Advies van het Economisch en Sociaal Comité over de "Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's - Het concurrentievermogen van de sector onderaanneming in de textiel- en kledingindustrie in de Europese Unie"

(97/C 66/06)

De Europese Commissie heeft op 30 mei 1996 besloten, overeenkomstig artikel 198 van het EG-Verdrag het Economisch en Sociaal Comité te raadplegen over de voornoemde mededeling.

De Afdeling voor industrie, handel, ambacht en diensten, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 6 november 1996 goedgekeurd. Rapporteur was de heer Malosse.

Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 340e Zitting (vergadering van 27 november 1996) het volgende advies uitgebracht, dat met 105 stemmen vóór, één stem tegen, bij vijf onthoudingen is goedgekeurd.

1. Inleiding

1.1. Onderhavige mededeling vormt een uitwerking van het actieprogramma ten behoeve van het concurrentievermogen van de Europese industrie (doc. COM(94) 319 def.) en is opgesteld op een daartoe strekkend verzoek van de Raad Industrie van 28 maart 1996. Deze keuze lijkt een juiste, want de textiel- en kledingindustrie is uit werkgelegenheidsoogpunt één van de belangrijkste bedrijfstakken in Europa en juist deze branche wordt door verlies van concurrentievermogen getroffen. De OETH (Europese Waarnemingspost voor textiel en kleding) schat dat in de EU tussen 1988 en 1995 meer dan 800 000 banen in deze sector verloren zijn gegaan.

1.2. De rol van onderaanneming in de sector mag bepaald niet worden onderschat. Onderaannemers zijn immers hoofdzakelijk mkb's en ambachtsbedrijven die veel arbeidsplaatsen genereren. Volgens schattingen van de Commissie, die overigens nogal aan de lage kant lijken, zijn met onderaanneming 650 000 legale en 150 000 illegale arbeidsplaatsen gemoeid.

1.3. Onderaanneming geeft de sector de noodzakelijke flexibiliteit en is daarom belangrijk. Daarnaast moet worden gewezen op de verschillen tussen enerzijds onderaanneming in het textielbedrijf, waar het om technologisch hoogwaardig werk kan gaan, en anderzijds onderaanneming in het kledingbedrijf, die meestal werk tegen maakloon en daarom van oudsher handarbeid omvat. Voorts blijken onderaannemers vaak geconcentreerd te zijn in berg- of plattelandsgebieden en binnen in moeilijkheden verkerende stedelijke zones. Problemen in verband met ruimtelijke ordening en economische en sociale samenhang nemen door hun geleidelijke verdwijning slechts toe.

1.4. Nu bedrijfsverplaatsingen en mondialisering een zware stempel op de sector drukken, moet beseft worden dat onderaanneming van belang is voor het behoud van een volledige en georganiseerde produktie- en distributiekolom binnen de EU. Deze kolom omvat het gehele produktieproces, d.w.z. de bewerking van natuurlijke grondstoffen als katoen, linnen of vlas die vervolgens worden gewoven, gesponnen of gebleekt, de verwerking van chemische, synthetische of kunstvezels, de machinale vervaardiging van textiel, alsook de sterk gediversifieerde kledingindustrie met haar mode, haute couture, confectiebedrijven en kleermakers, en ten slotte de distributie.

1.5. Binnen de hele sector, de gespecialiseerde distributie inbegrepen, nemen de gevoelens van solidariteit toe. Men stelt zich op het standpunt dat er grenzen zijn aan bedrijfsverplaatsingen en mondialisering. Ook denkt men dat de hele sector wel eens zou kunnen lijden onder het wegvallen van één schakel.

1.6. Vrouwen bezetten 80 % van de arbeidsplaatsen in de onderaanneming in het EU-kledingbedrijf; de crisis die deze sector doormaakt, heeft vooral voor deze bevolkingscategorie bijzonder ernstige sociale gevolgen.

1.7. Tegen deze achtergrond kan de bijdrage van het Comité nuttig zijn voor Commissie, Raad, Europees Parlement en Comité van de Regio's, alsmede voor de door de Commissie tijdens het forum over de textiel- en kledingindustrie van 19 juni 1996 ingestelde groep "Concurrentievermogen". Met het al dan niet overleven van deze sector in de EU zijn grote sociale en industriële belangen gemoeid; daarom is zijn lot van grote maatschappelijke betekenis.

2. De Commissievoorstellen

2.1. De feiten

2.1.1. Het Comité is het goeddeels eens met de analyse van de Commissie. Zij wijst met name op internationalisering van de produktie, delocalisatie, tendens naar versterking van de positie van grote distributeurs, gevolgen van informatisering en zwartwerk.

2.1.2. Deze analyse is evenwel niet volledig en zou met de volgende elementen kunnen worden aangevuld:

a) de onderaanneming en de gehele textiel- en kledingketen zijn in hoge mate onderling afhankelijk, zodat er een globale strategie voor de hele sector moet komen;

b) er dient onderscheid te worden gemaakt tussen enerzijds de vaak zeer concurrentiekrachtige en kapitaalintensieve onderaannemers in het textielbedrijf en anderzijds de onderaannemers in het kledingbedrijf die arbeidsintensief werken en de weg naar technische vooruitgang maar moeilijk weten te vinden;

c) de sector ondervindt moeilijkheden bij het penetreren van markten van derde landen, terwijl de Europese markten in zeer hoge mate zijn opengesteld;

d) de moeilijkheden die mkb's vanwege hun omvang ondervinden (b.v. toegang tot opleiding en informatie), moeten nauwkeuriger worden onderzocht;

e) de ontwikkelingen op het gebied van actief en passief veredelingsverkeer, alsmede de lessen die daaruit vallen te trekken, moeten worden geanalyseerd.

2.2. Strategieën voor het functioneren van onderaanneming

2.2.1. De Commissie noemt naar aanleiding van de huidige stand van zaken verschillende soorten strategieën: "reactievermogen en flexibiliteit", "deskundigheid en know-how", "het aspect service" en "het kostenaspect".

2.2.2. Deze strategieën moeten niet tegenover elkaar worden gesteld, maar dienen elkaar juist aan te vullen. Voorts vormt het kostenaspect, vooral bij onderaanneming, een onontkoombare, zij het niet de enige, economische factor. Onderaannemers proberen deze vier strategieën optimaal te combineren en een echte Europese strategie moet erop zijn gericht, de voorwaarden in het leven te roepen waaronder zij dit zo goed mogelijk kunnen doen.

2.2.3. De Europese Unie moet in verband met het kostenaspect een denkproces op gang brengen over manieren om het concurrentievermogen van de factor arbeid veilig te stellen. Belastingen en sociale lasten drukken momenteel in de meeste lid-staten voornamelijk op arbeid, waardoor werkgelegenheid en bedrijfsleven worden bestraft. Daarnaast werkt deze druk zwartwerk in de hand dat vaak in onaanvaardbare omstandigheden wordt verricht. Fiscale prikkels ten behoeve van bedrijfsinvesteringen in opleiding en kwalificaties, vooral van vrouwen, zouden daarentegen het concurrentievermogen van het Europese bedrijfsleven verhogen en bedrijfsverplaatsingen naar derde landen reduceren. Het concurrentievermogen van de betrokken sectoren, inclusief het MKB, kan tevens worden verbeterd door EG-maatregelen ten behoeve van flexibiliteit en herindeling van de arbeidstijden, met name wat de berekening van de arbeidsduur betreft.

2.3. Factoren ter verbetering van het concurrentievermogen

2.3.1. De Commissie noemt innovatie, informatie, vaardigheden en ondernemingssamenwerking terecht als factoren waarmee het concurrentievermogen kan worden verhoogd.

2.3.2. Het Comité wil in het bijzonder op de volgende elementen wijzen:

a) de vaardigheden van alle betrokkenen (werknemers, bedrijfsleiding, ambachtslieden en zelfstandigen) moeten worden verbeterd door bredere toegang tot opleiding en informatie;

b) technische vooruitgang en moderne communicatiemiddelen, vooral teleworking, dienen toegankelijker te worden, zodat thuiswerk of werk in kleine, in moeilijk toegankelijke regio's gesitueerde vestigingen kan worden gehandhaafd;

c) door diversificatie van activiteiten kan een hogere toegevoegde waarde worden verkregen. Daarbij moet, wat het eindprodukt in het confectiebedrijf betreft, ook worden gedacht aan b.v. franchising van ontwerpen of logo's met behulp waarvan produkten op de markt kunnen worden gebracht;

d) er moeten maatregelen worden genomen ter stimulering van de samenwerking, op vrijwillige basis, tussen kleine en middelgrote distributeurs. Ook dient een prijsbeleid te worden ontwikkeld waardoor zij kunnen concurreren met de grote distributeurs;

e) de Europese onderaannemers kunnen door bevordering van kwaliteitszorg en met behulp van advies, in combinatie met de know-how van hun arbeidskrachten, een aanzienlijke gunstigere kosten/kwaliteitsverhouding bereiken dan hun concurrenten uit de ontwikkelingslanden, waar de normen vaak lager liggen;

f) het partnerschap tussen onderaannemers dient te worden versterkt via samenwerkingsverbanden en uitwisseling van know-how en produkten. Ook moet deze vorm van samenwerking worden uitgebreid tot onderaannemingsbeurzen en tussenpersonen (of "handelsagenten"); in sommige lid-staten zijn deze laatsten wezenlijk om de produkten van onderaannemers bij opdrachtgevers aan de man te brengen;

g) opdrachtgevers moeten worden aangemoedigd om, in een geest van partnerschap, stabielere relaties met onderaannemers aan te gaan. Daartoe dient een kader te worden opgesteld om meer evenwicht in de betrekkingen tussen de partners te brengen. De desbetreffende regels zouden voor de opdrachtgevers verplichtingen moeten bevatten aangaande betalingstermijnen, contractsduur, opleiding voor mannen en vrouwen en kennisoverdracht; zulks in ruil voor verplichtingen voor de onderaannemers op het gebied van kwaliteit en leveringstermijnen. Bestaande of nog vast te stellen nationale regelgeving kan als model dienen voor de door de betrokkenen, bij voorkeur vrijwillig, vast te leggen regels;

h) de markten van derde landen moeten ruimer worden opengesteld voor Europese produkten. Dit werpt vragen op over de samenhang tussen het buitenlandse beleid van de Unie en haar strategie voor een beter industrieel concurrentievermogen. Over het algemeen is de Unie minder protectionistisch dan haar voornaamste partners. Daarom is het legitiem om, alvorens de EU-markten verder open te stellen, tijdens handelsbesprekingen in de toekomst van de partners te verlangen dat zij hun markten openen. Het Comité dringt erop aan dat strikt op de naleving van handelsakkoorden wordt toegezien, en dat, ten behoeve van het MKB, systematischer handelssancties kunnen worden opgelegd, in geval van inbreuken vanuit derde landen;

i) in het multilaterale WTO-kader dient er meer aandacht te worden besteed aan de bestrijding van fraude, dumping, namaak en invoer van produkten die zijn vervaardigd onder omstandigheden die indruisen tegen de sociale en ethische beginselen van de Unie en de IAO-normen. Hierbij moet met name worden gedacht aan dwangarbeid, uitbuiting van kinderen, belemmering van vrijheid van vakvereniging of schending van elementaire regels voor milieubescherming. Deze activiteiten vormen een ware plaag voor de sector in zijn geheel en voor onderaanneming in het bijzonder;

j) via opwaardering van functies en kwalificaties dient zwartwerk te worden bestreden.

2.4. Maatregelen ter bevordering van het concurrentievermogen

2.4.1. In een eerste gedeelte geeft de Commissie een opsomming van de multisectorale instrumenten waarover zij in dit verband beschikt (structuurfondsen, opleidingsprogramma's). In de regel zijn deze instrumenten weinig toegankelijk voor het MKB en ontbreekt ook de nodige transparantie. Betreurenswaardig is vooral dat de EG-opleidingsinstrumenten, sleutelfactor voor het concurrentievermogen van de sector, onvoldoende wendbaar zijn. Verder geeft de Commissie niet aan welke financiële middelen in het kader van deze instrumenten voor de textiel- en kledingindustrie bestemd zijn.

2.4.2. Met het door DG XXIII beheerde actieprogramma ten behoeve van het MKB kan zeer wel tegemoet kan worden gekomen aan de geuite behoeften, met name wat de samenwerking binnen het MKB op de interne markt betreft. Het Comité maakt zich evenwel zorgen over een eventuele verlaging van de voor het programma 1997-1999 uitgetrokken middelen (180 miljoen ecu), die reeds nu aan de lage kant zijn. Het in het tweede geïntegreerde programma vervatte proefproject voor de financiering van joint ventures van Europese mkb's is interessant. De textiel- en kledingsector moet met voorrang voor dit proefproject in aanmerking komen.

2.4.3. In het tweede gedeelte van haar mededeling behandelt de Commissie de specifieke instrumenten voor de onderaannemers. De voorgestelde maatregelen zijn belangrijk, met name die voor promotie (beurzen en salons) en die voor opleiding en samenwerking tussen opdrachtgevers en onderaannemers. Hiervoor zijn echter slechts zeer bescheiden middelen uitgetrokken (150 000 ecu op de begroting 1996 + 32 000 ecu voor vergaderkosten). Hoewel ook op dit gebied het subsidiariteitsbeginsel in acht moet worden genomen, verzoekt het Comité de Commissie toch, hem een concreter programma voor te leggen dat de volgende punten zou moeten bevatten:

a) een gefaseerd tijdpad voor de tenuitvoerlegging van 3 of 4 jaar;

b) aanvullende inlichtingen over de wijze waarop de maatregelen zullen worden gefinancierd (inclusief de eventuele deelname van lid-staten en branche-organisaties);

c) eventueel in het kader van bestaande programma's gefinancierde aanvullende maatregelen op het gebied van innovatie, zoals koppeling binnen Europa van technische centra voor verspreiding van innovatie, gezamenlijke maatregelen m.b.t. voor de sector belangrijke markten als Japan, de Verenigde Staten of de Golfstaten;

d) steun voor samenwerking tussen mkb's, b.v. via proefprojecten ter zake van het opzetten van gemeenschappelijke structuren voor modeontwikkeling en distributie, ten einde de toegevoegde waarde ervan te verhogen.

3. Aanbevelingen en conclusies

3.1. Het Comité is zich bewust van het belang van een krachtige textiel- en kledingsector in de Europese Unie als bron van welvaart en werkgelegenheid, nu en in de toekomst.

3.2. Het is zich bewust van het belang van de EG-onderaannemers als factor voor flexibiliteit, als essentiële schakel in de textiel- en kledingketen en als alternatief voor bedrijfsverplaatsingen naar derde landen.

3.3. Het Comité beseft dat de onderaannemers in de textiel- en kledingsector zeer belangrijk zijn voor de sociaal-economische structuur van veel lid-staten, met name in verband met hun rol op het gebied van ruimtelijke ordening en de tienduizenden kleine en ambachtsbedrijven, alsmede eenmanszaken die als onderaannemer opereren.

3.4. Het is zich bewust van de niet uit te vlakken sterke punten van het Europese bedrijfsleven: kwaliteit van de factor arbeid, creativiteit, innovatie, technologische prestaties en de faam van de Europese mode.

3.5. Het Comité is zich evenwel ook bewust van de kwetsbare positie van de onderaannemers ten opzichte van hun opdrachtgevers.

3.6. Het erkent de gegrondheid van de mededeling van de Commissie over het concurrentievermogen van de sector onderaanneming in de textiel- en kledingindustrie.

3.7. Het Comité maakt zich evenwel zorgen over de onvoldoende ambitieuze inhoud van deze mededeling, waarin uit de geconstateerde feiten niet de logische conclusies worden getrokken, te weten:

3.7.1. de Europese Unie en de lid-staten dienen erover na te denken hoe ervoor kan worden gezorgd dat de hoofdmoot van de fiscale en sociale lasten niet langer op de factor arbeid blijft drukken;

3.7.2. de doelstellingen van het gemeenschappelijk handelsbeleid dienen te worden herzien: openstelling van de markten van derde landen moet tot prioriteit worden verheven alvorens de Unie haar eigen markten verder openstelt;

3.7.3. er dient op te worden toegezien dat de wereldhandel overeenkomstig WTO- en IAO-regelingen onderworpen is aan internationale, van effectieve controle-instrumenten en sanctiemogelijkheden voorziene regels tegen dumping, namaak, uitbuiting van kinderen, dwangarbeid, belemmering van de vrijheid van vakvereniging en schending van milieubepalingen;

3.7.4. in geval van inbreuken vanuit derde landen moeten ten behoeve van het MKB systematisch effectieve communautaire handelssancties kunnen worden opgelegd;

3.7.5. er moet meer gelijkheid komen in de verhouding tussen enerzijds middelgrote en kleine onderaannemers en anderzijds hun opdrachtgevers;

3.7.6. de samenwerking tussen mkb's onderling en met de kleine detailhandel moet worden gestimuleerd, zodat deze bedrijvencategorieën zich een eigen plaats kunnen verwerven binnen de produktie- en distributiekanalen voor Europese mode, beter kunnen concurreren met ingevoerde produkten - indien mogelijk door kwaliteitsprodukten tegen competitieve prijzen aan te bieden -, en zich met succes staande kunnen houden tegenover het grootwinkelbedrijf;

3.7.7. er dient een actieplan te komen met een financieel plaatje en een meerjarig tijdpad voor proefprojecten op Europees en nationaal niveau; hiermee moet worden beoogd, de kwalificaties van de betrokkenen te vergroten, de invoering van nieuwe technologie, met name informatietechnologie, te versnellen, en de samenwerking tussen de mkb's, ook die uit de handel, alsook de betrekkingen tussen opdrachtgevers en onderaannemers te verbeteren;

3.7.8. de Raad moet worden verzocht om de prioriteit voor het MKB concreet gestalte te geven door de noodzakelijke middelen uit te trekken, zodat de specifieke programma's ter zake niet slechts een symbolische, maar een werkelijke impact hebben;

3.7.9. de mkb's dienen in het kader van de EG-structuurinstrumenten, vooral het Europees Sociaal Fonds, als prioritair te worden aangemerkt. Daartoe moet het beheer, met name via globale subsidieverlening, worden gedecentraliseerd tot het niveau van de beroepsorganisaties of de Kamers van Koophandel, die deze bedrijven en hun behoeften goed kennen;

3.7.10. er moet, zoals voorgesteld in het tweede geïntegreerde programma, een financieel instrument worden ingesteld ter stimulering van het partnerschap tussen de EU-mkb's. Dergelijke instrumenten bestaan namelijk reeds voor partnerschappen met bedrijven uit derde landen (ECIP, JOP).

3.8. Het Comité is tevreden over het voornemen, een "permanente groep voor de sector onderaanneming in de textiel- en kledingbranche" op te zetten waaraan zal worden deelgenomen door de Europese en nationale vertegenwoordigers van deze bedrijfstak, alsmede door de vakbonden. Het Comité zal hieraan in zijn hoedanigheid van permanente waarnemingspost voor de interne markt bijdragen. Een van de opdrachten van de groep zou eruit kunnen bestaan, toe te werken naar verbetering van de contractuele relaties binnen de sector. Afhankelijk van de te behandelen onderwerpen moet de groep worden uitgebreid met vertegenwoordigers van de betrokkenen, o.m. distributeurs of consumentenverenigingen.

Brussel, 27 november 1996.

De voorzitter van het Economisch en Sociaal Comité

T. JENKINS