Nr. C 284/8 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 10. 11. 89 
Opnieuw behandeld voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de minimumvoorschrif­
ten inzake veiligheid en gezondheid voor arbeidsplaatsen (') 
COM(89) 520 def. — SYN 124 
(Door de Commissie op 17 oktober 1989 ingediend op grond van artikel 149, lid 2, onder d), van 
het EEG-Verdrag) 
(89/C 284/03) 
O PB nr. C 115 van 8. 5. 1989, blz. 34. 
OPNIEUW BEHANDELD VOORSTEL VAN DE COMMISSIE NAAR 
AANLEIDING VAN DE AMENDEMENTEN VAN HET 
GEMEENSCHAPPELIJK STANDPUNT VAN DE RAAD EUROPESE PARLEMENT IN TWEEDE LEZING OP 13 SEPTEMBER 1989 
Memorie van toelichting en consideransen ongewijzigd 
Artikelen 1 tot en met 3 ongewijzigd 
Artikel 4 
vervangen door: 
De op 1 januari 1993 bestaande werkplekken moeten 
uiterlijk 1 januari 1995 voldoen aan de bepalingen van 
de onderhavige richtlijn en bijlage II. 
Artikelen 5 en 6 ongewijzigd 
Artikel 7 
Artikel 7 vervangen door: 
De werkgever stelt de werknemers en/of hun vertegen­
woordigers op de hoogte van alle te nemen maatregelen 
op het gebied van de veiligheid en de gezondheid betref­
fende de werkplek; hij raadpleegt hen en geeft hun in­
spraak overeenkomstig de artikelen 10 en 11 van Richt­
lijn 89/391/EEG en op basis van de bepalingen van bij­
lage I en/of bijlage II. 
Artikelen 8 tot en met 10 ongewijzigd 
10. 11. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 284/9 
GEMEENSCHAPPELIJK STANDPUNT VAN DE RAAD OPNIEUW BEHANDELD VOORSTEL VAN DE COMMISSIE 
BIJLAGE I BIJLAGE I 
MINIMUMVOORSCHRIFTEN INZAKE VEILIGHEID EN 
GEZONDHEID VOOR DE VOOR DE EERSTE MAAL 
GEBRUIKTE ARBEIDSPLAATSEN BEDOELD IN AR-
TIKEL 3 VAN DE RICHTLIJN MINIMUMVOORSCHRIFTEN INZAKE VEILIGHEID EN 
GEZONDHEID VOOR DE VOOR DE EERSTE MAAL 
GEBRUIKTE ARBEIDSPLAATSEN BEDOELD IN AR­
TIKEL 3 VAN DE RICHTLIJN 
1. Opmerking vooraf 
De in deze bijlage opgenomen verplichtingen gelden 
alleen wanneer het genoemde risico voor de desbetref­
fende arbeidsplaats bestaat. 1. Opmerking vooraf 
De in deze bijlage opgenomen verplichtingen zijn tel­
kens van toepassing wanneer de desbetreffende kenmer­
ken van de arbeidsplaats of de werkzaamheid, de om­
standigheden of een risico zulks eisen. 
Stabiliteit en stevigheid 
De gebouwen waarin zich arbeidsplaatsen bevinden, 
moeten structuren hebben en een stevigheid vertonen die 
zijn afgestemd op het gebruik dat ervan wordt gemaakt. 
Elektrische installatie 
De elektrische installatie moet zodanig zijn ontworpen 
en uitgevoerd dat zij geen brand- en ontploffingsgevaar 
oplevert en dat personen op afdoende wijze worden be­
schermd tegen ongevallenrisico's die uit directe of indi­
recte aanraking kunnen voortvloeien. 
Bij het ontwerp, de uitvoering en de keuze van het ma­
teriaal en de beschermingsvoorzieningen moet rekening 
worden gehouden met de spanning, externe invloeden 
en de deskundigheid van de personen die toegang heb­
ben tot delen van de installatie. 
4. Vluchtwegen en nooduitgangen 
4.1. De vluchtwegen en nooduitgangen moeten vrij blijven 
en via de kortste weg naar de open lucht of een veilig­
heidszone leiden. Vluchtwegen en nooduitgangen 
4.2. Bij gevaar moeten alle werkplekken snel en optimaal 
veilig door de werknemers kunnen worden ontruimd. 
4.3. Het aantal, de locatie en de afmetingen van de nooduit­
gangen zijn afhankelijk van het gebruik, de uitrusting en 
het oppervlak van de arbeidsplaatsen, alsmede van het 
maximumaantal personen dat zich op deze plaatsen kan 
ophouden. 4.3. Het aantal, de lokatie en de afmetingen van de vlucht­
wegen en nooduitgangen zijn afhankelijk van het ge­
bruik, de uitrusting en het oppervlak van de arbeids­
plaatsen, alsmede van het maximumaantal personen dat 
zich op deze plaatsen kan ophouden. Er dienen vol­
doende uitgangen en nooduitgangen aanwezig te zijn. 
4.4. Deuren van nooduitgangen moeten gemakkelijk en naar 
buiten kunnen worden geopend. 
Schuifdeuren en draaideuren die specifiek deuren van 
nooduitgangen vormen, zijn verboden. 4.4. Deuren van nooduitgangen en deuren die naar vlucht­
wegen leiden, moeten gemakkelijk naar buiten kunnen 
worden geopend. 
Schuifdeuren en draaideuren zijn als deuren voor nood­
uitgangen verboden. 
4.5. De markering van de specifieke vluchtwegen en nood­
uitgangen moet in overeenstemming zijn met de op 
Richtlijn 77/576/EEG gebaseerde nationale voorschrif-
De daartoe gebruikte aanduidingen moeten op de juiste 
plaatsen zijn aangebracht en duurzaam zijn. 
Nr. C 284/10 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 10. 11. 89 
GEMEENSCHAPPELIJK STANDPUNT VAN DE RAAD OPNIEUW BEHANDELD VOORSTEL VAN DE COMMISSIE 
4.6. Deuren van nooduitgangen mogen niet vergrendeld zijn. 
De vluchtwegen en nooduitgangen alsook de andere 
wegen en de deuren daarvan mogen niet door voorwer­
pen zijn geblokkeerd, zodat zij steeds onbelemmerd 
kunnen worden gebruikt. 
4.7. Bij het uitvallen van de verlichting moeten de nooduit­
gangen die verlicht zijn, met een voldoende sterke 
noodverlichting zijn uitgerust. 4.7. Indien de verlichting uitvalt, moeten de nooduitgangen 
en de vluchtwegen die verlicht moeten zijn, met een vol­
doende sterke noodverlichting zijn uitgerust. 
5. Brandmelding en -bestrijding 
5.1. Afhankelijk van de omvang, de hoogte en het gebruik 
van de gebouwen, de daarin aanwezige uitrusting en 
materialen en het maximumaantal personen dat zich erin 
kan ophouden, moeten de arbeidsplaatsen worden uitge­
rust met op de juiste plaatsen aangebrachte brandmel­
ders en een alarmsysteem en automatische en/of met de 
hand bediende brandbestrijdingsmiddelen. 5. Brandmelding en -bestrijding 
Afhankelijk van de afmetingen en het gebruik van de 
gebouwen, de aanwezige uitrustingen, de fysische en 
chemische kenmerken van de gebruikte stoffen alsmede 
het maximumaantal personen dat zich erin kan ophou­
den, moeten de werkruimten zijn uitgerust met passende 
brandbestrijdingsmiddelen, met name branddetectoren 
en op de juiste plaats aangebrachte alarmsystemen. 
5.2. De niet-automatische brandbestrijdingsmiddelen moeten 
gemakkelijk bereikbaar en te bedienen zijn. 
De markering ervan moet in overeenstemming zijn met 
de op Richtlijn 77/576/EEG gebaseerde nationale voor­
schriften. 
De daartoe gebruikte aanduidingen moeten op de juiste 
plaatsen zijn aangebracht en duurzaam zijn. 
De werking van brandmelders, alarmsystemen of al dan 
niet automatische brandbestrijdingsmiddelen moet regel­
matig worden gecontroleerd. 
6. Ventilatie van gesloten ruimten 
6.1. De lucht in gesloten ruimten moet op natuurlijke of 
kunstmatige wijze worden ververst, zodat de werkne­
mers over genoeg lucht van voldoende kwaliteit beschik­
ken, rekening houdend met het soort werk dat zij ver­
richten. 6. Ventilatie van gesloten ruimten 
6.1. In gesloten ruimten moet, rekening houdende met de 
werkmethoden en de lichamelijke inspanningen welke 
de werknemers tijdens de werktijd moeten verrichten, 
voldoende zuivere lucht aanwezig zijn. Eventuele lucht­
verversingsinstallaties moeten te allen tijde bedrijfsklaar 
zijn. Storingen moeten door een controlestelsel worden 
gemeld. 
6.2. Mechanische ventilatie-installaties moeten op zodanige 
wijze functioneren dat de werknemers niet aan tocht 
worden blootgesteld. 
Klimaatregelings- en/of ventilatie-installaties moeten zo 
functioneren dat de werknemers niet aan tocht of hin­
derlijke temperaturen worden blootgesteld. Deze instal­
laties moeten te allen tijde bedrijfsklaar zijn en met re­
gelmatige tussenpozen onder passende hygiënische om­
standigheden gereinigd worden. Iedere aanslag of an­
dere verontreiniging die de ingeademde lucht zou kun­
nen vervuilen, moet onverwijld worden verwijderd. 
7. Temperatuur in de ruimten 
7.1. De temperatuur in werkruimten moet gedurende de 
werktijd afgestemd zijn op het menselijk organisme, re­
kening houdend met de toegepaste werkmethoden en de 
door de werknemers te leveren lichamelijke inspannin­
gen. 
10. 11. 89 Publikatieblad van de 
GEMEENSCHAPPELIJK STANDPUNT VAN DE RAAD 
7.2. De temperatuur van rustruimten, ruimten voor het per­
soneel in avond- en nachtdienst, sanitaire ruimten, kan­
tines en eerstehulpruimten moet op de specifieke be­
stemming van deze ruimten zijn afgestemd. 
7.3. Ramen, bovenlichtvoorzieningen en glazen wanden 
moeten zodanig zijn geconstrueerd dat, rekening hou­
dend met het soort werk en de aard van de arbeids­
plaats, overmatig zonlicht op de arbeidsplaatsen wordt 
vermeden. 
8. Natuurlijke en kunstmatige verlichting van ruimten 
8.1. Op de arbeidsplaatsen moét, voor zover mogelijk, vol­
doende daglicht kunnen binnenkomen en dienen de no­
dige voorzieningen voor een adequate kunstverlichting 
aanwezig te zijn om de veiligheid en gezondheid van de 
werknemers te beschermen. 
8.2. De verlichtingsinstallaties in de werkruimten en verbin­
dingswegen moeten zodanig zijn aangebracht dat de 
verlichting geen ongevallenrisico's voor de werknemers 
oplevert. 
8.3. Arbeidsplaatsen waar werknemers bij het uitvallen van 
de, kunstverlichting aan bijzondere risico's zijn blootge­
steld, moeten met een voldoende sterke noodverlichting 
zijn uitgerust. 
9. Vloeren, muren, plafonds en daken van ruimten 
9.1. Vloeren van ruimten moeten vrij zijn van hobbels, put­
ten of gevaarlijke hellingen; zij moeten vast, stabiel en 
slipvrij zijn. 
De arbeidsplaatsen waar werkplekken zijn ingericht, 
moeten voldoende thermisch geïsoleerd zijn, rekening 
houdend met de aard van het bedrijf en van de lichame­
lijke activiteit van de werknemers. 
9.2. Het oppervlak van vloeren, muren en plafonds van de 
ruimten moet van zodanige aard zijn dat zij op een uit 
hygiënisch oogpunt adequate wijze kunnen worden 
schoongemaakt en onderhouden. 
9.3. Transparante of lichtdoorlatende wanden, met name 
volledig glazen wanden, in ruimten of in de omgeving 
van werkplekken en wegen moeten duidelijk zijn gemar­
keerd en van veiligheidsmaterialen zijn vervaardigd of 
op zodanige wijze van die werkplekken en wegen zijn 
afgescheiden dat de werknemers niet met deze wanden 
in aanraking kunnen komen en ook niet gewond kun­
nen raken wanneer deze breken. 
9.4. Toegang tot daken van materialen die niet voldoende 
weerstand bieden, is slechts toegestaan indien uitrusting 
wordt verstrekt waardoor het werk veilig kan worden 
uitgevoerd. 
10. Ramen en bovenlichtvoorzieningen van de ruimten 
10.1. Ramen, bovenlichtvoorzieningen en ventilatie-inrichtin-
gen moeten door de werknemers veilig kunnen worden 
geopend, gesloten, geregeld en vastgezet. 
In geopende stand mogen zij geen gevaar opleveren 
voor de werknemers. »ese Gemeenschappen Nr. C 284/11 
OPNIEUW BEHANDELD VOORSTEL VAN DE COMMISSIE 
Nr. C 284/12 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 10. 11. 89 
GEMEENSCHAPPELIJK STANDPUNT VAN DE RAAD 
10.2. Ramen en bovenlichtvoorzieningen moeten zodanig in 
combinatie met de uitrusting zijn ontworpen of zijn uit­
gerust met zodanige voorzieningen dat zij kunnen wor­
den schoongemaakt zonder gevaar voor de werknemers 
die dit werk verrichten en voor de werknemers die zich 
in en om de gebouwen bevinden. 
11. Deuren, poorten en automatische deuren 
11.1. Plaats, aantal en afmetingen van deuren en poorten zijn 
afhankelijk van de aard en de bestemming van de ruim­
ten. 
11.2. Op transparante deuren moet op ooghoogte een marke­
ring zijn aangebracht. 
11.3. Klapdeuren en -poorten moeten transparant zijn of van 
transparante panelen zijn voorzien. 
11.4. Als de transparante of lichtdoorlatende oppervlakken 
van deuren en poorten niet van veiligheidsmateriaal zijn 
vervaardigd en als het gevaar bestaat dat werknemers 
gewond raken als een deur of een poort breekt, moeten 
deze oppervlakken tegen indrukken worden beveiligd. 
11.5. Schuifdeuren moeten voorzien zijn van een veiligheids­
systeem waardoor zij niet uit hun rails kunnen lopen of 
omvallen. 
11.6. Deuren en poorten die naar boven toe opengaan, moe­
ten voorzien zijn van een veiligheidssysteem waardoor 
zij niet kunnen terugvallen. 
11.7. Deuren op het traject van vluchtwegen moeten op een 
passende wijze worden gemarkeerd. Deze deuren moe­
ten zonder speciale hulp te allen tijde van binnenuit ge­
opend kunnen worden. 
Wanneer er nog werknemers op de werkplek zijn, die­
nen de deuren te kunnen worden geopend. 
11.8. In de onmiddellijke nabijheid van poorten die hoofdza­
kelijk voor het verkeer van voertuigen zijn bestemd, 
moeten zich, tenzij de doorgang voor voetgangers veilig 
is, deuren voor voetgangers bevinden die duidelijk zicht­
baar gemarkeerd zijn en voortdurend vrij moeten blij­
ven. 
11.9. Automatische deuren en poorten moeten zodanig func­
tioneren dat zij voor de werknemers geen risico's ople­
veren. 
Zij moeten uitgerust zijn met gemakkelijk herkenbare en 
toegankelijke noodstopvoorzieningen en moeten ook 
met de hand kunnen worden geopend, tenzij ze bij een 
energiestoring automatisch opengaan. 
12. Wegen — gevarenzones 
12.1. Wegen, met inbegrip van trappen, vaste ladders en laad­
platforms, moeten zodanig zijn gelegen en berekend dat 
zij gemakkelijk, veilig en overeenkomstig hun bestem­
ming door voetgangers of voertuigen kunnen worden 
gebruikt en dat de werknemers die in de buurt van die 
wegen werken, geen enkel risico lopen. 
12.2. Bij het bepalen van de afmetingen van voor het verkeer 
van personen en/of goederen bestemde wegen moet 
worden uitgegaan van het mogelijke aantal gebruikers 
en het soort onderneming. 
Wanneer op de wegen transportmiddelen worden ge­
bruikt, moet er een veilige afstand overblijven voor de 
voetgangers. OPNIEUW BEHANDELD VOORSTEL VAN DE COMMISSIE 
11. Deuren, poorten en automatische deuren 
11.1. Plaats, aantal, uitvoering en afmetingen van deuren en 
poorten zijn afhankelijk van de aard en de bestemming 
van de ruimten. 
10. 11. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 284/13 
GEMEENSCHAPPELIJK STANDPUNT VAN DE RAAD OPNIEUW BEHANDELD VOORSTEL VAN DE COMMISSIE 
12.3. De voor voertuigen bestemde wegen moeten op vol­
doende afstand van deuren, poorten, doorgangen voor 
voetgangers, gangen en trappen liggen. 
12.4. Het tracé van de wegen dient duidelijk te zijn afgeba­
kend, voor zover het gebruik en de uitrusting van de 
ruimten zulks vereisen om de bescherming van de werk­
nemers te kunnen garanderen. 
12.5. Arbeidsplaatsen waar door de aard van het werk zones 
met valgevaar voor werknemers of gevaar voor vallende 
voorwerpen voorkomen, moeten voor zover mogelijk 
zijn uitgerust met voorzieningen die moeten beletten dat 
werknemers deze zones zonder toestemming betreden. 
Er moeten adequate maatregelen worden getroffen om 
de werknemers die de gevarenzones mogen betreden, te 
beschermen. 
De gevarenzones moeten duidelijk zichtbaar worden ge­
markeerd. 
13. Specifieke maatregelen voor roltrappen en rolpaden 
Roltrappen en -paden moeten veilig functioneren. 
Ze moeten zijn uitgerust met gemakkelijk herkenbare en 
toegankelijke noodstopvoorzieningen. 13. Specifieke maatregelen voor roltrappen en rolpaden 
Roltrappen en rolpaden moeten uitgerust zijn met alle 
vereiste veiligheidsvoorzieningen. Zij moeten met ge­
makkelijk herkenbare en toegankelijke noodstopvoor­
zieningen zijn uitgerust. 
14. Laadplatforms 
14.1. De laadplatforms moeten zijn afgestemd op de afmetin­
gen van de te vervoeren ladingen. 
14.2. Laadplatforms moeten over ten minste één uitgang be­
schikken. 
Voor zover dat technisch mogelijk is, moeten laadplat­
forms die een bepaalde lengte overschrijden aan beide 
uiteinden een uitgang hebben. 
14.3. Laadplatforms moeten binnen de grenzen van het moge­
lijke zo veilig zijn dat de werknemers niet kunnen val­
len. 
15. Afmetingen en luchtvolume van ruimten, bewegings­
ruimte op de werkplek 
15.1. De oppervlakte, de hoogte en het luchtvolume van de 
werkruimten moeten toereikend zijn om de werknemers 
in staat te stellen hun werk zonder gevaar voor veilig­
heid, gezondheid of welzijn uit te voeren. 
15.2. De afmetingen van het vrije, ongemeubileerde oppervlak 
van de werkplek moeten zodanig worden berekend dat 
het personeel bij zijn taakuitoefening over voldoende 
bewegingsruimte beschikt. 
Indien om redenen die specifiek zijn voor de werkplek, 
niet aan deze eis kan worden voldaan, moet de werkne­
mer op een ondere plaats dicht bij zijn werkplek over 
voldoende vrije ruimte kunnen beschikken. 
Nr. C 284/14 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 10. 11. 89 
GEMEENSCHAPPELIJK STANDPUNT VAN DE RAAD OPNIEUW BEHANDELD VOORSTEL VAN DE COMMISSIE 
16. Rustruimten 
16.1. Wanneer de veiligheid of de gezondheid van de werkne­
mers, met name wegens de aard van de werkzaamheden 
of het personeelsbestand dat een bepaald aantal perso­
nen overtreft, zulks vereisen, moeten de werknemers de 
beschikking kunnen hebben over een gemakkelijk toe­
gankelijke rustruimte. 
Dit geldt niet voor personeel dat werkzaam is in kan­
toorruimten of soortgelijke werkruimten die tijdens 
werkonderbrekingen dezelfde ontspanningsmogelijkhe­
den bieden. 
16.2. Rustruimten moeten voldoende ruim bemeten zijn en 
uitgerust met voldoende stoelen en tafels, rekening hou­
dend met het aantal werknemers. 
16.3. In de rustruimten voor het personeel moeten de nodige 
maatregelen zijn getroffen ter bescherming van niet-
rokers tegen hinder door tabaksrook. 
16.4. Indien de werktijd regelmatig en frequent wordt onder­
broken en er geen rustruimten voorhanden zijn, moet 
het personeel de beschikking krijgen over andere ruim­
ten waar het zich tijdens werkonderbrekingen kan op­
houden, daar waar de veiligheid of de gezondheid van 
de werknemers dit vereist. 
In bedoelde ruimten moeten de nodige maatregelen zijn 
getroffen ter bescherming van niet-rokers tegen hinder 
door tabaksrook. 
16.5. Zwangere vrouwen en zogende moeders moeten onder 
adequate omstandigheden in liggende positie kunnen 
rusten. 16. Rustruimten 
16.2. Rustruimten moeten voldoende ruim bemeten en, reke­
ning houdend met het aantal werknemers, uitgerust zijn 
met voldoende tafels en stoelen met rugleuning. 
17. Sanitaire en andere voorzieningen 
17.1. Kleedkamers en garderobe/tasten 
17.1.1. Indien de werknemers speciale werkkledij moeten dra­
gen en men van hen om redenen van gezondheid of fat­
soen niet kan verlangen dat zij zich elders verkleden, 
moeten er kleedkamers beschikbaar worden gesteld. 
De kleedkamers moeten gemakkelijk bereikbaar zijn. 17. Sanitaire en andere voorzieningen 
17.1. Kleedkamers en garderobekasten 
De kleedkamers moeten gemakkelijk bereikbaar en met 
zitgelegenheid uitgerust zijn; er moeten gescheiden 
kleedkamers voor vrouwen en mannen worden voor-
17.1.2. Deze kleedkamers moeten voldoende ruim bemeten zijn 
en zodanig zijn uitgerust dat elke werknemer zijn kle­
ding tijdens de werktijd achter slot en grendel kan be­
waren. 
Indien de omstandigheden zulks vereisen (bij voorbeeld 
wegens gevaarlijke stoffen, vocht, vuil), moeten voor 
werkkleding en persoonlijke kleding afzonderlijke kas­
ten beschikbaar zijn. 
17.1.3. Wanneer er in de zin van punt 17.1.1 geen kleedkamers 
vereist zijn, moet elke werknemer kunnen beschikken 
over een plaats om zijn kleding op te hangen. 
17.2. Doucheruimten en wastafels 
17.2.1. Wanneer dat vanwege de aard van de werkzaamheden 
of om redenen van hygiëne noodzakelijk is, moeten er 
voldoende geschikte doucheruimten ter beschikking van 
het personeel staan. 
10. 11. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 284/15 
GEMEENSCHAPPELIJK STANDPUNT VAN DE RAAD OPNIEUW BEHANDELD VOORSTEL VAN DE COMMISSIE 
17.2.2. De doucheruimten moeten voldoende ruim bemeten zijn 
om iedere werknemer in staat te stellen zich onder 
hygiënisch verantwoorde omstandigheden ongehinderd 
te wassen. De doucheruimten moeten voorzien zijn van 
warm en koud stromend water. 
De wasruimten moeten gescheiden zijn van de kleedka­
mers maar wel een rechtstreekse toegang daartoe heb­
ben. 
17.2.3. Wanneer er in de zin van punt 17.2.1 geen doucheruim­
ten vereist zijn, moeten er dicht bij de werkplek wasbak­
ken met (zo nodig warm) stromend water zijn aange­
bracht. 17.2.3. Wanneer er in de zin van punt 17.2.1 geen douches 
noodzakelijk zijn, moeten er dichtbij de werkplekken en 
kleedkamers wasbakken met warm en koud stromend 
water worden aangebracht. 
Er moeten gescheiden douches en toiletten voor mannen 
en vrouwen worden voorzien. 
17.3. Toiletten en wastafels 
Werknemers moeten dicht bij hun werkplek beschikken 
over afgescheiden ruimten met een voldoende aantal toi­
letten en wastafels. 17.3. De werknemers moeten dicht bij hun werkplekken als­
mede bij de rustruimten, kleedkamers en wasgelegenhe­
den over afgescheiden ruimten met een voldoende aantal 
toiletten en wastafels kunnen beschikken. De toiletten 
voor mannen en vrouwen moeten volledig gescheiden 
zijn. 
18. Eerste-hulpposten 
18.1. Indien de grootte van de ruimten, de aard van de daar 
verrichte werkzaamheden en de frequentie van de onge­
vallen zulks vereisen, moeten er een of meer eerste-
hulpposten worden opgericht. 18. Eerste-hulpposten 
18.2. De eerste-hulpposten moeten voorzien zijn van de 
noodzakelijke eerste-hulpuitrusting en gemakkelijk met 
brancards kunnen worden betreden. 
Deze posten moeten overeenkomstig de op Richtlijn 
77/756/EEG gebaseerde nationale voorschriften zijn 
gemarkeerd. 
19. Gehandicapte werknemers 
Bij de inrichting van de arbeidsplaatsen moet in voorko­
mend geval met gehandicapte werknemers rekening 
worden gehouden. 
Dit geldt met name voor deuren, verbindingswegen, 
trappen, toiletten, wasruimten en werkplekken waar ge­
handicapten werkzaam zijn. Op alle plaatsen waar de arbeidsomstandigheden zulks 
vergen, moet eerste-hulpmateriaal aanwezig zijn; het 
moet duidelijk aangegeven en gemakkelijk toegankelijk 
zijn. 
20. Arbeidsplaatsen in de open lucht (bijzondere bepalingen) 
20.1. Werkplekken, wegen en andere locaties of installaties in 
de open lucht waar werknemers werkzaam zijn, moeten 
zodanig zijn ontworpen dat het verkeer van personen en 
voertuigen er veilig kan plaatsvinden. 20. Arbeidsplaatsen in de open lucht (bijzondere bepalingen) 
Nr. C 284/16 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 10. 11. 89 
GEMEENSCHAPPELIJK STANDPUNT VAN DE RAAD OPNIEUW BEHANDELD VOORSTEL VAN DE COMMISSIE 
De punten 12, 13 en 14 zijn eveneens van toepassing op 
de belangrijkste wegen op het bedrijfsterrein (wegen 
naar vaste werkplekken), op de voor het periodieke on­
derhoud en de geregelde bewaking van de installaties 
van de onderneming gebruikte wegen, en op laadplat­
forms. 
Punt 12 is van overeenkomstige toepassing op arbeids­
plaatsen in de open lucht. 
20.2. Wanneer er onvoldoende daglicht is, moeten arbeids­
plaatsen in de open lucht behoorlijk verlicht zijn door 
middel van kunstlicht. 
20.3. Werkplekken in de open lucht moeten, voor zover mo­
gelijk, zodanig zijn ingericht dat de betrokken werkne­
mers: 
a) beschermd zijn tegen ongunstige weersomstandighe­
den en, zo nodig, tegen vallende voorwerpen, 
b) niet zijn blootgesteld aan schadelijke geluidsniveaus 
of schadelijke invloeden van buiten (b.v. gas, stoom, 
stof), 
c) bij gevaar hun werkplek snel kunnen verlaten of snel 
te hulp kunnen worden gekomen. c) bis. en niet kunnen uitglijden of vallen. 
21. Bescherming tegen verschillende schadelijke verschijnse­
len 
Er dient zoveel mogelijk voor te worden gezorgd dat in 
de werk-, rust-, wacht-, lig- en eerste-hulpruimten: 
a) mechanische trillingen, 
b) voor de mens waarneembare elektrische opladingen, 
c) ondraaglijke stank, 
d) tocht, 
e) thermische straling, 
f) lawaai met inbegrip van dat wat veroorzaakt kan 
worden door bronnen van buitenaf, 
geheel vermeden worden of althans tot een draaglijk ni­
veau worden teruggebracht. 
22. Onderhoud, herstel en reiniging 
De veiligheidsinstallaties ter voorkoming of uit-de-weg-
ruiming van gevaren moeten regelmatig worden onder­
houden en op hun werking gecontroleerd. 
De werkplekken dienen te worden onderhouden en 
vastgestelde defecten moeten zo spoedig mogelijk uit de 
weg worden geruimd. 
BIJLAGE II BIJLAGE II 
MINIMUMVOORSCHRIFTEN INZAKE VEILIGHEID EN 
GEZONDHEID VOOR REEDS GEBRUIKTE ARBEIDS­
PLAATSEN BEDOELD IN ARTIKEL 4 VAN DE RICHT­
LIJN MINIMUMVOORSCHRIFTEN INZAKE VEILIGHEID EN 
GEZONDHEID VOOR REEDS GEBRUIKTE ARBEIDS­
PLAATSEN BEDOELD IN ARTIKEL 4 VAN DE RICHT­
LIJN 
1. Opmerking vooraf 
De in deze bijlage opgenomen verplichtingen gelden al­
leen wanneer het genoemde risico voor de desbetreffende 
arbeidsplaats bestaat. 1. Opmerking vooraf 
De in deze bijlage opgenomen verplichtingen zijn 
telkens van toepassing wanneer de desbetreffende 
kenmerken van de werkplek of de werkzaamheid, de 
omstandigheden of een risico zulks vergen. 
10. 11. 89 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 284/17 
GEMEENSCHAPPELIJK STANDPUNT VAN DE RAAD OPNIEUW BEHANDELD VOORSTEL VAN DE COMMISSIE 
De gebouwen waarin zich arbeidsplaatsen bevinden, 
moeten structuren hebben en een stevigheid vertonen die 
zijn afgestemd op het gebruik dat ervan wordt gemaakt. 
De elektrische installatie mag geen brand- en ontplof­
fingsgevaar opleveren; personen moeten op afdoende 
wijze worden beschermd tegen ongevallenrisico's die uit 
directe of indirecte aanraking kunnen voortvloeien. 
Bij de elektrische installatie en de beschermingsvoorzie­
ningen moet rekening worden gehouden met de span­
ning, externe invloeden en de deskundigheid van de per­
sonen die toegang hebben tot delen van de installatie. 
De vluchtwegen en nooduitgangen moeten via de kortste 
weg naar de open lucht of een veiligheidszone leiden. 
Bij gevaar moeten alle werkplekken snel en optimaal vei­
lig door de werknemers kunnen worden ontruimd. 
Er dienen voldoende vluchtwegen en nooduitgangen te 
zijn. 
Deuren van nooduitgangen moeten gemakkelijk en naar 
buiten kunnen worden geopend. 
Schuifdeuren en draaideuren die specifiek deuren van 
nooduitgangen vormen zijn verboden. 
De markering van de specifieke vluchtwegen en nooduit­
gangen moet in overeenstemming zijn met de op Richtlijn 
77/576/EEG gebaseerde nationale voorschriften. 
De daartoe gebruikte aanduidingen moeten op de juiste 
plaatsen zijn aangebracht en duurzaam zijn. 
Arbeidsplaatsen waar door de aard van het werk zones 
met valgevaar voor werknemers of gevaar voor vallende 
voorwerpen voorkomen, moeten voor zover mogelijk zijn 
uitgerust met voorzieningen die moeten beletten dat 
werknemers deze zones zonder toestemming betreden. 
Er moeten adequate maatregelen worden getroffen om 
de werknemers die de gevarenzones mogen betreden, te 
beschermen. 
De gevarenzones moeten duidelijk zichtbaar worden ge­
markeerd. 
Arbeidsplaatsen waar werknemers bij het uitvallen van de 
kunstverlichting aan bijzondere risico's zijn blootgesteld, 
moeten met een voldoende sterke noodverlichting zijn 
uitgerust. 3 bis. 
5 bis. In de werkruimten moeten voldoende brandmel­
dingssystemen en brandbestrijdingsmiddelen voor­
zien zijn. De werkruimten moeten uitgerust zijn met 
eerste-hulpmateriaal en brandbestrijdingsmiddelen. 
De opslagruimten voor dit materiaal moeten behoor­
lijk aangegeven zijn. Deze aanduidingen moeten op 
passende plaatsen aangebracht worden en van per­
manente aard zijn. 
De vluchtwegen en nooduitgangen moeten via de 
kortst mogelijke weg naar de open lucht of een vei­
ligheidszone leiden. Deuren van nooduitgangen mo­
gen niet vergrendeld zijn. Nooduitgangen en vlucht­
wegen alsmede verbindingswegen en de deuren daar­
van mogen niet geblokkeerd zijn zodat zij steeds on­
belemmerd kunnen worden gebruikt. 
In de werkruimten moet zoveel mogelijk daglicht 
kunnen binnenkomen en zij moeten uitgerust zijn 
met voorzieningen voor een voldoende kunstverlich­
ting. 
De vluchtwegen en nooduitgangen, alsmede de 
werkplekken waar de werknemers vooral aan risico's 
zijn blootgesteld ingeval de kunstverlichting uitvalt, 
moeten met een voldoende sterke noodverlichting 
zijn uitgerust. 
Nr. C 284/18 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 10. 11. 89 
GEMEENSCHAPPELIJK STANDPUNT VAN DE RAAD OPNIEUW BEHANDELD VOORSTEL VAN DE COMMISSIE 
7. 
8. Op transparante* deuren moet op ooghoogte een marke­
ring zijn aangebracht. 
Klapdeuren moeten transparant zijn of van transparante 
panelen zijn voorzien. 
Arbeidsplaatsen moeten zodanig zijn ingericht dat het 
verkeer van voetgangers en voertuigen er veilig kan 
plaatsvinden. 
Arbeidsplaatsen moeten zodanig zijn ingericht dat de 
werknemers over afgescheiden ruimten met een vol­
doende aantal toiletten en wastafels beschikken. 
10. In de rustruimten voor het personeel moeten de nodige 
maatregelen zijn getroffen ter bescherming van niet-
rokers. 8 bis. In gesloten werkruimten moet voor de werknemers 
steeds genoeg voldoende zuivere lucht ter beschik­
king zijn; er moet tevens een gezonde en verdraag­
bare omgevingstemperatuur heersen. 
9. De werkruimten moeten zodanig zijn ingericht dat 
de werknemers in de nabijheid over afgescheiden 
ruimten met een voldoende aantal toiletten en wasta­
fels beschikken alsmede over douches indien de aard 
van hun werkzaamheden zulks vergt. Wastafels en 
douches moeten uitgerust zijn met warm en koud 
stromend water. 
9 bis. Wanneer de werknemers speciale werkkleding moe­
ten dragen en om redenen van gezondheid of wel­
voeglijkheid niet van hen kan worden verlangd dat 
zij zich in een andere ruimte verkleden, moeten de 
werknemers over gemakkelijk bereikbare, voldoende 
bemeten kleedkamers beschikken met afsluitbare 
garderobekasten. Voor werkkleding en persoonlijke 
kleding dienen afzonderlijke kasten aanwezig te zijn. 
9 ter. Mannen en vrouwen moeten over gescheiden toilet­
ten en eventueel douches en kleedruimten kunnen 
beschikken. 
10. Wanneer de veiligheid en de gezondheid van de 
werknemers, met name wegens het soort werkzaam­
heid en het, een bepaald aantal overschrijdende, per­
soneelsbestand, zulks vergen, moeten hun vol­
doende, passende, gemakkelijk toegankelijke rust­
ruimten beschikbaar worden gesteld welke uitgerust 
zijn met tafels en stoelen met rugleuning. In deze 
ruimten moeten de nodige maatregelen worden ge­
nomen opdat de niet-rokers niet door rook gehin­
derd worden. 
Deze bepaling is niet van toepassing wanneer het 
personeel in bureau's of soortgelijke werkruimten 
werkt welke equivalente mogelijkheden voor ont­
spanning tijdens de rustpauzen bieden. 
10 bis. Zwangere vrouwen en zogende moeders moeten on­
der passende omstandigheden in liggende houding 
kunnen rusten. 
10 ter. Bij de inrichting van werkruimten moet rekening 
worden gehouden met eventuele gehandicapte werk­
nemers. Dit geldt met name voor deuren, verbin­
dingswegen, trappen, toiletten, wasbakken, eventueel 
douches en werkplekken waar gehandicapten werk­
zaam zijn. 
10 quater. De werkplekken, verbindingswegen en andere instal­
laties in de open lucht waar werknemers werkzaam 
zijn, moeten zodanig ontworpen zijn dat zij: 
— geen gevaar opleveren, 
— voldoende verlicht zijn, 
— beschermd zijn tegen weersinvloeden, 
— zo weinig mogelijk overlast van verschijnselen 
van buitenaf, met name lawaai en stof, enz. on­
dervinden.