Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement - Biodiversiteitsactieplan voor de instandhouding van natuurlijke hulpbronnen

INHOUDSOPGAVE

1. Inleiding

2. Handhaving en herstel - in een gunstige instandhoudingstoestand - van natuurlijke habitats en soorten wilde flora en fauna van communautair belang

2.1. Het volledig uitvoeren van de Habitat- en de Vogelrichtlijn

2.2. Het ondersteunen van de totstandbrenging van netwerken van "aangewezen" (beschermde) gebieden, met name voor het Natura 2000-netwerk van de EU en het verlenen van adequate financiële en technische steun ten behoeve van het behoud en het duurzaam gebruik daarvan

2.3. Het ontwikkelen van beheersplannen voor geselecteerde bedreigde soorten en bepaalde bejaagbare soorten

3. Omkering van de huidige trends in het verlies van biodiversiteit in verband met het beheer van water, bodem, bossen en wetlands

3.1. De kaderrichtlijn Water gebruiken als een instrument voor de instandhouding en het duurzaam gebruik van de biodiversiteit en in deze context opstellen van analyses van de waterkwantiteit en -kwaliteit versus de vraag per stroomgebied, inclusief gebruik voor de landbouw, voor irrigatie, voor opwekking van energie, voor de industrie, als drinkwater en voor de ecologie

3.2. De ecologische rol van het plantendek, met inbegrip van de alluviale en de oevervegetatie, bevorderen om erosie tegen te gaan en de ecosystemen die de kringloop van het water ondersteunen en de habitats die van belang zijn voor de biodiversiteit, in stand te houden

3.3. Wetlands binnen de Gemeenschap beschermen en de ecologische eigenheid van aangetaste wetlands herstellen

4. Omkering van de huidige trend van verlies van biodiversiteit op het gehele grondgebied

4.1. Integreren van de biodiversiteit in de voornaamste beleidsmaatregelen op het gebied van de ruimtelijke ordening

4.1.1. Landbouw

4.1.2. Visserij en aquacultuur

4.1.3. Structuurfondsen

4.1.4. Stedelijk milieu

4.2. De biodiversiteit ondersteunen door middel van horizontaal milieubeleid

4.2.1. Voorzorgsbeginsel

4.2.2. Aansprakelijkheidsmechanismen

4.2.3. Milieueffectrapportage

4.2.4. Strategische milieubeoordeling

4.2.5. Steun voor participatie van het publiek in procedures voor milieueffectrapportage

4.2.6. Toegang tot informatie, participatie van het publiek in de milieubesluitvorming en toegang tot de rechter in milieukwesties (Verdrag van Aarhus)

4.2.7. M!ilieukeur

4.2.8. Andere economische instrumenten waaronder de milieuaudit

4.2.9. Chemische stoffen

4.3. Ondersteunen van de biodiversiteit door middel van beleidsmaatregelen ten aanzien van genetische hulpbronnen

4.3.1. Invasies van uitheemse soorten

4.3.2. Omgaan met de biotechnologie

4.3.3. Instandhouding ex situ

4.3.3.1. Dierentuinen

4.3.3.2. Botanische tuinen

5. Bijdragen tot de instandhouding van de biodiversiteit op wereldniveau

5.1. De EG CITES-verordening uitvoeren en aanpassen om daarin nadere besluiten van de conferentie van de partijen bij CITES te verwerken

5.2. Bevorderen van een betere coördinatie tussen verschillende initiatieven in de internationale fora op het gebied van de klimaatverandering, aantasting van de ozonlaag en woestijnvorming om doublures, met name ten aanzien van de verslagleggingsprocedures, te voorkomen

5.2.1. Klimaatverandering

5.2.2. Aantasting van de ozonlaag

5.2.3. Woestijnvorming

5.3. Vaststellen van interacties tussen het VBD en activiteiten krachtens andere bestaande internationale overeenkomsten, teneinde de mogelijkheden voor synergie te optimaliseren

5.3.1. Verslaglegging

5.3.2. Het bioveiligheidsprotocol

5.3.3. Het internationaal proces inzake bossen

5.3.4. Regionale verdragen

5.3.5. Andere internationale activiteiten

1. Inleiding

1. De laatste jaren heeft de Europese Gemeenschap haar milieubeleid ontwikkeld door middel van een groot aantal initiatieven die de verbetering van de omstandigheden binnen de Europese Unie tot doel hebben. Het Biodiversiteitsactieplan voor de instandhouding van natuurlijke hulpbronnen concentreert zich op wilde planten en diersoorten, alsmede op de daarbij behorende ecosystemen en habitats. Het is gebaseerd op bestaande en nog geplande communautaire wetgeving en initiatieven, en vult deze aan. Het actieplan wil ervoor zorgen dat dergelijke instrumenten worden gebruikt voor de verwezenlijking van de doelstellingen van de strategie van de Europese Gemeenschap inzake biodiversiteit uit 1998, en wel door deze doelstellingen om te zetten in specifieke acties.

2. De 'vogelrichtlijn' uit 1979 en de 'habitatrichtlijn' uit 1992 zijn de twee voornaamste instrumenten voor de instandhouding van in het wild voorkomende soorten en hun habitats in de Europese Gemeenschap. Tezamen zorgen deze communautaire richtlijnen voor de vorming van beschermde gebieden en gebieden waar bijzondere instandhoudingsmaatregelen worden getroffen, de bescherming van specifieke bedreigde soorten en het verbod van bepaalde vormen van exploitatie van bijzondere planten en dieren. De habitatrichtlijn verschaft het kader voor de oprichting van een Europees ecologisch netwerk, "Natura 2000", dat een reeks belangrijke en bedreigde habitats zal omvatten, waaronder gebieden die al krachtens de vogelrichtlijn zijn aangewezen (beschermd). Deze acties voor het tenuitvoerleggen van beide richtlijnen en voor het verlenen van voldoende financiële en technische steun voor de instandhouding en het duurzaam gebruik van de aangewezen gebieden, spelen derhalve een belangrijke rol bij de instandhouding van de biodiversiteit binnen de Gemeenschap.

3. Aangezien voor de instandhouding van de biodiversiteit maatregelen niet alleen binnen aangewezen gebieden, maar ook op het gehele grondgebied noodzakelijk zijn, legt het actieplan ook het accent op milieu-initiatieven die verband houden met het landgebruik, op horizontale milieu-instrumenten en op de inpassing van de biodiversiteit in andere beleidssectoren.

4. Milieuwetgeving en -initiatieven die met landgebruik verband houden, zoals de kaderrichtlijn Water of de strategie voor het geïntegreerd beheer van de kustzones, bevorderen en ondersteunen de instandhouding van ecosysteemkenmerken, zowel binnen als buiten beschermde gebieden. Bovendien heeft de Mededeling "Actiekader voor duurzame stedelijke ontwikkeling" [1] de bevordering van de biodiversiteit in stedelijke gebieden ten doel. Initiatieven voor integratie van beheer en planning van stedelijke gebieden, die mede gericht zijn op de instandhouding van de biodiversiteit, dienen ook een belangrijke rol te spelen bij de verwezenlijking van de doelstellingen van de strategie van de Europese Gemeenschap inzake biodiversiteit.

[1] COM(98)605.

5. Er bestaan ook tal van horizontale initiatieven die het duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen bevorderen. Hiertoe behoren de verdere ontwikkeling van procedures voor verslaglegging inzake het milieu, met name milieueffectrapportage en strategische milieubeoordeling, alsmede vrijwillige maatregelen zoals het verlenen van milieukeuren en het verrichten van milieuaudits. Het voorstel voor een stelsel voor milieuaansprakelijkheid, waar ook schade aan de biodiversiteit onder dient te vallen, zou een belangrijke stap voorwaarts moeten betekenen. Wettelijke maatregelen inzake genetisch gemodificeerde organismen (GGO's) en chemische stoffen dragen eveneens in hoge mate bij tot verwezenlijking van de doelstelling van de strategie.

6. De in deze mededeling gepresenteerde actieplannen zijn instrumenten voor het integreren van de zorg voor de biodiversiteit in de beleidsvorming en de activiteiten in een brede scala van beleidssectoren. Activiteiten met betrekking tot landbouw en visserij die met de doelstellingen van de strategie van de Europese Gemeenschap inzake de biodiversiteit verband houden, zijn in afzonderlijke actieplannen opgenomen. Steeds waar dat van belang is, worden kruisverwijzingen tussen de actieplannen gemaakt. Maatregelen die worden getroffen in het kader van communautair beleid voor de regio's en ruimtelijke ordening, energie en vervoer alsmede toerisme en die een bijdrage moeten leveren tot de instandhouding en het duurzaam gebruik van hulpbronnen, komen in dit actieplan niet specifiek aan de orde. In plaats daarvan zullen deze worden gedocumenteerd in het eerste verslag aan de Raad en het Parlement over de tenuitvoerlegging van de strategie van de Europese Gemeenschap inzake de biodiversiteit.

7. Bosecosystemen, die ongeveer eenderde van het Europees landareaal beslaan, vormen een natuurlijke hulpbron waarin zich een aanzienlijk deel van de biodiversiteit van Europa bevindt. Mits goed beschermd en duurzaam beheerd, leveren zij een aanzienlijke bijdrage tot de biodiversiteit. Bossen worden in een apart hoofdstuk van de biodiversiteitsstrategie behandeld. De bosstrategie van de EU is momenteel het voornaamste instrument voor verwezenlijking van de daarin opgenomen doelstellingen. Daarnaast zullen veel elementen van dit actieplan, zoals de totstandbrenging van Natura 2000 of de ontwikkeling van vrijwillige instrumenten zoals boscertificatie, in de toekomst een bijdrage leveren aan het realiseren van doelstellingen op het gebied van de biodiversiteit in bossen.

8. Tenslotte legt het actieplan het accent op maatregelen ter bevordering van een betere coördinatie tussen verschillende initiatieven in internationale fora, om zodoende de mogelijkheden voor synergie en samenhang te optimaliseren.

9. In de hieronder volgende hoofdstukken 2 tot en met 5 van het actieplan worden algemene doelstellingen voor de milieukwaliteit opgesomd, wordt nog eens gewezen op de doelstellingen voor instandhouding van natuurlijke hulpbronnen in de strategie van de Europese Gemeenschap inzake biodiversiteit en worden specifieke maatregelen vermeld om elk van deze doelstellingen te verwezenlijken.

2. Handhaving en herstel - in een gunstige instandhoudingstoestand - van natuurlijke habitats en soorten wilde flora en fauna van communautair belang

10. Om dit milieukwaliteitsdoel te bereiken zijn acties nodig om onderstaande doelstellingen van de strategie van de Europese Gemeenschap inzake biodiversiteit aan te pakken:

* Het volledig uitvoeren van de Habitat- en de Vogelrichtlijn,

* Het ondersteunen van de totstandbrenging van netwerken van "aangewezen" (beschermde) gebieden, met name voor het Natura 2000-netwerk van de EU en het verlenen van adequate financiële en technische steun ten behoeve van het behoud en het duurzaam gebruik daarvan,

* Het ontwikkelen van beheersplannen voor geselecteerde bedreigde soorten en bepaalde bejaagbare soorten.

2.1. Het volledig uitvoeren van de Habitat- en de Vogelrichtlijn

11. De vogelrichtlijn (79/409/EEG) betreft de instandhouding van vogelsoorten die van nature in het wild voorkomen. Zij zorgt voor de bescherming, het beheer en de controle van deze soorten en geeft regels voor de exploitatie ervan, bijvoorbeeld de jacht.

12. Habitatbescherming vormt een belangrijk onderdeel van deze richtlijn. De lidstaten moeten de nodige maatregelen treffen om een toereikende diversiteit en omvang van vogelhabitats te behouden, te handhaven of te herstellen. In bijlage I van de richtlijn zijn lijsten met bedreigde en kwetsbare soorten opgenomen waarvoor bijzondere beschermende maatregelen moeten worden genomen. De qua aantal en omvang meest geschikte gebieden moeten als speciale beschermingszones (SBZ) voor deze soorten alsmede voor geregeld voorkomende soorten trekvogels worden aangewezen. Hiertoe moeten de lidstaten bijzondere aandacht besteden aan de bescherming van wetlands en in het bijzonder aan die van internationale betekenis. Soorten die bejaagd mogen worden, zijn in bijlage II opgenomen. Enkele van deze soorten, die verhandeld mogen worden, staan ook vermeld in bijlage III. Bijlage IV geeft een opsomming van verboden methoden en middelen voor het vangen en doden en verboden wijzen van vervoer. Onderwerpen voor onderzoek waaraan de lidstaten bijzondere aandacht dienen te besteden, staan in bijlage V vermeld.

13. De Habitatrichtlijn (92/43/EEG) wil een bijdrage leveren tot de instandhouding van de biodiversiteit van natuurlijke en semi-natuurlijke habitats en van andere wilde fauna en flora dan wilde vogels. Een coherent ecologisch netwerk van speciale beschermingszones (SBZ) is momenteel onder de naam Natura 2000 in oprichting. Hierin zullen ook de SBZ worden opgenomen die in het kader van de vogelrichtlijn (zie hierboven) als zodanig zijn aangewezen.

14. Het netwerk zal bestaan uit gebieden waarin zich de natuurlijke habitattypen bevinden die in bijlage I staan vermeld en de soorten planten en dieren die in bijlage II van de richtlijn worden opgesomd. De wetenschappelijke criteria voor het vaststellen van de gebieden die in het netwerk moeten worden opgenomen, worden in bijlage III genoemd. Dier- en plantensoorten van communautair belang die zelfs buiten het Natura 2000-netwerk strikt beschermd moeten worden, worden in bijlage IV opgesomd. Net als de vogelrichtlijn, regelt de habitatrichtlijn de exploitatie van de soorten. Bijlage V geeft een overzicht van de soorten van communautair belang waarvan het onttrekken aan de natuur en de exploitatie kunnen worden onderworpen aan beheersmaatregelen. Bijlage VI somt de verboden methoden en middelen voor het vangen en doden en verboden wijzen van vervoer op.

15. Ondanks de wettelijke verplichtingen per 2001 hebben verscheidene lidstaten nog altijd deze richtlijnen niet ten uitvoer gelegd. Zij zijn in gebreke gebleven de qua aantal en omvang meest geschikte gebieden als bedoeld in de vogelrichtlijn aan te wijzen, hoewel dat volgens de richtlijn uiterlijk in 1981 had moeten geschieden en/of zij hebben geen volledige lijsten overgelegd van terreinen van communautair belang als bedoeld in de habitatrichtlijn. Bovendien zijn de jachtpraktijken in sommige lidstaten in strijd met de vogelrichtlijn.

16. Om de juiste toepassing van de richtlijnen te waarborgen, beoordeelt de Commissie klachten die zij heeft ontvangen en controleert zij, zowel vanuit technisch als vanuit juridisch oogpunt, de omzettings- en uitvoeringsmaatregelen van de lidstaten. Zo nodig legt zij overtredingen voor aan het Europese Hof. De Commissie streeft ernaar contacten te blijven onderhouden met NGO's, omdat die op dit gebied een belangrijke informatiebron kunnen zijn. De Commissie controleert de krachtens de richtlijnen verplichte verslagen van de lidstaten, om ervoor te zorgen dat deze naar behoren overeenstemmen met de wet.

17. De Commissie en de lidstaten werken samen in de raadgevende comités en wetenschappelijke werkgroepen van de zogeheten 'Habitat'- en 'Ornis'-comités, die toezicht houden op de tenuitvoerlegging van de twee richtlijnen. De Commissie houdt het grote publiek op de hoogte via publicaties en haar website [2]. ACTIE: Toezicht houden op de omzetting van de richtlijnen door de lidstaten, daaronder begrepen het nemen van de eventueel noodzakelijke initiatieven tot gerechtelijke stappen, om ervoor te zorgen dat de richtlijnen correct in de nationale wetgeving worden opgenomen. Doel: Uiterlijk in 2002 volledige omzetting van beide richtlijnen in alle 15 lidstaten.

[2] http://europa.eu.int/comm/environment/nature/home.htm.

18. Een tijdige, kwalitatief goede verslaglegging over de uitvoering van beide richtlijnen is van essentieel belang om het vertrouwen te bewaren dat de Europese natuur in stand gehouden kan worden met deze richtlijnen. Er komt een alomvattend controle- en verslagleggingssysteem dat de lidstaten duidelijke richtsnoeren aanreikt en compatibel is met het mechanisme van de EG voor gegevensuitwisseling. ACTIE: Vaststellen van verslagleggingseisen krachtens de richtlijnen, om zodoende tot een alomvattend, duidelijk verslagleggingssysteem voor de EG te komen. Aanreiken van richtsnoeren voor de controle op habitattypen en soorten, voornamelijk in Natura 2000-gebieden. Doel: Uiterlijk in 2001 aanvaarding van een standaard EU-formaat voor verslaglegging.

19. Tijdens haar controle op de milieubeleidsmaatregelen van de landen die kandidaat zijn voor toetreding tot de Gemeenschap, heeft de Commissie een goed overzicht gekregen van de natuurlijke waarden van Europees instandhoudingsbelang. In het licht van de uitbreiding zullen de bijlagen van beide natuurrichtlijnen moeten worden herzien om nieuwe habitattypen en soorten uit die landen op te nemen. Kandidaat-lidstaten zullen zich moeten verplichten in de periode die aan de toetreding voorafgaat, deze natuurlijke waarden in stand te houden. ACTIE: Uitbreiding van de aanpak van de Vogel- en de Habitatrichtlijn tot kandidaat-lidstaten, om ervoor te zorgen dat belangrijke waarden van Europees instandhoudingsbelang die bijdragen tot de biodiversiteit, voldoende bescherming genieten. Doel: Ervoor zorgen dat tegen 2002 een overeenkomst is bereikt over de technische aanpassing van de bijlagen van beide richtlijnen.

2.2. Het ondersteunen van de totstandbrenging van netwerken van "aangewezen" (beschermde) gebieden, met name voor het Natura 2000-netwerk van de EU en het verlenen van adequate financiële en technische steun ten behoeve van het behoud en het duurzaam gebruik daarvan

20. Het Natura 2000-netwerk als bedoeld in de Habitatrichtlijn, wordt een belangrijk communautair instrument met directe gevolgen voor de landgebruikactiviteiten in de gebieden van de lidstaten die van dit netwerk deel uitmaken. Naar schatting zal Natura 2000 meer dan 12% van het grondgebied van de Gemeenschap omvatten, met een wisselend percentage per land dat afhangt van de biologische verscheidenheid van soorten en habitattypen die in elke biogeografische regio van de lidstaten voorkomen en van de mate waarin bufferzones zijn opgenomen.

21. Er worden biogeografische seminars georganiseerd om de voorgestelde nationale lijsten van de lidstaten te beoordelen. Vertegenwoordigers van de Commissie en de lidstaat in kwestie, onafhankelijke deskundigen en NGO's op het gebied van het natuurbehoud, wonen deze seminars bij, die onder wetenschappelijke leiding staan van het Europees thematisch centrum Natuurbehoud (ETC/NC) van het Europees Milieuagentschap. ACTIE: Vaststellen van de communautaire lijst met gebieden voor het Natura 2000-netwerk voor elk van de zes biogeografische zones. Doel: Uiterlijk in 2002 goedkeuring van communautaire lijsten van gebieden voor alle biogeografische regio's met inbegrip van, waar nodig, zeegebieden.

22. Bossen zijn belangrijke hernieuwbare natuurlijke hulpbronnen. Zij bedekken 35% van het landareaal van de EU. In bijlage I van de habitatrichtlijn zijn negenenvijftig boshabitattypen, gegroepeerd in zes boshabitatcategorieën van Europees belang voor de instandhouding, opgenomen omdat zij zelf zeldzaam zijn en/of als gastheertype van communautair belang zijn. Krachtens de habitatrichtlijn zijn de lidstaten verplicht voor elk van de zes biogeografische regio's Natura 2000-gebieden voor deze habitats voor te stellen. ACTIE: Ervoor zorgen dat Natura 2000 een coherent netwerk van bosgebieden omvat. Doel: Uiterlijk in 2002 alle bostypen van bijlage I van de habitatrichtlijn beoordeeld als "voldoende vertegenwoordigd ".

23. Mogelijk zijn sommige Natura 2000-gebieden niet-geëxploiteerde natuurreservaten, maar de meeste gebieden liggen in zones waar altijd al in aanzienlijke mate menselijke activiteiten hebben plaatsgevonden die mede habitats hebben geschapen of deze in stand houden. Daarom is de aanwijzing van Natura 2000-gebieden niet bedoeld om de economische activiteit in en om het gebied in kwestie te blokkeren. Integendeel, de nadruk zal worden gelegd op het bevorderen van een mate van economische activiteit die duurzaam is en in overeenstemming met de eisen voor de instandhouding van de habitats en soorten waarvoor de gebieden zijn aangewezen. Dit kan het best worden gedaan in het kader van beheersplanning, waarvan het succes vaak zal afhangen van de volledige inzet en steun van landeigenaren en -gebruikers.

24. Begin 2000 heeft de Commissie, in de context van de zeer aanzienlijke communautaire middelen uit de structuurfondsen die beschikbaar zijn om achterblijvende EU-regio's te helpen, aan alle lidstaten een brief verzonden over het verband tussen financiering en de communautaire milieuwetgeving. In de brieven staat het volgende: "In het belang van een correcte programmering van structurele uitgaven en, in een later stadium, van de correcte implementatie van programma's, moeten de lidstaten hebben voldaan aan hun verplichtingen krachtens de communautaire beleidsmaatregelen en regelingen voor het beschermen en verbeteren van het milieu, met name het Natura 2000-netwerk. Is dat nog niet het geval, dan moeten de lidstaten naar de mening van de Commissie hun lijsten met de in het kader van Natura 2000 te beschermen gebieden, vergezeld van de desbetreffende wetenschappelijke informatie, alsnog zo spoedig mogelijk inzenden. De programmeringsdocumenten voor deze landen moeten duidelijke, onherroepelijke toezeggingen bevatten om de consistentie van hun programma's met de bescherming van gebieden zoals in het kader van Natura 2000, te waarborgen".

25. Het LIFE Nature-fonds is een strategisch instrument voor demonstratieprojecten in Natura 2000-gebieden, bijvoorbeeld om beheersmaatregelen te testen. Tussen 1992 en 1999 is 350 miljoen euro gebruikt voor bijna 500 LIFE Nature-projecten in lidstaten [3].Er is een nieuwe LIFE III-verordening aangenomen voor de periode 2000-2004. Daardoor is de Commissie in staat de komende vijf jaar aan de 15 lidstaten een financiële bijdrage van 300 miljoen euro voor LIFE-projecten te leveren, aangevuld met middelen voor de kandidaat-lidstaten die besloten hebben zich bij LIFE aan te sluiten. De Commissie bevordert ook samenwerking tussen projecten en verwacht een actieve rol te spelen bij de verspreiding van resultaten (een voorbeeld hiervan is de LIFE-week in 1999 in Brussel). ACTIE: Financieren van het Natura 2000-netwerk met gebruikmaking van LIFE Nature-projecten ter bevordering van die activiteiten. Doel: Elke lidstaat moet geld beschikbaar stellen voor het positief beheer van Natura 2000-gebieden.

[3] Zie voor aanvullende informatie: http://europa.eu.int/comm/environment/nature/home.htm.

26. De nieuwe verordeningen inzake plattelands- en regionale ontwikkeling betekenen een versterking van de mogelijkheden om de biodiversiteit in de lidstaten en in het bijzonder in het Natura 2000-netwerk te helpen verbeteren. Wat de maatregelen in samenhang met de verordening inzake plattelandsontwikkeling betreft, wordt verwezen naar het biodiversiteitsactieplan voor de landbouw. ACTIE: In het kader van de milieueffectbeoordelingssystemen waarin de betrokken verordeningen reeds voorzien, het effect op de biodiversiteit van programma's van de structuurfondsen en plannen voor plattelandsontwikkeling voor de periode 2000-2006 alsmede andere financiële instrumenten van de Gemeenschap evalueren en toezien op de uitvoering van deze plannen in de lidstaten. Doel: Na goedkeuring in 2000, vervolgevaluatie uiterlijk in 2003. Afhankelijk van de resultaten van deze evaluatie, de noodzaak overwegen bestaande systemen voor milieueffectrapportage krachtens de betrokken verordeningen te herzien. ACTIE: Bevorderen van het opnemen van steunmaatregelen voor de biodiversiteit in programmeringsdocumenten in het kader van de plattelandsontwikkelings-, structuur- en cohesiefondsen en andere programma's die voor derde landen van belang zijn. Doel: Door de EG medegefinancierde programma's, die duidelijke verplichtingen ten aanzien van de bescherming van de biodiversiteit bevatten, met name in huidige en toekomstige Natura 2000-gebieden.

27. Krachtens de Habitatrichtlijn moet elk plan of project dat mogelijk van invloed kan zijn op een gebied, op passende wijze geëvalueerd worden in verband met de gevolgen ervan voor de instandhoudingsdoelstellingen. De Commissie heeft daarom een document opgesteld ('Artikel 6 van de Habitatrichtlijn: Interpretatiegids') om de lidstaten te helpen. Het aantal te evalueren plannen die van invloed kunnen zijn op het Natura 2000-netwerk in de lidstaten, neemt toe. Deze gids wordt beschouwd als een nuttig gemeenschappelijk instrument, dat in de nationale evaluatieprocedures en -handboeken moet worden verwerkt. ACTIE: Opstellen van richtsnoeren voor het beheer van Natura 2000-gebieden om een consequente toepassing van de regels die op de gebieden van toepassing zijn, te garanderen. Doelen: -Uiterlijk eind 2000 de interpretatiegids van de EC voor artikel 6, beschikbaar in alle talen van de EU. -Uiterlijk medio 2001 specifieke aanwijzingen beschikbaar voor de uitvoering van evaluaties krachtens artikel 6, lid 3, en artikel 6, lid 4.

28. De lidstaten van de EG zijn thans doende gebieden op te nemen in de lijst voor Natura 2000. Overeenkomstig de doelstelling van de richtlijn, namelijk het opbouwen van een samenhangend ecologisch netwerk, zullen zowel de Commissie als de lidstaten op basis van de specifieke, door het habitatcomité goedgekeurde criteria, zowel de huidige als de toekomstige behoeften aan ecologische afstemming tussen de Natura 2000-gebieden, alsmede de wijze waarop die moet worden bereikt, nagaan. ACTIE: Verbeteren van de afstemming tussen Natura 2000-gebieden om te zorgen voor volledige ecologische afstemming binnen en tussen landen van de EU door bestudering van de ecologische verbanden en de relatie met andere vormen van landgebruik. Doel: Tijdens de biogeografische seminars als essentieel criterium bij de beoordeling van voorgestelde gebieden voor migrerende of zeer gevarieerde soorten de afstemming tussen de gebieden bestuderen.

2.3. Het ontwikkelen van beheersplannen voor geselecteerde bedreigde soorten en bepaalde bejaagbare soorten

29. De Habitat- en de Vogelrichtlijn bevatten bepalingen inzake soortbescherming waaronder controles op de jacht en andere bedreigingen. Krachtens de habitatrichtlijn moeten de lidstaten maatregelen nemen om een systeem op te zetten voor strikte bescherming van bedreigde soorten, waarin het doelbewust vangen en doden, of de verstoring of de vernieling van broedplaatsen, wordt verboden. Uit de jongste informatie van enkele lidstaten blijkt dat, ondanks verschillende instandhoudingsmaatregelen, het aantal bedreigde soorten groter wordt en dat verscheidene vogelsoorten en andere dier- en plantensoorten aanzienlijk in aantal afnemen.

30. De Commissie ondersteunt de opstelling van actieplannen met passende instandhoudingsmaatregelen voor in de gehele wereld bedreigde vogelsoorten en de uitvoering daarvan door de verschillende betrokkenen. Over de reeds goedgekeurde plannen is informatie beschikbaar [4].

[4] http://europa.eu.int/comm/environment/nature/home.htm.

31. Er zijn in de context van internationale verdragen speciale actieplannen opgesteld voor het herstel van andere bedreigde soorten, bijvoorbeeld actieplannen voor grote zoogdieren in het kader van het Verdrag van Bern en actieplannen voor de Middellandse-Zeeschildpadden in de context van het Verdrag van Barcelona. ACTIE: Voltooien van kaderactieplannen voor de meest bedreigde vogelsoorten in de EU. Samenwerking met internationale verdragen (van Bern, Bonn enz.) voor het opstellen van actieplannen voor de meest bedreigde andere soorten dan vogels. Doel: Uiterlijk in 2001 actieplannen voor de 48 belangrijkste vogelsoorten goedgekeurd en klaar voor uitvoering door de lidstaten.

32. Er zijn met de hulp van het 'Ornis'-comité beheersplannen in voorbereiding voor vogelsoorten die weliswaar bejaagbaar zijn, maar waarvan het aantal onvoldoende is. Zij zijn gericht op herstel van de soorten in een kwantitatief gunstige toestand. ACTIE: Voltooien van door de lidstaten uit te voeren beheersplannen voor bejaagbare vogelsoorten. Doel: Uiterlijk in 2003 goedkeuring van beheersplannen voor alle 22 soorten waarop volgens de vogelrichtlijn gejaagd mag worden, maar waarvan het aantal onvoldoende is.

33. De richtlijnen verbieden het vangen van of het jagen op dieren op een wijze die hun instandhouding bedreigt, maar staan uitzonderingen toe, mits die in overeenstemming zijn met de criteria die in beide richtlijnen zijn vastgelegd. Bovendien moeten de lidstaten zorgen voor systemen voor toezicht op het incidenteel vangen en doden van de diersoorten waarvoor een strikte bescherming noodzakelijk is. ACTIE: Controleren van de verslagen van de lidstaten over uitzonderingen, alsmede van hun motiveringen. Doel: Alle uitzonderingen moeten volledig op wetenschappelijke gronden gemotiveerd worden en in overeenstemming zijn met de eisen van de richtlijnen.

3. Omkering van de huidige trends in het verlies van biodiversiteit in verband met het beheer van water, bodem, bossen en wetlands

34. Voor het bereiken van dit milieukwaliteitsdoel is actie noodzakelijk om onderstaande, in de strategie van de Europese Gemeenschap inzake biodiversiteit genoemde doelstellingen, te verwezenlijken:

* De kaderrichtlijn Water gebruiken als een instrument voor de instandhouding en het duurzaam gebruik van de biodiversiteit en in deze context opstellen van analyses van de waterkwantiteit en -kwaliteit versus de vraag per stroomgebied, inclusief gebruik voor de landbouw, voor irrigatie, voor opwekking van energie, voor de industrie, als drinkwater en voor de ecologie.

* De ecologische rol van het plantendek, met inbegrip van de alluviale en de oevervegetatie, bevorderen om erosie tegen te gaan en de ecosystemen die de kringloop van het water ondersteunen en de habitats die van belang zijn voor de biodiversiteit, in stand te houden.

* Wetlands binnen de Gemeenschap beschermen en de ecologische eigenheid van aangetaste wetlands herstellen.

3.1. De kaderrichtlijn Water gebruiken als een instrument voor de instandhouding en het duurzaam gebruik van de biodiversiteit en in deze context opstellen van analyses van de waterkwantiteit en -kwaliteit versus de vraag per stroomgebied, inclusief gebruik voor de landbouw, voor irrigatie, voor opwekking van energie, voor de industrie, als drinkwater en voor de ecologie

35. De kaderrichtlijn Water [5] heeft tot doel, verdere achteruitgang te voorkomen en de waterkwaliteit en -kwantiteit van aquatische ecosystemen en grondwater te bevorderen. Zij stelt een gemeenschappelijke benadering, doelstellingen, basismaatregelen en gemeenschappelijke definities van de ecologische status van aquatische ecosystemen voor waterbeleid vast, op basis van aquatische ecologie en gehele stroomgebieden van rivieren.

[5] Richtlijn 2000/60/EG van de Raad.

36. De richtlijn is een voorbeeld van de implementatie van een "ecosysteembenadering" als bedoeld in besluit V/6 van de conferentie van de partijen bij het VBD. Zij legt de nadruk op water zoals dat van nature via rivieren naar zee stroomt en houdt daarbij rekening met de natuurlijke interactie, in kwaliteit en in kwaliteit, tussen oppervlakte- en grondwater voor het gehele stroomgebied van een rivier, met inbegrip van de estuaria, andere overgangswateren en kustwateren. Zij vereist dat bestrijding van de vervuiling wordt gecombineerd met bestrijding aan de bron, en vaststelling van normen voor milieukwaliteit. Er is een mechanisme gepland voor het geleidelijk verminderen of beëindigen van lozingen, emissies en morsen van specifieke verontreinigende stoffen.

37. De kaderrichtlijn Water streeft niet als zodanig naar de bescherming van bijzondere soorten, gemeenschappen, biotopen of habitats. De richtlijn noemt ten aanzien van de behoeften aan instandhouding of bescherming geen bepaalde soort bij naam. De richtlijn gebruikt niettemin de biodiversiteit als centrale indicator om vast te stellen wat een zeer goede en een goede ecologische status is. Deze doelstelling, die vanaf de datum van haar inwerkingtreding moet zorgen voor een dergelijke goede c.q. zeer goede status van het water en moet voorkomen dat de toestand van het water verslechtert, betekent dat de richtlijn inherent de bescherming van de aquatische biodiversiteit zal bevorderen.

38. Tot de functionele parameters die als indicatoren voor de status van het aquatisch ecosysteem worden gebruikt, behoren de voedingsstoffenstatus en groei-/productiepatronen. Als indicatoren hebben structurele parameters echter de overhand, in het bijzonder waar het gaat om categorieën organismen die voor de trofische structuur en de diversiteit van het aquatisch ecosysteem indicatief zijn. Er worden vier trofische lagen geïdentificeerd: fytoplankton, macroalgen en angiospermae, benthische ongewervelde fauna en visfauna.

39. Voor het vaststellen als referentiepunt van de zeer goede ecologische status (nagenoeg natuurlijk) op een specifieke locatie in een specifiek aquatisch ecosysteem, worden ecologische componenten gebruikt. Wat een goede ecologische status is, wordt afgemeten aan de (natuurlijke) zeer goede status voor een specifiek water op een specifieke locatie. Zo is de ecologie in gebieden met van nature geringe neerslag en grote seizoensverschillen in de beschikbaarheid van water, van nature aan deze omstandigheden aangepast. Organismen die van dergelijke ecosystemen deel uitmaken, weerspiegelen deze "droogheid" en variaties in hun levenscyclus, overlevingsstrategieën en andere ecologische functionele en structurele kenmerken. Op die manier wordt de zeer goede status (en de ecologie daarvan, waaronder biodiversiteit, fysische en chemische componenten) de fundamentele meetlat, waaraan de goede status wordt afgemeten. Daarnaast dient erop te worden gewezen dat het herstel van wetlands eventueel een belangrijk instrument zou kunnen zijn bij het veiligstellen van een goede status van het water.

40. De kaderrichtlijn Water zal bijdragen tot de bescherming van de aquatische biodiversiteit en meer in het algemeen tot de instandhouding van de biodiversiteit, afhankelijk van de kringloop van het water in het stroomgebied van een rivier en wel via de volgende doelstellingen en maatregelen: ACTIE: : Ervoor zorgen dat in beheersplannen voor stroomgebieden, die elke rivier in haar geheel bestrijken, de zorg voor de biodiversiteit tot uiting komt, door

* een duidelijk beeld te geven van de stand van de aquatische biodiversiteit, onder meer door een regelmatige beoordeling van de ecologische status van wateren (eens per zes jaar). Het karakteriseren van aquatische ecosystemen levert uitgebreide gegevens op, die als referentieomstandigheden gebruikt kunnen worden voor het beoordelen van veranderingen in de ecologische status van wateren; het gaat hierbij onder meer om: samenstelling en abondantie van soorten, variaties in ruimte en tijd, specifieke indicatororganismen en indicatorfuncties. Het inzicht in de hydrologische en ecologische interactie tussen wetlands, de rivieroevers en het aquatisch ecosysteem in het stroomgebied van een rivier, wordt hierdoor groter.

* beschermde gebieden aan te geven en daarmee rekening te houden.

* een keten van aquatische ecosystemen met herstelde of verbeterde ecosysteemfunctie of -structuur vast te stellen, die als een aquatische ecologische corridor kunnen fungeren.

* voor een goede status van grondwaterkwaliteit en -kwantiteit te zorgen, die in ruimere zin bijdraagt tot de bescherming van terrestriële ecosystemen en hun biodiversiteit.

* duurzaam watergebruik te bevorderen op basis van de langetermijnbescherming van het beschikbare water. Water kan niet in grote hoeveelheden worden onttrokken of afgeleid zonder een grondig onderzoek naar het mogelijk effect op aquatische ecosystemen

* een gezonde basis te bieden voor de verzameling en analyse van gegevens over de aquatische biodiversiteit en de druk waaronder deze staat. Dit levert een noodzakelijke database op, aan de hand waarvan terzake bevoegde instanties in de lidstaten een verstandig, duurzaam beleid kunnen ontwikkelen - in het bijzonder de beheerplannen op stroombekkenniveau waarin bijlage VII van de kaderrichtlijn Water voorziet

* transparantie te bereiken, via publicatie en verspreiding van informatie en door openbare raadpleging van de direct betrokkenen - maar niet alleen van hen - over managementplannen voor stroomgebieden. Dit open participatieproces dient te zorgen voor een betere kwaliteit bij het vaststellen en uitvoeren van de stroomgebiedsbeheersplannen.

Doel: Beheersplan uiterlijk in 2009 van kracht en daarna elke zes jaar herziening. ACTIE: Bevorderen van vooronderzoeken naar de inpassing van biodiversiteitseisen in de uitvoering van stroomgebiedsbeheersplannen.

3.2. De ecologische rol van het plantendek, met inbegrip van de alluviale en de oevervegetatie, bevorderen om erosie tegen te gaan en de ecosystemen die de kringloop van het water ondersteunen en de habitats die van belang zijn voor de biodiversiteit, in stand te houden

41. Vrijwel alle menselijke activiteiten hebben gevolgen voor landgebruik en plantendek. Initiatieven zoals inzake waterreserves en -kwaliteit, lucht en klimaatverandering, natuurbehoud, landbouw, bosbouw, stedenbouw, beheer van afval en chemische producten en verwerking daarvan, zijn vaak van invloed op de bodembescherming en ook op landgebruik en plantendek, die uiteindelijk weer gevolgen hebben voor de biodiversiteit.

42. Om de ecologische functie van het plantendek te verbeteren, kunnen de lidstaten een brede scala van maatregelen treffen, die afgestemd zijn op de specifieke aard van de betrokken regio. Wat de landbouwgebieden betreft, worden deze maatregelen gepland of zijn zij althans verenigbaar met de algemene gemeenschappelijke voorschriften voor de regelingen inzake rechtstreekse steunverlening als bedoeld in artikel 3 van Verordening 1259/1999. (Zie het actieplan voor biodiversiteit in de landbouw.)

43. Tot de voornaamste instrumenten voor erosiebestrijding behoren de steunmaatregelen voor de bosbouw, als bedoeld in titel II, hoofdstuk VIII van Verordening 1257/1999. Deze maatregelen omvatten bijvoorbeeld investeringen ter bevordering van de biologische waarde, zoals diversificatie van aan te planten boomsoorten, een duurzaam beheer ten aanzien van kappen en selecteren, herstel van de minerale vruchtbaarheid van de bodem, instandhouding van brandstroken, steun voor bosbouwers ten aanzien van regels voor duurzaam beheer. (Zie het actieplan voor biodiversiteit in de landbouw).

44. Ten aanzien van de bescherming van de waterkringloop moeten de lidstaten krachtens de nitraatrichtlijn [6], naast de in het vorige hoofdstuk over de kaderrichtlijn Water reeds vermelde maatregelen nationale programma's opstellen voor de bescherming van waterlopen tegen de instroom van meststoffen in rivieren en kanalen; de enige praktische en doeltreffende maatregel is de aanleg van bufferzones, dammen en versperringen. Deze programma's kunnen ook betrekking hebben op de handhaving van een minimale begroeiing met groene vegetatie tijdens de regenperiodes in de winter, ter bescherming van de waterlopen tegen nitraat en van de bodem tegen erosie.

[6] Richtlijn 91/676/EG van de Raad inzake de bescherming van water tegen verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnen.

45. In de context van de pesticidenbeheersing is de Commissie van plan de bestaande wetgeving inzake gewasbeschermingsmiddelen (zie het actieplan voor biodiversiteit in de landbouw) aan te vullen, door in 2001 een mededeling te publiceren over het duurzaam gebruik van pesticiden en door verdere initiatieven ter bevordering van het deugdelijk gebruik van pesticiden te nemen.

46. De Commissie overweegt de richtlijn betreffende rioolslib [7] ook van toepassing te maken op andere soorten slib dan rioolslib en de werkingssfeer ervan uit te breiden tot elke verspreiding over het land (niet alleen die in de landbouw). Ten aanzien van het stedelijk afval overweegt de Commissie de mogelijkheid van een richtlijn betreffende biologische behandeling (compostering en anaërobe afbraak) van biologisch afbreekbaar afval. Op beide terreinen is een van de doelstellingen te voorkomen dat bijzonder laagwaardige afvalproducten worden toegepast waarvan het gebruik op lange termijn negatieve gevolgen zou kunnen hebben voor de bodem.

[7] Richtlijn 86/278/EEG.

47. Basisgegevens over de bodem zijn een essentieel instrument voor het bodembehoud. De Commissie legt momenteel de laatste hand aan het overzicht van gebieden waar erosiegevaar bestaat, van het gehalte van de Europese bodem aan organisch materiaal en van het gehalte aan zware metalen. Deze gegevens zullen de basis vormen voor een gestructureerde benadering van de bescherming van de biodiversiteit van de bodem, aangezien hieruit duidelijker zal worden hoe groot de omvang van de belasting van de bodem is. Daarnaast wordt, als onderdeel van de belangrijkste vastgestelde milieu-indicatoren, onderzoek gedaan naar trends in bebouwde en aangrenzende gebieden, waaruit moet blijken in welke mate de bodem door de toenemende verstedelijking wordt bedreigd (zie het hoofdstuk over stedelijk milieu hieronder).

48. Om de kennis te vergroten, heeft de Commissie, tezamen met de lidstaten, de kandidaat-lidstaten en andere Europese staten, onlangs het Europees bodemforum opgericht, wiens langetermijndoel de algehele bescherming van de bodem is. ACTIE: Oprichten van een database voor bodemerosie, organisch materiaal en zware metalen en de verstedelijking van nabij volgen in relatie tot de biodiversiteit. Doel: Database uiterlijk in 2003 gereed ACTIE: Ervoor zorgen dat de kwaliteit van het eindproduct van de behandeling van slib en biologisch afbreekbaar afval dat bestemd is om op het land te worden verspreid, zo goed is dat het de inherente kwaliteit van de bodem en de biodiversiteit daarvan niet in gevaar brengt. Doel: Uiterlijk in 2003 kwaliteitsnormen voor deze producten vaststellen ACTIE: Op langere termijn het algemeen bewustzijn vergroten over de noodzaak tot bescherming van de Europese bodem om de biodiversiteit te behouden. Doel: Uiterlijk in 2005 start van een programma voor bewustmaking van het publiek ACTIE: Publiceren van een mededeling over het deugdelijk gebruik van pesticiden, met nadruk op het effect ervan op de biodiversiteit Doel: Uiterlijk in 2001 goedkeuren van de mededeling door de Commissie

49. Bossen hebben talrijke ecologische functies. In titel II, hoofdstuk VIII van Verordening 1257/1999 inzake plattelandsontwikkeling, zijn activiteiten opgenomen als herstel van beschadigde bossen, handhaving en verbetering van hun ecologische stabiliteit, instandhouding en verhoging van hun ecologische waarden en bebossing van landbouwgronden. De bevordering van specifieke natuurgerichte bosbeheertechnieken (zoals verkleining van de te kappen oppervlakken, gebruik van inheemse soorten, beperking van het gebruik van pesticiden en meststoffen, meer dood en rottend hout, bescherming van essentiële habitats, herstel van beschadigde bossen of ecosystemen van inheemse bossen enz.), zijn de meest doeltreffende instrumenten voor instandhouding en duurzaam gebruik van de biodiversiteit in Europese bossen. De tenuitvoerlegging van de bosbouwmaatregelen krachtens de verordening inzake plattelandsontwikkeling zou dergelijke activiteiten moeten bevorderen en potentieel schadelijke maatregelen moeten voorkomen. Bovendien mogen nieuwe bossen geen ongunstige effecten hebben op ecologisch waardevolle of belangwekkende gebieden en landschappen. ACTIE: Ervoor zorgen dat de instandhouding en het duurzaam gebruik van de biodiversiteit worden bevorderd door de tenuitvoerlegging van hoofdstuk VIII (Bosbouw) van de verordening inzake plattelandsontwikkeling. Doel: Aandacht voor de biodiversiteit van bossen in plannen voor plattelandsontwikkeling.

3.3. Wetlands binnen de Gemeenschap beschermen en de ecologische eigenheid van aangetaste wetlands herstellen

50. De Gemeenschap neemt de instandhouding van de biodiversiteit in wetlands ter hand door middel van acties die gekoppeld zijn aan de ontwikkeling van het Natura 2000-netwerk, aan de ontwikkeling van een strategie voor geïntegreerd beheer van de kustzones en aan de kaderrichtlijn Water.

51. In eerdere hoofdstukken van dit actieplan is al aandacht besteed aan acties in het kader van de Vogel-, de Habitat- en de Waterrichtlijn die van belang zijn voor wetlands. In dit hoofdstuk worden bijkomende acties besproken voor geïntegreerd beheer van kustzones, als aanvulling op bovenbedoelde acties.

52. Het uit 1999 daterende evaluatieverslag van het Europees Milieuagentschap (EMA) "Het milieu in de Europese Unie op de drempel van een nieuwe eeuw" maakt melding van de ongunstige ontwikkelingen, zowel in de toestand van de kustzones als in de druk die erop wordt uitgeoefend. Naar verwachting zal er in de naaste toekomst geen verbetering in deze trend optreden. De verstedelijking neemt in snel tempo toe, met name in de zuidelijke landen en er bestaat een overvloed aan conflicten over het gebruik van hulpbronnen, zoals tussen landbouw en toerisme.

53. Een aanzienlijk deel van de belangrijkste wetlands in Europa bevindt zich aan de kust; duurzame planning en duurzaam beheer van de kustzones vormen dan ook de sleutel tot de instandhouding ervan. Overeenkomstig het programma van het VBD [8] voor werkzaamheden inzake de biodiversiteit in zee en aan de kust, bevordert de Commissie het geïntegreerd beheer van kustzones als instrument voor een goed landbeheer in de kustzones.

[8] Besluit IV/5 van de conferentie van de partijen bij het Verdrag inzake biologische diversiteit.

54. De Commissie heeft onlangs een mededeling waarin een Europese strategie voor geïntegreerd beheer van de kustzones [9] wordt aangekondigd en een mededeling inzake een Europese strategie voor geïntegreerd beheer van de kustzones, goedgekeurd. Deze laatste omvat 38 acties in de volgende zes categorieën:

[9] COM (2000) 547.

(1) Het geïntegreerd beheer van de kustzones in de lidstaten en op het niveau van de regionale zeeën en kusten, bevorderen,

(2) Het beleid van de EU in overeenstemming brengen met het geïntegreerd beheer van de kustzones,

(3) De dialoog tussen de belanghebbenden van het Europees kustgebied bevorderen,

(4) De beste praktijk voor geïntegreerd beheer van de kustzones ontwikkelen,

(5) Gegevens en kennis over de kustzones verzamelen,

(6) Informatie verspreiden en het bewustzijn van het publiek vergroten.

55. Waar mogelijk gaat de Europese strategie voor geïntegreerd beheer van de kustzones uit van bestaande instrumenten en programma's, waaronder een groot aantal dat niet uitsluitend voor de kustzones is ontwikkeld, zoals het beste gebruik van de structuurfondsen of het LIFE-milieuprogramma. Zij geeft aan waar deze acties zullen worden aangevuld met nieuwe activiteiten, in het bijzonder ten aanzien van de ontwikkeling en uitwisseling van de beste praktijken en stimulering van de actie voor geïntegreerd beheer van de kustzones op andere bestuurlijke niveaus. Met name bevat de strategie een voorstel voor een aanbeveling van het Europees Parlement en de Raad voor de tenuitvoerlegging van het geïntegreerd beheer van de kustzones in Europa [10]. Tevens wordt gewezen op het belang van voortdurende samenwerking tussen de verschillende diensten van de Commissie. ACTIE: Ervoor zorgen dat de uitvoering van de Europese strategie voor geïntegreerd beheer van de kustzones bijdraagt tot de bescherming van wetlands binnen de Gemeenschap en het herstel van de ecologische eigenheid van aangetaste wetlands. Doelen: - Oprichting van een netwerk van beheerders van kustzones. - Uitbrengen van voorlichtingsmateriaal.

[10] COM (2000) 545.

4. Omkering van de huidige trend van verlies van biodiversiteit op het gehele grondgebied

56. Om dit milieukwaliteitsdoel te bereiken, zijn acties noodzakelijk voor het verwezenlijken van onderstaande doelstelling uit de strategie van de Europese Gemeenschap inzake biodiversiteit:

* Samen met de lidstaten instrumenten ontwikkelen om overal op het grondgebied buiten beschermde zones, de instandhouding en het duurzaam gebruik van de biodiversiteit te verbeteren

57. De prioriteiten zijn: a) integreren van de biodiversiteit in de voornaamste beleidsmaatregelen die met landgebruik te maken hebben (landbouw, visserij en aquacultuur, structuurfondsen en stedelijk milieu), b) bevorderen van de biodiversiteit in horizontale milieubeleidsmaatregelen zoals het voorzorgsbeginsel, aansprakelijkheid, milieueffectrapportage, strategische milieubeoordeling, mede zeggenschap van het publiek, toegang tot informatie, milieukeur, bossencertificatie en andere economische middelen, zoals milieuaudits en c) aanpakken van de biodiversiteitsproblematiek vanuit een genetische invalshoek op gebieden als invasies van uitheemse soorten, biotechnologie, stoffen die het hormonale systeem verstoren en instandhouding ex situ.

4.1. Integreren van de biodiversiteit in de voornaamste beleidsmaatregelen op het gebied van de ruimtelijke ordening

4.1.1. Landbouw

58. De hervorming van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid in 1999, in de context van Agenda 2000, zal ongetwijfeld direct en indirect het duurzaam gebruik en de instandhouding van de totale biodiversiteit in Europa helpen verbeteren.

59. Het pakket nieuwe regels en bepalingen dat de Raad in 1999 heeft goedgekeurd en in het bijzonder de nieuwe verordening inzake plattelandsontwikkeling, zal tot uitdrukking komen in de verschillende nationale plannen op het gebied van landbouw en plattelandsontwikkeling die de lidstaten hebben opgesteld en ter goedkeuring aan de Commissie hebben voorgelegd. Alvorens de Commissie de plannen goedkeurt, controleert zij deze grondig en gaat na wat hun effect op het milieu is en vooral welke gunstige uitwerking zij hebben op de instandhouding en het duurzaam gebruik van de biodiversiteit. Door deze maatregelen worden de lidstaten in staat gesteld en soms verplicht, milieumaatregelen te verruimen en uit te voeren, die ten goede komen aan de instandhouding en de duurzaamheid van landbouwecosystemen in Europa.

60. In maart 2000 heeft de Commissie richtsnoeren betreffende het verband tussen de plannen voor plattelandsontwikkeling en de Vogel-, de Habitat- en de Nitraatrichtlijn (zie ook punt 24) goedgekeurd en deze naar de lidstaten verzonden. In deze richtsnoeren heeft de Commissie de lidstaten die nog niet aan hun verplichtingen hebben voldaan, verzocht haar een volledige lijst met voorstellen voor Natura 2000-gebieden voor te leggen, vergezeld van een opgave van de maatregelen die nodig zijn om deze gebieden te beschermen. Als niet wordt voldaan aan deze verzoeken, kan de Commissie betalingen uit het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw in het kader van de plannen voor plattelandsontwikkeling opschorten. Dezelfde procedure zal worden gevolgd als de nitraatrichtlijn niet correct wordt toegepast op de bescherming van de "kwetsbare zones" als bedoeld in die richtlijn.

61. Daarnaast biedt de hervorming van bepaalde gemeenschappelijke marktorganisaties (bijvoorbeeld voor rundvlees) de kans om de biodiversiteit verder te integreren in het GLB.

62. Al deze maatregelen komen uitgebreid aan de orde in het actieplan voor biodiversiteit in de landbouw of vormen een belangrijk element van de bosbouwstrategie van de EU.

63. De uitvoering van dit actieplan zal van essentieel belang zijn voor de instandhouding en de verbetering van landbouwecosystemen en voor de verbetering van de instandhoudingsstatus van wilde soorten en belangrijke habitats die primair door de landbouw worden beïnvloed. De gevolgen van de uitvoering van dit actieplan dienen te worden afgemeten aan de gevolgen van andere beleidsvormen en maatregelen op het grondgebied. ACTIE: Vaststellen van indicatoren op basis van de instandhoudingsstatus van geselecteerde representatieve soorten, die voornamelijk voorkomen in landbouwecosystemen, waarbij ervoor moet worden gezorgd dat de indicatoren rekening houden met verschillende geografische patronen en het effect aantonen van causale processen, zoals veranderende landbouwmethoden [11]. Doel: Uiterlijk in 2003 indicatoren vaststellen

[11] De selectie van specifieke agro-ecologische indicatoren van de status van kardinale soorten (in het wild levende vogels en planten) en ecosystemen maakt ook deel uit van het biodiversiteitsactieplan voor de landbouw. Zie aldaar, in de vierde kolom (Taakstellingen/Indicatoren) van tabel 2, onder de prioriteiten "Steun voor probleemgebieden" (blz. 41) en "Ecologische infrastructuur - Handhaving open gebieden" (blz. 42).

4.1.2. Visserij en aquacultuur

64. Het algemene kader van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid omvat het begrip van de instandhouding van levende aquatische hulpbronnen in zee, met inachtneming van de implicaties voor het mariene ecosysteem. In dit verband zijn vier hoofddoelstellingen vastgesteld ten aanzien van het natuurlijk milieu in relatie tot de visserij- en aquacultuurmethoden:

* bevorderen van de instandhouding en het duurzaam gebruik van visbestanden en visgronden;

* de vaststelling bevorderen van technische instandhoudingsmaatregelen, teneinde de bovengenoemde doelstelling te verwezenlijken;

* verminderen van de impact van visserijactiviteiten op de mariene en kustecosystemen;

* vermijden van aquacultuurmethoden die de instandhouding van de habitats nadelig kunnen beïnvloeden door bijvoorbeeld verontreiniging vanuit visteeltbedrijven of door genetische besmetting.

65. De meest recente stap in het proces van de integratie van het milieu- en het visserijbeleid was de goedkeuring van het verslag van de Raad aan de Europese Raad inzake het integreren van milieubelangen en duurzame ontwikkeling in het gemeenschappelijk visserijbeleid. [12] Dit verslag zal het uitgangspunt vormen voor de goedkeuring van een strategie in juni 2001 voor de volledige integratie van het milieu in het visserijbeleid.

[12] 9207/00PECHE 85 ENV 184.

66. De basisregelgeving voor het Gemeenschappelijk Visserijbeleid verschaft beheersinstrumenten, zoals kwantitatieve beperkingen van de vangsten en van de vangstcapaciteit van de vloten, die ter bescherming van de mariene biodiversiteit gebruikt kunnen worden. Deze algemene beheersinstrumenten kunnen worden aangevuld met specifieke technische maatregelen om de instandhouding en het duurzaam gebruik van visbestanden te verbeteren door jonge vis te beschermen en de impact op het milieu te verkleinen.

67. Het actieplan voor biodiversiteit in de visserij onderzoekt de beschikbare beheersinstrumenten en stelt de verscherpte toepassing ervan voor, om betere resultaten bij de instandhouding van visbestanden te bereiken en de bescherming van de biodiversiteit in het marien milieu te verbeteren. De uitvoering ervan zal van essentieel belang zijn voor een betere instandhouding van mariene en relevante zoetwaterecosystemen en belangrijke habitats die door de visserij en de aquacultuur worden aangetast, alsmede voor de verbetering van de instandhoudingsstatus van mariene soorten en relevante zoetwatersoorten. Het effect van de uitvoering van dit actieplan dient te worden afgemeten aan het effect op het marien en het aquatisch milieu van andere beleidsvormen en maatregelen. ACTIE: Vaststellen van indicatoren op basis van de instandhoudingsstatus van geselecteerde mariene en aquatische soorten. Doel: Uiterlijk in 2003 indicatoren vaststellen

4.1.3. Structuurfondsen

68. De in 1999 goedgekeurde nieuwe structuurfondsverordening heeft het overlegproces bij de opstelling, evaluatie en goedkeuring van de plannen en programma's versterkt door de oprichting van partnerschappen van relevante belanghebbenden. Krachtens deze verordening hebben de evaluatie-eisen betrekking op de evaluatie vooraf, halverwege en achteraf van de goedgekeurde plannen en programma's. ACTIE: Integreren van de biodiversiteit in de milieuevaluatie krachtens de verordening alsmede in de strategische milieubeoordeling en milieueffectrapportages betreffende projecten, plannen en programma's. Doel: Versterkte bijdrage van structuurfondsen tot de instandhouding van de biodiversiteit. Per saldo geen schade aan de biodiversiteit door plannen en programma's waarbij communautaire fondsen zijn betrokken.

69. Bovendien heeft de Commissie in maart 2000 richtsnoeren betreffende de relatie tussen het regionaal structuurfonds en de Habitat- en de Vogelrichtlijn goedgekeurd. In deze richtsnoeren wordt de lidstaten in kwestie verzocht de Commissie zo spoedig mogelijk hun lijsten met natuurgebieden die beschermd moeten worden onder Natura 2000 te doen toekomen, alsmede de desbetreffende wetenschappelijke informatie als bedoeld in de Habitat- en de Vogelrichtlijn. In afwachting van de overlegging van deze lijsten moeten de lidstaten de Commissie tevens de garantie geven dat zij geen achteruitgang van deze gebieden zullen toestaan. Wanneer niet aan deze verplichtingen wordt voldaan, kan de Commissie de sancties toepassen die zijn vastgelegd in de verordening houdende algemene bepalingen inzake de structuurfondsen [13] of de verordening tot oprichting van een cohesiefonds. [14] ACTIE: Ervoor zorgen dat de evaluatie van de plannen en programma's onder meer regelingen omvat om de milieudimensie (inclusief de biodiversiteit) in te passen in het structuurfondsprogramma en de beoordeling van de impact ervan op de biodiversiteit. Doel: Per saldo geen schade aan Natura 2000 of beschermde soorten door plannen en programma's waarbij communautaire fondsen zijn betrokken.

[13] Verordening (EG) nr. 1260/1999.

[14] Verordening (EG) nr. 1164/94.

4.1.4. Stedelijk milieu

70. De huidige trends in de voortdurende verstedelijking en ongebreidelde stadsuitbreiding betekenen een toename van de druk op de biodiversiteit. Uit onderzoek blijkt dat het in gebruik nemen van land voor zowel de verstedelijking als de vervoersinfrastructuur, meestal ten koste is gegaan van groene gebieden en dat daarbij zowel stedelijke als landelijke habitats zijn vernield. Derhalve lijkt geïntegreerd stedelijk beheer en planning, waarbij het behoud van de biodiversiteit als specifieke beleidsdoelstelling geldt, gewenst. Zij betekenen een grote uitdaging voor politici, projectontwikkelaars, stedenbouwers, architecten en landschaps architecten.

71. De mededeling "Actiekader voor duurzame stedelijke ontwikkeling in de Europese Unie" (COM (98)605) is het antwoord op deze uitdagingen. Hierin wordt verklaard: "de uitbreiding van de bebouwde zones (ongecontroleerde stadsuitbreiding) die verband houdt met decentralisatie van werkgelegenheid, winkels en ontspanningscentra evenals met wijzigingen in consumptiepatronen en woonvoorkeuren, verlaagt de milieuwaarde van grote gebieden voor onbepaalde tijd. Anderzijds zijn er ook gebieden waar steden juist belangrijke biodiversiteitswaarden in stand houden. Verlies van groene zones in en rond de steden is een bedreiging voor de biodiversiteit en voor de kwaliteit van het bestaan van de burgers. In tal van Europese steden zijn er, als erfenis van de herstructurering van de industrie, grote stukken vervallen bedrijfsterreinen (brownfield sites)". De bevordering van de biodiversiteit en groene zones binnen stedelijke gebieden is een van de beleidsdoelstellingen van het actiekader. De uitvoering ervan zal dus bijdragen tot instandhouding en verbetering van de biodiversiteit in stedelijke gebieden.

72. De huidige werkzaamheden ten aanzien van duurzaam landgebruik, die erop zijn gericht het in ontwikkeling nemen van groene gebieden te verminderen en het hergebruik van verwaarloosd en verontreinigd land en een doeltreffender gebruik van de infrastructuur te bevorderen, zullen ook tot het bereiken van dit doel bijdragen. Verontreinigde terreinen kunnen onomkeerbare grondwater- en bodemvervuiling tot gevolg hebben en dus ernstige effecten op het milieu, de menselijke gezondheid en de biodiversiteit hebben.

73. Het onlangs van start gegane controle-initiatief 'Europese gemeenschappelijke indicatoren' vormt het eindresultaat van de arbeid van een werkgroep inzake duurzame indicatoren, die begin 1999 in het kader van de deskundigengroep stedelijk milieu was opgericht. Het bevordert plaatselijke duurzaamheidsindicatoren, waaronder die aan de hand waarvan beoordeeld wordt of de gemeente of stad onontwikkeld en ecologisch kwetsbaar land beschermt.

74. Bovendien kan de instandhouding en schepping van groene corridors in stedelijke of voorstedelijke gebieden gunstig zijn voor de biodiversiteit [15]. ACTIES:

[15] Zie ook de publicatie 'The European Greenways Good Practice Guide - Examples of actions undertaken in cities and periphery', European Greenways Association met steun van de Europese Commissie, DG Milieu.

* De mogelijkheden onderzoeken van een communautair stedelijk initiatief dat de instandhouding van de biodiversiteit in stedelijke, niet-beschermde gebieden verbetert, elk verder verlies van biodiversiteit helpt vermijden en maatregelen voorstelt ter verbetering van de biodiversiteit, bijvoorbeeld de oprichting van een EU-register voor vervuild land of een fonds voor reiniging van vervuilde terreinen en/of hergebruik van vervuilde vroegere bedrijfsterreinen.

* Nagaan of een toekomstige globale stedelijke controlefaciliteit haalbaar is, die de noodzakelijke kenmerken zou kunnen hebben om beschermd en onbeschermd groen, zoals bossen, parken en andere soorten land of recreatiegebieden die voor de biodiversiteit in stedelijke gebieden van belang zijn, te inventariseren. Doelen:

* Uiterlijk in 2002 nagaan of het nodig is specifieke voorstellen te doen die erop gericht zijn om, ter instandhouding van de biodiversiteit, het verdwijnen van groene zones in stedelijke gebieden te voorkomen.

* Overwegen om uiterlijk in 2004 een register in te stellen van stedelijke vervuilde terreinen die de biodiversiteit aantasten..

* Uiterlijk in 2002 een actieplan opstellen, met daarin maatregelen voor het reinigen van vervuild stedelijk land dat de biodiversiteit aantast..

* Een actieplan opstellen voor de beste manier om het hergebruik van verlaten stedelijke bedrijfsterreinen ten goede te laten komen aan de biodiversiteit.

4.2. De biodiversiteit ondersteunen door middel van horizontaal milieubeleid

4.2.1. Voorzorgsbeginsel

75. Op 2 februari 2000 heeft de Commissie een mededeling over het voorzorgsbeginsel goedgekeurd. Deze mededeling schetst de algemene richtsnoeren die de Commissie in staat stellen het voorzorgsbeginsel toe te passen wanneer wetenschappelijke gegevens onvoldoende, niet sluitend of onzeker zijn en wanneer er, in de vorm van een voorafgaande objectieve wetenschappelijke evaluatie, aanwijzingen bestaan dat mogelijke gevolgen gevaar kunnen opleveren voor het milieu of de gezondheid van mens, dier of plant en niet in overeenstemming zijn met de gekozen mate van bescherming. Deze mededeling is in overeenstemming met de preambule van het Verdrag inzake de biologische diversiteit, waarin wordt benadrukt: "eveneens van mening zijnde dat wanneer sprake is van gevaar voor een aanzienlijke vermindering of verlies van biodiversiteit, het ontbreken van volledige wetenschappelijke zekerheid niet mag worden gebruikt als reden voor het uitstellen van maatregelen om een dergelijk gevaar te voorkomen of zoveel mogelijk te beperken ... ". De mededeling van de Commissie maakt gewag van de specifieke situatie van een langetermijneffect op ecosystemen. Het voorzorgsbeginsel kan worden toegepast bij risico's waarvan de gevolgen mogelijk pas na twintig of meer jaren merkbaar worden of die toekomstige generaties schade kunnen berokkenen. ACTIE: Conform het voorzorgsbeginsel garanderen dat risicobeoordelingen en risicobeheer, met name met betrekking tot de biodiversiteit, worden toegepast bij de ontwikkeling en toepassing van communautaire instrumenten. Doel: Ervoor zorgen dat met name ten aanzien van biodiversiteitsvraagstukken het voorzorgsbeginsel en in het bijzonder risicobeoordelingen en risicobeheer worden toegepast bij de ontwikkeling en toepassing van communautaire instrumenten.

4.2.2. Aansprakelijkheidsmechanismen

76. Op 9 februari 2000 heeft de Commissie een witboek over milieuaansprakelijkheid goedgekeurd. Dit witboek bevat voorstellen voor een communautair stelsel van milieuaansprakelijkheid, dat onder meer schade aan de biodiversiteit moet bestrijken. In het witboek concludeert de Commissie dat een dergelijk stelsel moet worden ingevoerd via een communautaire kaderrichtlijn. Aangezien in de Europese Unie tot nu toe een dergelijke aansprakelijkheid voor schade aan natuurlijke hulpbronnen nagenoeg ontbreekt en om te zorgen voor optimale rechtszekerheid, stelde de Commissie voor, de dekking van schade aan de biodiversiteit in eerste instantie te beperken tot natuurlijke hulpbronnen die reeds worden beschermd door communautaire natuurbehoudswetgeving, met andere woorden tot de Habitat- en de Vogelrichtlijn en het Natura 2000-netwerk dat op basis van deze richtlijnen is opgericht.

77. Tijdens hun Raad van maart 2000 hebben de ministers van milieu een oriënterend debat gehouden over het witboek en in ruime mate instemming betuigd met de opstelling van een kaderrichtlijn Milieuaansprakelijkheid.

78. De invoering van een aansprakelijkheidsstelsel voor schade aan de biodiversiteit, dient uit te gaan van het principe dat de vervuiler betaalt. Zo zou iemand die aanzienlijke schade berokkent aan een habitat of een soort die krachtens de EG-natuurbehoudswetgeving beschermd wordt, moeten betalen voor het herstel of deze schade moeten vergoeden. Dit betekent voor de mensen die werkzaamheden verrichten die gevaar meebrengen voor schade aan beschermde natuurlijke hulpbronnen, een extra stimulans om passende maatregelen te nemen ter voorkoming van problemen. Het aansprakelijkheidsmechanisme heeft bovendien de verdienste dat het milieukosten internaliseert, aangezien de kosten van het uiteindelijk herstel bijvoorbeeld door verzekeringsmaatschappijen in aanmerking kunnen worden genomen bij de vaststelling van hun premies. ACTIE: Het besef van het nut van stelsels voor milieuaansprakelijkheid om de biodiversiteit in stand te houden, vergroten. Doel: Openbare hearings uiterlijk in 2001. ACTIE: Onderzoek gaan instellen naar de vaststelling en het herstel van schade aan de biodiversiteit en naar de mogelijkheden van verzekeringspolissen die milieuaansprakelijkheid dekken. Doel: De onderzoeken uiterlijk in 2002 presenteren. ACTIE: Indienen van een voorstel voor een kaderrichtlijn waarin ook aandacht wordt besteed aan schade aan de biodiversiteit. Doel: Indiening van het voorstel vóór eind 2001.

4.2.3. Milieueffectrapportage

79. Milieueffectrapportage is een belangrijk instrument voor het vaststellen van de mogelijke gevolgen voor de biodiversiteit van menselijke activiteiten. Wanneer deze gevolgen in een vroegtijdig stadium in het besluitvormingsproces inzake goedkeuring van projecten worden vastgesteld, kunnen de besluitvormers passende maatregelen treffen om eventuele negatieve effecten op de biodiversiteit te voorkomen of te verzachten alsmede voor het latere toezicht op die gevolgen.

80. Sinds de goedkeuring van de mededeling inzake de strategie van de Europese Gemeenschap inzake biodiversiteit uit 1998, heeft de milieueffectrapportage in de Europese Unie zich verder ontwikkeld. Richtlijn 97/11/EG ter wijziging van Richtlijn 85/337/EEG inzake de milieueffectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten (gewijzigde MEB-richtlijn), waarin het toepassingsgebied van Richtlijn 85/337/EEG wordt verbeterd en uitgebreid, is van kracht geworden. Krachtens deze gewijzigde richtlijn moeten de lidstaten bij de beslissing of al dan niet een milieueffectrapportage moet worden uitgevoerd, onder meer rekening houden met de volgende criteria: het gebruik van natuurlijke hulpbronnen, de kwetsbaarheid in milieuopzicht van het gebied dat de kans loopt aangetast te worden en in het bijzonder van gebieden als wetlands, kustzones, berg- en bosgebieden, natuurreservaten en parken, alsmede Natura 2000-gebieden. Al deze criteria zijn van belang voor de instandhouding van de biodiversiteit. Hoewel de termijn voor omzetting van de gewijzigde MEB-richtlijn 14 maart 1999 was, moeten enkele lidstaten de gewijzigde richtlijn nog naar behoren in nationale wetgeving omzetten. ACTIE: Nagaan of bij de omzetting van de gewijzigde MEB-richtlijn in de lidstaten voldoende rekening wordt gehouden met biodiversiteitskwesties en juridische stappen blijven ondernemen tegen de lidstaten die in gebreke zijn gebleven de richtlijn naar behoren om te zetten. Doel: Uiterlijk in 2001 omzetting van de richtlijn door alle lidstaten ACTIE: Follow-up van de toepassing van de gewijzigde MEB-richtlijn in de lidstaten, met de nadruk op biodiversiteitsaspecten. Doel: Uiterlijk in 2002 volledige toepassing van de gewijzigde MEB-richtlijn door de lidstaten ACTIE: Bijzondere aandacht besteden aan de juiste toepassing van deze richtlijn met betrekking tot projecten die gefinancierd worden krachtens de verordening inzake de structuurfondsen en projecten die vermoedelijk Natura 2000-gebieden aantasten. Doel: MEB van toepassing op alle relevante projecten die door de Europese Unie worden gefinancierd.

4.2.4. Strategische milieubeoordeling

81. Na eerste lezing door het Europees Parlement, heeft de Commissie haar voorstel voor een richtlijn inzake strategische milieubeoordeling (SMB), die betrekking heeft op de milieuevaluatie van plannen en programma's, gewijzigd. Dit gewijzigd voorstel vormde de basis voor onderhandelingen in de Raad, die in maart 2000 zijn afgerond met een gemeenschappelijk standpunt. Dit gemeenschappelijk standpunt verlangt onder meer een verplichte SMB voor plannen en programma's die vermoedelijk Natura-2000 gebieden aantasten. De vaststelling van de SMB-richtlijn, die voor het voorjaar van 2001 is gepland, zou een belangrijke stap vooruit betekenen, omdat zij rekening houdt met de gevolgen voor het milieu, waaronder de biodiversiteit. Zij zou er mede voor zorgen dat al in de eerste fasen van de besluitvorming voor bepaalde plannen en programma's rekening wordt gehouden met de gevolgen voor het milieu, zoals het voorzorgsbeginsel wil. ACTIE: Zodra de richtlijn inzake strategische milieubeoordeling is goedgekeurd, de omzetting ervan controleren en de toepassing ervan in de lidstaten volgen, met de nadruk op biodiversiteitsaspecten. Doel: Uiterlijk in 2002 omzetting van de richtlijn inzake strategische milieurapportage door de lidstaten.

4.2.5. Steun voor participatie van het publiek in procedures voor milieueffectrapportage

82. Bepalingen inzake de voorlichting en raadpleging van het publiek zijn een centraal element van de milieueffectrapportage. Niet alleen wordt het publiek zich hierdoor bewuster van het belang van de biodiversiteit, maar zij zorgen er tevens voor dat de plaatselijk aanwezige informatie wordt verzameld en bij de besluiten wordt meegewogen.

83. Naast de wetgevingsinitiatieven ter versterking van de procedures voor milieueffectrapportage in de Europese Unie, zal een grotere participatie door belanghebbenden het bewustzijn van het publiek ten aanzien van het milieu, en dus van de biodiversiteit, vergroten en bijdragen tot een meer milieu- en biodiversiteitsvriendelijke besluitvorming. ACTIE: Herzien van de bestaande richtsnoeren voor milieueffectrapportage en opstellen van nieuwe richtsnoeren ter ondersteuning van de deelname van het publiek aan rapportages ten aanzien van plannen en programma's die de biodiversiteit kunnen aantasten. Doel: Richtsnoeren uiterlijk in 2002

4.2.6. Toegang tot informatie, participatie van het publiek in de milieubesluitvorming en toegang tot de rechter in milieukwesties (Verdrag van Aarhus)

84. De Europese Gemeenschap ondertekende in juni 1998 het VN/ECE-verdrag van Aarhus. De 15 lidstaten zijn eveneens partij. Overeenkomstig de huidige EG-praktijk is de Europese Gemeenschap pas in staat het verdrag te ratificeren wanneer de desbetreffende EG-wetgeving in overeenstemming is gebracht met de bepalingen van het verdrag. De bepalingen in het Verdrag van Aarhus betreffende de toegang tot informatie, de participatie van het publiek in de milieubesluitvorming en de toegang tot de rechter zijn over het algemeen uitgebreider dan de bestaande EG-wetgeving op dit gebied.

85. Aangezien het onder meer gaat om toegang tot informatie in de lidstaten, heeft de Commissie in juni 2000 een voorstel ingediend voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake de toegang van het publiek tot milieu-informatie [16], om overeenstemming met de bepalingen van het Verdrag van Aarhus tot stand te brengen. ACTIE: Zodra de richtlijn is vastgesteld, ervoor zorgen dat zij naar behoren wordt uitgevoerd ten aanzien van de toegang tot informatie die voor de biodiversiteit van belang is. Doel: Uiterlijk eind 2001 vaststelling van de richtlijn

[16] COM(2000)402.

86. Aangezien het ook gaat om participatie van het publiek in de milieubesluitvorming in de lidstaten, heeft de Commissie in januari 2001 een voorstel goedgekeurd voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake de wijziging van de desbetreffende EG-milieuwetgeving, om overeenstemming te bereiken met de bepalingen van het Verdrag van Aarhus. ACTIE: Ervoor zorgen dat de richtlijn naar behoren wordt uitgevoerd wat de betreft de deelname van het publiek aan besluitvorming die voor de biodiversiteit van belang is. Doel: Richtlijn vastgesteld tegen 2002. Wat de toegang tot de rechter betreft, werden in beide bovengenoemde voorstellen desbetreffende bepalingen opgenomen. ACTIE: Overwegen of in samenhang met eventuele resterende vraagstukken inzake toegang tot de rechter, de invoering van andere instrumenten noodzakelijk is. Doel: Evaluatie van de noodzaak van aanvullende instrumenten tegen 2002.

4.2.7. M!ilieukeur

87. In haar besluit V/15 heeft de conferentie van de partijen bij het Verdrag inzake biologische diversiteit een werkprogramma opgesteld, dat de ontwikkeling en implementatie bevordert van stimulerende maatregelen op sociaal, economisch en juridisch gebied voor de instandhouding en het duurzaam gebruik van de biodiversiteit, en besloten dat de activiteiten van het werkprogramma onder meer zouden moeten leiden tot de ontwikkeling van methoden om de informatie over de biodiversiteit in besluiten met betrekking tot consumenten te bevorderen, bijvoorbeeld door middel van milieukeuren.

88. In Verordening (EEG) nr. 880/92 van de Raad is de regeling voor toekenning van de communautaire milieukeur vastgelegd. Aan de hand van definities van productgroepen en bijbehorende ecologische criteria wordt de milieukeur aan individuele producten toegekend. De ecologische criteria worden per productgroep vastgesteld op basis van een levenscyclusanalyse van de milieueffecten. In de huidige verordening worden 15 productgroepen gedefinieerd. De milieucriteria voor vier productgroepen: wasmiddelen, vaatwasmiddelen, kopieerpapier en toiletpapier, dragen indirect bij tot of bieden de mogelijkheid van beïnvloeding van de bescherming van de biodiversiteit. Zo zijn de ecologische criteria voor wasmiddelen en vaatwasmiddelen vastgesteld met het oog op de beperking of het verbod van een aantal gevaarlijke stoffen die giftig kunnen zijn voor aquatische ecosystemen.

89. Verordening (EEG) nr. 880/92 is onlangs vervangen door een nieuwe verordening [17] waarbij het communautair milieukeursysteem wordt uitgebreid tot diensten. Deze uitbreiding is van belang voor de biodiversiteit, bijvoorbeeld in de toeristische sector waar het label kan worden toegekend aan touroperators die zich aan bepaalde biodiversiteitscriteria houden. In dit verband heeft de Commissie onlangs een onderzoek in gang gezet naar de gevolgen van toeristenaccommodaties voor het milieu. ACTIE: Ervoor zorgen dat de criteria voor het communautaire systeem voor toekenning van milieukeuren rekening houden met het aspect van de biodiversiteit. Producten of diensten die de milieukeur dragen, dienen zo mogelijk de biodiversiteit te ondersteunen en mogen deze niet aantasten. Doel: De overwegingen inzake de levenscyclus die tot de vaststelling van milieukeurcriteria na 2000 leiden, moeten waar nodig een evaluatie omvatten van de mogelijke gevolgen van het product voor de biodiversiteit.

[17] Verordening (EG) nr. 1980/2000.

90. Boscertificatiesystemen kunnen aan aanvulling vormen op het communautaire milieukeurinstrumentarium. De bestaande EU-milieukeurcriteria voor bosproducten, zoals papier, verlangen dat de in die producten gebruikte houtvezels afkomstig zijn uit duurzaam beheerde bossen; derhalve hebben zij mede betrekking op de instandhouding van de biodiversiteit. Boscertificatie is een vrijwillige procedure, waarbij een onafhankelijke 'certificator' bevestigt dat een bos wordt beheerd overeenkomstig moderne duurzaamheidsnormen, waaronder de instandhouding en het duurzaam gebruik van de biodiversiteit. Boscertificatie moet voor de consument het bewijs leveren dat hout of houtproducten afkomstig zijn van bossen die overeenkomstig het duurzaamheidsbeginsel worden geëxploiteerd en voor goede milieupraktijken worden toegepast. In overleg met de belanghebbenden moet werk worden gemaakt van geloofwaardige boscertificatiesystemen. ACTIE:

* De ontwikkeling bevorderen van geloofwaardige, door de markt gestuurde boscertificatiesystemen in overleg met de belanghebbenden..

* Boscertificatiesystemen waar zulks kan inpassen in de communautaire beleidsinstrumenten.

4.2.8. Andere economische instrumenten waaronder de milieuaudit

91. Sociale, economische en institutionele kwesties hebben vaak verlies van biodiversiteit tot gevolg. Op zijn beurt heeft het biodiversiteitsverlies sociaal-economische gevolgen van allerlei aard, zoals vermindering van de leefbaarheid, geringere kansen voor toekomstige generaties of bedreigingen voor huidige en toekomstige generaties. Het is echter moeilijk een hoofdzakelijk natuurgebonden concept als biodiversiteit om te zetten in een sociaal-economisch concept, aangezien de voordelen vaak niet-specifiek en vaag zijn en er geen volledig inzicht bestaat in de factoren die het beïnvloeden.

92. Daarom is het belangrijk aan de hand van reeds gemaakte algemene analyses verkeerde stimulansen in de economie die schadelijk zijn voor de biodiversiteit, te identificeren en te kwantificeren. Ook moet het nut worden beoordeeld van het gebruik van op de markt gebaseerde instrumenten om de biodiversiteit te helpen instandhouden of verbeteren, ongeacht of het gaat om instrumenten die hoofdzakelijk invloed hebben op de prijzen, zoals stimulerende maatregelen van financiële aard, lasten of belastingen, of instrumenten die de kwaliteit en de kwantiteit beïnvloeden, zoals quota of verhandelbare rechten die het ontstaan van markten mogelijk maken. Het verzamelen en verspreiden van informatie is eveneens een belangrijk instrument voor de bewustmaking van het publiek en helpt op die manier de consumenten om via de markt de juiste signalen af te geven. ACTIE: Een studie in gang zetten voor het identificeren en kwantificeren van verkeerde stimulerende maatregelen die schadelijk zijn voor de biodiversiteit en het nut onderzoeken van het gebruik van economische instrumenten om de biodiversiteit te helpen instandhouden of verbeteren d.w.z. zowel maatregelen die uitwerking hebben op de prijzen, als die welke effect hebben op hoeveelheden. Doel: Uiterlijk in 2001 studie publiceren.

93. Het verbeteren van de milieuprestatie van de industrie is al lang een belangrijk onderdeel van het milieubeleid: Een nieuwe manier om de milieuprestatie te verbeteren is de benutting van de eigen dynamiek van het bedrijfsleven en de markten om de milieuresultaten te verbeteren.

94. In de EMAS-verordening (Verordening (EEG) nr. 1836/93 van de Raad), op basis waarvan industriële bedrijven vrijwillig kunnen deelnemen aan een communautair milieubeheer- en milieuauditsysteem, is een Europees systeemontwerp opgenomen om bedrijven te helpen hun milieuprestatie te verbeteren. Deze verordening wordt momenteel herzien. Het toepassingsgebied van de nieuwe verordening (EMAS II) wordt uitgebreid tot organisaties in het algemeen, zoals in de sectoren financiën, toerisme en overheid. EMAS II zal ISO 14001 normen bevatten. ISO 14001 wordt dus een norm voor het ontwerp van milieubeheersystemen.

95. EMAS heeft een duidelijke, geloofwaardige structuur, die kan worden afgestemd op het beheer van milieukwesties in elk bedrijf. Zij stelt organisaties in staat een duidelijk beeld te krijgen van de effecten die zij op het milieu en ook op de biodiversiteit hebben, en helpt hen de belangrijkste daarvan in het vizier te houden en goed te beheren. Voor organisaties betekent EMAS efficiency, milieuverbeteringen alsmede financiële voordelen en een beter imago. Voor de belanghebbenden en het publiek betekent EMAS dat organisaties verantwoordelijkheid nemen voor milieueffecten en dat het proces doorzichtig en geloofwaardig is. ACTIE: Bevorderen van systemen voor milieubeheer en -audits die op alle gebieden van de economische activiteit rekening houden met de biodiversiteit. Doel: Uiterlijk in 2003 richtsnoeren voor de biodiversiteit opstellen

96. Overheidsaankopen maken 14 % uit van het BIP van de EU als geheel (meer dan 1.000 miljard euro) [18]. De 'vergroening' van de overheidsaankopen kan markten dan ook helpen veranderen en de industrie/leveranciers ervan helpen overtuigen, dat zij op duurzamer consumptiepatronen moeten overschakelen.

[18] Cijfers voor 1998.

97. Op 10 mei 2000 heeft de Commissie twee voorstellen goedgekeurd voor richtlijnen betreffende overheidsaankopen. Het eerste voorstel coördineert de procedures voor het gunnen van overeenkomsten inzake leveringen, diensten en openbare werken. Het tweede voorstel coördineert de aankoopprocedures voor organisaties die werkzaam zijn in de sectoren water, energie en vervoer.

98. In beide voorstellen wordt verwezen naar het milieu in de "criteria voor gunning van de overeenkomst" wanneer de gunning geschiedt aan de "economisch gunstigste aanbieding".

99. De twee voorstellen bevatten nog een tweede vermeldenswaardige expliciete wijziging. Er wordt namelijk in bepaald dat de instanties die de overeenkomst sluiten, bijzondere voorwaarden inzake de uitvoering van deze overeenkomst kunnen stellen, mits deze voorwaarden in overeenstemming zijn met het communautaire recht. Dit wil zeggen dat in de bepalingen ten aanzien van de uitvoering van de overeenkomst milieueisen (en ook sociale eisen) kunnen worden gesteld.

100. Tenslotte zal de Commissie in 2001 een mededeling goedkeuren over overheidsaankopen en het milieu, waarin wordt uiteengezet welke mogelijkheden er zijn om het milieu een plaats te geven in aanbestedingen door de overheid. ACTIE: Rekening houden met biodiversiteitscriteria bij de implementatie van de richtlijnen inzake overheidsaankopen. Doel: Uiterlijk in 2001 presentatie van een mededeling met een uiteenzetting over overheidsaankopen en het milieu, met inbegrip van biodiversiteitskwesties

4.2.9. Chemische stoffen

101. Van de meeste chemische stoffen die momenteel op de EU-markt zijn, is onvoldoende bekend over hun toxiciteit voor het milieu. De ervaring heeft echter geleerd dat sommige chemische stoffen een hoog toxiciteitsniveau vertonen met een aanzienlijk effect op de biodiversiteit. Zo heeft het wijdverbreid gebruik van DDT bij vogels een verstoring van de voortplanting veroorzaakt door verdunning van de eischaal, terwijl het aangroeiselwerend middel tributyltin heeft geleid tot virilisering van vrouwelijke zeeslakken. Helaas kwamen deze zaken pas aan het licht toen al aanzienlijke schade was aangericht.

102. In het komende witboek over een toekomstige strategie voor het EU-beleid inzake chemische stoffen, zal de Commissie voorstellen nadere gegevens te verzamelen over de chemische stoffen die momenteel op de EU-markt zijn. Er zal dan gevraagd worden naar uitgebreidere gegevens over de toxiciteit van de chemische stoffen die het grootste gevaar voor het milieu opleveren. Op basis van die gegevens zouden dan passende maatregelen kunnen worden genomen om het gevaar voor het milieu in het algemeen en voor de biodiversiteit in het bijzonder, te verminderen. ACTIE: De bedreiging van de biodiversiteit door chemische stoffen aanpakken door milieutoxiciteitsgegevens te verzamelen en passende risicoverminderende maatregelen uit te voeren. Doel: Uiterlijk begin 2001 publicatie van desbetreffende voorstellen in het witboek over een toekomstige strategie voor het EU-beleid inzake chemische stoffen.

103. Een specifiek terrein waar de Commissie een strategie op basis van het voorzorgsbeginsel heeft ontwikkeld, is dat van chemische stoffen die hormonale effecten hebben. Het wetenschappelijk comité van de Commissie voor toxiciteit, ecotoxiciteit en het milieu heeft vastgesteld dat er mogelijk een wereldwijd gevaar dreigt voor in het wild levende dieren, en heeft verklaard dat schadelijke effecten op de voortplanting en ontwikkeling die oorzakelijk samenhangen met chemische stoffen in het milieu die de hormoonhuishouding verstoren, in bepaalde in het wild levende soorten goed gedocumenteerd zijn en lokale en regionale populatieveranderingen hebben teweeggebracht. ACTIE: Potentiële problemen met endocriene disruptoren voor de biodiversiteit aanpakken door uitvoering van de communautaire strategie voor endocriene disruptoren

4.3. Ondersteunen van de biodiversiteit door middel van beleidsmaatregelen ten aanzien van genetische hulpbronnen

4.3.1. Invasies van uitheemse soorten

104. Over de hele wereld en in de EU vormen binnendringende exoten een toenemend probleem. De Europese Gemeenschap heeft op dit gebied beschermende maatregelen getroffen. Hiertoe behoren invoercontroles als bedoeld in de EG CITES-verordening en beschermende maatregelen tegen het binnenbrengen in de Gemeenschap van organismen die schadelijk zijn voor planten en plantaardige producten. Er bestaan ook maatregelen tegen de verspreiding ervan binnen de Gemeenschap. De Vogel- en de Habitatrichtlijn bieden eveneens een aanvullend wettelijk kader voor actie op dit gebied. Tenslotte zijn er nog aanvullende communautaire maatregelen, die zijn getroffen in de context van het internationaal verdrag inzake gewasbescherming en de International Epizootics Organisation, van belang, waarnaar wordt verwezen in het biodiversiteitsactieplan voor de landbouw. ACTIE: In het kader van de CITES-verordening de lijst bijwerken van invasieve uitheemse soorten waarvan bekend is dat zij een ecologische bedreiging vormen voor de inheemse flora en fauna, habitats en ecosystemen in de EU, en deze lijst opnemen in het gegevensuitwisselingsmechanisme van de Europese Gemeenschap in het kader van het VBD. ACTIE: Vergemakkelijken van de uitwisseling van gegevens, via het Europees gegevensuitwisselingsmechanisme, betreffende bestaande wetgeving, richtsnoeren en ervaringen, waaronder maatregelen om het binnendringen van deze uitheemse soorten te voorkomen, deze te bestrijden of uit te roeien.

105. Aangezien het probleem van binnendringende exoten een internationaal probleem is, is het eveneens van belang internationaal oplossingen te vinden. ACTIE: Opstellen van internationale richtsnoeren om het probleem van binnendringende uitheemse soorten op te lossen in het kader van het VBD. Doel: Blijvende bevordering van de opstelling van internationale richtsnoeren die door de 6e conferentie van de partijen bij het VBD moeten worden aanvaard.

4.3.2. Omgaan met de biotechnologie

106. De explosieve toename van de wetenschappelijke kennis en technieken van doelgerichte genetische modificatie die zich recentelijk heeft voorgedaan, biedt nieuwe kansen op het stuk van - bijvoorbeeld - milieuvriendelijkere landbouwpraktijken en een betere kijk op het genetisch potentieel dat in de wilde soorten aanwezig is. Toch moet ook rekening worden gehouden met de mogelijke risico's voor de biodiversiteit. De doelbewuste introductie van genetisch gemodificeerde organismen (GGO's) in het milieu en de toepassing van de moderne biotechnologie op voedsel en planten zijn momenteel de hoofdthema's van een intensieve maatschappelijke en politieke discussie, waarbij in het bijzonder de mogelijke langetermijneffecten op het milieu en de kwestie van de voedselveiligheid aan de orde zijn.

107. Richtlijn 90/220/EEG vormt de kern van het wettelijk kader voor de biotechnologie. Zij bevat de procedures voor zowel de goedkeuring van de experimentele introductie van genetisch gemodificeerde organismen (GGO) (Deel B), als de goedkeuring van het in de handel brengen van producten die GGO's bevatten (Deel C) en zij heeft tot doel een hoog beschermingsniveau voor de gezondheid van de mens en voor het milieu te waarborgen.

108. De richtlijn bevat procedures voor de doelbewuste introductie van GGO's in het milieu, waaronder een alomvattende evaluatie van de mogelijke gevaren voor de menselijke gezondheid en het milieu. Als onderdeel van de aanvragen voor de experimentele introductie krachtens Deel B van de richtlijn, moeten gegevens worden verstrekt over het ontvangende en het algemenere milieu, zoals de geografische locatie, de fysieke of biologische nabijheid van significante biotopen, de nabijheid van beschermde gebieden, en de afstand tot de dichtstbijzijnde, voor milieudoeleinden beschermde gebieden. Gegevens over flora en fauna, waaronder gewassen, vee en migrerende soorten, dienen eveneens in de aanvragen te worden opgenomen, evenals een beschrijving van doel- en niet-doelecosystemen die mogelijk aangetast worden en een vergelijking van de natuurlijke habitat van het ontvangende organisme met de voorgestelde plaats(en) van introductie.

109. Voor aanvragen in verband met het in de handel brengen van GGO's krachtens Deel C van de richtlijn, moet aanvullende informatie worden verstrekt die de gebruiksomstandigheden omvat en, waar nodig, het soort milieu en/of het/de geografische gebied/gebieden van de Gemeenschap waarvoor het product geschikt is.

110. Richtlijn 90/220/EEG wordt momenteel herzien, waarbij wordt gestreefd naar een grotere doeltreffendheid en doorzichtigheid van het besluitvormingsproces en tegelijk naar een hoog beschermingsniveau voor de menselijke gezondheid en het milieu door middel van striktere regels voor de doelbewuste introductie van GGO's. ACTIE: Ervoor zorgen, overeenkomstig de herziene richtlijn, dat de invoering van verplicht toezicht, verplichte etikettering en verplichte opspoorbaarheid in alle stadia van het in de handel brengen, de lidstaten in staat stelt toezicht te houden op langetermijneffecten op het milieu, waaronder effecten op de biodiversiteit. Doelen: Uiterlijk in 2001 aanvaarding van de richtlijn Voorkomen of tot een minimum beperken van de aantasting van de biodiversiteit als gevolg van de introductie van GGO's.

111. Richtlijn 90/219/EEG betreffende het ingeperkt gebruik van genetisch gemodificeerde micro-organismen (GGM's) betreft activiteiten met GGM's in gespecificeerde inperkingsomstandigheden, zowel in onderzoekslaboratoria als in de industrie. De richtlijn vereist dat het ingeperkt gebruik van GGM's zodanig geschiedt, dat hun mogelijke negatieve gevolgen voor de menselijke gezondheid en het milieu worden beperkt en dat daarbij de nodige aandacht wordt geschonken aan de preventie van ongevallen en de beheersing van afvalstoffen. Dit houdt de registratie in van GGM's naar gelang van de risico's die zij meebrengen en de toepassing van passende inperkingsmaatregelen. Hoewel contact van de GGM's met het milieu moet worden beperkt door middel van passende inperkingsmaatregelen, moet bij de evaluatie rekening worden gehouden met de mogelijkheid van een accidentele ontsnapping in het omringend milieu. Noodplannen om met dergelijke ontsnappingen om te gaan zijn eveneens verplicht.

112. Op 26 oktober 1998 is Richtlijn 98/81/EG tot wijziging van Richtlijn 90/219/EEG aangenomen, die bepalingen bevat op basis van risico's die ontstaan als gevolg van werkzaamheden in plaats van processen, hoewel de omvang en de schaal van het proces bij de risicoanalyse nog altijd in aanmerking wordt genomen. De principes voor de nieuwe risicoanalyse zijn vastgelegd in een bijlage en er zijn maatregelen genomen om de werking van de richtlijn te verbeteren door administratieve procedures en aanmeldingseisen te koppelen aan het risico dat voortvloeit uit werkzaamheden waarbij GGM's worden toegepast De op risico gebaseerde benadering van de richtlijn stelt aanvullende eisen aan de industrie wat hun input betreft, maar dit dient te worden gecompenseerd door de opname van richtsnoeren om de procedures voor de risicoanalyse te verduidelijken. ACTIE: Nagaan of Richtlijn 98/81/EG naar behoren is omgezet in nationaal recht en wat de biodiversiteit betreft correct door de lidstaten wordt toegepast. Doel: Geen aantasting van de biodiversiteit als gevolg van ingeperkt gebruik van GGM's.

4.3.3. Instandhouding ex situ [19]

[19] Zie ook het actieplan voor biodiversiteit in de landbouw.

4.3.3.1. Dierentuinen

113. In Richtlijn 99/22/EG van 29 maart 1999 betreffende het houden van wilde dieren in dierentuinen, zijn voorwaarden vastgelegd voor het verlenen van vergunningen voor dierentuinen in de Europese Unie. De richtlijn vereist dat dierentuinen in de gehele Gemeenschap bijdragen tot de instandhouding van de biodiversiteit door deel te nemen in onderstaande activiteiten:

* Verrichten van onderzoek dat gunstige gevolgen heeft voor het behoud van de diersoorten en koppelen van instandhouding in situ en ex situ, bijvoorbeeld door middel van projecten voor herinvoering.

* Voorlichting en bewustmaking van het publiek met betrekking tot de instandhouding van de biodiversiteit, met name door verstrekking van informatie over de soorten in de tuin en hun natuurlijke habitats.

* Onderbrengen van hun dieren in omstandigheden die voldoen aan de biologische en instandhoudingseisen van de afzonderlijke soorten.

114. Op 15 maart 2000 organiseerde de Europese Commissie een informatiebijeenkomst voor de lidstaten met als doel, informatie te verstrekken en uit te wisselen over de wijze van tenuitvoerlegging van de dierentuinrichtlijn. De lidstaten moeten uiterlijk 9 april 2002 de noodzakelijk wetgeving aannemen om deze richtlijn ten uitvoer te leggen. ACTIE: Vergunningen voor alle bestaande dierentuinen, als zij aan criteria ten aanzien van de instandhouding van de biodiversiteit voldoen Doel:Uiterlijk april 2003 verlenen van vergunningen aan de dierentuinen ACTIE: Vóór de openstelling voor het publiek verlenen van een vergunning voor elke nieuwe dierentuin, mits deze voldoet aan de criteria voor instandhouding van de biodiversiteit. Doel: Geen opening van nieuwe dierentuinen zonder vergunning

4.3.3.2. Botanische tuinen

115. Onderkend wordt dat de instandhouding ex situ een van de belangrijkste taken van botanische tuinen is bij de instandhouding en het duurzaam gebruik van de biodiversiteit. Hun verzamelingen ex situ verschaffen materiaal voor geïntegreerde instandhouding (waarbij gebruik wordt gemaakt van ex situ en in situ instandhoudingstechnieken). Hun activiteiten zijn onder meer van belang voor de herinvoering van soorten in beschadigde habitats en de versterking van populaties als onderdeel van ecosysteembeheer, voor onderzoek en onderwijs, voor selectie van materiaal voor invoering in de kwekerijen, alsmede de bedrijven in de farmaceutische en de gewasbeschermingssector, de plaatselijke landbouw, de groenvoorziening en de plaatselijke bosbouw. Instandhouding ex situ kan zowel het bewaren van monsters van gehele individuen als van zaden, pollen, vegetatieve propagulen en weefsel- of celculturen omvatten.

116. In april 2000 heeft het European Botanic Gardens Consortium een "Action plan for Botanic Gardens in the European Union" gepubliceerd. De uitvoering van dit actieplan zal een belangrijke bijdrage leveren tot de verwezenlijking van de relevante doelstellingen van de strategie van de Europese Gemeenschap inzake biodiversiteit. ACTIE: De uitvoering stimuleren van de aspecten van het "Action Plan for Botanic Gardens in the European Union" die voor de instandhouding van de biodiversiteit van belang zijn. Doel: Door alle botanische tuinen in de EU aanvaarding van milieubeheer- en milieuauditsystemen (EMAS) die op biodiversiteitsaspecten betrekking hebben.

5. Bijdragen tot de instandhouding van de biodiversiteit op wereldniveau

117. Het bereiken van dit milieukwaliteitsdoel vereist actie ten aanzien van onderstaande doelstellingen, die vermeld staan in de strategie van de Europese Gemeenschap inzake biodiversiteit:

* De EG CITES-verordening uitvoeren en aanpassen om daarin nadere besluiten van de conferentie van de partijen bij CITES te verwerken,

* Bevorderen van een betere coördinatie tussen verschillende initiatieven in de internationale fora op het gebied van de klimaatverandering, aantasting van de ozonlaag en woestijnvorming om doublures, met name ten aanzien van verslagleggingsprocedures, te voorkomen,

* Vaststellen van interacties tussen het VBD en activiteiten krachtens andere bestaande internationale overeenkomsten, teneinde de mogelijkheden voor synergie te optimaliseren.

5.1. De EG CITES-verordening uitvoeren en aanpassen om daarin nadere besluiten van de conferentie van de partijen bij CITES te verwerken

118. De internationale handel in wilde flora en fauna kan een belangrijke rol spelen bij de instandhouding en het duurzaam gebruik van biodiversiteitsbronnen, met name in ontwikkelingslanden. Het is een bedrijfstak waar miljarden euro's in omgaan en die zich elk jaar uitbreidt. De multilaterale milieuovereenkomst, die is opgezet om ervoor te zorgen dat deze handel zich op een duurzaam niveau handhaaft en niet de uitroeiing veroorzaakt van de soorten waarin wordt gehandeld, is de Overeenkomst inzake de internationale handel in bedreigde in het wild levende dier- en plantensoorten (CITES).

119. Wat de soorten die onder CITES vallen betreft, neemt de EU 30 % van de wereldhandel in primaten, 65 % van de wereldhandel in vogels en 75 % van de handel in wilde planten voor haar rekening. De EU is dus een van de grootste afnemers van in het wild levende fauna en flora en heeft dus de plicht ervoor te zorgen dat het verbruik op een duurzaam niveau blijft.

120. Toen CITES in 1975 van kracht werd, is er geen rekening mee gehouden dat regionale organisaties voor economische integratie zoals de Europese Gemeenschap zouden toetreden. Hoewel in 1983 de tekst van de overeenkomst zodanig is gewijzigd (door de "Gaborone-clausule") dat dit mogelijk werd, is het aantal partijen bij CITES dat deze wijziging heeft geratificeerd, niet groot genoeg een dergelijke toetreding te concretiseren. Dit veroorzaakt problemen bij de internationale uitvoering en is er de oorzaak van dat de Gemeenschap geen volwaardige rol kan spelen in de werkzaamheden van CITES. Niettemin hecht de EG groot belang aan de principes van de overeenkomst en heeft zij gezorgd voor omvangrijke wetgeving op het gebied van de handel in wilde flora en fauna. Dit is een van de volledigste en alomvattendste wetgevingen in de hele wereld om CITES ten uitvoer te leggen. ACTIE: Voortzetten van diplomatieke inspanningen om de ratificatie van de Gaborone-clausule te stimuleren. Doel: Vankrachtwording van de Gaborone-clausule vóór de 12e conferentie van de partijen bij CITES (in 2002).

121. De CITES-verordening van de EG is, net als CITES zelf, gebaseerd op een systeem van in- en uitvoervergunningen voor soorten die bedreigd kunnen worden door de internationale handel, waarbij voor de vergunningen uiteenlopende voorwaarden gelden die afhankelijk zijn van de mate van bedreiging door de internationale handel waaraan de soort blootstaat. Als belangrijke markt voor producten van de wilde flora en fauna heeft de EU besloten strengere maatregelen te treffen dan krachtens CITES noodzakelijk is. Zij doet dit door alvorens zij de invoer van exemplaren van een van de 30.000 onder de verordening vallende soorten toestaat, zelf vast te stellen dat daardoor geen schade aan de soort wordt berokkend. Deze vaststelling geschiedt door wetenschappers in de importerende lidstaat van de EU, die er, voordat zij met de verlening van een vergunning instemmen, z