MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE EUROPESE RAAD, DE RAAD EN DE EUROPESE CENTRALE BANK



Tweede voortgangsverslag over het terugdringen van niet-renderende leningen in Europa

1.Inleiding

Aangezien de Europese Unie en haar economie zichtbaar weer aan kracht winnen, moet de EU het momentum blijven aangrijpen om haar economische en monetaire unie (EMU) te versterken. In het kader van de routekaart die de Commissie op 6 december 2017 heeft uitgestippeld voor de verdieping van de economische en monetaire unie van Europa en in overeenstemming met de Leidersagenda, is de voltooiing van de bankenunie en de totstandbrenging van alle bouwstenen voor een kapitaalmarktenunie een van de meest onmiddellijke prioriteiten. Een geïntegreerd financieel stelsel zal de EMU beter bestand maken tegen negatieve schokken door over de grenzen heen particuliere risicodeling mogelijk te maken en tegelijkertijd de behoefte aan risicodeling door de overheid te verminderen.

Tegelijkertijd wordt in de Mededeling van de Commissie van 11 oktober 2017 een verdere weg uitgestippeld om de bankenunie te voltooien door parallel risicovermindering en risicodeling te bevorderen, op basis van de routekaart van de Raad van juni 2016.

De maatregelen ter vermindering van de risico's die sinds de financiële crisis zijn genomen, hebben geleid tot een significante verbetering van de solvabiliteit van banken, hun leverage en hun liquiditeitsposities, zoals vermeld in het Eerste voortgangsverslag over het terugdringen van niet-renderende leningen (Non-Performing Loans, NPL's) in Europa, dat op 18 januari 2018 is gepubliceerd. Naast de vooruitgang die in vrijwel alle lidstaten met betrekking tot deze essentiële risicomaatstaven is geboekt, kan ook een grotere convergentie naar een verbeterend gemiddelde van deze indicatoren in alle lidstaten worden waargenomen. Deze ontwikkeling wordt met name aangejaagd door opvallende verbeteringen in die nationale bankstelsels welke het zwaarst door de crisis en de daaruit voortvloeiende economische recessie zijn getroffen. De tier 1-kapitaalratio’s van de banken in de eurozone zijn in de gehele steekproef van de Europese Centrale Bank (ECB) verbeterd van 14,6% in het derde kwartaal van 2016 tot 15,3% in het derde kwartaal van 2017. De versterking van de kapitaalposities van banken in de eurozone is ook zichtbaar in hun versterkte leverageratio’s. De gemiddelde leverageratio steeg verder van 5% in het derde kwartaal van 2016 tot 5,2% in het derde kwartaal van 2017. De banken in de eurozone zijn ook beter bestand tegen liquiditeitsschokken, aangezien de liquiditeitsdekkingsratio is gestegen van 138% in het derde kwartaal van 2016 tot 140% in het derde kwartaal van 2017. Als gevolg van vastberaden maatregelen ter vermindering van de risico's worden de resterende risico's vandaag in de eurozone effectiever en gelijkmatiger aangepakt dan drie jaar geleden.

De Commissie heeft ook verschillende andere substantiële maatregelen voorgesteld om de risico's te verminderen en de veerkracht van de EU-banksector te vergroten. Zo heeft de Commissie in november 2016 een significant wetgevingspakket voorgesteld om de Richtlijn herstel en afwikkeling van banken (Bank Recovery and Resolution Directive - BRRD), de Verordening gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme (Single Resolution Mechanism Regulation - SRMR), de Richtlijn kapitaalvereisten IV (Capital Requirements Directive IV - CRDIV) en de Verordening kapitaalvereisten (Capital Requirements Regulation - CRR) te herzien met als doel de risico's in de banksector verder te verminderen. Hetzelfde jaar heeft de Commissie ook een voorstel voor een Richtlijn goedgekeurd betreffende preventieve herstructureringsstelsels, een tweede kans voor ondernemers en de efficiëntie van insolventiekaders. Effectieve herstructurerings- en insolventieregels zijn essentieel voor de preventie of vermindering van NPL's en voor een goed functionerende kapitaalmarktenunie. De Commissie verzoekt het Europees Parlement en de Raad vastberadenheid te tonen in deze belangrijke dossiers om een snelle goedkeuring ervan te vergemakkelijken.

Het aanpakken van het hoge percentage NLP's en de mogelijke toekomstige accumulatie ervan is essentieel om de bankenunie te voltooien. NPL's zijn leningen waarbij de kredietnemer moeilijkheden heeft om de geplande betalingen ter dekking van rente- en/of kapitaalterugbetalingen te verrichten. Wanneer de betalingen meer dan 90 dagen achterstallig zijn, of de lening wordt geacht waarschijnlijk niet door de kredietnemer te zullen worden terugbetaald, wordt ze geclassificeerd als een NPL. De financiële crisis en de daaropvolgende recessies hebben geleid tot een wijdverbreider onvermogen van kredietnemers om hun leningen terug te betalen, aangezien steeds meer ondernemingen en mensen met voortdurende betalingsmoeilijkheden of zelfs faillissementen werden geconfronteerd. Dit was met name het geval in lidstaten die met langdurige of diepe recessies werden geconfronteerd. Veel banken zagen dan ook een toename van NPL's in hun boeken.

Het hoge percentage NLP's kan op twee belangrijke manieren wegen op de prestaties van banken.

1.NPL's genereren minder inkomsten voor een bank dan renderende leningen, waardoor de winstgevendheid afneemt en verliezen kunnen ontstaan die het kapitaal van de bank verminderen. In de ernstigste gevallen kan hierdoor de levensvatbaarheid van een bank in gevaar komen, met alle mogelijke gevolgen van dien voor de financiële stabiliteit.

2.NPL's leggen beslag op een significante hoeveelheid personele en financiële middelen van banken. Hierdoor vermindert de capaciteit van de bank om krediet te lenen, ook aan kleine en middelgrote ondernemingen.

De verantwoordelijkheid voor het aanpakken van de hoge niveaus van NPL's blijft in de eerste plaats bij de getroffen banken en lidstaten berusten. In de context van het Europees semester heeft de Commissie de betrokken landen daar consequent op gewezen. Tegelijkertijd is er ook een duidelijke EU-dimensie aan de vermindering van de huidige NPL-ratio's en aan het voorkomen van buitensporige toekomstige opbouw van NPL's, gezien de onderlinge verwevenheid van het bankstelsel van de EU in het algemeen en dat van de eurozone in het bijzonder. Er zijn belangrijke overloopeffecten van lidstaten met hoge NPL-ratio's naar de EU-economie als geheel, in termen van zowel economische groei als financiële stabiliteit.

Als uitdrukking van deze EU-dimensie en voortbouwend op het gezamenlijke akkoord over de noodzaak om de reeds door de Commissie geïnitieerde acties voort te zetten en uit te breiden, heeft de Raad in juli 2017 een "Actieplan voor de aanpak van niet-renderende leningen in Europa" aangenomen, waarin diverse instellingen - waaronder de Commissie - worden opgeroepen passende maatregelen te nemen om de uitdagingen van hoge NPL-ratio’s in Europa aan te pakken. In het eerste voortgangsverslag over de vermindering van de NPL's heeft de Commissie toegezegd in maart verslag uit te brengen over de vooruitgang die bij de uitvoering van deze maatregelen is geboekt.

Als gevolg van gecombineerde inspanningen en het huidige economische herstel wordt het hoge percentage NLP's, met name bij bepaalde banken en lidstaten, verminderd. De gemiddelde NPL-ratio laat een gestage neerwaartse trend zien en is sinds 2014 met meer dan een derde afgenomen. Zoals hieronder uiteengezet, is ook de vooruitgang bij de vermindering van de NPL's de afgelopen maanden verder gegaan.

Het is nu essentieel dat de inspanningen worden opgevoerd om resoluut het percentage resterende NPL’s en de mogelijkheid van toekomstige opbouw van NPL's aan te pakken.

Samen met dit voortgangsverslag en voortbouwend op een solide basis van risicoverminderende maatregelen die reeds door de Unie zijn genomen, stelt de Commissie een omvattend pakket voor om de afwikkeling van NPL's in Europa te versnellen en de opbouw ervan in de toekomst te voorkomen. Het pakket bestaat uit twee wetgevingsvoorstellen om in de hele Unie een rechtskader tot stand te brengen ter bevordering van de afwikkeling van NPL's en een werkdocument van de diensten van de Commissie met niet-bindende technische richtsnoeren (een zogenaamde "blauwdruk") voor de wijze waarop nationale vermogensbeheerders (asset management companies-AMC’s) kunnen worden opgericht. Samen zullen deze voorstellen:

·de prudentiële instrumenten die nodig zijn om NPL's effectief aan te pakken, versterken;

·de ontwikkeling van secundaire markten voor NPL's bevorderen;

·schuldinvordering vergemakkelijken door de bescherming van crediteuren met zekerheden in een buitengerechtelijke procedure te verbeteren, op een wijze die complementair is aan het voorstel inzake preventieve herstructureringsprocedures, tweede kans voor ondernemers en de efficiëntie van insolventiekaders van november 2016; en