Nr. C 230/54 Publikatieblad  van de Europese  Gemeenschappen 10. 9. 81 
Advies  inzake  de situatie  van  de bouwsector  in de Gemeenschap  en communautaire 
maatregelen  ter bevordering  van groei  en werkgelegenheid  in deze  sector 
Het advies  van het Comité  heeft  niet op een bepaald  document  betrekking. 
A. JURIDISCHE  GRONDSLAG  VAN  HET  ADVIES 
Tijdens  zijn op 24 en 25 september  1980  gehouden  181e  zitting  heeft  het Comité  op voorstel 
van zijn  Bureau  besloten,  uit eigen  beweging  een advies  inzake  voornoemd  onderwerp  op te 
stellen. 
B. ADVIES  VAN  HET  ECONOMISCH  EN SOCIAAL  COMITÉ 
Het Economisch  en Sociaal  Comité  heeft  beraadslaagd  over  zijn  advies  inzake  voornoemd 
onderwerp  tijdens  zijn op 1, 2 en 3 juli 1981  te Brussel  gehouden  189e  zitting. 
Dit advies  luidt  als volgt: 
HET  ECONOMISCH  EN  SOCIAAL  COMITÉ, 
Gezien  artikel  20, vierde  alinea,  van het Reglement  van 
Orde  van het Comité, 
Gezien  het op 24 september  1980  door  de Voltallige 
Vergadering  op voorstel  van het Bureau  genomen  besluit, 
een initiatiefadvies  op te stellen  inzake  de situatie  van de 
bouwnijverheid  in de Gemeenschap  en communautaire 
maatregelen  ter bevordering  van groei  en werkgelegen-
heid in deze  sector, 
Gezien  het door  de rapporteur,  de heer  Evain,  mondeling 
uitgebrachte  verslag, 
Gezien  het door  de Commissie  en het Economisch  en 
Sociaal  Comité  op 11 en 12 september  1980  georga-
niseerd  symposium  „Bouw  - Groei", 
Gezien  het door  de Afdeling  voor  industrie,  handel, 
ambacht  en dienstverlening  tijdens  haar  vergadering  van 
2 en 3 juni  1981  (bijeenkomst  van  2 juni  1981)  op-
gestelde  advies, 
Gezien  de beraadslagingen  tijdens  zijn 189e  zitting  van 
1,2 en 3 juli 1981  (vergadering  van 3 juli 1981), 
BRENGT  VOLGEND  ADVIES  UIT, 
dat met algemene  stemmen  (één  onthouding)  werd  goed-
gekeurd. 
1. Analyse  van de huidige  situatie 
1.1. Wat  verstaat  men  onder  „bouwsector"? 
De bouwnijverheid,  gezien  als investeringsactiviteit,  kan 
in de Gemeenschap  als volgt  worden  onderverdeeld: — 1/3  woningen  (eengezinshuizen,  flatgebouwen); 
— 1/3  bedrij  fsgebouwen  en openbare  gebouwen  (fabrie-
ken, kantoor-  en overheidsgebouwen); 
— 1/3  wegen-en  waterbouw. 
De bouwsector  omvat  daarnaast  ook  de normale  onder-
houdswerkzaamheden,  die in de boekhouding  met „ver-
bruik"  worden  aangeduid. 
1.2. Teruggang  van  de bedrijvigheid  en  gevolgen 
daarvan 
1.2.1.  In  de Gemeenschap  als geheel  is de produktie 
sedert  1973/1974  aanzienlijk  teruggelopen,  alhoewel 
niet in gelijke  mate  in alle  subsectoren  en landen.  Een 
duidelijke  teruggang  vertoonde  de woningbouw  in het 
Verenigd  Koninkrijk,  Frankrijk  en Italië,  hoewel  zich  in 
beide  laatstgenoemde  landen  een  stabilisering  in de 
openbare  sector  (gebouwen  en wegen-  en waterbouw) 
heeft  voorgedaan.  Daarentegen  heeft  de subsector 
woningbouw  in België,  de Bondsrepubliek  Duitsland 
en Nederland  zich  duidelijk  gestabiliseerd. 
De bouw  van woningen  is in alle landen  van de Gemeen-
schap  teruggelopen  (-24%  tussen  1974  en 1979,  wat 
overeenkomt  met  400  000  woningen). 
Deze  teruggang  kan als volgt  worden  verklaard: 
— de wederopbouw  en de snelle  urbanisering  van  de 
afgelopen  jaren  zijn  ten einde  gelopen; 
— de geldontwaarding  betekent  een uitholling  van liqui-
de besparingen  en heeft  geleid  tot een verhoging  van 
het rentepeil; 
— de regeringen  van de meeste  Lid-Staten  voeren  een wat 
investeringen  betreft  restrictief  geld-  en begrotingsbe-
leid: vooral  de sociale  sector  en de sector  collectieve 
infrastructuurvoorzieningen  zijn hierdoor  getroffen; 
10. 9. 81 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 230/55 
— het  geringere  aanbod  en de gestegen  prijzen  van 
bouwgrond. 
1.2.2.  Het  gevoerde  „stop-and-go"-beleid  en de gewij-
zigde  marktstructuur  hebben  de gevolgen  van deze  terug-
gang  voor  het  produktieapparaat  nog  verergerd.  De 
teruggelopen  bedrijvigheid  heeft  het  verdwijnen  van 
talrijke  ondernemingen  en het uiteenvallen  van ploegen  in 
deze  ondernemingen  tot gevolg  gehad.  Vooral  de werk-
gelegenheid  heeft  hieronder  te lijden  gehad  (500  000 
arbeidsplaatsen  minder  sedert  1974).  De ondernemingen 
hebben  zich  moeten  aanpassen  aan nieuwe  markten  waar 
beter  geschoolde  arbeidskrachten  moeten  worden  inge-
zet; het is steeds  duidelijker  geworden  dat er knelpunten 
zijn bij de beroepsopleiding  (gebrek  aan  geschoolde 
arbeidskrachten). 
De ondernemingen  gaan  voorts  minder  snel  over  tot 
toepassing  van  nieuwe  technieken.  Evenmin  hebben  zij 
nog het  vermogen,  snel  genoeg  in te spelen  op de 
verlangens  van  een  bevolking  die hogere  eisen  stelt  ten 
aanzien  van  haar  leefmilieu  dan  in het verleden. 
1.2.3.  De  laatste  tijd is bouwen  veel  duurder  gewor-
den. Dit  is voor  een  deel  te wijten  aan  de toegenomen 
grondprijzen,  maar  ook  aan  de toeneming  van  de eigen-
lijke  bouwkosten.  Mede  bepalend  voor  de stijging  van de 
bouwprijzen  is de grillige  ontwikkeling  van de bedrijvig-
heid in de ondernemingen  als gevolg  van  het door  de 
regeringen  gevoerde  „spasmodische"  beleid. 
1.2.4.  Waarschijnlijk  zullen  de jaren  1980  t/m  1985 
deze  ontwikkeling  van  de marktstructuren  bevestigen: 
opkomst  van  werkzaamheden  als onderhoud  en verbete-
ring van  het  woningenbestand  (incl.  restauratie  van 
historische  gebouwen),  uitbreiding  van  werkzaamheden 
gericht  op energiebesparing,  voorkeur  voor  eengezinswo-
ningen,  enz. 
De bouwnijverheid  zal bij de ontwikkeling  die zij door-
maakt,  moeten  inspelen  op nieuwe  verlangens  van  de 
Europese  bevolking  (vergroting  van  het welzijn). 
Houdt  de huidige  situatie  aan en worden  geen  maatrege-
len genomen  om in de behoeften  ten aanzien  van  leefmi-
lieu en collectieve  infrastructuurvoorzieningen  te voor-
zien,  dan  zouden  wel  eens  knelpunten  en ernstige  so-
ciaal-economische  spanningen  kunnen  ontstaan. 
1.3. Het  belang  van  de bouwnijverheid:  nut  van 
een actief  beleid  inzake  leefmilieu 
1.3.1.  Qua  omvang  is de bouwsector  de belangrij  kste 
bedrijfstak  in de Gemeenschap: 
— de bedrijvigheid  in de bouwsector  vertegenwoordigt 
ongeveer  8 % van  de totale  toegevoegde  waarde;  de 
bouwnijverheid  geeft  werk  aan  meer  dan  6 miljoen 
arbeiders.  Indien  men  aan  dit cijfer  ook  de werkne-
mers  toevoegt  van  de bouwafdelingen  van  aanbeste-
dingsdiensten,  de architectenbureaus  en de technische 
bureaus,  die projecten  uitwerken,  blijken  meer  dan  7 
miljoen  personen  rechtstreeks  betrokken  te zijn bij het 
bouwen; — beziet  men  het gehele  bouwproces,  ook  de levering 
van materialen,  produkten  en apparatuur  en de 
verlening  van  gespecialiseerde  diensten,  dan  komt 
men tot de conclusie  dat  de bedrijvigheid  in deze 
sector  voor  13 % bijdraagt  tot de vorming  van  het 
bruto  binnenlands  produkt. 
1.3.2.  Het  stimuleren  van  de bouwnijverheid  levert 
bijzondere  voordelen  op voor  de volkshuishouding  in 
haar  geheel: 
— voor  de werkgelegenheid:  de bouwnijverheid  is een 
weinig  kapitaalintensieve  bedrijfstak  en er zijn  bij 
gelijke  produktie  naar  verhouding  meer  personen 
werkzaam  dan  in de rest  van de industrie  ( + 30 %). 
Wat voor  de gehele  bedrijfstak  geldt,  geldt  in nog 
sterkere  mate  voor  de subsector  woningbouw  en in 
nog sterkere  mate  voor  renovatie  en thermische 
isolatie; 
— voor  de betalingsbalans:  de bouwnijverheid  inclusief 
de wegen-  en waterbouw  is een  bedrijfstak  die 
maar  weinig  ingevoerde  produkten  verwerkt; 
— de overgang  naar  beter  geïsoleerde  gebouwen  is een 
eerste  vereiste; 
— tot slot  moet  worden  gewezen  op het belang  van  de 
bouwnijverheid  voor  het sociale  en economische  leven 
in de Gemeenschap: 
a) ontwikkeling  van het handelsverkeer  door  betere 
collectieve  infrastructuurvoorzieningen; 
b) verbetering  van  het milieu  door  een  actief  wel-
zijnsbeleid,  dat  tot een  arbeidsintensieve  groei 
leidt,  terwijl  de economische  evenwichtscondities 
hierdoor  niet  in het gedrang  komen; 
c) multiplier-effect  voor  werkgelegenheid  en bedrij-
vigheid  in de toeleverende  sectoren. 
1.3.3.  Voorts  dient  er nog  op te worden  gewezen 
dat: 
— er in een aantal  landen  tekenen  zijn  die op een weer 
toenemende  woningnood  wijzen; 
— talrijke  Europeanen  nog  leven  in verouderde  wonin-
gen, die niet  voldoen  aan  de gezondheids-  en veilig-
heidseisen; 
— vele  infrastructuurvoorzieningen  nog  verouderd 
zijn; 
— nog  vele  werkzaamheden  moeten  worden  verricht  op 
het gebied  van  de industriële  omschakeling  en de 
wederopbouw  van  verouderde  fabrieken; 
— er nog  veel  werk  te doen  is op het  gebied  van 
renovatie,  restauratie  en sanering  van stedelijke  struc-
turen  die niet  langer  voldoen  aan de sociale  behoeften 
van vandaag; 
— de wederopbouw  van  de in de jaren  1980  en 1981 
door  aardbevingen  vernietigde  250  000  woonhuizen 
Nr. C 230/56 Publikatieblad  van de Europese  Gemeenschappen 10. 9. 81 
in Zuid-Italië  en Griekenland  niet  alleen  van  de 
nationale  bedrijven,  maar  ook van de ondernemingen 
in de andere  landen  van  de Gemeenschap  een inzet 
verlangt; 
— de uitbreiding  van  de Gemeenschap  aanzienlijke 
investeringen  in vervoersinfrastructuren,  en bijgevolg 
een grote  produktie-inspanning  in de bouwsector  zal 
vereisen. 
1.3.4.  Om  al deze  redenen  is het wenselijk  dat de 
problematiek  in de bouwnijverheid  op communautair 
niveau  wordt  besproken. 
1.4. Wat  reeds  op Gemeenschapsniveau  is gedaan 
1.4.1.  De  bouwnijverheid  is bij uitstek  een nationale 
bedrijfstak  gebleven.  Niettemin  zijn op Gemeenschapsni-
veau  reeds  maatregelen  genomen,  met  name  richtlijnen 
voor  het openbreken  van de markten  voor  overheidsop-
drachten  (die echter  maar  zeer  gedeeltelijk  worden  toege-
past)  en een richtlijnvoorstel  tot harmonisering  van  de 
kenmerken  van bouwmaterialen  en -produkten  (nog  niet 
door  de Raad  vastgesteld). 
Het Comité  acht  het uiterst  belangrijk  dat deze  richtlijn 
spoedig  door  de Raad  wordt  vastgesteld  en dat daarbij 
rekening  wordt  gehouden  met  de op 6 september  1979 
door  de Commissie  voorgestelde  wijzigingen.  Deze  zijn 
door  het Comité  goedgekeurd  in zijn advies  (') inzake  de 
door  de handelsbelemmeringen  veroorzaakte  problemen 
en de harmonisatie  van de wettelijke  voorschriften  op dit 
gebied.  Vaststelling  van deze  richtlijn  is met het oog  op 
de voortzetting  van de harmonisatie  in deze  sector  beslist 
noodzakelijk. 
1.4.2.  De  Commissie  merkt  op dat niet  voorbij  mag 
worden  gegaan  aan de indirecte  invloed  van de Gemeen-
schap:  bepaalde  EG-financieringen  in de vorm  van 
subsidies  of leningen  hebben  voor  een deel  betrekking  op 
bouwprojecten;  dit geldt  voor  de subsidies  van het EFRO 
(Europees  Fonds  voor  Regionale  Ontwikkeling),  het 
EOGFL  (Europees  Oriëntatie-  en Garantiefonds  voor  de 
Landbouw)  en de leningen  van  EGKS,  Euratom,  NCI 
(Nieuw  Communautair  Instrument)  en EIB  (Europese 
Investeringsbank). 
In totaal  beliep  deze  steunverlening  in 1979  4,84  mrd 
rekeneenheden  wat overeenkomt  met 2,3 % van de bruto 
vorming  van  vaste  activa  in de bouwnijverheid  in de 
Gemeenschap  (208,6  mrd  rekeneenheden). 
Uiteraard  heeft  slechts  een gedeelte  van deze  financierin-
gen rechtstreeks  gevolgen  voor  de bouwsector:  volgens  de 
Commissie  zou dit 2 mrd  rekeneenheden  zijn,  ongeveer 
1 % van de bruto-investeringen  in gebouwen  en wegen-
en waterbouw  en 15 % van de vastleggingskredieten  van 
de Gemeenschap. 
1.4.3.  De  onzekerheid  van  deze  ramingen  moet  ons 
tot voorzichtigheid  manen  en geeft  aan dat het nuttig  zou 
(») PB nr. C 72 van  24. 3. 1980,  blz.  8. zijn, dieper  op deze  materie  in te gaan.  Overigens  zijn de 
daadwerkelijke  „mechanische"  gevolgen  voor  de bouw-
nijverheid  niet  bestudeerd.  Het  zou  interessant  zijn,  de 
door  de Commissie  en door  de Lid-Staten  ten behoeve  van 
de bouwsector  uitgetrokken  middelen  te vergelijken.  Ook 
zou moeten  worden  nagegaan  met  hoeveel  procenten  de 
communautaire  middelen  zouden  moeten  worden  ver-
hoogd  om  ervoor  te zorgen  dat deze  uitgaven  in de 
Lid-Staten  de werking  van een katalysator  krijgen. 
Deze  maatregelen  passen  echter  niet in het kader  van een 
werkelijk  sectorbeleid  voor  de bouwnijverheid,  en nog 
minder  in het kader  van  een woningbouwbeleid,  daar 
slechts  een zeer  gering  deel  van  voornoemde  indirecte 
steun  naar  de woningbouw  gaat  (minder  dan 2 % volgens 
de Commissie). 
2. Mogelijke  communautaire  maatregelen 
2.1. Aanwijzingen  voor  de uitwerking  van  deze  maat-
regelen 
2.1.1.  Ten  einde  uit verschillende  maatregelen  een 
goede  keuze  te kunnen  doen,  zal men  over  een  zo 
nauwkeurig  mogelijke  vergelijkende  inventaris  moeten 
beschikken  van  het  beleid  dat  de Lid-Staten  in het 
verleden  hebben  gevoerd,  dat zij nu voeren  en dat zij in 
de toekomst  willen  gaan  voeren.  In eerste  instantie  zal 
prioriteit  moeten  worden  gegeven  aan studies  en analyses 
waaraan  het meest  behoefte  bestaat  om tot een werkelijk 
Europees  bouwbeleid  te kunnen  komen. 
2.1.2.  Het  lijkt  wat  vroeg,  nu al de oprichting  te 
overwegen  van een technisch  instituut  voor  de bouwnij-
verheid  op Gemeenschapsniveau,  dat te vergelijken  zou 
zijn met het in Nederland  functionerende  instituut.  Wel 
zouden  de activiteiten  van de momenteel  in de Lid-Staten 
werkzame  economische  organisaties  ten behoeve  van de 
bouwnijverheid  moeten  worden  gecoördineerd.  Alleen  de 
Commissie  kan voor  deze  coördinatie  zorgen.  Voor  deze 
taak zouden  voldoende  middelen  moeten  worden  uitge-
trokken.  Voorts  zouden  de nationale  overheden  meer 
moeten  samenwerken  in Gemeenschapsverband  door 
uitwisseling  en vergelijking  van  gegevens  en sociaal-
economische  en technische  studies  waarover  zij be-
schikken. 
2.1.3.  Op  Gemeenschapsniveau  zou  een  vorm  van 
regelmatig  overleg  moeten  worden  georganiseerd  tussen 
vertegenwoordigers  van werkgevers  en werknemers  om 
de situatie  in de bouwnijverheid  te bespreken  en na te 
gaan,  welke  maatregelen  de groei  in deze  sector  zouden 
kunnen  bevorderen.  Het Comité  zal zich  in dat verband 
ieder  jaar uitspreken  over  de situatie  in de bouwsector  en 
over de vooruitgang  die is geboekt  bij de uitvoering  van de 
in dit advies  gesuggereerde  activiteiten. 
2.1.4.  Volgens  het Comité  dient  de tijdens  het sym-
posium  van september  1978  begonnen  gedachten  wisse-
ling tussen  de beroepsorganisaties  uit de diverse  Lid-Sta-
ten en de Commissie  te worden  voortgezet. 
10. 9. 81 Publikatieblad  van de Europese  Gemeenschappen Nr. C 230/57 
Het Comité  herhaalt  de tijdens  het door  hemzelf  en de 
Commissie  in september  1980  georganiseerde  sympo-
sium  tot uiting  gebrachte  wens,  namelijk  dat een hoog-
geplaatste  functionaris  bij de Commissie  wordt  aangewe-
zen om als gesprekspartner  te fungeren  voor  de sociale  en 
beroepsorganisaties  uit de bouwnijverheid. 
2.1.5.  Dank  zij dit overleg  zou een actieprogramma 
kunnen  worden  opgesteld  dat aan de Raad  zou kunnen 
worden  voorgelegd.  Om  dit programma  te kunnen 
bestuderen  en erop  te kunnen  reageren,  zou de Raad  een 
speciaal  Comité  moeten  instellen  met bevoegde  vertegen-
woordigers  uit de regeringen  en overheidsinstanties  van 
de Lid-Staten. 
2.2. Financieringsmaatregelen 
2.2.1.  Men  dient  onderscheid  te maken  tussen  com-
munautaire  financiering  en maatregelen  waarmee  hervor-
ming  of harmonisatie  van de nationale  financieringssyste-
men wordt  beoogd. 
2.2.2.  Communautaire  financieringsbronnen  zijn  on-
der meer: 
— structurele  fondsen  (afdeling  Oriëntatie  van  het 
EOGFL,  Sociaal  Fonds,  Regionaal  Fonds); 
— de financiële  hulp  van de EGKS; 
— de Europese  Investeringsbank  (EIB),  die gebouwen  en 
installaties  in de industrie  en in de mijnbouw  finan-
ciert,  evenals  infrastructuurvoorzieningen  op het 
gebied  van vervoer,  telecommunicatie,  produktie  of 
vervoer  van energie,  . . .; 
— het Nieuwe  Communautaire  Instrument  (NCI),  dat 
gebaseerd  is op de verordening  van  de Raad  van 
16 oktober  1978  (Ortoli-faciliteit)  op grond  waarvan 
de Commissie  10 miljoen  ERE  mag  aantrekken  en 
verstrekken  voor  de bouw  van woningen. 
2.2.3.  Het  Comité  steunt  het streven  van de Commis-
sie naar  een beter  evenwicht  binnen  de Gemeenschaps-
begroting,  zodat  een groter  deel  van de eigen  middelen 
besteed  kan  worden  aan  financiële  maatregelen  ten 
behoeve  van de bouwnijverheid,  en in het bijzonder  de 
woningbouw. 
2.2.4.  Wat  de sector  openbare  werken  aangaat  zou, 
ter aanvulling  van de steunverlening  van de EIB  en het 
EFRO  voor  de verwezenlijking  van infrastructuur  van 
regionaal  belang,  de uitwerking  moeten  worden  bevor-
derd van  een  beleid  inzake  vervoerinfrastructuur  van 
communautair  belang  en meer  in het  algemeen  een 
industriepolitiek.  Daartoe  zou op korte  termijn  de finan-
ciële verordening  betreffende  de ondersteuning  van pro-
gramma's  op dit gebied  van kracht  moeten  worden. 
2.2.5.  In  de woningbouwsector  zijn  de nationale 
financieringsregelingen  met  name  als gevolg  van  de 
geldontwaarding  niet langer  berekend  op de sociaal-eco-
nomische  behoeften  in de diverse  landen.  Met  het gevoer-de economische  beleid  is het verbruik  en niet de spaarzin 
bevorderd,  met alle negatieve  economische  gevolgen  van 
dien (inflatie,  hoge  rente,  enz.). 
2.2.6.  Om  voor  meer  continuïteit  op deze  markt  te 
zorgen,  zou  een  vorm  van  overleg  moeten  worden 
georganiseerd  tussen  de regeringen  en de gespecialiseerde 
financiële  instellingen  van de Lid-Staten,  die zich  tot nog 
toe vrijwel  uitsluitend  beperkt  hebben  tot het nationale 
grondgebied.  Door  dit overleg  zou met  name: 
— de spaarzin  moeten  worden  bevorderd  door  bescher-
ming  van  de koopkracht;  de besparingen  zouden 
moeten  worden  geleid  naar  specifieke  financierings-
circuits  waardoor  de gevolgen  van  conjunctuur-
schommelingen  voor  de bouwnijverheid  afgezwakt 
zouden  kunnen  worden; 
— het vrije  verkeer  op het gebied  van woningbouwkre-
dieten  geleidelijk  moeten  worden  verwezenlijkt.  In dit 
verband  wordt  de Commissie  verzocht,  met spoed  een 
aanvang  te maken  met  het  coördineren  van  de 
rechtsvoorschriften  van de Lid-Staten  om te komen 
tot vrijheid  van vestiging  en van dienstverlening  voor 
financiële  instellingen,  zodat  bijzonder  succesvolle 
bouwfinancieringssystemen  in de gehele  Gemeen-
schap  kunnen  worden  toegepast; 
— moeten  worden  onderzocht,  hoe met nieuwe  financie-
ringsmogelijkheden  kan  worden  ingespeeld  op de 
huidige  behoeften  in de bouwsector  (bij  voorbeeld: 
gemeenschappelijke  fondsen  voor  beleggingen  in vast 
goed,  levensverzekeringen  die door  onroerende  goe-
deren  worden  gedekt  enz.); 
— de uitschrijving  van communautaire  leningen  in Euro-
pese rekeneenheden  worden  bewerkstelligd. 
2.2.7.  De  Gemeenschap  zou  een  centrum  moeten 
worden  voor  de uitwisseling  van gegevens,  voor  overleg 
tussen  de bevoegde  instellingen  van de Lid-Staten  zodat 
de Europese  bouwmarkt  haar  vitaliteit  kan hervinden.  In 
het algemeen  zou de Gemeenschap  in het kader  van een 
bouwbeleid  de Lid-Staten  moeten  aanzetten  tot het 
voeren  van een economische  politiek  waarmee  de bedrij-
vigheid  in de bouwsector  kan worden  gehandhaafd,  met 
name  door  te zorgen  voor  zoveel  mogelijk  continuïteit 
van de vraag,  zowel  in de particuliere  als in de overheids-
sector  (bij voorbeeld  door  een lange-termijnprogramma 
uit te werken  voor  de bouw  van sociale  woningen). 
2.3. Openstelling  van  de markt  en harmoniseringsmid-
delen 
2.3.1.  Het  Comité  heeft  in het algemeen  altijd  het 
allergrootste  belang  gehecht  aan de opheffing  van belem-
meringen  van het vrije  verkeer  van goederen  binnen  de 
Gemeenschap.  Het  heeft  zich  hiervoor  van het begin  af 
aan ingespannen.  Het  openstellen  van  de markt  en de 
opheffing  van technische  handelsbelemmeringen  vormen 
volgens  het Comité  dan ook essentiële  onderdelen  van een 
bouwbeleid. 
Nr. C 230/58 Publikatieblad  van de Europese  Gemeenschappen 10. 9. 81 
Bij de uit te voeren  harmonisatiewerkzaamheden  dient 
niet alleen  te worden  gestreefd  naar  een  vrij  verkeer 
binnen  de Gemeenschap,  maar  ook  naar  een vergemak-
kelijking  van de uitvoer,  die van groter  belang  is dan ooit. 
Het blijkt  namelijk  dat het ontbreken  van een Europese 
regeling  voor  vele  ondernemingen  in de Gemeenschap  die 
hun bedrijvigheid  in het buitenland  willen  opvoeren  een 
belemmering  vormt. 
2.3.2.  Het  wegwerken  van de handelsbelemmeringen 
is weliswaar  noodzakelijk  - of het nu gaat  om uiteen-
lopende  regelingen  of om  normaliseringsvoorschrif-
ten - , maar  hierbij  dient  geleidelijk  te werk  te worden 
gegaan  en rekening  te worden  gehouden  met het feit dat 
de situaties  in de Lid-Staten  uiteenlopen  en bijzonder 
ingewikkeld  zijn. 
In eerste  instantie  zou men  in bepaalde  gevallen  kunnen 
kiezen  voor  de optionele  harmonisatie,  waarbij  doelstel-
lingen  meer  in de vorm  van rendementsnormen  dan in de 
vorm  van middelen  zouden  moeten  worden  bepaald. 
2.3.3.  De  harmonisatie  van  normen  zou  moeten 
geschieden  op basis  van reeds  bestaande  documenten,  die 
zijn gepubliceerd  door  de technisch-wetenschappelijke 
organen  en de internationale  normaliseringsinstituten 
(waarbij  het ESC  een coördinatierol  zou moeten  vervul-
len). De Commissie  zou deze  organen  (of een aantal  onder 
hen) de opdracht  kunnen  geven  bepaalde  taken  uit te 
voeren. 
Er bestaan  reeds  contacten  tussen  deskundigen  van 
verscheidene  landen  van  de Gemeenschap,  die in hun 
respectieve  landen  zorgen  voor  het onderhouden  van de 
betrekkingen  met  internationale  normaliseringsinstellin-
gen, zoals  de ISO (International  Standardization  Organi-
zation)  en met andere  instanties,  zoals  het Internationaal 
Comité  Bouwnijverheid  voor  onderzoek  en documentatie 
(CIB).  Deze  contacten  zouden  moeten  worden  uitgebreid 
en geïntensiveerd. 
2.3.4.  Bij  de harmonisatie  dient  men  selectief  te werk 
te gaan,  rekening  houdend  met  een aantal  prioriteiten. 
Alvorens  gemeenschappelijke  bepalingen  in overweging 
te nemen  betreffende  berekeningen  en bouwtechnieken, 
zouden  bij voorbeeld  de vereisten  voor  bouwmaterialen 
en bouwelementen,  alsook  de voorschriften  inzake  de 
lastenverdeling  in gebouwen  - vooral  ten aanzien  van de 
beveiliging  tegen  aardbevingen  - moeten  worden  gehar-
moniseerd.  In dit verband  is het dringend  noodzakelijk, 
ook de beproevingsvoorschriften  inzake  bouwmaterialen 
en bouwelementen  te harmoniseren;  wederzijdse  erken-
ning van in de proefstations  van de Lid-Staten  uitgevoerde 
tests zou een eerste  stap  in deze  richting  zijn. 
2.3.5.  Door  verordeningen  inzake  gebouwen  zelf (be-
scherming  tegen  brand,  veiligheid,  akoestische  kwaliteit, 
isolatie,  milieu,  seismische  resistentie,  enz.),  geleidelijk  te 
harmoniseren,  zouden  bestuurlijke  en juridische  belem-
meringen  binnen  de EG kunnen  worden  weggenomen. 
Op een  aantal  gebieden  is hiermee  reeds  een aanvang 
gemaakt. 2.3.6.  De  ontwikkeling  van de bouwnijverheid  zou in 
de toekomst  wel eens  op de tocht  kunnen  komen  te staan 
doordat  zich  moeilijkheden  voordoen  bij de bevoorrading 
met bepaalde  bouwmaterialen,  waarvan  de produktie 
wordt  afgeremd  door  voorschriften  van bestuurlijke  aard 
en door  milieuvereisten. 
De Gemeenschap  zou moeten  nagaan  in hoeverre  zij op 
dit gebied  kan optreden  en de toepassing  van in Europa 
zelf voorhanden  zijnde  traditionele  bouwmaterialen 
(gips,  cement,  kalk,  grind)  kan bevorderen.  Hierdoor  zou 
de invoerbehoefte  teruglopen,  wat bevorderlijk  zou zijn 
voor  de handelsbalans.  Vooral  de toepassing  van de in 
Europa  beschikbare  materialen  die uit het oogpunt  van 
isolatie,  energiebesparing,  brandveiligheid  en welzijn  het 
meest  geschikt  zijn,  dient  te worden  gestimuleerd.  Ook 
dient  rekening  te worden  gehouden  met de aanwezigheid 
en het opleidingspeil  van de arbeidskrachten. 
2.3.7.  Over  de hierboven  genoemde  maatregelen  zou 
intensief  overleg  moeten  worden  gepleegd  met  alle 
betrokken  sociaal-economische  groeperingen.  In ieder 
geval  zou het Comité  hierover  moeten  worden  geraad-
pleegd. 
2.4. Kosten-  en prijsbebeersing 
2.4.1.  In  de meeste  Europese  landen  is de verkoop-
prijs van woningen  de afgelopen  jaren  zeer  snel gestegen. 
Hierdoor  is het vermogen  van  de bevolking,  woningen 
aan te kopen,  sterk  teruggelopen.  Er dienen  verscheidene 
maatregelen  te worden  genomen  om  in deze  situatie 
verandering  te brengen.  Men  zou onder  meer  maatregelen 
kunnen  nemen  op het gebied  van de grpndpolitiek  en de 
rationalisering  van de woningbouw. 
2.4.2.  Ten  aanzien  van  de grondpolitiek  zouden 
wetgeving  en belastingvoorschriften  betreffende  bouw-
terreinen  moeten  worden  herzien  om  het  aanbod  te 
vergroten.  Dienaangaande  zou  tussen  de Lid-Staten 
onderling  overleg  moeten  worden  gepleegd  en zouden 
eventueel  communautaire  richtsnoeren  moeten  worden 
uitgevaardigd. 
2.4.3.  De  geïndustrialiseerde  open  bouwsystemen 
met compatibele  elementen,  die momenteel  in bijna  alle 
industrielanden  worden  aangewend,  zouden  een betere 
kostenbeheersing  mogelijk  kunnen  maken.  Men  zou 
gemeenschappelijke  maatregelen  in overweging  moeten 
nemen  ten aanzien  van met  name  de volgende  punten: 
— stimulering  van de uitwerking  in de diverse  Lid-Staten 
van standaardcontracten  waardoor  gemeenschappe-
lijke regels  kunnen  worden  vastgelegd  voor  gebieden 
als modulaire  en dimensionele  coördinatie; 
— tenuitvoerlegging  van de kaderrichtlijn  inzake  bouw-
materialen; 
— organisatie  van wedstrijden  en projecten; 
— financiële  steun  voor  modelprogramma's; 
— specifieke  onderzoeksprogramma's. 
10. 9. 81 Publikatieblad  van de Europese  Gemeenschappen Nr. C 230/59 
2.5. Onderzoek 
2.5.1.  Onderzoek  is een belangrijke  factor  zowel  voor 
de economische  ontwikkeling  van de bouw  als bedrijfs-
tak, als voor  de verbetering  van  het welzijn.  Voor  de 
Gemeenschap  is onderzoek  een middel  om een antwoord 
te vinden  op de toenemende  concurrentie  uit de landen  die 
momenteel  industrialiseren.  Bovendien  is onderzoek  een 
gebied  waarop,  indien  op Gemeenschapsniveau  ten aan-
zien van  een  aantal  goed  gekozen  punten  activiteiten 
worden  ontplooid,  aanzienlijke  vooruitgang  mogelijk  is, 
zowel  op economisch,  technisch  als sociaal  gebied. 
2.5.2.  Onderzoekwerkzaamheden  op dit gebied  wor-
den op Gemeenschapsniveau  momenteel  echter  nauwe-
lijks verricht,  behalve  op het gebied  van  grondstoffen 
(hout),  sloopactiviteiten  en de energieproblematiek.  Hoe-
wel het momenteel  in verband  met  de begrotingsbeper-
kingen  in de Gemeenschap  moeilijk  lijkt  een omvangrijk 
communautair  onderzoekbeleid  uit te werken,  zou echter 
wel met  de uitvoering  of de ontwikkeling  van  enkele 
programma's  een  aanvang  kunnen  worden  gemaakt. 
Bovendien  is het noodzakelijk  de nationale  programma's 
van de Lid-Staten  te coördineren  en bekendheid  te geven 
aan de resultaten  hiervan. 
2.5.3.  Onderwerpen  waaraan  in communautaire 
onderzoekprogramma's  prioriteit  zou  moeten  worden 
gegeven,  zijn met name  het renoveren  en het weer  leefbaar 
maken  van  oude  woonkernen,  energiebesparing,  voor-
lichting  en toepassing  van informaticatechnieken  en het 
effect  dat de ontwikkeling  van de techniek  in deze  sector 
zou sorteren  in andere  industriesectoren  (chemische 
industrie,  staalsector,  enz.). 
2.5.4.  Het  renoveren  en het weer  leefbaar  maken  van 
oude  woningen  wordt  tegenwoordig  soms  afgeremd  door 
het feit  dat de kosten  hiervan  hoger  liggen  dan  bij 
nieuwbouw  (vooral  wanneer  ook rekening  wordt  gehou-
den met indirecte  kosten,  kosten  die verband  houden  met 
het stellen  van  een  technische  diagnose,  enz.).  Deze 
situatie  hangt  ook samen  met het bestaan  van achterhaal-
de voorschriften  en kan  onder  meer  verholpen  worden 
door  toepassing  van industrieel  vervaardigde  elementen 
en door  de ontwikkeling  van  speciaal  voor  dit soort 
werkzaamheden  te gebruiken  technieken  en apparatuur. 
Er liggen  op deze  gebieden  enorme  mogelijkheden  voor 
innovatie. 
2.5.5.  Het  streven  naar  energiebesparing  moet  leiden 
tot de ontwikkeling  van nieuwe  produkten  voor  warm-
te-isolatie,  of de toepassing  van alternatieve  energiebron-
nen (zonnepanelen,  warmtepompen,  warmtegenerato-
ren, enz.).  Het gaat  hier om produkten  en apparatuur  die 
kunnen  bijdragen  tot een industriële  opleving  binnen  de 
Gemeenschap  en het vinden  van  nieuwe  afzetgebieden 
buiten  de Gemeenschap. 
2.5.6.  Doordat  bij de Commissie  verscheidene  direc-
toraten-generaal  (DG  V, XII en XVII)  evenals  het GCO 
(Gemeenschappelijk  Centrum  voor  Onderzoek)  en de 
Dienst  milieuzaken  en consumentenbescherming  op dit gebied  werkzaam  zijn,  is het moeilijk  een duidelijk  beeld 
te krijgen  van de situatie  en samenhangende  maatregelen 
te nemen.  Desalniettemin  dienen  de reeds  aangevangen 
activiteiten,  zij het beter  gecoördineerd,  te worden  voort-
gezet  en uitgebouwd. 
Ook het effect  van bepaalde  stedebouwkundige  voor-
schriften  op de ontwikkeling  van  de techniek  dient  te 
worden  onderzocht.  Het merendeel  van deze  voorschrif-
ten dateert  namelijk  uit een tijd waarin  volkomen  andere 
technieken  werden  toegepast:  men  kon bij voorbeeld  niet 
voorzien  dat op daken  van huizen  grote  aantallen  zonne-
collectoren  zouden  moeten  worden  aangebracht. 
Het is nodig  op korte  termijn  maatregelen  te nemen 
omdat  de Europese  producenten,  tenzij  dezen  over  een 
grote  markt  als de Gemeenschap  beschikken  om hun 
nieuwe  technieken  en produkten  aan de man  te brengen, 
op hun  eigen  markt  al snel  in het nadeel  zullen  komen 
door  de concurrentie  uit derde  landen. 
2.5.7.  De  in de Lid-Staten  functionerende  informatie-
netten  binnen  de bouwnijverheid  zijn al vrij ver ontwik-
keld.  Er is al een begin  gemaakt  met de uitbouw  ervan  in 
Gemeenschapsverband  (Euronet,  Euro  Chronos,  Diane, 
enz.).  Deze  ontwikkeling  dient  te worden  voortgezet  en 
gestimuleerd,  op technisch  gebied,  maar  ook  op andere 
gebieden  (economisch,  fiscaal,  enz.). 
Integratie  op Gemeenschapsniveau  van deze  informatie-
netten  zou  deel  moeten  uitmaken  van  het informatica-
programma  waaraan  de Commissie  momenteel  werkt.  Er 
dient  echter  op te worden  toegezien  dat zoveel  mogelijk 
rekening  wordt  gehouden  met het specifieke  karakter  van 
de bouwnijverheid  en in het bijzonder  met  het grote 
aantal  kleine  en middelgrote  ondernemingen,  wier  toe-
gang  tot nieuwe  gegevensbronnen  zoveel  mogelijk  moet 
worden  vergemakkelijkt  (zowel  wat de initiële  investering 
als de voor  gebruikmaking  van de netten  noodzakelijke 
know  how  betreft). 
2.6. Sociale  maatregelen 
2.6.1.  De  uitvoering  van  een  gemeenschappelijk 
beleid  inzake  bouwnijverheid  zou de bedrijvigheid  en de 
werkgelegenheid  in deze  sector  moeten  stabiliseren  of 
zelfs  opvoeren.  In dat verband  zou dit beleid  één van de 
onderdelen  moeten  vormen  van communautaire  maatre-
gelen  op een  gebied  dat van  fundamenteel  belang  is, 
namelijk  de werkloosheidsbestrijding,  in het bijzonder 
waar  het gaat  om jongeren.  De komst  naar  deze  bedrijfs-
tak van jongeren,  die de neiging  hebben  deze  sector  juist  te 
verlaten,  zou in het bijzonder  moeten  worden  bevorderd 
door  specifieke  stimulerende  maatregelen  inzake  be-
roepsopleiding,  met  name  op het gebied  van  nieuwe 
technieken,  en door  verbetering  van de arbeidsvoorwaar-
den. 
2.6.2.  Een  gemeenschappelijke  bouwpolitiek  dient 
overigens  gericht  te zijn  op de bevrediging  van  reële 
sociale  behoeften.  In dat verband  dient  in Europa  voor-
rang te worden  gegeven  aan de sociale  woningbouw,  daar 
er in die sector  een aanzienlijk  woningentekort  is. Met  een 
Nr. C 230/60 Publikatieblad  van de Europese  Gemeenschappen 10. 9. 81 
dergelijk  beleid  kan  de werkgelegenheid  in de bouwnij-
verheid  worden  gestimuleerd,  terwijl  ook  wordt  bijge-
dragen  tot de oplossing  van  de woningnood  in Euro-
pa. 
Tegelijkertijd  zou  gestreefd  moeten  worden  naar 
verbetering  van de arbeidsomstandigheden  door  specifie-
ke maatregelen  te treffen  op het gebied  van beroepsoplei-
ding,  veiligheid  en gezondheid. 
2.6.3.  Ten  aanzien  van  beroepsopleidingen  zou  in 
eerste  instantie  gestreefd  moeten  worden  naar  de tot-
standbrenging  van  wettelijk  geregelde  basisopleidingen 
die zijn afgestemd  op een in alle landen  van de Gemeen-
schap  geldend  eisenprofiel. 
De ontwikkeling  van nieuwe  materialen  en technieken  en 
het ontstaan  van nieuwe  markten  vereisen  bovendien  een 
grotere  kwalificatie  van de arbeidskrachten,  alsook  een 
permanent  aanpassingsvermogen  om in te spelen  op de 
evoluerende  werkzaamheden. 
Rehabilitatie  van woningen  en stadsvernieuwing  vereisen 
bij voorbeeld  speciale  kwalificaties  of een  betrekkelijk 
weinig  voorkomende  polyvalente  deskundigheid. 
Daarom  zijn  de vernieuwingsprogramma's  in een aantal 
Europese  steden  verbonden  met daarop  afgestemde  pro-
gramma's  voor  beroepsopleiding. 
2.6.4.  Om  het aantal  arbeidsongevallen  en beroeps-
ziekten  nog  verder  terug  te dringen,  moet  ook  de 
veiligheid  beschouwd  worden  als een  communautair 
probleem.  In dat  verband  kan  harmonisatie  van  de 
voorschriften  met  betrekking  tot bepaalde  materialen 
(b. v. asbest)  een positieve  bijdrage  leveren. 
2.6.5.  Zwart  werken  heeft  in de diverse  landen  van de 
Gemeenschap  een grote  vlucht  genomen  en is daardoor 
een algemeen  probleem  geworden.  Dit  geldt  in het 
bijzonder  voor  de bouwnijverheid. 
Om groei  en werkgelegenheid  in de Gemeenschap  te 
stimuleren,  dient  krachtiger  te worden  opgetreden  tegen 
zwart  werken.  Daartoe  zou een zekere  harmonisering  op 
Gemeenschapsniveau  nodig  zijn van de vigerende  of in te 
voeren  werkvoorschriften. 
Op Gemeenschapsniveau  zou  gestreefd  moeten  worden 
naar de uitwerking  van wettelijke  en bestuursrechtelijke 
bepalingen  om misbruik  te bestrijden  en doeltreffende 
controle  en sancties  op het illegaal  inzetten  van werkne-
mers  mogelijk  te maken. 
Op Gemeenschapsniveau  zou  gestreefd  moeten  worden 
naar de uitwerking  van wettelijke  bepalingen  waarin  de 
aansprakelijkheid  geregeld  wordt  voor  het niet  afdragen 
van belastingen  en sociale  premies.  Om  dit misbruik  te 
bestrijden,  dienen  doeltreffende  controles  en sancties  te 
worden  uitgevoerd. 
2.6.6.  Ten  aanzien  van de inschakeling  door  onder-
nemingen  uit de Gemeenschap  van Europese  werknemers in landen  kuiten  de EG,  dient  de Gemeenschap  er bij de 
Internationale  Arbeidsorganisatie  op aan te dringen  dat 
deze onderhavig  vraagstuk  op de agenda  plaatst  van haar 
„industriecommissies"  onder  wier  bevoegdheid  de bouw-
nijverheid  valt. 
Ten slotte  zou de Gemeenschap  er zoveel  mogelijk  naar 
moeten  streven  dat  in de bilaterale  of multilaterale 
overeenkomsten  met  derde  landen  sociale  voorschriften 
worden  opgenomen  met minimumnormen  (zie de eerder 
door  het Comité  over  dit onderwerp  uitgebrachte  advie-
zen).  Zij zou de sociale  partners  tevens  moeten  aanzetten 
tot het sluiten  van  collectieve  arbeidsovereenkomsten 
voor  buiten  de Gemeenschap  werkend  personeel. 
2.7. Internationale  handel 
2.7.1.  De  bouwindustrie  van de Gemeenschap  moet 
op buitenlandse  markten  het hoofd  bieden  aan de con-
currentie  van  nieuwe  ondernemingen  (Zuid-Amerika, 
Zuidoost-Azië,  Oostbloklanden),  waarin  de produktie-
kosten  niet  volgens  de regels  van  de markteconomie 
worden  vastgesteld  of door  lage  lonen  worden  vermin-
derd.  Daarnaast  komt  ook nog de concurrentie  van grote 
Amerikaanse  maatschappijen  die geïntegreerde  projecten 
op de markt  brengen. 
Uitbreiding  van de uitvoer  is echter  bepalend  voor  het 
overleven  van Europa  en de behoeften  aan infrastructuur 
en woningen  in de ontwikkelingslanden  zijn enorm  groot; 
om de positie  van Europese  ondernemingen  te handhaven 
of te kunnen  verbeteren,  moeten  dus  communautaire 
maatregelen  in overweging  worden  genomen. 
2.7.2.  Men  zou  zoveel  mogelijk  gebruik  moeten 
maken  van  het politieke  en financiële  gewicht  van  de 
Gemeenschap  om expansiemogelijkheden  voor  uit de 
Gemeenschap  afkomstige  ondernemingen  in derde  lan-
den, in het  bijzonder  in de ontwikkelingslanden,  te 
creëren. 
2.7.3.  Om  de  concurrentiepositie  van  Europese 
ondernemingen  ten opzichte  van ondernemingen  in derde 
landen  te verbeteren,  dient  de samenwerking  tussen  de 
Europese  ondernemingen  met  het oog  op projecten  in 
derde  landen  te worden  bevorderd.  Er zouden  commu-
nautaire  maatregelen  moeten  worden  genomen  ter har-
monisering  van de regelingen  voor  kredietverzekering,  ter 
verbetering  van samenwerking  tussen  de kredietverzeke-
ringsondernemingen  van  de Lid-Staten  (zelfs  het geza-
menlijk  dragen  van een beperkt  deel  van de risico's)  en 
voor  de oprichting  van een bureau  dat informatie  over  de 
internationale  markten  verstrekt  (om  bekendheid  te 
geven  aan marktsituaties  en marktmogelijkheden).  Ook 
zou - op lange  termijn  - de oprichting  van een Europese 
bank  voor  bouwleningen  in overweging  moeten  worden 
genomen. 
2.7.4.  Men  zou  op Gemeenschapsniveau  moeten 
overwegen  of tijdelijke  aaneensluiting  van ondernemin-
gen, in  Frankrijk  „groupements  momentanés 
d'entreprises"  (GME)  genoemd,  mogelijk  kan  worden 
10. 9. 81 Publikatieblad  van  de Europese  Gemeenschappen Nr. C 230/61 
gemaakt,  een  veel  voorkomende  contractvorm  waarbij 
ondernemingen  uit verscheidene  landen  zich  aaneenslui-
ten voor  de uitvoering  van bepaalde  projecten. 
2.7.5.  Een  eerste  stap  voor  een communautaire  rege-
ling op dit gebied  zou  kunnen  zijn  dat een  financiële 
Instelling  van de Gemeenschap  (b.v.  de Europese  Inves-
teringsbank)  voor  een bepaald  percentage  deelneemt  in 
alle verzekeringsovereenkomsten  voor  exportkredieten 
die worden  afgesloten  met  ondernemingen  uit  de 
Gemeenschap  voor  projecten  in derde  landen. 
Deze  deelneming  zou „automatisch"  moeten  zijn,  waarbij 
er wel voor  gezorgd  dient  te worden  dat iedere  Instelling 
die zich  bezighoudt  met  het afsluiten  van verzekeringen 
van exportkredieten,  volledig  autonoom  blijft. 
De beste  manier  om dit te bereiken  - vooral  ook  omdat 
iedere  Lid-Staat  nu reeds  voor  een belangrijk  percentage 
deelneemt  in de risico's  die deze  Instellingen  dekken  -
zou zijn  dat iedere  Lid-Staat  een klein  gedeelte  van zijn 
deelneming  overdraagt  aan  de communautaire  Instel-
ling. Deze  maatregel  zou  het voordeel  hebben  dat dergelijke 
overeenkomsten  een  „Gemeenschapsetiket"  krijgen  en 
dat op de externe  „bouwmarkten"  een Europese  solida-
riteit  tot stand  komt,  zelfs  indien  het deelnemingspercen-
tage van de Gemeenschap  aanvankelijk  nog  maar  gering 
is. 
2.7.6.  De  Gemeenschap  zou  ten  aanzien  van  de 
algemene  voorwaarden  van  de overeenkomsten  moeten 
streven  naar  standaardclausules,  die een communautaire 
regeling  zouden  vormen  waarin  in eerste  instantie  en 
successievelijk  de betalingscondities  en de valuta's  waarin 
betaald  zal worden,  de wijze  waarop  de prijzen  kunnen 
worden  aangepast  en de te volgen  procedure  bij geschillen 
zouden  worden  opgenomen. 
2.7.7.  De  uitwerking  van communautaire  technische 
normen  zou  het werk  van  de exporterende  ondernemin-
gen overigens  vergemakkelijken.  Wil  men  het  hoofd 
kunnen  bieden  aan  de concurrentie  uit andere  grote 
geïndustrialiseerde  regio's  in de wereld,  dan  is het van 
groot  belang  dat potentiële  cliënten  een samenhangend 
geheel  van beproefde  technische  specificaties  kan worden 
geboden. 
Gedaan  te Brussel,  3 juli 1981. 
De Voorzitter 
van bet Economisch  en Sociaal  Comité 
Tomas  ROSEINGRAVE