TOELICHTING

1.ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

•Motivering en doel van het voorstel

Een van de taken van het Europees Grens- en kustwachtagentschap (hierna “het Agentschap” genoemd) is met derde landen samen te werken op de gebieden die onder de verordening betreffende de Europese grens- en kustwacht (Verordening (EU) 2019/1896) vallen, “onder meer door de mogelijke operationele inzet van grensbeheerteams in derde landen”. Als onderdeel van de Europese kust- en grenswacht is het Agentschap met name verantwoordelijk voor het Europees geïntegreerd grensbeheer, dat onder meer bestaat in samenwerking met derde landen op gebieden die onder de verordening betreffende de Europese grens- en kustwacht vallen, met bijzondere aandacht voor naburige derde landen en derde landen die volgens de risicoanalyse land van herkomst of doorreis zijn bij illegale immigratie. Het Agentschap kan met de autoriteiten van derde landen die bevoegd zijn voor onder deze verordening vallende aangelegenheden, samenwerken voor zover die samenwerking nodig is om zijn taken te vervullen en het mag acties in verband met het Europees geïntegreerd grensbeheer uitvoeren op het grondgebied van een derde land, mits het derde land daarmee instemt.

Krachtens artikel 73, lid 3, van Verordening (EU) 2019/1896 wordt, als de omstandigheden vereisen dat grensbeheerteams van het permanente korps van de Europese grens- en kustwacht worden ingezet in een derde land waar de teamleden uitvoerende bevoegdheden zullen uitoefenen, tussen de Unie en het desbetreffende derde land een statusovereenkomst gesloten. Een dergelijke statusovereenkomst moet worden gebaseerd op de door de Commissie opgestelde modelstatusovereenkomst bedoeld in artikel 76, lid 1, van diezelfde verordening. De Commissie heeft dit model op 21 december 2021 vastgesteld.

Op het hoogtepunt van de Europese migratie- en vluchtelingencrisis zijn honderdduizenden asielzoekers en migranten via de Westelijke Balkan in de Europese Unie aangekomen, waarbij de Republiek Noord-Macedonië (hierna “Noord-Macedonië” genoemd) op een van de belangrijkste routes voor irreguliere gemengde migratiestromen ligt, die voornamelijk van Griekenland naar Servië voert. Hoewel het aantal aankomsten in de Europese Unie sindsdien is teruggelopen, wordt de migratieroute door Noord-Macedonië nog steeds intensief benut. Het officiële aantal irreguliere binnenkomsten in Noord-Macedonië in 2021 bedroeg 20 874. Mensen die zich illegaal verplaatsen, zijn nog steeds een doelwit van georganiseerde criminele groepen die zich bezighouden met mensensmokkel. Zij lopen het risico onderweg slachtoffer te worden van mensenrechtenschendingen. In 2021 stierven vijf migranten terwijl zij zich binnen het land verplaatsten.

In 2017 opende de Europese Commissie onderhandelingen met Noord-Macedonië over een statusovereenkomst op basis van de vorige verordening betreffende de Europese grens- en kustwacht (Verordening (EU) 2016/1624). De onderhandelingen zijn op 18 juli 2018 met succes afgerond met de parafering van de ontwerpstatusovereenkomst door de Commissie en Noord-Macedonië. De statusovereenkomst werd echter niet onmiddellijk ondertekend en in 2019 werd voornoemde verordening ingetrokken en vervangen door Verordening (EU) 2019/1896.

Op 29 juli 2022 heeft de Raad de Commissie machtiging verleend om met Noord-Macedonië onderhandelingen te starten over een overeenkomst inzake operationele activiteiten die het Europees Grens- en kustwachtagentschap in Noord-Macedonië uitvoert. Op 25 augustus 2022 hebben de Europese Commissie, namens de Europese Unie, en Noord-Macedonië over de overeenkomst onderhandeld. De Commissie is van oordeel dat de door de Raad in zijn onderhandelingsrichtsnoeren vastgestelde doelstellingen zijn bereikt en dat de overeenkomst aanvaardbaar is voor de Unie.

Bijgaand voorstel voor een besluit van de Raad vormt de rechtsgrondslag voor de sluiting van de overeenkomst tussen de Europese Unie en de Republiek Noord-Macedonië inzake operationele activiteiten die het Europees Grens- en kustwachtagentschap in de Republiek Noord-Macedonië uitvoert.

Situatie van de geassocieerde Schengenlanden

Het huidige voorstel bouwt voort op het Schengenacquis op het gebied van het beheer van de buitengrenzen. De Unie is echter niet bevoegd om een statusovereenkomst met Noord-Macedonië te sluiten die bindend is voor Noorwegen, IJsland, Zwitserland en Liechtenstein. Om ervoor te zorgen dat grenswachters en andere personeelsleden die door die landen naar Noord-Macedonië worden gestuurd, dezelfde status genieten als die waarin de toekomstige statusovereenkomst voorziet, moet in aan de statusovereenkomst gehechte gezamenlijke verklaringen worden vermeld dat het wenselijk is soortgelijke overeenkomsten te sluiten tussen Noord-Macedonië en elk van die geassocieerde landen. Dit besluit vormt een ontwikkeling van de bepalingen van het Schengenacquis waaraan Ierland niet deelneemt, overeenkomstig Besluit 2002/192/EG van de Raad; Ierland neemt derhalve niet deel aan de vaststelling van dit besluit en dit is niet bindend voor, noch van toepassing op Ierland. Overeenkomstig de artikelen 1 en 2 van Protocol nr. 22 betreffende de positie van Denemarken, gehecht aan het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, neemt Denemarken niet deel aan de vaststelling van dit besluit en is het besluit noch bindend voor, noch van toepassing op deze lidstaat.

•Verenigbaarheid met andere beleidsterreinen van de Unie

De versterking van de controles aan de grenzen van Noord-Macedonië zal een positief effect hebben op het beheer van de buitengrenzen van de Unie en van de grenzen van Noord-Macedonië zelf. De sluiting van een statusovereenkomst zou aansluiten bij de bredere doelstellingen en prioriteiten voor samenwerking die zijn vastgesteld in de stabilisatie- en associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Noord-Macedonië.

Ook de bredere inspanningen en toezeggingen van de Europese Unie om capaciteiten verder te ontwikkelen, zouden door de sluiting van een statusovereenkomst kunnen worden ondersteund, teneinde aan crisisbeheersing bij te dragen en de convergentie tussen de EU en de Republiek Noord-Macedonië op het gebied van buitenlandse en veiligheidskwesties te bevorderen.

2.RECHTSGRONDSLAG, SUBSIDIARITEIT EN EVENREDIGHEID

•Rechtsgrondslag

De rechtsgrondslag voor dit voorstel is artikel 77, lid 2, punten b) en d), en artikel 79, lid 2, punt c), VWEU in samenhang met artikel 218, lid 6, punt a), VWEU.

De bevoegdheid van de Europese Unie om een statusovereenkomst te sluiten is expliciet opgenomen in artikel 73, lid 3, van Verordening (EU) 2019/1896, waarin het volgende wordt bepaald: “Als de omstandigheden vereisen dat grensbeheerteams van het permanente korps worden ingezet in een derde land waar de teamleden uitvoerende bevoegdheden zullen uitoefenen, wordt tussen de Unie en het desbetreffende derde land […] een statusovereenkomst gesloten […]”.