personen op uitvoerend of wetgevend 
niveau of voor onderzoek) kunnen beschikken over systematische hulpmiddelen voor 
beslissingsondersteuning (scenario's op lange termijn, opties voor het wetenschaps- en 
technologiebeleid en deskundigheid die beschikbaar is bij de OTO-gebruikers in het 
bedrijfsleven, de wetenschappelijke wereld en de maatschappij in het algemeen). Deze 
werkzaamheden moeten het mogelijk maken dat, wanneer dit nodig is, een begin kan 
worden gemaakt met voorbereidende maatregelen of definitiefases voor nieuwe 
communautaire OTO-activiteiten (zie bijlage IV). 
De voor de twee andere gebieden voorgestelde OTO-activiteiten beantwoorden aan de 
politieke ontwikkelingen die zijn neergelegd in het nieuwe Verdrag betreffende de 
FP4NL2.91*23-4-93 15:31 - 26 -
Europese Unie. Artikel 3 van dit Verdrag voor/iet in een sociaal beleid, de versterking 
van de economische en sociale samenhang en een bijdrage tot onderwijs en opleiding van 
hoog gehalte. In artikel 130 F is bepaald dat aan de communautaire OTO-acties 
doelstellingen ten grondslag moeten liggen, die gericht zijn op de verbetering van de 
concurrentiepositie en de ondersteuning van het communautair beleid en de 
communautaire acties in het algemeen. 
Voor de tweede activiteit gaat het in de eerste plaats om de ondersteuning van 
onderzoek voor het aanleggen van een open verzameling van basiskennis over de 
maatschappelijke problemen in heel Europa in het perspectief van de integratie met 
behoud van diversiteit, die na de inwerkingtreding van het nieuwe Verdrag betreffende 
de Europese Unie steeds verder zal voortschrijden. Bij dit onderzoek ligt de nadruk op 
specifieke maatschappelijke problemen in Europa die door de Lid-Staten 
gemeenschappelijk moeten worden aangepakt. Door de Europese dimensie kan profijt 
worden getrokken van de verschillen in de op nationaal niveau gevolgde aanpak en kan 
de infrastructuur voor onderzoek (netwerken, databanken enz.) verder worden 
uitgebouwd. De sociale marginalisering en het leefklimaat in de steden behoren tot de 
belangrijkste problemen waarmee de Europese samenlevingen vandaag de dag te kampen 
hebben. Er zal worden gewerkt aan het inzicht in de mechanismen die ertoe leiden dat 
bepaalde groepen van de maatschappij buiten het economisch en maatschappelijk leven 
komen te staan, en aan de verspreiding van geslaagde integratieprojecten op Europese 
schaal. In de ruimere context van de in de hele Gemeenschap beproefde middelen zal 
worden nagegaan in hoeverre technologische ontwikkelingen een bijdrage tot de oplossing 
van deze problemen kunnen leveren. De complexiteit van het leefklimaat in de steden, 
een probleem dat in alle Lid-Staten speelt, en de verschillende methoden om steden te 
besturen en te mobiliseren zullen binnen dit tweede onderzoekgebied prioriteit krijgen. 
Het derde onderzoekgebied is gericht op de invoering van innovaties in onderwijs- en 
opleidingsstelsels door onderzoek op het gebied van de methoden, de hulpmiddelen en 
deze stelsels zelf. Om te zorgen voor een referentiekader voor het werk dat in Europa 
op het gebied van onderwijs en opleiding wordt uitgevoerd, en om daaraan een solide 
basis te geven moet er onderzoek worden gedaan naar de situatie en de huidige 
behoeften op dit gebied, het gevolgde beleid, de hulpmiddelen en methodologieën enz. 
en moeten er experimentele projecten in de verschillende betrokken sectoren worden 
uitgevoerd. Aangezien dit een uitdaging op Europese schaal is en deze problemen 
interdisciplinair moeten worden aangepakt, hetgeen makkelijker kan gebeuren door 
gebruik te maken van de elkaar aanvullende mogelijkheden die in de verschillende 
landen beschikbaar zijn, zorgt de organisatie van dergelijke activiteiten op communautair 
niveau ontegenzeggelijk voor een toegevoegde waarde. 
Dit thema omvat derhalve drie onderzoekgebieden : 
onderzoek naar problemen op het gebied van de sociale integratie 
onderzoek en ontwikkeling op het gebied van onderwijs en opleiding 
evaluatie van opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid 
Dit impliceert dat de oorspronkelijk voorziene onderzoekthema's (de thema's 16 en 18 
van de eerste activiteit en "horizontale steunmaatregelen" 1,2 en 4 van het eerste 
werkdocument) worden gecombineerd en dat de nieuwe onderzoekgebieden "onderzoek 
en ontwikkeling op het gebied van onderwijs en opleiding" en "evaluatie van opties voor 
het wetenschaps- en technologiebeleid" (zie bijlage IV van dit werkdocument) worden 
toegevoegd. 
FP4NL2.91*23-4-93 15:31 - 27 -
Behalve in activiteiten op het gebied van gericht sociaal-economisch onderzoek, voorziet 
het vierde kaderprogramma bovendien in economisch en sociaal onderzoek binnen elk 
OTO-hoofdthema (evaluatie van de sociaal-economische impact van het onderzoek) en 
in het kader van de vierde activiteit (opleiding en mobiliteit van onderzoekers in de 
economische en sociale wetenschappen). Dit heeft ertoe geleid dat de oorspronkelijk in 
de derde activiteit opgenomen aanverwante onderzoekthema's opnieuw moesten worden 
overwogen. 
TWEEDE ACTIVITEIT 
Bevordering van de samenwerking inzake communautair onderzoek, 
communautaire technologische ontwikkeling en demonstratie 
met derde landen en internationale organisaties 
Het OTO-beleid van de Gemeenschap past in een mondiale context waarin zowel de 
Verenigde Staten als Japan hun beleid ter zake krachtige impulsen geven. In de 
Verenigde Staten heeft president Clinton zijn economisch groeiprogramma 
gepresenteerd, waarin met name initiatieven op het gebied van wetenschap, technologie, 
industrie en onderwijs zijn opgenomen. De overheidsuitgaven voor investeringen op deze 
gebieden moeten in de periode 1993-1998 aanzienlijk stijgen. In Japan heeft de regering 
toegezegd dat de overheid haar inspanningen voor onderzoek ondanks de huidige 
economische moeilijkheden zal voortzetten en opvoeren, met name op het gebied van 
fundamenteel en universitair onderzoek. 
De doelstellingen van de tweede activiteit zijn : vergroting van de Europese capaciteit 
op het gebied van wetenschap en technologie en ondersteuning van het communautair 
beleid ten opzichte van derde landen via samenwerking op het gebied van wetenschap 
en technologie die is gebaseerd op wederzijds voordeel. Door de intensivering van deze 
samenwerking zal de Gemeenschap steeds meer toegang krijgen tot de kennis, de 
know-how en de onderzoekmogelijkneden die in de Europese landen - d.w.z. de 
geïndustrialiseerde landen, de Midden- en Oosteuropese landen en de landen van het 
GOS - de geïndustrialiseerde derde landen en de ontwikkelingslanden beschikbaar zijn. 
Overigens wordt er in artikel 130 H van het Verdrag aan herinnerd dat er moet worden 
gestreefd naar samenhang tussen het nationale en het communautaire onderzoekbeleid. 
Zowel intern als extern, d.w.z.op het gebied van de samenwerking met derde landen, 
moet worden getracht deze samenhang te verwezenlijken. De onderzoekers in de 
Gemeenschap zullen in nauwe samenhang met de communautaire programma's voor 
hulp bij ontwikkeling en economische herstructurering kunnen samenwerken met 
instanties voor wetenschap en technologie en de industrie in deze landen. Op deze 
manier kunnen de beperkte middelen beter worden gebruikt om wetenschappelijke en 
technologische vraagstukken met een toenemende betekenis in de internationale context 
aan te pakken, terwijl tevens een bijdrage wordt geleverd tot de economische 
ontwikkeling en de verbetering van de internationale betrekkingen. 
Aangezien voor deze activiteit de geografische ligging de belangrijkste rol speelt, kunnen 
hier drie gebieden worden onderscheiden : 
wetenschappelijke en technologische samenwerking binnen Europa; 
FP4NL2.91'23-4-93 15:31 - 28 
wetenschappelijke en technologische samenwerking met de geïndustrialiseerde 
landen buiten Europa; 
wetenschappelijke en technologische samenwerking met de ontwikkelingslanden. 
In vergelijking met de beschrijving in het eerste werkdocument zijn de kernthema's 2,4 
en 5 dus gecombineerd tot één gebied en is de volgorde enigszins gewijzigd. 
DERDE ACTIVITEIT 
Verspreiding en exploitatie van de resultaten van de activiteiten inzake communautair 
onderzoek, communautaire technologische ontwikkeling en demonstratie. 
De Europese industrie is in het algemeen minder goed in de omzetting van 
onderzoekresultaten in commercieel bruikbare produkten of procédés dan haar 
concurrenten. In veel industriële sectoren wordt succes steeds meer bepaald door de 
vraag in hoeverre investeringen in onderzoek in winstgevende activiteiten worden 
omgezet. Daarnaast lijken wetenschap en technologie in de maatschappij steeds meer 
verzet op te roepen. 
Om hier iets aan te doen moet de Gemeenschap, rekening houdend met de 
ontwikkelingen inde Verenigde Staten en Japan, een belangrijke bijdrage leveren tot een 
verbetering van de verspreiding en de exploitatie van de onderzoekresultaten, maar moet 
zij ook de voorwaarden scheppen waardoor nieuwe technologieën, ongeacht hun 
herkomst, gemakkelijker kunnen worden overgedragen aan en geïntegreerd in de 
industrie en met name de MKB's, waarbij ook gehoor moet worden gegeven aan de 
maatschappelijke behoeften. 
De uitvoering van de gecentraliseerde activiteiten in het kader van de derde activiteit 
moet worden gecoördineerd met de uitvoering van de activiteiten voor verspreiding en 
exploitatie binnen de andere activiteiten. 
Hierbij moet rekening worden gehouden met het feit dat innovatie een complex en 
interactief proces is en dat voor de overdracht van technologie en de exploitatie 
gespecialiseerde vaardigheden en een multisectoriële aanpak noodzakelijk zijn. 
De voor gecentraliseerde uitvoering voorgestelde activiteiten worden in de volgende vier 
gebieden ondergebracht : 
-verspreiding en exploitatie van de resultaten; 
-overdracht van technologie; 
-het financieel klimaat voor de overdracht van technologie; 
-wetenschap ten dienste van het communautair beleid. 
FP4NL2.9F23-4-93 13:29 - 29 -
1) Onder het eerste gebied vallen alle activiteiten die gericht zijn op een intensiever 
gebruik of de opbouw van : 
- een Europese infrastructuur voor verspreiding en exploitatie, die enerzijds bedoeld 
is om meer bekendheid te geven aan de communautaire OTO-werkzaamheden 
en de samenwerking op het gebied van wetenschap en techniek te bevorderen en 
anderzijds de exploitatie van de OTO-resultaten in Europa moet 
vergemakkelijken, met name door de verbetering van de voorlich tings- of 
verspreidingsdiensten van de overheid in Europa (CORDIS, OPET en andere 
activiteiten) en de uitbreiding van het netwerk van contactpunten; 
- gespecialiseerde diensten en directe hulp ten einde de transnationale exploitatie 
van de OTO-resultaten (ook die van het GCO en EUREKA) te bevorderen, met 
name gericht op de MKB's. Hieronder vallen hulp bij de bescherming van de 
resultaten, het zoeken naar industriële partners, verkennend marktonderzoek, 
bewustmakings- en opleidingsprojecten, de oprichting van technologieclubs en de 
ondersteuning van projecten voor transsectoriële exploitatie; 
- een strategische en interdisciplinaire bezinning op de verbetering van het 
rendement van de overdracht van de OTO-resultaten (aanvaardbaarheid en 
evaluatie van de maatschappelijke effecten, beheer van en communicatie bij 
onderzoek en proefprojecten voor communicatie). 
2) Onder het tweede gebied vallen alle werkzaamheden die gericht zijn op een 
intensiever gebruik of de opbouw van een Europese infrastructuur voor de 
overdracht van technologie. 
Hierbij ligt de nadruk op de verbetering van de kwaliteit en het rendement van de 
diensten voor ondersteuning van innovatie en op de integratie van nieuwe 
technologie in het industrieel complex en met name de MKB's. Dit zal gebeuren 
door de opbouw van netwerken en de ondersteuning van transnationale 
proefprojecten, door de bedrijven bewust te maken van de beste methoden voor het 
beheer van de technologische mogelijkheden, door het inzicht in de mechanismen 
te verbeteren en door de coördinatie van de desbetreffende beleidsonderdelen en 
instrumenten te intensiveren. In de energiesector is het netwerk van de organisaties 
voor de bevordering van nieuwe energietechnologie (OPET) een nuttig hulpmiddel. 
3) De derde gebied heeft als doel de verbetering van het klimaat voor de financiering 
van de overdracht van technologie in Europa door indirecte maatregelen, zoals het 
leggen van contacten tussen financiers en beheerders van technologieprojecten, 
voortzetting van het experiment voor de financiering van technologie naar prestatie, 
steun voor de invoering van effectieve mechanismen voor de mobilisatie van 
privékapitaal en investeringsonttrekking ("exit"), analyse van de meest geschikte 
rechtsposities en bevordering daarvan. 
Hieronder valt ook de instelling van een fonds voor de integratie van technologie 
voor MKB's. Dit instrument zal compatibel zijn met de regelingen in de Lid-Staten 
en op de nationale context worden afgestemd. Beheer en bevordering van het 
gebruik worden gedecentraliseerd en komen voor rekening van overheidsinstanties 
of particuliere tussenpersonen in de verschillende Lid-Staten. Dit fonds moet 
zodanig worden opgezet dat er zoveel mogelijk middelen worden gemobiliseerd die 
FP4NL2.91'23-4-93 13:29 - 30 -
door financiële tussenpersonen worden geïnvesteerd. Het zal worden gebruikt voor 
garanties voor leningen, rentesubsidies, maatregelen voor het aantrekken van 
risicodragend kapitaal en maatregelen voor technische hulp en management-steun. 
4) Wetenschap ten dienste van het communautair beleid 
Onder dit thema vallen de gerichte GCO-werkzaamheden die fungeren als 
wetenschappelijke en technische onderbouwing van het communautair beleid. In de 
praktijk betekent dit een verspreiding van de resultaten van het onderzoek dat ten 
behoeve van de andere diensten van de Commissie in het GCO wordt uitgevoerd ten 
einde bij te dragen tot de formulering en uitvoering van het communautair beleid. 
De meer gestructureerde ondersteunende werkzaamheden van lange duur, zoals die 
bij voorbeeld worden uitgevoerd in het Europees Centrum voor de validatie van 
alternatieve methoden, die in het eerste werkdocument onder "Horizontale 
steunmaatregelen" werden vermeld, zijn nu opgenomen in de eerste activiteit. 
VIERDE ACTIVrTEIT 
Stimulering van de opleiding en mobiliteit van onderzoekers in de Gemeenschap 
Stimulering van de opleiding en de mobiliteit van onderzoekers is een essentieel middel voor 
de versterking, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, van het wetenschappelijk en 
technologisch kader en derhalve van de wetenschappelijke en technologische basis en het 
internationale concurrentievermogen van de Europese industrie. 
Binnen elk thema van de eerste activiteit wordt er gewerkt aan opleiding en mobiliteit 
om ervoor te zorgen dat de gebruikers op de gebieden die voor de Gemeenschap 
prioriteit hebben kunnen beschikken over niet alleen de OTO-resultaten die zij nodig 
hebben, maar ook de mankracht die deze kan gebruiken. 
Van de Europese dimensie moet echter ook gebruik worden gemaakt om de mankracht 
op te bouwen waarmee onmiddellijk kan worden gereageerd op de wetenschappelijke en 
technologische ontwikkelingen op de gebieden in opkomst. De vierde activiteit, met als 
doel een geavanceerde opleiding in de zwaartepuntcentra in de hele Gemeenschap, zal 
dus een open karakter houden en ook de nadruk leggen op het partnership tussen 
universiteit en industrie. 
Onder deze activiteit vallen : 
opleiding en stimulering van de mobiliteit van vooral jonge onderzoekers via een 
communautair beurzenstelsel; 
bevordering van de mobiliteit van onderzoekers binnen netwerken, die niet alleen 
de logistieke en operationele basis voor de uitwisseling vormen, maar ook een 
belangrijk instrument zijn voor de ontwikkeling van de communautaire dimensie van 
het onderzoek. 
Bij de uitvoering van deze activiteiten zal rekening worden gehouden met enerzijds de 
situatie binnen de Gemeenschap door specifieke maatregelen die zijn gericht op de 
FP4NL2.91'23-4-93 13:29 - 31 -
minder begunstigde gebieden in de context van de hervorming van het structuurbeleid 
en anderzijds de situatie buiten de Gemeenschap, met name in de EVA-landen en de 
Midden- en Oosteuropese landen, door te zorgen voor een synergisme met de 
activiteiten van de tweede activiteit in de daartoe meest geschikte vorm. 
De onderzoeker levert soms niet erg systematische kennis en know-how en zijn mobiliteit 
vormt evenals het onderzoek zelf een onmisbare schakel bij de overdracht van 
technologie. Een grotere mobiliteit tussen universiteitslaboratoria en de industrie kan dan 
ook een rol spelen bij de verbetering van het concurrentievermogen. 
Voorgenomen wordt de volgende aanpak te hanteren : 
Coördinatie van de opleidingsactiviteiten in het kader van de specifieke 
programma's. Hiertoe moeten de activiteiten worden geharmoniseerd, oplossingen 
worden gevonden voor de problemen die voor alle programma's hetzelfde zijn en 
meer specifiek een gids voor de Europese beursstudent worden samengesteld. Deze 
initiatieven zullen bijdragen tot de economische en sociale samenhang van de 
Gemeenschap en zullen bijzonder nuttig zijn voor de KMO's die niet over een 
infrastructuur voor opleiding beschikken. 
Invoering van activiteiten voor opleiding op het gebied van het fundamenteel 
onderzoek en ten behoeve van het zogenaamde "vrije"onderzoek (in tegenstelling 
tot het gerichte onderzoek dat in de eerste activiteit is opgenomen) met de opbouw 
van "Europese laboratoria zonder muren". 
Opleidingen op het gebied van change-management binnen het bedrijf, via een 
samenwerkingsverband tussen bedrijfsleven en instellingen voor hoger onderwijs en 
onderzoek, dat is gericht op de opleiding in nieuwe technologie. 
Stimulering van nieuwe benaderingen bij wetenschap en technologie. Het betreft hier 
met name de bevordering van internationale samenwerking op de gebieden van 
fundamenteel onderzoek om via de Europese dimensie de mankracht, de materialen 
en de methoden te ontwikkelen die nodig zijn om onmiddellijk te kunnen reageren 
op het ontstaan van nieuwe wetenschappelijke en technologische uitdagingen. Deze 
samenwerking is onmisbaar voor de ontwikkeling van grote kostbare instrumenten, 
de toegang daartoe voor alle onderzoekers in de Gemeenschap en de voorbereiding 
van de geavanceerde aspecifieke technologieën die voor alle Lid-Staten onmisbaar 
zijn en, wanneer zij gemeenschappelijk worden ontwikkeld, een waarborg voor 
interoperabiliteit vormen. 
Voor de uitvoering van deze werkzaamheden zijn de vier kernthema's van het eerste 
werkdocument gecombineerd tot één gebied : 
- Opleiding en mobiliteit van jonge onderzoekers. 
FP4NL2.91'23-4-93 13:29 _ 32 -
BIJLAGE IV 
EVALUATIE VAN DE OPTIES VOOR HET WETENSCHAPS 
EN TECHNOLOGIEBELEID 
De evaluatie van de opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid voor Europa 
omvat een zeer brede waaier van onderling verbonden activiteiten, zoals het volgen van 
de technologische en economische ontwikkeling, anticipatie op lange, middellange en 
korte termijn van sociaal-economische veranderingen waardoor het OTO in nieuwe 
richtingen moet worden gestuurd en omgekeerd prognose van wetenschappelijke en 
technologische veranderingen die op lange, middellange of korte termijn gevolgen voor 
de samenleving kunnen hebben, analyse van het gedrag van de verschillende actoren 
(regeringen, sociale krachten, onderzoekers, instellingen) ten aanzien van deze 
veranderingen, beoordeling van de programma's en het beleid op regionaal, nationaal, 
Europees en internationaal niveau en tenslotte het aanpassen van de toekomstige 
OTO-activiteiten in Europa aan de ontwikkelingen op de verschillende communautaire 
beleidsterreinen. 
De Verenigde Staten hebben al meer dan 20 jaar geleden het belang van deze 
vraagstukken ingezien en het "Office of Technology Assessment" (OTA) heeft sindsdien 
een internationale reputatie verworven. Ook Japan heeft een "National Institute of 
Science and Technology Policy "opgericht om soortgelijke studies te verrichten. In Europa 
heeft zich in het afgelopen decennium op het gebied van technology assessment een zeer 
snelle ontwikkeling voorgedaan en de activiteiten op dit gebied zijn thans op nationaal 
en Europees niveau geïnstitutionaliseerd (Science and Technology Options Assessment, 
European Parliamentary Technology Assessment Network). 
De diensten van de Commissie hebben op dit gebied al sinds geruime tijd praktische 
ervaring opgedaan in het kader van MONITOR (FAST, SAST, SPEAR), het GCO 
(Instituut voor technologische prognose), VALUE of EUROSTAT. De leiders van de 
specifieke programma's hebben ook al de nodige ervaring opgedaan met de evaluatie van 
het sociaaleconomische effect van het onderzoek op hun gebied die op grond van een 
bij de goedkeuring van het derde kaderprogramma genomen besluit diende te worden 
verricht. 
Deze nieuwe aanpak houdt dan ook in dat een nieuw gebied "evaluatie van de opties 
voor het wetenschaps- en technologiebeleid" wordt opgenomen dat als volgt kan worden 
geformuleerd : 
Het doel is een Europees instrument voor evaluatie van de opties vcxir het wetenschaps- en technologiebeleid ter 
beschikking te stellen van de actoren, beleidsmakers en gebruikers van het OTO en te dien einde de activiteiten die op 
regionaal, nationaal en Europees niveau plaatsvinden op bet gebied van prospectief onderzoek, het volgen van de 
technologische en strategische ontwikkeling, de evaluatie van OTO-programma's en het beleid ter zake in een 
gediversifieerd geheel op te nemen. I)oor middel van de totstandbrenging van een beperkt aantal specifieke netwerken, 
een technologisch waarnemingscentrum, overleg- en sludicwcrkzaamhcdcn, ondersteunende werkzaamheden (open 
databases, indicatorlijstcn, directories van technology assessment in Europa enz.) en verspreidingswerkzaamheden 
(workshops, seminars, informatiewcken) moet aan de actoren van technology assessment in Europa een pluralistisch 
kader voor dialoog en vergelijking van de verschillende benaderingen worden geboden die uitmonden in voor de actoren, 
beleidsbepalers en gebruikers van OTO bruikbare opties voor het wetenschaps- en technologiebeleid in Europa. De 
geplande activiteiten zullen dan ook plaatsvinden in nauwe samenwerking met de parlementaire diensten voor 
wetenschappelijke en technologische evaluatie op nationaal en Europees niveau (met name STOA en het European 
FP4NL2.91 '23-4-93 13:41 - 33 -
Parliamentary Technology Assessment Network), met de regionale en nationale overheidsinstellingen voor TA, met de 
teams die op dit gebied bij onderzoekers en scxâalc partners bestaan. Er moei worden gerekend op een beperkt pakket 
activiteiten om de aanzet te kunnen geven lot vixirbcrcidende activiteiten en définit ie fases voor nieuwe communautaire 
O'lXVactivilcilcn. De analyses van het stxâaal-cconomisch effect en de risico-analyses die in het kader van specifieke 
programma's plaatsvinden, zullen onverminderd worden voortgezet. 
FP4NL2.91'23-4-93 13:41 - 34 -
FINANCIEEL MEMORANDUM 
Deel 1 : Financiële gevolgen 
1. TITEL VAN DE MAATREGEL 
Vierde kaderprogramma van communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling (1994-1998) 
2. BEGROTINGSLIJNEN 
Onderafdeling B6 
3. JURIDISCHE GRONDSLAG 
Artikel 130 I van het EEG-Verdag en van het Verdrag betreffende de Europese Unie, voor zover dat is ondertekend, en artikel 7 van 
het EGA-Verdrag. 
4. OMSCHRIJVING VAN DE MAATREGEL 
4.1. Specifieke doelstellingen 
Uitvoering van onderzoek-, technologische ontwikkelings- en demonstratieprogramma's in de vorm van samenwerking met en tussen 
ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten; 
Bevordering van de samenwerking op het gebied van communautair onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie met derde 
landen en internationale organisaties; 
Verspreiding en exploitatie van resultaten van communautaire onderzoeks-, technologische ontwikkelings- en demonstratie-activiteiten; 
Stimulering van de opleiding en de uitwisseling van onderzoekers in de Gemeenschap. 
4.2. Duur 
1994-1998 
4.3. Groepen waarvoor de maatregel gevolgen heeft 
Industriële ondernemingen - met inbegrip van MKB's -, onderzoekcentra en universiteiten bij hun onderzoek- en technologische 
ontwikkelingsactiviteiten. 
5. INDELING VAN DE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN 
5.1. NVU 
5.2. GK 
5.3. Categorie van de ontvangsten 
De EVA-landen, zoals gedefinieerd in artikel 2 van het Protocol tot wijziging van de overeenkomst betreffende de Europese 
Economische Ruimte (EER), zullen - indien het in de overeenkomst bedoelde gemengd comité EER daartoe besluit - proportioneel 
bijdragen aan een extra financiering die waarschijnlijk zal worden beperkt tot de activiteiten op niet-nucelair gebied voortvloeiend uit 
dit kaderprogramma. 
6. AARD VAN DE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN 
In door derden uitgevoerde onderzoek- en ontwikkelingsprojecten kan op een van de volgende drie wijzen worden deelgenomen : 
Deelneming in de onderzoekkosten met een maximum van 50 %. Deze deelneming kan worden vastgesteld op basis van vooraf 
contractueel vastgelegde kosten. In het geval van universiteiten en soortgelijke instellingen bestaat de mogelijkheid hetzij een 
financiering van 50 % van de totale kosten aan te vragen, hetzij een financiering van 100 % van de extra kosten. 
Ingeval van projecten met een specifiek industrieel karakter (zoals demonstratieprojecten, prototypen etc.) een financiële bijdrage, 
afgestemd op de resultaten van het onderzoek ten bclopc van een vooraf vastgesteld bedrag met een door de Gemeenschap voor 
dit type projecten vastgesteld maximum. 
Deelneming in de vorm van een forfaitair bedrag voor kleine projecten tot een in de specifieke programma's vastgesteld 
maximum. 
FP4NL2.91'23-4-93 13:29 - 35 -
Bij gezamenlijke acties die de coördinatie van onderzoek- en ontwikkelingsprojecten omvatten kan de deelneming 100 % van de kosten 
voor de uitvoering van deze activiteiten bedragen. 
Het door het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek uitgevoerd onderzoek wordt in beginsel voor 100 % gefinancierd. 
7. FINANCIËLE GEVOLGEN 
7.1. Methode ter bepaling van de totale kosten van de actie 
Het kaderprogramma is zodanig opgezet dat twee derde van het bedrag van rubriek 3 van de financiële vooruitzichten voor 1993-1999 
niet wordt overschreden. Dit is in overeenstemming met artikel 130 I van het Verdrag betreffende de Europese Unie waarin staat dat 
in het kaderprogramma het noodzakelijk geachte bedrag wordt vastgesteld (het maximum totaalbedrag in het Verdrag) alsmede de 
verdeling van dit bedrag over de verschillende overwogen activiteiten. 
De bedragen zijn bestemd voor wetenschappelijke, technische en demonstratieactiviteiten en daarmee verband houdende horizontale 
steunmaatregelen alsmede personeelskosten en de met de uitvoering van de activiteiten en maatregelen verband houdende 
administratieve, wetenschappelijke en technische kosten. Voor wat betreft het onderzoek van het GCO dienen deze bedragen ter 
dekking van de infrastructuur van de instituten. 
7.2. Specificatie 
De vier activiteiten corresponderen met de vier in punt 4.1 genoemde doelstellingen. 
VIERDE KADERPROGRAMMA (1994-1998) 
Eerste aktiviteit (programma's voor onderzoek, technologische ontwikkeling en 
demonstratie) 
Tweede aktiviteit (samenwerking met derde landen en internationale organisaties) 
Derde aktiviteit (verspreiding en exploitatie van de resultaten) 
Vierde aktiviteit (stimulering van opleiding en mobiliteit van onderzoekers) miljoen ecu 
(lopende 
prijzen) 
10925 
790 
600 
785 
MAXIMAAL TOTAALBEDRAG 13100 
Indicatieve verdeling van de middelen over de verschillende thema's binnen de eerste activiteit: 
-Informatie- en communicatietechnologie 
-Industriële technologie* 
-Milieu* 
-Biowetenschappen en biotechnologie* 
-Energie* 
-Onderzoek ten behoeve van een Europees vervoersbeleid 
-Gericht sociaal-economisch onderzoek miljoen ecu 
(lopende prijzen) 
3900 
1800 
970 
1325 
2525 
280 
125 
10925 
waarvan voor het GCO : 1.067 miljoen ecu. Opmerking : naast deze deelname van het GCO aan de eerste activiteit zal het Centrum 
tevens deelnemen aan de derde activiteit voor een bedrag van 70 miljoen ecu. 
FP4NL2.91'23-4-93 15:35 -36-
7.3. Indicatief tijdschema voor de vastlcggings- en bctalingskrcdictcn 
M ECU - lopende prijzen 
JAAR Financiële Werkelijke 
vooruitzichten bedragen 4c 
RP 
1994 4325 pm 
1995 4715 2928 
1996 5078 3153 
1997 5450 3384 
1998 5852 3635 
Totaal 
1994-1998 | 13100 
De definitieve jaarlijkse bedragen zullen worden vastgesteld door de begrotingsautoriteit overeenkomstig de financiële vooruitzichten 
die voor 1993-1999 zijn vastgesteld. 
8. BEPALINGEN IN DE VOORGESTELDE MAATREGEL OM BEDROG TEGEN TE GAAN 
Controleprogramma van het Directoraat-generaal. Toezicht door de formeel voor de activiteiten verantwoordelijke ambtenaren. 
Deel 2 : Gegevens voor de kosten/batenanalyse 
1. DOELSTELLINGEN 
Het kaderprogramma beantwoordt aan de doelstellingen van het Verdrag betreffende de Europese Unie, met name artikel 130 F, lid 1, 
waarin vermeld staat : "De Gemeenschap stelt zich tot doel de wetenschappelijke en technologische basis van de Europese industrie 
te versterken en de ontwikkeling van haar internationale concurrentiepositie te bevorderen alsmede de onderzoekactiviteiten te 
bevorderen die uit hoofde van andere hoofdstukken van dit Verdrag nodig worden geacht". De gekozen vier activiteiten zijn terug te 
vinden in dit artikel 130 G. 
2. MOTIVERING VAN DE MAATREGEL 
De rechtvaardiging van de maatregel ligt in de noodzaak de Gemeenschap te helpen bij de versterking van de wetenschappelijke en 
technologische basis van de Europese industrie en de bevordering van haar internationale concurrentiepositie door ertoe bij te dragen 
het communautaire beleid vast te stellen en uit te voeren en aan de behoeften van de maatschappij te voldoen. 
Er is een analyse gemaakt van de gevolgen voor het onderzoek van de centrale plaats die het subsidiariteitsbeginsel bij het 
communautaire optreden inneemt in het licht van de besluiten van Maastricht. Hierdoor is het mogelijk een aantal gevallen te belichten 
waaraan het subsidiariteitsbeginsel inherent is : "big science"-activiteiten; technologische projecten met prioriteit; OTO-activiteiten 
gericht op de totstandbrenging van de interne markt; prenormatief onderzoek; activiteiten ter ondersteuning van de Europese 
wetenschappelijke wereld. 
3. HET VOLGEN EN EVALUEREN VAN DE MAATREGEL 
De vorm en frequentie van het evaluatieproces moet zodanig zijn dat de Commissie kan voldoen aan de voorschriften van artikel 4 
van de ontwerp-besluiten van het voorstel en het communautaire OTO-programma en -beleid kan evalueren. 
Tot de voornaamste onzekerheidsfactoren die van invloed kunnen zijn op de resultaten van het programma behoren de vertraging die 
zich kan voordoen met de tenuitvoerlegging van de activiteiten in het kader van dit voorstel, het vermogen en de bereidheid van 
particuliere ondernemingen om volledig gebruik te maken van de voordelen die deze activiteiten bieden en de niet te vermijden 
moeilijkheid een direct verband te leggen, met name op de korte termijn tussen onderzoekskosten enerzijds, en het 
concurrentievermogen van een bedrijf anderzijds, vooral in het licht van het feit dat innovatie geen proces is dat begint met 
fundamenteel onderzoek en via toegepast onderzoek lineair verloopt naar commerciële toepassingen in de praktijk. 
De indicatoren en de kwantitatieve of kwalitatieve criteria waarmee de resultaten kunnen worden gemeten zullen voor elk specifiek 
programma worden vastgesteld. 
FP4NL2.9F23-4-93 13:44 37-
Tijdens het derde jaar van uitvoering van het vierde kaderprogramma zal de Commissie de voortgang beoordelen aan de hand van 
de indicatoren. In de eerste plaats zal worden vastgesteld of de doelstellingen, de prioriteiten en de financiële middelen nog altijd zijn 
afgestemd op de steeds veranderende situatie (zie artikel 4, lid 1, van hel ontwerp-besluit). Nadat het vierde kaderprogramma is 
voltooid zal de Commissie het geheel evalueren (zie artikel 4, lid 3, van het ontwerp-besluit). 
FP4NL2.9F23-4-93 13:29 - 38 
NOTITIE OVER DE VERWACHTE EFFECTEN 
EFFECTEN VAN HET VOORSTEL OP HET BEDRIJFSLEVEN EN IN HET 
BIJZONDER DE KLEINE EN MIDDELGROTE ONDERNEMINGEN (MKB's) 
Titel van het voorstel : Tweede werkdocument van de Commissie betreffende het vierde 
kaderprogramma van communautaire activiteiten op het gebied van OTO (1994-1998) 
Referentienummer van het document : 
Het voorstel 
1. Waarom is, rekening houdend met het subsidiariteitsbeginsel, communautaire wetgeving op dit gebied 
noodzakelijk en wat zijn de voornaamste doelstellingen ? 
De doelstellingen van de Gemeenschap op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling 
zijn het versterken van de wetenschappelijke en technologische grondslagen van de Europese industrie 
en het bevorderen van de ontwikkeling van haar internationale concurrentiepositie. De noodzaak van 
een communautaire maatregel is vastgelegd in titel VI van het EEG-Verdrag en hoofdstuk I van het 
Euratom-Verdrag. Voorts is in artikel 130 F van het Verdrag betreffende de Europese Unie bepaald 
dat de Gemeenschap de onderzoekactiviteiten bevordert die uit hoofde van andere hoofdstukken van 
het Verdrag nodig worden geacht. Het subsidiaire karakter van de voorgestelde communautaire 
OTO-activiteiten is vastgesteld op de wijze die in artikel 3 B van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie is beschreven. 
De effecten op het bedrijfsleven 
2. Op welke bedrijven is het voorstel van invloed ? 
- in welke sectoren ? 
De communautaire OTO-activiteiten moeten meer worden toegespitst op aspecifieke technologieën 
met veel toepassingsmogelijkheden in alle sectoren van de Europese economie. De 
onderzoekwerkzaamheden in samenwerkingsverband die zullen kunnen worden gefinancierd dank zij 
de bedragen die in het vierde kaderprogramma zijn uitgetrokken, bij voorbeeld op het gebied van 
informatietechnologie, industriële en materiaaltechnologie of biotechnologie, zullen een zeer groot 
aantal sectoren ten goede komen. 
- In welke omvang (aandeel van MKB's) ? 
De Gemeenschap stimuleert de OTO-activiteiten van de ondernemingen, waaronder de MKB's, de 
onderzoekcentra en de universiteiten en steunt hun streven naar onderlinge samenwerking. Het 
complementaire karakter van de relatieve voordelen voor MKB's en grote ondernemingen heeft de 
Commissie ertoe gebracht, met succes, de MKB's aan te moedigen tot deelneming aan communautaire 
onderzoekprogramma's, met name door middel van bijzondere stimuleringsmaatregelen. Bovendien 
zijn de verbeteringen die in het beheer van het communatuair onderzoek zijn aangebracht in de eerste 
plaats de MKB's ten goede gekomen : vereenvoudiging van de "information packages", steun bij het 
zoeken naar partners, gerichte toelichtingsbijeenkomsten ("proposer days") enz. In het vierde kader­
programma wordt deze aanpak nog verruimd door te voorzien in technologische 
FP4NL2.91'23-4-93 13:29 •39-
stimuleringsactiviteiten ten behoeve van de MKB's, door bij de verspreiding van de 
onderzoekresultaten het accent op de MKB's te leggen en met een voorstel voor een geheel nieuw 
financieel initiatief dat er speciaal op gericht is het voor de MKB's gemakkelijker te maken de 
resultaten van het communautair onderzoek te exploiteren. Dit nieuwe instrument dat onder het derde 
activiteit valt, vormt een nieuw onderdeel van een pakket maatregelen die de doelmatigheid van de 
deelneming van MKB's aan communautaire OTO-activiteiten moet verbeteren. 
- In welke specifieke geografische gebieden ? 
De communautaire OTO-activiteiten hebben a priori geen geografische of regionale bestemming. Het 
versterken van de economische en sociale samenhang van de Gemeenschap en het stimuleren van de 
harmonische ontwikkeling daarvan gelden ook als doelstelling voor het OTO-beleid dat daaraan 
bijdraagt door als eerste criterium om in aanmerking te komen het uitstekende niveau van de 
wetenschappelijke en technische activiteit te stellen. Dit criterium is op zich zelf al bevorderlijk voor 
de samenhang omdat daardoor wetenschappers uit minder begunstigde gebieden bij de meest 
geavanceerde onderzoekwerkzaamheden in Europa kunnen worden betrokken. Uit het in 
september 1991 ingediende verslag van de deskundigen die de effecten van het kaderprogramma op 
de economische en sociale samenhang in de Gemeenschap dienden te beoordelen, is overigens 
gebleken dat de ondernemingen uit de minst begunstigde gebieden (voor het merendeel MKB's) in 
toenemende mate deelnemen aan communautaire samenwerkingsverbanden. Het vierde 
kaderprogramma zou deze tendens kracht moeten bijzetten en daartoe gebruik moeten maken van 
de resultaten van de activiteiten die onder de Structuurfondsen vallen (met name STRIDE) en die 
erop gericht zijn de OTO-structuren in de minst begunstigde regio's te verstevigen. Bovendien zijn in 
het derde en het vierde activiteit specifieke maatregelen opgenomen voor gebieden die onder 
doelstelling 1 in het kader van de Structuurfondsen vallen. 
3. Welke maatregelen moeten de bedrijven nemen om aan de voorgestelde wetgeving te voldoen ? 
De voorgestelde wetgeving houdt geen formele verplichting in voor de bedrijven in de Gemeenschap; 
zij verschaft hun integendeel betere middelen om aan de onderzoekactiviteit in samenwerkingsverband 
deel te nemen. Het is in de eerste plaats aan de particuliere sector zelf om ten volle te profiteren van 
de geboden kansen en de resultaten van onderzoekprojecten toe te passen bij het produceren en in 
de handel brengen van innovatieve produkten. 
4. Welke economische effecten zijn van de voorgestelde wetgeving te verwachten ? 
- voor de werkgelegenheid ? voor de investeringen en de oprichting van nieuwe bedrijven ? voor het 
concurrentievermogen van het bedrijfsleven ? 
Door het verstevigen van de internationale concurrentiepositie van de Europese bedrijven bevorderen 
de communautaire OTO-activiteiten de werkgelegenheid en de investeringen. De mededeling van de 
Commissie betreffende de evaluatie van het tweede OTO-kaderprogramma (SEC(92)675 van 
22.4.1992) en de analyse van deze evaluatie door CREST bevatten gegevens die inzicht verschaffen 
in het vraagstuk van de economische effecten van communautaire OTO-activiteiten. Het voorgestelde 
vierde kaderprogramma, dat de meer gerichte aanpak van het derde kaderprogramma voortzet, zou 
dank zij een selectieve toewijzing van de voor de verschillende activiteiten gevraagde kredieten een 
verdere verbetering van de relevantie en de impact van deze activiteiten mogelijk moeten maken. 
5. Bevat het voorstel maatregelen ten einde rekening te houden met de specifieke situatie van MKB's (bij 
voorbeeld minder strenge of andere eisen) ? 
De specifieke mechanismen voor MKB's zullen verder worden ontwikkeld of er zal met sommige 
daarvan worden geëxperimenteerd. Bovendien zijn enkele nieuwe maatregelen voorgesteld (zie 
FP4NL2.9F23-4-93 13:29 - 40 _ 
punt 2). 
Raadpleging 
6. Geef een overzicht van de instanties die over het voorstel zijn geraadpleegd en de hoofdlijnen van hun 
standpunten 
Dit tweede werkdocument betreffende het vierde kaderprogramma vormt de neerslag van een 
politieke bezinning van de Commissie die voortdurend contact heeft gehouden met de raadgevende 
instanties op het gebied van OTO (CREST, IRDAC, CODEST), met het Europese Parlement en het 
Economisch en Sociaal Comité, met UNICE, met de nationale overheidsdiensten, de onderzoekers zelf 
en de belanghebbende representatieve organisaties op Europees en nationaal niveau. 
FP4NL2.91*23-4-93 13:29 - 4^ -

ISSN 0254-1513 
COM(93)158def. 
DOCUMENTEN 
NL 15 
Catalogusnummer : CB-CO-93-197-NL-C 
ISBN 92-77-55063-5 
Bureau voor officiële publîkatîes der Europese Gemeenschappen 
L-2985 Luxemburg