NL Publicatieblad van de Europese Unie C 248/135

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's — Mededeling inzake migratie

(COM(2011) 248 definitief)

2011/C 248/23

Algemeen rapporteur: Luis Miguel PARIZA CASTAÑOS

De Europese Commissie heeft op 4 mei 2011 besloten het Europees Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 304 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie te raadplegen over de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's – Mededeling inzake migratie

COM(2011) 248 definitief.

Het bureau van het Europees Economisch en Sociaal Comité heeft de afdeling Werkgelegenheid, sociale zaken, burgerschap op 14 juni 2011 met de voorbereidende werkzaamheden belast.

Gezien de urgentie van de werkzaamheden heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité tijdens zijn op 15 en 16 juni 2011 gehouden 472e zitting (vergadering van 15 juni) de heer PARIZA CASTAÑOS als rapporteur aangewezen en vervolgens onderstaand advies met 109 stemmen vóór en 2 tegen, bij 6 onthoudingen, goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1 Het is de bedoeling om tijdens de bijeenkomst van de Europese Raad in juni bepaalde aspecten van het gemeenschappelijk immigratiebeleid te bespreken. Voorzitter Van Rompuy heeft voorgesteld om met name van gedachten te wisselen over:

— het vrije verkeer van personen binnen de EU;

— de asielregels;

— de ontwikkeling van een partnerschap met de zuidelijke Middellandse Zeelanden en de bewaking van de buitengrenzen.

1.2 Als inbreng voor de bijeenkomst van de Europese Raad heeft de Europese Commissie op 4 mei jl. onderhavige Mededeling inzake migratie (1) gepubliceerd.

2. Algemene opmerkingen

2.1 Via verscheidene adviezen (zie bijlage) heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) in samenwerking met de overige EU-instellingen bijgedragen tot de uitwerking van een gemeenschappelijk asiel- en immigratiebeleid van de EU. Er is op dit vlak vooruitgang geboekt, maar er is nog heel wat werk aan de winkel. De goedkeuring in Raad en Parlement van gemeenschappelijke wetgeving over de toelating van immigranten en de opvang van personen die internationale bescherming behoeven, verloopt zeer moeizaam.

2.2 Het gemeenschappelijk immigratiebeleid dient breed te worden aangepakt, waarbij rekening moet worden gehouden met aspecten zoals: de demografische situatie en de arbeidsmarkten, eerbiediging van de mensenrechten, gelijke behandeling en non-discriminatie, de wetgeving inzake de toelating van nieuwe immigranten, de opvang en bescherming van asielzoekers, de bestrijding van criminele netwerken van mensensmokkelaars, samenwerking met derde landen, Europese solidariteit, sociaal beleid en inburgering.

2.3 Het EESC maakt zich ernstig zorgen over een aantal gebeurtenissen, verklaringen en politieke besluiten uit de voorbije maanden. Een oude, in Europa welbekende ziekte wint op ons continent namelijk weer terrein: uitsluiting op basis van vreemdelingenhaat en nationalisme. Minderheden en immigranten worden in een kwaad daglicht gesteld en beledigd en krijgen met agressief en discriminerend beleid te maken.

2.4 Vreemdelingenhaat en populisme kwamen vroeger vooral uit extremistische politieke kringen die in de minderheid waren. Tegen immigranten en minderheden gerichte beleidsmaatregelen maken thans echter deel uit van de agenda en programma's van verschillende Europese regeringen, die ze inzetten als verkiezingswapen. Het EESC zou graag zien dat de Europese Raad van juni vermijdt dat de Europese agenda door xenofobie en populisme wordt besmet.

2.5 De afgelopen weken hebben zich onaanvaardbare situaties voorgedaan. Door een beperkte stijging van het aantal immigranten dat via de Middellandse Zee de EU is binnengekomen, is er in Europa een ernstige politieke crisis ontstaan. In het verleden zijn er wel eens veel meer mensen binnengekomen die oorlog en armoede ontvluchtten, en toen legde Europa solidariteit aan de dag, waarbij het de bescherming van de mensenrechten garandeerde en op de bres ging staan voor de waarden die aan de Europese integratie ten grondslag liggen.

2.6 Voor het EESC en voor de meeste Europeanen is de totstandbrenging van de Schengenruimte een van de belangrijkste verwezenlijkingen van de Europese integratie. Sommige EU-lidstaten voeren echter weer binnengrenscontroles in die tegen het Verdrag indruisen.

2.7 Dat de waarden van bepaalde politieke leiders en van de EU zelf op het spel zijn komen te staan als gevolg van een kleine crisis, veroorzaakt doordat meer migranten bescherming nodig hebben, is een ontwikkeling die het EESC grote zorgen baart.

2.8 Het EESC roept mensen op om zich in het politieke debat gematigder en evenwichtiger uit te laten, met inachtneming van de beginselen van democratische, vrije en open samenlevingen. Europese regeringen zij erop gewezen dat integratie van immigranten een vorm van tweerichtingsverkeer is, d.w.z. dat ook de Europese samenlevingen waar de immigranten terechtkomen, verplichtingen hebben en zich zodanig moeten opstellen dat integratie wordt bevorderd. Het komt de integratie echter niet ten goede als de samenleving toestaat dat politieke leiders in verkiezingscampagnes en politieke besluiten blijk geven van populisme en xenofobie in de richting van immigranten en minderheden.

2.9 Europa heeft een visie voor de middellange en lange termijn nodig. Eerder is het EESC door het Belgische EU-voorzitterschap gevraagd een verkennend advies (2) op te stellen over de rol van immigratie in de context van de vergrijzing in Europa. De conclusies van dat advies waren duidelijk: in de komende jaren moet niet alleen de mobiliteit van werknemers binnen de EU toenemen, maar ook de immigratie van werknemers en hun gezinnen die uit derde landen afkomstig zijn. Hierdoor komen we voor nieuwe uitdagingen te staan om de grotere diversiteit in bedrijven en steden in goede banen te leiden. Het EESC verzoekt de Commissie om snel met de nieuwe Europese Integratieagenda te komen, rekening houdend met de werkzaamheden van het Europees Integratieforum.

2.10 De recente gebeurtenissen in het zuidelijke Middellandse Zeegebied en de discussies en conflicten binnen de EU vormen een gelegenheid om de waarden en beginselen van de EU en de bestaande gemeenschappelijke regels opnieuw in de verf te zetten en om het EU-beleid inzake grensbeheer, vrij verkeer, asiel en immigratie „meer Europees” te maken.

3. Bijzondere opmerkingen

3.1 Vrij verkeer van personen - Binnengrenzen

3.1.1 Volgens het EESC vormt het vrije verkeer van persoon een grondbeginsel en een grondrecht in het Europese integratieproces, en een van de hoekstenen van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht. Het EESC vindt net als de Commissie dat er behoefte is aan een duidelijker en krachtiger systeem voor Schengengovernance. Daartoe moet er een Europees systeem komen waarmee onafhankelijk en objectief kan worden geëvalueerd hoe de Schengengrenscode door de lidstaten wordt toegepast. Zo'n systeem zou door de Commissie geleid en gecoördineerd moeten worden en door bijdragen van externe deskundigen moeten worden geschraagd.

3.1.2 Lidstaten die in uitzonderlijke gevallen tijdelijk weer binnengrenscontroles willen invoeren omdat overwegingen van openbare orde vereisen dat met spoed wordt opgetreden, moeten hun in de Schengengrenscode vastgelegde verplichtingen nakomen. In dit verband gaat het er met name om dat zij de Commissie vooraf inlichten, dat zij de in de code vastgelegde procedurele waarborgen respecteren (opgave van de redenen die herinvoering van de controles rechtvaardigen) en dat zij de beginselen van evenredigheid, solidariteit en onderling vertrouwen in acht nemen.

3.1.3 Het EESC gaat ermee akkoord dat er op Europees niveau een mechanisme wordt ingesteld voor de gecoördineerde herinvoering van binnengrenscontroles in „werkelijk kritieke situaties” of wanneer buitengrenzen onverwacht onder een grote migratiedruk komen te staan. Bij de onderhandelingen over een dergelijk mechanisme in de Raad zouden de regeringen niet de mogelijkheid mogen hebben om de gemeenschappelijke procedurele waarborgen die in de Schengengrenscode zijn vastgelegd, opnieuw te bespreken of naar beneden toe bij te stellen.

3.1.4 Het EESC vindt net als het Europees Parlement dat de Commissie een nieuw inbreukmechanisme zou moeten uitwerken (om potentiële schendingen van de grondrechten en fundamentele vrijheden van de EU vroegtijdig op te sporen) dat er vooral voor moet zorgen dat maatregelen die lidstaten in het kader van het Europees recht nemen en die een mogelijke schending inhouden van de grondrechten en vrijheden van het individu, worden opgeschort terwijl het Hof van Justitie in Luxemburg via een versnelde procedure nagaat of zij niet in strijd zijn met de wet (3).

3.2 Buitengrenzen

3.2.1 De Europese Unie heeft een geloofwaardig en doeltreffend buitengrenzenbeleid nodig dat in overeenstemming is met de wetgeving en dat onderworpen is aan een krachtig democratisch toezicht en aan onafhankelijke evaluatie. Het EESC roept Raad en Europees Parlement op om het eens te worden over het voorstel van de Commissie uit februari 2010 tot versterking van de Frontex-verordening.

3.2.2 Het EESC vindt dat de lidstaten Frontex meer operationele bevoegdheden moeten geven en meer autonomie op het vlak van werkzaamheden en middelen (technische voorzieningen). De ontplooiing van gezamenlijke initiatieven die door het Frontex-agentschap worden gecoördineerd, alsook de gevolgen daarvan voor de grondrechten en bestuurlijke waarborgen die in de grenscode zijn vastgelegd, moeten echter democratisch worden gecontroleerd door het Parlement en door het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten. Tegelijkertijd zouden met name de activiteiten en overeenkomsten van Frontex met derde landen, de doeltreffendheid van gezamenlijke acties en de kwaliteit van de risicoanalyses van Frontex permanent moeten worden geëvalueerd.

3.2.3 Het is volgens het EESC van essentieel belang dat Frontex zijn verplichtingen op het gebied van de toegang tot internationale bescherming nakomt, waarbij het bijv. gaat om het beginsel van non-refoulement, onafhankelijk toezicht op de eerbiediging van de grondrechten, en de ontwikkeling van een ethische gedragscode in geval van gedwongen terugkeer.

3.2.4 Het EESC is ook voorstander van de ontwikkeling van een Europese grensbewakingsdienst, bestaande uit een Europees contingent grenswachters, die in de toekomst een gecentraliseerde Europese administratie zou kunnen vormen. Belangrijkste taak ervan zal zijn om de gemeenschappelijke regels uit de grenscode toe te passen.

3.3 Arbeidsimmigratie

3.3.1 De EU moet een gemeenschappelijk beleid inzake legale immigratie een politieke impuls geven en de mobiliteit en gelijke behandeling van onderdanen van derde landen die om arbeidsredenen naar Europa komen, bevorderen. In diverse lidstaten zijn er (met name in bepaalde sectoren en beroepsgroepen) bedrijven die nieuwe arbeidsimmigranten nodig hebben, afhankelijk van talent en kwalificaties. De EU heeft op het vlak van arbeidsimmigratie een coherent, alomvattend en horizontaal gemeenschappelijk wetgevingskader op Europees niveau nodig waarin eerbiediging van de werknemersrechten, gelijke behandeling en de behoeften van ondernemingen centraal staan.

3.3.2 Het EESC heeft eerder al adviezen uitgebracht over richtlijnvoorstellen betreffende seizoenarbeiders, detachering van werknemers, hoogopgeleide werknemers en onderzoekers. In het streven naar een dynamische, innovatieve en competitieve economie kan de EU er niet omheen om nieuw talent aan te trekken, waarbij wel met de herkomstlanden dient te worden samengewerkt om een braindrain te voorkomen.

3.3.3 Het EESC acht het van dringend belang dat Raad en Europees Parlement het eens worden over de richtlijn waarmee voor een gemeenschappelijk pakket rechten en één enkele aanvraagprocedure wordt gezorgd (4). Dat verschillende categorieën werknemers uit derde landen in de EU verschillende rechten hebben, is een probleem dat moet worden aangepakt. De sectorale aanpak die het huidige gemeenschappelijke rechtskader kenmerkt, werkt in de hand dat verschillende categorieën arbeidsimmigranten op verschillende en discriminerende wijze worden behandeld, zowel wat hun rechten als wat de voorwaarden voor binnenkomst en verblijf betreft.

3.3.4 Het EESC is ermee ingenomen dat de Europese Commissie in 2013 een gemeenschappelijke immigratiecode wil presenteren. Deze code zou de wetgeving moeten versterken door middel van een uniform en transparant pakket rechten, waarborgen en plichten van immigranten. De code zou moeten berusten op de beginselen van gelijkheid en eerlijke behandeling. De EU zou actiever moeten bevorderen dat de lidstaten de internationale en Europese overeenkomsten en verdragen in het kader van bijv. de VN, de Raad van Europa en de IAO omzetten.

3.4 Overleg en mobiliteitspartnerschappen met derde landen

3.4.1 Het EESC kan zich in grote lijnen vinden in de Commissiemededeling „Een dialoog over migratie, mobiliteit en veiligheid met de landen van het zuidelijke Middellandse Zeegebied”. (5) De EU moet verder werk maken van een alomvattende aanpak van het migratievraagstuk, waarbij het faciliteren van legale migratiekanalen en mobiliteit voorop moet staan.

3.4.2 Het plan om mobiliteitspartnerschappen tussen de EU en Tunesië, Egypte en Libië op te zetten, kan op bijval van het EESC rekenen. Wel moet onafhankelijk worden onderzocht in hoeverre de reeds bestaande mobiliteitspartnerschappen efficiënt zijn en zoden aan de dijk zetten. Het EESC vindt het een goede zaak dat de Commissie ervoor wil zorgen dat de mobiliteitspartnerschappen een doeltreffend evaluatiemechanisme krijgen. Bij de mobiliteitspartnerschappen gaat het echter om gezamenlijke politieke verklaringen die voor de deelnemende landen wettelijk niet bindend zijn. Daarom zouden ze tot internationale verdragen moeten worden omgevormd.

4. Internationale bescherming

4.1 Het EESC hoopt dat Raad en Parlement in 2012 de gemeenschappelijke wetgeving zullen goedkeuren die nog ontbreekt om een gemeenschappelijk asielstelsel te creëren.

4.2 Voorts acht het EESC het zaak dat de EU-lidstaten meer solidariteit aan de dag leggen bij de opvang van mensen die naar Europa komen en internationale bescherming nodig hebben. Ook stelt het voor dat de EU hervestigingsprogramma's aanbiedt, zoals de Commissie heeft voorgesteld.

Brussel, 15 juni 2011 De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Staffan NILSSON

(1) COM(2011) 248 definitief

(2) PB C 48 van 15.2.2011, blz. 6-13

(3) Resolutie van het Europees Parlement van 15 december 2010 over de situatie van de grondrechten in de Europese Unie (2009) – effectieve tenuitvoerlegging na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon (2009/2161(INI)) - P7_TA(2010)0483, paragraaf 39.

(4) COM(2007) 638 definitief

(5) COM(2011) 292 definitief