MEDEDELING VAN DE COMMISSIE Het veilig uitoefenen van mijnbouwactiviteiten: follow-up van recente mijnongevallen

INHOUDSOPGAVE

1. Inleiding

2. Overzicht van mijnongevallen waarbij zich dambreuken voordeden wereldwijd

2.1. Het ongeval in Aznalcóllar

2.2. Het ongeval in Baia Mare

3. Onmiddellijke follow-upactiviteiten

3.1. De taskforce Baia Mare

3.2. Het rapport van UNEP/OCHA over de cyanidelekkage in Baia Mare/Roemenië

4. Het ongeval in Baia Mare vanuit een technisch oogpunt - Beschrijving van het project en te trekken lessen

4.1.1. Beschrijving van de onderneming

4.1.2. Beschrijving van het project

4.1.3. Omstandigheden van de lekkage

4.1.4. Uit het ongeval te trekken lessen

5. De huidige situatie met betrekking tot de bestaande communautaire milieuwetgeving

5.1. Richtlijn 85/337/EEG van de Raad als gewijzigd bij Richtlijn 97/11/EG van de Raad betreffende de milieueffectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten en het Verdrag van Espoo inzake milieueffectrapportage in grensoverschrijdend verband van de UNECE

5.2. Richtlijn 76/464/EEG van de Raad betreffende de verontreiniging veroorzaakt door bepaalde gevaarlijke stoffen die in het aquatisch milieu van de Gemeenschap worden geloosd

5.3. Richtlijn 96/82/EG van de Raad van 9 december 1996 betreffende de beheersing van de gevaren van zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen zijn betrokken (Seveso II-richtlijn) en het Verdrag inzake de grensoverschrijdende gevolgen van industriële ongevallen van de UNECE

5.4. Communautaire wetgeving op het gebied van afvalstoffenbeheer

5.4.1. Richtlijn 75/442/EEG als gewijzigd bij Richtlijn 91/156/EEG betreffende afvalstoffen

5.4.2. Richtlijn 99/31/EG betreffende het storten van afvalstoffen

5.5. Richtlijn 96/61/EG van de Raad van 24 september 1996 inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging (IPPC-richtlijn)

6. Follow-up - het actieplan

6.1. Wijziging van de Seveso II-richtlijn

6.2. Een initiatief inzake het beheer van mijnbouwafval

6.3. Een BBT-referentiedocument krachtens de IPPC-richtlijn

6.4. Inbreng in de taskforce Baia Mare

1. Inleiding

De vervuiling van de Donau die veroorzaakt werd door het weglekken van cyanide na een breuk in de dam van een residubekken in Baia Mare/Roemenië en een ongeval dat in 1998 in Aznalcóllar/Spanje gebeurde, waar een dambreuk de omgeving van het nationaal park Coto Doñana vervuilde, hebben het publiek meer bewust gemaakt van de milieu- en veiligheidsrisico's van mijnbouwactiviteiten.

Het ongeval in Baia Mare toonde aan dat het publiek in de regio waar de onderneming haar activiteiten uitoefende niet veel weet had van en inzicht had in de risico's die inherent zijn aan de mijnbouw en gerelateerde industriële processen. Het toonde ook aan dat er onvoldoende communicatie was tussen de diverse overheidsniveaus en tussen de overheid, de niet-gouvernementele organisaties (NGO's) en het publiek betreffende opties en mogelijkheden inzake rampenplanning, rampenbestrijding en schadepreventie

De ongevallen hebben ook de kwestie aan de orde gesteld van de effectiviteit van het communautaire beleid ter voorkoming van dergelijke rampen en de noodzaak benadrukt van een herziening van het milieubeleid op dit gebied.

De Commissie heeft haar beleid inzake het bevorderen van duurzame ontwikkeling in de niet-energetische winningsindustrie in de EU, inclusief de winning van metalen, al neergelegd in haar mededeling van 3 mei 2000 [1]. Doel van de voorliggende mededeling, die in deze context moet worden gezien, is verslag uit te brengen over de ongevallen en de Raad en het Parlement meer in detail te informeren over een aantal van de in de vorige mededeling aangekondigde acties, waarbij ongevallenpreventie met betrekking tot activiteiten op het gebied van de metaalwinning centraal staat. Doel is ook de voornaamste stakeholders, in het bijzonder de industrie, NGO's, lidstaten en andere belangstellende partijen, de kans te bieden hun mening te geven over deze acties. De mededeling werd opgesteld in nauw overleg met de taskforce Baia Mare (zie 3.1.). Feitelijke gegevens betreffende het ongeval in Baia Mare werden voor een groot deel ontleend aan het in maart 2000 gepubliceerde rapport van UNEP/OCHA [2](zie 3.2.).

[1] COM(2000) 265 def., 03.05.2000.

[2] Cyanide spill at Baia Mare Romania, beoordelingsmissie van UNEP/OCHA, maart 2000.

2. Overzicht van mijnongevallen waarbij zich dambreuken voordeden wereldwijd

De voorbije tien jaar heeft er wereldwijd een aantal mijnongevallen plaatsgehad. In 1992 veroorzaakte een dambreuk in de goudmijn Summitville in Colorado/VS het volledige verlies van aquatisch leven over een 25 km lange strook van de rivier de Alamosa. In 1993 bedolven slijk- en puinmassa's een gouddelversnederzetting in Ecuador en kwamen daarbij 24 mensen om. In 1994 kwamen bij een soortgelijk ongeval in de goudmijn Harmony in Zuid-Afrika 17 mensen om en werden 80 huizen vernield. In 1995 vervuilde 2,5 miljoen kubieke meter cyanideoplossing uit de goudmijn Omai in Guyana de rivier de Essequibo en veroorzaakte het massale verlies van aquatisch leven. In 1996 stroomde op het eiland Marinduque op de Filippijnen 3 miljoen ton giftig slib uit een kopermijn in de rivier de Boac en liepen hierbij 20 dorpen onder water.

Terwijl de bovenbeschreven ongevallen buiten Europa gebeurden, hebben twee recentere mijnongevallen in Europa de kwestie van het veilig uitoefenen van mijnbouwactiviteiten in de lidstaten van de EU en in de landen die kandidaat zijn voor toetreding tot de Europese Unie alsmede de adequaatheid van de relevante communautaire wetgeving op dit gebied aan de orde gesteld.

2.1. Het ongeval in Aznalcóllar [3]

[3] Een aantal feitelijke gegevens is ontleend aan World Wildlife Fund, Analysis and evaluation of the clean-up activities of the toxic spill in Guadiamar river (1998).

Het ongeval deed zich voor op 25 april 1998 in de installatie van Boliden-Apirsa die een mijn exploiteerde in Aznalcóllar. Boliden-Apirsa had de mijn in 1987 gekocht, terwijl de mijn al een behoorlijk aantal jaren geëxploiteerd werd.

De mijn produceert zink-, zilver-, lood- en koperconcentraten uit een pyrietertslichaam. Het pyrieterts, dat ook arseen, cadmium, thallium en andere metalen bevat in lagere concentraties, wordt in de mijninstallaties gebroken en tot tamelijk fijne korrels vermalen. Vervolgens worden verschillende metaalverbindingen door flotatie uit dit fijnkorrelige erts afgezonderd, waarbij water wordt gebruikt waaraan zwaveldioxide (SO2) calciumhydroxide (Ca(OH)2), kopersulfaat (pentahydraat) en een organische verbinding als agens worden toegevoegd om de flotatie te bevorderen.

Ten tijde van het ongeval werden de residuen (het afval dat ontstaat bij toepassing van bovengenoemd procédé) geloosd in een kunstmeertje (residubekken), een courante methode voor het beheren en verwijderen van dit type afval. Het bekken besloeg een oppervlakte van ongeveer 1,5 km2 en bevatte ten tijde van het ongeval ongeveer 31 miljoen ton slib. Rond dit bekken was een dam opgericht om de residuen in te dijken; de dam werd regelmatig versterkt aangezien er residuen werden toegevoegd. Het materiaal dat werd gebruikt voor de bouw van de dam was voornamelijk afkomstig van de mijnbouwactiviteiten zelf.

In de nacht van 24 op 25 april 1998 brak de dam rond het bekken over een lengte van ongeveer 50m. Ongeveer drie miljoen m3 slib en vier miljoen m3 zuurrijk water werden in de onmiddellijke omgeving, waar ongeveer 4.500 hectare land aan de grens van het nationaal park Coto Doñana werd vervuild, en in de rivier Guadiamar geloosd. Het grootste gedeelte van het slib bleef in de buurt van het bekken, waar lagen slib met een dikte tot twee meter werden gevonden; de dikte nam geleidelijk af en grote delen van het getroffen land werden met een laag van ongeveer 20 cm bedekt, die evenwel tot enkele millimeter verminderde. Er werd geen schade toegebracht aan mensen. De vraag of het ongeval te voorzien en bijgevolg te voorkomen was, wordt nog steeds onderzocht.

De lokale, provinciale en regionale autoriteiten en de exploitant van de mijn voerden noodwerkzaamheden uit om het slib en water in te dijken, met name om het natuurreservaat Coto Doñana te beschermen. De schoonmaakwerkzaamheden gingen voort gedurende het grootste deel van 1998 en bepaalde gebieden kregen in 1999 een tweede schoonmaakbeurt. Het slib en de vervuilde grond werden naar de oude put van de mijn in Aznalcóllar ten noorden van het residubekken gebracht en daar verwijderd. Het residubekken wordt momenteel ontmanteld. Na toestemming van de regionale regering van Andalusië startten de mijnbouwactiviteiten opnieuw in 1999 en werd tijdelijk gebruik gemaakt van de oude put van Aznalcóllar voor het verwijderen van de residuen.

2.2. Het ongeval in Baia Mare

Op 30 januari 2000 brak er een dam in de ertssmelterij Aurul van de goudmijn in Baia Mare in Sasar/Roemenië. Naar schatting 100.000 m3 modder en afvalwater met een cyanidegehalte van 126 mg/liter kwam via ontwateringskanalen terecht in de rivier de Lapus, een bijrivier van de rivier de Szamos, vandaar in de rivier de Tisza en de Donau stroomopwaarts Belgrado en tenslotte in de Zwarte Zee. De acute grensoverschrijdende vervuiling kon een ernstig negatief effect hebben op de biodiversiteit, het ecosysteem van de rivieren, de drinkwatervoorziening en de sociaal-economische situatie van de plaatselijke bevolking.

Roemenië, Hongarije en de Federale Republiek Joegoslavië (FRJ) namen en analyseerden monsters. Uit metingen op 1 februari 2000 in Satu Mare aan de Szamos bleek een maximumconcentratie cyanide van naar verluidt 7,8 mg/liter (ter vergelijking: de maximumgrenswaarde voor het oppervlaktewater bedraagt 0,01 mg/liter). Een 30-40 kilometer lange vervuilde golf roeide de flora en fauna uit van het centrale deel van de rivier de Tisza en veroorzaakte schade van naar schatting honderdduizenden EUR. De cyanidepluim was vier weken later meetbaar bij de Donaudelta, 2000 km bij de lozingsbron vandaan.

Acute effecten die typisch waren voor cyanide traden op over grote delen van het rivierenstelsel tot aan de samenvloeiing van de Tisza en de Donau: vernietiging van het fyto- en zoöplankton waar de cyanidegolf was gepasseerd en vissterfte gedurende of onmiddellijk na het voorbijtrekken van de golf. De Hongaarse autoriteiten raamden de totale hoeveelheid gedode vis op meer dan duizend ton, terwijl de Roemeense autoriteiten meldden dat de hoeveelheid dode vis naar verluidt zeer klein was. Volgens de Joegoslavische autoriteiten was de vissterfte hoog in het Joegoslavische deel van de rivier de Tisza. In de Donau kwam naar verluidt geen hoge vissterfte voor. Nadat de cyanide gepasseerd was, herstelden de aquatische micro-organismen zich snel. Langetermijneffecten op de biodiversiteit moeten blijken uit verdere analyse. Milieudeskundigen vrezen dat sommige zeldzame en unieke flora- en faunasoorten, bijvoorbeeld de vijf visarenden die in het nationaal park Hortobagy in Hongarije leven, in gevaar zijn. Het is moeilijk de precieze schade die door het ongeval is toegebracht te ramen aangezien de rivier chronisch vervuild was als gevolg van de mijnbouwactiviteiten in de streek.

Het feit dat de Roemeense, Hongaarse en Joegoslavische autoriteiten tijdig informatie uitwisselden, voorzorgsmaatregelen troffen en ook de dam van het Tiszameer tijdelijk sloten, verzachtte en verminderde het risico en het effect van de lekkage. De watervoorziening van de twee grootste steden aan de rivier de Tisza, Szolnok (120.000 inwoners) en Szeged (206.000 inwoners), werd niet in gevaar gebracht dankzij het prompte optreden van de lokale autoriteiten.

De dorpen in de omgeving van de plaats van het ongeval konden zich uit andere bronnen van water voorzien, maar naar verluidt werden zij niet vroeg genoeg over de lekkage ingelicht. Stroomafwaarts werd het drinkwater niet aangetast vanwege het gebruik van andere voorraden en diepe putten. Bijgevolg lijkt het onmiddellijke risico voor de volksgezondheid van deze lekkage alleen minimaal, maar chronische gezondheidseffecten vanwege verontreiniging op lange termijn door zware metalen zijn mogelijk.

De lekkage deed zich voor in een gebied dat na een lange geschiedenis van mijnbouw en metaalverwerking al met zware metalen is vervuild. Stroomopwaarts kwamen er ook op locaties die niet getroffen waren door deze bepaalde lekkage hoge niveaus van sommige zware metalen voor. Aldus had het ongeval plaats in een streek met een aantal slecht onderhouden en gerunde fabrieken en flotatiebekkens die cyanide en/of zware metalen bevatten, waarvan er veel permanent lekken. Er is een risico van verdere verontreiniging van het oppervlakte- en grondwater alsmede de bodem vanwege aanhoudende lekkages of acute ongevallen.

3. Onmiddellijke follow-upactiviteiten

Na een preliminaire beoordeling van de gevolgen van het ongeval in Baia Mare werden de volgende stappen nodig geacht om de aanhoudende verontreinigingsrisico's als gevolg van mijnbouwactiviteiten aan te pakken:

-Oprichting van een internationale taskforce onder voorzitterschap van de Europese Commissie

-Onmiddellijke technische bijstand aan de Hongaarse en Roemeense autoriteiten

-Evaluatie van de behoeften aan financiële bijstand op basis van vaststellingen van de schade en het formuleren van herstelprojecten

-Versterking van de capaciteit op het gebied van civiele bescherming van de EU

-Uitbreiding tot de kandidaat-lidstaten van de lopende Commissiestudie betreffende ecologische probleemgebieden in de mijnbouwindustrie

-Herziening en mogelijke aanpassing van de bestaande wetgeving van de EU

-Versnelling van de ontwikkeling van wetgeving op het gebied van milieuaansprakelijkheid.

Verder verzamelt de Commissie momenteel bij de lidstaten van de EU alsmede de landen die kandidaat zijn om toe te treden tot de Europese Unie informatie over het aantal, de ligging en de capaciteit van de installaties die gebruikt worden voor de mineraalverwerking van sulfide-ertsen en de mineraalverwerking van goudhoudende ertsen volgens het cyanideproces. Het is bijzonder interessant na te gaan of residubekkens die in deze installaties worden gebruikt goed worden beheerd en of deze milieurisico's inhouden via chronische verontreiniging en/of een grote kans op breuken.

3.1. De taskforce Baia Mare

Deze taskforce wordt geleid door een vertegenwoordiger die door de Europese Commissie is benoemd. De zes leden ervan zijn hoge ambtenaren van de Commissie van de EU en internationale, regionale en nationale instanties voor de bescherming van het milieu. Het secretariaat van de taskforce bevindt zich in Wenen, in de kantoren van de Commissie voor de bescherming van de Donau.

De opdracht van de taskforce is om vast te stellen wat er gebeurd is, de schade te bepalen en maatregelen voor te stellen om de negatieve effecten te verhelpen. Hij zal ook maatregelen voorstellen om het publiek volledig op de hoogte te houden van de toestand. Ter voorkoming van soortgelijke ongevallen zal de taskforce potentiële probleemgebieden in het Donaubekken inventariseren en suggesties doen om de risico's te verminderen.

De taskforce heeft zijn eerste vergadering gehouden in Brussel in maart 2000 in de kantoren van de Europese Commissie. Tijdens de vergadering is de taskforce het eens geworden over de praktische implicaties van zijn opdracht:

-Het vaststellen van wat er gebeurd is en het zo precies mogelijk bepalen van de oorzaken van de lekkage.

-Het bepalen van de schade en het voorstellen van maatregelen om de negatieve effecten te verhelpen. Hij zal een langetermijnstandpunt innemen ten aanzien van hetgeen moet gebeuren om het milieuevenwicht te herstellen in de getroffen gebieden. Hij kan zich niet bezighouden met het in overweging nemen van "compensatie" als zodanig.

-Het op de hoogte houden van het publiek via tweewegscommunicatie, waarbij gewerkt wordt via gevestigde en erkende NGO's.

-Het inventariseren van andere "probleemgebieden" in de mijnbouw- en extractieve industrieën.

-Het doen van suggesties om verdere risico's te verminderen en zonodig het verstrekken van advies over de adequaatheid van het bestaande regelgevingskader.

Op zijn tweede vergadering in april 2000 werd door de taskforce het rapport van UNEP/OCHA bestudeerd waarin resultaten worden gegeven van hun onderzoek ter plaatse. De taskforce heeft tot dusver zes vergaderingen gehouden.

Als onderdeel van zijn mandaat heeft de taskforce een Inventory of High Risk Sites in the mining, extractive and ore-processing industries in the Tizsa river basin gepubliceerd (http://europa.eu.int/comm/environment/enlarg/home.htm).

Het eindrapport van de taskforce zal openbaar worden gemaakt wanneer het voltooid is eind 2000. De Europese metaalwinningsindustrie heeft aangeboden om de taskforce bij te staan.

3.2. Het rapport van UNEP/OCHA over de cyanidelekkage in Baia Mare/Roemenië

Na verzoeken van de regeringen van Hongarije, Roemenië en de Federale Republiek Joegoslavië, en overleg met de Europese Commissie en het Office for the Co-ordination of Humanitarian Affairs (OCHA) van de VN, heeft de Executive Director van het Environment Programme van de Verenigde Naties (UNEP) op 18 februari 2000 aangekondigd dat een team deskundigen naar het getroffen gebied zou worden gezonden om een wetenschappelijke analyse uit te voeren van de door de lekkage veroorzaakte milieuschade.

De missie was een gezamenlijke onderneming van UNEP en OCHA, die werd georganiseerd door de Joint Environment Unit van UNEP/OCHA, en geleid werd door de Director van het Regional Office for Europe van UNEP. De onderzoeksopdracht ervan omvatte een onafhankelijke, wetenschappelijke beschrijving van de lekkage, de situatie en de gebeurtenissen die deze veroorzaakten, het verzamelen en evalueren van gegevens in verband met de lekkage en de milieu-implicaties ervan, en de opstelling van aanbevelingen voor verdere maatregelen en preventie.

De missie vertegenwoordigde een nuttig model voor samenwerking tussen agentschappen en multidisciplinair snel beoordelingswerk. Zij was beperkt in omvang, reikwijdte en tijd, en bijgevolg niet bedoeld om een volledig overzicht te geven van de ramp en de implicaties ervan. Zij vertegenwoordigde voornamelijk een milieu-inbreng in een proces van internationaal onderzoek en internationale evaluaties door onder meer de taskforce Baia Mare.

De missie, die duurde van 23 februari tot 6 maart 2000, omvatte het nemen van monsters, analyse, interviews met relevante nationale en lokale deskundigen en besprekingen met nationale autoriteiten, getroffen bevolkingsgroepen en lokale NGO's.

Deskundigen uit zeven landen (Oostenrijk, de Tsjechische Republiek, Finland, Duitsland, Noorwegen, Zweden, Zwitserland) werden op zeer korte termijn geselecteerd om naar de getroffen gebieden te reizen. Er was in het team expertise aanwezig op het gebied van de scheikunde, ecotoxicologie, biologie, procestechniek en het bouwen van dammen.

Het team kwam samen in Boekarest in Roemenië, reisde vervolgens naar de plaats van de breuk in Baia Mare alvorens de grens over te steken naar Hongarije en volgde het rivierenstelsel tot aan de grens met de FRJ. Tenslotte werden monsters genomen langs de Donau in de FRJ. De missie viel uiteen in zeven hoofdonderzoeksgebieden:

-De inrichting en het beheer van het terrein van de dam om te begrijpen hoe de breuk ontstond

-Rampenplannen en waarschuwingssystemen

-De implicaties wat betreft het drinkwater voor de gemeenschappen die potentieel getroffen zijn door de besmetting van de grondwaterputten en publieke drinkwatervoorraden

-De kwaliteit van het oppervlaktewater inclusief chemische, biologische en ecotoxicologische effecten

-Sediment- en bodemeffecten, vooral in verband met de lozingen van zware metalen

-De methoden voor monsterneming en analyse die door de verschillende lokale en nationale autoriteiten worden gebruikt om potentiële discrepanties te onderzoeken in de metingen van de besmetting

-Interviews en contacten met lokale autoriteiten, NGO's en vertegenwoordigers van de bevolking om de sociaal-economische context en implicaties van de lekkage te beoordelen.

Het rapport van de beoordelingsmissie van UNPE/OCHA verscheen eind maart 2000 en is te downloaden op: http://www.natural-resources.org/environment/BaiaMare/index.htm).

4. Het ongeval in Baia Mare vanuit een technisch oogpunt - Beschrijving van het project en te trekken lessen

In dit hoofdstuk wordt de onderneming en haar project beschreven. Zonder vooruit te lopen op de bevindingen van de taskforce Baia Mare worden de meest waarschijnlijke oorzaken van de cyanidelekkage en de lessen die uit het ongeluk zijn te trekken aangegeven.

4.1.1. Beschrijving van de onderneming

De onderneming die de verwerkingsfabriek voor afgewerkte mijnbouwresiduen in Baia Mare, Roemenië exploiteerde, heet Aurul S.A. Het gaat om een vennootschap op aandelen die hoofdzakelijk in handen is van de Australische onderneming Esmeralda Exploration Limited (50%) en de onderneming Remin (een Roemeense overheidsonderneming) (44.8%). Esmeralda is een kleine onderneming die alleen deze fabriek in Baia Mare exploiteert. Na het ongeval is Esmeralda onder beheer van een curator gesteld.

4.1.2. Beschrijving van het project

Bij de eerdere productie van ertsen in de streek van Baia Mare door Remin waren grote hoeveelheden residuen met een laag goud- en zilvergehalte achtergebleven. Deze dammen beperkten de verdere groei van de stad en waren ook de oorzaak van ernstige milieuproblemen. De middenin de stad gelegen residubergen verontreinigden het oppervlakte- en grondwater en veroorzaakten - met name in de zomermaanden - stofwolken. Het project werd dan ook opgezet om de terreinen schoon te maken, een en ander na een internationale aanbesteding; na de ontwikkeling van nieuwe verwerkingstechnologieën was het recycleren van deze residuen technisch en economisch haalbaar geworden.

Het "Project voor de recyclering van residuen in Baia Mare" werd opgezet voor de jaarlijkse verwerking van 2.500.000 ton residuen van vroegere mijnbouwactiviteiten. Om gouduitloging te kunnen toepassen, werden de residuen met water bespoten zodat de slurry naar een bezinkingsinstallatie kon worden opgepompt. Vandaar ging de slurry naar een kogelmolen, vooral om het oppervlak te polijsten zodat het cyanideproces effectiever zou verlopen. De fijne slurry van erts en water kwam dan de zogenaamde CIP(Carbon-in-Pulp)-fabriek binnen.

De residuen van het CIP-proces werden van de fabriek naar de dam van residuen gepompt die zich ongeveer 7 kilometer ten zuiden van Baia Mare in de omgeving van het dorp Sasar bevond. Voor de start van de onderneming werd een nieuw 96 ha groot residubekken gebouwd met aarden dammen en een plastic voering. De constructie bestond uit een binnenwal en een lagere buitenwal. De buitenwal was niet bedoeld om water op te vangen van een lekkage, maar veeleer om percolatiewater en regenwater te verzamelen dat van de binnenwal afliep.

Zodra de activiteiten startten, werden de grovere fracties van de residuen gebruikt om de bouw van de dam voort te zetten. Hiervoor werden een reeks hydrocyclonen ingezet die op een afstand van elkaar bovenop de residuendam stonden opgesteld. De fijnere fractie werd, samen met het gebruikte water, in het bekken achter de dam geloosd. Nadat de slurry was neergeslagen werd het geklaarde water hergebruikt voor het uitlogingsproces teneinde het totale gebruik van cyanide in het proces tot een minimum te beperken.

>REFERENTIE NAAR EEN GRAFIEK>

Figuur 1. Dwarsdoorsnede van een residubekken [freeboard: waakhoogte; beach: waakgebied]

Samengevat kan worden gezegd dat het residubekken in bepaalde opzichten een soortgelijke rol speelde als een steenberg of een stortterrein, waar het vermalen erts wordt verwijderd. Nadat het residubekken zijn definitieve vorm en volume heeft bereikt, wordt het overblijvende water weggepompt of verdampt het.

4.1.3. Omstandigheden van de lekkage

Na extreme weersomstandigheden (ijs en sneeuw op het residubekken, zware neerslag - 36 l/m2) geraakten de op de binnenwal neergeslagen residuen doorweekt. De massa werd onstabiel en begon lokaal te schuiven, waardoor er vervolgens een ca. 23 m brede bres ontstond. Het door de bres naar buiten stromende water vulde de ruimte tussen de twee wallen en stroomde over de buitenwal.

4.1.4. Uit het ongeval te trekken lessen

Opgemerkt zij dat het gebruik van cyanide momenteel, zowel om ecologische als om economische redenen, de methode is waaraan de voorkeur wordt gegeven voor het verwerken van goudhoudende ertsen en overal ter wereld tot de normale gang van zaken behoort. Het ontwerpen en beheren van residubekkens, hetzij in verband met de goudwinning hetzij in verband met andere extractieve activiteiten, is sterk afhankelijk van terreinspecifieke omstandigheden, met name de terrein- en mineralogische gesteldheid van de plaats waar het bekken kan worden gebouwd, het type afval en het klimaat.

Aurul S.A. recycleerde het cyanidehoudende water in een "gesloten circuit". Aurul S.A. koos voor het "gesloten circuit" om te besparen op de kosten van het neutraliseren van chemicaliën en cyanide. Het residubekken vormde dus een risico, inzoverre het permanent hoge cyanideniveaus bevatte. Volgens ramingen van Roemeense experts liep ongeveer 120 ton cyanide in de rivier weg.

Na de verwerking van goudhoudend erts volgens het cyanideproces kan het cyanide met bijvoorbeeld natriumhypochloriet worden vernietigd voordat het water met de residuen in de residubekkens wordt gepompt. Na sedimentatie wordt het water ofwel geloosd of in het proces teruggepompt en opnieuw met cyanide gemengd. De meest voor de hand liggende maatregel om ongevallen te voorkomen bij overwater in het bekken is ervoor te zorgen dat de dam goed is geconstrueerd en uit materiaal bestaat dat berekend is op de te verwachten belasting. Het aanleggen van een nooddam is een tweede maatregel om de effecten op het milieu van een eventuele dambreuk te beperken; bij bekkens met een gevaarlijker inhoud, bijvoorbeeld wanneer het cyanide niet behandeld wordt, heeft een lekkage zwaardere gevolgen en zijn dergelijke extra maatregelen gerechtvaardigd.

De opslagcapaciteit kan worden uitgebreid door het bouwen van bijkomende dammen om eventueel weglopend water op te vangen. Andere maatregelen zijn onder meer het voorzien in de mogelijkheid water uit het bekken te laten wegstromen teneinde het waterpeil in het bekken te verlagen waneer dit vanwege zware neerslag plotseling gaat stijgen. Verder vereisen het beheer en de permanente opbouw van residubekkens zorgvuldige aandacht, met name wat betreft het evenwicht tussen vaste stoffen en water in de dam en de wijze waarop dit evenwicht door bijvoorbeeld zware neerslag wordt beïnvloed. Daartoe moet de grootte van het "waakgebied" (d.w.z. het gebied vanaf de bovenkant van de binnenwal tot aan de waterlijn; zie figuur 1) alsmede van de "waakhoogte" (d.w.z. het hoogteverschil tussen de bovenkant van de dam en het waterniveau; zie figuur 1) scherp worden bewaakt. Bovendien herinnert het ongeval eraan dat bij het ontwerp en beheer van een residubekken rekening dient te worden gehouden met de slechtst denkbare weersomstandigheden, zoals zware regen- of sneeuwval, alsmede met de manier waarop het functioneren van het bekken door temperaturen onder nul wordt beïnvloed. Deze voorstellen geven een idee van hetgeen bij het ontwerpen en exploiteren van dit type residubekkens kan worden gedaan om de risico's van een ongeval tot een minimum te beperken.

Een belangrijk punt tenslotte dat bij het ongeval naar voren kwam is de invloed van ineffectieve vergunnings- en handhavingsprocedures en -capaciteit op het creëren van omstandigheden waarin dammen met ontwerpfouten konden worden gebouwd en daarvoor vergunningen konden worden afgegeven. Volgens het rapport van UNEP/OCHA waren voor het bedrijf 22 individuele milieu- en volksgezondheidsvergunningen uitgereikt voordat de activiteiten van start mochten gaan. Het verkrijgen van deze vergunningen kostte in totaal zeven jaar. In Roemenië blijft het ook vandaag een probleem dat er geen effectieve integrale coördinatie is tussen de vele verschillende betrokken vergunningsinstanties en dat er niet één organisatie toezicht houdt op alle regelgevings- en technische aspecten. Er is grote bezorgdheid dat andere installaties in allerlei bedrijfstakken in de kandidaat-lidstaten ontoereikend zijn gereglementeerd en veel ervan momenteel een bedreiging vormen voor het milieu en de gezondheid. De noodzaak om de vergunningsprocedures te verbeteren alsook de middelen en capaciteit van de regulerende bureaus op te voeren zal dan ook bijkomende aandacht vereisen.

5. De huidige situatie met betrekking tot de bestaande communautaire milieuwetgeving

Er bestaat een aantal communautaire wetgevingsinstrumenten die de milieuaspecten van mijnbouwactiviteiten regelen.

5.1. Richtlijn 85/337/EEG van de Raad [4] als gewijzigd bij Richtlijn 97/11/EG van de Raad [5] betreffende de milieueffectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten en het Verdrag van Espoo inzake milieueffectrapportage in grensoverschrijdend verband van de UNECE [6]

[4] PB L 175 van 5 juli 1985.

[5] PB L 73 van 14 maart 1997.

[6] PB C 104 van 24 april 1992.

Richtlijn 85/337/EEG van de Raad als gewijzigd bij Richtlijn 97/11/EG van de Raad, de zogenaamde MEB-richtlijn, schrijft een milieueffectbeoordeling voor van een groot aantal economische activiteiten, inclusief mijnbouwactiviteiten en dammen wanneer dergelijke activiteiten een aanzienlijk milieueffect kunnen hebben.

De MEB-richtlijn legt het accent op een preventieve benadering aangezien zij een beoordeling voorschrijft van de waarschijnlijkheid van milieu-effecten van activiteiten voordat een vergunning wordt gegeven. Een dergelijke beoordeling wordt vertaald in een milieurapport waarmee door de bevoegde instantie die de vergunning verleent rekening moet worden gehouden. Geplande verzachtingsmaatregelen maken deel uit van een dergelijke beoordeling. Een belangrijke factor in de milieueffectbeoordelingsprocedure is de deelname en inspraak van het publiek in het kader van de gegeven voorschriften. Aan de daaruit voortvloeiende opmerkingen moet door de bevoegde instantie zorgvuldig aandacht worden besteed. Een dergelijke benadering is een garantie voor transparantie, inspraak en informering van het publiek in een vroeg stadium en draagt bij tot het inventariseren en verzachten van de risico's voor het milieu.

De MEB-richtlijn voert ook het Verdrag van Espoo inzake milieueffectrapportage in grensoverschrijdend verband van de UNECE uit. Dit Verdrag werd in 1991 ondertekend en trad in 1997 in werking. Momenteel zijn er 30 partijen bij het Verdrag, inclusief de Europese Gemeenschap. Mijnbouwactiviteiten en dammen vallen eveneens onder dit Verdrag. Wanneer een gepland project een significant grensoverschrijdend milieueffect kan hebben, moeten de betrokken partijen daarvan in kennis worden gesteld en moet alle relevante informatie over het project inclusief het milieurapport worden voorgelegd zodat het publiek dat kan worden getroffen de kans krijgt zijn opmerkingen te maken. Met de resultaten van een dergelijk grensoverschrijdend overleg moet rekening worden gehouden door de bevoegde instantie van de partij die verantwoordelijk is voor het verlenen van de vergunning voor het project.

5.2. Richtlijn 76/464/EEG van de Raad betreffende de verontreiniging veroorzaakt door bepaalde gevaarlijke stoffen die in het aquatisch milieu van de Gemeenschap worden geloosd [7]

[7] PB L 129 van 18 mei 1976, blz. 23.

Deze richtlijn regelt de verontreiniging die wordt veroorzaakt door de lozing van gevaarlijke stoffen in het aquatisch milieu. Zij regelt evenwel niet verontreiniging door ongeval. 18 stoffen inclusief cadmium en kwik werden gereguleerd in vijf "dochterrichtlijnen", waarbij voor de gehele Gemeenschap emissiegrenswaarden en kwaliteitsnormen voor het aquatisch milieu worden vastgesteld. Voor bepaalde verontreinigende stoffen, die moeten worden gekozen uit een grote groep andere stoffen inclusief cyaniden en zware metalen, moeten de lidstaten nationale emissiereductieprogramma's instellen. De programma's dienen wettelijk bindende waterkwaliteitsdoelstellingen en termijnen voor de uitvoering van bepaalde emissiereductiedoelstellingen te omvatten. Wat mijnbouwactiviteiten betreft is er een sterk verontreinigingspotentieel aanwezig bij bepaalde gevaarlijke stoffen, hetgeen een schadelijk effect op het aquatisch milieu kan hebben. Bij vaststelling van een dergelijke verontreiniging wordt vereist dat men over een vergunning voor lozingen die de desbetreffende verontreinigende stoffen bevatten beschikt. Aldus zou krachtens de richtlijn een effectieve verontreinigingscontrole van puntbronnen in de mijnbouw mogelijk zijn.

5.3. Richtlijn 96/82/EG van de Raad van 9 december 1996 betreffende de beheersing van de gevaren van zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen zijn betrokken (Seveso II-richtlijn) [8] en het Verdrag inzake de grensoverschrijdende gevolgen van industriële ongevallen van de UNECE [9]

[8] PB L 10 van 14 januari 1997, blz. 13.

[9] PB L 326 van 3 december 1998, blz. 1.

De richtlijn beoogt de preventie van zware ongevallen waarbij gevaarlijke stoffen betrokken zijn, en de beperking van de gevolgen daarvan voor mens en milieu, teneinde op coherente en doeltreffende wijze hoge niveaus van bescherming binnen de gehele Gemeenschap te waarborgen.

De centrale nieuwigheid van Seveso II bestaat in de invoering van een verplichting voor industriële exploitanten om veiligheidsbeheerssystemen in werking te stellen en daarbij met gebruikmaking van mogelijke ongevallenscenario's een gedetailleerde risicobeoordeling uit te voeren. Een dergelijke risicobeoordeling speelt een sleutelrol in het voorkomen van zware ongevallen.

Het klassieke toepassingsgebied van Seveso II zijn chemische bedrijven en opslagvoorzieningen waar gevaarlijke stoffen in hoeveelheden aanwezig zijn die boven bepaalde drempelniveaus liggen.

Krachtens artikel 4 onder e) van de richtlijn is deze niet van toepassing op winningsindustrieën die zich op het gebied van exploratie en exploitatie van delfstoffen in mijnen en groeven en op dat van boringen bewegen. Bovendien is op grond van artikel 4 onder f) de richtlijn niet van toepassing op stortplaatsen voor afval.

Deze uitsluitingen gaan terug tot de oorspronkelijke Seveso-richtlijn van 1982 die niet van toepassing was op winnings- en andere mijnbouwactiviteiten alsmede installaties voor de verwijdering van toxische en gevaarlijke afvalstoffen waarvoor communautaire voorschriften gelden, voor zover deze de voorkoming beogen van zware ongevallen.

In de toelichting bij het voorstel voor Seveso II dat bij de Raad en het Europees Parlement werd ingediend, werden de bovenstaande uitsluitingen gerechtvaardigd op grond van het feit dat "zich op deze gebieden weliswaar zware ongevallen kunnen voordoen, maar dat deze gebieden vanwege speciale behoeften of speciale gevaren niet gemakkelijk in het voorstel in te passen zijn".

De Seveso II-richtlijn laat ruimte open voor interpretatie van haar werkingssfeer, die gebruikt zou kunnen worden om verwerkingsactiviteiten en/of residubekkens of dammen van haar werkingssfeer uit te sluiten.

De richtlijn voert ook het Verdrag inzake de grensoverschrijdende gevolgen van industriële ongevallen van de UNECE uit. Dit Verdrag werd in 1992 ondertekend en trad in april 2000 in werking. Momenteel zijn er 17 partijen bij het Verdrag, waaronder de Europese Gemeenschap. Het Verdrag beoogt de bescherming van mens en milieu tegen industriële ongevallen die grensoverschrijdende effecten kunnen teweegbrengen en de bevordering van actieve internationale samenwerking tussen de verdragsluitende partijen voor, gedurende en na dergelijke ongevallen. Het Verdrag is evenwel niet van toepassing op dambreuken, met uitzondering van de effecten van door dergelijke breuken veroorzaakte industriële ongevallen.

5.4. Communautaire wetgeving op het gebied van afvalstoffenbeheer

5.4.1. Richtlijn 75/442/EEG [10] als gewijzigd bij Richtlijn 91/156/EEG [11] betreffende afvalstoffen

[10] PB L 194 van 25 juli 1975, blz. 39.

[11] PB L 78 van 26 maart 1991.

Artikel 2 van Richtlijn 75/442/EEG betreffende afvalstoffen als gewijzigd bij Richtlijn 91/156/EEG bepaalt dat afvalstoffen die ontstaan bij opsporing, winning, behandeling en opslag van delfstoffen, alsmede bij de exploitatie van steengroeven buiten de werkingssfeer van Richtlijn 75/442/EEG vallen wanneer zij reeds onder andere communautaire wetgeving vallen. Momenteel is er geen specifieke communautaire wetgeving betreffende dit type afvalstoffen. Bijgevolg is Richtlijn 75/442/EEG van toepassing op afvalstoffen van de extractieve industrie.

Artikel 4 van Richtlijn 75/442/EEG bepaalt dat de lidstaten de nodige maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat de nuttige toepassing of de verwijdering van de afvalstoffen plaatsvindt zonder gevaar voor de gezondheid van de mens en zonder dat procédés of methoden worden aangewend die nadelige gevolgen voor het milieu kunnen hebben.

5.4.2. Richtlijn 99/31/EG betreffende het storten van afvalstoffen [12]

[12] PB L 182 van 16 juli 1999, blz. 1.

Het storten van afvalstoffen in een bekken is een afvalstoffenverwijderingactiviteit die onder bestaande EU-wetgeving valt - Richtlijn 99/31/EG betreffende het storten van afvalstoffen. Deze richtlijn is in werking getreden op 16 juli 1999 en wordt op 16 juli 2001 van toepassing.

Volgens deze richtlijn valt het storten van niet-gevaarlijke inerte afvalstoffen die ontstaan bij opsporing, winning, behandeling en opslag van delfstoffen, alsmede bij de exploitatie van steengroeven buiten de werkingssfeer van de richtlijn. Afvalstoffen van de metaalwinning zijn echter in principe geen inerte afvalstoffen. De richtlijn zou dan ook van toepassing zijn.

De richtlijn stelt eisen betreffende vergunningen voor stortplaatsen, de technische constructie van stortplaatsen, de types afvalstoffen die op stortplaatsen aanvaardbaar zijn en de controleprocedures voor stortplaatsen.

Hoewel de richtlijn nog niet van toepassing is, is een aantal eisen relevant voor het afvalstoffenbeheer met betrekking tot mijnbouwactiviteiten.

-Wat betreft de ligging van de stortplaats moet onder meer rekening worden gehouden met de afstand tot grondwater of oppervlaktewater en het gevaar van overstromingen, verzakkingen, aardverschuivingen of lawines.

-De nodige maatregelen moeten worden genomen om het doordringen van neerslag in het gestorte afval te beheersen.

-De afvalstoffen moeten zodanig op het terrein worden gestort dat de stabiliteit van de afvalstofmassa en de bijbehorende constructies gewaarborgd blijft en dat met name verschuivingen worden voorkomen.

-Er is een monitoringprogramma voor water-, percolaat- en gascontrole vastgesteld. De monitoringresultaten moeten aan de bevoegde autoriteiten worden gerapporteerd.

Opgemerkt zij dat de stortplaatsrichtlijn in de eerste plaats werd aangenomen om de verwijdering van afvalstoffen op normale stortplaatsen te reguleren. Alle kwesties in verband met het beheer van residubekkens kwamen niet specifiek aan bod in deze richtlijn.

5.5. Richtlijn 96/61/EG van de Raad van 24 september 1996 inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging (IPPC-richtlijn) [13]

[13] PB L 257 van 10 oktober 1996.

Voor alle installaties die onder bijlage I van de IPPC-richtlijn vallen moet een exploitatievergunning zijn afgegeven door de bevoegde instanties in de lidstaten. Wat "gewone verontreiniging" betreft moeten de vergunningen emissiegrenswaarden of equivalente parameters bevatten. Deze dienen te zijn gebaseerd op het gebruik van de beste beschikbare technieken (BBT). Bovendien dienen de vergunningen maatregelen voor andere dan de normale bedrijfsomstandigheden te omvatten, waarbij rekening gehouden wordt met opstarten, lekken, storingen, korte stilleggingen en definitieve bedrijfsbeëindiging, wanneer het milieu daardoor kan worden beïnvloed.

De IPPC-richtlijn regelt de integrale milieueffecten van het productieproces, d.w.z. de water-, lucht- en bodemverontreiniging, de generatie van procesresiduen, het gebruik van energie, enz. Centraal staat afvalpreventie veeleer dan afvalzuivering. In de richtlijn wordt een onderscheid gemaakt tussen enerzijds nieuwe of ingrijpend gewijzigde installaties en anderzijds bestaande installaties. Voor de eerste categorie gelden alle bepalingen van de richtlijn sinds oktober 1999. Wat de tweede categorie betreft hebben de lidstaten tot oktober 2007 de tijd om aan de richtlijn te voldoen.

De winning van ertsen valt niet onder de IPPC-richtlijn, maar activiteiten zoals op het terrein in Baia Mare werden uitgevoerd, vallen reeds onder de IPPC-richtlijn. Onder punt 2.5 (b) van bijlage I vallen immers "installaties voor de winning van ruwe non-ferrometalen uit erts, concentraat of secundaire grondstoffen met metallurgische, chemische of elektrolytische procédés".

Het is echter mogelijk dat onder de IPPC-richtlijn niet alle terreinen in de Europese Unie vallen waar residudammen worden gebruikt. Mogelijk is dat het geen productieterreinen zijn (wanneer zij gescheiden zijn van het eigenlijke productieterrein), er geen ruwe metalen worden geproduceerd (wanneer er bijvoorbeeld concentraat wordt geproduceerd), of dat zij niet beschouwd worden als stortplaatsen die onder categorie 5.4 vallen van bijlage I van de richtlijn ("stortplaatsen die meer dan 10 ton per dag ontvangen of een totale capaciteit van meer dan 25 000 ton hebben, met uitzondering van stortplaatsen voor inerte afvalstoffen"). De meeste dammen bereiken waarschijnlijk deze drempels.

Het concept stortplaatsen is niet gedefinieerd in de IPPC-richtlijn, maar de stortplaatsrichtlijn (99/31/EG) [14] bevat wel een definitie. Volgens artikel 2, onder g van deze richtlijn is een stortplaats een afvalverwijderingsterrein voor het storten van afvalstoffen op of in de bodem. Opslag van afval voorafgaand aan terugwinning of behandeling voor een periode van in de regel minder dan drie jaar en opslag van afvalstoffen voorafgaand aan verwijdering voor een periode van minder dan een jaar vallen niet onder de definitie van een stortplaats. Opgemerkt zij dat de residubekkens van Baia Mare en Aznalcóllar niet bedoeld waren voor tijdelijke opslag. Op basis van de bovenstaande definitie valt een ruime meerderheid van residudammen waarschijnlijk onder de huidige formulering van bijlage I.

[14] PB L 182 van 16 juli1999.

6. Follow-up - het actieplan

De recente mijnongevallen hebben de noodzaak geïllustreerd van een herziening van het communautaire milieubeleid. Dit is vooral belangrijk met het oog op de uitbreiding van de EU. De bovenbeschreven maatregelen zullen dan ook worden voorbereid in nauwe samenwerking met de kandidaat-lidstaten.

Er zijn besprekingen met deskundigen van de lidstaten gestart met het oog op het wijzigen van de indelingscategorie van gevaarlijke afvalstoffen en het opnemen van deze afvalstoffen in de lijst van gevaarlijke afvalstoffen. De eerste conclusies worden verwacht in het tweede semester van 2000.

Verder worden in de waterkaderrichtlijn, die onlangs door de Raad en het Europees Parlement is aangenomen, maatregelen op stroomgebiedniveau gevraagd inclusief "maatregelen die nodig zijn ter voorkoming van aanzienlijke lekkage van verontreinigende stoffen uit technische installaties en ter voorkoming of beperking van de gevolgen van incidentele verontreiniging" en "systemen om dergelijke gebeurtenissen op te sporen of ervoor te waarschuwen".

Vanuit een oogpunt van civiele bescherming toont de ervaring van het ongeval in Baia Mare in Roemenië ook duidelijk de noodzaak aan van de verbetering van de waarschuwingssystemen. De Commissie heeft bijgevolg voorgesteld een communautair mechanisme in te stellen voor de coördinatie van het optreden van de civiele bescherming bij noodgevallen [15].

[15] COM (2000) 593 def., 27.9.2000.

Bovendien bevat het Witboek betreffende milieuaansprakelijkheid [16] voorstellen voor de invoering van een communautair milieuaansprakelijkheidsstelsel met als doel het verbeteren van de toepassing van essentiële milieubeginselen zoals de vervuiler betaalt, preventie en voorzorg en van de bestaande milieuwetgeving van de EU, en ook om te zorgen voor een adequaat herstel van het milieu.

[16] COM(2000) 66 def., 9.2.2000.

De Milieuministerraad van 30 maart 2000 gaf brede steun aan het voorstel van de Commissie om in dat verband een kaderrichtlijn in te stellen. Een dergelijk voorstel is in voorbereiding en zou voor eind 2001 worden ingediend. Vooraf moeten meerdere studies worden uitgevoerd met betrekking tot onder meer economische aspecten zoals concurrentievermogen en verzekerbaarheid, en met betrekking tot waardering en herstel van schade aan de biodiversiteit. Er zal ook rekening worden gehouden met de opinie van de andere Europese instellingen en de opmerkingen van de betrokken partijen.

Deze activiteiten buiten beschouwing gelaten worden drie hoofdactiviteiten gepland. Deze zouden betrekking hebben op industrieel risicobeheer, het beheer van mijnafval en geïntegreerde preventie en beheersing van verontreiniging.

6.1. Wijziging van de Seveso II-richtlijn

In termen van industrieel risicobeheer lijkt de Seveso II-richtlijn het meest geschikte wettelijke instrument te zijn om zware ongevallen te voorkomen waarbij gevaarlijke stoffen betrokken zijn. De richtlijn verplicht industriële exploitanten om veiligheidsbeheerssystemen in werking te stellen en daarbij met gebruikmaking van mogelijke ongevallenscenario's een gedetailleerde risicobeoordeling uit te voeren.

Om een einde te maken aan de bovenbeschreven dubbelzinnigheden in de richtlijn is het de bedoeling de Seveso II-richtlijn zo te wijzigen dat de mineraalverwerking van ertsen en met name daarbij gebruikte residubekkens of dammen ondubbelzinnig onder de richtlijn vallen. Het is van belang er nota van te nemen dat dergelijke activiteiten alleen onder de richtlijn vallen indien er daarbij gevaarlijke stoffen betrokken zijn en deze aanwezig zijn in hoeveelheden die boven de in de richtlijn bepaalde drempelniveaus liggen.

Deze wijziging zal worden voorbereid na voltooiing van het rapport van de taskforce Baia Mare. Zij zal deel uitmaken van een ruimere herziening van de werkingssfeer van de richtlijn.

De explosie van de opslagfaciliteit bij SE Fireworks in Enschede/Nederland in het begin van dit jaar, waarbij veel doden en gewonden vielen, heeft hoe dan ook de noodzaak doen ontstaan de drempelwaarden voor pyrotechnische stoffen te evalueren en voorstellen te doen voor wijzigingen van de Seveso II-richtlijn.

Bovendien is al bij de aanneming van de richtlijn aan de Commissie door de Raad gevraagd de drempelwaarden voor milieugevaarlijkse stoffen en de lijst van kankerverwekkende stoffen in bijlage I te evalueren. Deze werkzaamheden zijn verricht in twee technische werkgroepen die in april 2000 met hun eindrapport zijn gekomen. In deze rapporten wordt in overweging gegeven de drempelwaarden voor milieugevaarlijke stoffen significant te verlagen en de lijst van kankerverwekkende stoffen in bijlage I van de Seveso II-richtlijn uit te breiden.

6.2. Een initiatief inzake het beheer van mijnbouwafval

Het beheer van afvalstoffen van winningsactiviteiten vereist gedetailleerd onderzoek. Mijnbouwafval vorm een van de grootste afvalstromen in de Gemeenschap. Sommige afvalstromen, met name die welke gegenereerd worden door de mijnbouwindustrie die non-ferrometalen wint, bevatten grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen, zoals zware metalen. Hoewel alle metalen natuurlijk voorkomende stoffen zijn en een essentieel onderdeel vormen van het dagelijkse leven, zijn het elementen en blijven zij dan ook in het milieu aanwezig. Zij dienen beneden niveaus te worden gehouden die schadelijk zijn voor het milieu hoewel hun concentraties in het milieu sterk kunnen variëren vanwege de natuurlijke nabijheid van metaalhoudende ertslagen. Wanneer metalen en metaalverbindingen via mijnbouwactiviteiten naar de oppervlakte zijn gebracht zijn zij meestal chemisch beschikbaarder en verdienen zij specifieke aandacht teneinde verontreiniging te voorkomen.

Er werd dan ook in september 1999 een studie gestart naar de bestaande wetgeving en praktijken betreffende het beheer van afvalstoffen van de winningsindustrie. Centraal in de studie staan de milieuaspecten van het beheer van mijnbouwafval alsmede beste praktijken, die milieuschade kunnen voorkomen tijdens het afvalbeheer.

De studie werd uitgebreid tot de kandidaat-lidstaten waarin belangrijke mijnbouwactiviteiten plaatshebben (Hongarije, Bulgarije, Roemenië, Polen, de Tsjechische Republiek en Slovakije). De studie moet volledig voltooid zijn voor eind 2000 en centraal staat het beheer van residubekkens die non-ferrometaalhoudende delfstoffen bevatten. Voor zover daarover informatie beschikbaar is moeten de belangrijkste mijnbouwactiviteiten op regionale basis worden geïnventariseerd. Er worden moeilijkheden verwacht om de informatie te verzamelen. Gezien het beschikbare budget en de tijddruk is geen gedetailleerde inventaris van alle problematische verlaten en bestaande mijnen in deze landen mogelijk. Op langere termijn zal door het Gemeenschapelijk Centrum voor Onderzoek in samenwerking met andere diensten van de Commissie en het Europees Milieuagentschap een onderzoeksproject betreffende de milieueffecten van mijnbouwafval worden uitgevoerd. Deze studie zal omvatten een inventaris van terreinen waar giftig mijnbouwafval aanwezig is, een vergelijking van de wetgeving inzake mijnbouwafval en een beoordeling van de milieugevolgen van mijnongevallen.

Op basis van de resultaten van de studie, die met alle stakeholders zullen worden besproken, zal het mogelijk zijn aandacht te besteden aan het feit of er een initiatief moet worden ontwikkeld, met name een voorstel voor een richtlijn waarin vooral het beheer van mijnbouwafval centraal staat en waarin aandacht wordt geschonken aan zowel de terreinspecificiteit als aan significante verschillen tussen diverse subsectoren van de winningsindustrie. Deze ronde zal in 2001 plaatshebben.

6.3. Een BBT-referentiedocument krachtens de IPPC-richtlijn

Teneinde te helpen bij de uitvoering van de IPPC-richtlijn in de sector van de winning van non-ferrometalen overweegt de Commissie een informatie-uitwisseling te organiseren betreffende het beheer van residudammen met het oog op het maken van een speciaal BBT-referentiedocument (BREF) over dit onderwerp. Deze opdracht zou deel kunnen uitmaken van de lopende BBT-informatie-uitwisseling tussen de lidstaten en de industrie, die gecoördineerd wordt door het Europees IPPC-Bureau [17] van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de Commissie. De werkzaamheden dienen te starten voor het einde van dit jaar en er wordt naar gestreefd deze in het najaar van 2002 te beëindigen. Het BREF dient betrekking te hebben op zowel technieken om de gewone verontreiniging te reduceren als op technieken om ongevallen te voorkomen of te verzachten.

[17] http://eippcb.jrc.es.

Een BREF schrijft per definitie niets voor. Het is louter bedoeld ter oriëntatie van de bevoegde (nationale, regionale of locale) autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor het verlenen van vergunningen voor installaties die onder de IPPC-richtlijn vallen. Behalve de autoriteiten in de lidstaten van de Europese Unie zijn er verscheidene andere belanghebbende doelgroepen voor een BREF, zoals autoriteiten in de landen die kandidaat zijn om toe te treden tot de Europese Unie, bedrijven die een IPPC-installatie exploiteren in Europa, kleine en middelgrote ondernemingen binnen de relevante industrie die echter niet onder de richtlijn vallen, de wetenschappelijke wereld, belanghebbende actoren buiten Europa, milieuorganisaties en, last but not least, het publiek in het algemeen.

Een BBT-referentiedocument betreffende het beheer van residudammen zou bijdragen aan de kennis over de maatregelen die beschikbaar zijn om soortgelijke ongevallen in de toekomst te voorkomen. Met deze informatie tot hun beschikking zouden de vergunningsautoriteiten kunnen eisen dat installaties die gebruik maken van residudammen in de Europese Unie voldoen aan de strengste milieunormen ter wereld (mits zij voldoen aan het "beschikbaarheidscriterium" van artikel 2, punt 11 van de IPPC-richtlijn).

Zoals eerder in deze mededeling besproken (zie 5.5) is het mogelijk dat onder de IPPC-richtlijn niet alle terreinen in de Europese Unie vallen waar residudammen worden gebruikt. Zo nodig zou de werkingssfeer van de IPPC-richtlijn dan ook kunnen worden verduidelijkt in die zin dat expliciet wordt vastgesteld dat onder de richtlijn ook dammen van metaalhoudende residuen vallen die een inherent risico inhouden van significante schade aan het milieu of de volksgezondheid. Bovendien zou ook de verwerking van bepaalde delfstoffen en residuen in de mijnbouw onder de werkingssfeer van de richtlijn kunnen worden gebracht. Dergelijke wijzigingen kunnen in overweging worden genomen in de context van een initiatief inzake het beheer van mijnbouwafval (zie 6.2).

6.4. Inbreng in de taskforce Baia Mare

De drie hoofdactiviteiten die zijn vastgesteld bij wijze van gerichte follow-up van recente mijnongevallen, d.w.z.

-een wijziging van de Seveso II-richtlijn

-een initiatief inzake het beheer van mijnbouwafval

-een BBT-referentiedocument krachtens de IPPC-richtlijn

zullen een belangrijke inbreng vormen in de lopende werkzaamheden van de taskforce Baia Mare.