Het Phare-Programma - Jaarverslag 1998

(door de Commissie ingediend)

Inhoud

Het Phare-Programma

Phare in 1998

Betrekkingen tussen de EU en Midden-Europa

Uitvoering van de nieuwe Phare-richtlijnen

Uitvoering van wijzigingen in het operationeel beheer

Financieel overzicht en financiële prestaties

Phare in de afzonderlijke partnerlanden

Kandidaatlanden

Bulgarije

Tsjechië

Estland

Hongarije

Letland

Litouwen

Polen

Roemenië

Slowakije

Slovenië

Andere landen dan kandidaat-lidstaten

Albanië

Bosnië-Herzegovina

De Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië (FYROM)

Statistisch overzicht

Door Phare per land toegewezen financiële steun, 1990-1998

Door Phare per sector toegewezen financiële steun, 1990-1998

Het Phare-Programma

Jaaroverzicht

In 1998 kregen 13 partnerlanden in Midden-Europa financiële en technische steun van het Phare-Programma van de Europese Gemeenschap. Het doel van Phare is tweeledig: voor de tien landen die een aanvraag voor het lidmaatschap van de EU hebben ingediend, is het programma bedoeld om hen op de toetreding voor te bereiden. Voor de andere drie landen is het Phare-Programma bedoeld als hulp bij de overgang naar democratie en een markteconomie. Dit verslag is opgesteld ter beoordeling van de belangrijkste verrichtingen van Phare in 1998 en om Phare een plaats te geven binnen het totale beleidskader van de EU.

In 1998 werden de zogenaamde Partnerschappen voor Toetreding goedgekeurd en werd formeel een begin gemaakt met het toetredingsproces van de tien kandidaatlanden. In deze partnerschappen voor toetreding zijn de prioriteiten vastgesteld die nodig zijn voor de voorbereiding ten behoeve van het lidmaatschap en het kader voor alle pre-toetredingssteun.

De richtlijnen van Phare voor 1998-1999 werden formeel goedgekeurd en hebben betrekking op alle programma's in 1998. In de richtlijnen wordt bepaald dat Phare zich zal richten op twee belangrijke prioriteiten: institutionele opbouw en investeringssteun. Voor deze twee prioriteiten staan een pakket van maatregelen en een aantal mechanismen ter beschikking. Met voorbereidingen op samenwerking (twinning), een belangrijk instrument voor institutionele opbouw, werd in 1998 een begin gemaakt, terwijl de Grootschalige Infrastructuurfaciliteit, een nieuw investeringsondersteunend mechanisme, ook afgelopen jaar werd opgezet.

Een belangrijk aspect van de richtlijnen is de aandacht voor een verbeterde uitvoering van het programma. De Commissie en de kandidaatlanden hebben aanzienlijke inspanningen geleverd om de Phare-Programma's sneller uit te voeren en ervoor te zorgen dat ze resultaat opleveren. Dientengevolge werd een recordaantal contracten gesloten (1,26 miljard euro). Als gevolg daarvan nam voor het eerst sinds de introductie van het programma in 1990 de omvang van de in het kader van Phare beschikbare middelen, waarvoor geen contracten zijn gesloten (de zogenaamde achterstand) drastisch af.

Deze toename in afgesloten contracten ging gepaard met meer aandacht voor de programmeringsfase, waardoor nu programma's worden ontworpen die effect hebben en resultaat opleveren. Men ging verplichtingen aan enkel met het doel om duidelijk omschreven programma's te verwezenlijken, met als gevolg een, in het geval van Polen, afname van de indicatieve jaarlijkse toewijzing.

Phare heeft aanzienlijke vooruitgang geboekt in 1998. Het programma heeft zich flexibel opgesteld ten opzichte van de nieuwe eisen waarvoor het wordt geplaatst. Er zijn nieuwe initiatieven opgesteld en hervormingen worden uitgevoerd. Besluiten worden nu sneller genomen, en steeds meer in de kandidaatlanden zelf. Hierdoor is het huidige Phare-Programma efficiënter en gerichter dan ooit, waardoor het een gedegen steun is bij het toetredingsproces.

Phare in 1998

Betrekkingen tussen de EU en Midden-Europa

De uitbreiding van de EU is een van de belangrijkste uitdagingen van de Europese Unie als voorbereiding op de 21e eeuw. Het is bovendien een unieke, historische gelegenheid om het continent op een vreedzame manier verder te integreren, waardoor ook de nieuwe leden stabiliteit en voorspoed in het vooruitzicht wordt gesteld.

1998 was een historisch jaar voor de Europese Unie en voor het uitbreidingsproces.

De vijftien lidstaten van de Europese Unie bevinden zich nu in een uitbreidingsproces, waarbij dertien andere landen zijn betrokken: Hongarije, Polen, Roemenië, Slowakije, Letland, Estland, Litouwen, Bulgarije, Tsjechië, Slovenië, Cyprus, Turkije en Malta.

In december 1997 nam de Europese Raad in Luxemburg een aantal historische besluiten met betrekking tot de uitbreiding van de Unie en stelde het 'algehele' uitbreidingsproces zo vast dat alle kandidaatlanden die dat ook daadwerkelijk wilden, zich bij de Unie konden aansluiten.

Deze uitbreiding is een allesomvattend en geleidelijk verlopend proces, waarbij elke voor toetreding gegadigde staat het eigen tempo bepaalt, afhankelijk van de mate van voorbereiding van iedere kandidaat.

Dit uitbreidingsproces bestaat uit drie delen:

1) De Europese Conferentie

De Conferentie zorgt voor een multilateraal kader waarin alle landen bijeen worden gebracht die willen toetreden tot de Unie en de waarden en doelstellingen ervan willen delen. De vijftien lidstaten van de EU en de twaalf kandidaatlanden werden uitgenodigd om de Conferentie bij te wonen, die voor het eerst op 12 maart 1998 in Londen werd gehouden en daarna nog een keer op 6 oktober in 1998 in Luxemburg.

2) Het toetredingsproces

Op 30 maart 1998 ging het toetredingsproces, bestaande uit de tien Midden- en Oost-Europese landen plus Cyprus, van start. Het heeft betrekking op de versterking van de pre-toetredingsstrategie, die ervoor moet zorgen dat de gegadigde staten zoveel mogelijk op één lijn komen te liggen met het acquis (de EG-wetgeving) van de Unie vóór de toetreding.

Een belangrijk element van de versterkte pre-toetredingsstrategie zijn de Partnerschappen voor Toetreding die voor de tien Midden- en Oost-Europese landen zijn opgesteld en waarin een aantal prioriteiten voor de korte en middellange termijn met betrekking tot de voorbereiding op de toetreding worden vastgelegd. Deze prioriteiten zijn bedoeld om binnen een bepaald kader alle vormen van bijstand te mobiliseren voor de landen van Midden-Europa. Als reactie op de Partnerschappen voor Toetreding heeft ieder kandidaatland een Nationaal Programma voor de aanname van het acquis (NPAA) opgesteld, waarin wordt vastgelegd hoe de prioriteiten van de Partnerschappen voor Toetreding alsmede de tijdschema's en toewijzingen van menselijk potentieel en financiële middelen worden vastgesteld. Deze prioriteiten worden regelmatig bijgesteld.

Een tweede element is de voorgestelde verdubbeling van de financiële steun voor toetredingsprioriteiten. De financiële bijstand moet zowel uit een geherstructureerd Phare-Programma komen, als uit nieuwe programma's voor het milieu en vervoer alsmede voor landbouw en plattelandsontwikkeling. Voor de landen die nog niet klaar zijn om de onderhandelingen te beginnen, zijn er extra 'inhaalfaciliteiten' opgesteld. Een groot scala aan communautaire programma's zal geleidelijk voor kandidaatlanden worden opengesteld, waarbij men onder andere moet denken aan onderwijs en opleiding, milieu, onderzoek en cultuur. Deze programma's zullen ertoe bijdragen dat de verschillende groepen in de kandidaatlanden kunnen wennen aan de werkwijzen van de EU.

Tot slot is een beoordelingsprocedure ontwikkeld in het kader waarvan verslagen moeten worden opgesteld die de vooruitgang van ieder kandidaatland met betrekking tot de voorbereidingen op de toetreding in kaart brengen. De eerste serie van dergelijke verslagen is op 4 november 1998 gepubliceerd (zie hieronder).

3) Toetredingsonderhandelingen

Op 31 maart 1998 gingen de onderhandelingen van start met de zes door de Commissie aanbevolen landen (Hongarije, Polen, Estland, Tsjechië, Slovenië, Cyprus). De onderhandelingen met deze landen worden gevoerd tijdens bilaterale toetredingsconferenties tussen de lidstaten en ieder afzonderlijk kandidaatland.

Analytisch onderzoek van het acquis communautaire

Ter voorbereiding op de onderhandelingen en om de pre-toetredingsvoorbereidingen een extra impuls te geven, werd in april 1998 een screening geïntroduceerd. Het doel van deze screening is om het acquis van de Gemeenschap aan de kandidaatlanden uit te leggen en om de problemen vast te stellen waarmee deze landen te maken kunnen krijgen, wanneer ze het acquis overnemen. Naast de feitelijke aanname van de gemeenschapsregelgeving dienen alle kandidaatlanden de noodzakelijke structuren te creëren en/of te verbeteren om ervoor te zorgen dat het acquis doeltreffend wordt uitgevoerd.

Tegen het eind van 1998 was de multilaterale en bilaterale screening van twintig hoofdstukken van het acquis afgerond met de landen Hongarije, Polen, Estland, Tsjechië, Slovenië en Cyprus. De screening-verslagen over alle hoofdstukken - met uitzondering één - werden aan het eind van het jaar aan de Raad voorgelegd. De overige negen hoofdstukken zullen in de herfst van 1999 worden gescreend.

De Commissie heeft bovendien de multilaterale screening van 29 hoofdstukken van het acquis afgerond met de landen waarmee de onderhandelingen nog niet zijn begonnen: Bulgarije, Letland, Litouwen, Roemenië en Slowakije. Een gedetailleerdere vaststelling van de problemen zal tijdens de bilaterale screening-ontmoetingen plaatsvinden die voor alle hoofdstukken tussen maart en juli 1999 worden gehouden, met uitzondering van de landbouwsector die in de herfst van 1999 zal worden gescreend.

Periodieke Verslagen

De Europese Raad van Luxemburg verzocht de Commissie ook om vanaf eind 1998 Periodieke Verslagen op te stellen over de vooruitgang die door ieder kandidaatland wordt geboekt in het voldoen aan de criteria van Kopenhagen. De eerste verslagen werden in november 1998 gepubliceerd en in december 1998 aan de Europese Raad van Wenen voorgelegd.

Door deze Periodieke Verslagen op te stellen kon de Commissie nagaan of, in het licht van de criteria van Kopenhagen, de door de kandidaatlanden voorgenomen hervormingen daadwerkelijk sinds juli 1997 zijn uitgevoerd. Om ervoor te zorgen dat in de Verslagen de werkelijke vooruitgang wordt aangegeven, heeft de Commissie alleen de hervormingen vermeld die daadwerkelijk zijn aangenomen, en niet die welke in voorbereiding zijn of binnenkort worden aangenomen. De Commissie heeft ook de vooruitgang geanalyseerd waar het gaat om de capaciteit van ieder kandidaatland om het acquis aan te nemen en wees op de stappen die waren gezet om de bestuurlijke structuren aan te passen aan de vereisten van het acquis.

De verslagen wezen ook op de vooruitgang die door sommige kandidaatlanden was geboekt op al de drie gebieden die door de criteria van Kopenhagen waren aangegeven, maar benadrukten tevens dat het tempo van de voorbereiding op de toetreding moest worden opgevoerd wanneer men de termijnen wil halen. Op grond van de Verslagen vond de Commissie het niet nodig om aanbevelingen te doen "over de handelswijze bij of de omvang van de onderhandelingen" zoals die door de Europese Raad zijn gepland. De conclusies van de Commissie voor ieder kandidaatland worden in dit verslag vermeld, en wel in ieder afzonderlijke hoofdstuk van het betreffende land.

De Europese Raad van Wenen

De Europese Raad van Wenen (11-12 december 1998) verheugde zich over de Verslagen van de Commissie en het feit dat het uitbreidingsproces nu in volle gang is. De Raad merkte op dat met zes kandidaten een begin is gemaakt met substantiële onderhandelingen en dat de eerste concrete resultaten zijn bereikt. Bovendien is er vooruitgang geboekt wat betreft de voorbereidingen op onderhandelingen met de vijf andere kandidaten. De Europese Raad herhaalde bovendien dat "de Unie bereid is voort te gaan met de verlening van pre-toetredingssteun gedurende het gehele proces". De Europese Raad wees erop dat "de afzonderlijke landen ook in de toekomst op hun eigen merites zullen worden beoordeeld", en verzocht de Commissie haar volgende Periodieke Verslagen voor te leggen met het oog op de Europese Raad van Helsinki in december 1999.

Uitvoering van de nieuwe Phare-richtlijnen

Algemeen overzicht

Het belangrijkste thema in 1998 was ongetwijfeld de verschuiving bij Phare van een 'vraaggestuurd' programma (waarin de partnerlanden om financiering vroegen voor prioriteiten die ze wilden instellen) naar een 'toetredingsgericht' programma met als uitgangspunt de partnerschappen voor toetreding. Het Phare-Programma in de tien kandidaatlanden spitst zich nu geheel toe op hun voorbereiding op het EU-lidmaatschap. De nieuwe rol van Phare is om kandidaatlanden te helpen de in de Partnerschappen voor Toetreding geschetste prioriteiten aan te pakken.

Er zijn twee duidelijke prioriteiten vastgesteld: institutionele opbouw en investeringssteun. Deze twee prioriteiten werden uiteengezet in de 'Richtlijnen voor de uitvoering van het Phare-Programma in de kandidaat-lidstaten, 1998-1999', die in juni 1998 werden goedgekeurd en op de Phare-begrotingen voor 1998 en 1999 betrekking hebben.

Institutionele opbouw

Institutionele opbouw heeft betrekking op een aantal gebieden, zoals samenwerking, deelname aan communautaire programma's en technische bijstand.

In 1998 werd er al met een aantal communautaire programma's begonnen (bijv. Leonardo da Vinci, Jeugd voor Europa, Raphael, Media, Save, Life, Kankerbestrijding, Gelijke kansen, MKB's). De kandidaatlanden werden ook in de gelegenheid gesteld om volledig deel te nemen aan het Vijfde Kaderprogramma voor onderzoek en ontwikkeling (1998-2002).

Samenwerking (twinning)

Het doel van deze samenwerking is om met behulp van de kennis van de lidstaten de kandidaatlanden te helpen met het uitvoeren van het acquis. De basis van de samenwerking is de detachering van EU-employés, ook wel pre-toetredingsadviseurs genoemd, naar de instellingen in de kandidaatlanden die verantwoordelijk zijn voor de tenuitvoerlegging van het acquis.

In sommige gevallen zal samenwerking alleen bestaan uit detachering voor lange tijd (voor een periode van 12 maanden) van één of meer pre-toetredingsadviseurs van een ministerie of ander bevoegd orgaan in een lidstaat om aan een project te werken op het overeenkomstige ministerie in een kandidaatland. Om tot samenwerking te komen zal het in veel gevallen nodig zijn om niet alleen van de diensten van de pre-toetredingsadviseurs gebruik te maken, maar ook om verschillende middelen met elkaar te combineren, zoals deskundigheid op de korte termijn, scholing, dienstverlening (bijv. vertalen en tolken) en gespecialiseerde hulp (bijv. speciale computersoftware).

Eind 1997 zette de Commissie de eerste stappen om tot een samenwerking te komen. Er werd een netwerk van nationale contactpunten opgezet om samen met de Commissie aan een samenwerkingsproces te werken. Elke lidstaat en ieder kandidaatland moest een vertegenwoordiger benoemen die contact zou onderhouden met de eigen regering en die via het netwerk de nodige informatie zou verschaffen. In 1998 kwam het netwerk van nationale contactpunten drie keer bij elkaar. Na een eerste bijeenkomst in december 1997 kwam het netwerk in maart 1998 bijeen voor de presentatie en bespreking van het samenwerkingsconcept; daarna weer in mei 1998 voor de start van de eerste ronde, de projectselectie, en tot slot in oktober voor de analyse van de eerste resultaten en het verder verloop van het proces.

Het opvallendste kenmerk is de resultaatgerichtheid van deze samenwerking. Deze samenwerking is niet in het leven geroepen om de algemene samenwerking te stimuleren, maar om tevoren met de partners overeengekomen specifieke resultaten te behalen om de prioriteiten van het acquis uit te voeren, zoals die in de partnerschappen voor toetreding zijn vastgelegd. In het kader van de ontwikkeling waren in 1998 de samenwerkingsprojecten in ieder kandidaatland gericht op dezelfde vier belangrijke gebieden van het acquis: landbouw, milieu, financiën alsmede justitie en binnenlandse zaken. De kandidaatlanden hadden de mogelijkheid een extra gebied toe te voegen om zo tegemoet te komen aan hun individuele behoeften. Voorbereidende maatregelen voor de uitvoering van de Structuurfondsen werden later dat jaar als thema toegevoegd.

Ongeveer 120 projecten van de Phare-programmering voor 1998 werden in mei en oktober over de lidstaten verdeeld. Daarna werd de lidstaten verzocht om voorstellen te doen over hoe kon worden tegemoetgekomen aan de behoeften die in de verschillende projecten waren vastgesteld. Na de bespreking tussen alle partijen koos het kandidaatland voor het aanbod dat het meest overeenkwam met zijn individuele behoeften. In sommige gevallen bundelden twee of meer lidstaten hun krachten om hulp te verlenen, of het kandidaat-land verzocht lidstaten om verschillende aspecten in één project te combineren. Vervolgens werd de samenwerkingspartners gevraagd om de Commissie een gedetailleerd project ter goedkeuring voor te leggen.

Veertien samenwerkingsprojecten zijn door het stuurcomité van de Commissie goedgekeurd. De eerste pre-toetredingsadviseurs zullen in mei 1999 met hun werkzaamheden beginnen.

Investeringssteun

Overname van het 'acquis communautaire' betekent niet alleen harmonisatie van de wetgeving en verbetering van de institutionele en bestuurlijke structuren. Het betekent ook dat de infrastructuur en ondernemingen in de kandidaatlanden moeten worden aangepast om aan de EU-normen te voldoen, hetgeen aanzienlijke investeringen met zich meebrengt. Omdat ongeveer 70% van de Phare-begroting in de kandidaatlanden naar investeringssteun gaat, moeten voor deze steun investeringen worden vrijgemaakt die nodig zijn om de kandidaatlanden te helpen met het aanpassen van hun industrie en belangrijke infrastructuur aan EU-normen.

Naast de blijvende steun in het kader van de nationale Phare-programma's op het gebied van vervoer, energie en milieu, waren de investeringsondersteunende activiteiten van het Phare-Programma in 1998 gericht op drie nieuwe gebieden:

- verbeterde coördinatie met de Internationale Financiële Instellingen

- invoering van de grootschalige infrastructuurfaciliteit

- voorbereiding op het Instrument voor Structurele Pre-toetredingssteun (ISPA).

Werken met de Internationale Financiële Instellingen

Met het oog op meer investeringen in de landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE) op het gebied van de infrastructuur, ondernam de Europese Commissie in 1998 stappen om haar samenwerking met de internationale financiële instellingen te versterken. Op initiatief van de Commissie werd op 2 maart een memorandum van overeenstemming over toetreding getekend met de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBWO) en de Wereldbank. De Europese Investeringsbank (EIB) verplichtte zich ook tot samenwerking in de geest van het memorandum van overeenstemming.

Veel prioriteiten van de partnerschappen voor toetreding komen overeen met de doelstellingen die zijn vastgelegd in het beleid van de EBWO en de Wereldbank over de bijstand aan landen. De gezamenlijke wens om de overgang te stimuleren en het toetredingsproces te steunen heeft ertoe geleid dat deze instellingen hun samenwerking gaan intensiveren. Als belangrijkste financieringsbron van de EU werkt de EIB nauw met de Commissie samen zodat de beleidsdoelstellingen van de EU kunnen worden gerealiseerd.

Het memorandum van overeenstemming schetst de gemeenschappelijke doelen doelstellingen, waaronder het selecteren van specifieke projecten voor medefinanciering en de ontwikkeling van nieuwe financieringsmechanismen. Vier nieuwe partners - de Noordse Financieringsmaatschappij voor het Milieu (NEFCO), de Noordse Investeringsbank, de Internationale Financieringsmaatschappij (IFC) en het Fonds voor Sociale Ontwikkeling van de Raad van Europa ( hebben de overeenkomst in oktober ondertekend.

Medefinanciering door de internationale financiële instellingen draagt ertoe bij dat de financiering door Phare verder kan gaan - iedere Phare-euro die in medegefinancierde projecten wordt geïnvesteerd heeft een hefboomwerking en levert ongeveer acht euro op uit de internationale financiële instellingen, de nationale en andere financieringsbronnen.

De grootschalige infrastructuurfaciliteit

De grootschalige infrastructuurfaciliteit (LSIF) is een centrale faciliteit die voorziet in medefinanciering van projecten die een grensoverschrijdend effect hebben op de sectoren milieu en vervoer. Internationale financiële instellingen zorgen voor de medefinanciering van de noodzakelijke investeringen. Projecten werden uitgekozen op basis van hun effect op de voorbereidingen op toetreding en hun mate van uitvoerbaarheid. Voorbeelden van in aanmerking komende LSIF-projecten zijn onder andere herstelprojecten voor wegen en spoorwegen, modernisering van water- en afvalsystemen en projecten ter bestrijding van luchtverontreiniging.

In 1998 verstrekte Phare ongeveer 180 miljoen euro voor grootschalige infrastructuurprojecten via zowel de grootschalige infrastructuurfaciliteit als de nationale Phare-programma's. De steun van LSIF zal ook in 1999 doorgaan met een begroting van 95 miljoen euro, die vooral voor milieu-investeringen zal worden gebruikt. De LSIF wordt in 2000 door ISPA vervangen (zie hieronder).

Plannen voor 2000: Phare, ISPA en SAPARD

De voorbereidingen op de voortzetting van de pre-toetredingssteun na 2000 zijn reeds begonnen. Het Phare-Programma gaat door en zal worden aangevuld met nieuwe pre-toetredingsinstrumenten, genaamd ISPA en SAPARD. Investeringen in belangrijke vervoers- en milieu-infrastructuren zullen door ISPA worden gefinancierd, en die in landbouw en plattelandsontwikkeling door SAPARD. In november 1998 hechtte de Raad in beginsel zijn goedkeuring aan de verordeningen voor deze twee instrumenten en een coördinatieverordening. Deze laatste verordening zorgt voor de samenhang tussen de drie instrumenten; in de verordening wordt dat Phare, ISPA en SAPARD dienen te worden gecoördineerd binnen het kader van het beheerscomité van Phare.

Pre-toetredingssteun zal na 2000 meer dan verdubbeld zijn tot ruim 3 miljard euro per jaar (1,5 miljard euro voor Phare, 1 miljard euro voor ISPA en 520 miljoen euro voor SAPARD).

In de loop van 1998 werden de voorbereidingen voor ISPA in het kader van de grootschalige infrastructuurfaciliteit ondersteund, terwijl werd voortgegaan met het speciale voorbereidingsprogramma, een onderdeel van de nationale programma's, om de kandidaten bij te staan bij het opzetten van de structuren en strategieën voor de uiteindelijke deelname aan de Structuurfondsen.

Speciaal voorbereidingsprogramma

Na toetreding zullen de kandidaatlanden in aanmerking komen voor steun van de EU-Structuurfondsen. Het speciaal voorbereidingsprogramma werd opgesteld om een soepele overgang naar het nieuwe systeem te garanderen. Dit programma beoogt de kandidaatlanden te helpen met het opzetten van de instellingen en strategieën die nodig zijn om de door de Structuurfondsen gefinancierde activiteiten na toetreding succesvol te laten verlopen. Het speciaal voorbereidingsprogramma dient de kandidaatlanden klaar te stomen om programma's op te stellen en uit te voeren die vergelijkbaar zijn met die voor de regio's welke in doelstelling 1 van de EU worden vermeld.

Justitie en binnenlandse zaken

De herstructurering van het Phare-Programma ten behoeve van de toetredingprioriteiten betekende in 1998 ook meer aandacht voor justitie en binnenlandse zaken (JBZ). De partnerschappen voor toetreding schenken vooral aandacht aan het gebied van justitie en binnenlandse zaken. Naast financiën, landbouw en milieu, was justitie en binnenlandse zaken een van de vier sectoren die als prioriteit werd vastgesteld voor steun in het kader van het nieuwe samenwerkingsprogramma. Van de 110 samenwerkingsprojecten (kosten 75 miljoen euro) die in het kader van het programma van 1998 zijn voorzien, worden 25 (waarde 14 miljoen euro) bestemd voor justitie en binnenlandse zaken. Deze samenwerkingsprojecten zijn vooral gericht op douane en grenscontroles (acht projecten), gerechtelijke instanties (zeven), asiel en immigratie (drie), politieopleiding (twee) en de strijd tegen de georganiseerde misdaad (een). Vier andere projecten zullen zich bezighouden met horizontale JBZ-onderwerpen.

Justitie en binnenlandse zaken is ook een van de drie sectoren die in aanmerking komt voor steun van de inhaalfaciliteit. In 1998 werden vijf projecten op het gebied van justitie en binnenlandse zaken ingediend ter financiering van 6 miljoen euro. Deze projecten hebben betrekking op onder andere corruptiebestrijding, zoals de hervorming van de douane en de bestrijding van de economische misdaad.

Tot lopende programma's die op meerdere begunstigden zijn gericht behoort het horizontale programma over justitie en binnenlandse zaken. In 1998 financierde dit programma een studiereis ter evaluatie van de behoeften en tot vaststelling van JBZ-projecten in Bulgarije, Estland, Letland, Litouwen, Polen, Roemenië en Slovenië (al in 1997 hadden in Hongarije, Tsjechië en Slowakije missies plaatsgevonden). EU-deskundigen stelden verslagen op die waren gericht op vijf prioriteiten: asiel, immigratie, grensbeheer en -controles, ordehandhaving en het rechtswezen. De verslagen onderzochten de huidige stand van zaken op deze gebieden en stelde een aantal mogelijke, door Phare te financieren projecten voor.

In 1998 gingen ook drie belangrijke nieuwe projecten van start in het kader van dit horizontale Phare-Programma, die de omzetting van het acquis op prioritaire JBZ-gebieden zullen steunen. Deze projecten gaan zich bezighouden met het opleiden van politie in de kandidaatlanden (4,5 miljoen euro), de overdracht van het acquis voor asielzaken (3 miljoen euro) en het bestrijden van de corruptie en de georganiseerde misdaad (1,5 miljoen euro).

Het Phare-Programma voor het beheer van de Baltische oostgrenzen is opgesteld om de kundigheid van Estland, Letland en Litouwen te vergroten, zodat zij hun oostgrenzen op een effectieve manier kunnen beheren en zodoende de illegale handel kunnen bestrijden. Dit tweejarig programma (1997-1999), dat 6 miljoen euro van Phare ontvangt, heeft in 1998 vier projecten gefinancierd: uitrusting voor politie en grenswachters in Estland en Litouwen (ieder 1,5 miljoen euro), voorbereiding van aanbestedingen en verzoek om voorstellen in te dienen voor het opknappen van een immigrantencentrum in Litouwen, voorbereiding van aanbestedingen voor de bouw van vier grensposten, en het opleiden van het politiekorps in de drie Baltische staten.

In 1998 waren het douaneonderdeel met betrekking tot een vereenvoudiging van het douanevervoer, gericht op meerdere begunstigingden, en het moderniseringsprogramma voor de douane vooral gericht op de verbetering van de 'operationele capaciteit' bij de douane van de partnerlanden. Tijdens ontmoetingen en workshops in 1998 werden 'blauwdrukken voor de douane' ontwikkeld en 'analyses over tekorten' (vergelijking van de bestaande situatie met de normen in de blauwdrukken) uitgevoerd. Tot slot werden de resultaten van de analyses over de tekorten van ieder land gebruikt om de gedetailleerde behoeften voor steun vast te stellen. Tegelijkertijd verleende het programma in 1998 aan de douaneadministratie van de kandidaatlanden rechtstreekse bijstand om hun bedrijfsstrategieën inzake douane en douaneopleiding op te zetten alsmede om de documentatie van hun nationaal Phare-project uit te werken.

Bovendien bevond een aantal belangrijke projecten zich in verschillende uitvoeringsfases:

- 'Algemene technische bijstand en scholing voor de douane', waarbij twaalf Phare-partnerlanden waren betrokken

- 'Maatregelen om de doeltreffendheid aan de grensposten te verbeteren', met heel veel succes in elf kandidaatlanden uitgevoerd, bedoeld om instrumenten en technieken voor risicobeoordeling, het maken van selecties en profilering bij de douane te ontwikkelen

- 'Informatie en inlichtingen voor de douane', voor de douaneadministratie in twaalf kandidaat-landen, bedoeld om de nationale douane-'informatie'teams en programma's te verbeteren alsmede om informatiemiddelen en -technieken bij de douane uit te voeren

- 'Doorgang en toepassing van het Enig Administratief Document', uitgevoerd in Bulgarije, Estland, Letland, Litouwen, Roemenië en Slovenië

- 'Automatisering ondersteuningseenheid', verleent ondersteuning in de praktijk voor alle partnerlanden zodat hun extensieve Phare-computerprogramma's bij de douane kunnen worden uitgevoerd.

In de loop van 1998 werd aanzienlijke vooruitgang geboekt met de tenuitvoerlegging van de op meerdere begunstigde gerichte programma's inzake drugs, waardoor de kandidaatlanden konden worden geholpen met het opzetten van een gecoördineerd drugsbeleid, vooral in het licht van de uitbreiding. Het programma wordt vooral gebruikt bij de bestrijding van het witwassen van geld en de controle op precursoren, overeenkomstig het acquis. Het programma richtte zich ook op de ontwikkeling van informatie- en communicatiestructuren alsmede op de voorbereiding op de integratie van de kandidaatlanden in de activiteiten van het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving. Phare verschafte ook vakkennis om het beleid en de capaciteit in de kandidaatlanden inzake de vermindering van de vraag naar drugs te verbeteren. Tot slot stelde het programma nieuwe prioriteiten vast, zoals de bestrijding van synthetische drugs, en schonk in het kader van het gezamenlijke UNDCP-Phare-Programma inzake wetshandhaving op het gebied van drugs, extra aandacht aan de escalerende drugsproblemen langs de Balkanroute.

De inhaalfaciliteit

Roemenië, Slowakije, Letland, Litouwen en Bulgarije ontvingen in 1998 extra steun om de voorbereidingen op het lidmaatschap te bespoedigen. In de loop van het jaar werd een inhaalfaciliteit opgesteld om deze vijf landen te helpen met het voltooien van het economisch en sociaal hervormingsproces, om investeringen aan te trekken en om corruptie te bestrijden. Het doel van de inhaalfaciliteit is de inclusieve aard van het uitbreidingsproces in stand te houden door de financiering van projecten op gebieden waarop het advies van de Commissie voor deze vijf landen specifieke problemen vaststelde. Voor de inhaalfaciliteit is in de periode 1998-1999 100 miljoen euro toegewezen.

Het nieuwe Phare-Programma voor grensoverschrijdende samenwerking

Op 18 december 1998 keurde de Europese Commissie een verordening goed inzake het programma voor grensoverschrijdende samenwerking. Hiermee wordt het programma voor grensoverschrijdende samenwerking van 1994 herzien. De totale indicatieve toewijzing voor het programma voor grensoverschrijdende samenwerking ten behoeve van de periode 1995-1999 bedraagt 885 miljoen euro.

Het programma voor grensoverschrijdende samenwerking beoogt de grensoverschrijdende samenwerking te stimuleren om de regio's in Midden-Europa gebruik te laten maken van de mogelijkheden en de uitdagingen die de Europese integratie met zich meebrengt, met name als toekomstige begunstigden van de Structuurfondsen van de EG. Het programma beoogt vooral de economische ontwikkeling in grensregio's te stimuleren en de sociaal-economische intergratie aan te moedigen.

De nieuwe verordening voorziet in financiering voor activiteiten van structurele aard in grensregio's van de Phare-partnerlanden. Er zullen activiteiten worden uitgevoerd, waarbij rekening wordt gehouden met het structurele beleid van de Gemeenschap en Interreg in het bijzonder. De grenzen die in het kader van de nieuwe verordening voor financiering in aanmerking komen, zijn:

- grenzen tussen de landen van Midden-Europa en de EU

- grenzen tussen de tien kandidaatlanden onderling.

In aanmerking komende projecten voor grensregio's tussen de EU en landen in Midden-Europa zullen normaal gesproken worden gekoppeld aan maatregelen die door Interreg worden gesteund. In aanmerking komende projecten voor grensregio's tussen de landen van Midden-Europa zullen een grensoverschrijdend effect sorteren, waardoor de ontwikkeling van structuren in grensregio's zal toenemen of waardoor de samenwerking tussen de landen als geheel zal verbeteren.

Door middel van communautaire subsidies worden de gezamenlijke projecten tussen de in aanmerking komende grensregio's gefinancierd. Het doel van deze projecten is:

- het bevorderen van samenwerking tussen grensregio's in landen en aangrenzende regio's in buurlanden om zo de grensregio's in Midden-Europa te helpen met het overwinnen van specifieke ontwikkelingsproblemen, dit in het belang van de lokale bevolking

- het bevorderen van de ontwikkeling van samenwerkingsnetwerken aan beide zijden van de grens en het creëren van koppelingen tussen deze netwerken en de grotere EU-netwerken.

Soorten activiteiten die kunnen worden gefinancierd in het kader van het nieuwe programma, hebben betrekking op

- activiteiten die de problemen verminderen voor het vrije verkeer van personen, goederen of diensten aan gene kant van de grens, met inachtneming van de veiligheidsaspecten

- activiteiten om de infrastructuur in de grensgebieden te verbeteren

- maatregelen voor de bescherming van het milieu

- maatregelen voor de landbouw en plattelandsontwikkeling

- maatregelen op het gebied van energie en vervoer ter aanvulling van de ontwikkeling van de Trans-Europese netwerken

- activiteiten met betrekking tot het communautaire beleid inzake justitie en binnenlandse zaken

- maatregelen om de grensoverschrijdende samenwerking op zakelijk en monetair gebied te bevorderen

- investeringshulp en het verschaffen van ondersteunende diensten en faciliteiten, met name voor technologieoverdracht en MKB-marketing

- maatregelen met betrekking tot scholing en werkgelegenheid.

Het nieuwe programma tracht ook gezamenlijke kleinschalige activiteiten te stimuleren tussen lokale actoren uit de grensregio's en lokale mogelijkheden te vergroten door dergelijke activiteiten te ontwikkelen en uit te voeren. Voor dit doel mag iedere grensregio een klein gezamenlijk projectfonds oprichten; activiteiten die in dit kader kunnen worden gefinancierd, zijn onder meer

- activiteiten om de lokale economische ontwikkeling aan te moedigen, zoals het toerisme

- maatregelen om samenwerking in de gezondheidszorg te stimuleren, met name door middelen en faciliteiten te delen

- maatregelen om faciliteiten en middelen te ontwikkelen ter verbetering van de communicatie tussen grensregio's, zoals grensoverschrijdende radio, TV, kranten en andere media.

Het nieuwe programma bevat de aanbevelingen voor een evaluatie die in november 1998 werd afgerond. Het doel was om de problemen te analyseren die voor vertragingen in de uitvoering van de subprogramma's zorgden en om aanbevelingen te geven met betrekking tot een beter beheer, efficiëntere programmering en doeltreffendere uitgavenmechanismen.

Uit de evaluatie bleek dat het programma voor grensoverschrijdende samenwerking een aantal positieve resultaten heeft opgeleverd. Met name de dialoog en de samenwerking tussen grensregio's van de EU en aangrenzende regio's in Midden-Europa zijn tot stand gekomen. De economische ontwikkeling in de grensregio's van deze landen is op gang gebracht en werd bovendien gestimuleerd om het ontwikkelingsniveau van de EU te halen. De landen hadden bovendien de gelegenheid om zich vertrouwd te maken met de Interregprocedures, zoals het opstellen van regionale ontwikkelingsstrategieën voor grensregio's.

Het evaluatieteam constateerde echter ook een aantal problemen. Er waren verschillen in de manier waarop Phare en Interreg werkten. De evaluatie deed de aanbeveling dat meer moest worden gedaan om deze twee op elkaar af te stemmen. Voor de programma's voor grensoverschrijdende samenwerking waren nog steeds ingrijpendere maatregelen nodig dan voor de Interreg-programma's; slechts heel weinig projecten hadden een echt grensoverschrijdend karakter, en de uitvoering verliep nogal traag. Lokale en regionale capaciteiten in de kandidaatlanden moeten worden versterkt en de betrokkenheid van lokale en regionale actoren moet worden aangemoedigd. Het opzetten van kleine projectfondsen dient meer aandacht te krijgen, zodat de kundigheid in planning kan worden versterkt.

De meerjarenaanpak inzake de programmering, die is opgezet om met de Interregprogrammering overeen te komen, bleek niet geheel succesvol te zijn: gemeenschappelijke ontwikkelingsconcepten, -strategieën en -doelstellingen ontbraken en de externe samenhang tussen de programma's schoot tekort. De programma's hadden ook vaak een te weinig op de regio gerichte specifieke aanpak, en er waren er maar een paar die samen met regionale en lokale overheden of met sociale partners waren opgesteld.

Deze problemen kunnen niet geheel worden opgelost zolang Phare alleen maar een jaarlijkse begroting heeft en Interreg een meerjarenbegroting en zolang er twee afzonderlijke verordeningen worden toegepast die zorgen voor een uitgavenbeperking van de kandidaatlanden respectievelijk van de lidstaten. Toch zijn er verbeteringen mogelijk. De nieuwe verordening voorziet in nieuwe gemeenschappelijke grensoverschrijdende programma's, waardoor gemeenschappelijke ontwikkelingsstrategieën en -prioriteiten voor de grensregio's kunnen worden vastgesteld. Er zal gebruik worden gemaakt van een gemeenschappelijke programmerings- en controlestructuur waarbij een geïntegreerd en gezamenlijk comité voor grensoverschrijdende samenwerking wordt betrokken. Het nieuwe programma vergroot ook het geografische bereik van het programma. Naast de grenzen van de kandidaatlanden van de EU bestrijkt het nieuwe programma ook de grenzen tussen de kandidaatlanden onderling.

Uitvoering van wijzigingen in het operationele beheer

Een van de doelstellingen van de nieuwe Phare-richtlijnen is een betere tenuitvoerlegging van de programma's. De Commissie en de partnerlanden hebben aanzienlijke inspanningen geleverd om de uitvoering van Phare-programma's te versnellen en ervoor te zorgen dat ze resultaat opleveren. Daartoe was zowel deconcentratie (meer verantwoordelijkheid voor de Delegaties van de Commissie in de partnerlanden) als decentralisatie (overdracht van de verantwoordelijkheid naar de partnerlanden zelf) nodig. Hierdoor werden er in 1998 een recordaantal contracten gesloten (1.260 miljoen euro), en het niveau van niet-vastgelegde middelen, die sinds de oprichting van het Phare-Programma in 1990 beschikbaar zijn, daalde voor de eerste keer. Deze verbetering in gunning van contracten ging samen met meer aandacht voor de programmeringsfase, waardoor er resultaatgerichte programma's konden worden opgesteld.

Deconcentratie

Deconcentratie betekent het overdragen van verantwoordelijkheden over de tenuitvoerlegging van het Phare-Programma vanuit het hoofdkantoor van de Commissie in Brussel naar haar Delegaties in de partnerlanden. Hierdoor worden de besluiten daar genomen waar zij eigenlijk thuishoren - ter plaatse.

De nieuwe Phare-richtlijnen voorzagen een grotere verantwoordelijkheid voor de Delegaties in de partnerlanden bij het toezicht op de programma-uitvoering. Deconcentratie wordt door Rekenkamer en het Europees Parlement gestimuleerd om overlapping van controles en besluitvormingsprocessen tussen het hoofdkantoor en de delegaties te beperken. Deze deconcentratie betekende ook een belangrijke stap op weg naar een verdere decentralisatie van het programma voor de partnerlanden zelf.

Er bestond al enige vorm van deconcentratie in het kader van het gedecentraliseerd uitvoeringssysteem van Phare (DIS), waarbij het hoofd van de Delegatie in het partnerland de bevoegdheid had contracten van maximaal 500.000 euro goed te keuren. Nu is het hoofd van de Delegatie bevoegd om alle aanbestedingsdocumenten en -evaluaties goed te keuren alsmede akkoord te gaan met contracten van maximaal 5 miljoen euro.

Deconcentratie wordt door de Delegaties in alle partnerlanden uitgevoerd. Om ervoor te zorgen dat de Delegaties de toegenomen werklast aankunnen, wordt er extra personeel naar hen toegestuurd en worden de interne procedures verbeterd. Voor het deconcentratieproces krijgt iedere Delegatie een speciaal financieel ambtenaar toegewezen die verantwoordelijk is voor de controle op de correcte naleving van alle Phare-regels voor het plaatsen van opdrachten.

Na de werving en de opleiding van lokaal personeel en financieel ambtenaar werd de deconcentratie tegen het eind van 1998 in zeven delegaties ingevoerd - Hongarije, Polen, Tsjechië, Estland, Letland, Litouwen en Slovenië. Bovendien waren de voorbereidingen in Bulgarije, Roemenië en Slowakije op een spoedige invoering van deconcentratie begin 1999 vergevorderd.

Decentralisatie

Decentralisatie betekent het overdragen van een grotere verantwoordelijkheid inzake beheer van de Commissie naar de partnerlanden. Dit wil zeggen dat, afhankelijk van het Financieel Reglement van de Europese Commissie, de kandidaatlanden zelf de verantwoordelijkheid krijgen voor de uitvoering van nationale programma's, echter wel onder toezicht van de Europese Commissie. Zij blijft uiteindelijk verantwoordelijk voor de besteding van de middelen.

Gedecentraliseerde uitvoering vormt eigenlijk al sinds 1990 een onderdeel van Phare. Een van de doelstellingen van decentralisatie is om de kandidaatlanden geleidelijk voor te bereiden op het beheren van Gemeenschapsgelden nadat de toetreding een feit is. De bedoeling is om tot op zekere hoogte en op een geleidelijke manier betrekkingen te creëren tussen de Commissie en de kandidaatlanden, waarbij beide partij verantwoordelijkheden hebben. Dit is te vergelijken met de met de lidstaten bestaande decentralisatie inzake de uitvoering van de Structuurfondsen.

Decentralisatie wordt door de Commissie per geval in de sectoren goedgekeurd waarin het kandidaatland en/of de betreffende uitvoerende instantie in staat zijn zich te houden aan de tevoren vastgestelde criteria. Conform de doelstellingen in de overeengekomen programma's moet decentralisatie een deugdelijk en doeltreffend beheer alsmede een doorzichtig gebruik van de middelen garanderen. In het kader van dit systeem zijn de kandidaatlanden gebonden aan de door Phare opgestelde regels alsmede aan het Financieel Reglement van de Gemeenschap. Het partnerland is dan financieel verantwoordelijk en de Commissie krijgt de middelen terug voor de totale in het Phare-contract vastgelegde waarde, als de regels niet worden nageleefd.

Voor deze verdergaande decentralisatie zijn wijzigingen in het huidige Financieel Reglement van de Europese Gemeenschappen nodig, hetgeen vereist dat de Commissie vooraf aanbestedingen en contracten controleert. De Commissie heeft in haar discussiestuk over de wijziging van het Financieel Reglement (SEC (1998) 1228) voorgesteld om controle achteraf met betrekking tot communautaire bijstandprojecten in de kandidaatlanden toe te staan.

Nieuwe uitvoeringsstructuren

De nieuwe Phare-richtlijnen bevatten nieuwe uitvoeringsstructuren om de steunverlening in de kandidaatlanden te verbeteren, met twee doelstellingen:

- de doorzichtigheid van financiële transacties verbeteren en de versnippering van middelen over veel instanties voorkomen

- zo veel mogelijk gebruik maken van duurzame instellingen en uitvoerende instanties die na de toetreding verantwoordelijk zullen zijn voor het beheer en de uitvoering van programma's die uit Gemeenschapsmiddelen worden gefinancierd.

Aldus werd in 1998 in ieder kandidaatland een nationaal fonds ingesteld, gewoonlijk bij het ministerie van Financiën, voor het ontvangen en beheren van Phare-middelen. Het nationale fonds, met aan het hoofd een nationale ordonnateur, zorgt voor de coördinatie van het gebruik van de Phare-middelen met andere in het land beschikbare middelen die of uit de staatsbegroting afkomstig zijn of van internationale financiële instellingen.

In ieder van de tien kandidaatlanden werd een afzonderlijke centrale financierings- en contracteringseenheid (CFCU) in het leven geroepen die namens de ministeries aanbestedingen, gunning van contracten en uitbetalingen gaat afhandelen. Projectkeuze en toezicht blijven onder verantwoording van de ministeries vallen, die baat zullen hebben bij deze steun. Hierdoor is de doorzichtigheid voor een groot deel verbeterd, terwijl er een drastische afname te zien is van het aantal beheerseenheden van het Phare-Programma, namelijk van ruim 150 naar minder dan 50.

Verbetering van de hulpverlening

In 1998 werden ook wijzigingen in de programmering ingevoerd die ervoor zorgden dat er een nauwe band ontstaat tussen de steun van Phare en de toetredingsprioriteiten, en dat Phare snel en efficiënt hulp kan verlenen.

Het nieuwe systeem voor de Phare-programmering bestaat uit het opstellen van een plan voor een 'programmering per doelstelling' ten behoeve van ieder land op basis van prioriteiten op korte en middellange termijn. Deze prioriteiten worden vastgelegd in de betreffende Partnerschappen voor Toetreding en Nationale Programma's voor de overname van het acquis. In het plan, ontworpen door de Commissie in nauw overleg met het kandidaatland, wordt een aantal belangrijke doelstellingen genoemd die met behulp van de Phare-steun moeten worden verwezenlijkt in het betreffende jaar, en er wordt een schatting van de begroting gegeven voor iedere activiteit. Daarna worden gedetailleerde projectmemoranda geformuleerd voor iedere activiteit voordat het nationaal programma definitief wordt goedgekeurd. De projectmemoranda moeten precies aangeven waarvoor de middelen worden gebruikt en kunnen aantonen dat het project onmiddellijk kan worden uitgevoerd. Hierdoor is een snelle uitvoering mogelijk.

Andere verbeteringen in de programma-uitvoering hebben ook betrekking op meer efficiëntie en een hoger tempo. Er moeten zoveel mogelijk contracten worden ondertekend binnen een periode van 6-12 maanden na de ondertekening van het financieringsmemorandum (hoewel voor sommige gevallen, zoals grootschalige infrastructuurprojecten, een langere periode nodig kan zijn). Meer tijd voor langzaam presterende projecten wordt bijna altijd afgewezen wanneer ze worden omgezet in gezamenlijke projecten. Projecten moeten op tijd worden voltooid.

Momenteel worden er minder maar wel grotere projecten gefinancierd, waarbij de minimumomvang 2-3 miljoen euro moet bedragen. Hierdoor wordt het effect en de zichtbaarheid in de prioritaire gebieden groter en neemt de druk op het beheer af.

Zoals hierboven is beschreven, heeft Brussel aan de Delegaties van de Commissie in de kandidaatlanden een grotere verantwoordelijkheid voor het beheer van nationale en grensoverschrijdende programma's toegekend. Twintig posten zijn van Brussel naar de Delegaties gegaan en iedere delegatie heeft nu zijn eigen financieel ambtenaar. Dit zorgt voor een snellere besluitvorming en vermindert de beheerkosten.

De Gemeenschappelijke dienst voor het beheer van de communautaire hulp aan derde landen (SCR)

De Gemeenschappelijke dienst voor het beheer van de communautaire hulp aan derde landen (SCR) in Brussel werd halverwege 1998 opgericht en is sinds september 1998 volledig operationeel. De SCR verleent eigen service voor de Directoraten-Generaal die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van communautaire hulp aan niet-lidstaten. De SCR is verantwoordelijk voor het financiële, boekhoudkundige, contractuele en juridische aspect van het projectbeheer. Tevens is de SCR verantwoordelijk over het uitvoeren van op meerdere begunstigden gerichte programma's en andere programma's die niet door decentralisatie en deconcentratie worden beïnvloed. Tot slot heeft de SCR de taak om toezicht te houden op de voortgang van alle Phare-programma's.

De SCR is verdeeld in een aantal Directoraten:

- Directoraat A is verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van en het toezicht op projecten (A1 is verantwoordelijk voor de infrastructuur en A2 voor de institutionele opbouw)

- Directoraat D is verantwoordelijk voor het financiële beheer, waaronder begrotingsaangelegenheden, contracten, boekhouding en uitbetaling

- Directoraat E publiceert de aanbestedingen voor zowel diensten als leveringen en is verantwoordelijk voor juridische zaken en geschillen

- Directoraat F is verantwoordelijk voor verschillende taken, waaronder personeelszaken, administratie, beheer van het SCR-computernetwerk, betrekkingen met de Raad en het Europees Parlement, enz., evaluatie, informatie en communicatie.

De oprichting van de SCR moet een betere tenuitvoerlegging tot gevolg hebben (met name van op meerdere begunstigden gerichte programma's), een efficiënter toezicht op activiteiten en het rationaliseren van beheerprocedures.

Toezicht en beoordeling van Phare in 1998

Het toezicht- en beoordelingssysteem van Phare controleert de uitvoering van lopende Phare-programma's in alle partnerlanden en beoordeelt in hoeverre zij hun doelstellingen bereiken, zoals uiteengezet in de programmeringsdocumenten. Verslagen inzake toezicht en beoordeling geven informatie over de voortgang van programma's in een bepaalde sector, beoordelen deze en doen concrete aanbevelingen inzake beheer en ontwerp van toekomstige programma's in dezelfde sector. Als zodanig zijn ze een beheerinstrument voor alle relevante partijen bij de uitvoering van Phare en vormen een integraal onderdeel van het gedecentraliseerd uitvoeringssysteem.

In 1998 werden drie belangrijke wijzigingen in het systeem doorgevoerd.

- Voor de eerste keer sinds de introductie van het systeem in 1996 werden de verslagen opgesteld in overeenstemming met het jaarlijkse werkplan. Het jaarlijkse werkplan werd opgesteld na overleg tussen alle partijen die bij het beheer van programma's zijn betrokken, en hield rekening met het tijdschema van ieder programma. In het werkplan van 1998 waren 103 verslagen gepland over programma's in 11 Phare-landen ( Estland, Letland, Litouwen, Polen, Tsjechië, Slowakije, Slovenië, Hongarije, Roemenië, Bulgarije en Albanië ( en over op meerdere begunstigden gerichte programma's.

- Er werd een follow-upsysteem ingevoerd. Kort na het verschijnen van het verslag organiseert de Delegatie een "debriefing"-bijeenkomst waar de te ondernemen stappen voor het uitwerken van aanbevelingen en het tijdschema hiervoor tussen alle partijen worden afgesproken. Het resultaat van deze bespreking wordt vervolgens door de Commissie gebruikt.

- In mei 1998 werd het toezicht- en beoordelingssysteem uitgebreid naar de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië.

In de loop van 1998 werden in totaal 115 verslagen voltooid en uitgegeven (inclusief de 54 waarmee eind 1997 een begin was gemaakt). In 1998 is men met in totaal 107 verslagen begonnen, waarvan er aan het eind van het jaar 61 waren voltooid. De verslagen hadden betrekking op ongeveer 250 programma's in 25 sectoren.

Evaluaties van het Phare-Programma

Als reactie op het initiatief van de Commissie voor een systeem van gezond en doelmatig financieel beheer (SEM 2000) heeft DG IA in januari 1997 een evaluatie-eenheid voor de Phare-, Tacis- en Obnova-programma's opgericht. De eenheid vormt momenteel een onderdeel van de evaluatie-eenheid van de SCR. Met het oog op de meer doorzichtigheid en informatieplicht worden er regelmatig evaluatieverslagen gepubliceerd die toegankelijk zijn voor een breed publiek.

In het kader van het Phare-Programma heeft de evaluatie-eenheid een onderscheid tussen de volgende soorten evaluatie gemaakt: evaluatie per sector om als basis te dienen voor beleidsmatige en strategische ontwikkeling; evaluatie per land om als basis te dienen voor het jaarlijkse planningsproces; en evaluatie van de samenwerkende instrumenten van Phare om als basis te dienen voor de toekomstige wijziging van de Phare-verordening alsmede voor het toetredingsproces.

Na de tussentijdse evaluatie van Phare, gepubliceerd in juli 1997 en bedoeld om criteria op te stellen aan de hand waarvan de evaluatie-eenheid nog meer evaluaties per sector en instrument kan uitvoeren, werden in 1998 zeven evaluatiestudies voltooid. Ze hebben betrekking op vier sectoren (bankwezen, herstructurering en privatisering van ondernemingen, douanehervorming, en hervorming van het openbaar bestuur), twee instrumenten (de grensoverschrijdende samenwerking en het programma voor partnerschappen) en één noodhulpinitiatief (essentieel hulpprogramma voor Bosnië-Herzegovina). Zij zijn voor het publiek op Internet toegankelijk.

Financieel overzicht

1998 liet een verbetering van de financiële gegevens zien die, samen met de toegenomen aandacht voor kwaliteitsprogrammering, tot betere effecten en resultaten moet leiden.

In 1998 legde het Phare-Programma totaal 1.153,9 miljoen euro voor zijn partnerlanden vast. Dit komt overeen met een vastleggingspercentage van 99,4 ten opzichte van een begroting van 1,161,4 miljoen euro.

In de volgende grafiek wordt een verdeling van de Phare-middelen per jaar gegeven die in de periode 1990-1998 zijn vastgelegd (in miljoen euro):

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Wat de financiële prestaties betreft, is er in 1998 sprake van een voortdurende stijging waar het gaat om de gunning van contracten. In dat jaar ondertekenden het hoofdkantoor van de Commissie en de partnerlanden contracten voor een totaalbedrag van 1.260 miljoen euro, een stijging van 124,5 miljoen euro in vergelijking met de 1.135,5 miljoen euro in 1997 en een toename van 10,9%. In totaal is 75,3% van alle toegewezen Phare-middelen vastgelegd.

Hierdoor is de totale achterstand in de gunning van contracten (d.w.z. het verschil tussen het totaal aantal vastleggingen en het totaal aantal contracten sinds het begin van Phare) voor het eerst teruggelopen, en wel met 125 miljoen euro. De totale achterstand is nu gedaald tot onder de 2,2 miljard euro.

Ook wat betreft het aantal betalingen werd in 1998 een record behaald. Door Phare werd in 1998 1.042,7 miljoen euro betaald in het kader van ondertekende contracten (uitbetalingen in het kader van ten kantore van de Commissie getekende contracten en voorschotten aan partnerlanden), ofwel een stijging met iets meer dan 27,2% ten opzichte van het cijfer in 1997 (819,3 miljoen euro).

Wat de uitvoering betreft, kan de stand van zaken dan ook als volgt worden samengevat:

Totaal vastleggingen 1990-1998 8.890,9 miljoen euro

Totale waarde van ondertekende contracten 1990-1998 6.697,3 miljoen euro (ofwel 75, 3% van alle toekenningen is contractueel vastgelegd)

Totaal uitbetalingen in het kader van ondertekende

contracten 1990-1998 5.589,1 miljoen euro (ofwel 62,9% van alle vastgelegde middelen is uitbetaald en 83,4% van alle contractueel vastgelegde middelen is uitbetaald).

Phare in de afzonderlijke partnerlanden

Kandidaatlanden

Bulgarije

Jaaroverzicht

Na de invoering van een breed opgezet en alomvattend hervormingsprogramma in mei 1997 was er in de loop van 1998 sprake van een aanzienlijke verbetering van de macro-economische situatie in Bulgarije. Het hervormingsprogramma bevatte de introductie van een currency board-systeem, een strakker fiscaal beleid en de wederopbloei van structurele hervormingspogingen. Ondanks de minder gunstige situatie elders zorgde de voortzetting van een prudentieel beleid ervoor dat de economische ontwikkelingen in het land over het algemeen gunstig verliepen. De economische groei bereikte een geschatte 4%, en de jaarlijkse inflatie daalde naar amper 1%, vergeleken met 580% in 1997. Naar verwachting zal het begrotingsoverschot 1,3% van het BBP zijn.

Andere economische indicatoren lieten in 1998 echter een minder positieve ontwikkeling zien. Het aantal geregistreerde werklozen bleef met 12% relatief hoog. De ontwikkelingen op het gebied van de buitenlandse rekeningen waren minder gunstig dan in 1997, hetgeen een tekort op de lopende rekening tot gevolg had van ongeveer 1% van het BBP. Er was ook minder toestroom van directe buitenlandse investeringen vanwege de relatief trage vooruitgang in het privatiseringsproces en de tanende belangstelling van buitenlandse investeerders voor de groeiende markt. Hierdoor daalden de directe buitenlandse investeringen met meer dan 50% naar ongeveer 150 miljoen euro, vergeleken met de aanzienlijke stroom in 1997.

Bulgarije heeft aanzienlijke vooruitgang geboekt met de tenuitvoerlegging van een ambitieus structureel hervormingsprogramma. Er zijn maatregelen genomen om de economie te liberaliseren, waaronder het opheffen van de meeste prijscontroles en de afschaffing van uitvoerverboden voor landbouwproducten. Ook werden belangrijke begrotingshervormingen uitgevoerd. Na het snelle succes in 1997 liep de privatisering in 1998 vertraging op en beperkte zich voor een groot deel tot het uitkopen van werknemers. De in gang gezette privatisering betekende ook dat de werkgelegenheid in de openbare sector bleef dalen. Het aantal geprivatiseerde activa steeg naar bijna 30% aan het eind van 1998, vergeleken met de ca. 20% aan het eind van 1997. Dit percentage bleef echter nog behoorlijk onder het door de regering beoogde cijfer van 50%. De privatisering in de banksector bleef doorgaan, maar in een lager tempo. Tot slot hadden de pogingen om de verliezen van noodlijdende staatsondernemingen en sommige grote nutsbedrijven tegen te gaan slechts gedeeltelijk resultaat.

De gehele macro-economische stabiliteit werd aangepast aan de stabiliteit op het politieke front: de regering die in mei 1997 aantrad, blijft een meerderheid behouden in het parlement. Democratische instellingen en mechanismen functioneren goed, en er is aanzienlijke vooruitgang geboekt met het bestrijden van de corruptie. Het onderhouden van nauwe banden met het Euro-Atlantische integratieproces was één van de hoekstenen van het buitenlands beleid van Bulgarije in 1998. Er werden vrijhandelsovereenkomsten met de buurlanden gesloten en Bulgarije trad toe tot de CEFTA in de loop van het jaar. Een oplossing voor de Macedonische taalkwestie betekende een verbetering van de betrekkingen met de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, hetgeen ook gold voor de betrekkingen met Turkije.

De betrekkingen met de Europese Unie gingen in 1998 aanzienlijk vooruit met het begin van het toetredingsproces in maart, de aanneming van het Partnerschap voor Toetreding en de publicatie in november van het eerste periodieke verslag. Er werden onderhandelingen gevoerd over visproducten en wijn en er vonden besprekingen plaats over nieuwe vergunningen inzake landbouwproducten. Door de Associatieraad werd een aantal besluiten genomen, met name inzake de deelname van Bulgarije aan communautaire programma's en de verlenging van de regionale staatshulp. Tot slot werd door de Commissie in 1998 een antidumpingklacht met betrekking tot staalproducten ingevoerd.

Conclusie van het periodiek verslag van de Europese Commissie,

november 1998

Bulgarije voldoet aan de politieke criteria van Kopenhagen, ook al moet er nog steeds en voortdurend moeite worden gedaan om de corruptie te bestrijden en de rechterlijke macht te hervormen.

Ook al heeft Bulgarije de laatste tijd vooruitgang geboekt met de totstandbrenging van een markteconomie, dan nog zal het waarschijnlijk ernstige moeilijkheden ondervinden bij zijn pogingen om het hoofd te bieden aan de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie, althans op middellange termijn. De door de omzetting van de wetgeving gegeven impuls zou, indien dit gepaard gaat met een versterking van de dienovereenkomstige instellingen, Bulgarije wellicht op den duur in staat moeten stellen de verplichtingen van het lidmaatschap op zich te nemen. Toch moet er nog meer worden bereikt, vooral op gebieden als de interne markt, standaardisering en certifiëring, controle op overheidsdiensten, de toekomst van Kozloduy en justitie en binnenlandse zaken.

Het Phare-Programma in 1998

In het kader van de Phare-begroting in 1998 kreeg Bulgarije een totaalbedrag van 149,5 miljoen euro toegewezen om de toetreding van Bulgarije tot de Europese Unie te steunen, in overeenstemming met de prioriteiten waarop in het Partnerschap voor Toetreding wordt gewezen.

De steun van Phare voor de toetredingsvoorbereidingen van Bulgarije werd doorgesluisd via vier belangrijke programma's: het nationaal Phare-programma (met een begroting van 68 miljoen euro), het programma voor grensoverschrijdende samenwerking met Griekenland (51 miljoen euro), de grootschalige infrastructuurfaciliteit (20 miljoen euro) en de inhaalfaciliteit (10,5 miljoen euro). Bulgarije nam in 1998 ook deel aan de op meerdere begunstigden gerichte en horizontale programma's, waaronder douane, democratie, standaardisatie, nucleaire veiligheid, milieubescherming, MKB's, statistiek, hervorming van het overheidsapparaat en TAIEX.

In overeenstemming met de toetredingsprioriteiten was het nationaal programma voor 1998 gericht op een reeks belangrijke gebieden, terwijl bovendien een aantal nieuwe programma's van start ging. Steun voor het in gang zijnde maar fragiele economische hervormingsproces omvat hulp voor de ontwikkeling van de particuliere sector en het post-privatiseringsfond van Bulgarije (11,7 miljoen euro). Institutionele opbouw is duidelijk een prioriteit, en de steun van Phare zal vooral zijn gericht op het versterken van het institutioneel vermogen en de bestuurlijke kundigheid van Bulgarije door middel van institutionele opbouw ten behoeve van het ministerie van Landbouw, Bosbouw en Landbouwhervorming en op de verandering bij de douane (18 miljoen euro). Het ministerie van Milieubescherming en Waterhuishouding krijgt ook steun voor institutionele opbouw en investeringsprojecten (7,3 miljoen euro).

De werkzaamheden aan het vliegveld van Sofia (7,6 miljoen euro) vallen onder de projecten voor de vervoersector, die door IFI worden medegefinancierd. Nucleaire veiligheid behoudt ook prioriteit, zoals de door Phare gefinancierde nucleaire veiligheidsmaatregelen bij de kerncentrale in Kozloduy (6 miljoen euro). Bulgarije krijgt ook hulp via het speciale voorbereidingsprogramma voor de Structuurfondsen en via het project voor de voorbereidingsfaciliteit (10 miljoen euro), waardoor de ontwikkeling van het regionale beleid en regionale cohesie kan worden ondersteund. Door middel van een toewijzing van 5,4 miljoen euro voor scholing en opleiding zal Bulgarije aan EU-programma's deelnemen, waarvan 4 miljoen euro voor Tempus was bestemd. Hierdoor konden 20 gezamenlijke Europese projecten worden gefinancierd, waarvan 8 op het gebied van de institutionele opbouw. Met het oog op het belang van een gezonde burgermaatschappij in Bulgarije kreeg het ontwikkelingsprogramma voor de burgermaatschappij 2 miljoen euro van het nationaal programma voor 1998.

Het programma voor grensoverschrijdende samenwerking met Griekenland bestond uit drie hoofdonderdelen. Het eerste had betrekking op de verbetering van de hoofdwegen in de regio voor grensoverschrijdende samenwerking, waaronder de E79 (Sofia naar Thessaloniki), de E85 (Haskovo naar Alexandroupoli) en de opnieuw geopende toegangsweg naar de nieuwe grensovergang bij Illinden (totaal 44 miljoen euro). Phare steunde ook de bouw van een grensoverschrijdende controlepost bij Illinden (3 miljoen euro). Tot slot werd 4 miljoen euro gereserveerd voor de voorbereiding op toekomstige CBC-projecten en programmabeheer.

In het kader van de grootschalige infrastructuurfaciliteit financierde Phare voor 20 miljoen euro de voltooiing mee van het regeringsproject voor het herstel van de nationale spoorwegen. De totale begroting hiervoor was 285 miljoen euro. De totale Phare-financiering voor dit project bedraagt 35 miljoen euro. Spoortrajecten die in het kader van dit project moeten worden vernieuwd zijn onder andere twee belangrijke pan-Europese vervoerscorridors.

Bulgarije kreeg in 1998 ook pre-toetredingssteun via de inhaalfaciliteit. Een totaalbedrag van 10,5 miljoen euro werd via projecten voor de hervorming van het bankwezen en het bedrijfsleven doorgesluisd alsmede voor de bestrijding van corruptie bij de Bulgaarse douaneadministratie.

Inclusief de toewijzing voor 1998 heeft Bulgarije sinds 1990 van Phare bijna 755 miljoen euro ontvangen.

Prestaties

Een aantal in gang zijnde Phare-programma's heeft in de loop van 1998 aanzienlijke vooruitgang geboekt. Het in 1997 gestarte tweede sociale noodhulpprogramma werd vanaf december 1997 met succes uitgevoerd. Dit met een begroting van 20 miljoen euro opererende programma bleef hulp verlenen aan de bevolkingsgroepen die het ernstigst waren getroffen door de economische crisis in 1997. De hulp bestond uit inkomstensubsidies voor huishoudens en banenscheppende maatregelen (medegefinancierd en beheerd door het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties).

Er werd in 1997 van start gegaan met een programma voor structurele aanpassing en bijstand voor de hervormingen (SARA) om de uitvoering van het economische hervormingsprogramma van de regering te steunen. In de loop van 1998 voorzag het programma (20 miljoen euro) in belangrijke en doelgerichte kennisoverdracht op het gebied van de privatisering van bedrijven en banken, het toezicht op het bankwezen, en institutionele opbouw ten behoeve van het buitenlandse investeringsbureau.

Het werkgelegenheidsproject, Mooi Bulgarije, werd ook in de loop van 1998 voltooid (zie onderstaand kader). In het kader van het ontwikkelingsprogramma voor de burgermaatschappij werden ongeveer 120 subsidies toegekend. Bulgaarse NGO's kregen deze subsidies toegewezen, met als doel etnische en buitengesloten groepen sociale steun en humanitaire hulp te verlenen.

De totale prestatie van het Phare-Programma in Bulgarije is in 1998 verbeterd, niet alleen vanwege de stabilisatie van het politiek klimaat, maar ook vanwege het verbeterde bestuurlijke klimaat. Door de politiek werd dan ook extra aandacht besteed aan de behoefte om uitvoeringsstructuren te versterken. Maar omdat het hervormingsproces van het Bulgaars overheidsapparaat zich nog in een beginstadium bevindt, heeft het operationele gedeelte nog steeds duidelijk te kampen met verschillende beperkingen en onzekerheden.

Zoals in de nieuwe Phare-richtlijnen is vastgelegd, is Bulgarije ook begonnen met het opzetten van nieuwe uitvoeringsstructuren. Dientengevolge werden in de loop van het jaar een nationaal fonds, een centrale financierings- en contracteringseenheid (CFCU) en een beperkt aantal uitvoerende instanties opgericht. Deze nieuwe structuren moeten uitvoeringsprocedures verbeteren, meer deconcentratie en decentralisatie mogelijk maken, de reikwijdte voor medefinanciering vergroten en helpen met de voorbereiding op de twee nieuwe pre-toetredingsinstrumenten, ISPA en SAPARD. Toch zijn er nog meer inspanningen nodig om effectieve interne en externe financiële controlemechanismen op te zetten, en om de wetgeving inzake overheidsopdrachten aan te passen en uit te voeren, zoals de EG-normen dat voorschrijven.

Tegen het eind van 1998 waren bijna alle programma's die in het kader van de Phare-begrotingen in 1994-1997 zijn toegewezen, contractueel vastgelegd, waardoor het totale vastleggingspercentage voor 1994-1997 bijna 94 % bedroeg. Samen met de vastleggingen in 1998 ligt het totale vastleggingspercentage nu op ongeveer 72 %.

Casestudy: Mooi Bulgarije

Het doel van dit project was om de armoede in een aantal regio's te bestrijden door het creëren van nieuwe werkgelegenheid, het opleiden van werklozen en het verbeteren van de infrastructuur in de steden Sofia, Plovdiv Varna, Veliko Turnovo en Russe. Het programma werd beheerd en uitgevoerd door het UNDP, in nauwe samenwerking met de gemeentelijke autoriteiten en de regionale arbeidsbureaus. De totale kosten van het project bedroegen 3,4 miljoen euro, waarvan 3 miljoen euro door het Phare-Programma was bijgedragen. Het project werd eind december 1998 met succes afgesloten.

Het project heeft een aantal opmerkelijke resultaten geboekt:

- 3.500 mensen werden op tijdelijke basis ingezet in het kader van banenscheppende programma's, d.w.z. een totaal van 14.371 manmaanden. Een geschat percentage van 4-20 heeft, afhankelijk van de stad, zijn baan kunnen behouden

- 2.058 mensen volgden een beroepsopleiding en ontwikkelden vaardigheden op gebieden zoals schilderen, tuinieren en landschapsarchitectuur

- 216 gebouwen, bouwkundige locaties en parken werden gerenoveerd en verbouwd

- Nieuwe samenwerkingsverbanden werden tussen gemeenten, arbeidsbureaus, enz., opgezet

- Met 54 ondernemingen werden contracten gesloten om renovaties in de vijf steden uit te voeren; hierdoor kreeg de ontwikkeling van de particuliere sector en de MKB's een positieve impuls

- Het project moedigde de betrokken gemeenten en anderen aan om middelen beschikbaar te stellen ter verbetering van de stedelijke infrastructuur

- Het project zorgde voor een grote zichtbaarheid van de werken die in het kader van het Phare-Programma in Bulgarije werden uitgevoerd

Tsjechië

Jaaroverzicht

De economische situatie in Tsjechië was ook in 1998 moeilijk. Het reële BBP daalde, de werkloosheid kende een forse stijging en het reële inkomen begon af te nemen. De achteruitgang van de economie blijkt meer algemeen te zijn en langer te duren dan werd verwacht, en de macro-economische vooruitzichten blijven er slecht uitzien. Er deden zich in 1998 echter ook een aantal positieve tendensen voor. Het exportresultaat was goed. Dit en een lagere binnenlandse vraag hebben ertoe geleid dat het buitenlands handelstekort afnam. De inflatie vertoonde in 1998 een neerwaartse tendens.

De huidige economische problemen in Tsjechië hebben duidelijk laten zien dat het absoluut noodzakelijk is werk te maken van de structurele hervormingen. Vóór de verkiezingen in juni 1998 werd de economische besluitvorming door politieke problemen bemoeilijkt, die met de aanstelling van een nieuwe minderheidsregering niet volledig zijn verdwenen. Toch werd er in het afgelopen jaar goede vooruitgang geboekt met de tenuitvoerlegging van twee pakketten economische hervormingen die in april en mei 1997 door de vorige regering waren aangekondigd.

De handelsbetrekkingen zijn nog steeds goed. Problemen die zich voordeden - zoals de importdepositoregeling, de invoerquota voor appelen, en de invoerbeperkingen voor aardappelen uit de EU - werden opgelost via de overlegmechanismen waarin de Europaovereenkomst voorziet.

De verkiezingen van juni 1998 zorgden voor een sociaal-democratische minderheidsregering in juli. De nieuwe regering onder premier Zeman is begon de probleemgebieden aan te pakken die tijdens de voorafgaande periode van politieke onzekerheid waren verwaarloosd.

Wat de betrekkingen met de Europese Unie betreft, waren de belangrijkste gebeurtenissen in 1998 de start van het toetredingsproces, de aanneming van het Partnerschap voor Toetreding en de publicatie in november van het eerste periodieke verslag.

Conclusie van het periodiek verslag van de Europese Commissie,

november 1998

Tsjechië blijft voldoen aan de politieke criteria van Kopenhagen, doch de situatie van de Roma in de Tsjechische samenleving moet aandachtig worden gevolgd.

Tsjechië kan worden beschouwd als een functionerende markteconomie en zou op middellange termijn het hoofd moeten kunnen bieden aan de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie op voorwaarde dat het land het ondernemingsbeleid verbetert en de bedrijfsherstructureringen bespoedigt.

Tsjechië zou de uit het lidmaatschap voortvloeiende verplichtingen moeten kunnen nakomen op voorwaarde dat het tempo van de overname van het acquis en de versterking van de betrokken administratieve structuren snel opnieuw wordt verhoogd om de langzame vooruitgang van het voorbije jaar, met name op het gebied van de interne markt, landbouw en justitie en binnenlandse zaken, goed te maken.

Het Phare-Programma in 1998

Op 12 oktober 1998 ondertekenden de Tsjechische regering en de Europese Commissie het memorandum van overeenstemming voor de oprichting van een nationaal fonds, de financieringsmemoranda voor het nationaal Phare-programma ten behoeve van Tsjechië en de twee programma's voor grensoverschrijdende samenwerking, alsmede de briefwisseling met betrekking tot de projectmemoranda van deze memoranda. Het financieringsmemorandum ten behoeve van het derde programma voor grensoverschrijdende samenwerking was al eerder dat jaar ondertekend.

Overeenkomstig de nieuwe Phare-richtlijnen van maart 1997 is het Nationaal Programma voor 1998 gericht op de kortetermijnprioriteiten van het Partnerschap voor Toetreding en het Nationaal Programma voor de voorbereiding van Tsjechië op het EU-lidmaatschap. Hieronder bevond zich echter ook een beperkt aantal activiteiten voor de ondersteuning van prioriteiten op de middellange termijn.

De toewijzing van het Nationaal Programma voor 1998 ten behoeve van Tsjechië bedroeg 22,45 miljoen euro, het Tempus-programma (1 miljoen euro) en de steun voor deelname aan communautaire programma's (3,55 miljoen euro) niet meegerekend. De 1 miljoen euro voor Tempus was bedoeld voor 11 gezamenlijke Europese projecten, waaronder 7 op het gebied van institutionele opbouw. De Europese Commissie vermeldde in haar commentaar op het periodieke verslag dat 2 miljoen euro voor maatregelen werd toegewezen om de Roma-gemeenschap te helpen bij de integratie in de Tsjechische samenleving en de organisaties in de burgermaatschappij te versterken. 7 miljoen euro werd toegewezen voor het ontwikkelingsbeleid ten behoeve van de versterking van de economische en sociale samenhang, waarbij extra nadruk werd gelegd op activiteiten die de voorbereiding van Tsjechië op de Structuurfondsen en het Cohesiefonds.

Het versterken van instellingen blijft een belangrijk doel, en steun voor de institutionele opbouw werd verkregen via een reeks prioritaire gebieden. Er werd 3 miljoen euro toegewezen voor projecten die waren opgezet voor de versterking van de kundigheid van instellingen en bestuurlijke structuren voor het uitvoeren van het acquis communautaire. In dezelfde geest zal het Tsjechisch ministerie van Landbouw institutionele en beleidssteun (3 miljoen euro) ontvangen, waaronder steun voor de verbetering van de kundigheid in regelgeving inzake veterinaire en voedselcontrole. Omdat justitie en binnenlandse zaken ook een prioritair gebied is, werd 4,8 miljoen euro toegewezen voor projecten ter versterking van de grenscontroles, ordehandhaving en asiel, alsmede voor het onafhankelijk en correct functioneren van de rechterlijke macht. Op milieugebied waren de nieuwe projecten vooral gericht op de versterking van de institutionele en regelgevende kundigheid alsmede het uitvoeren van strategieën met betrekking tot de EG-richtlijnen inzake lucht en afval (2,15 miljoen euro). Ten slotte werd nog 500.000 euro toegewezen om het projectbeheer te ondersteunen.

Samenwerkingsovereenkomsten (twinning), waaronder langetermijndetachering van ambtenaren uit de lidstaten, werden in de subprogramma's inzake economische en sociale samenhang opgenomen, waarmee de institutionele/administratieve capaciteit werd versterkt om het acquis in de sectoren landbouw, justitie en binnenlandse zaken, alsmede milieu uit te voeren.

Tsjechië kreeg in 1998 ook steun in het kader van het Phare-Programma voor grensoverschrijdende samenwerking. Een totaalbedrag van 19 miljoen werd toegewezen voor grensoverschrijdende samenwerking met betrekking tot de Interreg II-programma's in regio's die hun grens met Duitsland en Oostenrijk delen. Drie programma's voor grensoverschrijdende samenwerking werden in 1998 ontwikkeld met de nadruk op infrastructuur, milieu en economische ontwikkeling. Het eerste programma bestaat uit activiteiten die moeten helpen de verkeersverbindingen en de technische infrastructuur te verbeteren, zoals energievoorzieningsnetwerken alsmede riolerings- en afvalwatersystemen. Het tweede programma is gericht op verbetering van landelijke gebieden en herbebossing. Het derde programma, ten slotte, is ontwikkeld om de economische ontwikkeling een stimulans te geven, met name door ondersteuning van de toeristische industrie in Tsjechië. Het fonds voor kleinschalige projecten bleef ook steun verlenen aan projecten die de samenwerking tussen lokale en regionale autoriteiten aan beide zijden van de grens bevorderen.

Prestaties

In de loop van het jaar boekte Phare positieve resultaten op een aantal belangrijke gebieden.

Om de lokale autoriteiten bewust te maken van de voorbereiding op de Structuurfondsen en de regionale ontwikkeling werd in het kader hiervan een reeks regionale seminars georganiseerd, met als slot de goedbezochte conferentie in december. Bovendien organiseerde het ministerie de eerste bijeenkomsten van het nationale programmeringscomité dat verantwoordelijk is voor de voorbereidingen op het nationaal ontwikkelingsplan voor september 1999.

In het kader van de grensoverschrijdende samenwerking werden in de loop van 1998 belangrijke investeringsprojecten met een waarde van 16 miljoen euro voltooid, die onder meer betrekking hadden op twee rioolleidingen, vier afvalwaterzuiveringsinstallaties, twee gasleidingen en een viaduct. Met behulp van een Phare-bijdrage ter waarde van 7 miljoen euro hadden deze projecten een positieve uitwerking op het milieu aan beide zijden van de grens en voorzagen lokale autoriteiten van de nodige ervaring met het beheer van EU-middelen. Verder werden in de loop van het jaar contracten ondertekend met een waarde van 55 miljoen euro, terwijl het fonds voor kleinschalige projecten 1,16 miljoen euro uitgaf.

Phare speelt een belangrijke rol bij de bevordering van overheidssteun voor de ontwikkeling van de particuliere sector. In de loop van 1998 nam de regering de financiering over van het merendeel van de kosten van CzechInvest, het bureau voor buitenlandse rechtstreekse investeringen dat door Phare is opgezet. Bovendien nam de regering ook de financiering van de adviserings- en opleidingsactiviteiten over, verzorgd door de regionale adviescentra voor het bedrijfsleven die voorheen door Phare werden gefinancierd. Gestimuleerd door het succes van het door Phare gefinancierde risicokapitaalfonds in Ostrava, stelde de regering een stimuleringsplan op voor de tenuitvoerlegging van risicokapitaal. Ten slotte speelt ook het aan het ministerie van Financiën gegeven advies een belangrijke rol bij de ontwikkeling van het door de regering gevoerd economisch beleid.

Op het gebied van de infrastructuur en milieu werd in de loop van 1998 het grootste Phare-project in Tsjechië operationeel, namelijk de verbetering van de spoorlijn tussen Brno en Vranovice (onderdeel van de spoorlijn tussen Praag en Wenen), met een waarde van 34 miljoen euro (totaalbedrag van het hele project ongeveer 37 miljoen euro). Het energiebesparingsfonds van Phare gaf bijna 8 miljoen euro aan leningen tegen lage rente ten behoeve van investeringen die het energieverbruik terugbrengen. Daarnaast werd het milieufonds voor het bedrijfsleven opgezet om MKB's soortgelijke leningen te verstrekken voor het doen van milieu-investeringen. Beide fondsen werden door een handelsbank medegefinancierd.

Tsjechië heef vooruitgang geboekt op het gebied van de aanpassing van de wetgeving, hetgeen duidelijk werd tijdens de screening. Voorbereidingen van Tsjechië op de toetreding werden op dit gebied gesteund door het door Phare gefinancierde consortium voor de aanpassing van de wetgeving, een groep van juridische firma's en deskundige instituten die de Tsjechische regering juridisch advies geven. Een nieuw contract (waarde 1 miljoen euro) werd in 1998 ondertekend dat voor een betere dienstverlening moet zorgen. Hiertoe behoort ook de indiensttreding van een permanente deskundige uit Tsjechië en één uit de EU die elkaars wetgevingskader bestuderen. Bovendien zijn een aantal samenwerkende, zeer gespecialiseerde advocaten beschikbaar die specifieke bijstand kunnen verlenen.

In september 1998 richtte de regering een coördinatie- en beoordelingscentrum op om de EG-wetgeving sneller in het Tsjechisch te laten vertalen, een eerste vereiste voor de aanpassing van de wetgeving. In de komende jaren moet dit centrum 70.000-80.000 pagina's aan EG-documenten reviseren, die deels zijn vertaald door een bureau dat is geselecteerd op basis van een Phare-aanbesteding. De gereviseerde teksten zullen als de geautoriseerde Tsjechische vertaling van het acquis gelden.

Het ontwikkelingsprogramma voor de burgermaatschappij verleende in 1998 bijstand aan 378 NGO-projecten (1,8 miljoen euro) die betrekking hadden op milieubescherming, gezondheids- en sociale zorg, mensenrechten, consumentenbescherming, ontwikkeling van gemeenschappen, informatieverschaffing over activiteiten van burgers in de EU, alsmede NGO-informatie en -opleiding. Er werden 27 extra subsidies (150.000 euro) aan NGO's voor projecten toegewezen in de gebieden die schade hadden ondervonden van de overstromingen in 1997. In het kader van de Democratie-, LIEN- en partnerschapsprogramma's van Phare ontvingen de Tsjechische NGO's ook nog 82 subsidies voor microprojecten voor een totaalbedrag van 440.000 euro.

Ten slotte ondersteunde Phare de sociale dienstverlening via het initiatieffonds voor bijstand. Via in totaal 46 projecten (475.000 euro) werden lokale autoriteiten en NGO's in tien modeldistricten bij elkaar gebracht om het aanbod van sociale dienstverlening te vergroten. Een dergelijke dienstverlening werd voorheen op een centrale manier beheerd of was niet eens beschikbaar.

Casestudy: hervorming van het overheidsapparaat

De hervorming van het overheidsapparaat in Tsjechië heeft in 1998 meer vaart gekregen. In de lente van dat jaar ging de interim-regering onder premier Tosovský zich bezighouden met de behoefte om de kundigheid van de Tsjechische ambtenarij inzake uitvoering en toepassing van de geharmoniseerde EU-wetgeving te versterken. Een wet voor het creëren van 14 autonome regio's werd aangenomen, en naar men verwacht zullen deze nieuwe regionale structuren, die in 2000 van kracht zullen worden, na 2001 operationeel worden.

Onder de nieuwe regering van premier Milos Zeman werd de hervorming van het overheidsapparaat als prioriteit in het regeringsprogramma opgenomen. Bovendien werd een nieuwe functie gecreëerd, namelijk plaatsvervangend minister van Binnenlandse Zaken, met algemene verantwoordelijkheid voor onderwerpen die betrekking hebben op de hervorming van het overheidsapparaat. Het ministerie van Binnenlandse Zaken nam vervolgens de verantwoordelijkheid op zich voor een in november 1997 begonnen project dat het overheidsapparaat zou gaan verbeteren (500.000 euro). Het project werd beheerd door het nationale opleidingsfonds (ook door Phare opgericht) en beoogde een grondige analyse te geven alsmede een concept te ontwikkelen voor een hervormingsstrategie. Deze twee documenten zullen de basis vormen voor een hervorming van het Tsjechisch overheidsapparaat die de komende jaren plaatsvindt. De conceptversie van de hervormingsstrategie werd in januari 1999 aan de regering voorgelegd.

In 1999 zal men over een aantal belangrijke onderwerpen een beslissing nemen, waarbij deze twee documenten als uitgangspunt zullen dienen: de introductie van een wet op de ambtenarij, de ontwikkeling van een carrière- en promotiesysteem voor ambtenaren, nieuwe opleidingsprogramma's in samenwerking met het academisch onderwijs, gekoppeld aan de ontwikkeling van door het Tempus-programma van Phare gesteunde nieuwe cursussen voor ambtenaren. In samenwerking met het ministerie van Buitenlandse Zaken (verantwoordelijk voor de opleiding van Tsjechische functionarissen voor EU-zaken) en de diplomatieke academie (medegefinancierd door Phare in 1997-1998) is er een nieuwe institutionele basis gecreëerd voor op EU-gerichte opleiding en onderzoek ten behoeve van het overheidsapparaat in Tsjechië.

Estland

Jaaroverzicht

Na een zeer goede prestatie in 1997 had de economie van Estland in 1998 te kampen met een terugval. De economisch groei bereikte in 1998 5,4%, vergeleken met het record van 11,4% van het BBP in 1997. De gemiddelde inflatie daalde echter ook met 8,2% op jaarbasis (met als piek 11% in augustus 1997). Het niveau van de directe buitenlandse investeringen bleef hoog (als percentage van het BBP), maar dat was ook het geval met het tekort op de lopende rekening, hetgeen reden tot bezorgdheid blijft. Toch liet het tekort op de lopende rekening aan het eind van het jaar enig herstel zien; het tekort nam namelijk af van 12,1% van het BBP in 1997 tot 9,2% in 1998. Dit kwam gedeeltelijk door de daling van de buitenlandse vraag en in mindere mate, tenminste in 1998, van de binnenlandse vraag. De financiële crisis in Rusland had ook negatieve gevolgen voor de exportindustrie (zoals visserij en zuivelindustrie) en zorgde voor een afname van het vertrouwen van de consument. Het aantal geregistreerde werklozen steeg naar 4% van het arbeidspotentieel.

Na de recordwinst van de banksector in 1997 had de sector in 1998 een turbulent jaar. De herstructurering van de sector ging in 1998 door, met de fusie van de vier grootste banken en de opheffing van drie ondergekapitaliseerde banken. Als reactie op mogelijke risico's met betrekking tot oververhitting die in 1997 plaatsvond, voerden de regering en de centrale bank een strakker fiscaal beleid en verscherpten ze de controle op de sector. Naarmate 1998 vorderde, werd het fiscaal beleid versoepeld en eindigde het land met een tekort van 0,3% van het BBP (vergeleken met een overschot van 2,2% van het BBP in juni). De reële groei van het BBP bedroeg in 1998 4% in vergelijking met de 10,6% in 1997. Estland is de afgelopen jaren met het programma voor snelle privatisering verdergegaan, waardoor het privatiseringsproces eind 1995 bijna volledig werd afgerond, op de grote nutsbedrijven na. In de loop van 1998 werden stappen ondernomen om de spoorwegen, de energie- en de telecommunicatiesector te privatiseren. Zij moeten in de loop van 1999 allemaal worden verkocht. Het landhervormingsproces verloopt echter in een te traag tempo om een goede basis te kunnen leggen voor de landbouwontwikkeling.

Estland kon zich blijven verheugen in politieke stabiliteit en een soepel functioneren van zijn democratische instellingen. Er werden verdergaande maatregelen genomen om minderheden te integreren, zoals de aanneming van amendementen op de wet op het staatsburgerschap, waardoor statenloze kinderen konden worden genaturaliseerd. Op het gebied van het buitenlands beleid blijft het verkrijgen van het EU-lidmaatschap een belangrijke beleidsdoelstelling.

Wat de betrekkingen met de EU betreft, waren de belangrijkste gebeurtenissen in 1998 de inwerkingtreding van de Europaovereenkomst, de start van het toetredingsproces in maart, het begin van de toetredingsonderhandelingen, de ondertekening van het Partnerschap voor Toetreding en de publicatie in november van het eerste periodieke verslag.

Conclusie van het periodiek verslag van de Europese Commissie,

november 1998

Estland blijft voldoen aan de politieke criteria van Kopenhagen, hoewel er besluiten moeten worden genomen over de naturalisatie van statenloze kinderen. Daarnaast bestaat er een grote behoefte aan opleiding en carrièreontwikkeling bij de rechterlijke macht.

Estland kan worden beschouwd als een goed functionerende markteconomie en zou de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie op middellange termijn moeten aankunnen, mits het voorzichtig macro-economisch beheer wordt voortgezet om de gevaren verbonden aan de grote externe onevenwichtigheden van het land te beperken.

Op voorwaarde dat het probleem van de administratieve capaciteit wordt opgelost, zal Estland in staat zijn de verplichtingen van het lidmaatschap op middellange termijn op zich te nemen, hoewel er bijzondere inspanningen nodig zijn op het gebied van de interne markt en justitie en binnenlandse zaken.

Het Phare-Programma in 1998

In totaal 28,5 miljoen euro kreeg Estland toegewezen in het kader van de Phare-begroting van 1998 om de sociaal-economische omvorming te steunen en dus de toekomstige integratie van Estland in de Europese Unie te vergemakkelijken. De steun van Phare voor Estland werd doorgesluisd via drie belangrijke programma's: het nationaal Phare-programma (21 miljoen euro), de grootschalige infrastructuurfaciliteit (5 miljoen euro) en het programma voor grensoverschrijdende samenwerking (2,5 miljoen euro).

Het nationaal Phare-programma voor 1998 legde middelen vast in overeenstemming met de prioriteiten van het Partnerschap voor Toetreding. Deze prioriteiten hebben vooral betrekking op:

- de versterking van de institutionele en administratieve capaciteit, met name in de agrarische sector, het versterken van het ministerie van Financiën, het opzetten van de noodzakelijke bestuurlijke structuren ter voorbereiding op de Structuurfondsen (9,11 miljoen euro)

- het versterken van het rechtssysteem (1,49 miljoen euro)

- de aanpassing van de wetgeving in de milieusector, waaronder investeringen in de milieu-infrastructuur (5,81 miljoen euro)

- modernisering van de vervoersinfrastructuur (2,5 miljoen euro).

Het programma voor grensoverschrijdende samenwerking voor 1998 bestaat uit drie hoofdonderdelen.

- Phare zal helpen met de ontwikkeling van de bestuurlijke kundigheid van de lokale autoriteiten van Estland, Letland en Litouwen voor het beheren van grensoverschrijdende samenwerkingsprojecten en, meer in het algemeen, van van overheidswege gefinancierde activiteiten (voor Estland: 138.000 euro).

- Phare zal de aankoop financieren van materiaal dat nodig is voor de bouw van afvalwaterzuiveringsinstallaties en rioleringssystemen in de stad Jogeva (612.000 euro) om op die manier de vervuiling van grondwater en de storting van onverwerkt afval in de plaatselijke waterwegen en uiteindelijk in de Baltische Zee terug te dringen.

- Phare zal in financiering voorzien voor de aanschaf van materiaal voor de ontwikkeling van een maritiem transportsysteem ten behoeve van de haven van Tallinn (1,75 miljoen euro), teneinde de maritieme veiligheid te verbeteren conform de internationale maritieme veiligheidseisen.

Als aanvulling op deze nieuwe vastleggingen werd er in 1998 met een pakket van programma's en projecten van start gegaan, terwijl de projecten van voorafgaande jaren werden voortgezet of afgerond.

Op het gebied van het openbaar bestuur heeft Phare advies verstrekt over de oprichting van een bureau voor openbaar bestuur, over het opstellen van een ethische code en over het opstellen van beginselen voor een wet inzake doorzichtigheid. Phare heeft ook bijstand verleend bij de decentralisatie van lokale autoriteiten. Bovendien heeft Phare geholpen met het opzetten van een opleidingsprogramma voor de overheidsdienst. De Associatie van Estlandse steden ontving ook hulp om de juiste institutionele en bestuurlijke structuren voor de lokale autoriteiten te ontwikkelen. Ten slotte verleende Phare ook steun voor de ontwikkeling van het Estlands systeem voor het plaatsen van overheidsopdrachten.

Het taalonderwijsprogramma van Phare/UNDP (1,4 miljoen euro) ging in 1998 van start. Dit programma geeft gehoor aan een opmerking van het advies van de Commissie, waarin wordt gesteld dat maatregelen nodig zijn om de Russischsprekende niet-staatsburgers te naturaliseren en hen in de Estlandse samenleving te integreren. Het programma zal de naturalisatie vergemakkelijken, waardoor de wederzijdse acceptatie tussen etnische groepen wordt gestimuleerd. In eerste instantie zal de aandacht zijn gericht op taalonderwijs door opleiding van docenten en het opstellen van lesmateriaal ten behoeve van kinderen en volwassenen die geen Estlands spreken (waaronder de voorbereiding op het examen voor het staatsburgerschap).

Bovendien ontving Estland een begroting van 1,5 miljoen euro voor Tempus om vijf gezamenlijke Europese projecten te kunnen financieren, waaronder twee op het gebied van institutionele opbouw.

Phare bleef ook in 1998 steun verlenen aan de milieusector. De tweede fase van een project dat betrekking had op het terugdringen van de vervuiling in de olieleisteenstreek en het beheer van de watervoorraad in de Ida Virumaa-regio, ging in 1998 van start, net zoals de verbetering van de watervoorziening in Keila. Er werd 4 miljoen euro toegewezen aan een waterzuiveringsproject in drie andere steden, te weten Kuresaare, Pärnu en Valga. Ten slotte kreeg het ministerie van Milieu steun van Phare-programma's uit voorgaande jaren ten behoeve van de institutionele opbouw en de aanpassing van de wetgeving. Deze steun zal ook in 1998 blijven voortduren met de financiering van twee belangrijke samenwerkingsprojecten op het gebied van lucht en water.

In de vervoersector werd 5 miljoen euro van de begroting van 1997 in 1998 vastgelegd ten behoeve van het herstel en de verbetering van de spoorweg tussen Tallinn en Narva, de belangrijkste spoorlijn in Estland. De herstelwerkzaamheden aan de weg tussen Tallinn en Paldiski (1 miljoen euro), gefinancierd uit de begroting voor de grensoverschrijdende samenwerking, werden in de loop van 1998 voltooid.

Op het gebied van overheidsfinanciën werd een algemeen plan voor IT ontwikkeld voor het begrotings- en schatkistdepartement van het ministerie van Financiën, dat wordt uitgevoerd met middelen die zijn toegewezen in het kader van het Phare-Programma voor 1998. Ook de nationale belastingraad ontving in de loop van het jaar Phare-steun. Op het gebied van de douaneadministratie werd in 1998 een begin gemaakt met de uitvoering van het nieuw geautomatiseerd douane- en transitosysteem, genaamd ASYCUDA.

De steun voor het Estlandse regionale ontwikkelingsprogramma werd in 1998 voortgezet, met name via het opstellen van regionale statistieken en een regionaal ontwikkelingsplan. Met de voorbereidingen van het speciaal programma ter voorbereiding op de Structuurfondsen, dat met 3 miljoen euro uit het programma voor 1998 werd gefinancierd, werd ook in de loop van het jaar van start gegaan. Op dit gebied zal steun worden verleend via verschillende maatregelen die vooral gericht zal zijn op een deugdelijk financieel beheer en toezicht, het wetgevend kader, het opstellen van een nationaal ontwikkelingsplan, en activiteiten ter voorbereiding op de nieuwe ISPA- en SAPARD-programma's.

Prestaties

In verschillende belangrijke sectoren in Estland werd een aantal prestaties geleverd.

De landbouwsector is het decor van voortdurende en nieuwe samenwerking met Phare geweest. Zo werd er steun voor de institutionele en capaciteitsopbouw verleend aan het ministerie van Landbouw teneinde te helpen met de ontwikkeling van een toerismestrategie voor plattelandsgebieden en een alternatief beleid voor het grondgebruik. Bovendien werd gezorgd voor de vereiste benodigdheden voor een landbouwregister en een geïntegreerd informatienetwerk inzake voedselkwaliteit/-veiligheid (deze zullen in het eerste kwartaal van 1999 worden geleverd). Een nieuw project om een microkredietplan te ontwikkelen ging ook in de loop van 1998 van start.

Omdat de landhervorming zich in Estland nog in het beginstadium bevindt, ging Phare door met het verlenen van de hoognodige steun voor een snellere landhervorming. Ook werd er bijstand verleend voor het opzetten van een landinformatiesysteem (waaronder de aanschaf van het vereiste materiaal), en voor de capaciteitsopbouw binnen de nationale grondraad.

Ten slotte zijn de voorbereidingen getroffen voor drie institutionele samenwerkingsprojecten, te financieren door het programma voor 1998. Via deze samenwerkingsprojecten zal steun worden verleend voor de ontwikkeling van een landbouwinformatiesysteem ten behoeve van controles in de fytosanitaire sector en de visserij.

Europese integratie en aanpassing van de wetgeving hebben nog steeds een hoge prioriteit, die van Phare-projecten waardevolle steun blijven krijgen. Ook gaf Phare strategisch advies over de integratie in de EU en verleende bijstand voor het Europees integratiebureau om ambtenaren voor EU-aangelegenheden op te leiden, alsmede steun voor de onderafdeling EU-integratie van het ministerie van Economische Zaken. Het Estlandse Centrum voor de ondersteuning van vertalingen en wetgeving ontving ook steun van Phare in de loop van 1998.

Institutionele opbouw was ook nodig op het gebied van sociale zaken. Een aantal projecten van Phare hielp met de verbetering van de bestuurlijke en institutionele capaciteit van het ministerie van Sociale Zaken, het nationale arbeidsinspectoraat en de nationale raad voor de arbeidsmarkt. Bovendien werd steun verleend aan de verbetering van gezondheid en veiligheid op het werk.

Justitie en binnenlandse zaken hebben hoge prioriteit in de regio, en behelzen het effectieve grensbeheer en -controles. Relatief grote toewijzingen zijn in 1997 opzijgezet om de oostgrens in Estland te versterken. Zo werd in 1998 een contract met een waarde van 2 miljoen euro opgesteld voor het verkrijgen van thermisch beeldmateriaal voor de Estlandse grenswachten. Dit nieuw materiaal brengt het surveillancepotentieel op EU-niveau en zorgt ervoor dat Estland de Schengen-norm binnen korte tijd kan halen.

Een aantal projecten dat de afgelopen jaren in het kader van het programma voor grensoverschrijdende samenwerking van start was gegaan, werd in 1998 met succes voltooid. Hieronder vallen het overslagstation voor gevaarlijke afvalstoffen in Tallinn, dat halverwege 1998 operationeel werd, een bejaardentehuis in Kuressaare, de eerste fase van een economisch ontwikkelingsproject voor het platteland en een project voor de ontwikkeling van natuurtoerisme in West-Estland. De toewijzingen in 1998 blijven gericht op investeringen in de infrastructuur voor de milieu- en vervoersector en op de institutionele opbouw voor lokale en regionale autoriteiten.

Phare heeft ook een waardevolle bijdrage geleverd aan de export- en investeringsstimulering, waaronder de hulp bij de opleiding van personeel en bij de ontwikkeling van het Estlandse exportagentschap. Een conceptversie van het exportbeleid is opgesteld met bijstand van Phare; de uiteindelijke goedkeuring door de regering wordt in 1999 verwacht. De steun van Phare aan het Estlandse privatiseringsbureau (zie onderstaand kader) zal helpen met de voltooiing van het privatiseringsproces in Estland.

Casestudy: het Estlandse privatiseringsbureau

Een snel uitgevoerd privatiseringsprogramma betekende dat het privatiseringsproces voor het grootste deel eind 1995 werd afgerond, met uitzondering van de spoorwegen, de energie- en de telecommunicatiesector: hier worden nog steeds hervormingen uitgevoerd. Dankzij de steun van Phare kan het Estlandse privatiseringsbureau deze grote nutsbedrijven en ondernemingen helpen met de voorbereidingen op de privatisering in 1999.

De steun van Phare voor het Estlandse privatiseringsbureau omvatte ook het verstrekken van gegevens bedoeld voor de toekomstige privatisering van

- Estlandse spoorwegen

- Estlandse energievoorziening

- Estlandse telecom

- de olieleisteen onderneming

- de haven van Tallinn.

Hongarije

Jaaroverzicht

Net zoals in 1997 waren de macro-economische prestaties van Hongarije in 1998 positief. De economische groei bereikte naar schatting 4,5% (vergeleken met 4,4% in 1997), en de buitenlandse alsmede binnenlandse rekeningen hielden onverminderd positief aan. Het tekort op de lopende rekening lag op 3% van het BBP (gedaald van 6% in 1997), terwijl het begrotingstekort lichtjes afnam tot 4,5% van het BBP (4,6% in 1997). Directe buitenlandse investeringen bleven relatief sterk, rond de 1.500-1.700 miljoen US-dollar, waardoor de netto buitenlandse schuld van Hongarije bleef dalen naar rond 6.900 miljoen euro. De gemiddelde inflatie daalde tot een geschatte 14,9% op jaarbasis, terwijl ook het werkloosheidscijfer een afname tot 8,1% liet zien.

De structurele hervormingen bleven doorgaan. De pensioenhervorming, die in de loop van het jaar werd uitgevoerd, was een eerste belangrijke stap op weg naar een grondige herziening van het hele sociale zekerheidsstelsel. Er is al aanzienlijke vooruitgang gebo