EUROPESE  
COMMISSIE   
Brussel, 26.10.2022  
COM(2022) 234 final/2  
PART 1/2  
 
CORRIGENDUM  
This document corrects document COM(2022) 234 final of 19.5.2022.  
Concerns the NL language version.  
The legend in Figures 1 and 46 has been corrected.  
The text shall read as follows:  
 
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE 
RAAD, DE EUROPESE CENTRALE BANK, HET EUROPEES ECONOMISCH EN 
SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO’S  
EU-scoreb oard voor justitie 2022   
 
1 
 INLEIDING  
Doeltreffende rechtsstelsels zijn cruciaal voor de toepassing en handhaving van het EU -recht en 
voor het handhaven van de rechtsstaat en de waarden waarop de EU is gegrondvest en die de 
lidstaten gemeen hebben. Bij de toepassing van het EU -recht treden nationale rechterlijke 
instanties op als EU -instanties. Het zijn in de eerste plaats de nationale rechterlijke instanties die 
ervoor zorgen dat  de rechten en verplichtingen die zijn vastgelegd in het EU -recht daadwerkelijk 
worden gehandhaafd (artikel  19 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, VEU).  
Daarnaast zijn doeltreffende rechtsstelsels ook cruciaal voor het wederzijds vertrouwen en vo or 
het verbeteren van het investeringsklimaat en de duurzaamheid van langdurige groei. De 
verbetering van de efficiëntie, de kwaliteit en de onafhankelijkheid van de nationale 
rechtsstelsels blijft daarom een van de prioriteiten van het Europees Semester, de jaarlijkse 
cyclus van economische beleidscoördinatie van de EU. In de jaarlijkse duurzamegroeianalyse 
voor 2022  (1), waarin de beleidsprioriteiten op het gebied van economie en werkgelegenheid 
voor de EU worden uiteengezet, wordt het verband bevestigd t ussen doeltreffende rechtsstelsels 
en het ondernemingsklimaat in de lidstaten. Goed functionerende en volledig onafhankelijke 
rechtsstelsels kunnen een positieve impact hebben op investeringen en zijn cruciaal voor de 
bescherming ervan. In die zin dragen z e ook bij aan de productiviteit en het 
concurrentievermogen. Zij zijn ook van belang voor het waarborgen van de effectieve 
grensoverschrijdende uitvoering van contracten, overheidsbesluiten en geschillenbeslechting, 
wat van essentieel belang is voor de wer king van de eengemaakte markt  (2). 
In deze context wordt in het EU -scorebord voor justitie jaarlijks een overzicht opgenomen van 
indicatoren die gericht zijn op de essentiële parameters voor een doeltreffend rechtsstelsel:  
 efficiëntie;  
 kwaliteit;  
 onafhankelijkheid.  
In het scorebord voor 2022 worden de indicatoren voor deze drie aspecten verder uitgebreid, 
onder meer door te kijken naar de toegankelijkheid van justitie voor personen met een handicap, 
en opnieuw naar de digitalisering van justitie, die een belangrijke rol heeft gespeeld om de 
rechtbanken tijdens de COVID -19-pandemie draaiende te houden, en meer in het algemeen om 
de efficiënte en toegankelijkheid van de rechtsstelsels te bevorderen  (3). In deze editie wordt de 
zakelijke dimensie van de drie aspecten versterkt doordat er nieuwe gegevens over 
administratieve efficiëntie, over juridische waarborgen met betrekking tot overheidsbesluiten en 
over het vertrouwen in de bescherming van investeringen in zijn opgenomen. Tot slot brengt het 
score bord voor 2022 voor het eerst de gevolgen van de COVID -19-pandemie op de efficiëntie 
van de rechtsstelsels in kaart.  
                                                 
1 COM(2021)  740 final.  
2 Zie Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal 
Comité en het Comité van de Regio’s “In kaart brengen en aanpakken van belemmeringen voor de eengemaakte 
markt” COM(2020)  93 en het begeleidende werkdoc ument SWD(2020)  54.  
3 Zie Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal 
Comité en het Comité van de Regio’s “Digitalisering van justitie in de Europese Unie — Een instrumentarium 
met mogelijkheden” COM (2020)  710 en het begeleidende document SWD(2020)  540. 
 
2 
  Het Europees rechtsstaatmechanisme – 
Zoals aangekondigd in de politieke beleidslijnen van Commissievoorzitter Von der Leyen, heeft 
de Com missie een uitgebreid Europees rechtsstaatmechanisme opgericht om de monitoring van 
de situatie in de lidstaten te versterken. Het rechtsstaatmechanisme fungeert als een preventief 
instrument dat de dialoog en het gemeenschappelijk bewustzijn van rechtssta atkwesties versterkt. 
Centraal in het nieuwe mechanisme staat het jaarlijkse verslag over de rechtsstaat , waarin een 
synthese wordt gegeven van belangrijke ontwikkelingen, zowel positieve als negatieve, in alle 
lidstaten  en in de Unie als geheel. Het versl ag over de rechtsstaat 2021, gepubliceerd op 
20 juli 2021, was gebaseerd op diverse bronnen, waaronder het EU -scorebord voor justitie  (4). 
Bovendien zal, zoals Commissievoorzitter Von der Leyen in haar toespraak over de Staat van de 
Unie in 2021 heeft aang ekondigd, het verslag over de rechtsstaat van 2022 aanbevelingen aan de 
lidstaten bevatten. Het EU -scorebord voor justitie 2022 is tevens verder ontwikkeld om tegemoet 
te komen aan de vraag naar aanvullende vergelijkende informatie die tijdens de voorberei ding 
van het verslag over de rechtsstaat 2021 aan het licht is gekomen, om ondersteuning te bieden 
voor de toekomstige  verslagen over de rechtsstaat.  
 
Wat is het EU -scorebord voor justitie?  
Het EU -scorebord voor justitie is een jaarlijks vergelijkend info rmatie -instrument. Het heeft als 
doel de EU en de lidstaten bij te staan in hun streven naar efficiëntere nationale rechtsstelsels 
door objectieve, betrouwbare en vergelijkbare gegevens te verstrekken over een aantal 
indicatoren die betrekking hebben op de  beoordeling van de i) efficiëntie, ii) kwaliteit en iii) 
onafhankelijkheid van rechtsstelsels in alle lidstaten. Het bevat niet één algemene rangschikking, 
maar biedt eerder een overzicht van de werking van de rechtsstelsels in alle lidstaten op basis van  
indicatoren die voor alle lidstaten van belang en relevant zijn.  
Uit het scorebord spreekt geen voorkeur voor een bepaald soort rechtsstelsel en alle lidstaten 
worden gelijk behandeld.  
Efficiëntie, kwaliteit en onafhankelijkheid zijn enkele essentiële parameters van een doeltreffend 
nationaal rechtsstelsel, ongeacht de vorm ervan of de rechtstraditie waarop het is gebaseerd. 
Cijfers met betrekking tot deze drie parameters moeten in onder linge samenhang worden 
gelezen, aangezien ze alle drie vaak met elkaar zijn verweven (initiatieven om een van de 
paramaters te verbeteren, kunnen gevolgen hebben voor een andere parameter).  
Het scorebord geeft voornamelijk indicatoren over civielrechtelij ke, handelsrechtelijke en 
bestuursrechtelijke zaken, maar ook, afhankelijk van de beschikbaarheid van gegevens, over 
bepaalde strafrechtelijke zaken (zoals procedures in eerste aanleg met betrekking tot 
witwaspraktijken). Het moet de lidstaten helpen bij h et scheppen van een efficiënter 
investerings -, bedrijfs - en burgervriendelijk klimaat. Het scorebord is een vergelijkend 
instrument dat tijdens overleg met de lidstaten en het Europees Parlement wordt ontwikkeld  (5). 
Het doel ervan is de essentiële paramet ers van een doeltreffend rechtsstelsel te identificeren en 
jaarlijks relevante gegevens te verstrekken.  
                                                 
4 https://ec.europa.eu/info/policies/justice -and-fundamental -rights/upholding -rule-law/rule -law/rule -law-
mechanism/2021 -rule-law-report/2021 -rule-law-report -communication -and-country -chapters_nl  
5 Bv. de resolutie van het Europees Parlement van 29  mei 2018 over het EU -scorebord voor justitie 2017 
(P8_TA(20 18)0216).  
 
3 
 Hoe komt het EU -scorebord voor justitie tot stand?  
Het scorebord maakt gebruik van een reeks informatiebronnen. De Europese Commissie voor 
Efficiëntie in Justitie (Cepej) van de Raad van Europa, waarmee de Commissie een 
overeenkomst heeft gesloten om een specifieke jaarlijkse studie uit te voeren, verstrekt een groot 
deel van de kwantitatieve gegevens. De gegevens betreffen de periode 2012 –2020 en zijn d oor 
de lidstaten verstrekt overeenkomstig de Cepej -methodologie. De studie bevat tevens nadere 
toelichtingen en landspecifieke informatiebladen die een bredere context geven. Zij moeten in 
samenhang met de grafieken worden gelezen  (6). 
De gegevens over de duur van procedures die door de Cepej worden verzameld, geven de 
beslissingstermijn weer, d.i. een berekende duur van gerechtelijke procedures (gebaseerd op de 
verhouding tussen aanhangige en afgehandelde zaken). De gegevens over de efficiëntie van 
rechter lijke en bestuurlijke instanties bij het toepassen van het EU -recht op specifieke gebieden 
geven de gemiddelde duur van procedures weer op basis van de werkelijke duur van rechtszaken. 
Opgemerkt moet worden dat de duur van gerechtelijke procedures aanzienl ijk kan verschillen 
tussen gebieden binnen een lidstaat. Dat is met name het geval in stedelijke centra, waar 
handelsactiviteiten tot een hogere werkbelasting kunnen leiden.  
Andere gegevensbronnen die betrekking hebben op de periode 2012 tot en met 2021 zi jn: de 
groep van contactpersonen inzake de nationale rechtsstelsels  (7), het Europees Netwerk van 
Raden voor de rechtspraak (ENCJ)  (8), het netwerk van voorzitters van de Hoge Rechtscolleges 
van de EU (NPSJC)  (9), de Vereniging van Raden van State en Hoogs te Administratieve 
Rechtscolleges van de Europese Unie (ACA -Europe)  (10), de Raad van de balies van Europa 
(CCBE)  (11), het Europees Mededingingsnetwerk (ECN)  (12), het Comité voor communicatie 
                                                 
6 https://ec.europa.eu/info/strategy/justice -and-fundamental -rights/effective -justice/eu -justice -scoreboard_en  
7 Om het E U-scorebord voor justitie te helpen voorbereiden en de uitwisseling van beste praktijken inzake de 
doeltreffendheid van rechtsstelsels van de lidstaten te bevorderen, verzocht de Commissie de lidstaten om twee 
contactpersonen aan te wijzen, een bij de rech terlijke macht en een bij het ministerie van Justitie. Deze informele 
groep komt regelmatig bijeen.  
8 Het ENCJ brengt nationale instellingen van de lidstaten samen die onafhankelijk zijn van de uitvoerende macht 
en de wetgevende macht en die verantwoordeli jk zijn voor de ondersteuning van de rechterlijke macht bij de 
onafhankelijke rechtsbedeling: https://www.encj.eu/  
9 Het NPSJC biedt een forum dat Europese instellingen de mogelijkheid geeft advies te vragen aan 
hoogger echtshoven en dat hen dichter bij elkaar brengt door discussie en uitwisseling van ideeën aan te 
moedigen: http://network -presidents.eu/  
10 ACA -Europe bestaat uit het Hof van Justitie van de EU en de Raden van S tate of de hoogste administratieve 
rechtscolleges van elke EU -lidstaat: https://www.aca -europe.eu/   
11 De CCBE vertegenwoordigt de gemeenschappelijke belangen van de Europese balies bij Europese en andere 
internati onale instellingen. Deze raad treedt regelmatig op als verbindingsorgaan tussen zijn leden en de 
Europese instellingen, internationale organisaties en andere juridische organisaties van over de hele wereld: 
https://www. ccbe.eu/   
12 Het ECN is opgericht als een forum waar Europese mededingingsautoriteiten met elkaar kunnen discussiëren en 
samenwerken in gevallen waarin de artikelen  101 en  102 van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie (VWEU) van toepassing  zijn. Het ECN is het kader voor mechanismen van nauwe samenwerking 
als bedoeld in Verordening  (EG) nr.  1/2003 van de Raad. Via het ECN werken de Commissie en de nationale 
mededingingsautoriteiten in alle EU -lidstaten met elkaar samen: 
http://ec.europa.eu/competition/ecn/index_en.html  
 
4 
 (Cocom)  (13), het Europees Waarnemingscentrum voor inbreuken op in tellectuele -
eigendomsrechten  (14), het samenwerkingsnetwerk voor consumentenbescherming (CPC)  (15), de 
groep van deskundigen voor het witwassen van geld en de financiering van terrorisme 
(EGMLTF)  (16), Eurostat  (17) en het Europees netwerk voor justitiële ople iding (EJTN)  (18). 
De methode voor het scorebord werd in de loop der jaren verder ontwikkeld en verfijnd in nauwe 
samenwerking met de groep van contactpersonen inzake nationale rechtsstelsels van de lidstaten, 
met name door hen een (jaarlijks geactualiseerd e) vragenlijst voor te leggen en gegevens 
betreffende bepaalde aspecten van de werking van rechtsstelsels te verzamelen.  
De beschikbaarheid van gegevens, met name voor indicatoren over de efficiëntie van 
rechtsstelsels, wordt steeds beter. Dit komt doordat  veel lidstaten in de verbetering van hun 
gerechtelijke statistieken hebben geïnvesteerd. Wanneer bij het verzamelen of verstrekken van 
gegevens problemen blijven optreden, is dit ofwel te wijten aan de ontoereikende statistische 
capaciteit ofwel aan het f eit dat de nationale categorieën waarvoor gegevens worden verzameld, 
niet exact overeenstemmen met de categorieën van het scorebord. Slechts in een zeer klein aantal 
gevallen is de gegevenskloof het gevolg van een gebrek aan bijdragen van nationale autorit eiten. 
De Commissie blijft de lidstaten aanmoedigen om die gegevenskloof verder te verkleinen.  
Hoe levert het EU -scorebord voor justitie informatie voor het Europees Semester en hoe 
verhoudt het zich tot de herstel - en veerkrachtfaciliteit?  
Het scorebord b evat aanknopingspunten voor de beoordeling van de efficiëntie, kwaliteit en 
onafhankelijkheid van nationale rechtsstelsels. Op die manier wil het de lidstaten helpen hun 
nationale rechtsstelsels doeltreffender te maken. Dankzij het scorebord kunnen beste p raktijken 
en tekortkomingen in de rechtsstelsels van de lidstaten gemakkelijker worden vastgesteld, en 
uitdagingen en geboekte vooruitgang gemakkelijker worden geïnventariseerd. In het kader van 
het Europees Semester worden landspecifieke evaluaties uitgev oerd door middel van een 
bilaterale dialoog met de betrokken nationale autoriteiten en belanghebbenden. Wanneer 
vastgestelde tekortkomingen van macro -economische betekenis zijn, kan de analyse in het kader 
van het Europees Semester ertoe leiden dat de Comm issie de Raad voorstelt landspecifieke 
                                                 
13 Het Cocom bestaat uit vertegenwoordigers van EU -lidstaten. Zijn belangrijkste rol is het verlenen van advies 
over ontwerpmaatregelen die de Commissie wil aann emen over aspecten van de digitale markt: 
https://ec.europa.eu/digital -single -market/en/communications -committee  
14 Het Europees Waarnemingscentrum voor inbreuken op intellectuele -eigendomsrechten is een netwerk van 
deskundigen en gespecialiseerde belanghebbenden. Het bestaat uit vertegenwoordigers van de overheids - en 
privésector, die samenwerken in actieve werkgroepen : 
https://euipo.europa.eu/ohimportal/en/web/observatory/home   
15 Het CPC is een netwerk van nationale autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor de handhaving van EU -
wetgeving inzak e consumentenbescherming in de EU - en EER -landen: 
http://ec.europa.eu/internal_market/scoreboard/performance_ by_governance_tool/consumer_protection_cooperat
ion_network/index_en.htm   
16 De EGMLTF komt regelmatig bijeen om meningen uit te wisselen en de Commissie bij te staan bij het 
uittekenen van nieuw beleid en het ontwikkelen van nieuwe wetgeving ter bestrijding  van het witwassen van 
geld en terrorismefinanciering: http://ec.europa.eu/justice/civil/financial -crime/index_en.htm  
17 Eurostat is het bureau voor de statistiek van de EU: http://ec.europa.eu/eurostat/about  
18 Het EJTN bevordert opleiding en kennisuitwisseling van het Europees justitieel apparaat en is het belangrijkste 
platform daarvoor: https://www.ejtn.eu/en/   
 
5 
 aanbevelingen te doen om de nationale rechtsstelsels in individuele lidstaten te verbeteren  (19). 
De herstel - en veerkrachtfaciliteit zal meer dan 670  miljard  EUR aan leningen en niet -
terugbetaalbare financiële steun beschikbaar stellen, waarvan elke lidstaat ten minste 20  % aan 
de digitale transitie moet toewijzen. De herstel - en veerkrachtfaciliteit biedt een kans om 
landspecifieke aanbevelingen met betrekking tot nationale rechtsstelsels aan te pakken en de 
national e inspanningen voor de voltooiing van de digitale transformatie van de rechtsstelsels te 
versnellen. Betalingen aan de lidstaten uit hoofde van de op resultaten gebaseerde herstel - en 
veerkrachtfaciliteit zijn afhankelijk van het realiseren van mijlpalen e n streefdoelen. In dit 
verband moet de Commissie dan ook voortdurend beoordelen of de herstel - en 
veerkrachtplannen van de lidstaten op bevredigende wijze worden uitgevoerd zodat zij bijdragen 
tot het effectief aanpakken van alle of van een groot aantal va n de uitdagingen die in de 
desbetreffende landspecifieke aanbevelingen of in andere relevante, in de context van het 
Europees Semester vastgestelde documenten van de Commissie zijn geïdentificeerd  (20). 
Waarom zijn doeltreffende rechtsstelsels van belang vo or een investeringsvriendelijk 
ondernemingsklimaat?  
Doeltreffende rechtsstelsels die de beginselen van de rechtsstaat handhaven, hebben een positief 
economisch effect, hetgeen bijzonder relevant is in de context van het Europees Semester en de 
herstel - en veerkrachtfaciliteit. Waar en wanneer rechtsstelsels garanderen dat rechten worden 
gehandhaafd, zijn kredietverleners eerder geneigd leningen te verstrekken, is het vertrouwen van 
bedrijven groter en worden zij weerhouden van opportunistisch gedrag, nemen de 
transactiekosten af en zijn innovatieve bedrijven eerder bereid om te investeren. Als dusdanig is 
een doeltreffend rechtsstelsel van vitaal belang voor duurzame economische groei. Het kan het 
ondernemingsklimaat verbeteren, innovatie bevorderen, buitenl andse directe investeringen 
aantrekken, belastinginkomsten veiligstellen en economische groei ondersteunen. De voordelen 
van goed functionerende nationale rechtsstelsels voor de economie worden bevestigd door een 
veelheid aan studies en wetenschappelijke l iteratuur, onder andere van het Internationaal 
Monetair Fonds (IMF)  (21), de Europese Centrale Bank (ECB)  (22), het Europees Netwerk van 
Raden voor de rechtspraak  (23), de Organisatie voor Economische Samenwerking en 
Ontwikkeling (OESO)  (24), het Economisch We reldforum  (25) en de Wereldbank  (26). 
                                                 
19 In het kader van het Europees Semester deed de Raad, op basis van het voorstel van de Commissie, 
landspecifieke aanbevelingen aan zeven lidstaten ten aanzien van hun rechtsstelsels in 2019 (HR, IT, CY, HU, 
MT, PT en SK) en aan ach t lidstaten in 2020 (HR, IT, CY, HU, MT, PL, PT en SK). De Commissie houdt ook 
toezicht op de justitiële hervormingen in BG en RO in het kader van het mechanisme voor samenwerking en 
toetsing. In 2021 waren er geen landspecifieke aanbevelingen vanwege de l opende processen met betrekking tot 
de faciliteit voor herstel en veerkracht.  
20 Artikel  19, lid  3, punt  b), en artikel 24, leden 3 en 5, van Verordening  (EU)  2021/241 van het Europees 
Parlement en de Raad van 12  februari  2021 tot instelling van de herstel - en veerkrachtfaciliteit (PB  L 57 van 
18.2.2021, blz.  17). 
21 IMF, Regional Economic Outlook, november  2017, Europe: Europe Hitting its Stride , blz.  xviii, blz.  40, 70: 
https://www.imf.org/~/media/Files/Publications/REO/EUR/2017/November/eur -booked -print.ashx?la=en   
22 ECB, “Structural policies in the euro area”, ECB Occasional Paper Series nr.  210, juni  2018: 
https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/scpops/ecb.op210.en.pdf?3db9355b1d1599799aa0e475e5624651   
23 Europees Netwerk van Raden voor de rechtspraak en het Mon taigne Centrum voor Rechtsstaat en Rechtspleging 
van de Universiteit Utrecht, Economic value of the judiciary – A pilot study for five countries on volume, value 
and duration of large commercial cases , juni  2021: https://pgwrk -websitemedia.s3.eu -west-
 
 
6 
 Een studie heeft uitgewezen dat een vermindering van de duur van rechtszaken met 1  % 
(gemeten naar de duur van de beslissingstermijn  (27)) de groei van het aantal bedrijven kan 
bevorderen  (28) en dat een verhoging met 1  % van het percentage bedrijven dat het rechtsstelsel 
als onafhankelijk ziet, gepaard zal gaan met een verhoging van de omzet en sterkere groei van de 
productiviteit in bedrijven  (29). Uit een andere studie is een positieve correlatie gebleken tussen 
de percep tie van de rechterlijke onafhankelijkheid en buitenlandse directe -
investeringsstromen  (30).  
Uit verscheidene enquêtes is ook gebleken dat de doeltreffendheid van nationale rechtsstelsels 
voor bedrijven van groot belang is. Zo antwoordde in één enquête  93 % van de grote 
ondernemingen dat zij in de landen waar zij investeren, de rechtsstatelijkheid (waaronder de 
rechterlijke onafhankelijkheid) voortdurend en systematisch beoordelen  (31). In een andere 
enquête antwoordde meer dan de helft van de kleine en midde lgrote ondernemingen dat 
respectievelijk de kosten en de buitensporig lange duur van de gerechtelijke procedures de 
belangrijkste redenen waren om geen gerechtelijke procedure over de inbreuk op intellectuele -
eigendomsrechten te beginnen  (32). De mededeling en van de Commissie getiteld “In kaart 
brengen en aanpakken van belemmeringen voor de eengemaakte markt”  (33) en 
“Langetermijnactieplan voor een betere uitvoering en handhaving van de regels inzake de 
                                                                                                                                                             
1.amazonaws.com/production/pwk -web-encj2017 -p/Reports/Economic%20value%20of%20te%20judicia ry%20 -
%20pilot%20study.pdf   
24 Zie bijvoorbeeld “What makes civil justice effective?”, beleidsnota’s van de afdeling Economische Zaken van de 
OESO, nr.  18, juni  2013 en “The Economics of Civil Justice: New Cross -Country Data and Empirics”, 
werkdocumenten va n de afdeling Economische Zaken van de OESO, nr.  1060.  
25 Economisch Wereldforum, The Global Competitiveness Report 2019 , oktober  2019: 
https://www.weforum.org/reports/global -competitiveness -report -2019   
26 Wereldbank, World Development Report 2017:  Governance and the Law , hoofdstuk  3: “The role of law”, 
blz. 83, 140: http://www.worldbank.org/en/publication/wdr2017   
27 De indicator “beslissingstermijn” is het aantal niet -afgehandelde zaken gedeeld door het aantal afgehandelde 
zaken aan het einde van een jaar, vermenigvuldigd met 365  (dagen). Dit is een standaardindicator die is 
ontwikkeld door de Europese Commissie v oor Efficiëntie in Justitie (Cepej) van de Raad van Europa: 
http://www.coe.int/t/dghl/cooperation/cepej/evaluation/default_en.asp  
28 Bove, Vincenzo en Elia, Leandro, The j udicial system and economic development across EU Member States , 
JRC Technical Report, EUR  28440 EN, Bureau voor publicaties van de Europese Unie, Luxemburg, 2017: 
http://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/bitstream/JRC104594/jrc104594__2017_t he_judicial_system_and
_economic_development_across_eu_member_states.pdf  
29 Zie voetnoot 28 . 
30 Effect of judicial independence on foreign direct investment in Eastern Europe and South Asia , Bülent Dogru, 
2012, MPRA Munich Personal RePEc Archive: https://mpra.ub.uni -
muenchen.de/40471/1/MPRA_paper_40322.pdf . De in de studie opgenomen EU -lidstaten waren: BG, HR, CZ, 
EE, HU, LV, LT, RO, SK en SI.  
31 The Economist Intelligence Unit, Risk a nd Return — Foreign Direct Investment and the Rule of Law , 2015 
http://www.biicl.org/documents/625_d4_fdi_main_report.pdf , blz.  22. 
32 Bureau voor intellectuele eigendom van de Europese Unie (EUIPO), Intellectual Property SME Scoreboard 
2016 : https://euipo.europa.eu/tunnel -
web/secure/webdav/guest/document_library/observatory/documents/sme_scoreboard_study_2016/Executive -
summary_en.pdf  
33 COM(2020)  93 en SWD(2020)  54.  
 
7 
 eengemaakte markt”  (34) verschaffen eveneens inzicht in h et belang van doeltreffende 
rechtsstelsels voor de werking van de eengemaakte markt, met name voor bedrijven.  
Hoe steunt de Commissie de uitvoering van goede justitiële hervormingen via technische 
ondersteuning?  
De lidstaten kunnen een beroep doen op technische ondersteuning door de Commissie via het 
directoraat -generaal Steun voor structurele hervormingen (DG  REFORM) in het kader van het 
instrument voor technische ondersteuning  (35), dat voor de periode 2021 –2027 een totaalbudget 
van 864,4  miljoen  EUR heeft. Sinds 2021 steunt het instrument voor technische ondersteuning 
projecten die direct verband houden met de doeltreffendheid van rechtsstelsels, zoals de 
digitalisering van justitie, hervormingen van gerechtelijke kaarten of een betere toegang tot de 
rechter. Het instrument voor technische ondersteuning vormt ook een aanvulling op de 
voorgestelde maatregelen van de Commissie om de economische gevolgen van de COVID -19-
pandemie aan te pakken, namelijk de herstel - en veerkrachtfaciliteit, aangezien het in strument de 
lidstaten kan ondersteunen bij de voorbereiding en uitvoering van hun herstel - en 
veerkrachtplannen. De herstel - en veerkrachtplannen omvatten onder meer maatregelen om 
justitie doeltreffender te maken via de digitalisering van justitie, het we gwerken van de 
achterstand en de verbetering van het beheer van rechtbanken en zaken.  
Hoe ondersteunt het programma “Justitie” de doeltreffendheid van de rechtsstelsels?  
Met een totale begroting van 305  miljoen  EUR voor de periode 2021 –2027 ondersteunt het  
programma “Justitie” de verdere ontwikkeling van een Europese rechtsruimte die stoelt op de 
rechtsstaat, met inbegrip van de onafhankelijkheid, kwaliteit en efficiëntie van het rechtsstelsel, 
en op wederzijdse erkenning en wederzijds vertrouwen, en op jus titiële samenwerking. In 2021 
werd ongeveer 45,3  miljoen  EUR uitgetrokken voor de financiering van projecten en andere 
activiteiten in het kader van de drie specifieke doelstellingen van het programma:  
 12,2 miljoen  EUR werd uitgetrokken om de justitiële sa menwerking in civielrechtelijke en 
strafrechtelijke zaken te bevorderen en bij te dragen tot een doeltreffende en samenhangende 
toepassing en handhaving van EU -instrumenten, alsook om de lidstaten te ondersteunen bij hun 
aansluiting op het Ecris -TCN -systee m; 
 17,7 miljoen  EUR werd uitgetrokken om de opleiding van justitiefunctionarissen te ondersteunen wat 
betreft het Europees burgerlijk recht, het Europees strafrecht, de Europese grondrechten, de 
rechtsstelsels van de lidstaten en de rechtsstaat;  
                                                 
34 Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad , het Europees Economisch en Sociaal 
Comité en het Comité van de Regio’s getiteld “ Langetermijnactieplan voor een betere uitvoering en handhaving 
van de regels inzake de eengemaakte markt ”, COM(2020)  94, met name de acties  4, 6 en  18.  
35 https://ec.europa.eu/info/funding -tenders/funding -opportunities/funding -programmes/overview -funding -
programmes/structural -reform -support -programme -srsp_nl   
De verordening tot vaststelling van een instrument voor technische ondersteuning is in maart  2021 vastgesteld. 
Overeenkomstig artikel  5 heeft zij de ondersteuning tot doel van: “… institutionele hervormi ng en efficiënt, 
servicegericht functioneren van overheidsdiensten en de e -overheid, vereenvoudiging van de regelgeving en 
procedures, auditing, verbetering van het vermogen om fondsen van de Unie op te nemen, bevordering van 
administratieve samenwerking, een doeltreffende rechtsstaat, hervorming van de justitiële stelsels , 
capaciteitsopbouw van mededingings - en antitrustautoriteiten, versterking van het financieel toezicht en 
versterking van de bestrijding van fraude, corruptie en witwassen”  (nadruk toegevoegd).  
 
8 
  15,4 miljo en EUR werd uitgetrokken om de ontwikkeling en het gebruik van digitale instrumenten te 
ondersteunen, in aanvulling op het programma Digitaal Europa, alsook voor het onderhoud en de 
uitbreiding van het e -justitieportaal.  
Waarom monitort de Commissie de dig italisering van nationale rechtsstelsels?  
De digitalisering van justitie is de sleutel tot het vergroten van de doeltreffendheid van de 
rechtsstelsels en een erg efficiënt instrument om de toegang tot de rechter te verbeteren en te 
vergemakkelijken. De COVID -19-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de lidstaten de 
moderniseringshervormingen op dit gebied moeten versnellen.  
Sinds 2013 bevat het EU -scorebord voor justitie bepaalde vergelijkende informatie over de 
digitalisering van justitie in de lidstaten,  bijvoorbeeld op het gebied van de onlinetoegang tot 
rechterlijke beslissingen of het online indienen van en een vervolg geven aan vorderingen.  
In de mededeling van de Commissie “Digitalisering van justitie in de Europese Unie — Een 
instrumentarium met mog elijkheden”  (36), die in december  2020 is vastgesteld, wordt een 
strategie voorgesteld die erop is gericht om de toegang tot de rechter en de doeltreffendheid van 
de rechtsstelsels met behulp van technologie te verbeteren. Zoals in de mededeling was 
vooropg esteld, zijn sinds 2021 een aantal aanvullende indicatoren in het EU -scorebord voor 
justitie opgenomen. Het doel is om te zorgen voor een alomvattende en tijdige grondige 
monitoring van de voortgangsgebieden en uitdagingen waarmee de lidstaten worden 
gecon fronteerd tijdens hun inspanningen om hun rechtsstelsels te digitaliseren.  
2. ACHTERGROND : ONTWIKKELINGEN IN D E JUSTITIËLE HERVORM INGEN IN 2021  
In 2021 hebben tal van lidstaten hun inspanningen voor een verdere verbetering van de 
doeltreffendheid van hun rechtsstelsel voortgezet. Grafiek  1 geeft een geactualiseerd overzicht 
van de vastgestelde en geplande maatregelen op verschillende gebieden in de rechtsstelsels in 
lidstaten die hervormingen van hun rechtsstelsels doorvoeren.  
                                                 
36 COM(2020)  710 final.  
 
9 
 Grafiek  1: wet- en regelgevende activiteiten betreffende rechtsstelsels in 2021 (vastgestelde 
maatregelen/initiatieven in onderhandeling, per lidstaat)  (bron: Europese Commissie  (37)) 
0510152025
Procesrecht ADR-methoden Beheer van
rechterlijke
 instantiesRaad voor
 de rechtspraakHerziening
van de
gerechtelijke
kaartSpecialisatie
van gerechtenOpenbaar
ministerieICT in het
rechtsstelselGebruik van AI
in het
rechtsstelselRechtsbijstand Gerechtskosten Rechters Openbare
aanklagersRechts-
beoefenarenOverig
Vastgesteld In onderhandelingBE  BG  CZ  Dk  EL  FR  HR  LV  LT  LU  HU  MT  NL  AT  PL  PT  RO  SI  SK  SE  
BG  CZ  IE  ES  HR  IT  CY  LV  LT  LU  NL  PL  PT  RO  SK  FI  SE
FR  LT  PT
ES  FR  HR  IT  CY  LU  NL
BE  EE  IE  FR  HU  NL  AT  PT  RO  SK  
IE  ES  HR  CY  PL  PT  RO  SK  
ES  LT  HU  SI  
LV  LU  PT  RO
FR  HU  MT  RO  
ES  HR  LT  MT  PL  SI  SK  
CZ  EL  FR  LV  HU  PT  RO  SK  
IE  ES  FR  HR  IT  CY  LU  PL  SI  SK  
EL  FR  LV  LT  MT  NL  PT  RO  SK  
BE  ES  HR  IT  NL  PT  RO  SK
BE  BG  ES  IT  CY  LV  LT  LU  NL  AT  PL  SK  FI  CZ IT CY LV LT LU AT PL PT FI SE
BE  BG  FR  NL  AT  PL  PT  RO  
CZ  ES  FR  MT  NL  PL  PT  RO  FR  MT  PT  
IE  ES  MT  
BG  EL  ES  FR  HR  LV  LT  PL  SK  FI
IE  IT  LV  LT  LU  HU  NL  AT  SK  FI  
DK  FR  NL  PT  RO  SK  
BG  EE  IE  AT  PL  SI
BE  CZ  DK  IE  EL  ES  LV  HU  PT  RO  SK  
BG  IE  CY  LT  LU  HU  NL  PL  PT  RO  SI  
BE  BG  LV  HU  MT  AT  PT  RO  SK  
BG  HR  LU  HU  RO
BE  CZ  EE  EL  ES  FR  LV  LT  HU  MT  PT  RO  SI  SK  
BG  CZ  IE  FR  HR  IT  LU  HU  NL  PL  RO  SK  BE CZ CY LT LU PL 
LT  PL  RO  SK  FI  
 
In 2021 bleef het procesrecht een belangrijk aandachtsgebied in heel wat li dstaten, met tal van 
lopende of geplande wetgevende activiteiten. Voor hervormingen betreffende de status van 
rechters en de regels voor rechtsbeoefenaren was er eveneens sprake van een aanzienlijk aantal 
activiteiten. Een aantal lidstaten was bezig met de  invoering van wetgeving voor het gebruik van 
informatie - en communicatietechnologieën (ICT) in hun rechtsstelsels. De dynamiek uit de 
voorgaande jaren inzake maatregelen voor het beheer van de rechtbanken heeft zich in 2021 
voortgezet. Sommige lidstaten m aken al actief gebruik van artificiële intelligentie in hun 
rechtsstelsels, of zijn dat van plan. Het overzicht bevestigt de constatering dat justitiële 
hervormingen tijd vergen. Soms verstrijken er meerdere jaren tussen de eerste aankondiging en 
de vastst elling van wet - en regelgevende maatregelen en de uitvoering ervan in de praktijk.  
De COVID -19-pandemie heeft ook nieuwe uitdagingen doen ontstaan die duidelijk hebben 
gemaakt hoe belangrijk het is dat de hervormingen om justitie te digitaliseren, worden v ersneld. 
In dit verband hebben verscheidene lidstaten nieuwe maatregelen genomen om de correcte 
werking van de rechterlijke instanties te waarborgen en tegelijkertijd iedereen een 
ononderbroken en gemakkelijke toegang tot de rechter te garanderen, met name  door de 
procedureregels aan te passen. De Vereniging van Raden van State en Hoogste Administratieve 
Rechtscolleges van de Europese Unie (ACA -Europe) heeft een vragenlijst opgesteld om na te 
gaan welke gevolgen de COVID -19-pandemie heeft voor de profession ele activiteiten van de 
hooggerechtshoven. De respondenten waren onder meer de hoogste administratieve rechtbanken 
                                                 
37 Deze gegevens zijn in samenwerking met de groep van contactpersonen inzake nationale rechtsstelsels 
verzameld voor 26  lidstaten. DE legde uit dat er momenteel werk wordt gemaakt van een aantal justitiële 
hervormingen, maar dat de reikwijdte en de omvang ervan in de 16 deelstaten kunnen variëren.  
 
10 
 en de hooggerechtshoven (leden van het netwerk van voorzitters van de Hoge Rechtscolleges 
van de EU (NPSJC)). Zonder in te gaan op de inhoude lijke maatregelen die zijn genomen om de 
COVID -19-pandemie aan te pakken, geeft grafiek  2 een bijgewerkt overzicht van de wijzigingen 
in het procesrecht die de lidstaten hebben doorgevoerd om de gerechtelijke taken van de 
rechtbanken te vergemakkelijken, h etzij door nieuwe wetgeving, uitspraken van het 
hooggerechtshof, gerechtelijke regelgeving of gerechtelijke praktijken.  
Grafiek  2: wijzigingen van de procedureregels in hooggerechtshoven als gevolg van de 
COVID -19-pandemie (bron: ACA -Europe en NPSJC  (38))  
A A AA
AA
A A A
DK EE IE ESHR LV LTHU MT RO SI FISE BE BG CZ DE EL FR ITCY LU NL AT PL PT SK
Overige
Uiterste termijn voor beroep
Procedurele termijnen
Aantal rechters om over zaken te beslissen
Bijzondere onderdelen van de procedure (bv. dringende maatregelen)
Bijzondere aangelegenheden (bv. overheidsopdrachten, welzijn, regionale of gemeentelijke
verordening, veiligheid, gezondheid)
Termijnen voor de uitvoering van rechterlijke beslissingen
Verplichte termijnen om over zaken te beslissen
Vorm van de arresten (bv. kort arrest, mondeling arrest)GEEN 
GEGE -
VENS BESTAAND PROCESRECHT GEHANDHAAFD
 
                                                 
38 Deze grafiek is opgesteld op basis van twee vragenlijsten, een van de Vereniging van Raden van State en 
Hoogste Administratieve Rechtscolleges van de Europese Unie (ACA -Europe ) en een van het netwerk van 
voorzitters van de Hoge Rechtscolleges van de EU (NPSJC). Voor sommige lidstaten is er slechts één kolom in 
de grafiek. In deze gevallen bestaat er geen hoogste administratieve rechtbank, of werden er geen antwoorden 
gegeven op  de vragenlijst die aan het NPSJC werd toegezonden.  
 
11 
 (*) De gegevens bestrijken de periode tussen december  2020 en december  2021. Voor elke lidstaat zijn in de 
linkerkolom de handelwijzen bij hooggerechtshoven weergegeven en in de rechterkolom de handelwijzen bij de 
hoogste administratieve rechtbanken (kolom  aangeduid met de letter “A”). De lidstaten zijn gerangschikt in de 
alfabetische volgorde van hun geografische benaming in de oorspronkelijke taal. BE: Raad van State/Conseil d’Etat 
en Hof van Cassatie/Cour de Cassation (hooggerechtshof). BG: Върховен адми нистративен съд 
(hooggerechtshof voor administratieve zaken). CZ: Nejvyšší správní soud (hooggerechtshof voor administratieve 
zaken) en Nejvyšší soud (hooggerechtshof). DE: Bundesverwaltungsgericht (administratieve rechtbank op het 
niveau van de bondsstaat ). EE: Riikohus (hooggerechtshof). IE: An Chúirt Uachtarach (hooggerechtshof). EL: 
Συμβούλιο της Επικρατείας (raad van state). ES: Tribunal Supremo (hooggerechtshof). FR: Conseil d’Etat (raad 
van state), Cour de Cassation (hooggerechtshof). HR: Visoki upra vni sud (hooggerechtshof voor administratieve 
zaken). IT: Consiglio de Stato (raad van state). CY: Supreme Court (hooggerechtshof). LV: Augstākā tiesa 
(hooggerechtshof). LT: Vyriausiasis Administracinis Teismas (hooggerechtshof voor administratieve zaken).  LU: 
Cour administrative (administratieve rechtbank), Cour de Cassation (hooggerechtshof). HU: Kúria 
(hooggerechtshof). MT: Court of Appeal (hooggerechtshof). NL: Hoge Raad (hooggerechtshof), Centrale Raad van 
Beroep (hoogste administratieve rechtbank in s ociale zaken), Raad van State. AT: Verwaltungsgerichtshof 
(hooggerechtshof voor administratieve zaken), Personalsenat (speciale evaluatiekamer) van de hoogste rechterlijke 
instantie, Oberster Gerichtshof (hooggerechtshof). PL: Naczelny Sąd Administracyjny (hooggerechtshof voor 
administratieve zaken). PT: Supremo Tribunal Administrativo (hooggerechtshof voor administratieve zaken). RO: 
Înalta Curte de Casație și Justiție (hooggerechtshof). SI: Vrhovno sodišče (hooggerechtshof). SK: Nejvyšší soud 
(hooggerecht shof). FI: Korkein hallinto -oikeus (hooggerechtshof voor administratieve zaken). SE: Högsta 
förvaltningsdomstolen (hooggerechtshof voor administratieve zaken). Geen gegevens van: BG: Върховен 
касационен съд (hooggerechtshof); HR: Vrhovni sud (hooggerechtsh of); IT: Corte Suprema di Cassazione 
(hooggerechtshof); SE: Högsta domstolen (hooggerechtshof).  
 
12 
 3. BELANGRIJKSTE BEVINDI NGEN VAN HET EU-SCOREBORD VOOR JUSTI TIE 2022  
Efficiëntie, kwaliteit en onafhankelijkheid zijn de belangrijkste parameters voor een doeltreffend 
rechtsstelsel, en het scorebord geeft indicatoren voor alle drie deze parameters.  
3.1. Efficiëntie van rechtsstelsels  
Het scorebord bevat indicatoren voor de efficiëntie van de procedures op het brede gebied van 
civielrechtelijke, handelsrecht elijke en bestuursrechtelijke zaken en op specifieke gebieden 
waarop bestuurlijke en rechterlijke instanties uitvoering geven aan het EU -recht  (39).  
De indicatoren voor efficiëntie, met name het aantal binnenkomende zaken, het 
afhandelingspercentage en de beslissingstermijn, werden in 2020 in heel de EU beïnvloed door 
de specifieke omstandigheden in verband met de COVID -19-pandemie, die in de lidstaten op 
verschillende manieren werd beleefd (bv. wat betreft de timing en de ernst)  (40). 
3.1.1. Ontwikkelingen in werkbelasting  
De werkbelasting van de nationale rechtsstelsels is in verschillende lidstaten afgenomen ten 
opzichte van het voorgaande jaar, terwijl ze in andere lidstaten is toegenomen of gelijk is 
gebleven. Het niveau blijft aanzienlijk variëren tusse n de lidstaten (grafiek  3). Hieruit blijkt hoe 
belangrijk het is om de ontwikkelingen in de werkbelasting in de gaten te blijven houden en op 
die manier de doeltreffendheid van de rechtsstelsels te verzekeren.  
                                                 
39 De handhaving van rechterlijke beslissingen is ook van belang voor de efficiëntie van een rechtsstelsel. In de 
meeste lidstaten zijn echter geen vergelijkbare gegevens beschikbaar.  
40 In IT heeft de tij delijke vertraging van de gerechtelijke activiteit als gevolg van de strenge beperkende 
maatregelen om de COVID -19-pandemie aan te pakken, een invloed gehad op de beslissingstermijn.  Meer 
informatie over de situatie in de afzonderlijke lidstaten is te vind en in de landenprofielen van het onderzoek uit 
2020 inzake het functioneren van rechtsstelsels in de EU -lidstaten, verricht voor de Commissie door het 
secretariaat van de Cepej: https://ec.europa.eu/info/strategy/justice -and-fundamental -rights/effective -justice/eu -
justice -scoreboard_en   
 
13 
 Grafiek  3: aantal binnenkomende civielrechtelijke, handelsrechtelijke, bestuursrechtelijke 
en andere zaken in 2012, 2018 –2020  (*) (eerste aanleg/per 100  inwoners) (bron: Cepej -
onderzoek  (41)) 
0102030405060
DK AT PL SIEEHR LV SK CZ FIBE LTPTRO NL ELHU ESBG IT IESECYMT LU FRDE
2012 2018 2019 2020G
E
E
N
G
E
G
E
V
E
N
S
 
(*) Volgens de Cepej -methodologie heeft deze grafiek betrekking op alle litigieuze en niet -litigieuze civielrechtelijke 
en handelsrechtelijke zaken, niet -litigieuze kadastrale en handelsregisterzaken, andere register - en andere niet -
litigieuze zaken, bestuursrechtelijke zaken en andere niet -strafrechtelijke zaken.  
Grafiek  4: aantal binnenkomende litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken in 
2012, 2018 –2020  (*) (eerste aanleg/per 100  inwoners) (bron: Cepej -onderzoek)  
012345678
RO BE LT IECZHR ES PL PT SK EL ITFR LV SIDEMT EEHU LU AT NL DK SE FIBG CY
2012 2018 2019 2020GEEN 
GEGE -
VENS
 
(*) Litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken betreff en volgens de Cepej -methodologie geschillen 
tussen partijen, bijvoorbeeld geschillen over overeenkomsten. Niet -litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke 
zaken betreffen niet -contentieuze procedures, bijvoorbeeld onbetwiste betalingsopdrachten. Er waren 
methodologische veranderingen in EL en SK. De gegevens voor NL omvatten niet -litigieuze zaken.  
                                                 
41 Onderzoek inzake het functioneren van rechtsstelsels in de EU -lidstaten (2020), verricht voor de Commissie 
door het secretariaat van de Cepej: https://ec.europa.eu/info/strategy/justice -and-fundamental -rights/effective -
justice/e u-justice -scoreboard_en  
 
14 
 Grafiek  5: aantal binnenkomende bestuursrechtelijke zaken in 2012, 2018 –2020  (*) (eerste 
aanleg/per 100  inwoners) (bron: Cepej -onderzoek)  
0.00.20.40.60.81.01.21.41.61.82.0
SEDE NL LTAT FIBG ELRO ESCY FRHRHU EE PT PLLU BE SICZ SK LV ITMT DK IE
2012 2018 2019 2020GEEN 
GEGE -
VENS
 
(*) Bestuursrechtelijke zaken betreffen volgens de Cepej -methodologie geschillen tussen individuen en lokale, 
regionale of nationale autoriteiten. DK en IE registreren bestuursrechtelijke zaken ni et afzonderlijk. In RO zijn in 
2018 enkele bestuurs rechtelijke procedures  uit de gerechtelijke procedures  gehaald. Methodologische 
veranderingen in EL, SK en SE. In SE zijn migratiezaken bij bestuursrechtelijke zaken ondergebracht (met 
terugwerkende kracht  doorgevoerd voor 2017).  
 
 
15 
 3.1.2. Algemene gegevens over efficiëntie  
De indicatoren voor de efficiëntie van de procedure op het brede gebied van civielrechtelijke, 
handelsrechtelijke en bestuursrechtelijke zaken zijn: i) de geschatte duur van de procedure 
(beslissingstermijn), ii) het afhandelingspercentage en iii) het aantal aanhangige zaken.  
 Geschatte duur van de procedure – 
De duur van de procedure is de tijd (in dagen) die naar schatting nodig is om een zaak voor de 
rechter te behandelen, met andere w oorden de tijd die de rechter nodig heeft om een uitspraak in 
eerste aanleg te doen. De indicator “beslissingstermijn” is het aantal niet -afgehandelde zaken 
gedeeld door het aantal afgehandelde zaken aan het einde van een jaar, vermenigvuldigd met 
365 (dagen) (42). Deze berekende termijn duidt de geschatte minimumtijd aan die een rechter 
nodig zou hebben om een zaak te behandelen, waarbij de huidige arbeidsomstandigheden 
gehandhaafd blijven. Hoe hoger de waarde, hoe waarschijnlijker de rechter meer tijd nodi g heeft 
om een uitspraak te doen. De cijfers hebben vooral betrekking op procedures in eerste aanleg en 
vergelijken, voor zover beschikbaar, gegevens van 2012, 2018, 2019 en 2020  (43). De grafieken  8 
en 10 geven de beslissingstermijn in 2020 weer in litigie uze civielrechtelijke en 
handelsrechtelijke zaken alsook bestuursrechtelijke zaken in alle rechterlijke instanties. 
Grafiek  24 toont de gemiddelde duur van de procedure in eerste aanleg van zaken betreffende 
witwasmisdrijven.  
Grafiek  6: geschatte tijd voor het afhandelen van civielrechtelijke, handelsrechtelijke, 
bestuursrechtelijke en andere zaken in 2012, 2018 –2020  (*) (eerste aanleg/in dagen) (bron: 
Cepej -onderzoek)  
02004006008001,0001,200
DK EELVAT LT SIHU SKNL FIBG PLHR SELU CZRO ESMT ITFR ELPTCYBEDE IE
2012 2018 2019 2020GEEN 
GEGE -
VENS
 
(*) Volgens de Cepej -methodologie heeft deze grafiek betrekking op alle litigieuze en niet -litigieuze civielrechtelijke 
en handelsrechtelijke zaken, niet -litigieuze kadastrale en handelsregisterzaken, andere register - en andere niet -
                                                 
42 De duur van de procedure, het afhandelingspercentage en het aantal aanhangige zaken zijn standaardindicatoren 
die door de Cepej zijn gedefinieerd: http://www.coe.int/t/dghl/cooperation/cepej/evaluation/default_en.asp  
43 De jaren zijn zo gekozen dat gegevens van acht jaren kunnen worden vergeleken met 2012 als uitgangspunt en 
dat een overdaad aan cijfers wordt vermeden. Gegevens voor 2010, 2013, 201 4, 2015, 2016 en 2017 zijn te 
vinden in het Cepej -verslag.  
 
16 
 litigieuze zaken, bestu ursrechtelijke zaken en andere niet -strafrechtelijke zaken. Methodologische veranderingen in 
SK. Aanhangige zaken omvatten alle instanties in CZ en, tot 2016, in SK. LV: de sterke afname is het gevolg van 
een hervorming van het rechtsstelsel, foutencontrol es en het opschonen van gegevens in het informatiesysteem.  
Grafiek  7: geschatte tijd voor het afhandelen van litigieuze civielrechtelijke en 
handelsrechtelijke zaken in eerste aanleg in 2012, 2018 –2020  (*) (eerste aanleg/in dagen) 
(bron: Cepej -onderzoek)  
0100200300400500600700800
LTNL EEAT SELU CZHU RO DK SKDE LV PT FIPL SIESMT ELFRHR ITBEBG CY IE
2012 2018 2019 2020GEEN 
GEGEVENS
 
(*) Litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken betreffen volgens de Cepej -methodologie geschillen 
tussen partijen, bijvoorbeeld geschillen over overeenkomsten. Niet -litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke 
zaken betreffen niet -contentie uze procedures, bijvoorbeeld onbetwiste betalingsopdrachten. Methodologische 
veranderingen in EL en SK. Aanhangige zaken omvatten alle instanties in CZ en, tot 2016, in SK. IT: de tijdelijke 
vertraging van de gerechtelijke activiteit als gevolg van de stre nge beperkende maatregelen om de COVID -19-
pandemie aan te pakken, heeft een invloed gehad op de beslissingstermijn. Gegevens voor NL omvatten niet -
litigieuze zaken.  
 
17 
 Grafiek  8: geschatte tijd voor het afhandelen van litigieuze civielrechtelijke en 
handelsrechtelijke zaken  in alle rechterlijke instanties in 2020  (*) (eerste, tweede en derde 
aanleg/in dagen) (bron: Cepej -onderzoek)  
02004006008001,0001,2001,4001,6001,800
AT SECZHU EEBG LVRO SKDKDE PT FIPL SILTNLLUBEHR FRMT ES ITIEELCY
Rechtbanken van eerste aanleg (2020) Rechtbanken van tweede aanleg (2020)
Rechtbanken van derde aanleg (2020)GEEN
GEGEVENS
 
(*) De volgorde wordt bepaald door de rechterlijke instantie met de langste procedures in elke lid staat. Er zijn geen 
gegevens beschikbaar voor rechtbanken van eerste en tweede aanleg in BE en BG, rechtbanken van tweede aanleg 
in NL, rechtbanken van tweede en derde aanleg in AT of voor rechtbanken van derde aanleg in DE en HR. Er 
bestaat geen rechtbank  van derde  aanleg in DE en MT. IT: de tijdelijke vertraging van de gerechtelijke activiteit als 
gevolg van de strenge beperkende maatregelen om de COVID -19-pandemie aan te pakken, heeft een invloed gehad 
op de beslissingstermijn. De toegang tot de rechtbank van derde aanleg kan in sommige lidstaten beperkt zijn.  
Grafiek  9: geschatte tijd voor het afhandelen van bestuursrechtelijke zaken in eerste aanleg 
in 2012, 2018 –2020  (*) (eerste aanleg/in dagen) (bron : Cepej -onderzoek)  
02004006008001,0001,2001,4001,600
SEHU LTBG EEPLHR LV FINLCZFRATBE ESDE SILU ELSKRO PT ITCYMT DK IE
2012 2018 2019 2020GEEN 
GEGE -
VENS
 
(*) Bestuursrechtelijke zaken betreffen volgens de Cepej -methodologie geschillen tussen individuen en lokale, 
regionale of nationale autoriteiten. Methodologische veranderingen in EL en SK. Aanhangige zaken omvatten 
rechtbanken van alle instanties in CZ en, tot 2016, in SK. DK en IE registreren bestuursrechtelijke zaken niet 
 
18 
 afzonderlijk. CY: in 2018 is het aantal afgehandelde zaken toegenomen als gevolg van bij elkaar gevoegde zaken, de 
intrekking van 2  724 geconsolideerde zaken en de oprichting van een administratieve rechtbank in 2015.  
Grafiek  10: geschatte tijd voor het afhandelen van bestuursrechtelijke zaken  in alle 
rechterlijke instanties in 2020  (*) (eerste aanleg en, waar van toepassing, tweede en derde 
aanleg/in dagen) (bron: Cepej -onderzoek)  
05001,0001,5002,0002,5003,000
SEHU BG EE FILTLVCZFRAT BEDE SIESNLLU SK PLRO ITPTMT HR ELCY IEDK
Eerste aanleg (2020) Tweede aanleg (2020) Derde aanleg (2020)GEEN 
GEGE -
VENS
 
(*) De volgorde wordt bepaald door de rechterlijke instantie met de langste procedures in elke lidstaat. Geen 
gegevens beschikbaar voor rechtbanken van tweede aanleg in BE, CZ, HU, MT, AT, RO, SI, SK en FI, 
rechtbanken van derde aanleg in CY, LT, LU, MT en PL. Het hooggerechtshof of een ander hoogste rechtscollege 
is de enige beroepsinstantie in CZ, IT, CY, AT, SI en FI. Er bestaat geen  rechtbank van derde aanleg voor dit soort 
zaken in HR, LT, LU en MT. De hoogste administratieve rechtbank is de eerste en enige instantie voor bepaalde 
zaken in BE. De toegang tot rechtbanken van derde aanleg kan in sommige lidstaten beperkt zijn. DK en IE 
registreren bestuursrechtelijke zaken niet afzonderlijk.  
 
19 
  Afhand elingspercentage – 
Het afhandelingspercentage is de verhouding tussen het aantal afgehandelde zaken en het aantal 
binnenkomende zaken. Dit percentage meet of een rechterlijke instantie gelijke tred houdt met 
het aantal binnenkomende zaken. Wanneer het afha ndelingspercentage ongeveer 100  % of meer 
bedraagt, betekent dit dat het rechtsstelsel ten minste evenveel zaken kan afhandelen als er 
binnenkomen. Ligt het afhandelingspercentage onder de 100  %, dan komen er meer zaken 
binnen dan er door de rechtbanken wo rden afgehandeld.  
Grafiek  11: afhandelingspercentage civielrechtelijke, handelsrechtelijke, 
bestuursrechtelijke en andere zaken in 2012, 2018 –2020  (*) (eerste aanleg/in % — waarden 
boven 100  % geven aan dat er meer zaken worden afgehandeld dan er binnenkomen, terwijl 
waarden onder 100  % aangeven dat er minder zaken worden afgehandeld dan er binnenkomen) 
(bron: Cepej -onderzoek)  
0%20%40%60%80%100%120%140%
SK FIPLHR ITSEEEBGDKAT LV SINLHU CZBE LTRO PTLUFRMT ESCY EL IEDE
2012 2018 2019 2020G
E
E
N
G
E
G
E
V
E
N
S
 
(*) Volgens de Cepej -methodologie heeft deze grafiek betrekking op alle litigieuze en niet -litigieuze civielrechtelijke 
en handelsrechtelijke zaken, niet -litigieuze kadastrale en handelsregisterzaken, andere register - en andere niet -
litigieuze zaken, bestuursrechtelijke zaken en andere niet -strafrechtelijke zaken.  Methodologische veranderingen in 
SK. IE: het aantal afgehandelde zaken zou als gevolg van de methodologie een onderschatting zijn. IT: andere 
indeling van civielrechtelijke zaken ingevoerd in 2013.  
 
20 
 Grafiek  12: afhandelingspercentage litigieuze civielrechtelijke en handelsr echtelijke zaken 
in 2012, 2018 –2020  (*) (eerste aanleg/in %) (bron: Cepej -onderzoek)  
0%20%40%60%80%100%120%140%
DK PL ITSE SIHURO EEAT SKNLBEDE CZPTLV LT FIFRLUMT ESELHR IEBG CY
2012 2018 2019 2020GEEN 
GEGE -
VENS
 
(*) Methodologische veranderingen in EL en SK. IE: het aantal afgehandelde zaken zou als gevolg van de 
methodologie een onderschatting zijn. IT: andere indeling van civielrechtelijke zaken ingevoerd in 2013. Gegevens 
voor NL omvatten niet -litigieuze zaken.  
Grafiek  13: afhandelingspercentage bestuursrechtelijke zaken  in 2012, 2018 –2020  (*) 
(eerste aanleg/in %) (bron: Cepej -onderzoek)  
0%20%40%60%80%100%120%140%160%180%200%
EL ITPTAT CZDE BELVHR SIMT SEBG ES FILTFR PLEEHU LU SKNLCYRO DK IE
2012 2018 2019 2020GEEN 
GEGE -
VENS
 
(*) De historische waarden voor sommige lidstaten zijn verlaagd voor presentatiedoeleinden ( CY in 2018 = 219  %; 
IT in 2012 = 279,8  %). Methodologische veranderingen in EL en SK. DK en IE registreren bestuursrechtelijke 
zaken niet afzonde rlijk. In CY is het aantal afgehandelde zaken toegenomen als gevolg van bij elkaar gevoegde 
zaken, de intrekking van 2  724 geconsolideerde zaken en de oprichting van een administratieve rechtbank in 2015.  
 
21 
  Aanhangige zaken – 
Het aantal aanhangige zaken is het aantal zaken waarin aan het einde van het betreffende jaar 
nog uitspraak moet worden gedaan. Dit is ook van invloed op de beslissingstermijn.  
Grafiek  14: aantal aanhangige civielrechtelijke, handelsrechtelijke, bestuursrecht elijke en 
andere zaken in 2012, 2018 –2020  (*) (eerste aanleg/per 100  inwoners) (bron: Cepej -
onderzoek)  
0%20%40%60%80%100%120%140%160%180%200%
EL ITPTAT CZDE BELVHR SIMT SEBG ES FILTFR PLEEHU LU SKNLCYRO DK IE
2012 2018 2019 2020GEEN 
GEGE -
VENS
 
(*) Volgens de Cepej -methodologie heeft deze grafiek betrekking op alle litigieuze en niet -litigieuze civielrechtelijke 
en handelsrechtelijke zaken, niet -litigieuze kadastrale en handelsregisterzaken, andere register - en andere niet -
litigieuze zaken, bestuursr echtelijke zaken en andere niet -strafrechtelijke zaken. Methodologische veranderingen in 
SK. Aanhangige zaken omvatten zaken voor rechtbanken van alle instanties in CZ en, tot 2016, in SK. IT: andere 
indeling van civielrechtelijke zaken ingevoerd in 2013.  
Grafiek  15: aantal aanhangige litigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken in 
2012, 2018 –2020  (*) (eerste aanleg/per 100  inwoners) (bron: Cepej -onderzoek)  
0123456
FINL SEAT DK LU EEHU DE LV LT SK CZ SIPTMT PL FR ESRO EL ITHR BEBG IECY
2012 2018 2019 2020GEEN 
GEGEVENS
 
(*) Methodologische veranderingen in EL en SK. Aanhangige zaken omvatten zaken voor rechtbanken van alle 
instanties in CZ en, tot 2016, in SK. IT: andere indeling van civielrechtelijke zaken ingevoerd in 2013. Gegevens 
voor NL omvatten niet -litigieuze zaken.  
 
22 
 Grafiek  16: aanta l aanhangige bestuursrechtelijke zaken in 2012, 2018 –2020  (*) (eerste 
aanleg/per 100  inwoners) (bron: Cepej -onderzoek)  
0.00.51.01.52.02.53.0
LVMT PLEEHU CZ SKBG LTHR SIBELU ITFR FIESRO NL SEPT CYATDE ELDK IE
2012 2018 2019 2020GEEN 
GEGE -
VENS
 
(*) De historische waarden voor sommige lidstaten zijn verlaagd voor presentatiedoeleinden ( EL in 2012 = 3,5). 
Methodologische veranderingen in EL en SK. Aanhangige zaken omvatten zaken voor rechtbanken van alle 
instanties in CZ en, tot 2016, in SK. DK en IE registreren bestuursrechtelijke zaken niet afzonderlijk.  
3.1.3. Efficiëntie op specifieke g ebieden van het EU -recht  
Dit onderdeel is een aanvulling op de algemene gegevens over de efficiëntie van rechtsstelsels en 
geeft de gemiddelde duur weer van procedures  (44) op specifieke gebieden van het EU -recht. Het 
scorebord 2022 is gebaseerd op eerdere gegevens over mededinging, elektronische 
communicatie, Uniemerken, consumentenrecht en het witwassen van geld. De vier gebieden zijn 
geselecteerd vanwege hun relevantie voor de eengemaakte markt en het ondernemingsklimaat. 
Deze editie biedt bovendien een b reder overzicht van de doeltreffendheid van de bestuurlijke 
instanties: twee nieuwe cijfers in verband met mededinging en elektronische communicatie 
vullen die gegevens over consumentenbescherming aan. Langdurige gerechtelijke en bestuurlijke 
procedures ku nnen in het algemeen negatieve effecten hebben op de uit het EU -recht 
voortvloeiende rechten bijvoorbeeld indien er niet langer passende rechtsmiddelen beschikbaar 
zijn of ernstige financiële schade niet meer kan worden verhaald. Met name voor het 
bedrijfs leven kunnen administratieve vertragingen en onzekerheid in sommige gevallen leiden 
tot aanzienlijke kosten en geplande of bestaande investeringen ondermijnen (45).  
                                                 
44 De duur van de procedure op specifieke gebieden wordt berekend in kalenderdagen, te rekenen vanaf de dag 
waarop een vordering of beroep bij het gerecht is ingesteld (of de aanklacht definitief we rd) tot de dag waarop 
het gerecht de eindbeslissing heeft genomen (grafieken 16 -21). De waarden zijn gerangschikt op basis van een 
gewogen gemiddelde van de gegevens voor 2013 en 2018 –2020 voor de grafieken  16–18, de gegevens voor 
2013, 2018, 2019 en 2020 voor grafiek  19, en de gegevens voor 2014 en 2018 –2020 voor de grafieken  20 en  21. 
Indien er geen gegevens beschikbaar zijn voor alle jaren, geeft het gemiddelde de beschikbare gegevens weer, 
berekend op basis van alle zaken, een steekproef van zaken of ra mingen.  
45 Figuur 18 in Retention and Expansion of Foreign Direct Investment: Political Risk and Policy Responses , World 
Bank, 2019.  
 
23 
 – Mededinging – 
Een doeltreffende handhaving van het mededingingsrecht is van essentieel belang voor een 
aantrekkelijk ondernemingsklimaat en brengt een gelijk speelveld voor bedrijven tot stand. 
Daardoor worden ondernemingszin en efficiency aangemoedigd, krijgen de consumenten een 
bredere keuze aangereikt, gaan de prijzen naar omlaag en de kw aliteit omhoog. Grafiek  17 geeft 
de gemiddelde duur weer van zaken tegen de besluiten van nationale mededingingsautoriteiten 
op grond van de artikelen  101 en  102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie (VWEU)  (46). Grafiek  18 geeft de ge middelde duur weer van zaken voor de nationale 
mededingingsautoriteiten op grond van de artikelen  101 en  102 VWEU.  
Grafiek  17: mededinging : gemiddelde duur van rechterlijke toetsing in 2013, 2018 –2020  (*) 
(eerste aanleg/in dagen) ( bron: Europese Commissie in samenwerking met het Europees 
Mededingingsnetwerk)  
0500100015002000250030003500
BG EEHR LU PT FILT BE SK ITLV NL FR EL CZ AT RO DK SEHU SIDE ES CY PLMT
2013 2018 2019 2020 Gemiddelde 2013, 2018 –2020GEEN ZAKEN
 
(*) IE en AT: het scenario is niet van toepassing aangezien de autoriteiten niet bevoegd zijn om desbetreffende 
besluiten te nemen. AT: de gegevens omvatten zaken van het Kartelgerecht waarbij sprake is van een schending van 
de artikelen  101 en  102 VWEU, maar die niet zijn gebaseerd op tegen de nationale mededingingsautoriteit  
ingestelde beroepen . Voor IT is uitgegaan van een schatting van de duur . Een lege kolom kan erop w ijzen dat de 
lidstaat geen zaken voor dat jaar in kwestie heeft gemeld. Het aantal zaken is in veel lidstaten beperkt (minder dan 
vijf per jaar). Hierdoor kunnen de jaargegevens sterk beïnvloed zijn door één uitzonderlijk lange of korte zaak 
(zoals in MT, bijvoorbeeld, waar er slechts één zaak was).  
                                                 
46 Zie http://eur -lex.europa. eu/legal -content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:12012E/TXT&from=NL  en 
Verordening  (EG) nr.  1/2003 van de Raad van 16  december  2002 betreffende de uitvoering van de 
mededingingsregels van de artikelen  81 en 82 van het Verdrag (Voor de EER relevante tekst) (PB  L 1 va n 
4.1.2003, blz.  1, en met name de artikelen  3 en 5).  
 
24 
 Grafiek  18: mededinging : gemiddelde duur van zaken bij de nationale 
mededingingsautoriteiten in 2020  (*) (in dagen) (bron: Europese Commissie in samenwerking 
met het Europees Mededingin gsnetwerk)  
0200400600800100012001400160018002000
EE IEHR LTMT FINL DK ITPL LV ES AT SE SK DE FR CZ PT LU RO SIBE ELBG CYHU
2020GEEN 
GEGE -
VENS GEEN ZAKEN
 
(*) In sommige lidstaten is het aantal zaken beperkt . BE: de gegevens omvatten 1 kartelbesluit — 1 045 dagen en 
vijf voorlopige maatregelen. Totale duur van alle zes  procedures — 2 015 dagen.  IT: procedure I833 — Gare 
Consip per acquisizione beni e servizi per informatica e telecomunicazioni — ingeleid door de Italiaanse 
mededingingsautoriteit op grond van artikel  101 VWEU, wordt niet meegerekend omdat aan het eind van de 
procedure geen inbreuken op artikel  101 VWEU zijn vastgesteld. Er moet rekening mee worden gehouden dat 
sommige lidstaten een ander startpunt nemen om de dagen van een procedure te tellen. De meeste lidstaten 
beschouwen een zaak als geopend wanneer het onderzoek wordt geopend. In NL wordt een zaak als geopend 
beschouwd wanneer de mededeling van punten van bezwaar wordt verzonden, terwijl in CZ en SK een zaak als 
geopend wordt beschouwd wanneer de administratieve procedure wordt geopend. In dat laatste geval gaat het om 
een tussenfa se tussen het openen van het onderzoek en het verzenden van de mededeling van punten van bezwaar. 
Er zijn ook een aantal factoren waarmee rekening moet worden gehouden wanneer het gaat om de duur van een 
procedure bij de nationale mededingingsautoriteiten.  Daartoe behoren de aard en de complexiteit van de zaak, de 
tijd die nodig is om de economische gegevens te verzamelen en de economische analyse af te ronden, de 
termijnverlengingen op verzoek van de partijen, en de herhaling van hoorzittingen.  
– Elektron ische communicatie – 
De EU -wetgeving inzake elektronische communicatie heeft tot doel de concurrentie te 
bevorderen, aan de ontwikkeling van de eengemaakte markt bij te dragen en investeringen, 
innovatie en groei te genereren. De positieve effecten voor de  consument kunnen worden bereikt 
door middel van een doeltreffende handhaving van deze wetgeving, die kan leiden tot lagere 
prijzen voor eindgebruikers en een betere kwaliteit van de dienstverlening. Grafiek  19 geeft de 
gemiddelde tijd weer die nodig is vo or rechterlijke toetsing van de besluiten van nationale 
regelgevende instanties op grond van de EU -wetgeving inzake elektronische communicatie  (47). 
Onder deze categorie valt een grote verscheidenheid van zaken, variërend van complexe 
evaluaties van “marktanalyses” tot eenvoudigere consumentgerichte vraagstukken. Grafiek  20 
                                                 
47 De berekening is gemaakt op basis van de duur van beroepszaken tegen besluiten van nationale regelgevende 
instanties op grond van nationale wetgeving ter uitvoering van het EU -regelgevingskader voor elektronische 
communicatie (Richtlijn  2002/19/EG (toegangsrichtlijn), Richtlijn  2002/20/EG (machtigingsrichtlijn), 
Richtlijn  2002/21/EG (kaderrichtlijn), Richtlijn  2002/22/EG (universeledienstrichtlijn)), en andere relevante EU -
wetgeving, zoals het program ma voor het radiospectrumbeleid, spectrumbeschikkingen van de Commissie, 
uitgezonderd Richtlijn  2002/58/EG betreffende de persoonlijke levenssfeer en elektronische communicatie.  
 
25 
 geeft de gemiddelde duur weer van zaken voor de nationale regelgevende instanties bij de 
toepassing van het EU -recht.  
Grafiek  19: elektronische communicati e: gemiddelde duur van rechterlijke toetsing in 
2013, 2018 –2020  (*) (eerste aanleg/in dagen) (bron: Europese Commissie in samenwerking met 
het Comité voor communicatie)  
05001000150020002500
LURO EELVBG DK IEHU LTHR FR SISENL PLBE ELESDE AT SKCZ IT FIMT PTCY
2013 2018 2019 2020 Gemiddelde 2013, 2018 –2020GEEN 
ZAKEN
 
(*) Het aantal zaken verschilt per lidstaat. Een lege kolom wil zeggen dat de lidstaa t geen zaken voor dat jaar heeft gemeld 
(behalve PT voor 2019 –2020, en RO: geen gegevens). In sommige gevallen kunnen de jaargegevens als gevolg van het beperkte 
aantal relevante zaken ( BG, CY, MT, NL, SK, FI en SE) sterk beïnvloed zijn door één uitzonderlijk lange of korte zaak en van 
jaar tot jaar grote verschillen vertonen.  DK: semirechterlijk orgaan dat bevoegd is ten aanzien van beroepen in eerste aanleg. 
EE: de gemiddelde duur van de rechterlijke toetsing in 2013 bedroeg 18  dagen.  ES, AT en PL: verschillende rechterlijke 
instanties bevoegd, afhankelijk van het onderwerp.  
Grafiek  20: elektronische communicatie : gemiddelde duur van zaken voor de nationale 
regelgevende instantie in 2015, 2018 –2020  (in dagen) (bron: Euro pese Commissie in 
samenwerking met het Comité voor communicatie)  
0200400600800100012001400
BERO FRHU LVLUAT EEHR SIFINL IEESCYDK ITELMT BG CZDE LTPLPT SK SE
2015 2018 2019 2020 Gemiddelde 2015, 2018 –2020GEEN GEGEVENS GEEN 
ZAKEN
 
 
 
 
 
26 
 – Uniemerk – 
Een doeltreffende handhaving van intellectuele -eigendomsrechten is van essentieel belang om 
investeringen in innovatie te stimuleren. De EU -wetgeving inzake Uniemerken  (48) kent een 
belangrijke rol toe aan de nationale rechterlijke instanties, die als EU -gerechten optreden en 
beslissingen nemen die de hele eengemaakte markt raken. Grafiek  21 geeft de gemiddelde tijd 
weer die nodig is voor de afhandeling van zaken tussen parti culieren met betrekking tot 
inbreuken op een Uniemerk.  
Grafiek  21: Uniemerk : gemiddelde duur van zaken met betrekking tot inbreuken op een 
Uniemerk in 2013, 2018 –2020  (*) (eerste aanleg/in dagen) (bron: Europese Commissie in 
samenwerking met het Europees Waarnemingscentrum voor inbreuken op intellectuele -
eigendomsrechten)  
02004006008001000120014001600
ATMT PLHU LTBGRO ESDE LU PT LV SE FIDK EL IECZ FR SIITEEHR SKBE CYNL
2013 2018 2019 2020 Gemiddelde 2013, 2018 –20GEEN 
GEGEVENS
 
(*) FR, IT, LT, LU: op basis van een steekproef van zaken voor gegevens over bepaalde jaren. DK: gegevens van 
alle zaken met betrekking tot handelsmerken ( niet alleen Uniemerken) bij hooggerechtshoven voor maritieme en 
handelsrechtelijke zaken; voor 2018 en 2019 zijn er geen gegevens over de gemiddelde duur beschikbaar vanwege 
wijzigingen in het gegevensverzamelingssysteem.  EL: gegevens gebaseerd op gewogen gemiddelde duur van twee 
rechterlijke instanties. ES: zaken betreffende andere Europese intellectuele -eigendomsrechten zijn opgenomen in de 
berekening van de gemiddelde duur.  
– Consumentenbescherming – 
De doeltreffende handhaving van wetgeving inzake cons umentenbescherming garandeert dat 
consumenten hun rechten kunnen uitoefenen en dat ondernemingen die inbreuk maken op 
consumentenwetgeving geen oneerlijk voordeel verkrijgen. De 
consumentenbeschermingsautoriteiten en rechterlijke instanties spelen een cent rale rol bij de 
handhaving van EU -wetgeving inzake consumentenbescherming  (49) binnen de verschillende 
                                                 
48 Verordening  (EU)  2017/1001 van het Europees Parlement en de Raad van 14  juni 2017 inzake het Uniemerk 
(PB L 154 van 16.6.2017, blz.  1). 
49 De grafieken  22 en  23 hebben betrekking op de handhaving van de richtlijn oneerlijke bedingen (93/13/EEG), de 
richtlijn betreffende de verkoop van en de garanties voor consumptiegoederen (1999/44/EG), de richtlijn 
 
 
27 
 nationale handhavingssystemen. Grafiek  22 geeft de gemiddelde tijd weer die nodig is voor 
rechterlijke toetsing van besluiten van consumentenbeschermingsautoriteiten op grond van de 
EU-wetgeving.  
Voor consumenten en ondernemingen  kan een keten van actoren bij de doeltreffende handhaving 
zijn betrokken, niet alleen rechterlijke, maar ook bestuurlijke instanties. Om meer licht te werpen 
op deze handhavingsketen wordt de duur van de procedure bij consumentenautoriteiten 
weergegeven. Uit grafiek  23 blijkt de gemiddelde duur die nationale 
consumentenbeschermingsautoriteiten in 2014, 2018 –2020 nodig hadden om tot een 
overheidsbesluit te komen, gerekend vanaf het moment dat een zaak werd geopend. 
Desbetreffende besluiten betreffen het vas tstellen van inbreuken op wezenlijke regels, 
tussentijdse maatregelen, administratieve verboden, inleiding van gerechtelijke procedures en het 
sluiten van een zaak.  
Grafiek  22: consumentenbescherming : gemiddelde duur van rechterlij ke toetsing  in 2013, 
2018 –2020 (*) (eerste aanleg/in dagen) (bron: Europese Commissie in samenwerking met het 
samenwerkingsnetwerk voor consumentenbescherming)  
0200400600800100012001400160018002000
SE HU LT EE HR PT BG ES RO DK NL SK SI LV FI IT FR CZ PL CY EL IE BE MT
2013 2018 2019 2020 Gemiddelde 2013, 2018, 2019, 2020GEEN
GEGEVENS
 
(*) DE, LU, AT : scenario is niet van toepassing, aangezien consumentenbeschermingsautoriteiten niet bevoegd zijn 
voor het nemen van besluiten betreffende inbreuken op desbetreffende consumentenvoorschriften. Het aantal 
relevante zaken voor 2020 is gering (minder dan vij f) in IE en FI. EL en RO hebben voor bepaalde jaren een 
raming van de gemiddelde duur gegeven.   
                                                                                                                                                             
oneerlijke handelspraktijken (2005/29/EG), de richtlijn inzake consumentenrechten (2011/83/EG) en de 
nationale uitvoeringsbepalingen daarvan.  
 
28 
 Grafiek  23: consumentenbescherming : gemiddelde duur van overheidsbesluiten  van 
autoriteiten voor consumentenbescherming in 2014, 2018 –2020 (*) (eerste aanleg/in dagen) 
(bron: Europese Commissie in samenwerking met het samenwerkingsnetwerk voor 
consumentenbescherming)  
0100200300400500600700
HR RO FR LT BG EE SI SK CZ IE PT SE IT CY DK EL LV HU NL FI ES PL BE MT
2014 2018 2019 2020 Gemiddelde 2014, 2018, 2019, 2020GEEN
GEGE -
VENS
 
(*) DE, LU, AT: scenario is niet van toepassing, aangezien consumentenbeschermingsautoriteiten niet bevoegd zijn 
voor het nemen van besluiten betreffende inbreuken op desbetreffende consumentenvoorschriften. DK, EL, FR, RO 
en FI hebben voor bepaalde jaren een raming van  de gemiddelde duur gegeven.  
– Witwassen – 
De doeltreffende bestrijding van witwaspraktijken draagt niet alleen bij aan de bestrijding van 
criminaliteit, maar is ook belangrijk voor de soliditeit, integriteit en stabiliteit van de financiële 
sector, het v ertrouwen in het financiële stelsel en een eerlijke mededinging in de eengemaakte 
markt  (50). Witwaspraktijken kunnen buitenlandse investeringen ontmoedigen, internationale 
kapitaalstromen verstoren en de macro -economische prestaties van een land negatief 
beïnvloeden. Als gevolg hiervan kan de welvaart dalen, waarbij er middelen aan de meer 
productieve economische activiteiten worden onttrokken  (51). De lidstaten zijn op grond van de 
witwasrichtlijn verplicht om statistieken bij te houden over de doeltreffend heid van hun 
regelingen ter bestrijding van witwassen of terrorismefinanciering  (52). In samenwerking met de 
lidstaten is een bijgewerkte vragenlijst gebruikt om gegevens te verzamelen over de gerechtelijke 
fasen van de nationale regelingen ter bestrijding van het witwassen van geld. Grafiek  24 toont de 
gemiddelde duur van de behandeling in eerste aanleg van zaken betreffende witwasmisdrijven.  
                                                 
50 Overweging  2 van Richtlijn  (EU)  2015/849 van het Europees Parlement en de Raad van 20  mei 2015 inzake de 
voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld of terrorismefinanciering.  
51 IMF factsheet, 8  maart  2018: https://www.imf.org/en/About/Factsheets/Sheets/2016/08/01/16/31/Fight -Against -
Money -Laundering -the-Financing -of-Terrorism   
52 Artikel  44, lid  1, van Richtlijn (EU) 2015/849. Zie ook het herziene artikel  44 van Richt lijn (EU)  2018/843, dat 
in juni  2018 in werking is getreden en in januari  2020 door de lidstaten ten uitvoer moest worden gelegd.  
 
29 
 Grafiek  24: witwassen : gemiddelde duur van rechtszaken in 2014 , 2018 –2020  (*) (eerste 
aanleg/in dagen) (bron: Europese Commissie in samenwerking met de Deskundigengroep 
witwassen en terrorismefinanciering)  
030060090012001500180021002400
DKEESELUHRBGCYPL FIATNLELFR IECZHU LVPTESLTITSK* RO SIMT BEDE
2014 2018 2019 2020 Gemiddelde 2014, 2018 –20GEEN 
GEGE -
VENS
 
(*) Geen gegevens voor 2020 : BE, DE, EE, IE, HR , PL en PT. BG: de gemiddelde duur van de zaken is berekend vanaf de dag 
waarop de rech tszaak werd ingeleid tot de dag waarop de rechterlijke beslissing werd gegeven, in maanden.  ES, NL : geschatte 
duur. CZ: duur in maanden. HU: het gemiddeld aantal dagen werd alleen berekend op basis van het aantal zaken dat met een 
veroordeling werd afgeslo ten. PT: het gemiddeld aantal dagen werd berekend  op basis van een steekproef . IT: gegevens hebben 
betrekking op zowel de inleidende hoorzitting als op de rest van het proces. CY: ernstige zaken komen gemiddeld binnen een jaar 
voor het Hof van Assisen. Minder ernstige strafbare feiten komen voor de districtsrechtbanken, op een langere termijn. SK*: de 
gegevens komen overeen met de gemiddelde duur van de volledige procedure, met inbe grip van de procedure bij het hof van 
beroep.  
3.1.4.  Samenvatting inzake de efficiëntie van rechtsstelsels  
In een goed functionerend rechtsstelsel worden de werkbelasting en de achterstand bij de 
behandeling van zaken op adequate wijze beheerd en worden be slissingen genomen zonder 
onnodig uitstel. De belangrijkste indicatoren die het EU -scorebord voor justitie hanteert om de 
efficiëntie van rechtsstelsels te volgen, zijn daarom de duur van de procedure  (geschatte of 
gemiddelde tijd in dagen die nodig is om een zaak af te handelen), het afhandelingspercentage  
(de verhouding tussen het aantal afgehandelde zaken en het aantal binnenkomende zaken) en het 
aantal aanhangige zaken  (zaken die aan het einde van het jaar nog moeten worden behandeld).  
Algemene gegevens  over efficiëntie  
Het EU -scorebord voor justitie 2022 bevat efficiëntiegegevens over een periode van acht jaar 
(2012 –2020). Deze periode biedt voldoende ruimte om bepaalde trends te identificeren en om in 
aanmerking te nemen dat het vaak enige tijd duurt v oordat het effect van de justitiële 
hervormingen merkbaar wordt.  
Uit de beschikbare gegevens vanaf 2012 tot 2020 over civielrechtelijke, handelsrechtelijke en 
 
30 
                                                  
53 HR, IT, CY, HU, MT, PL, PT en SK, die in het kader van het Europees Semester  2020 landspecifieke 
aanbevelingen hebben gekre gen, en BE, BG, IE, EL, ES, RO, en SI, waarvoor de problemen zijn besproken in de 
overwegingen van hun landspecifieke aanbevelingen en landverslagen van 2020.  
De verschillen in de resultaten over de geanalyseerde periode van acht jaar kunnen worden verkla ard door 
contextuele factoren (verschillen in het aantal binnenkomende zaken van meer dan 10  % zijn niet ongebruikelijk) 
of systemische tekortkomingen (gebrek aan flexibiliteit en reactievermogen of inconsistenties in het 
hervormingsproces).  bestuursrechtelijke zaken blijkt in de meeste gevallen een positieve trend. In 2020 laten de 
algemene efficiëntiegegevens voor sommige lidstaten echter een negatieve trend zien. Die is 
mogelijk veroorzaakt door de COVID -19-pandemie en daarom misschien van tijdelijke aard.  
Er zijn enkele positieve ontwikkelingen te constateren in de lidstaten die in he t kader van het 
Europees Semester zijn aangewezen als lidstaten met specifieke problemen  (53): 
 sinds 2012 en op basis van de beschikbare gegevens voor deze lidstaten, is in sommige 
lidstaten, ondanks de COVID -19-pandemie, de duur van de procedures in eerste  aanleg  in 
de brede categorie “alle zaken” (grafiek  6) en de categorie “litigieuze civielrechtelijke en 
handelsrechtelijke zaken” (grafiek  7) verder afgenomen of stabiel gebleven. In ongeveer de 
helft van de betrokken lidstaten blijkt uit dezelfde twee gra fieken  6 en 7 dat de duur van de 
procedures is toegenomen, soms tot boven het niveau van 2012. In bestuursrechtelijke zaken 
(grafiek  9) is de duur van de procedures sinds 2012 in bijna de helft van deze lidstaten 
afgenomen of stabiel gebleven. In het algem een is de duur van de procedures in 
bestuursrechtelijke zaken in 2020 in ongeveer de helft van de lidstaten toegenomen.  
 Het scorebord bevat gegevens over de duur van de procedures in alle rechterlijke 
instanties  voor litigieuze civielrechtelijke en handels rechtelijke zaken (grafiek  8) en 
bestuursrechtelijke zaken (grafiek  10). Uit de gegevens blijkt dat in een aantal lidstaten die 
zijn aangewezen als lidstaten met problemen in verband met de duur van de procedures bij 
rechtbanken van eerste aanleg, hogere r echtbanken efficiënter werken. In sommige andere 
lidstaten met problemen is de gemiddelde duur van procedures bij hogere rechtbanken echter 
langer dan bij rechtbanken van eerste aanleg.  
 In de brede categorie “alle zaken” en de categorie litigieuze civielre chtelijke en 
handelsrechtelijke zaken (grafieken  11 en 12) is het totale aantal lidstaten met een 
afhandelingspercentage  van meer dan 100  % sinds vorig jaar afgenomen, richting het 
niveau van 2012. In 2020 en ondanks de daling meldden de meeste lidstaten, ook lidstaten 
met problemen, een hoog afhandelingspercentage (meer dan 97  %). Dit betekent dat de 
rechtbanken in het algemeen in staat zijn om de binnenkomende zaken in deze categorieën af 
te handelen. In bestuursrechtelijke zaken (grafiek  13) kan van jaar  tot jaar een groter verschil 
in het afhandelingspercentage worden vastgesteld. Hoewel het percentage in het algemeen 
lager blijft dan in andere categorieën zaken, blijven sommige lidstaten goede vorderingen 
maken. Met name meldden meer dan de helft van de  lidstaten met problemen een toename 
van het afhandelingspercentage in bestuursrechtelijke zaken sinds 2012.  
 Sinds 2012 blijft de situatie stabiel of gaat ze er verder op vooruit in bijna alle lidstaten die 
met de grootste problemen te kampen hebben ten a anzien van hun achterstand , ongeacht de 
categorie zaken. Terwijl in 2020 het aantal aanhangige zaken in sommige lidstaten  is 
gestegen , is in andere lidstaten aanzienlijke vooruitgang geboekt bij het terugdringen van het 
 
31 
 aantal aanhangige zaken, zowel in li tigieuze civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken 
(grafiek  15) als in bestuursrechtelijke zaken (grafiek  16). Toch blijven er significante 
verschillen bestaan tussen lidstaten met relatief weinig aanhangige zaken en lidstaten met 
een groot aantal aanh angige zaken.  
Efficiëntie op specifieke gebieden van het EU -recht  
De gegevens over de gemiddelde duur van de procedures op specifieke gebieden van het EU -
recht (grafieken  17–24) verschaffen inzicht in de werking van rechtsstelsels in deze soorten 
bedrijfsg erelateerde geschillen.  
De gegevens over de efficiëntie op specifieke EU -rechtsgebieden worden verzameld op basis van 
nauw gedefinieerde scenario’s, waardoor het aantal relevante zaken gering kan lijken. In 
vergelijking met de berekende duur van de proced ures die in de algemene gegevens over 
efficiëntie zijn opgenomen, geven deze cijfers echter de werkelijke gemiddelde duur van alle 
relevante zaken op specifieke gebieden in een jaar weer. Opgemerkt moet worden dat 
verscheidene lidstaten die in de algemene gegevens over efficiëntie niet als lidstaten met 
problemen naar voren komen, een aanzienlijk langere gemiddelde duur van zaken op specifieke 
gebieden van het EU -recht melden. Tegelijkertijd kan ook de duur van procedures op 
verschillende specifieke gebiede n in dezelfde lidstaat aanzienlijk variëren.  
Tot slot bieden de nieuwe cijfers die betrekking hebben op de duur van de bestuurlijke 
procedures voor de nationale mededingingsautoriteiten en voor nationale regelgevende instanties 
die zich bezighouden met elektronische communicatie inzichten in de administratieve efficiëntie 
in meer gebieden van het EU -recht. De efficiëntie van de gehele handhavingsketen, met inbegrip 
van bestuurlijke en gerechtelijke procedures, draagt bij aan een positief ondernemings - en 
investeringsklimaat, doordat de tijdige afhandeling van zaken en afdwinging van rechten 
gegarandeerd zijn.  
De cijfers voor specifieke gebieden van het EU -recht laten de volgende trends zien:  
 wat rechterlijke toetsing van mededingingszaken (grafiek  17) bet reft, is de totale 
werkbelasting van rechtbanken over alle lidstaten gezien toegenomen, de duur van de 
rechterlijke toetsing in zes lidstaten afgenomen of stabiel gebleven, terwijl deze in vijf 
andere lidstaten is toegenomen. Ondanks de licht positieve tre nd meldden drie lidstaten in 
2020 een gemiddelde duur van meer dan 1  000 dagen. Wat de procedures bij de nationale 
mededingingsautoriteiten  betreft, meldden tien lidstaten dat deze minder dan 1  000 dagen 
in beslag namen. Sommige lidstaten die problemen ond ervinden met de efficiëntie van de 
rechterlijke toetsing van mededingingszaken, behoren tot de efficiëntere lidstaten wanneer 
het gaat om procedures bij de nationale mededingingsautoriteiten.  
 Op het gebied van elektronische communicatie  (grafiek  19) is de  werklast van de 
rechtbanken ten opzichte van de vorige jaren afgenomen, waardoor de in 2019 waargenomen 
positieve trend van kortere procedures werd voortgezet. In 2020 tekenden de meeste 
lidstaten een daling op van de gemiddelde duur van de procedures of bleven de cijfers stabiel 
in vergelijking met 2019, terwijl in slechts enkele lidstaten een stijging werd opgemerkt. Uit 
het nieuwe cijfer over de efficiëntie van de nationale regelgevende instanties die zich 
bezighouden met elektronische communicatie  (grafiek 20) blijkt dat de gemiddelde duur 
van de procedures in sommige lidstaten vrij stabiel is, maar dat er over het algemeen geen 
duidelijke trend is over de jaren waarvoor gegevens beschikbaar zijn.  
 
32 
                                                  
54 Richtlijn  (EU)  2018/1673 van het Europees Parlement en de Raad van 23  oktober  2018 inzake de strafrechtelijke 
bestrijding van het witwassen van geld zal juridische obstakels wegnemen die de gerechtelijke vervolging 
kunnen vertragen, bijvoorbeeld dat de ver volging voor witwassen pas kan worden gestart wanneer de procedure 
voor het basisdelict is afgesloten. De lidstaten moesten de richtlijn vóór 8 december 2020 in nationaal recht 
omzetten.   Voor zaken met betrekking tot inbreuk op een Uniemerk  (grafiek  21) is de algemene 
werklast in 2020 afgenomen. Hoewel de meeste lidstaten erin slaagden hun werklast beter 
aan te pakken en een kortere of gelijkblijvende duur van de procedures optekenden, nam in 
zes lidstaten de gemiddelde duur van de procedures d uidelijk toe.  
 Het mogelijke gecombineerde effect van de handhavingsketen, die zowel bestuurlijke 
procedures als rechterlijke toetsing omvat, wordt gepresenteerd op het gebied van het EU-
consumentenrecht  (grafieken  22 en 23). In 2020 meldden zes lidstaten dat hun 
consumentenbeschermingsautoriteiten gemiddeld minder dan drie maanden nodig hadden 
om een beslissing uit te vaardigen in een zaak die onder het consumentenrecht van de EU 
viel. In zes andere lids taten werd daar echter meer dan zes maanden over gedaan. Als de 
besluiten van de consumentenbeschermingsautoriteiten voor de rechter werden betwist, 
liepen de trends met betrekking tot de duur van de rechterlijke toetsing van een 
overheidsbesluit in 2020 u iteen, met een stijging in acht en een daling in vier andere lidstaten 
ten opzichte van 2019. In twee lidstaten bedraagt de gemiddelde duur van een rechterlijke 
toetsing nog steeds meer dan 1  000 dagen.  
 De doeltreffende bestrijding van witwaspraktijken  is uiterst belangrijk voor de bescherming 
van het financiële stelsel, het waarborgen van eerlijke mededinging en het voorkomen van 
negatieve economische gevolgen. Problemen wat betreft de duur van gerechtelijke 
procedures bij de aanpak van witwasmisdrijven k unnen van invloed zijn op de doeltreffende 
bestrijding van witwassen. Grafiek  24 bevat geactualiseerde gegevens over de duur van 
gerechtelijke procedures met betrekking tot witwasmisdrijven. Uit deze gegevens blijkt dat, 
hoewel in meer dan de helft van de lidstaten de procedures in eerste aanleg gemiddeld een 
jaar duren, zij in verscheidene lidstaten gemiddeld ongeveer twee jaar in beslag nemen  (54). 
 
 
33 
 3.2. Kwaliteit van rechtsstelsels  
Er bestaat geen algemeen aanvaard systeem om de kwaliteit van rechtsstelsels te meten. Het EU -
scorebord voor justitie 2022 houdt een voortzetting in van het onderzoek naar factoren die over 
het algemeen worden aangemerkt als relevant voor verbetering van de kwaliteit van de 
rechtspleging. Deze factoren worden in vier categorieën ingedeeld:  
1) toegankelijkheid van de rechter voor burgers en bedrijven;  
2) toereikende financiële en personele middelen;  
3) invoering van evaluatie -instrumenten;  
4) digitalisering.  
3.2.1. Toegankelijkheid  
In de hele justitieketen is toegankelijkheid een vereiste, opdat mensen relevante informatie 
kunnen verkrijgen — over het rechtsstelsel, over de wijze waarop een vordering wordt ingesteld 
en de financiële aspecten daarvan, en over de stand van zaken tot aa n het einde van de procedure 
— en de beslissing online kunnen raadplegen.  
– Rechtsbijstand, gerechtskosten en juridische kosten – 
De kosten in verband met rechtszaken zijn een belangrijke factor bij de toegang tot de rechter. 
Hoge proceskosten, waaronder gerechtskosten  (55) en juridische kosten  (56), kunnen de toegang 
tot de rechter belemmeren. De proceskosten in civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken zijn 
niet op EU -niveau geharmoniseerd. Z ij vallen onder nationale wetgeving en verschillen daarom 
tussen de lidstaten onderling.  
Toegang tot rechtsbijstand is een grondrecht dat is verankerd in het Handvest van de 
grondrechten van de EU  (57). Hiermee wordt toegang tot de rechter verleend voor personen die 
anders de proceskosten niet zouden kunnen dragen o f voorschieten. De meeste lidstaten verlenen 
rechtsbijstand op basis van het inkomen van de aanvrager  (58). 
Grafiek  25 toont de beschikbaarheid van volledige of gedeeltelijke rechtsbijstand in een 
specifieke consumentenzaak met een vordering van 6  000 EUR. De grafiek vergelijkt de 
inkomensgrenzen voor de toekenning van rechtsbijstand, uitgedrukt als een percentage van de 
                                                 
55 Onder gerechtskosten wordt verstaan een te betalen bedrag om een ni et-strafrechtelijke procedure in een 
rechtbank of gerechtshof in te stellen. 
56 Juridische kosten vormen de vergoeding voor diensten die advocaten aan hun cliënten verlenen.  
57 Artikel  47, lid  3, van het Handvest van de grondrechten van de EU.  
58 De lidstaten  gebruiken verschillende methoden voor de vaststelling van de drempel om in aanmerking te komen 
voor rechtsbijstand, bijvoorbeeld verschillende referentieperioden (maand -/jaarinkomen). Ongeveer de helft van 
de lidstaten hanteert ook een drempel die gekoppe ld is aan het persoonlijke vermogen van de aanvrager. In deze 
grafiek wordt daarmee geen rekening gehouden. In BE, BG, IE, ES, FR, HR, HU, LT, LU, NL en PT hebben 
bepaalde groepen mensen (bv. personen die een bepaalde uitkering genieten) automatisch recht op rechtsbijstand 
in civielrechtelijke en handelsrechtelijke geschillen. Aanvullende criteria die de lidstaten kunnen hanteren, zoals 
de grond van de zaak, zijn niet in deze grafiek weerspiegeld. Hoewel niet direct gerelateerd aan de grafiek, is in 
versche idene lidstaten (AT, CZ, DE, DK, IT, NL, PL, SI) rechtsbijstand niet beperkt tot natuurlijke personen.  
 
34 
 Eurostat -armoedegrens van elke lidstaat  (59). Indien bijvoorbeeld de grens om voor rechtsbijstand 
in aanmerking te komen op 20  % blijkt te l iggen, betekent dit dat aanvragers met een inkomen 
van 20  % boven de Eurostat -armoedegrens toch rechtsbijstand kunnen krijgen in hun lidstaat. 
Blijkt echter de grens voor rechtsbijstand lager dan 0 te zijn, dan betekent dit dat iemand met een 
inkomen onder  de armoedegrens geen rechtsbijstand kan krijgen.  
Sommige lidstaten hanteren een rechtsbijstandsstelsel dat de kosten in verband met rechtszaken 
voor 100 % dekt (volledige rechtsbijstand), aangevuld met een systeem dat een deel van de 
kosten dekt (gedeeltelijke rechtsbijstand). In dit laatste systeem worden andere criteria voor 
toekenning van rechtsbijstand gehanteerd dan in het eerste. Andere lidstaten werken alleen met 
volledige of met gedeeltelijke rechtsbijstand.  
Grafiek  25: inkomensgrens voor rechtsbijstand in een specifieke consumentenzaak, 2021 
(*) (verschillen in % van Eurostat -armoedegrens) (bron: Europese Commissie met de Raad van 
de balies van Europa (CCBE) (60))  
-70%-50%-30%-10%10%30%50%70%90%110%130%150%
DK ES EL ITDE BE LV LTNL SE IE SIMT BG LU FISK FRHR RO HU CZ AT PL EE CY PT
Volledige rechtsbijstand Gedeeltelijke rechtsbijstand0%BEOOR -
DELING 
DOOR DE 
RECHTER
GEEN RECHTSBIJSTAND IN 
SCENARIO
BEOORDELING 
DOOR OA
 (*) EE: bij de beslissing tot verlening van rechtsbijstand wordt geen rekening gehouden met de financiële middelen 
van de aanvrager . IE: bij rechtsbijstand wordt ook rekening gehouden met het beschikbare vermogen van de 
aanvrager. CY: gegevens van 2020. MT: gegev ens van 2020. LV: drempels verschillen volgens gemeente; in de 
grafiek is de bovengrens weergegeven. PT: over de verlening van rechtsbijstand wordt beslist door de 
overheidsadministratie (OA in de grafiek), waarbij het ministerie van Sociale Zekerheid de f inanciële toestand van 
de aanvrager beoordeelt op grond van de wet. RO: gegevens van 2020.  
                                                 
59 Om vergelijkbare gegevens te verzamelen, is de Eurostat -armoedegrens van elke lidstaat uitgedrukt in een 
maandinkomen. De armoededrempel werd vastgeleg d op 60  % van het beschikbare nationaal equivalent 
mediaaninkomen van een gezin. European Survey on Income and Living Conditions, Eurostat -tabel ilc_li01, 
https:/ /ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/ilc_li01/default/table?lang=en  
60 De gegevens van 2021 zijn verzameld via de antwoorden van leden van de Raad van de balies van Europa 
(CCBE) op een vragenlijst die was gebaseerd op het volgende specifieke scenario: e en geschil van een 
consument met een bedrijf (de vordering heeft twee verschillende waarden: 6  000 EUR en de 
armoederisicodrempel van Eurostat voor elke lidstaat). Aangezien de voorwaarden voor rechtsbijstand afhangen 
van de persoonlijke situatie van de aa nvrager, is het volgende scenario gebruikt: een werkende alleenstaande van 
35 jaar zonder gezinslasten of rechtsbijstandsverzekering met regelmatige inkomsten en een huurwoning. 
 
35 
 De meeste lidstaten verlangen van de partijen bij aanvang van een gerechtelijke procedure 
betaling van de gerechtskosten. Ontvangers van rechtsbijstand zijn vaak vri jgesteld van het 
betalen van gerechtskosten. Alleen in Bulgarije, Estland, Ierland, Nederland, Polen en Slovenië 
worden ontvangers van rechtsbijstand niet automatisch vrijgesteld van het betalen van 
gerechtskosten. In Tsjechië beslist de rechtbank per geva l of een ontvanger van rechtsbijstand al 
dan niet wordt vrijgesteld van betaling van gerechtskosten. In Luxemburg hoeven partijen die 
rechtsbijstand genieten, geen deurwaarderskosten te betalen. Grafiek  26 vergelijkt voor de twee 
scenario’s het bedrag van de gerechtskosten als percentage van de waarde van de vordering. 
Indien bijvoorbeeld in onderstaande grafiek de gerechtskosten 10  % van een vordering van 
6 000 EUR bedragen, moet de consument 600  EUR aan gerechtskosten betalen om een 
gerechtelijke procedur e te starten. De vordering met een lage waarde is gebaseerd op de 
Eurostat -armoederisicodrempel voor elke lidstaat.  
Grafiek  26: gerechtskosten bij aanvang van een gerechtelijke procedure in een specifieke 
consumentenzaak, 2021 (*)(bedrag van de gerechtskosten als percentage van de waarde van de 
vordering) (bron: Europese Commissie met de Raad van de balies van Europa (CCBE) (61)) 
 
0%10%20%30%40%50%60%70%80%90%100%
FR BE IT MT SK LT IE DK LU NL SE CZ AT PL SI HU EL LV DE EE HR FI CY BG RO ES PT
Gerechtskosten voor een vordering van 6000 EUR (in %)
Gerechtskosten voor een vordering met lage waarde (*)(in %)G
E
E
NGEEN 
GEGE -
VENS
 
(*) “Vordering met lage waarde” is een vordering die overeenkomt met de Eurostat -armoedegrens per per soon 
voor elke lidstaat, uitgedrukt in maandinkomen (deze waarde varieerde bijvoorbeeld in 2019 van 193  EUR in RO 
tot 1 824 EUR in LU). ES, PT: geen gegevens verstrekt. BG, RO: gegevens van 2020 voor gerechtskosten voor een 
vordering van 6  000 EUR. Geen informatie verstrekt over gerechtskosten voor een vordering met een lage waarde. 
CY: gegevens van 2020. LU: partijen moeten deurwaarderskosten betalen om als eiser een procedure  te starten, 
tenzij zij rechtsbijstand krijgen. MT: gegevens van 2020. NL: gerechtskosten bij een inkomen van minder dan 
2 383 EUR/maand. AT: het maximumbedrag van de gerechtskosten hangt af van het niveau van de rechtbank. SE: 
de gerechtskosten in civielr echtelijke zaken verschillen naargelang van het soort zaak. Voor geschillen waarbij de 
waarde van de vordering minder is dan 2 339 EUR, bedragen de gerechtskosten 86  EUR. Voor zaken waarin de 
                                                 
61 De gegevens hebben betrekking op inkomensgrenzen van 2020 en zijn verzameld via de antwoorden van leden 
van de Raad van de balies van Europa (CCBE) op een vragenlijst die was gebaseerd op het volgende scenario: 
een consumentengeschil tussen een individu en een bedrijf (de vordering heeft twee verschillende waarden: 
6 000 EUR en de  armoederisicodrempel van Eurostat voor elke lidstaat). 
 
36 
 waarde van de vordering meer is dan 2 239 EUR, bedragen de gerec htskosten 275  EUR. Voor andere soorten 
vorderingen gelden er andere gerechtskosten.  
Efficiënte handhaving van overeenkomsten is essentieel voor de economie. De 
waarschijnlijkheid dat de werkelijke kosten in verband met rechtszaken kunnen worden 
teruggevord erd, versterkt de positie van een kredietverlener die een overeenkomst probeert te 
handhaven. Doorgaans moet de kredietverlener, als eiser, gerechtskosten betalen voor het 
instellen van een procedure. De recht er gelast in het algemeen de verweerder die de zaak verliest 
om de door de eiser voorgeschoten gerechtskosten volledig terug te betalen. Grafiek  27 geeft het 
bedrag van de gerechtskosten weer bij aanvang van een gerechtelijke procedure in een specifieke 
handelsrechtelijke zaak betreffende een conflict tussen twee bedrijven in een handelsrechtelijk 
geschil met grensoverschrijdende gevolgen betreffende de handhaving van een overeenkomst, 
waarbij de waarde van de vordering 20  000 EUR bedraagt.  
Grafiek  27: gerechtskosten bij aanvang van een gerechtelijke procedure in een specifieke 
handelsrechtelijke zaak, 2021 (*) (in EUR)  (bron: Europese Commissie in samenwerking met 
de CCBE  (62)) 
 
(*) CY, LU, MT, PL, RO : gegevens van 2020. EL, ES : terugvordering van gerechtskosten wordt per geval besloten. 
HU: de in het gelijk gestelde partij krijgt niet de volledige gerechtskosten terug.  
Het is gebruikelijk dat de kredietverlener de kosten van zijn eigen advocaat niet alleen in de 
litigieuze fase m aar ook tijdens de prelitigieuze fase voorschiet. Wat terugbetaling betreft, passen 
de meeste lidstaten de regel toe dat van de verliezende partij wordt verwacht dat zij niet alleen 
haar eigen juridische kosten draagt, maar ook die van de winnende partij. Deze regel heeft een 
afschrikkende werking op procedures die een geringe kans maken om te winnen, terwijl het 
                                                 
62 De gegevens zijn verzameld via de antwoorden van leden van de Raad van de balies van Europa (CCBE) op een 
vragenlijst die was gebaseerd op het hierboven beschreven scenario. CCBE -leden werd gevraagd informatie te 
verstrekken over de verschuldigde gerechtsk osten voor het instellen van de procedure in de zaak van het 
scenario.  
 
37 
 instellen van procedures met een hoge kans om te winnen wordt aangemoedigd. Grafiek  28 toont 
het bedrag dat de rechter zou toekennen aan een winne nde eiser in het scenario van een 
specifieke handelsrechtelijke zaak (voetnoot  62).  
Er kunnen drie belangrijke vergoedingssystemen worden onderscheiden:  
1) in lidstaten met een systeem van wettelijk bepaalde juridische kosten hangt de terugbetaling 
van g erechtskosten af van de hoogte van de wettelijk bepaalde kosten voor de door de advocaat 
verleende diensten, die aanzienlijk verschillen tussen de lidstaten onderling;  
2) in lidstaten zonder een systeem van wettelijk bepaalde juridische kosten worden 
gerechtskosten volledig (Portugal, Finland) dan wel gedeeltelijk (Letland, Luxemburg) 
terugbetaald;  
3) in een aantal lidstaten wordt door de rechtbank per geval over de toekenning van een 
terugbetaling beslist.  
 
38 
 Grafiek  28: terugvorder ing van juridische kosten in een handelsrechtelijke zaak, 2021 (*) 
(in EUR) (bron: Europese Commissie met de Raad van de balies van Europa (CCBE) (63))  
025050075010001250150017502000225025002750300032503500
AT NL CZ CY SKHR EL SIDEMT PT FILVLU BEDK EE IEESFR ITLTHU PLRO SEBG
Juridische kosten die de winnende partij terugkrijgt voor juridische diensten in de litigieuze faseBEOORDELING DOOR DE RECHTERG
E
E
N
G
E
G
E
V
E
N
SWINNEN
DE 
PARTIJ 
KRIJGT 
JURIDI -
SCHE 
KOSTEN 
GEDEEL -
TELIJK 
TERUG WIN -
NENDE 
PARTIJ 
KRIJGT 
JURIDI -
SCHE 
KOSTEN 
VOL-
LEDIG 
TERUG Wettelijk bepaalde 
juridische kostenGeen wettelijk bepaalde 
juridische kosten
 
(*) In deze grafiek zijn juridische kosten exclusief administratieve kosten en btw, indien verschuldigd. De 
hypothetische juridische kosten voor de beslechting van het geschil in het scenario bedragen 1  650 EUR. Volledige 
terugvordering in systemen zonder wettelijk bepaalde juridische kosten houdt in dat dit bedrag (1  650 EUR) kan 
worden teruggevorderd. Lidstaten waar sprake is van gedeeltelijke terugvordering (LV, LU), worden gerangschikt 
op volgorde van de terug te vorderen gerechtskosten (van hoog tot la ag, waarbij de bedragen variëren van 
2 200 EUR tot 660  EUR). De grafiek bevat geen informatie over de terugvordering van juridische kosten voor de 
prelitigieuze fase, omdat daarin niet in alle lidstaten is voorzien. IT: er bestaan wettelijk bepaalde juridi sche kosten 
in IT (3  235 EUR in het scenario), maar de rechter kan besluiten tot terugbetaling binnen een bepaalde prijsvork. 
LT: de rechter neemt een beslissing op grond van de richtsnoeren van het ministerie van Justitie. Het 
maximumbedrag in het scenari o zou neerkomen op 3  350 EUR. HU: er zijn twee scenario’s: de rechter kan een 
volledige terugvordering van de juridische kosten gelasten in het voordeel van de in het gelijk gestelde partij op 
basis van de tussen de advocaat en de cliënt gemaakte afspraken  over de juridische kosten; de rechter kan rekening 
houden met de wettelijk bepaalde juridische kosten en slechts een gedeeltelijke terugvordering van de juridische 
kosten door de in het gelijk gestelde partij gelasten, ondanks de afspraken tussen de advoc aat en de cliënt MT: er 
bestaat geen concept van een juridisch uurtarief in MT, terugbetaling wordt bepaald op grond van de waarde van 
de vordering.  AT: scenario niet volledig van toepassing op het terugbetalingssysteem van AT. PL: het 
minimumbedrag van de  gerechtskosten is bij wet vastgesteld en hangt af van de waarde van het voorwerp van het 
geschil. De rechtbank kan beslissen de kosten kwijt te schelden of betaling van de minimumvergoeding te gelasten 
(ingeval de kosten worden verhoogd wegens specifieke omstandigheden zoals uiteengezet in de desbetreffende 
wetgeving).  
                                                 
63 De gegevens zijn verzameld op basis van de antwoorden van CCBE -leden op een vragenlijst die was gebaseerd 
op hetzelfde scenario als in grafiek  27 (zie voetnoot 62). Het volgende scen ario werd gebruikt als grondslag voor 
de berekening van de juridische kosten: het bedrijf dat de overeenkomst trachtte te handhaven, schakelde een 
gespecialiseerde en ervaren advocaat in. De advocaat verrichte de volgende werkzaamheden: in de prelitigieuze  
fase: 3  uur werk, met daarbij één document opgesteld tegen een uurtarief van 200  EUR (in totaal 600  EUR); in 
de litigieuze fase: 11  uur werk, met daarbij 3  documenten opgesteld en 2  hoorzittingen tegen een uurtarief van 
200 EUR netto (in totaal 2  200 EUR) . CCBE -leden werd gevraagd informatie te verstrekken over a) de wettelijk 
bepaalde juridische kosten voor het werk in de (pre -)litigieuze fase, indien van toepassing, en b) het bedrag van 
de gerechtskosten dat de verliezende partij redelijkerwijs op last v an de rechter zou moeten terugbetalen. (Het 
hypothetische uurtarief voor juridische bijstand is gewijzigd ten opzichte van het EU -scorebord voor justitie 
2020, waardoor de antwoorden niet vergelijkbaar zijn).  
 
39 
 – Toegang tot alternatieve geschillenbeslechting – 
Grafiek  29 geeft de inspanningen van de lidstaten weer om het vrijwillige gebruik van methoden 
voor alternatieve geschillenbeslechting ( Alternative Dispute Resolution , ADR) aan te moedigen 
via specifieke stimuleringsmaatregelen. Die kunnen verschillen naargelang van het 
rechtsgebied  (64).  
Grafiek 29: aanmoediging en stimulering van het gebruik van A DR-methoden, 2021 (*) 
(bron: Europese Commissie (65)) 
048121620242832364044485256606468
LTDEHU DK ES PL LV PT NL EE FR AT CZBG SE LUMT SISK BE FI ITRO EL IEHR CY
Burgerlijke en handelsgeschillen Arbeidsgeschillen Consumentengeschillen Bestuurlijke geschillen
 
(*) Maximale score: 68 punten. Geaggregeerde indicatoren gebaseerd op de volgende indicatoren: 1) websites met 
informatie over alternatieve geschillenbeslechting; 2) voorlichtingscampagnes in de media; 3) brochures voor het 
grote publiek; 4) specifieke voo rlichtingsbijeenkomsten over alternatieve geschillenbeslechting die gerechten op 
verzoek organiseren; 5) aanwezigheid coördinator voor alternatieve geschillenbeslechting/bemiddeling bij 
gerechten; 6) publicatie van evaluaties over het gebruik van alternati eve geschillenbeslechting; 7) publicatie van 
statistieken over het gebruik van alternatieve geschillenbeslechting; 8) volledige of gedeeltelijke dekking door 
rechtsbijstand van de kosten van alternatieve geschillenbeslechting; 9) volledige of gedeeltelijke  terugbetaling van 
gerechtskosten, ook zegelrecht, als de alternatieve geschillenbeslechting succes heeft; 10) geen advocaat vereist 
voor de alternatieve geschillenbeslechtingsprocedure; 11) de rechter kan als bemiddelaar optreden; 12) door de 
partijen ber eikte overeenkomst wordt in rechte afdwingbaar; 13) mogelijkheid om online een procedure in te leiden 
/ een vordering in te dienen en bewijsstukken over te maken; 14) partijen kunnen elektronisch op de hoogte worden 
gebracht van de inleiding en de verschil lende stappen van de procedure; 15) mogelijkheid tot onlinebetaling van 
toepasselijke vergoedingen; 16) gebruik van technologieën (artificiële intelligentie -toepassingen, chatbots) om de 
indiening en beslechting van geschillen te vergemakkelijken; en 17) o verige middelen. Voor elk van deze 17 
indicatoren werd één punt toegekend aan elk rechtsgebied. IE: bestuursrechtelijke zaken vallen onder de categorie 
civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken. EL: alternatieve geschillenbeslechting wordt toegepast bi j procedures 
inzake openbare aanbestedingen voor administratieve hoven van beroep.  ES: alternatieve geschillenbeslechting is 
verplicht in arbeidsrechtelijke zaken. PT: de gerechtskosten voor civielrechtelijke en handelsrechtelijke geschillen 
worden slechts  terugbetaald indien het geschil door een vrederechter wordt beslecht. SK: het gebruik van 
                                                 
64 De methoden om het gebruik van ADR aan te moe digen en te stimuleren behelzen geen verplichting om ADR te 
gebruiken alvorens een rechtszaak aan te spannen. Het is immers niet zeker of dergelijk verplicht gebruik in 
overeenstemming is met het recht op een doeltreffende voorziening in rechte voor een re chter als opgenomen in 
het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.  
65 De gegevens van 2021 zijn verzameld in samenwerking met de groep van contactpersonen inzake de nationale 
rechtsstelsels.  
 
40 
 alternatieve geschillenbeslechting voor administratieve doeleinden wordt door de Slowaakse rechtsorde niet 
ondersteund. FI: consumenten - en arbeidsgeschillen worden ook als civielrechtelijke zaken beschouwd. SE: 
rechters hebben een procedurele beslissingsbevoegdheid op het gebied van alternatieve geschillenbeslechting. De 
rechter is verplicht te streven naar een minnelijke schikking, tenzij dit niet passend is vanwege  de aard van de zaak.  
– Specifieke regelingen betreffende de toegang tot de rechter voor personen met een handicap – 
Als partij bij het VN -Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (66) zijn de EU 
en al haar lidstaten verplicht ervoor te zorg en dat personen met een handicap gelijke toegang tot 
de rechter hebben door in passende faciliteiten te voorzien met het oog op  gelijkheid en non -
discriminatie. De staten die partij zijn bij het verdrag moeten ook zorgen voor  toegankelijkheid, 
met inbegrip  van communicatie en informatie, alsook het recht in verband met gelijkheid voor de 
wet bevestigen. Grafiek  30 bevat een aantal specifieke regelingen in dit verband, zoals de 
beschikbaarheid van informatie in toegankelijke formaten, de beschikbaarheid van specifieke 
formaten op verzoek, of de toegankelijkheid van digitale oplossingen voor mensen met een 
handicap in civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken, bestuursrechtelijke zaken en strafzaken 
voor rechtbanken van eerste aanleg.  
Grafiek  30: specifieke regelingen betreffende de toegang tot de rechter voor personen met 
een handicap, 2021  (bron: Europese Commissie (67)) 
BG DE LV AT BE IE LT PL SK ES NL SI SE CZ DK EE HR HU FI CY LU MT PT EL FR ITRO
ADR-procedures en redelijke aanpassingen voor die procedures zijn toegankelijk en beschikbaar
De behoeften en de tevredenheid van personen met een handicap zijn in 2020 aan bod gekomen in enquêtes van de rechtbanken
Maatregelen aanwezig zodat personen met een handicap persoonlijk kunnen worden gehoord en hun wil kenbaar kunnen maken
Procedurele aanpassingen zijn beschikbaar
Digitale oplossingen met betrekking tot rechtbanken van eerste aanleg zijn toegankelijk
Specifieke formaten, zoals braille, gebarentaal en eenvoudig te begrijpen taal zijn beschikbaar op verzoek
Informatie is beschikbaar in toegankelijke formaten, zowel digitaal als op papier
 
                                                 
66 https://www.un.org/development/desa/disabilities/convention -on-the-rights -of-persons -with-disabilities.html   
67 De gegevens van 2021 zijn verzameld in samenwerking met de groep van conta ctpersonen inzake de nationale 
rechtsstelsels.  
 
41 
 – Rechterlijke toetsing van de overheidsadministratie in bedrijfsgerelateerde scenario’s – 
Voor het eerst wordt in het EU -scoreboard voor justitie 2022 een overzicht gegeven van 
specifieke juridische waarborgen met betrekking tot handelingen of nalatigheden van 
bestuurlijke instanties in bedrijfsgerelateerde scenario’s68. Die waarborgen omvatten onder meer 
de rechterlijke toetsing van overheidsbesluiten en voorlopige maatregelen, of de mogelijkheid 
van financiële compensatie in geval van administratief stilzwijgen of een onvoldoende 
onderbouwd besluit. Al deze elementen dragen bij tot de kwaliteit  van het rechtsstelsel, hetgeen 
van bijzonder belang is voor het ondernemings - en investeringsklimaat en voor de werking van 
de eengemaakte markt.   
Grafiek  31: juridische waarborgen met betrekking tot besluiten van bestuurlijke 
instanties, 2021  (*) (bron: Europese Commissie (69)) 
 
 
Mogelijkheid van financiële vergoeding 
in geval van schade veroorzaakt door 
administratief stilzwijgen  
 Administratief stilzwijgen betekent stilzwijgende weigering  
 
Rechtbank kan de handhaving van 
een bestuurlijk besluit opschorten 
via voorlopige maatregel  
 Mogelijkheid van financiële 
vergoeding in geval van schade 
veroorzaakt door een bestuurlijk 
besluit dat uiteindelijk door de 
rechter is vernietigd wegens 
onvoldoende onderbouwd  
 
De rechtbank kan een autoriteit gelasten een zaak te behandelen in geval van 
stilzwijgen  
 
GEEN GEGEVENS  
 Administratief stilzwijgen betekent stilzwijgende 
goedkeuring   
 
 
                                                 
68 In het eerste scenario gelasten de autoriteiten, tijdens de gerechtelijke procedure met betrekking tot een 
onteigening, een mijnbouwonderneming de mijnbouw met onmiddellijke ingang te staken; zij baseren zic h op 
eerdere klachten van huiseigenaren in het naburige dorp, waarover de mijnbouwonderneming reeds een 
schikking heeft bereikt. De onderneming zou een winstderving van 8  000 EUR per dag lijden indien zij zich naar 
het bestuurlijke besluit zou schikken. De  onderneming vecht het bestuurlijke besluit aan voor de rechtbank, die 
het besluit uiteindelijk vernietigt wegens onvoldoende onderbouwd. In het tweede scenario dient een in lidstaat  B 
gevestigde onderneming bij de bevoegde autoriteit van lidstaat  A een ve rzoek in om in de hoofdstad van 
lidstaat  A een detailhandelszaak van 800  vierkante meter te mogen bouwen. De onderneming ontvangt geen 
antwoord van de betrokken instantie binnen de wettelijke termijn/binnen wat als redelijke termijn wordt 
beschouwd om te a ntwoorden (periode van administratief stilzwijgen). Tot slot wordt in de grafiek onderzocht of 
de onderneming een financiële vergoeding kan vragen voor het verlies dat zij heeft geleden door de vertraging 
(de periode van administratief stilzwijgen) die wer d opgelopen bij de verlening van de bouwvergunning (ervan 
uitgaande dat die bouwvergunning uiteindelijk werd verleend) door de bevoegde instantie.  
69 De gegevens van 2021 zijn verzameld in samenwerking met de groep van contactpersonen inzake de nationale 
rechtsstelsels.  
 
42 
 – Kindvriendelijke justitie –  
In het EU -scorebord voor justitie 2022 wordt de analyse van kindvriendelijke justitie verder 
uitgediept ten opzichte van de vorige edities. Grafiek  32 geeft de verschillende regelingen in de 
lidstaten weer om het rechtsstelsel beter af te stemmen op de behoeften van kinderen. Grafiek  33 
gaat in op de specifieke regelingen die beschikbaar zijn wanneer een kind betrokken is als 
slachtoffer of als verdachte/bekla agde.  
Grafiek  32: specifieke regelingen voor kindvriendelijke procedures, 2021 (*) 
(civielrechtelijke procedures, procedures met betrekking tot het strafrecht/jeugdrecht en 
bestuurlijke procedures) (bron:  Europese Commissie (70)) 
BG DE EL LV HU EE LT PL DK ES FR HR IT AT FI BE IE NL SI SE CZ LU PT RO SK CY MT
Er zijn maatregelen om te voorzien in een specifieke behandeling van kinderen die van hun vrijheid zijn
benomen
Kinderen die verdachte of beklaagde zijn in een strafprocedure, hebben recht op rechtsbijstand
Opleiding voor rechters in kindvriendelijke en op kinderrechten gebaseerde communicatie met kinderen
Evaluatie van kindvriendelijke behandeling is opgenomen in enquêtes uitgevoerd onder gebruikers van
rechtbanken
Kinderen worden op een passende manier behandeld, rekening houdend met hun specifieke behoeften en
rechten
Specifiek kindvriendelijke website om online-informatie over het rechtssysteem te verstrekken
 
(*) Kinderen: personen tot 18 jaar. De gegevens voor MT over opleidingen voor rechters hebben betrekking 
op 2020.  
                                                 
70 De gegevens van 2021 zijn verzameld in samenwerking met de groep van contactpersonen inzake de nationale 
rechtsstelsels en het Europees netwerk voor justitiële opleiding.  
 
43 
 Grafiek  33: specifieke regelingen voor kindvriendelijke procedures met kinderen die als 
slachtoffer, verdachte of beklaagde zijn betrokken, 2021 (*) (bron: Europese Commissie (71)) 
BEBGCZDEEEESHRLTLUHUATROSKSEIEFRITPLPTDKLVNLSIELCYMT FI
Audiovisuele opname van ondervraging van kinderen
Kinderen worden gehoord in een kindvriendelijke, gespecialiseerde omgeving en kunnen effectief deelnemen
aan de hoorzitting
Kinderen ontvangen kindvriendelijke informatie over hun rechten en over de procedure
Kinderen worden bijgestaan door een advocaat (altijd of indien nodig)Voor elke lidstaat staan de twee kolommen voor de betrokkenheid van kinderen als (van links naar rechts) :
1. slachtoffer
2. verdachte of beklaagde
 
(*) Kinderen: personen tot 18 jaar.  
3.2.2. Middelen  
Toereikende middelen, inclusief de noodzakelijke investeringen in fysieke en technische 
infrastructuur, en goed gekwalificeerd, geschoold en adequaat betaald personeel van allerlei aard 
zijn noodzakelijk om het rechtsstelsel correct te laten functioneren. Door onvoldoende 
faciliteiten, i nstrumenten en personeel met de vereiste kwalificaties, vaardigheden en toegang tot 
permanente opleiding wordt de kwaliteit van de procedures en beslissingen ondermijnd.  
– Financiële middelen – 
De onderstaande grafieken tonen de werkelijke overheidsuitgaven voor de werking van het 
rechtsstelsel (uitgezonderd gevangenissen), zowel per inwoner (grafiek  34) als uitgedrukt in een 
percentage van het bruto binnenlands product (bbp) (grafiek  35). 
                                                 
71 De gegevens van 2021 zijn verzameld in samenwerking met de groep v an contactpersonen inzake de nationale 
rechtsstelsels.  
 
44 
 Grafiek 34: totale algemene overheidsuitgaven voor rechtspleging in EUR per inwoner, 
2012, 2018 –2020 (*) (bron: Eurostat)  
050100150200250
LU DE IENL SE AT SIBE FI ITESDKMT FR PL LV PT CZ EEBG HR ELHU SKRO LT CY
2012 2018 2019 2020
 
(*) De lidstaten zijn gerangschikt op basis van hun uitgaven in 2020 (van hoog tot laag). De volgende gegevens zijn 
voorlopig: DE (2018 –2020),  ES (2020), FR (2019 –2020), IT (2020) en PT (2020).  
Grafiek  35: totale algemene overheidsuitgaven voor rechtspleging als percentage van het 
bbp, 2012, 2018 –2020 (*) (bron: Eurostat)  
0.00.10.20.30.40.50.60.70.8
BG PL HR SI LV RO HU EL DE ES PT MT IT CZ SK EE NL AT SE LT BE FR FI LU IEDK CY
2012 2018 2019 2020
 
 (*) De lidstaten zijn gerangschikt op basis van hun uitgaven in 2020 (van hoog tot laag). De volgende gegevens zijn 
voorlopig: DE (2018 –2020), ES (2020), FR (2019 –2020), IT (2020) en PT (2020).  
– Personele middelen – 
Adequate personele middelen zijn essentieel voor de kwaliteit van een rechtsstelsel. Diversiteit 
onder rechters, met inbegrip van gendergelijkheid, zorgt voor complementaire kennis, 
vaardigheden en ervaring, en geeft een afspiegeling van de samenleving.  
 
45 
 Grafiek  36: Aantal rechters, 2012, 2018 –2020 (*) (per 100 000 inwoners) (bron: onderzoek 
van de Europese Commissie voor Efficiëntie in Justitie (Cepej) van de Raad van Europa)  
05101520253035404550
SIHR LU ELBG LVATHU CZ LT PLDERO SK FIPT EENL CY BE ITSE ESFRMT DK IE
2012 2018 2019 2020
 
(*) Overeenkomstig de Cepej -methodologie bestaat deze categorie uit volt ijds werkende rechters. 
Rechtspfleger/griffiers, die in slechts enkele lidstaten voorkomen, zijn er niet in opgenomen. AT: gegevens over 
administratieve rechtspraak zijn in de cijfers opgenomen sinds 2016. EL: vanaf 2016 worden in de gegevens over 
het aantal beroepsrechters alle rangen voor strafrechtspraak en civiele rechtspraak, evenals bestuursrechters 
opgenomen. IT: regionale auditcommissies, lokale belastingcommissies en militaire rechtbanken zijn niet in  
aanmerking genomen. Sinds 2018 wordt rekening gehouden met administratieve rechtspraak.  
Grafiek 37: percentage vrouwelijke beroepsrechters bij hooggerechtshoven 2019 –2021  (*) 
(bron: Europese Commis sie (72)) 
0%20%40%60%80%100%
RO BG LVHU FR SKLU SINLAT LTDE ITBEHR PT ELSECY FIEE IEDK PLMT ESCZ
2019 2020 2021
 
(*) De gegevens zijn gesorteerd op de waarden van 2020, van hoog naar laag. MT: geen vrouwen in het hoogste 
gerechtshof in 2019 en 2020.  
 
                                                 
72 Europees Instituut voor gendergelijkheid, gegevensbank voor genderstatistieken: https://eige.europa.eu/gender -
statistics/dgs/indicator/wmidm_jud_natcrt__wmid_natcrt_supcrt/datatable   
 
46 
 Grafiek  38: aantal advocaten, 2012, 2018 –2020 (*) (per 100  000 inwoners) (bron: onderzoek 
van de Europese Commissie voor Efficiëntie in Justitie (Cepej) van de Raad van Europa)  
050100150200250300350400450500
LU CY EL ITMT PT ES IEBG DE BE PLHU RO HR DK SK CZ FRNL SIEE LTAT FILV SE
2012 2018 2019 2020
 
(*) Volgens de Cepej -methodologie is een advocaat een persoon die overeenkomstig het nationale recht 
gekwalificeerd en bevoegd is om namens zijn of haar cliënt te pleiten en te handelen, het recht te beoefenen, voor 
rechtbanken op te treden of zijn of haar  cliënt te vertegenwoordigen en te adviseren in juridische aangelegenheden 
(Aanbeveling Rec(2000)21 van het Comité van Ministers van de Raad van Europa inzake de vrije uitoefening van 
het beroep van advocaat). DE: in Duitsland wordt geen onderscheid gemaak t tussen verschillende soorten 
advocaten. FI: vanaf 2015 bevat het opgegeven aantal advocaten zowel het aantal advocaten dat werkzaam is in de 
private sector als het aantal advocaten dat werkzaam is in de publieke sector.   
 
47 
 – Opleiding – 
Justitiële opleidi ngen dragen in belangrijke mate bij aan de kwaliteit van rechterlijke beslissingen 
en de rechtsbedeling aan burgers. De onderstaande gegevens betreffen justitiële opleidingen op 
een breed scala van gebieden, waaronder communicatie met partijen en met de pe rs en juridische 
vaardigheden.  
Grafiek 39: beschikbaarheid van communicatieopleiding voor rechters, 2021  (*) (bron: 
Europese Commissie (73)) 
0246810121416
CZ DE FR AT PT BG IT ES BE PL NL EL HR FI DK EE IE MT LV RO LT LU SK CY SI SE HU
Gebruik van sociale media en/of communicatie met de media
Bewustmaking van en omgang met desinformatiecampagnes in nieuwe media (sociale media)
Communicatie met slachtoffers van huiselijk geweld
Communicatie met slachtoffers van gendergerelateerd geweld
Communicatie met asielzoekers
Communicatie met slechtzienden of slechthorenden
Communicatie met personen uit de LGBTQI-gemeenschap
Communicatie met personen met verschillende culturele, religieuze, etnische of taalkundige achtergrondG
E
E
N
 
(*) Maximale score: 16 punten. De lidstaten kregen 1 punt als zij een basisopleiding aanbieden en 1 punt als zij een 
permanente opleiding aanbieden (maximaal 2 punten per soort opleiding). MT: gegevens van 2020.  
                                                 
73 Gegevens voor 2021 verzameld in samenwerking met het Europees netwerk voor justitiële opleiding.  
 
48 
 3.2.3. Beoordelingsinstrumenten  
Regelmatige evaluatie kan bewerkstelligen dat het rechtsstelsel beter kan inspelen op bestaande 
en toekomstige uitdagingen, en kan zo de kwaliteit van justitie verbeteren. Enquêtes (grafiek  40) 
zijn belangrijk om te beoordelen hoe de rechtsstelsels vanuit het oogpunt van rechtsbeoefenaren 
en gebruikers van rechtbanken opereren.  
Grafiek  40: onderwerpen van enquêtes uitgevoerd onder gebruikers van rechtbanken en 
rechtsbeoefenaren, 2019  (*) (bron:  Europese Commissie (74)) 
BG LT LV PT DK HU SI SE FR RO ES PL BE CZ DE EE IE EL HR ITCY LUMT NL AT SK FI
Andere onderwerpen
Bewustzijn van rechten
Algemeen vertrouwen in het rechtsstelsel
Behoeften en tevredenheid van slechtzienden/slechthorenden
Behoeften en tevredenheid van niet-moedertaalsprekers
De uitspraak/beslissing van de rechtbank
Afwikkeling van de hoorzitting
Klantenservice van de rechtbank
Toegankelijkheid van de rechtsplegingGEEN ENQUÊTES IN 2020
 
(*) De lidstaten kregen één punt per aangegeven enquêteonderwerp, ongeacht of de enquête op 
nationaal, regionaal of rechtbankniveau werd uitgevoerd.  “Andere onderwerpen” zijn onder meer: een 
enquête onder partijen over nieuwe manieren om de kwaliteit van de d ienstverlening in de rechtbanken en de 
toegankelijkheid van de rechtspleging te verbeteren ( FR), een enquête onder rechters over onderwerpen zoals de 
algemene situatie van het rechtsstelsel, hun functie en rechterlijke onafhankelijkheid ( ES), bijstand aan slachtoffers 
                                                 
74 De gegevens van 2019 zijn verzameld in samenwerking  met de groep van contactpersonen inzake de nationale 
rechtsstelsels.  
 
49 
 van misdrijven ( PL), algemene aspecten van rechtbanken en hun werking, toegang tot informatie over rechtbanken, 
de faciliteiten in de rechtbanken, de verantwoordelijke rechter voor het proces, middelen, loyaliteit ( PT). 
3.2.4. Digitalisering  
Het gebruik van informatie - en communicatietechnologie (ICT) kan de rechtsstelsels van de 
lidstaten versterken, ze toegankelijker, efficiënter en veerkrachtiger maken, en ze klaarstomen 
voor de uitdagingen van vandaag en morgen. De COVID -19-pandemie heeft o ok op de nationale 
rechtsstelsels een negatieve invloed gehad en heeft een aantal problemen aan het licht gebracht 
die de werking van de rechterlijke macht beïnvloeden. Tegelijkertijd is daardoor duidelijk 
geworden dat de nationale rechtsstelsels hun digit alisering verder moeten verbeteren.  
In eerdere edities van het EU -scorebord voor justitie zijn vergelijkende gegevens opgenomen 
over bepaalde aspecten van ICT in rechtsstelsels. Zoals aangekondigd in de mededeling van de 
Commissie van 2  december  2020 over  de digitalisering van justitie in de EU  (75), is het scorebord 
aanzienlijk uitgebreid met verdere gegevens over digitalisering in de lidstaten. Hierdoor zullen 
voortgangsgebieden en resterende uitdagingen grondiger kunnen worden onderzocht.  
Burgervriendeli jke rechtspraak vereist dat informatie over nationale rechtsstelsels niet alleen 
gemakkelijk toegankelijk is, maar ook is aangepast aan specifieke groepen in de samenleving die 
anders moeite zouden hebben om de informatie te raadplegen. Grafiek  41 toont de  
beschikbaarheid van online -informatie en van specifieke overheidsdiensten die mensen kunnen 
helpen toegang te krijgen tot justitie.  
                                                 
75 Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal 
Comité en het Comité van de Regio‘s: “Digitalisering van justitie in de Europese Uni e — Een instrumentarium 
met mogelijkheden” COM(2020)  710 en het begeleidende document SWD(2020)  540.  
 
50 
 Grafiek  41: beschikbaarheid van online -informatie over het rechtsstelsel voor het grote 
publiek, 2021 (*) (bron:  Europese  Commissie (76)) 
BGDEESLVNL IEFRLTPLFISEDKEE ITSIMTATSKBEHUPTCZLUROHRELCY
Niet-moedertaalsprekers: websites met online-informatie over het rechtssysteem
Schadeloosstelling van slachtoffers: websites met duidelijk zichtbare en begrijpelijke informatie over de toegang tot bestaande regelingen
Rechtsbijstand: interactieve onlinesimulatie ter beoordeling van het recht op rechtsbijstand
Rechtsbijstand: websites met duidelijk zichtbare en begrijpelijke informatie over de toegang tot rechtsbijstand
Gerechtskosten: websites met duidelijk zichtbare en begrijpelijke informatie over de gerechtskosten en het recht op verlaagde gerechtskosten
Juridische behoeften: websites met contactgegevens van andere organisaties buiten het bestaande rechtsbijstandsstelsel
Procedurele rechten van de burgers: websites met duidelijk zichtbare en begrijpelijke informatie
Websites met contactformulieren of e-mailadressen voor vragen over het starten van een gerechtelijke procedure of over het optreden als
partij in een gerechtelijke procedure
Website met links naar alle onlineformulieren die nodig zijn om een gerechtelijke procedure te starten of partij te zijn in een gerechtelijke
procedure
Websites in verband met de toegang tot de rechter die leesbaar zijn op een smartphone
Voorlichting van het grote publiek over wettelijke rechten via online-instrumentenGEEN
 
(*) DE: in elke deelstaat en op federaal niveau wordt individueel bepaald welke informatie online wordt verstrekt.  
                                                 
76 De gegevens van 2021 zijn verzameld in samenwerking met de groep van contactpersonen inzake de nationale 
rechtsstelsels.  
 
51 
  
– Regels die klaar zijn voor het digitale tijdperk – 
Het gebruik van digitale oplossingen in civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken, 
bestuursrechtelijke en strafrechtelijke zaken vereist vaak passende regelgeving in het nationale 
procedurerecht. Grafiek  42 illustre ert de mogelijkheid voor verschillende betrokkenen om 
gebruik te maken van technologie voor communicatie op afstand (zoals videoconferenties) voor 
procedures in het kader van rechtszaken, en weerspiegelt de huidige situatie wat betreft de 
toelaatbaarheid v an digitaal bewijsmateriaal.  
Grafiek  42: procedureregels die digitale technologie in de rechtbanken toestaan in 
civielrechtelijke/handelsrechtelijke, bestuursrechtelijke en strafrechtelijke zaken, 2021 (*) 
(bron: Europese Commissi e (77)) 
024681012
CZ EE ES SK SE DE LT AT NL LV SI PT HU MT PL FI HR IT DK BE IE RO BG FR LU CY EL
Toelaatbaarheid van uitsluitend in digitaal formaat ingediend bewijsmateriaal
Het mondelinge gedeelte van de procedure kan volledig via technologie voor communicatie op afstand verlopen
Vertolking van talen is mogelijk met gebruik van technologie voor communicatie op afstand
Deskundigen kunnen worden gehoord door middel van technologie voor communicatie op afstand
Getuigen kunnen worden gehoord door middel van technologie voor communicatie op afstand
Partijen/verweerders/slachtoffers kunnen worden gehoord door middel van technologie voor communicatie op afstandVoor elke lidstaat staan de drie kolommen voor de procedureregels 
die digitale technologie in de rechtbanken toestaan in de volgende soorten zaken (van links naar rechts):
1. civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken
2. bestuursrechtelijke zaken
3. strafrechtelijke zaken
 
(*) Voor elke lidstaat geeft de eerste kolom de procedureregels voor civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken weer, 
de tweede kolom die voor bestuursrechtelijke zaken en de derde kolom de procedureregels voor strafrechtelijke 
zaken. Maximale score: 12 pu nten. Voor elk criterium werden twee punten gegeven indien de mogelijkheid bestaat 
in respectievelijk alle civielrechtelijke/handelsrechtelijke, bestuursrechtelijke en strafrechtelijke zaken (in 
strafrechtelijke zaken werd de mogelijkheid om de partijen te  horen opgesplitst naar zowel beklaagden als 
slachtoffers). De punten worden door twee gedeeld als de mogelijkheid niet in alle gevallen bestaat. Bij lidstaten die 
geen onderscheid maken tussen civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken en bestuursrechteli jke zaken, is voor beide 
gebieden hetzelfde aantal punten toegekend. EL: geen voor bestuursrechtelijke en strafrechtelijke zaken. LU: geen 
voor bestuursrechtelijke zaken.  
                                                 
77 De gegevens van 2021 zijn verzameld in samenwerking met de groep van contactpersonen inzake de nationale 
rechtsstelsels.  
 
52 
  
– Gebruik van digitale hulpmiddelen – 
Behalve regels die klaar zijn voor het digital e tijdperk moeten rechtbanken en openbare 
ministeries ook beschikken over de juiste hulpmiddelen en infrastructuur voor communicatie op 
afstand en veilige toegang op afstand tot de werkplek (grafiek  43). Adequate infrastructuur en 
apparatuur is ook nodig v oor de beveiligde elektronische communicatie tussen 
rechtbanken/openbare ministeries en rechtsbeoefenaren en instellingen (grafieken  44 en  45). 
ICT, met inbegrip van innovatieve technologie, speelt een belangrijke rol bij de ondersteuning 
van de werkzaamhe den van de justitiële autoriteiten en draagt aldus in aanzienlijke mate bij tot 
de kwaliteit van de rechtsstelsels. De beschikbaarheid van verschillende digitale instrumenten 
voor rechters, aanklagers en justitieel personeel kan werkprocessen stroomlijnen,  voor een 
eerlijke verdeling van de werklast zorgen en tot een aanzienlijke tijdsbesparing leiden.  
 
53 
 Grafiek  43: gebruik van digitale technologie door rechtbanken en openbare ministeries , 
2021 (*) (bron: Europese Commissie (78)) 
01234567
EEATDE ESPTSELUHU SILVDK ITLTNL FIPLRO SKHR FR IEELMT BECYBG CZ
Gebruik van “distributed ledger” -technologieën (blockchain)
Gebruik van artificiële-intelligentietoepassingen in kernactiviteiten
Elektronische toewijzing van zaken, met automatische verdeling op basis van objectieve criteria
Gebruik van technologie voor communicatie op afstand, met name voor videoconferenties
Personeel kan veilig op afstand werken
Rechters/aanklagers kunnen veilig op afstand werken
Gebruik van een elektronisch zaakbeheersysteem
GeenVoor elke lidstaat staan de twee kolommen voor 
het gebruik van digitale technologie bij de volgende instanties (van links naar rechts ):
1. rechtbanken
2. openbaar ministerie
 
                                                 
78 De gegevens van 2021 zijn verzameld in samenwerking met de groep van contactpersonen inzake de nationale 
rechtsstelsels.  
 
54 
 (*) Maximale score: 7 punten. Voor elk criterium werd één punt toegekend indien respectievelijk rechtbanken en 
openbare ministeries een bepaalde technologie gebruiken en werd een half punt toegekend wanneer de technologie 
niet altijd door hen wordt gebruik t. 
Veilige elektronische communicatie kan bijdragen tot de verbetering van de kwaliteit van de 
rechtsstelsels. De mogelijkheid voor rechtbanken om onderling en met rechtsbeoefenaren en 
andere instellingen elektronisch te communiceren, kan de processen stro omlijnen en de behoefte 
aan communicatie op papier en fysieke aanwezigheid verminderen, wat de duur van de 
activiteiten die aan het proces voorafgaan en van de gerechtelijke procedures kan verkorten.  
Grafiek  44: rechtbanken: elektronische communicatiemiddelen, 2021 (*) (bron: Europese 
Commissie (79)) 
012345
DKDEEEESLVLTLUHUNLATRO SISKSEITPLPTFIBEFRHRCZIECYELMTBG
Beschikbaarheid van beveiligde elektronische communicatie tussen rechtbanken en gerechtsdeurwaarders
Beschikbaarheid van beveiligde elektronische communicatie tussen rechtbanken en notarissen
Beschikbaarheid van beveiligde elektronische communicatie tussen rechtbanken en inrichtingen voor bewaring
Beschikbaarheid van beveiligde elektronische communicatie tussen rechtbanken en advocaten voor procedures
Beschikbaarheid van beveiligde elektronische communicatie tussen rechtbanken voor procedures
 
(*) Maximale score: 5 punten. Voor elk criterium werd één punt toegekend indien beveiligde elektronische 
communicatie beschikbaar is voor de rechtbanken. Wanneer d e mogelijkheid niet in alle gevallen bestaat, werd een 
half punt toegekend. FI: de taken van notarissen hebben geen betrekking op rechtbanken. Daarom is er geen reden 
om hen een beveiligde verbinding te geven.  
Openbare ministeries zijn van essentieel belan g voor de werking van het strafrechtstelsel. Zij 
kunnen ook baat hebben bij toegang tot een beveiligd elektronisch communicatiekanaal, dat hun 
werk kan vergemakkelijken en zo de kwaliteit van de gerechtelijke procedures kan verbeteren. 
De mogelijkheid van beveiligde elektronische communicatie tussen openbare ministeries en 
onderzoeks instanties , advocaten van de verdediging en rechtbanken kan een vlottere en 
efficiëntere voorbereiding van de procedure voor de rechter mogelijk maken.  
                                                 
79 De gegevens van 2021 zijn verzameld in samenwerking met de groep van contactpersonen inzake de nationale 
rechtsstelsels.  
 
55 
 Grafiek  45: openbaar ministerie: elektronische communicatiemiddelen, 2021 (*) (bron: 
Europese Commissie (80)) 
012345
DKDEEEESLUHUNLATPTFIITIELTSEROSKBECZFRMT SIHRCYPLLVBGEL
Beschikbaarheid van beveiligde elektronische communicatie tussen het openbaar ministerie en de advocaten van
de verdediging
Beschikbaarheid van beveiligde elektronische communicatie tussen het openbaar ministerie en inrichtingen voor
bewaring
Beschikbaarheid van beveiligde elektronische communicatie tussen het openbaar ministerie en
onderzoeksautoriteiten
Beschikbaarheid van beveiligde communicatie tussen het openbaar ministerie en de rechtbanken
Beschikbaarheid van beveiligde elektronische communicatie binnen het openbaar ministerieGEEN
 
(*) Maximale score: 5 punten. Voor elk criterium werd één punt toegekend indien beveiligde elektronische 
communicatie beschikbaar is voor het openbaar ministerie. Wanneer de mogelijkheid niet in alle gevallen bestaat, 
werd een half punt toegekend. De beschikbaarheid van elektronische communicatiemiddelen bij het openbaar 
ministerie omvat ook de communicatie met de advocaten die bij het openbaar ministerie in dienst zijn.  
 
                                                 
80 De gegevens van 2021 zijn verzameld in samenwerking met de groep van contactpersonen inzake de nationale 
rechtsstelsels.  
 
56 
 – Onlinetoegang tot de recht er – 
De mogelijkheid om specifieke stappen van de gerechtelijke procedure elektronisch uit te 
voeren, is een belangrijk aspect van de kwaliteit van een rechtsstelsel. De elektronische indiening 
van v orderingen, de mogelijkheid om een procedure online te volgen en vooruit te helpen, en de 
elektronische betekening of kennisgeving van stukken kunnen de toegang tot justitie voor 
burgers en bedrijven (of hun wettelijke vertegenwoordigers) merkbaar vergemak kelijken, 
vertragingen beperken en kosten doen dalen. De beschikbaarheid van dergelijke digitale 
overheidsdiensten draagt ertoe bij dat de rechtbanken een stap dichter bij de burgers en de 
ondernemingen komen te staan, en leidt bijgevolg tot een groter ver trouwen in het rechtsstelsel.  
Grafiek  46: digitale oplossingen voor het inleiden en volgen van procedures in 
civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken en bestuursrechtelijke zaken  (*) (bron: Europese 
Commissie (81)) 
0123456789
EE LV LT IT DE SK HU ES HR AT PT SE CY MT PL SI FI CZ IE NL RO FR BE EL DK BG LU
Mogelijkheid tot onlinebetaling van gerechtskosten
Beschikbaarheid van online-informatie over de gerechtskosten
Officiële gerechtelijke stukken kunnen elektronisch aan bedrijven worden betekend (wanneer de procedure niet door het bedrijf wordt ingeleid)
Officiële gerechtelijke stukken kunnen elektronisch aan burgers worden betekend (wanneer de procedure niet door de burger is ingeleid)
Mogelijkheid voor cliënten om toegang te krijgen tot het elektronisch dossier van hun afgesloten zaken
Mogelijkheid voor cliënten om toegang te krijgen tot het elektronisch dossier van hun lopende zaken
Beschikbaarheid van elektronische ontvangstbevestiging die de indiening van documenten bij het gerecht bewijst
Mogelijkheid om online een verzoek om rechtsbijstand in te dienen
Mogelijkheid om online een procedure in te leiden / een vordering in te dienenVoor elke lidstaat staan de twee kolommen voor de digitale oplossingen om procedures in te leiden en te volgen in de volgende soorten z aken (van links naar rechts):
1. civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken
2. bestuursrechtelijke zaken
 
(*) Maximale score: 9 punten. Voor elk criterium werd een punt gegeven indien de mogelijkheid bestaat in 
respectievelijk alle civielrechtelijke/handelsrechtelijke en bestuursrechtelijke zaken. Wanneer de mogelijkheid niet 
in alle gevallen bestaat, werd een  half punt toegekend. Bij lidstaten die geen onderscheid maken tussen 
civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken en bestuursrechtelijke zaken, is voor beide gebieden hetzelfde aantal 
punten toegekend.  
                                                 
81 De gegevens van 2021 zijn verzameld in samenwe rking met de groep van contactpersonen inzake de nationale 
rechtsstelsels.  
 
57 
 Het gebruik van digitale hulpmiddelen voor het voeren  en volgen van gerechtelijke procedures in 
strafzaken kan tevens de rechten van slachtoffers en verweerders helpen waarborgen. Digitale 
oplossingen kunnen bijvoorbeeld vertrouwelijke communicatie op afstand tussen verweerders en 
hun advocaten mogelijk make n, verweerders in hechtenis in staat stellen zich voor te bereiden op 
hun hoorzitting, en slachtoffers van misdrijven helpen secundaire victimisatie te voorkomen.  
Grafiek  47: digitale oplossingen voor het voeren en volgen van gere chtelijke procedures in 
strafzaken, 2021  (*) (bron: Europese Commissie (82)) 
0123456
EEHUATSKDELVFIESLTCZPTROFRPLHRCYBELUSEBGIEITDKSIELMTNL
Verweerders kunnen hun lopende zaak elektronisch inzien
Slachtoffers kunnen hun lopende zaak elektronisch inzien
Slachtoffers kunnen online schriftelijke verklaringen indienen (ook bij initiële verzoekschriften)
Verweerders kunnen vertrouwelijk communiceren met hun advocaten tijdens hoorzittingen op
afstand
Verweerders kunnen online schriftelijke verklaringen indienen, inclusief een verzoek om
rechtsbijstand
Verweerders in bewaring kunnen ICT-voorzieningen gebruiken om zich voor te bereiden op
hoorzittingenGEEN
 
(*) Maximale score: 6 punten. Voor elk criterium werd een punt gegeven indien de mogelijkheid bestaat in alle 
strafzaken. Wanneer de mogelijkheid niet in alle gevallen bestaat, werd een half punt toegekend.  
                                                 
82 De gegevens van 2021 zijn verzameld in samenwerking met de groep van contactpersonen inzake de nationale 
rechtsstelsels.  
 
58 
 – Toegang tot rechterlijke beslissingen – 
De onlinetoegankelijkheid van rechterlijke beslissingen vergroot de transparantie van de 
rechtsstelsels, helpt burgers en bedrijven te begrijpen wat hun rechten zijn en kan bijdragen tot 
consistentie in de rechtspraak. De regelingen voor de onlinepublicatie van rechterlijke 
beslissingen zijn essentieel voor het creëren van gebruikersvriendelijke zoekfaciliteiten  (83), die 
de rechtspraak toegankelijker maken voor rechtsbeoefenaren en het  grote publiek. Vlotte toegang 
tot en eenvoudig hergebruik van jurisprudentie maken het rechtsstelsel algoritmevriendelijk, 
zodat innovatieve “legal tech” -toepassingen ter ondersteuning van beroepsbeoefenaren mogelijk 
worden.  
Bij onlinepublicatie van rech terlijke beslissingen moeten verschillende belangen worden 
afgewogen, binnen de grenzen van wettelijke en beleidskaders. De algemene verordening 
gegevensbescherming (84) is volledig van toepassing op de verwerking van persoonsgegevens 
door rechtbanken. Bij het beoordelen welke gegevens openbaar moeten worden gemaakt, moet 
een billijk evenwicht worden gevonden tussen het recht op gegevensbescherming en het recht op 
openbaarheid van rechterlijke beslissingen om de transparantie van het rechtsstelsel te 
waarbor gen. Dit is met name het geval als er een zwaarwegend openbaar belang is dat de 
openbaarmaking van die gegevens rechtvaardigt. In tal van landen vereist het recht of de praktijk 
de anonimisering of pseudonimisering  (85) van rechterlijke beslissingen voordat  zij worden 
gepubliceerd, hetzij stelselmatig , hetzij op verzoek. Door de rechterlijke macht geproduceerde 
gegevens vallen ook onder EU -wetgeving inzake open data en het hergebruik van 
overheidsinformatie  (86). 
De beschikbaarheid van rechterlijke beslissing en in een machineleesbaar formaat (87) 
vergemakkelijkt een algoritmevriendelijk rechtsstelsel (88). 
                                                 
83 Zie Best Practice guide for managing Supreme Courts  (Han dboek van beste praktijken voor het beheer van 
hooggerechtshoven) in het kader van het project “Supreme Courts as guarantee for effectiveness of judicial 
systems” (Hooggerechtshoven als garantie voor de doeltreffendheid van rechtsstelsels), blz.  29. 
84 Vero rdening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27  april 2016 betreffende de 
bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het 
vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Rich tlijn 95/46/EG (algemene verordening 
gegevensbescherming) (PB L  119 van 4.5.2016, blz.  1). 
85 Anonimisering/pseudonimisering is efficiënter met ondersteuning van een algoritme. Menselijk toezicht is echter 
nodig, omdat algoritmen geen inzicht hebben in cont ext. 
86 Richtlijn 2003/98/EG van het Europees Parlement en de Raad van 17 november 2003 inzake het hergebruik van 
overheidsinformatie (PB L 345 van 31.12.2003, blz. 90) en Richtlijn (EU) 2019/1024 van het Europees 
Parlement en de Raad van 20 juni 2019 inzake open data en het hergebruik van overheidsinformatie (PB L 172 
van 26.6.2019, blz. 56).  
87 Beslissingen die zijn gemodelleerd volgens normen (bv. Akoma Ntoso) en hun bijbehorende metadata, zijn gratis 
te downloaden in de vorm van een databank of ander e geautomatiseerde middelen (bv. interfaces voor 
applicatieprogrammering).  
88 Zie ook de mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en 
Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Een Europese datastrategie, CO M(2020) 66 final, witboek van 
de Commissie over kunstmatige intelligentie — Een Europese benadering op basis van excellentie en 
vertrouwen, COM(2020) 65 final, en conclusies van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen der 
lidstaten, in het kader  van de Raad bijeen, over beste praktijken voor de onlinepublicatie van rechterlijke 
beslissingen (PB C 362 van 8.10.2018, blz. 2).  
 
59 
 Grafiek  48: onlinetoegang tot bekendgemaakte beslissingen voor het grote publiek, 2021 (*) 
(civielrechtelijke/handelsrechtelijke, bestuursrechtelijke en strafrechtelijke zaken, alle instanties) 
(bron:  Europese Commissie (89)) 
0123456789
BG EE LTHU SK ES CY LVMT DE ITLU SICZRO IE FIAT DK HR NL PT BE PL FR SE EL
Hoogste strafgerechten
Hoogste rechterlijke instanties
Strafgerechten van tweede aanleg
Rechtbanken van tweede aanleg (burgerlijke, handelsrechtelijke, bestuursrechtelijke zaken)
Strafgerechten van eerste aanleg
Rechtbanken van eerste aanleg (burgerlijke, handelsrechtelijke, bestuursrechtelijke zaken)
 
(*) Maximale score: 9 punten. Voor elke rechterlijke instantie is één punt toegekend indien alle beslissingen beschikbaar zij n 
voor respectievelijk civielrecht elijke/handelsrechtelijke zaken en bestuursrechtelijke en strafrechtelijke zaken, 0,75  punten indien 
dat het geval is voor de meeste beslissingen (meer dan 50  % beschikbaar) en 0,5  punten indien sommige beslissingen (minder 
dan 50  %) beschikbaar zijn. Indi en een lidstaat slechts twee rechterlijke instanties heeft, zijn punten toegekend voor drie 
instanties door de respectieve hogere instantie in de niet -bestaande instantie te spiegelen. Bij lidstaten die geen onderscheid 
maken tussen de twee rechtsgebieden (civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken en bestuursrechtelijke zaken), is voor beide 
gebieden hetzelfde aantal punten toegekend. BE: voor civielrechtelijke en strafrechte lijke zaken mag elke rechtbank zelf besluiten 
over de publicatie van zijn beslissingen. DE: elke deelstaat beslist over de onlinebeschikbaarheid van beslissingen in eerste 
aanleg. AT: bij zaken in eerste en tweede aanleg beslist de rechter welke uitspraken  worden gepubliceerd.  Beslissingen van het 
Hooggerechtshof waarin een beroep zonder uitvoerige motivering wordt afgewezen, worden niet gepubliceerd. Beslissingen van 
de hoogste administratieve rechtbank die door één rechter worden genomen, worden gepublice erd indien de betrokken rechter 
tot publicatie besluit. Voorts worden beslissingen die alleen juridische kwesties betreffen waarvoor reeds een doorlopende 
jurisprudentie van de hoogste administratieve rechtbank bestaat en niet -gecompliceerde beslissingen b etreffende het staken van 
procedures niet gepubliceerd. NL: rechtbanken beslissen over publicatie op basis van bekendgemaakte criteria. PT: een 
commissie van de rechtbank beslist over de publicatie. SI: procedurele beslissingen die van weinig of geen belan g zijn voor de 
rechtspraak, worden niet gepubliceerd; van beslissingen in zaken die inhoudelijk identiek zijn (bv. bulkzaken), wordt alleen het 
beginselarrest gepubliceerd (samen met een lijst van dossiers met dezelfde inhoud). Individuele hogere rechtbank en beslissen 
welke vonnissen mogen worden gepubliceerd. SK: beslissingen in verscheidene soorten civielrechtelijke zaken, zoals in 
erfrechtzaken of de vaststelling van vaderschap, worden niet gepubliceerd. FI: de rechtbanken beslissen welke vonnissen worde n 
gepubliceerd.  
                                                 
89 De gegevens van 2020 zijn verzameld in samenwerking met de groep van contactpersonen inzake de nationale 
rechtsstelsels.  
 
60 
 Grafiek 49: regelingen voor het produceren van machineleesbare rechterlijke beslissingen, 
2021 (*)  (civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken, bestuursrechtelijke zaken en strafrechtelijke 
zaken, alle instanties) ( bron: Europese Commissie (90)) 
03691215182124
DE LV BG EE ES NL SK AT LT PL CY HU FI CZ ITLU IEMT RO SI FR HR PT BE SE DK EL
Beslissingen en hun bijbehorende metagegevens zijn gratis te downloaden in de vorm van een databank of via andere
geautomatiseerde middelen
Anonimisering/pseudonimisering wordt door een algoritme ondersteund
Er zijn regels voor het bepalen van het al dan niet openbaar maken van persoonsgegevens in online gepubliceerde beslissingen
Beslissingen bevatten bijbehorende informatie (“metagegevens”) over citaten en verwijzingen naar nationale en/of EU -wetgeving of
-jurisprudentie
Beslissingen bevatten bijbehorende informatie (“metagegevens”) over trefwoorden, datum van het besluit enz.
Beslissingen krijgen een Europese identificatiecode voor jurisprudentie (ECLI) toegewezen
Beslissingen worden gemodelleerd volgens een norm die hun machineleesbaarheid mogelijk maakt
Website is gratis toegankelijk voor het grote publiekVoor elke lidstaat geven de drie kolommen de regelingen weer voor de volgende soorten zaken (van links naar rechts):
1. civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken
2. bestuursrechtelijke zaken
3. strafrechtelijke zaken.
 
(*) Maximale score: 24  punten per soort zaak. Voor elk van de drie instanties (eerste, tweede en derde aanleg) kan 
één punt worden gegeven als alle rechterlijke beslissingen daaronder vallen. Als alleen sommige rechterlijke 
beslissingen onder een bepaalde instantie vallen, wordt slechts een half punt toegekend. Indien een lidstaat slechts 
twee instanties heeft, zijn punten voor drie instanties toegekend door de betrokken hogere aanleg als de niet -
bestaande aanleg te weerspieg elen. Bij lidstaten die geen onderscheid maken tussen bestuursrechtelijke zaken en 
civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken, is aan beide rechtsgebieden hetzelfde aantal punten toegekend. ES: het 
gebruik van de databank van de Algemene Raad voor de Recht erlijke Macht voor commerciële doeleinden of het 
massaal downloaden van informatie is niet toegestaan. Deze informatie mag worden gebruikt voor de ontwikkeling 
van databanken of voor commerciële doeleinden mits wordt voldaan aan de procedure en voorwaarden  die zijn 
vastgesteld door de Algemene Raad voor de Rechterlijke Macht via zijn centrum voor justitiële documentatie. IE: 
het anonimiseren van vonnissen gebeurt in het familierecht, de kinderbescherming en op andere gebieden waar de 
wet vereist of een rech ter beveelt dat de identiteit van partijen of personen niet bekend mag worden gemaakt.  
                                                 
90 De gegevens van 2020 zijn verzameld in samenwerking met de groep van contactpersonen inzake de nationale 
rechtsstelsels.  
 
61 
 3.2.5. Samenvatting van de kwaliteit van rechtsstelsels  
Eenvoudige toegang, toereikende middelen, doeltreffende beoordelingsinstrumenten en 
digitalisering dragen allema al bij aan een rechtsstelsel van hoge kwaliteit. Burgers en bedrijven 
verwachten van een doeltreffend rechtsstelsel beslissingen van hoge kwaliteit. Het EU -scorebord 
voor justitie 2022  maakt een vergelijkende analyse van deze factoren.  
Toegankelijkheid  
In de editie voor 2022 wordt opnieuw gekeken naar een aantal elementen die bijdragen aan een 
burgervriendelijk rechtsstelsel:  
 de beschikbaarheid van rechtsbijstand  en de hoogte van de gerechtskosten  hebben een 
grote invloed op de toegang tot de rechter, met name voor mensen die in armoede leven. Uit 
grafiek  25 blijkt dat in sommige lidstaten consumenten met een inkomen dat onder de 
armoededrempel van Eurostat ligt, geen rechtsbijstand zouden krijgen.  In vergelijking met 
2020 is de toegankelijkheid van de rechtsbijstand — vooral gedeeltelijke rechtsbijstand — in 
ongeveer een derde van de lidstaten verbeterd en in twee lidstaten gedaald. Dit staat in 
contrast met de eerdere trend waarbij rechtsbijstand in sommige lidstaten minder toegankelijk 
werd. De hoogte van de gerechtskosten (grafiek  26) is sinds 2016 grotendeels ongewijzigd 
gebleven, hoewel in verschillende lidstaten de gerechtskosten voor vorderingen met een lage 
waarde zijn gestegen. De gerechtsk osten liggen nog steeds proportioneel hoger voor 
vorderingen met een lage waarde. De moeite om voor rechtsbijstand in aanmerking te komen 
in combinatie met de hoge gerechtskosten in sommige lidstaten, kan mensen in armoede ervan 
weerhouden een beroep op de  rechter te doen.  
 Het niveau van de gerechtskosten voor litigieuze handelsrechtzaken  (grafiek  27) verschilt 
enorm tussen de lidstaten onderling (variërend van 0,1  % tot 6  % van de waarde van de 
vordering), waarbij in slechts twee lidstaten helemaal geen g erechtskosten worden geheven. In 
vergelijking met 2020 is het niveau van de gerechtskosten grotendeels stabiel gebleven, met 
slechts twee lidstaten die de kosten hebben verlaagd en één lidstaat die ze heeft verhoogd. 
Grafiek  28 in welke mate juridische kos ten door de winnende partij in een handelsrechtelijke 
zaak kunnen worden teruggevorderd. Er zijn grote verschillen wat betreft de terugvordering 
van juridische kosten voor de litigieuze fase, zowel tussen lidstaten met en lidstaten zonder 
systeem van wette lijk bepaalde kosten als binnen elk van deze groepen (met name tussen meer 
en minder genereuze systemen van wettelijk bepaalde kosten). Bovendien wordt de 
terugvordering van juridische kosten in tal van lidstaten naar inzicht van de rechter bepaald. 
De mat e van generositeit van een systeem voor terugvordering van juridische kosten kan 
iemand ertoe aanzetten of net ervan weerhouden een procedure in te stellen, wat van invloed 
is op de algemene toegang tot de rechter.  
 In het EU -scorebord voor justitie 2022 wordt opnieuw een analyse gegeven van de wijzen 
waarop de lidstaten het vrijwillige gebruik van  alternatieve geschillenbeslechting  (ADR) 
(grafiek  29) bevorderen, met inbegrip van de mogelijkheid om gebruik te maken van digitale 
technologieën. In vergelijki ng met 2020 heeft een derde van de lidstaten de inspanningen op 
dit vlak opgevoerd, terwijl die in ongeveer eenzelfde aantal lidstaten werden teruggeschroefd. 
In het algemeen zijn er minder manieren om het gebruik van alternatieve 
geschillenbeslechting te stimuleren voor bestuursrechtelijke geschillen dan voor 
civielrechtelijke en handelsrechtelijke geschillen en arbeidsgeschillen, maar op dit gebied zijn 
 
62 
 er in vergelijking met 2020 toch iets meer inspanningen geleverd.  
 Voor het eerst wordt in het EU -score bord justitie 2022 een overzicht gegeven van de 
specifieke regelingen die zijn getroffen om personen met een handicap  op voet van 
gelijkheid met anderen toegang te bieden tot de rechter.  Uit grafiek  30 blijkt dat alle lidstaten 
ten minste enkele regelingen  hebben getroffen — meestal procedurele voorzieningen of 
informatie die in toegankelijke formaten beschikbaar is. Specifieke formaten, zoals in braille, 
gebarentaal of eenvoudig te begrijpen taal, zijn in meer dan de helft van de lidstaten op 
verzoek besch ikbaar. Digitale oplossingen voor civielrechtelijke en handelsrechtelijke zaken, 
bestuursrechtelijke zaken en strafzaken voor de rechtbank van eerste aanleg zijn in iets meer 
dan de helft van de lidstaten ook toegankelijk voor personen met een handicap.  
 Eveneens voor het eerst worden in het EU -scorebord voor justitie 2022 bepaalde aspecten 
van de rechterlijke toetsing van handelingen of nalatigheden van overheidsdiensten  in 
kaart gebracht op basis van specifieke bedrijfsscenario’s. Uit grafiek  31 blijkt da t in bijna alle 
lidstaten bedrijven een financiële compensatie kunnen krijgen voor schade die is veroorzaakt 
door overheidsbesluiten of door administratief stilzwijgen en dat rechtbanken de uitvoering 
van overheidsbesluiten kunnen opschorten. Deze factoren  kunnen van invloed zijn op het 
beleggersvertrouwen, het ondernemingsklimaat en de werking van de eengemaakte markt, 
hetgeen nauwlettender toezicht en analyse rechtvaardigt.  
 Het EU -scorebord voor justitie 2022 bevat een grondiger analyse van de maatregele n die de 
lidstaten hebben genomen om een kindvriendelijk rechtsstelsel  te waarborgen. Met name 
worden de in grafiek  32 voorgestelde regelingen voor verschillende soorten procedures 
verfijnd en wordt (in grafiek  33) een onderscheid gemaakt tussen een kind d at als slachtoffer 
bij de procedure is betrokken en een kind dat verdachte of beklaagde is. Uit grafiek  32 blijkt 
dat alle lidstaten ten minste enkele aanpassingen voor kinderen aanbrengen, waarbij er meestal 
voor wordt gezorgd dat zij op passende wijze en  overeenkomstig hun specifieke behoeften en 
rechten worden behandeld. Bijna alle lidstaten organiseren ook opleidingen voor rechters over 
kindvriendelijke justitie. Grafiek  33 illustreert de verschillen tussen de lidstaten op dit gebied: 
in ongeveer een de rde van de lidstaten zijn er verhoudingsgewijs minder specifieke regelingen 
beschikbaar voor kinderen die als verdachte of beklaagde in een procedure zijn betrokken.  
Middelen  
Voor een r echtsstelsel van hoge kwaliteit moeten in een lidstaat voldoende finan ciële en personele 
middelen  beschikbaar zijn . Dit vereist noodzakelijke investeringen in de fysieke en technische 
infrastructuur, passende initiële opleiding en bijscholing, en diversiteit onder rechters, met 
inbegrip van genderevenwicht. Uit het EU -scoreb ord voor justitie 2022 blijkt het volgende:  
 Wat de financiële middelen  betreft, blijkt uit de gegevens dat in 2020 de totale algemene 
overheidsuitgaven voor rechtspleging overwegend stabiel zijn gebleven in de lidstaten. De 
werkelijke bedragen verschillen aanzienlijk tussen de lidstaten, zowel in EUR per inwoner als 
uitgedru kt in een percentage van het bbp (grafieken  34 en 35). Bijna alle lidstaten hebben hun 
uitgaven als percentage van het bbp in 2020 verhoogd (een toename vergeleken met 2019) en 
een meerderheid heeft ook zijn uitgaven per hoofd van de bevolking verhoogd.  
 Vrouwen  maken in de meeste lidstaten nog steeds minder dan 50  % van de rechters uit bij 
hooggerechtshoven (grafiek  37). Uit de cijfers voor de periode van drie jaar tussen 2019 en 
2021 blijken uiteenlopende trends tussen de lidstaten, maar in de meeste lids taten is het 
 
63 
 percentage vrouwelijke rechters bij hooggerechtshoven sinds 2010 toegenomen.   
 Om de communicatie met kwetsbare groepen te verbeteren  (grafiek  39), bieden de meeste 
lidstaten opleidingen aan over hoe het best kan worden gecommuniceerd met slach toffers van 
gendergerelateerd en/of huiselijk geweld, en meer dan twee derde van de lidstaten biedt 
opleidingen aan over communicatie met asielzoekers en met personen met een andere 
culturele, religieuze, etnische of taalkundige achtergrond.  Ongeveer de he lft van de lidstaten 
biedt opleidingen aan over hoe te communiceren met mensen met een visuele of auditieve 
beperking. Voorts biedt meer dan twee derde van de lidstaten opleidingen aan over het 
gebruik van sociale media en/of communicatie met de media, en geeft ongeveer de helft 
voorlichting en opleiding over het omgaan met desinformatie.  
Beoordelingsinstrumenten  
 Het gebruik van enquêtes  onder gebruikers van rechtbanken en rechtsbeoefenaren 
(grafiek  40) is in 2020 gedaald en het aantal lidstaten dat ervoor  kiest geen enquêtes uit te 
voeren, is stabiel gebleven. De lidstaten die geen enquêtes hebben uitgevoerd, zijn echter niet 
altijd dezelfde als vorig jaar, wat erop wijst dat sommige lidstaten slechts om het jaar of om de 
paar jaar enquêtes afnemen. Toegan kelijkheid, klantenservice, hoorzittingen en 
uitspraken/beslissingen, alsook het algemene vertrouwen in het rechtsstelsel zijn nog steeds 
terugkerende enquêteonderwerpen, maar slechts enkele lidstaten hebben onderzoek gedaan 
naar de tevredenheid van groepe n met speciale behoeften en de mate waarin personen zich 
bewust zijn van hun rechten.  
Digitalisering  
Sinds de editie van 2021 bevat het EU -scorebord voor justitie een uitgebreid hoofdstuk waarin 
aspecten in verband met de digitalisering van justitie in detail worden onderzocht. Hoewel de 
meeste lidstaten in verschillende contexten en in verschillende mate reeds gebruikmaken van 
digitale oplossingen, is er nog veel ruimte voor verbetering.  
 Bijna alle lidstaten bieden toegang tot bepaalde online -informatie  over hun rechtsstelsel , 
waaronder websites met zichtbare en begrijpelijke informatie over de toegang tot 
rechtsbijstand, en over de gerechtskosten en de criteria om in aanmerking te komen voor 
verlaagde gerechtskosten (grafiek  41). Toch bestaan er verschi llen tussen de lidstaten met 
betrekking tot het niveau van de informatie en de mate waarin deze beantwoordt aan de 
behoeften van de bevolking. Zo bieden bijvoorbeeld niet veel lidstaten (slechts dertien) een 
interactieve onlinesimulatie aan waarmee burgers  kunnen nagaan of ze in aanmerking komen 
voor rechtsbijstand. Wel is in de meeste lidstaten een website met onlineformulieren voor 
bedrijven en particulieren, en informatie voor niet -moedertaalsprekers beschikbaar.  
 Minder dan de helft van de lidstaten bes chikt over procedureregels die klaar zijn voor het 
digitale tijdperk  (grafiek  42) om het gebruik van communicatie op afstand en de 
toelaatbaarheid van bewijs in uitsluitend digitale vorm volledig mogelijk maken. In de overige 
lidstaten is dit slechts in ee n beperkt aantal situaties mogelijk. Niettemin is er sinds 2020 in 
bijna de helft van de lidstaten vooruitgang geboekt.  
 Wat het gebruik van digitale technologie door rechtbanken en openbare ministeries  
betreft (grafiek  43), beschikken de meeste lidstaten reeds over verschillende digitale 
hulpmiddelen die ter beschikking staan van de rechtbanken, de openbare ministeries en het 
 
64 
 personeel. Hoewel de meeste lidstaten over dossierbeheerssystemen, 
videoconfer entiesystemen en regelingen voor telewerken beschikken, moet er nog meer 
vooruitgang worden geboekt op het gebied van systemen voor automatische toewijzing van 
zaken en om artificiële intelligentie en op blockchain gebaseerde hulpmiddelen op grotere 
schaal  beschikbaar te maken.  
 In de meeste lidstaten beschikken de rechtbanken over beveiligde elektronische 
communicatiemiddelen . In een aantal lidstaten kunnen rechtbanken echter alleen via 
beveiligde elektronische middelen communiceren met bepaalde rechtsbeoef enaren en/of 
nationale autoriteiten (grafiek  44). In meer dan een derde van de lidstaten beschikken de 
diensten van het openbaar ministerie (grafiek  45) over een uitgebreid en beveiligd 
elektronisch systeem voor communicatie met rechtsbeoefenaren en nation ale instellingen, wat 
een vooruitgang is ten opzichte van 2020.  
 In civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken en bestuursrechtelijke zaken bieden de meeste 
lidstaten onlinetoegang  aan personen en ondernemingen (of hun wettelijke 
vertegenwoordigers) voor hu n lopende of afgesloten zaken  (grafiek  46), zij het in 
verschillende mate. In meer dan een derde van de lidstaten konden personen en bedrijven 
genieten van een verbeterde onlinetoegang in vergelijking met 2020. Niettemin hebben in de 
meeste lidstaten verwe erders en slachtoffers in strafzaken (grafiek  47) slechts zeer beperkte 
mogelijkheden om een deel van hun zaak elektronisch te volgen of uit te voeren, ondanks 
verbeteringen in ongeveer de helft van de lidstaten.  
 In het scorebord voor 2022 worden de gegeve ns over onlinetoegang tot rechtbanken  
(grafiek  48) meer in detail beoordeeld om een nauwkeuriger beeld te krijgen van de situatie in 
de lidstaten. De resultaten verschillen dus van die van vorig jaar, met name wat betreft de 
publicatie van uitspraken van d e hoogste instantie: 22 lidstaten publiceren alle uitspraken in 
civielrechtelijke/handelsrechtelijke zaken en bestuursrechtelijke zaken en 22 lidstaten 
publiceren ook strafrechtelijke beslissingen. Onlinepublicatie van uitspraken in tweede aanleg 
is echter  zeldzamer: slechts tien lidstaten publiceren alle uitspraken van rechtbanken in tweede 
aanleg.  
 Het EU -scorebord voor justitie 2022 bevat opnieuw een analyse van de regelingen in de 
lidstaten die machineleesbare rechterlijke beslissingen helpen te produce ren (grafiek  49). 
Alle lidstaten beschikken ten minste over enkele regelingen voor 
civielrechtelijke/handelsrechtelijke, bestuursrechtelijke en strafrechtelijke zaken, hoewel er 
een aanzienlijke variatie tussen de lidstaten onderling kan worden opgetekend.  Het blijkt dat 
administratieve rechtbanken relatief geavanceerder zijn wat betreft het verlenen van vlotte 
toegang tot en het faciliteren van het eenvoudige hergebruik van jurisprudentie door “legal 
tech” -bedrijven. In het algemeen is er een tendens tot i nvoering van meer regelingen, met 
name voor de beschikbaarheid van metadata in beslissingen wat betreft sleutelwoorden, de 
data van beslissingen en regels inzake persoonsgegevens in de gepubliceerde beslissingen. 
Tien lidstaten meldden in 2021 een verbeter ing ten opzichte van het voorgaande jaar. 
Rechtsstelsels die beschikken over regelingen voor het modelleren van beslissingen volgens 
normen die machineleesbaarheid mogelijk maken, lijken in potentie betere resultaten te 
behalen in de toekomst.