VERSLAG VAN DE COMMISSIE over de tenuitvoerlegging van Verordening (EG) nr. 443/97 van 3 maart 1997 betreffende hulp aan ontwortelde bevolkingsgroepen in ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika en Azië Geconsolideerd Verslag 1997-1999

INHOUD

Inleiding : vluchtelingen, ontheemden en gerepatrieerden in de wereld

1. DE VLUCHTELINGENPROBLEMATIEK IN AZIE EN LATIJNS-AMERIKA

1.1. Algemeen overzicht van de situatie in Azië

1.1.1. Afghanistan

1.1.2. Afghanistan/Pakistan

1.1.3. Afghanistan/Iran

1.1.4. Bangladesh/Myanmar

1.1.5. Thailand/Myanmar

1.1.6. Bhutan/Nepal

1.1.7. Sri Lanka

1.1.8. Indonesië

1.1.9. Cambodja

1.2. Algemeen overzicht van de situatie in Latijns-Amerika

1.2.1. Guatemala

1.2.2. Mexico

1.2.3. Nicaragua 9

1.2.4. El Salvador 9

1.2.5. Honduras 9

2. TENUITVOERLEGGING VAN DE HULP AAN ONTWORTELDE BEVOLKINGSGROEPEN

2.1. Richtsnoeren

2.1.1. Azië

2.1.2. Latijns-Amerika

2.2. Tenuitvoerlegging

2.2.1. Verscheidenheid van de acties

2.2.2. Beschikbare middelen

2.2.3. De contracten

2.2.4. Werkgebieden per regio

2.2.5. Partners

2.3. Coördinatie

2.3.1. Intern

2.3.2. Coördinatie en contacten met andere donors

2.4. Controle en beheer van de acties door de Commissie

2.4.1. Toezicht en controle

2.4.2. Beoordeling van de projecten door de diensten van de Commissie

2.5 Beoordeling van de projecten, incl. evaluatiecriteria externe deskundigen

3. VOORLOPIGE CONCLUSIES

VERSLAG VAN DE COMMISSIE

Inleiding: vluchtelingen, ontheemden en gerepatrieerden in de wereld

Dit verslag wordt ingediend ingevolge de bepalingen van artikel 12 van de Verordening [1]. Omdat het pas laat is opgesteld bevat het alle activiteiten die tijdens de door de verordening bestreken periode van 1997 tot 1999 zijn gepland en uitgevoerd.

[1] Verordening (EG) nr. 443/97 van de Raad van 3 maart 1997 betreffende acties op het gebied van de hulp aan de ontwortelde bevolkingsgroepen in de ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika en in Azië, PB L 68 van 8.3.1997, blz. 1-4. Artikel 12 van Verordening nr. 443/97: De Commissie dient bij het Europees Parlement en de Raad een jaarverslag in dat een overzicht bevat van de tijdens het begrotingsjaar gefinancierde acties en een beoordeling van de uitvoering van deze verordening tijdens dat begrotingsjaar. Het overzicht bevat met name gegevens over de partners waarmee overeenkomsten of uitvoeringscontracten zijn gesloten. Tevens bevat het verslag een samenvatting van eventuele externe evaluaties van specifieke acties.

Volgens de meest recente schattingen van het Hoge Commissariaat voor Vluchtelingen (HCR) [2] waren er begin 1999 in de wereld 21,5 miljoen ontwortelde personen [3] (vluchtelingen, gereparieerden, ontheemden), waarvan 5,5 miljoen in Azië. In Latijns-Amerika is dit aantal door de nieuwe politieke situatie en de verstrekte hulp sterk geslonken en zijn er nu, volgens dezelfde bron, nog maar ongeveer 100.000 ontwortelden over.

[2] « UNHCR-Global Appeal 2000 », december 1999

[3] Volgens de Overeenkomst van de Verenigde Naties van 1951 over het Vluchtelingenstatuut is een vluchteling elke persoon die buiten het land waarvan hij onderdaan is verblijft, omdat hij met redenen vreest daar vervolgd te worden vanwege zijn ras, godsdienst, nationaliteit, lidmaatschap van een bepaalde sociale groep of politieke overtuiging, en die de bescherming van zijn land niet kan, of uit vrees wil, inroepen. De termen ontheemden, ontheemde personen, ontheemde bevolkingsgroepen worden meestal gebruikt voor personen of groepen die, evenals de vluchtelingen, uit hun plaats van oorsprong zijn weggevlucht maar, anders dan laatstgenoemden, in hun eigen land zijn gebleven. Een repatriant tenslotte is elke persoon die naar zijn vaderland terugkeert. De repatriant waar dit rapport op doelt zijn voormalige ballingen (die om de eerder genoemde redenen vertrokken waren).

Om de problemen van deze mensen op te vangen heeft de Commissie van 1984 [4] tot 1997, zonder juridische basis, verschillende projecten gesubsidieerd met financiële middelen van een ad-hoc begrotingslijn. Tijdens die periode heeft de Commissie uitvoeringsverslagen opgesteld en verspreid.

[4] In dat jaar werd op initiatief van het Europees Parlement de begrotingslijn "Hulp voor zelfvoorziening ten behoeve van vluchtelingen, ontheemden en gerepatrieerden in de ALA ontwikkelingslanden".

Sinds 3 maart 1997 is Verordening nr. 443/97 van de Raad van kracht. Deze bepaalt de oogmerken en de grenzen van hulp aan ontwortelde bevolkingsgroepen ten opzichte van humanitaire bijstand enerzijds en wederopbouw- en ontwikkelingshulp anderzijds, maar laat enige ruimte voor flexibiliteit. De gefinancierde ontwikkelingsprogramma's worden uitgevoerd voordat er sprake kan zijn van een echt sociaal beleid of economische stabiliteit.

Krachtens de verordening zijn acties gefinancierd in alle fasen van het ontheemdingsproces - bijstand aan ballingen of ontheemden, hulp vóór of tijdens repatriëring, en hulp voor sociale en economische herintegratie.

De verordening heeft de effecten opgevangen van diverse soorten ontheemding : tengevolge van een langdurig binnenlands conflict of tengevolge van politieke of economische discriminatie van bepaalde groepen of minderheden. Ook komt het voor dat beide situaties samengaan.

De specifieke omstandigheden die tijdens de verslagperiode geleid hebben tot ontworteling van mensen in Azië en Latijns-Amerika, hebben talrijke aspecten. In Azië waren de oorzaken hoofdzakelijk burgeroorlog, waarbij politieke en etnische factoren in het spel waren (Afghanistan, Birma, Cambodja, Sri Lanka). Ook in Latijns-Amerika waren langdurige burgeroorlogen de voornaamste factor.

Men kan verschillende situaties onderscheiden waarin ontheemde bevolkingsgroepen behoefte hebben aan internationale hulp :

i) vluchtelingen die in het eerste opvangland blijven;

ii) ontheemden die buiten hun dorp en streek van oorsprong moeten zien te overleven;

iii) gerepatrieerden uit buiten- en binnenland;

iv) gedemobiliseerde militairen en andere strijders;

v) in Azië : de autochtone bevolking rondom de vluchtelingenkampen in het eerste opvangland, die op den duur economisch niet slechter af mag zijn dan de vluchtelingen in hun streek;

vi) de mensen die in de vluchtzones zijn achtergebleven moeten hulp krijgen om te overleven, zodat ze niet alsnog wegtrekken en de stroom vluchtelingen nog vergroten.

Gezien de duur van de gefinancierde acties (gemiddeld twee jaar) heeft de uitvoering betrekking op vóór de verslagperiode gefinancierde projecten, terwijl projecten die thans zijn goedgekeurd grotendeels tijdens de komende jaren zullen worden uitgevoerd.

1. DE VLUCHTELINGENPROBLEMATIEK IN AZIE EN LATIJNS-AMERIKA

1.1. Algemeen overzicht van de situatie in Azië

1.1.1. Afghanistan

Een oplossing voor de politieke crisis die Afghanistan sinds 1978 teistert is nog altijd niet in zicht.

De Afghanen hebben nog steeds het grootste aantal vluchtelingen ter wereld. Volgens de officiële schattingen van het Hoge Commissariaat voor Vluchtelingen (HCR) zijn er nog 1,2 miljoen vluchtelingen in Pakistan en 1,4 miljoen in Iran. De ontheemden en gerepatrieerden die nog buitenlandse steun nodig hebben kunnen op 343.000 worden geschat. In werkelijkheid liggen deze aantallen waarschijnlijk veel hoger, door natuurlijke aanwas en nieuwe stromen vluchtelingen.

In de loop van 1999 zijn ongeveer 90.000 Afghanen onder auspiciën van het HCR vrijwillig teruggekeerd uit Pakistan en 6.000 uit Iran. Een even groot aantal is gerepatrieerd met de hulp van de Afghaanse ambassade in Teheran of van Hesb e Wahdat, de voornaamste Sjiïtische partij die door Iran wordt gesteund.

Er is geen enkel officieel document dat het aantal nieuwkomers (asielzoekers of werkzoekers) bijhoudt, of het aantal in Pakistan en Iran geboren Afghaanse baby's, in beide landen samen waarschijnlijk meer dan 150.000 per jaar. De meest recente repatriëringsactie vond plaats in de door de Taliban gecontroleerde provincies van zuid- en oost Afghanistan, waar weinig veiligheidsproblemen zijn. Slechts weinig mensen gaan terug naar de noordelijke, westelijke en centrale provincies, hoofdzakelijk omdat daar nog gevochten wordt.

Aan de andere kant is de economische recessie in Pakistan en Iran koren op de molen van de voorstanders van terugkeer naar Afghanistan. Het conflict is echter politiek nog niet afdoende geregeld en er is geen programma voor wederopbouw, zodat men het huidige repatriëringstempo moeilijk kan verhogen. Bovendien gaan de twee facties in de oorlogszone door met hun gevechten en zorgen daarmee voor een geregelde stroom van binnen het land ontheemden.

1.1.2. Afghanistan/Pakistan

Ofschoon Pakistan de Vluchtelingenconventie van 1951 en het bijbehorende protocol van 1967 niet heeft ondertekend, is zijn asielbeleid jegens de Afghaanse vluchtelingen hoofdzakelijk Pashtouns) zeer ruimhartig, want deze mogen zich op zijn grondgebied vrij verplaatsen en werk zoeken. Na de grote stroom Afghaanse vluchtelingen aan het begin van de tachtiger jaren, kwam weer een groot aantal binnen na de verovering van Kaboul door de Talibans in 1996. Ook de val van Mazar-I-sharif in 1998 leidde tot een nieuwe stroom vluchtelingen, met name etnische minderheden. Deze trend zette zich voort in 1999, na het zomeroffensief van de Taliban. De nieuwe militaire machthebbers in Pakistan nemen betreffende de vluchtelingenproplematiek ogenschijnlijk dezelfde houding in als de vorige regering. Vanwege de achteruitgang van de economische en sociale omstandigheden in Pakistan worden de vluchtelingen echter steeds vaker aangewezen als zondebokken voor de economische crisis.

1.1.3. Afghanistan/Iran

In de tijd dat de Afghaanse crisis in volle hevigheid woedde bereikte het aantal vluchtelingen in de Islamitische Republiek Iran wel 4,5 à 5 miljoen, en thans zijn er nog 1,4 miljoen, (hoofdzakelijk Tadjiks en Hazaras). Maar een klein deel van hen woont in kampen, want ze zijn voor het merendeel in de plaatselijke Iraanse gemeenschappen opgenomen. De vluchtelingen hebben al 20 jaar lang toegang tot de openbare en sociale voorzieningen van de Iraanse staat. Momenteel gaan er echter stemmen op voor terugkeer van de Afghaanse vluchtelingen. In februari 1999 hebben het HCR en Iran een akkoord ondertekend om de vrijwillige terugkeer van Afghaanse vluchtelingen te vergemakkelijken.

1.1.4. Bangladesh/Myanmar

Tussen 1991 en 1992 zijn meer dan 250.000 Birmaanse islamieten uit de noordelijke staat Rakhine in Myanmar naar Bangladesh gevlucht vanwege discriminerende praktijken. Thans zijn zij voor het grote merendeel teruggekeerd naar Myanmar, maar ongeveer 22.500 vluchtelingen wonen nog onder de bescherming van het HCR in de twee resterende kampen, in afwachting van een oplossing. De repatriëring werd stopgezet in augustus 1997, toen Myanmar verklaarde dat de operatie beëindigd was. Pas in november 1998 werd het proces hervat, maar op zeer beperkte schaal. Volgens het HCR hebben slechts 600 personen tussen november 1998 en september 1999 naar Myanmar kunnen terugkeren.

De situatie van de gerepatrieerden blijft zeer hachelijk, want zij hebben geen nationaliteit en mogen niet vrij rondreizen. Zij hebben dus behoefte aan voortdurende steun voor hervestiging en internationale bescherming.

1.1.5. Thailand/Myanmar

Het merendeel van de langs de grens tussen Birma/Myanmar en Thailand levende minderheden plegen al lange tijd openlijk verzet tegen de militaire regering in Myanmar. In juni 1998 riep de regering van Thailand formeel de hulp in van het HCR voor de opvang van de Karen en Karenni die vanwege de mensenrechtenschendingen uit Myanmar/Birma zijn weggevlucht. Deze vluchtelingen zijn gehuisvest in kampen langs de grens tussen Thailand en Myanmar/Birma. Vanwege het risico van militaire invallen zijn de meeste kampen vlak bij de grens onveilig. Eind 1999 waren er ongeveer 107.000 vluchtelingen in Thailand.

1.1.6. Bhutan/Nepal

De kansen op terugkeer voor de 95.600 mensen die zich in Nepal in kampen bevinden blijven onzeker. Het probleem van de Bhutanese vluchtelingen is al tien jaar oud en dateert van 1990, toen een deel van de in het zuiden van het land gevestigde Bhutanezen van Nepalese afkomst vertrokken uit vrees voor het beleid van nationale integratie dat de Bhutanese overheid had aangekondigd.

Ondanks verscheidene gesprekken tussen de Bhutanese en Nepalese regering is het nog steeds niet tot een akkoord tussen beide partijen gekomen om terugkeer mogelijk te maken. Het probleem zit in de verificatie van de Bhutanese nationaliteit, want mogelijk is een deel van deze vluchtelingen niet afkomstig uit Bhutan (er is geen gemeenschappelijke grens tussen beide landen en in de buurlanden heerst een sterke bevolkingsdruk). De laatste tijd is echter vooruitgang geboekt, zodat men mag hopen dat de oplossing nabij is. In de districten Jhapa en Morang in Oost-Nepal blijven de vluchtelingen afhankelijk van internationale hulp.

1.1.7. Sri Lanka

Sinds 1983 heeft het afscheidingsconflict in het noorden en noordoosten van Sri Lanka tussen de Sri Lankaanse overheid en de Tijgers voor Bevrijding van Tamoul Eclam (LTTE) meer dan 55.000 doden geëist en enorme verwoesting aangericht. Duizenden Tamouls zijn naar India of naar een andere streek in Sri Lanka gevlucht. Volgens het HCR zijn er ongeveer 800.000 ontheemden in de noordelijke provincies van Sri Lanka.

Tegelijk zijn ongeveer 140.000 ontheemden teruggekeerd naar Jaffna, terwijl anderen zich naar de zuidelijke regio's Vavuniya en Mannar hebben begeven. In de streek Vanni heeft de bevolking verscheidene malen voor het geweld moeten wegvluchten en zijn vele mensen naar India vertrokken. Sinds maart 1999 zijn er nog 20.000 ontheemden bijgekomen.

1.1.8. Indonesië

Sinds augustus 1999, toen de bevolking vóór de onafhankelijkheid van Oost-Timor stemde, en de dag van de onafhankelijkheid, is meer dan driekwart van de bevolking weggevlucht en werd ruim 70 % van de woningen en openbare gebouwen vernield. Ongeveer 200.000 personen zijn uit Oost-Timor en andere streken van Indonesië verjaagd. Bovendien zou meer dan een half miljoen mensen hun toevlucht hebben gezocht in de bergen van Oost-Timor.

1.1.9. Cambodja

Duizenden Cambodjanen zijn in de jaren zeventig naar Thailand getrokken om de massale mensenrechtenschendingen van het regime van Pol Pot te ontvluchten. In juli 1997 kwam het weer tot een uitbarsting van geweld tussen de regeringsstrijdkrachten en het nationale leger van Kampuchea (Rode Khmer), met als gevolg binnenlandse ontheemden en de vlucht van duizenden Cambodjanen naar Thailand.

Toen eind 1998 een coalitieregering tot stand kwam tussen overheid en oppositie kwam de vrijwillige terugkeer van ongeveer 37.000 cambodjaanse vluchtelingen uit Thailand snel op gang en was in april 1999 afgelopen. Vervolgens zijn alle kampen aan de Thailandse grens gesloten. Het probleem van de demobilisering van de soldaten blijft echter bestaan.

1.2. Algemeen overzicht van de situatie in Latijns-Amerika

1.2.1. Guatemala

De ondertekening van de Vredesakkoorden op 29 december 1996 heeft een eind gemaakt aan de bloedige oorlog van meer dan 36 jaren, waarbij 100.000 doden zijn gevallen, 30.000 mensen zijn verdwenen en bijna een miljoen mensen huis en haard hebben moeten verlaten voor een toevluchtsoord binnen of buiten het land. Voor de hervestiging van de ontwortelde bevolking en de gedemobiliseerde militairen was er zeer veel behoefte aan steun.

1.2.2. Mexico

De problematiek van de ontwortelde bevolkingsgroepen in Mexico heeft zich voortdurend in gunstige zin ontwikkeld, vooral de afgelopen jaren. Dankzij de ondertekening van de Vredesakkoorden in Guatemala en de politieke bereidheid om de Guatemalaanse vluchtelingen die in Mexico willen blijven op te nemenopnemen (een maatregel die door president Zedillo werd afgekondigd) kon het repatriëringsproces in juli 1999 worden afgesloten en kwam er een eind aan de ballingschap van Guatemalaanse Indianen in Mexico.

Meer dan 40.000 vluchtelingen keerden terug naar Guatemala, terwijl 23.000 kozen voor definitieve integratie in Mexico [5].

[5] Ongeveer 2.300 in de staat Quintana Roo, 9.200 in de staat Campeche en 12.400 in de staat Chiapas. Meer dan de helft van deze groepen bestaat uit kinderen die op Mexicaans grondgebied zijn geboren en dus waarschijnlijk bij hun meerderjarigheid de Mexicaanse nationaliteit zullen aannemen.

In Chiapas dwong de heikele politieke situatie en de bezwaren van de nationale overheid tegen buitenlandse interventie de Commissie tot een voorzichtige benadering, namelijk voortzetting van de programma's voor het scheppen van inkomsten en voorbereiding op terugkeer voor Guatemalaanse vluchtelingen. De steun voor Mexicanen die vanwege het conflict met de Zapatista's zijn weggevlucht blijft altijd strikt beperkt tot humanitaire bijstand.

1.2.3. Nicaragua

Nicaragua is het land waar het conflict al het langst achter de rug is, maar waar de grootste bedragen uit deze begrotingslijn heen zijn gegaan (in 1997 en 1998).

De acties zijn vooral uitgevoerd in het noorden van het land, waar vroeger hard gevochten is; met noodhulp en vervolgens steun voor zelfvoorziening schiep men in die streek de juiste omstandigheden voor verzoening en wederopbouw [6].

[6] De negen projecten die door de Commissie en de Nicaraguaanse regering (achtereenvolgens via de PRRN, de MAS en de IDR) gezamenlijk zijn uitgevoerd bereiken, met hun diverse verlengingen, een bedrag van ongeveer 40 miljoen EUR in totaal.

Tien jaar na de sluiting van de Vredesakkoorden en na twee machtswisselingen, is Nicaragua nu vastbesloten op weg naar politieke normalisering. Wel zijn er nog kleine gewapende bendes en blijft dus waakzaamheid geboden.

1.2.4. El Salvador

Het lange proces van nationale verzoening en democratisering dat sinds de sluiting van de Vredesakkoorden in januari 1992 aan de gang is, is in de loop van de laatste jaren geconsolideerd.

De definitieve herintegratie van de ontwortelde bevolking werd echter belemmerd door de trage registratie van grondbezit, problemen met de overdracht van de sociale en productie-infrastructuur van de "asentamientos humanos" (woonkernen) in de departementen Morazan en Chalatenango, en door de agrarische schuld, zodat het toch nog nodig was projecten te financieren uit de begrotingslijn voor ontwortelde bevolkingsgroepen.

1.2.5. Honduras

In 1992 beslechtte het Internationale Hof van Justitie te Den Haag het geschil over de grensstreek tussen Honduras en Salvador, meestal "Bolsones" genoemd, en kende zij de soevereiniteit over dit gebied toe aan Honduras.

Op deze betwiste strook tussen de beide staten werd het gewapende conflict van Salvador uitgevochten. Thans wonen er ongeveer 4.000 mensen van salvadoraanse afkomst en ex- strijders van het FMLN. In 1994 heeft de Commissie daar een project opgezet om zelfvoorziening en een vlotte institutionele overgang te bevorderen.

In 1998 bleek het noodzakelijk deze eerste maatregel aan te vullen met een tweede fase van steun voor productie, industrialisering en verbetering van de basisinfrastructuur, zonder het uitermate kwetsbare milieu van de streek geweld aan te doen.

2. TENUITVOERLEGGING VAN DE HULP AAN ONTWORTELDE BEVOLKINGSGROEPEN

2.1. Richtsnoeren

De Commissie heeft zich bij de uitvoering van de programma's in het kader van dit instrument tussen 1997 en 1999 laten leiden door de volgende richtsnoeren, die rekening houden met de zeer uiteenlopende situaties in waarontwortelde bevolkingsgroepen in Azië en Latijns-Amerika zich kunnen bevinden.

a) In sommige landen is na een zeer langdurige crisis een vredesproces aan de gang, zodat daar een groot aantal vluchtelingen naar hun eigen land kon terugkeren : Nicaragua, Salvador, Guatemala, Vietnam, Cambodja en Laos. In die landen zijn de acties hoofdzakelijk gericht op duurzame herintegratie van de ontwortelde groepen, via een strategie voor wederopbouw, ontwikkeling en samenwerking met de betreffende regeringen. De bijstand aan de ontwortelde bevolking is bedoeld om het reeds gestarte vredesproces te versterken, de productiesectoren te stimuleren, werkgelegenheid en inkomsten te scheppen en de sociale voorzieningen weer op gang te brengen.

b) Sommige andere landen worden nog steeds geteisterd door burgeroorlogen, om niet te spreken over de gevallen van schending van de mensenrechten en de vrees voor het verlies van hun cultuur. Tot deze categorie behoren Sri Lanka, Birma/Myanmar en Afghanistan. In die gevallen spant men zich in om de ongunstige effecten van het conflict te verzachten door maatregelen met een stabiliserende werking.

In sommige landen heeft de repressie geleid tot een uittocht van minderheidsgroepen : Bhoutanezen in Nepal, Chakma's in Bangladesh, Rohingya's, Mon en Karen in Birma. Deze situaties vragen bijzondere aandacht.

2.1.1. Azië

In Azië zijn de gefinancierde acties uitgewerkt [7] op basis van de vaak wisselende plaatselijke omstandigheden en behoeften bij langtijdig verblijf in kampen, repatriëring, hervestiging en herintegratie. Men onderscheidde de volgende fasen :

[7] De algemene richtsnoeren voor activiteiten in Azië in het kader van begrotingslijn B7-212 zijn door het ALA-Comité in april 1998 goedgekeurd voor 1998 en in april 1999 voor 1999 (begrotingslijn B7-302)

i) voorbereiding op terugkeer, met bijzondere aandacht voor vakscholingsprogramma's waarmee de vluchtelingen zich op hun terugkeer kunnen voorbereiden, een vak kunnen leren dat van grote waarde zal zijn bij herintegratie in hun eigen land, en tijdelijk in de economie van het opvangland kunnen meedraaien. Tevens ligt de nadruk op de gezondheidszorg, vooral voor moeder en kind, en basisonderwijs;

ii) steun voor terugkeer, waarbij gezorgd wordt voor vervoer van de vluchtelingen zelf met hun bezittingen en hun vee, en verstrekking van basisgoederen voor hun installatie;

iii) programma voor herintegratie in het land van oorsprong om de ontwortelde groepen weer een plaats in de samenleving te geven, met watervoorziening, herstel van een duurzaam productiestelsel, reparatie van basisinfrastructuur (scholen, putten, bevloeiingskanalen, secundaire wegen, zaaddistributie, kredietprogramma voor inkomensverhoging, weer op gang brengen van de basisgezondheidszorg en het onderwijs, en tevens vakscholings- en voorlichtingsprogramma's.

Hierbij is zoveel mogelijk voorrang verleend aan kwetsbare groepen : weduwen, gezinnen zonder inkomen, moeders en kinderen en invaliden.

2.1.2. Latijns-Amerika

Sinds 1984 [8], heeft de Europese Commissie, naast haar steun voor politiek overleg en vredestichting via de "Diálogo de San José" [9], aanzienlijk bijgedragen aan de bijstand aan en de zelfvoorziening van bevolkingsgroepen die door de gewapende conflicten in Latijns-Amerika op drift waren geraakt.

[8] In dat jaar werd op initiatief van het Europees Parlement de begrotingslijn "hulp aan vluchtelingen, ontheemden en gerepatrieerden in de ALA-ontwikkelingslanden om zelfvoorzienend te worden" ingevoerd.

[9] De dialoog van San Jose is een voorbeeldig proces van politiek en economisch overleg en samenwerking voor herstel van vrede en democratie, en vervolgens voor het bevorderen van een meer rechtvaardige en duurzame ontwikkeling tegen een achtergrond van regionale integratie.

Tegelijk met het "Akkoord van Esquipulas II" [10] en in het kader van de "Conferencia Internacional sobre los Refugiados Centromericanos CIREFCA" [11] heeft de Gemeenschap vooral vanaf 1989 haar actie in Midden-Amerika enorm versterkt (totale bijdrage bijna 150 miljoen EUR ten behoeve van 2 miljoen mensen).

[10] Vredesplaninitiatief dat in 1987 door de vijf staatshoofden van Midden-Amerika werd ondertekend, op aandringen van de Costaricaanse president O.Arias, die daarmee de Nobelprijs voor de vrede heeft gewonnen.

[11] Bij dit proces, dat in 1989 door het HCR en het UNDP was gelanceerd, gingen de leiders van de toen nog oorlogvoerende Middenamerikaanse staten aan tafel zitten met de internationale gemeenschap en de civiele maatschappij om een concrete oplossing te vinden voor de problemen die de volksverhuizingen in de regio veroorzaakten. Het Actieplan ontving in vijf jaren een bijdrage van ongeveer 450 miljoen EUR, hoofdzakelijk van de Commissie en de lidstaten.

Tijdens deze periode ondersteunde de Commissie plaatselijke maatregelen voor wederopbouw van de samenleving en economisch herstel in de voormalige gevechtszones, die er bijzonder slecht aan toe waren.

Na begonnen te zijn met rechtstreekse bijstand aan de door de conflicten getroffen bevolking is het Gemeenschapsprogramma erin geslaagd om in het kader van het vredesproces van de afgelopen jaren geleidelijk over te schakelen op acties voor zelfvoorziening en sociaal-economische herintegratie, en daarbij breed overleg tussen de sociale groepen te bevorderen.

Tussen 1997 en 1999 werd enerzijds voorrang gegeven aan een bijdrage aan het vredesproces in Guatemala, het jongste en waarschijnlijk het meest ingewikkelde van de regio [12], en ten tweede aan het versterken de verzoening en de pas begonnen sociaal-economische ontwikkelingsprocessen in Salvador en Nicaragua.

[12] Gezamenlijke Verklaring, ondertekend door kanselier E. Stein en vice-voorzitter Marin op 6 juni 1997.

Deze lastige taak moest in moeilijke omstandigheden worden uitgevoerd, want de Midden-Amerikaanse landen worstelen nog steeds met grote structurele problemen.

De hulp was gericht op consolidering van het werk van de voorafgaande tien jaren, maar anders dan bij de op zichzelf staande maatregelen van het verleden bezigde men daarbij een meer regionale en globale visie.

De zwaartepunten van de gevolgde strategie waren als volgt :

* De acties van de voorafgaande jaren uitbouwen, consolideren en "globaliseren", met name in de sector sociale basisvoorzieningen (gezondheidszorg en onderwijs), teneinde ze zo goed mogelijk af te ronden en aan de leiders van de bevoegde nationale instellingen over te dragen.

* De economie weer doen opleven door middel van technische begeleiding, kredietverlening onder supervisie [13], landbouwdiversificatie, organisatie, het scheppen van werkgelegenheid buiten de landbouw en vooral de ontwikkeling van handelsvaardigheden bij de doelgroepen. Hierbij werd speciale voorrang verleend aan de kwetsbaarste groepen, zoals weduwen, oorlogsinvaliden enz.

[13] Het "Kredietfonds" is langzamerhand bij de uitvoering van de projecten een onmisbaar werktuig geworden, dat niet alleen de heilzame effecten van de beschikbare gelden kan verdubbelen, maar ook de doelgroepen leert hoe zij met krediet moeten omgaan en aldus de weg baant voor economische ontwikkelingshulp.

* Een geografische aanpak waarbij de kredieten uit de begrotingslijn niet alleen ten goede komen aan de traditionele doelgroepen, maar ook aan naburige bevolking die vaak onder minstens even ellendige omstandigheden leeft en die niet mag worden uitgesloten van de ontwikkeling die men op gang wil brengen.

2.2. Tenuitvoerlegging

2.2.1. Verscheidenheid van de acties

Wanneer men wil nagaan of de gefinancierde acties doeltreffend zijn geweest moet men rekening houden met de in de verordening vermelde oogmerken en de vaak complexe omstandigheden waaronder de maatregelen zijn uitgevoerd.

Zoals reeds gezegd heeft de Commissie acties gefinancierd in landen waar nog interne conflicten aan de gang zijn, waar politieke en economische uitsluiting nog steeds bestaat, en waar de nationale verzoening ruimte heeft geschapen voor repatriëring en definitieve herintegratie. Deze omstandigheden doen zich voor in wisselende vorm en in uiteenlopende mate. Zij vereisen dan ook een ruime keuze aan strategieën, beleidsvormen en technische oplossingen. Ook de uitvoering van projecten in deze omgeving vraagt om ongewone maatregelen en oplossingen in ongewone situaties.

De geslaagde uitvoering van projecten hangt grotendeels, maar niet uitsluitend, af van de intensiteit van het conflict en van het nationale verzoeningsproces. Ook de omvang van de economische en sociale schade in het land is een belangrijke factor.

De projecten die tijdens de periode 1997-1999 zijn vastgelegd waren even rijk geschakeerd als de problemen van de ontwortelde personen in Azië en Latijns-Amerika.

2.2.2. Beschikbare middelen

Tijdens de eerste twee verslagjaren waren de begrotingskredieten voor de twee regio's in één begrotingslijn gebundeld (B7-2120), maar in 1999 splitste de begrotingsautoriteit deze in twee lijnen (B7-3020 voor Azië en B7-3120 voor Lartijns-Amerika).

a) Vastleggingen

Hieronder volgen de verrichte vastleggingen, verdeeld naar regio :

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Het vastleggingspercentage was over het geheel genomen vrij hoog (bijna 90 %), maar vertoonde in 1998 een inzinking voor Latijns-Amerika en in 1999 voor Azië. In 1997 en 1998 was de regionale toewijzing het werk van de Commissie. In 1999 verdeelde de begrotingsautoriteit de lijn in tweeën, maar de toewijzing bleef gelijk.

Aan de verdeling van de gelden tussen de twee regio's ziet men dat een belangrijk deel van de steun aan Latijns-Amerika is toegekend. De Commissie was van mening dat Gemeenschapshulp zou kunnen bijdragen aan het vredesproces in de regio, door de ontwortelde bevolking weer op te nemen in het economische en sociale leven. Op de begroting 2000 heeft de Commissie geen dergelijke strekkende toewijzing voor Latijns-Amerika meer voorgesteld. In Azië worden de acties op zelfvoorzieningsgebied bemoeilijkt door de conflicten.

Gemeten aan de omvang van de betrokken bevolking heeft Latijns-Amerika een veel grotere toewijzing ontvangen. Het is echter zo dat de Gemeenschapssteun in Azië, waar de conflicten nog steeds doorgaan, niet meer kon doen dan de bevolking te helpen om te overleven en zich voor te bereiden op de terugkeer in de verre toekomst. Maar in Midden-Amerika kon de steun van de Gemeenschap de doorslag geven voor de definitieve oplossing van het probleem in het kader van de nieuwe politieke conjunctuur.

b) Betalingen

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

* per 7 januari 2000 ** de contracten zijn op 15/02/2000 niet ondertekend

c) gefinancierde acties

Tijdens de verslagperiode zijn 111 acties gefinancierd (67 in Azië en 44 in Latijns-Amerika), met gemiddeld 1 433 200 EUR per project. De doorsneesubsidie was hoger in Azië (1 542 252 EUR) dan in Latijns-Amerika (1 290 000 EUR), want de behoeften en omstandigheden zijn verschillend.

Aantal acties per begrotingsjaar :

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Alle acties, die voor een groot deel nog aan de gang zijn, zijn de voortzetting van eerder gefinancierde projecten (want de behoeften zijn niet veranderd), waarvoor een contract of financieringsovereenkomst is gesloten met de uitvoerende partner. De ondertekening van de contracten voor het begrotingsjaar 1998 liep vertraging op door de reorganisatie van de Relex-diensten en de invoering van strengere procedures voor de formulering van deze contracten en kon pas tegen de zomer 1999 worden afgerond.

Dit veroorzaakte veel oponthoud bij de contracten voor het begrotingsjaar 1999, die pas aan het eind van het jaar klaar waren. Vervolgens werd de ondertekening daarvan nog eens uitgesteld tot maart 2000 omdat men moest nagaan of de Commissie nog wel tot tekening gemachtigd was na het verstrijken van Verordening (EG) nr. 443/97 per 31 december 1999.

2.2.3. De contracten

De financieringsvoorwaarden zijn aangepast met het oog op de levensvatbaarheid van het project op middellange termijn. De looptijd van de subsidiecontracten was begrepen tussen één en drie jaar.

Men heeft gezocht naar mogelijkheden tot medefinanciering (in natura of in cash) met de partners of eventueel de ontvangende gemeenschappen. De bijdrage werd gevraagd binnen de grenzen van de mogelijkheden van de betrokken partners en afhankelijk van het soort actie. De Gemeenschapsbijdrage aan de subsidiecontracten ligt in de regel tussen 75 en 100 %.

Om het beheer van de contracten te vereenvoudigen werd in 1998 besloten bepaalde projecten te bundelen in het kader van de UNHCR of anders een groep NGO's, met een aanvoerder die het contract moest ondertekenen. Deze aanpak leidde in Azië tot de oprichting van twee NGO-consortia en de sluiting van een grote financieringsovereenkomt met de UNHCR. De projecten die in 1999 werden gefinancierd slonken hierdoor enorm in aantal (68 contracten in 1997 en 14 contracten in 1999).

2.2.4. Werkgebieden per regio

a) Azië

In Azië werd hoofdzakelijk gewerkt aan herintegratie (twee derde van de vastleggingen), hoewel de steun bij terugkeer en de hulp aan vluchtelingen in ballingschap bleef bestaan. Bovendien werden de stromen vluchtelingen kleiner. De repatriëring gaat door, maar op geringe schaal. In dit verband heeft Afghanistan tijdens de periode 1997-1999 een groot deel van de begroting opgeslokt [14].

[14] Zie SEC (2000) 934 - 30/05/2000

De Commissie concentreerde haar hulp op geografisch beperkte acties om het herintegratieproces te ondersteunen (mijnruiming, landbouwherstel en sociale programma's). In Afghanisatan werd het werkgebied en de omvang van de hulp verruimd omdat een groot deel van het land toegankelijk was geworden toen de militaire operaties op een stabiele frontlijn waren geconcentreerd. Uit politieke en veiligheidsoverwegingen waren bepaalde beperkingen echter wel noodzakelijk. Desondanks kon men in het merendeel van de Afghaanse regio's met talrijke gerepatrieerden doelmatige acties uitvoeren in plaatselijk verband.

De Commissie heeft steun verleend voor acties (hoofdzakelijk van het HCR) voor de specifieke rechten van vluchtelingen en gerepatrieerden (bescherming, amnestie, eigendomsrechten). Zij heeft acties gefinancierd voor bescherming van de mensenrechten van de doelgroepen, in het bijzonder basisbehoeften als voeding, water, huisvesting, toegang tot gezondheidszorg en onderwijs. Tevens waren er acties op het gebied van mijnen (mijnruiming en voorlichting), genderkwesties en eigendomsrechten.

b) Latijns-Amerika

De hulp ging naar vluchtelingen, ontheemden en gerepatrieerden, maar ook naar de omwonende bevolking. Verzoening en vredesopbouw kregen aandacht. De projecten werden soms geëvalueerd op hun bijdrage aan het voorkomen van conflicten. Het etnische en politieke evenwicht is terdege in acht genomen.

In de gehele projectcyclus is de participerende aanpak onderstreept als de voornaamste strategische koers voor het bevorderen van verzoening en vrede, en als essentieel technisch element van levensvatbaarheid bij de opzet van het project. Hierbij moeten we echter aantekenen dat de veiligheidssituatie, de houding van de plaatselijke overheid, en de culturele en sociale omstandigheden niet altijd bevorderlijk zijn voor de toepassing van een dergelijke benadering. De omgang met bevolkingsgroepen die geweldadige conflicten en politieke onderdrukking hebben ondergaan en van huis en haard zijn verdreven, kan een moeilijke opgave zijn.

De acties die tijdens de periode 1997-1999 zijn gefinancierd hadden betrekking op horizontale sectoren (mijnen, drinkwater, onderwijs) of rehabilitatie (landbouw, gemeenschapsorganisatie, sociale hulp). Dit blijkt uit de indeling naar werkgebied.

2.2.5. Partners

De projecten worden uitgevoerd door partners met de vereiste actie- en beheercapaciteit en een heel goede kennis van het gebied.

a) De voorkeur gaat uit naar Europese en plaatselijke NGO's, omdat die de specifieke behoeften van de doelgroepen kennen en in staat zijn de hulp onder moeilijke omstandigheden te verstrekken, zonder toestemming van de overheidsinstanties en de militaire machthebbers en onder omstandigheden waar de veiligheid niet voor 100 % is verzekerd. Ze spelen een belangrijke rol bij het dekken van de basisbehoeften van de doelgroep.

b) Ook het HCR met zijn internationale mandaat voor de bescherming van vluchtelingen is een aangewezen partner, vooral voor specifieke acties waaraan niemand anders deelneemt, of voor aanvullende steun bij acties die door andere Europese of plaatselijke partners worden uitgevoerd.

Bij uitzondering is de uitvoering opgedragen aan andere internationale organisaties zoals UNOCHA.

c) De regering van het opvangland, met name in Latijns-Amerika. De projecten worden uitgevoerd op basis van een financieringsovereenkomst met de regering van het ontvangende land of opvangland. In dat geval is de programmabeheerunit, bestaande uit een Europese en een nationale co-directeur, verantwoordelijk voor de uitvoering van de activiteiten.

Bij de keuze van de partners zijn de plaatselijke omstandigheden in acht genomen, teneinde voor elk land of regio de meest geschikte en betrouwbare partners in te schakelen:

i) Azië

In Afghanistan, waar de regering het laat afweten, bleek de financiering van internationale en nationale NGO's de beste oplossing. Ook bepaalde organisaties van de Verenigde Naties zijn met succes ingeschakeld voor gebieden zoals landbouw en mijnruimen.

ii) Latijns-Amerika

Vanwege de nieuwe politieke situatie in Midden-Amerika werd een grote plaats ingeruimd voor de regeringen, maar ook voor de NGO's (en het vele werk dat zij tijdens het jarenlange conflict hadden verzet). Daarbij waren de doelgroepen en andere segmenten van de burgersamenleving van daadwerkelijke participatie verzekerd.

Vanuit dit streven steunt de Commissie tegenwoordig in Lartijns-Amerika een veel kleiner aantal projecten die echter meer geïntegreerd zijn, met uitvoeringsstructuren die de regering verantwoordelijkheidsbesef bijbrengen, de doelgroepen rechtstreeks aan de opzet, programmering en uitvoering laten deelnemen, en meer ruimte scheppen voor overleg.

2.3. Coördinatie

2.3.1. Intern

Teneinde de coherentie en mogelijke synergie met andere hulpinstrumenten van de Commissie (met name voedselhulp, voedselzekerheid en humanitaire spoedhulp) nog te verbeteren, hebben de diverse Commissiediensten een gemeenschappelijke definitie overeengekomen [15]. Deze benadering is aangevuld met contacten tussen diensten ter plaatse (Coördinatiebureau/delegaties) en in het hoofdkantoor. Bovendien worden alle Commissiediensten die betrokken zijn bij de hulp aan ontwortelde bevolkingsgroepen geraadpleegd in het kader van de permanente interdienstengroep (PISG) onder voorzitterschap van ECHO, waaraan de diverse betrokken directoraten-generaal deelnemen. In Afghanistan is een gemeenschappelijke strategie uitgestippeld.

[15] COM(96)153. Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement over de samenhang tussen noodhulp, hulp bij wederopbouw en ontwikkelingshulp (LRRD)

2.3.2. Coördinatie en contacten met andere donors

De Commissie heeft het initiatief genomen voor coördinatiebijeenkomsten en heeft actief deelgenomen aan talrijke vergaderingen voor coördinatie van de hulp aan ontwortelde mensen. De coördinatie vindt plaats op twee niveaus :

- nationaal : coördinatie tussen de Commissie, de lidstaten en de andere internationale donors (VN)

- internationaal : coördinatie binnen "de Afghan Support Group" die is opgericht op initiatief van de heer Pronk, gewezen Nederlandse minister van Ontwikkeling. Alle grote internationale geldschieters van Afghanistan maken deel uit van deze groep, die sinds april 1997 tweemaal per jaar bijeenkomt.

2.4. Controle en beheer van de acties door de Commissie

Bij het onderzoek en beheer van de programma's en projecten zijn de bepalingen van artikel 9 van de verordening (evaluatie van projecten, financieringsprocedures en procedures voor de gunning van contracten) in acht genomen. De Commissie heeft zich gehouden aan de procedure voor projecten van meer dan 2 miljoen EUR (zoals bepaald in artikel 9, lid 3 van de verordening) en heeft deze voor advies aan het Comité Azië en Latijns-Amerika (ALA) voorgelegd alvorens ze vast te leggen.

2.4.1. Toezicht en controle

Het toezicht op de projecten wordt verricht door de diensten van de Commissie, zowel in het hoofdkantoor als bij de delegaties. Voor de technische supervisie van de projecten zijn bovendien drie bureaus voor technische coördinatie, één te Peshawar in Pakistan (toezicht op de projecten in Afghanistan, Pakistan en Iran), en de twee andere in Guatemala en Salvador (toezicht op de projecten in Midden-Amerika) gehandhaafd of geopend. Deze bureaus moeten de lopende projecten geregeld ter plaatse inspecteren en de Commissiediensten helpen bij het aanwijzen van toekomstige acties.

In Pakistan is het technische coördinatiebureau dat belast is met de technische controle van de projecten gefinancierd met een bedrag van 810.000 EUR voor een periode van drie jaren (juli 1997 tot juli 2000) om zich van zijn taak te kwijten [16]. Het contract voor de twee bureaus in Midden-Amerika is in 1998 gesloten voor een bedrag van 1 990 000 EUR en een duur van twee jaren (tot 31.12.2000) [17].

[16] Een Europese technisch assistent en een plaatselijk team van 10 hulpkrachten

[17] Twee Europese technische assistenten en een plaatselijk team van 10 hulpkrachten.

2.4.2. Beoordeling van de projecten door de diensten van de Commissie

a) Azië

In juli 1997 verrichtten DG-IB/ECHO gezamenlijk een missie om de steun aan Sri Lanka te evalueren. In hun rapport stelden zij vast dat de Gemeenschapsprojecten voor het grote merendeel aan de behoeften van de doelgroepen beantwoorden en doeltreffend zijn uitgevoerd.

In maart 1998 ondernamen DG-IB en ECHO gezamenlijk een beoordeling van het UNHCR-bijstandsprogramma aan de gerepatrieerde Rohingyas in Birma en de Rohingya-vluchtelingen in Bangladesh (Cox's Bazaar).

In Bangladesh is tijdens deze missie gewezen op de veelal positieve resultaten van de uitgevoerde acties, maar vooral ook op de noodzaak dat het UNHCR in de regio aanwezig blijft en zijn rol als beschermer van de Rohingyas nog versterkt, en dat terwijl het HCR had te kennen gegeven dat het zich wenst terug te trekken. In Birma heeft de Commissie met haar steun voor het HCR-repatriëringsprogramma bijgedragen aan de terugkeer van de Rohingyas uit Bangladesh.

Een gezamenlijke missie EC/SIDA vond plaats in april en juni 1997 [18] en had betrekking op de door de Commissie gefinancierde projecten die door het "Zweedse comité voor Afghanistan" zijn uitgevoerd (project nr. B7-2120/97/707) [19], met name in het onderwijs en de gezondheidszorg. De missie prijst de kwaliteit van de activiteiten in deze moeilijke omgeving (geen politieke stabiliteit, geen regering) maar merkt op dat het werkgebied onder plaatselijke druk te uitgestrekt is geworden.

[18] Rapport van juni 1997, opgesteld door de heren Luxen, Pehrsson en Öström

[19] Zie SEC (2000) 934 - 30/05/2000

b) Latijns-Amerika

De ambtenaar die op het hoofdkantoor van de Commissie verantwoordelijk is voor het programma (DG Relex) en, sinds de oprichting van de SCR, de ambtenaar van die dienst die met de uitvoering van de programma's is belast, gaan geregeld, d.w.z. tweemaal per jaar, op missie om de acties te inspecteren, ook via veldbezoeken.

2.5. Beoordeling van de projecten, incl. evaluatiecriteria externe deskundigen

i) Azië

a) In 1998 had een externe missie betrekking op de resultaten van het programma "Steunfonds voor Laotiaanse repatrianten uit Thailand", dat wordt uitgevoerd door de regering van Laos met technische bijstand uit Europa. De deskundigen kwamen tot de slotsom dat het programma zijn doel van economische herintegratie van de gerepatrieerden over het geheel genomen niet had bereikt en dat het niet doeltreffend was geweest als instrument voor versterking van de capaciteit van de provinciale overheid om de gerepatrieerden weer in de samenleving op te nemen [20] . Wel heeft het programma bijgedragen aan de sociale herintegratie van de gerepatrieerden uit Thailand door in hun dringende behoeften te voorzien. Dank zij het programma heerst nu binnen de overheidsinstanties overeenstemming over de repatriëring van de vluchtelingen.

[20] Verslag van december 1998, opgesteld door het team van deskundigen dat bestond uit de heren Recter, Lothe, Olding en mevrouw Chamtamh

b) Beoordeling van de acties en inschatting van de benodigde steun aan vluchtelingen, gerepatrieerden en ontheemden in Sri Lanka, juni en juli 1997 [21] .

[21] Missie van de heer John Wilding

c) In november 1997 werd het door DGIB gefinancierde en door de NGO "Danish Committee for Aid to Afghan Refugees" (DACAAR) uitgevoerde programma geëvalueerd. Het rapport stelt vast dat de projecten technisch goed in elkaar zitten en prijst DACAAR voor zijn pogingen om in de landbouwsector een geïntegreerde aanpak te ontwikkelen. Het rapport stelt voor het project met een nieuwe fase voort te zetten [22].

[22] Rapport van juli 1998, opgesteld door de deskundige, de heer Glensvig

d) In november 1997 brachten deskundigen een bezoek aan Oost-Afghanistan, om met name het effect van de door de Commissie gefinancierde programma's te evalueren, de behoeften te meten en voor de toekomst strategische en sectorale prioriteiten te bepalen. Als voornaamste conclusie onderstreept het rapport hoe belangrijk de toegekende hulp is in een land dat lijdt onder chronische politieke onzekerheid. Vastgesteld wordt dat de bijdrage van de Commissie een rechtstreeks gunstig effect heeft op de hervatting van de bedrijvigheid in de gesteunde streken, met name in de sectoren mijnruiming, landbouw, bevloeiing en wederopbouw. Het verslag stelt voor in Afghanistan een sterke, omvattende beheereenheid op te richten om het effect en de zichtbaarheid van de EG-activiteiten te versterken [23] .

[23] Missieverslag van januari 1998, opgesteld door de heren MacCall en Wilding

e) Andere acties zijn tijdens de periode 1997-1999 op kosten van de projectbegroting door onafhankelijke deskundigen geëvalueerd [24]. De in 1998 vastgelegde projecten waarvoor de contracten pas in de loop van 1999 zijn getekend zullen in 2000 worden geëvalueerd.

[24] De projecten AFG/B7-2120/1B/97/0319, AFG/B7-2120/1B/97/0174, AFG/B7-2120/1B/97/0625, AFG/B7-2120/1B/97/0324 - Zie SEC (2000) 934 - 30/05/2000

ii) Latijns-Amerika

De acties zijn permanent gevolgd door de twee onafhankelijke deskundigen die met de coördinatie in het veld waren belast, onder toezicht van de delegaties van de Commissie aldaar.

Daarnaast is een onafhankelijke externe evaluatie verricht van het "Steunproject voor de definitieve integratie van de Guatemalaanse vluchtelingen in de staten Campeche en Quintana Roo, Mexico", vóór de indiening bij het ALA-comité van een voorstel betreffende voortzetting van de activiteiten met een fase II in het kader van het meerjarenprogramma 2001-2004.

3. VOORLOPIGE CONCLUSIES

Uit de activiteiten van de begrotingsjaren 1997-1999 heeft men vooral het volgende geleerd :

a) de financiële middelen zijn voldoende om in de behoeften van de ontwortelde groepen te voorzien;

b) de projecten in Azië en Latijns-Amerika gaan uit van de werkelijke behoeften en de mogelijkheden om de toestand te verbeteren;

c) bij de Commissie blijft het aantal ambtenaren dat voor de uitvoering van de acties wordt ingezet onvoldoende, zodat men zijn toevlucht moet nemen tot externe deskundigen. Deze blijken hun taak doeltreffend te verrichten in de fase van aanwijzing, toezicht en evaluatie;

d) de veranderingen in de structuur en de procedures hebben het beheer bemoeilijkt en geleid tot de in dit verslag gemelde vertragingen.

Voor de Commissie blijkt het opstellen en beheren van talrijke contracten een zeer zware taak. Niet alleen is hiervoor onvoldoende personeel, maar bovendien heeft de interne herstructurering van de diensten van de Europese Commissie en de invoering van nieuwe administratieve procedures de zaak nog bemoeilijkt. Met dit laatste wordt beoogd de risico's van het werken met NGO's en het werk dat gemoeid is met de betaling en financiële controle van NGO-projecten te verlichten (financiële borgstelling door de NGO's voor projecten van meer dan 1 miljoen EUR, opzetten van een consortium).

Door de nieuwe procedures kwamen de contracten voor uit de begroting 1998 te financieren projecten veel te laat klaar, en moesten de contracten voor de lopende projecten worden gewijzigd om ze aan de nieuwe omstandigheden aan te passen. Alle contracten voor de vastleggingen van 1998 zijn pas in de loop van de tweede helft van 1999 getekend. Contracten die ten laste van de begroting 1999 waren vastgelegd zijn in maart 2000 getekend.

Aan de andere kant heeft deze begrotingslijn het mogelijk gemaakt ontwortelde bevolkingsgroepen in Azië en Latijns-Amerika omvangrijke hulp te bieden voor dringende behoeften die niet met humanitaire hulp kunnen worden gedekt. De tenuitvoerlegging van de verordening is ruimschoots positief geweest wanneer men kijkt naar het bedrag van de jaarlijkse vastleggingen en de problematiek van de ontwortelde mensen. Ook in de begrotingstoewijzingen zijn zowel de omvang van de bevolking en de context, als de schaal en de aard van de behoeften in aanmerking genomen. Bij de opzet van de programma's en de keuze van de projecten is rekening gehouden met de beslissende factoren en oorzaken van de problemen die moeten worden opgelost (hulp, repatriëring, herintegratie). Tevens zijn de aard van het conflict, het beleid van de regering van het opvangland, de werkomgeving, de prioriteiten volgens de sectoren en tenslotte de beheer- en uitvoeringscapaciteit van de partnerorganisaties in aanmerking genomen. Door middel van de complementariteit van versterkte acties moeten de kijk op de problematiek, het beheer van het programma en absorptiecapaciteit op het terrein worden vergemakkelijkt. Omdat voorrang werd verleend aan de doelgroepen en de uitvoering van de programma's, heeft de indiening van het uitvoeringsverslag vertraging opgelopen.

Kortom, over het geheel genomen heeft men zich aan de bepalingen van de verordening gehouden.