VERSLAG VAN DE COMMISSIE Over het "Actieplan voor het consumentenbeleid 1999-2001" en over het "Algemeen kader voor communautaire activiteiten ten behoeve van de consumenten 1999-2003"

1. Inleiding

Nadat de helft van de looptijd van het huidige actieplan achter de rug is, is het nu tijd om een balans op te maken van de tot dusver geboekte vooruitgang. Dit tussentijds verslag geeft een overzicht van de stand van de uitvoering van het actieplan op elk van de brede beleidsterreinen, als aangegeven in het plan. Dit overzicht wordt echter voorafgegaan door een gedeelte waarin de verschillende factoren worden behandeld die hetzij een merkbare invloed op de tenuitvoerlegging van het actieplan hebben gehad, hetzij in aanmerking moeten worden genomen wanneer wordt bekeken welke aanpassingen voor de resterende periode van het actieplan nodig zijn.

Daarnaast en overeenkomstig artikel 13 van Besluit 283/1999/EG van het Europees Parlement en de Raad heeft dit verslag, met name de bijlagen 1 en 2, ook betrekking op de uitvoering, in zowel 1999 als 2000, van het Algemeen kader voor communautaire activiteiten ten behoeve van de consumenten in het kader van de drie beleidsdoelstellingen als vastgesteld in het actieplan voor het consumentenbeleid.

Het financiële kader voor de tenuitvoerlegging van de rechtsgrond voor het consumentenbeleid voor de periode 1999-2003 was vastgesteld op EUR 112,5 miljoen. De totale vastleggingskredieten voor het jaar 1999 bedroegen EUR 22,350 miljoen en voor het jaar 2000 [1]) EUR 22,905 miljoen. In 1999 werd 100% van de vastleggingskredieten en 98% van de betalingskredieten gebruikt. In 2000 werd 90% van de vastleggingskredieten en 75% van de betalingskredieten gebruikt. Bijlage 1 laat in detail zien welke activiteiten in het kader van elke beleidsdoelstelling in 1999 en 2000 zijn gefinancierd. Bijlage 2 laat de bedragen zien die in 1999 en 2000 als financiële steun zijn toegewezen aan Europese consumentenorganisaties en individuele projecten met bijstand van het raadgevend comité van vertegenwoordigers van de lidstaten.

[1] ) Het in het jaar 2000 beschikbare bedrag omvat de jaarlijkse bijdrage van 1,8 %, of EUR 405.000 van de EVA/EER-landen (IJsland, Noorwegen en Liechtenstein) die deelnemen aan de activiteiten uit hoofde van Besluit 283/1999/EG.

Tijdens de door het verslag bestreken periode heeft een aantal organisatorische veranderingen in de voor het consumentenbeleid verantwoordelijke diensten plaatsgevonden. Deze veranderingen maken een vergelijking van jaar tot jaar zinloos maar in april 2001 bedroeg het aantal personeelsleden in het voor de ontwikkeling van het consumentenbeleid verantwoordelijke Directoraat in totaal 67. [2])

[2] ) Dit totaal bestond uit 36 functionarissen in categorie "A", 12 in categorie "B" en 19 in categorie "C".

2. Consumentenbeleid in een veranderende wereld

"De komende drie jaar zal het consumentenbeleid tot volle ontwikkeling komen, aangezien de consumentenbelangen tezamen met andere kwesties die de gewone burgers aangaan, steeds belangrijker zullen worden". De waarheid van deze openingszin van het "Actieplan voor het consumentenbeleid 1999-2001" is aangetoond door verscheidene gebeurtenissen die de laatste twee jaar hebben plaatsgevonden en die met name betrekking hadden op de gezondheid en veiligheid van de consumenten. Deze ontwikkelingen hebben echter gediend om consumentenkwesties naar voren te brengen. Men is er zich uiteindelijk, zowel op EU- als op nationaal niveau, van bewust geworden dat consumentenbeleid geen luxe is maar een essentieel element van de algemene beleidsontwikkeling in de EU.

In de EG-instellingen heeft het consumentenbeleid een veel hoger profiel gekregen en dit is weerspiegeld in de Resolutie van de Raad van 28 juni 1999 inzake het "Consumentenbeleid in de Gemeenschap 1999 - 2001" [3]), en in de adviezen van het Europees Parlement [4]), het Comité van de Regio's [5]) en het Economisch en Sociaal Comité [6]). De Commissie heeft bij de tenuitvoerlegging van het actieplan met deze adviezen rekening gehouden.

[3] ) Publicatieblad C 206 van 21.7.99.

[4] ) Publicatieblad C 279 van 1.10.99.

[5] ) CdR 181/99 fin.

[6] ) Publicatieblad C 209 van 22.7.99.

De diensten van de Commissie zijn geherstructureerd om te zorgen voor een meer effectieve en gecoördineerde aanpak van de consumentenbelangen. Bovendien komt de integratie van de consumentendimensie in andere beleidsmaatregelen van de EU vaker voor en wordt als normaal beschouwd.

Een significant element van de herstructurering binnen de Commissie was de concentratie van kwesties op het gebied van gezondheid en consumentenbescherming in een enkel directoraat-generaal onder de verantwoordelijkheid van een enkele commissaris. Het belangrijkste aspect van deze verandering bestond erin dat Directoraat-generaal Gezondheid en consumentenbescherming verantwoordelijk is gemaakt voor de voedselveiligheid in de gehele voedselketen, van "boer tot bord".

Deze organisatorische verandering werd snel gevolgd door de goedkeuring van het Witboek inzake voedselveiligheid [7]) door de Commissie op 12 januari 2000. Het witboek beoogt de totstandbrenging van de hoogste norm van voedselveiligheid en stelt een radicaal hervormingsplan vast. Het bevat voorstellen voor een omvattend programma van wetgevende hervorming, waaronder de oprichting van een nieuwe Europese Voedselautoriteit. Dit radicaal herzien beleid vervangt de delen van het actieplan 1999-2001 die betrekking hadden op voedselveiligheid en daarom zal dit tussentijds verslag de tenuitvoerlegging van deze punten noch de werkzaamheden van het Voedsel- en Veterinair Bureau [8]) bestrijken.

[7] ) "Witboek inzake voedselveiliheid" : COM (1999) 719 def. (12 januari 2000)

[8] ) Zie jaarverslag van het Voedsel- en Veterinair bureau (VVB) (http://europa.eu.int/comm/food/fs/inspections/policy_papers/vi_pol07_en.pdf

Deze aanpassingen zijn een duidelijke aanwijzing van de behoefte aan een flexibele aanpak van de tenuitvoerlegging van het actieplan.

3. Vooruitgang bij de tenuitvoerlegging van het actieplan

3.1. Beleidsdoelstelling: "Een krachtigere stem voor de consument in de gehele EU"

Een van de belangrijkste kenmerken die consumenten als deelnemers in een moderne markteconomie van bedrijven onderscheidt, is hun relatieve versnippering. Deze versnippering vindt zijn oorsprong in twee factoren: het zeer groot aantal markten waarop de consumenten moeten opereren om aan hun behoeften te voldoen en hun klaarblijkelijke tegenzin om collectieve actie te beschouwen als een normaal middel om hun invloed op de markt te vergroten of uit te oefenen.

Op EG-niveau heeft dit geleid tot de algemene erkenning dat maatregelen nodig zijn om de positie van de consument op de markt te versterken en dat de bevordering van "Een krachtigere stem voor de consument in de gehele EU" een belangrijke bijdrage daartoe zou kunnen leveren. Deze doelstelling benadrukt de noodzaak om de consument meer bewust te maken van het belang van zijn rol op de markt, alsook de noodzaak van de verbetering van de methoden voor de communicatie van de behoeften van de consument aan bedrijven en beleidsmakers. Er kan actie ter versterking van de positie van de consument als marktdeelnemer worden ondernomen door verschillende belanghebbenden, niet in het minst door de consumenten zelf, hetzij afzonderlijk, hetzij in verenigingen.

In termen van uitvoering van de begroting is het grootste gedeelte van de kredieten, oftewel circa EUR 12,5 miljoen in 1999 en 10 miljoen in 2000, gebruikt voor de verwezenlijking van deze beleidsdoelstelling.

* Actiegebied: Doeltreffender consumentenverenigingen

In consumentenzaken, zoals op vele andere gebieden van de menselijke activiteit, kan collectieve actie vaak effectiever zijn dan individueel optreden. Consumentenverenigingen kunnen de marktpositie van de consument versterken door het verzamelen van informatie, het verlagen van de kosten voor toegang tot deskundig advies, alsook door het bieden van een meer solide basis voor een dialoog met bedrijven en voor politieke actie.

De Commissie is de consumentenverenigingen op twee manieren blijven steunen:

* door het verlenen van financiële steun, en

* door het verlenen van logistieke steun voor internationale vergaderingen.

Wat de verlening van financiële steun aan consumentenorganisaties in Europa betreft, heeft de Commissie de eisen nageleefd, als vastgesteld in het "Besluit tot vaststelling van een algemeen kader voor communautaire activiteiten ten behoeve van de consumenten". [9]) Er zijn oproepen gepubliceerd tot het indienen van aanvragen voor financiële steun uit de begrotingen voor 1999, 2000 en 2001.

[9] ) Besluit nr. 283/1999/EG

Om het algemene effect van dit soort financiering te verbeteren heeft de Commissie er in het algemeen naar gestreefd om de beperkte beschikbare financiële middelen op een klein aantal projecten te concentreren. Tezelfdertijd heeft zij de consumentenorganisaties ertoe aangemoedigd samen te werken in projecten van gemeenschappelijk belang. In reactie op de oproep van de Commissie tot het indienen van projecten is het aantal ontvangen voorstellen sinds 1998 geleidelijk gedaald: 378 voorstellen in 1998, 210 in 1999 en 178 in 2000. Dit is grotendeels te wijten aan een betere definitie van de te financieren acties in de oproepen. Een andere reden kan de eis in het kader van de rechtsgrond zijn dat de consumentenorganisaties in de regel een eigen bijdrage van minimaal 50% van de totale kosten van het project moeten leveren. Deze nieuwe regel is systematisch toegepast, enkele uitzonderingen daargelaten.

Bijlage 2 laat de bedragen zien die in 1999 en 2000 als financiële steun aan Europese consumentenorganisaties en individuele projecten zijn toegekend. De besluiten over de financiële steun worden genomen in overleg met het raadgevend comité voor communautaire activiteiten ten behoeve van de consumenten, dat uit vertegenwoordigers van de lidstaten is samengesteld. De eerste vergadering van dit comité vond plaats op 18 maart 1999. Het reglement van orde en de werkwijze van het comité zijn vastgesteld. Sinds maart 1999 zijn vijf vergaderingen gehouden en er vinden regelmatige contacten via het e-mail-netwerk plaats, wat de samenwerking en de overdracht van informatie heeft vergemakkelijkt.

Het raadgevend comité heeft adviezen uitgebracht over de ontwerp-maatregelen van de Commissie in verband met de selectiecriteria voor organisaties en projecten uit hoofde van artikel 2, onder b) en c) alsook bij de selectie van de begunstigden op grond van het voorstel van de Commissie. Overeenkomstig de rechtsgrond heeft de Commissie het raadgevend comité informatie verstrekt over de te financieren activiteiten alsook over de resultaten van besluiten over gedane uitgaven.

In 1999 was de uiterste termijn voor de indiening van aanvragen voor de toekenning van financiële steun aan Europese consumentenorganisaties en individuele projecten 30 november 1998. Hoewel Besluit 283/1999/EG pas in februari 1999 van kracht is geworden, zijn de voorwaarden en criteria voor financiering reeds in de oproep tot het indienen van voorstellen opgenomen. De financiële steun ter dekking van de bedrijfskosten van vier Europese consumentenorganisaties bedroeg in 1999 EUR 1,42 miljoen.

In 2000 was de uiterste termijn voor de indiening van aanvragen voor de toekenning van financiële steun aan Europese consumentenorganisaties en individuele projecten 15 oktober 1999. De financiële steun ter dekking van de bedrijfskosten van Europese consumentenorganisaties bedroeg in 2000 in totaal circa EUR 1,6 miljoen. Naast BEUC, ANEC, Euro Coop en Coface werd ook financiële steun ter dekking van een gedeelte van de bedrijfskosten toegekend aan een nieuwe organisatie, de European Consumers' Association (AEC) die in het voorjaar van 2000 is opgericht.

De Commissie heeft ook de aanvragen van Europese consumentenorganisaties voor financiële bijstand in 2001 onderzocht. De Commissie heeft besloten om de financiële steun aan Euro Coop en Coface stop te zetten.

Om te zorgen voor een deugdelijke basis voor de beoordeling van de doeltreffendheid van de financiële steun die de laatste jaren aan Europese consumentenorganisaties is verleend, is een externe evaluatie in opdracht gegeven en in oktober 2001 moet een verslag beschikbaar zijn.

De steun aan consumentenorganisaties door de Commissie omvatte ook de organisatie van vergaderingen op EG-niveau, hetzij op ad hoc-basis, hetzij als onderdeel van een continu proces. De aanwezigheid van zowel voorzitter Prodi als commissaris Byrne op de Jaarlijkse bijeenkomst van consumentenorganisaties in november 2000 was een zichtbaar teken van het hogere belang dat door de Commissie aan de consumentendimensie van het EU-beleid wordt toegekend.

In 2000 vond ook de eerste vergadering plaats van een gereorganiseerd consumentencomité [10]). Het nieuwe consumentencomité bestaat uit 20 gewone leden en 20 plaatsvervangers die door de Commissie worden aangewezen voor een mandaat van 3 jaar dat kan worden verlengd (1 per lidstaat plus 5 vertegenwoordigers van de Europese consumentenverenigingen: AEC, ANEC, BEUC, COFACE, EURO-COOP). Het is de bedoeling dat het comité een meer proactieve rol dan zijn voorganger speelt bij de vervulling van zijn adviesfunctie ten aanzien van de Commissie.

[10] Besluit van de Commissie van 4 mei 2000 tot oprichting van een consumentencomité (2000/323/EG)

De noodzaak om rekening te houden met de consumentenbelangen bij de politieke besluitvorming houdt niet op aan de buitengrens van de Europese Gemeenschap. De Commissie heeft verscheidene stappen genomen om de consumentenvertegenwoordiging op international niveau te verbeteren.

De Commissie steunt met name de Transatlantische consumentendialoog (TACD) door toekenning van financiële steun en coördinatie. Dit belangrijk forum van consumentenorganisaties uit de VS en de EU streeft naar de bevordering van de consumentenbelangen in de besluitvorming in de VS en de EU. De aanbevelingen van de werkgroepen van de TACD hebben betrekking op wereldwijde consumentenkwesties zoals voedsel, elektronische handel en andere kwesties in verband met handel en handel/gezondheid. De aanbevelingen zijn gericht tot de EU-regeringen, de Europese Commissie en de VS-autoriteiten en beogen de vergroting van de betrokkenheid van het matschappelijk middenveld bij de transatlantische besluitvorming. De TACD wil bijdragen aan het proces van het Transatlantisch Economisch Partnerschap door het nauwlettend volgen van de agenda van de verschillende TEP-comités en neemt stelling in kwesties die de consumenten rechtstreeks betreffen. Andere besluitvormingsprocessen, zoals die in de OESO of de WTO, worden ook op de voet gevolgd. De TACD werd uitgenodigd voor de VS-EU-Top in Washington DC op 18 december 2000, waar de deelnemers de gelegenheid hadden om met de leiders van de Top te discussiëren over relevante kwesties van de politieke agenda van de VS en de EU die consumenten aangaan. De Commissie heeft ook contacten gehad met Australië en Japan met het oog op de ontwikkeling van de bilaterale samenwerking op het gebied van consumentenzaken.

* Actiegebied: Euro-infocentra die de EU-consumenten beter bedienen

Ingevolge een evaluatie van de werking van het netwerk sinds de start daarvan in 1991 heeft de Commissie besloten om de taken van de Euro-infocentra voor consumenten te herdefiniëren door het uitbreiden van hun verantwoordelijkheden tot niet alleen kwesties die voortvloeien uit grensoverschrijdende transacties door consumenten maar ook tot de meer algemene doelstelling van het verstrekken van informatie aan consumenten over hun rechten in het alledaagse leven die voortkomen uit de Europese wetgeving. Het netwerk zal verder worden uitgebreid, aangezien acht lidstaten reeds hebben besloten tot het gebruik van het Euro-infocentrum als contactpunt voor het EB-netwerk of overwegen zulks te doen.

Als gevolg daarvan zijn sommige centra die vroeger dichtbij een landsgrens waren opgericht, verhuisd naar de hoofdstad of een ander centraal gebied van waaruit een gehele lidstaat goed kan worden bediend. Momenteel functioneren 11 centra in 9 lidstaten [11]). Het doel van de Commissie is de oprichting van ten minste één centrum per land vóór het einde van het huidige actieplan (eind 2001). De financiële steun aan de Euro-infocentra bedroeg bijna EUR 2 miljoen in zowel 1999 als 2000.

[11] ) Ierland, VK, Frankrijk, Portugal, Spanje (2), Luxemburg, Duitsland (2), Finland en Oostenrijk

Deze aanpassingen bieden een duidelijke illustratie van de moeilijkheden die kunnen ontstaan wanneer acties op een ad hoc-basis worden gelanceerd zonder rekening te houden met de strategische gevolgen daarvan, inclusief de mogelijke synergie met andere acties.

* Actiegebied: Doeltreffende dialoog tussen de consumenten en het bedrijfsleven

Gezien de nadruk die wordt gelegd op concurrerende markten als een belangrijk instrument voor de bevordering van de welvaart van de consumenten, wordt de aandacht steeds meer gevestigd op de relatie tussen de consumenten en het bedrijfsleven en de wijze waarop deze in beider belang kan worden verbeterd. Uit beleidsoogpunt is de Commissie bijzonder geïnteresseerd in de mate waarin de dialoog tussen de consumenten en het bedrijfsleven kan leiden tot overeengekomen oplossingen die de noodzaak van wetgeving zouden verminderen, de wetgeving zouden aanvullen of een waarde aan de wetgeving zouden toevoegen.

Tegen deze achtergrond heeft de Commissie een studie naar "soft law" laten uitvoeren om na te gaan in hoeverre beste praktijken op nationaal niveau kunnen worden toegepast en verbeterd op Europees niveau. De Commissie heeft echter het einde van de studie niet afgewacht om de mogelijkheden te verkennen die de dialoog tussen de consumenten en het bedrijfsleven in praktische situaties kan bieden.

Er heeft een dialoog tussen vertegenwoordigers van de consumenten en de banksector in verband met woningkrediet plaatsgevonden ter bespreking van een code betreffende pre-contractuele informatie over leningen voor de aankoop van woonaccommodatie. Na verscheidene discussierondes is in november 2000 overeenstemming over een dergelijke code bereikt. Na een periode voor de ratificatie door de bevoegde organen van de onderhandelingspartijen is de betreffende overeenkomst op 5 maart 2001 ondertekend. Op 1 maart 2001 heeft de Commissie een aanbeveling aangenomen waarin de code wordt goedgekeurd en de woningkredietbranche wordt verzocht de bepalingen daarvan na te leven. [12])

[12] ) Aanbeveling van de Commissie betreffende de voorlichting die kredietgevers die woningkredieten aanbieden in de precontractuele fase aan de consumenten moeten geven, C(2001) 477 definitief

Een tweede gebied waarop de dialoog een belangrijke rol heeft gespeeld is de elektronische handel. Uit de discussies met de betrokken partijen is duidelijk gebleken dat actie nodig was om de situatie te verduidelijken met betrekking tot praktijkcodes en bijbehorende "trustmark"-projecten als middel om het vertrouwen van de consument in e-commerce te vergroten. Een wildgroei van concurrentiecodes en trustmarks zou de consumenten in verwarring kunnen brengen en bijgevolg het vertrouwen ondermijnen in plaats van het te versterken. Voor de bedrijven zou het ook moeilijk kunnen zijn te besluiten bij welke code zij zich aansluiten. Daarom is de Commissie discussies begonnen met een representatieve groep van consumentenorganisaties en bedrijven over de haalbaarheid van de ontwikkeling van een duidelijk en deugdelijk kader voor accreditering (op EU-niveau) en verificatie (waarschijnlijk op nationaal niveau). Er is reeds goede vooruitgang geboekt bij de vaststelling van een stel beginselen als benchmark voor alle generieke codes. Wanneer dergelijke codes of soortgelijke convenanten tussen bedrijven worden gesloten, moeten zij natuurlijk aan de mededingingsregels voldoen.

* Actiegebied: Nieuwe aanpak voor de voorlichtingscampagnes

Voedselveiligheid wordt een steeds groter punt van zorg voor alle consumenten. Uit een in 1997 uitgevoerde Eurobarometer-enquête is gebleken dat bijna 68 percent van de Europese burgers zich zorgen maakte over de veiligheid van levensmiddelen en betere informatie hierover verlangde. Naast het feit dat zij zich bedreigd voelen, voelen veel consumenten zich ook verraden en zij vinden dat de intensieve productiemethoden die aanvankelijk zijn ontwikkeld met als doel iedereen genoeg te eten te geven nu elk redelijk doel voorbij zijn geschoten.

Om het vertrouwen van de consument te herstellen heeft de Commissie voorlichtings- en opvoedingscampagnes gelanceerd. Voor de voorlichtingscampagne in de periode 1998-1999 zijn de contractanten aangemoedigd zich te concentreren op de etikettering van levensmiddelen (met name E-nummers en andere veiligheidselementen), de traceerbaarheid van levensmiddelen en genetisch gemodificeerde organismen. Aangezien voedselveiligheid het belangrijkste punt van zorg van het publiek bleef, heeft de Commissie, voortbouwend op het succes van de vorige campagne, een "Opvoedingscampagne inzake voedselveiligheid" (2000-2001) gelanceerd. Hoewel het thema (voedselveiligheid) hetzelfde bleef, is de geselecteerde contractanten verzocht opvoedings- (in plaats van voorlichtings)materiaal te ontwikkelen en hun doelgroepen preciezer te definiëren.

De doelstellingen van de campagne zijn:

* Duidelijk omschreven doelgroepen van consumenten opvoeden wat de algemene beginselen en de eenvoudige praktische aspecten van voedselveiligheid betreft;

* Bevorderen van de rol die consumentenorganisaties kunnen spelen bij het verstrekken van advies over voedselveiligheid;

* Initiëren van een permanente dialoog over voedselveiligheid onder de betrokken partijen: consumentenorganisaties, nationale autoriteiten en beroepsorganisaties;

* Stimuleren van de belangstelling van de media voor voedselveiligheid.

Naast deze voorlichtingscampagnes kunnen de consumenten ook informatie over hun rechten op de interne markt verkrijgen via het initiatief "Dialoog met burgers en bedrijfsleven". In het kader van deze actie heeft de Commissie in 2000 een gids gepubliceerd, getiteld "Opkomen voor uw rechten in de Europese interne markt", die een hoofdstuk bevat over "een klacht indienen als consument". Ook de gids over "Kopen van goederen en diensten in de interne markt" wordt bijgewerkt.

* Actiegebied: Nauwere samenwerking met de lidstaten op het gebied van de consumentenopvoeding

De laatste jaren is vooral in de context van de zich ontwikkelende interne markt de behoefte aan consumentenopvoeding op Europees niveau steeds duidelijker geworden. Het Verdrag van Amsterdam, dat in 1999 van kracht is geworden, heeft de bevoegdheid van de Gemeenschap op het gebied van consumentenopvoeding en -opleiding bevestigd. Tegen deze achtergrond heeft de Commissie voorrang gegeven aan de stimulering van de uitwisseling van ervaringen en goede praktijken tussen de lidstaten. Bij deze actie zijn twee soorten organisaties betrokken: overheidsinstanties en consumentenorganisaties.

Wat de relaties met de overheidsinstanties betreft, is op 15 september 2000 een vergadering van de "Werkgroep van nationale deskundigen inzake consumentenopvoeding" gehouden. Deze zal het belangrijkste forum voor de uitwisseling van informatie en ervaring met de lidstaten worden. Het werk van de Commissie met de consumentenorganisaties heeft tot doel de samenwerking aan te moedigen tussen twee aanvullende netwerken, een dat de noordelijke landen bestrijkt en een dat grotendeels de zuidelijke landen bestrijkt. De Commissie heeft met name de informatie en de opgedane ervaring verspreid in verband met met drie proefprojecten (voor Griekenland, Portugal en Spanje), opgezet om de consumentenopvoeding in het normale leerprogramma op school te integreren. De Commissie heeft ook financiële steun verleend voor de oprichting van een Europese school voor consumenten in Cantabrië, Spanje, en voor een project in het Verenigd Koninkrijk, opgezet om jonge volwassenen in financiële zaken op te leiden

Naast voornoemde ontwikkelingen heeft de Commissie haar steun voor de "Wedstrijd voor jonge consumenten" gehandhaafd, die een groeiend aantal jongeren aantrekt. Het aantal deelnemende teams aan de wedstrijd 1999-2000, waarvoor het thema "De consument in de 21ste eeuw" was, bedroeg meer dan 1.200, wat een nieuw record was [13]). In lijn met de grote publieke belangstelling voor de veiligheid en de kwaliteit van voedsel was het thema van de editie 2000-2001 van de wedstrijd "Bevordering van een evenwichtige voeding".

[13] ) Sinds het begin van de wedstrijd bedroeg het aantal inzendingen 222 (1993/94), 505 (1994/95), 551 (1995/96), 613 (1996/97), 1160 (1998/99) en 1213 (1999/00). In 1997/98 werd geen wedstrijd gehouden.

3.2. Beleidsdoelstelling: "Een hoog niveau van gezondheid en veiligheid voor de EU-consumenten"

* Actiegebied: Wetenschappelijk gebaseerde politieke besluitvorming

De Commissie is van mening dat het verkrijgen van wetenschappelijk advies van hoge kwaliteit, telkens wanneer nodig voor de ontwikkeling van beleid met betrekking tot de consumentenbescherming in het algemeen en de gezondheid van de consument in het bijzonder, van het allergrootste belang is. In lijn met dit beginsel is het volledige systeem van wetenschappelijk advies in juni-oktober 1997 hervormd om de beginselen van excellentie, onafhankelijkheid en transparantie te weerspiegelen. Er bestaan nu een Wetenschappelijke Stuurgroep en acht nieuwe wetenschappelijke comités. [14]) Vijf van deze wetenschappelijke comités houden zich bezig met voedselveiligheid en de resterende drie zijn:

[14] ) Besluit nr. 97/404/EG van de Commissie van 10 juni 1997 (Publicatieblad L 169 van 27.06.97) en Besluit nr. 97/579/EG van de Commissie van 23 juli 1997 (Publicatieblad L 237 van 28.8.97).

* Wetenschappelijk Comité voor cosmetische producten en voor consumenten bestemde niet-voedingsproducten;

* Wetenschappelijk Comité voor geneesmiddelen en medische hulpmiddelen; en

* Wetenschappelijk Comité voor de toxiciteit, de ecotoxiciteit en het milieu

Ondanks de vrij recente veranderingen in de structuur van de wetenschappelijke comités, heeft het Europees Parlement de Commissie gevraagd de werkmethoden van de wetenschappelijke comités te bekijken. In reactie daarop heeft de Commissie drie eminente professoren, lid van de wetenschappelijke comités van de Europese Commissie, opgedragen om in het licht van de nieuwe structuur na te denken over het huidige systeem voor het verstrekken van wetenschappelijk advies aan de Commissie. Om hun taak te vergemakkelijken is op 4 en 5 november 1999 een hoorzitting georganiseerd. Het verslag is afgerond in december 1999 [15]).

[15] ) Het verslag is beschikbaar op internet (http://europa.eu.int/comm/food/fs/sc/future_food_en.html)

De Commissie heeft in 2000 het proces gelanceerd ter vernieuwing van het mandaat van de Wetenschappelijke Stuurgroep (WS) en van de acht gespecialiseerde wetenschappelijke comités. Uit een lijst van 483 kandidaten die hebben gereageerd op een openbare oproep tot het geven van blijken van belangstelling zijn in totaal 151 onafhankelijke wetenschappers als lid van de wetenschappelijke comités aangewezen.

De nieuwe leden worden in beginsel aangewezen voor een periode van drie jaar, maar hun mandaat kan worden aangepast in het licht van de vooruitgang die bij de oprichting van de Europese Voedselautoriteit wordt geboekt. De verantwoordelijkheid voor het wetenschappelijk advies op het gebied van de voedselveiligheid zal aan de Autoriteit worden overgedragen, zodra deze operationeel wordt.

De uitgaven voor deze beleidsdoelstelling bedroegen EUR 4,8 miljoen in 1999 en EUR 4,6 miljoen in 2000.

Actiegebied: Veiligere producten en diensten (anders dan levensmiddelen)

Het uiteindelijke doel van dit aspect van het consumentenbeleid van de EU is ervoor te zorgen dat alleen veilige producten en diensten op de markt worden gebracht. Deze beleidsdoelstelling moet twee doelen dienen: de garantie van een hoog en consistent niveau van bescherming van de gezondheid en veiligheid van de consument in geheel Europa en de goede werking van de interne markt.

Veel werk op dit gebied betreft wetgeving of andere acties die direct van invloed zijn op het marktgedrag, zoals normalisatie of vrijwillige codes. Tijdens de door dit verslag bestreken periode zijn de volgende acties van bijzonder belang uitgevoerd resp. voltooid:

* In maart 2000 heeft de Commissie een voorstel [16]) ingediend voor de omwerking van de bestaande richtlijn inzake algemene productveiligheid. Het doel is ervoor te zorgen dat alleen veilige producten op de markt worden gebracht door het invoeren van meer stringente verplichtingen voor producenten en distributeurs, een betere omschrijving van veiligheidscriteria voor producten, meer effectief markttoezicht, meer systematische samenwerking tussen de handhavingautoriteiten van de lidstaten, meer effectieve spoedmaatregelen op communautair niveau en gemakkelijkere toegang voor consumenten tot informatie over productrisico's.

[16] ) Publicatieblad C 337E van 28.11.00.

* De Commissie heeft een beschikking [17]) goedgekeurd betreffende maatregelen houdende verbod op het op de markt brengen van speelgoed en kinderverzorgingsartikelen die zijn bestemd om door kinderen jonger dan drie jaar in de mond te worden gestopt en die zijn vervaardigd van zacht PVC dat bepaalde ftalaten bevat. Deze beschikking is in 2000 vier maal verlengd. In november 2000 [18]) is een voorstel van de Commissie goedgekeurd tot wijziging van de Richtlijn inzake de beperking van het op de markt brengen en het gebruik van bepaalde gevaarlijke stoffen en preparaten [19]) en de richtlijn van de Raad inzake de veiligheid van speelgoed [20]), en dit voorstel wordt momenteel besproken in het Europees Parlement en in de Raad.

[17] ) Beschikking 1999/815/EG (Publicatieblad L 315 van 9.12.99).

[18] ) Publicatieblad C 116E van 26.4.00.

[19] ) 76/769/EEG van 27 juli 1976

[20] ) Richtlijn 88/378/EEG van 3 mei 1988

* De voorbereidende werkzaamheden en raadplegingen zijn aan de gang voor de opstelling van een mededeling over de noodzaak van een mogelijk initiatief op het gebied van de veiligheid van aan consumenten verleende diensten.

* De Commissie heeft een gewijzigd voorstel ingediend voor een richtlijn van de Raad inzake veiligheidseisen en vakbekwaamheidattesten voor cabinepersoneel in de burgerluchtvaart [21]).

[21] ) COM (1999) 68 def.

* De Commissie heeft de evaluatie van de toepassing van Aanbeveling 86/666/EEG van de Raad betreffende brandveiligheid in bestaande hotels [22]) voltooid met het oog op de bijwerking en de aanscherping van de daarin vastgelegde eisen.

[22] ) Publicatieblad L 384 van 31.12.86

De regelgevende actie moet worden ondersteund door andere soorten acties, zoals monitoring, gegevensverzameling en bewustmaking. De tenuitvoerlegging van dergelijke begeleidende acties omvatte met name,

* Een studie naar de tenuitvoerlegging van de richtlijn inzake algemene productveiligheid die is gebruikt als basis voor een verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad [23]) en voor het voorstel van de Commissie voor de omwerking van de richtlijn inzake algemene productveiligheid [24]).

[23] ) Verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad van 29 maart 2000 over de ervaring met de toepassing van Richtlijn 92/59/EEC inzake algemene productveiligheid [COM(2000)140 def.].

[24] ) COM(2000)139 def. van 29.3.2000

* De verbetering en modernisering van de "snelle waarschuwingssystemen", gebaseerd op de resultaten van bezoeken en besprekingen in de lidstaten: de expertise voor de technische evaluatie van de producten waarvan in het systeem kennisgeving wordt gedaan en voor de technische ontwikkeling van een op internet gebaseerd systeem is geleverd;

* Het verstrekken van mandaten om het bevoegde normalisatieorgaan te verzoeken nieuwe of verbeterde veiligheidsnormen met betrekking tot onder meer kinderverzorgingsartikelen, kermistoestellen en sigarettenfilters te ontwikkelen.

3.3. Beleidsdoelstelling: Volledige behartiging van de economische belangen van de EU-consumenten

De interne markt moet een significante rol spelen bij de verbetering van de levenskwaliteit van de EU-burgers, bijvoorbeeld door het stimuleren van concurrerende prijzen, het verbeteren van de kwaliteit van de diensten en het bieden van een ruimere keuze. De consumenten moeten als een integraal onderdeel van deze markt worden beschouwd. Ervoor zorgen dat de consumenten vertrouwen hebben in het verrichten van grensoverschrijdende aankopen is voor de goede werking van de interne markt even belangrijk als het voor bedrijven gemakkelijker maken om over de grenzen heen producten te verkopen. Dit vereist dat de Commissie ervoor zorgt dat de barrières voor de grensoverschrijdende vraag worden geslecht zodat de consumentendimensie zich tegelijk met de bedrijvendimensie van de interne markt kan ontwikkelen.

Een passend niveau van vertrouwen kan echter alleen worden bereikt als de economische belangen van de consument ten volle worden geëerbiedigd. Ondanks de nadruk die vaak wordt gelegd op efficiency als instrument voor de vrijwaring van de welvaart van de consument, moet wetgeving nog steeds een belangrijke rol spelen bij de bescherming van de economische belangen van de consumenten. Deze wetgeving zal echter slechts volledig effectief zijn als de bevoegde autoriteiten voor de nodige monitoring en handhaving zorgen.

De uitgaven in het kader van deze beleidsdoelstelling zijn van 1999 tot 2000 met iets meer dan EUR 1 miljoen gestegen en bedragen in totaal circa EUR 5,6 miljoen. Dit weerspiegelt de toename van de acties in verband met de invoering van de euro.

* Actiegebied: Ontwikkeling van een consumentenvriendelijke interne markt voor financiële diensten

De ontwikkeling van de financiële dienstensector wordt de laatste jaren gekenmerkt door het groeiend belang daarvan in de gehele economie, een grotere keuze en de toenemende complexiteit van de aangeboden diensten, de snelle groei van de elektronische dienstverlening en de toename van grensoverschrijdende transacties. Deze situatie wordt verder gecompliceerd door de grote verschillen tussen de lidstaten wat de sociale, culturele, juridische en institutionele factoren betreft.

Een dergelijke achtergrond vormt een duidelijke rechtvaardiging van een beleid inzake financiële diensten op EG-niveau en illustreert de moeilijkheid van de ontwikkeling van een dergelijk beleid. Om deze uitdaging aan te gaan heeft de Commissie in 1997 een mededeling inzake financiële diensten [25]) goedgekeurd waarin acties worden aangegeven die in het actieplan voor het consumentenbeleid zijn opgenomen.

[25] ) COM (97) 309

Het voorstel voor een richtlijn betreffende de verkoop op afstand van financiële diensten aan consumenten [26]) is door de Commissie op 19 november 1998 goedgekeurd en bij het Europees Parlement en de Raad ingediend. In reactie op de discussies in de Raad is begonnen met de opstelling van een inventaris van de nationale eisen in verband met het verstrekken van vóórinformatie. Deze inventaris is medio juli 2000 afgerond. Hoewel de Europese Raad van Lissabon in maart 2000 de Raad heeft verzocht om vóór eind 2000 een gemeenschappelijk standpunt te bereiken, zijn de onderhandelingen nog steeds aan de gang.

[26] ) COM(1998) 468 (PB C 385, 11.12.1998)

De eerste EG-wetgeving op dit gebied was de richtlijn [27]) betreffende de harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der lidstaten inzake het consumentenkrediet. Deze richtlijn is daarna in 1990 en in 1998 gewijzigd. De snelle innovatie op dit gebied heeft echter aanleiding gegeven tot nieuwe problemen en kwesties in verband met de consumenten, die actie vereisen. Er is een "discussiedocument" hierover opgesteld, dat naar de nationale deskundigen en andere betrokken partijen is gestuurd voor overleg vóór de opstelling van een formeel voorstel voor een nieuwe richtlijn.

[27] ) Richtlijn 87/102/EEG van 22 december 1986

In juli 1997 heeft de Commissie een aanbeveling betreffende elektronische betaalinstrumenten [28]) goedgekeurd, die een eerdere aanbeveling van 1988 inzake betaalkaarten bijwerkte. De door de aanbeveling bestreken instrumenten zijn:

[28] ) Aanbeveling van de Commissie betreffende transacties die met een elektronische betaalkaart worden verricht (uitgever-houder) 97/489/EG -30.07.97

* betaalinstrumenten: instrumenten die toegang op afstand verschaffen tot rekeningen bij financiële instellingen, meestal banken. Deze categorie omvat thuisbankieren en telefonisch bankieren, alsook betaalkaarten;

* elektronisch-geldinstrumenten: instrumenten waarop de elektronische waarde is opgeslagen, hetzij als magneetstrip, hetzij microchipkaarten of computergeheugens ("e-money"- of "cyber-money"-producten).

De aanbeveling van de Commissie had betrekking op met deze instrumenten verrichte transacties en stelde de voornaamste normen vast voor de relatie tussen de uitgever en de houder. De Commissie heeft een studie laten uitvoeren om na te gaan in hoeverre deze aanbeveling is toegepast en het eindverslag van deze studie zou in maart 2001 gereed moeten zijn.

Wat de regeling van elektronisch geld zelf betreft, is op 18 september 2000 een "richtlijn betreffende de toegang tot, de uitoefening van en het bedrijfseconomisch toezicht op de werkzaamheden van instellingen voor elektronisch geld" [29]) goedgekeurd. Deze richtlijn verduidelijkt met name de positie van instellingen voor elektronisch geld ten aanzien van de bankrichtlijnen, stelt eisen voor het bedrijfseconomisch toezicht vast (voor aanvang- en lopend kapitaal, grenzen voor toelaatbare beleggingen, enz.) en legt regels vast voor terugbetaalbaarheid.

[29] ) Richtlijn 2000/46/EG van 18 september 2000

Het actieplan voor financiële diensten onderstreepte de dwingende noodzaak van de oprichting van een echt geïntegreerde consumentenmarkt waarop de belangen van klanten en bedrijven naar behoren worden beschermd en merkte de branche van de vezekeringstussenpersonnen aan als een gebied waarop prioritaire actie was vereist. Een duidelijke, gemeenschappelijke aanpak van de regels inzake tussenpersonen is van essentieel belang voor de garantie van de vrijheid van grensoverschrijdende verzekeringsdiensten en voor de bescherming van de verzekeringsnemers op een hoog niveau. Een voorstel voor een richtlijn betreffende verzekeringsbemiddeling [30]), bedoeld om de bestaande communautaire regels uit 1976 bij te werken, is op 25 september 2000 door de Commissie goedgekeurd.

[30] ) COM (2000) 511

Een discussie over "Overcreditering" is gehouden tijdens de Raad Consumentenzaken in april 2000. Als gevolg daarvan heeft de Commissie twee studies laten uitvoeren. De eerste is bedoeld om statistische gegevens te verzamelen over de omvang van de grensoverschrijdende creditering, terwijl de tweede is opgezet om de wetgeving van de lidstaten inzake creditering te onderzoeken. De resultaten van deze studie moeten zorgen voor een nuttige inbreng in de activiteiten van de Commissie ter bestrijding van sociale uitsluiting. Bovendien zal de Commissie gebruik maken van consumentenbeleidsinstrumenten om dit probleem aan te pakken. Met name de wijziging van de richtlijn inzake consumentenkrediet zou moeten leiden tot degelijkere en behoedzamere leenpraktijken.

In februari 2001 heeft de Commissie een grensoverschrijdend buitengerechtelijk klachtennetwerk voor financiële diensten, genaamd FIN-NET, opgericht tezamen met bijna 40 nationale klachteninstanties uit EU- en EER-landen. Dit samenwerkingsnetwerk heeft tot doel de consumenten een gemakkelijke en onderbouwde toegang te bieden tot buitengerechtelijke verhaalsmogelijkheden bij klachten over grensoverschrijdende financiële diensten, te zorgen voor de uitwisseling van informatie tussen de verschillende instanties zodat grensoverschrijdende klachten zo snel, efficiënt en professioneel mogelijk kunnen worden afgewikkeld, en ervoor te zorgen dat de regelingen voor de buitengerechtelijke beslechting van geschillen van de verschillende lidstaten aan een gemeenschappelijk stel van minimumgaranties voldoen. De Commissie zal eind 2001 een consumentengids voor de buitengerechtelijke beslechting van grensoverschrijdende geschillen in verband met financiële diensten publiceren.

* Actiegebied: Een enkele munt voor de consumenten

Op het gebied van de financiële diensten is de voorbereiding van de invoering van de euro thans vooral zaak van de bedrijven en consumenten. Het proces om zich vertrouwd te maken met de euro is een moeilijke taak voor de meeste consumenten aangezien geld een waardenkader vormt dat van invloed is op het denken en het gedrag van een persoon, die niet gemakkelijk te veranderen zijn. Het gaat hierbij niet alleen om de meest Europees-gezinde en mest actieve consumenten maar om elke burger uit de eurozone, van kind tot grootouder.

Hoewel de lidstaten de hoofdverantwoordelijkheid dragen voor de vlotte overgang naar de euro heeft de Commissie ook een aanzienlijke bijdrage geleverd aan de inspanningen om de consumenten beter met de nieuwe valuta vertrouwd te maken. Dit omvatte onder meer de stimulering van de ontwikkeling van voorlichtings- en opleidingsinstrumenten (het concept en het netwerk van "de gemakkelijke euro") en de financiering van speciale sessies voor opleiders van consumentenverengingen en andere niet-gouvernementele organisaties die zich met name inzetten voor mensen die waarschijnlijk moeilijkheden zullen hebben om zich aan de nieuwe munt aan te passen (bijvoorbeeld blinden, doven, ouderen, verstandelijk gehandicapten).

De Commissie heeft ook verscheidene acties (jaarlijkse studies en opiniepeilingen) gevoerd ter aanmoediging van de toepassing van goede praktijken door bedrijven. Deze acties hadden met name betrekking op de monitoring van de reacties uit het bedrijfsleven op de drie aanbevelingen betreffende de euro in verband met:

* dubbele prijsaanduiding en plaatselijke waarnemingsposten;

* bankkosten; en

* het verstrekken van consumenteninformatie.

De Commissie zal de verschillende in uitvoering zijnde acties en ook de reacties van de consumenten blijven volgen. De Commissie is voornemens om in oktober 2001 een nieuwe aanbeveling te doen over de praktische aspecten van de invoering van de euro, waaronder een hoofdstuk over aspecten die van belang zijn voor de consumenten.

De vastleggingskredieten voor deze actie beliepen in totaal 2,7 miljoen euro in 2000.

* Actiegebied: Een actueel regelgevend kader

De moderne maatschappij wordt gekenmerkt door snelle veranderingen op vele gebieden. Dit zet de regeringsinstellingen onder druk om ervoor te zorgen dat het regelgevend kader relevant blijft. Om deze doelstelling te verwezenlijken is het nodig dat de effecten van de bestaande wetgeving worden bestudeerd, alsook de noodzaak van nieuwe wetgeving als gevolg van bijvoorbeeld veranderende markttechnieken of productinnovatie. In verband met specifieke sectoren op dit gebied heeft de Commissie vaak een beroep gedaan op afzonderlijke studies door externe deskundigen. [31])

[31] ) Er is bijvoorbeeld een studie verricht naar de wijze waarop de richtlijn inzake misleidende reclame zou kunnen worden gewijzigd om rekening te houden met misleidende gezondheidsclaims en een andere studie naar de noodzaak van de aanpassing van de bestaande consumentenwetgeving in de EG, in het licht van de nieuwe door de informatiemaatschappij gecreëerde omstandigheden.

Meer in het algemeen is de brede doelstelling van de Commissie de vereenvoudiging van het wetgevend kader, waar dit mogelijk is. Daarom is de herziening van de richtlijnen inzake misleidende reclame en deur-aan-deur-verkoop, die in het actieplan was opgenomen, uitgesteld aangezien zij wordt beschouwd als onderdeel van het komende omvattende groenboek over de toekomst van de consumentenbescherming. Dit is een voorbeeld van de voordelen die kunnen worden verkregen door het volgen van een flexibele aanpak van de tenuitvoerlegging van het actieplan met als doel tot een meer coherente strategische aanpak van een bijzondere kwestie te komen..

* Actiegebied: Betere handhaving en controle van de bestaande wetgeving

Het wetgevingsproces van de EG wordt gekenmerkt door de deelname van verschillende soorten instellingen op regionaal, nationaal en internationaal niveau. Deze situatie creëert talrijke mogelijkheden voor verschillende interpretaties van wettelijke vereisten en verschillende niveaus voor de handhaving daarvan in de praktijk. Tegen deze achtergrond heeft de Commissie een reeks acties opgezet ter verbetering van het handhavings- en controleproces.

De Commissie heeft voor de omzetting een informele dialoog met de lidstaten gevoerd als middel ter verbetering van de nationale uitvoeringswetgeving. Er zijn vergaderingen met de lidstaten gehouden over eenheidsprijzen (in januari 1999), over verkoop op afstand (oktober 1999) en over vergelijkende reclame en het doen staken van inbreuken (november 1999). Er zijn verdere vergaderingen gepland met betrekking tot de richtlijn over bepaalde aspecten van de verkoop van consumentengoederen en bijbehorende garanties. Soortgelijke vergaderingen hebben ook na de omzetting plaatsgevonden ter bespreking van eventuele problemen die daardoor zijn ontstaan.

Het werk van de Commissie houdt niet op zodra de wetgeving is goedgekeurd en van kracht is geworden, aangezien zij alert moet zijn op problemen die kunnen ontstaan. De Commissie heeft bijvoorbeeld de verslagen opgesteld over de toepassing van Richtlijn 93/13/EG betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten [32]) en over de klachten van consumenten over verkoop op afstand en vergelijkbare reclame [33]).

[32] ) COM(2000)248 def. van 27.04.2000

[33] ) COM(2000)127 def. van 10.03.2000

Met de controle en handhaving worden echter vooral de controleautoriteiten in elke lidstaat belast. De Commissie heeft de Europese leden van het International Marketing Supervision Network (IMSN) aangemoedigd om de voorwaarden voor samenwerking en uitwisseling van informatie tussen de leden op informele basis te verbeteren. Er zijn vergaderingen van "IMSN Europe" in september 1999, in maart en oktober 2000 en in maart 2001 gehouden. [34]) Er worden technische instrumenten ontworpen om de subgroep in staat te stellen de uitwisseling van informatie tussen de leden (over specifieke problemen of over beste praktijken) te optimaliseren.

[34] ) De Commissie neemt deel aan de vergaderingen van deze subgroep maar zij bekleedt niet het voorzitterschap en stelt niet de agenda vast. De bijdrage van de Commissie is beperkt tot de verzorging van het secretariaat en het ter beschikking stellen van een vergaderzaal en tolken waanneer de voorzitter van het ISMN een niet-Europees lid is en de vergaderingen van ISMN Europe worden daarom in Brussel gehouden.

Ondanks deze initiatieven heeft de ervaring geleerd dat het moeilijk is om voor een effectieve administratieve samenwerking op een informele ad hoc-basis te zorgen. De bestaande informele samenwerking heeft geen betrekking op alle kwesties waarvoor samenwerking tussen de nationale overheidsdiensten en de Commissie vereist is. Er is een formeler systeem nodig om:

* systematisch toe te zien op de ontwikkelingen om de problemen te identificeren en aan te pakken;

* een communautaire dimensie te geven aan de praktische handhaving van het consumentenbeleid;

* te zorgen voor een raamwerk dat de Commissie in staat stelt haar nieuwe in het Verdrag vastgestelde rol te spelen in verband met de monitoring van het nationale consumentenbeleid;

* te zorgen voor een platform voor samenwerking in verband met niet-wetgevende initiatieven;

* te zorgen voor een kader waarbinnen de overheidsdiensten van de kandidaat-landen hun handhavingsmechanismen in de aanloop naar de toetreding kunnen verbeteren.

De Commissie zal binnenkort een groenboek over de toekomst van de consumentenbescherming publiceren dat onder meer de optie zal bekijken van de ontwikkeling van een kaderrichtlijn inzake de samenwerking tussen de Commissie en de lidstaten.

* Actiegebied: Diensten van algemeen belang

In 1996 heeft de Commissie een eerste Mededeling inzake diensten van algemeen belang in Europa [35]) gepresenteerd. Deze mededeling was een belangrijke stap in de erkenning door de Commissie van de rol van de economische diensten van algemeen belang als sleutelaspect in het Europese maatschappijmodel. Meer recent, in september 2000, heeft een nieuwe mededeling inzake diensten van algemeen belang in Europa [36]) het beleid van de Commissie op dit gebied verder verduidelijkt. De nieuwe mededeling bevestigt dat het hoofddoel van de actie moet zijn de beste belangen van het publiek te dienen door het bieden van toegang tot diensten van hoge kwaliteit tegen betaalbare prijzen.

[35] ) Mededeling van de Commissie "Diensten van algemeen belang in Europa": 26.9.1996; COM(96) 443

[36] ) Mededeling van de Commissie "Diensten van algemeen belang in Europa":15.9.2000; COM(2000) 580

De wezenlijke aard van de diensten van algemeen belang heeft ook geleid tot het voeren van een dialoog op verschillende niveaus. In december 1999 heeft het consumentencomité de beginselen goedgekeurd die, naar wordt aangenomen, moeten worden gehanteerd bij de ontwikkeling van het universele dienstenconcept. Er hebben ook verscheidene discussies plaatsgevonden in de verschillende raden Consumentenbescherming, welke hebben geleid tot de goedkeuring van een verklaring inzake de diensten van algemeen belang tijdens de Raad Interne Markt/Consumentenzaken van 30 november 2000.

Er is verder gewerkt aan de ontwikkeling van de consumentendimensie in specifieke sectoren. In 2000 heeft de Commissie een nieuw pakket wetgeving inzake elektronische communicatienetwerken en diensten voorgesteld, dat een voorstel voor een richtlijn inzake universele dienstverlening en gebruikersrechten omvat. Het voorstel tot wijziging van de postrichtlijn voorziet ook in de ontwikkeling van een hoger niveau van consumentenbescherming en de Commissie heeft in juni 2000 een mededeling inzake de bescherming van luchtreizigers in de Europese Unie [37]) goedgekeurd.

[37] ) Mededeling inzake "De bescherming van luchtreizigers in de Europese Unie"; 21.6.2000; COM(2000) 365

Tenslotte heeft de Commissie als onderdeel van de Eurobarometer-reeks van opiniepeilingen tussen april en mei 2000 een specifieke enquête laten uitvoeren naar "Europeanen en diensten van algemeen belang" [38]). De tevredenheid van de consumenten met toegang, prijs, kwaliteit, beschikbare informatie, voorwaarden van de overeenkomsten en afhandeling van klachten werd gemeten voor een vaste mand van diensten, samengesteld uit mobiele en vaste telefonie, elektriciteit, gas- en watervoorziening, postdiensten, stadsvervoer en intercity-spoorverbindingen.

[38] ) Eurobarometer nr. 53 - oktober 2000 - de resultaten en de samenvatting zijn beschikbaar op http://europa.eu.int/comm/consumers/policy.developments/serv_gen_int/

* Actiegebied: Betere integratie van de economische belangen van de consumenten in andere EU-beleidsmaatregelen

De consumenten opereren per definitie in hun marktomgeving die onderworpen is aan de sociale, economische, politieke en institutionele krachten van het betreffende gebied. Daarom kan een consumentenbeleid, op welk niveau ook, niet geïsoleerd worden ontwikkeld maar moet het de belangen van de consumenten bevorderen in een context waar ook andere belangen op het spel staan. Daarom wordt het begrip "consumentenbeleid" steeds meer gezien als garantie van de integratie van de belangen van de consumenten in de ontwikkeling van alle andere relevante beleidsterreinen.

Dit geldt met name op EG-niveau en de laatste twee jaar zijn inspanningen met het oog op de integratie van de consumentenbelangen geleverd met bemoedigende resultaten op de volgende gebieden:

Interne markt, waaronder Ecommerce & financiële diensten // Informatiemaatschappijbeleid, waaronder telecommunicatie

// Vervoerbeleid, waaronder luchtvervoer

Mededingingsbeleid // Audiovisueel beleid

Invoering van de euro // Energiebeleid

Landbouwbeleid // Visserijbeleid

Tenuitvoerlegging van de Europese onderzoekruimte //

Ondanks de tot dusver geboekte vooruitgang lijkt de tot nu toe gevolgde aanpak enigszins ad hoc te zijn en er is daarom een stevigere en meer systematische basis nodig voor de integratie van de consumentenbelangen in alle relevante EG-beleidsmaatregelen om het in artikel 153 van het Verdrag vermelde doel te bereiken. Dit mag niet uit het oog worden verloren bij de ontwikkeling van het volgende actieplan.

4. Uit het bestaande actieplan getrokken lering

Het huidige actieplan zal eind 2001 aflopen en daarom zal de Commissie binnenkort starten met het proces voor de opstelling van een nieuw actieplan. Dit proces voor de voorbereiding van het nieuwe actieplan zal rekening houden met de ervaring die de laatste twee jaar is opgedaan en met name met drie belangrijke lessen:

* de voordelen van de flexibiliteit bij de tenuitvoerlegging van het actieplan;

* de noodzaak van de goedkeuring van een meer strategische aanpak van het EU-consumentenbeleid;

* het belang van de effectieve integratie van de consumentendimensie in alle relevante EG-beleidsmaatregelen.

Flexibiliteit bij de tenuitvoerlegging

Hoewel het actieplan was opgesteld voor een periode van drie jaar, mag deze tijdshorizon niet worden gezien als een "keurslijf" dat elke mogelijkheid tot aanpassing uitsluit. Het actieplan moet eerder worden gezien als de basis voor een dynamisch proces dat niet alleen een voldoende stevige grondslag voor de planning van de benodigde middelen biedt, maar ook flexibel genoeg is om aan de veranderende omstandigheden te kunnen worden aangepast. Het huidige actieplan moet bijvoorbeeld worden aangepast om met name rekening te houden met:

* de noodzaak van de behandeling van voedselkwaliteit als een kwestie van het allerhoogste belang, en

* de snelle ontwikkeling van elektronische handel

Een meer strategische aanpak

Aangezien aan het behoud van deze flexibiliteit duidelijke voordelen zijn verbonden, mogen de aanpassingen alleen geschieden binnen de grenzen van een overeengekomen beleidskader. Eén punt van kritiek op het huidige actieplan is immers dat het nog steeds teveel lijkt op een "lappendeken" van talrijke individuele acties dat een goed gestructureerde onderliggende strategie mist waardoor een synergie tussen de verschillende doelstellingen en acties kan worden ontwikkeld. Dit kan leiden tot een gebrek aan coherentie, bijvoorbeeld, door de opname van specifieke acties bij het ontbreken van een onderliggend politiek doel.

Hoewel er historische redenen voor een dergelijke aanpak bestaan, rechtvaardigt de recente erkenning van het belang van het consumentenbeleid het nemen van verdere stappen naar een meer systematische en strategische aanpak die een gezonde basis voor een meer samenhangend beleid zal vormen. Deze nieuwe aanpak vereist actie op twee sleutelgebieden:

* De ontwikkeling van een "kennisbasis" [39]);

[39] ) Dit is een bijzonder voorbeeld van een actie die zal bijdragen aan de tenuitvoerlegging van de Europese onderzoekruimte.

* De invoering van effectevaluatietechnieken.

Het huidige actieplan is evenals zijn voorgangers enigszins gehandicapt door de beperkte beschikbaarheid van de nodige gegevens om tot een onderbouwd oordeel te komen. Het laatste decennium is een groot aantal door de Commissie opgezette acties in verband met de bescherming van de consumenten op proefbasis uitgevoerd, precies om dit gebrek aan informatie te overwinnen. In het zich ontwikkelende informatietijdperk zijn echter meer systematische en omvattende inspanningen nodig voor de ontwikkeling van een geschikte "kennisbasis" als wezenlijk instrument ter ondersteuning van de beleidsontwikkeling.

Een eerste stap in deze richting is gezet door de opstelling van een publicatie, getiteld "Europese consumenten in feiten en cijfers". Door het samenbrengen van de meest relevante en nuttige gegevens op dit gebied zal deze publicatie de beschikbaarheid van feitelijke basisinformatie als noodzakelijke grondslag voor de evaluatie en de ontwikkeling van het consumentenbeleid verbeteren. Dit materiaal zal gegevens uit verschillende bronnen, waaronder EUROSTAT, en andere diensten van de Commissie omvatten, alsook externe onderzoeken en studies. Er is begonnen met de verzameling van de relevante gegevens en de definitieve publicatie zal naar verwachting eind 2001 gereed zijn.

Het materiaal zal van groot nut zijn voor de evaluatie en de ontwikkeling van het consumentenbeleid en zal bijdragen tot een beter begrip van de behoeften van de consumenten in het algemeen. De publicatie zal niet alleen van nut zijn voor de beleidsmakers maar ook voor de consumentenorganisaties en het groot publiek.

De samenhang van de consumentenstrategie van de Commissie en de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de bijbehorende acties zou kunnen worden verbeterd door meer systematisch gebruikt te maken van effectevaluatietechnieken. Effectevaluatie kan worden uitgevoerd in elk stadium van de programmacyclus. Zij kan worden uitgevoerd voordat een programma of een beleidsmaatregel wordt uitgevoerd (d.w.z. ex ante), wanneer de potentiële effecten van een geplande beleidsmaatregel worden geëvalueerd. Zij kan ook worden uitgevoerd wanneer een programma of een beleidmaatregel is voltooid (d.w.z. ex post), waarbij een schatting van het gesorteerde effect kan worden gemaakt.

Deze technieken kunnen worden gebruikt om:

* ex ante vast te stellen welke beleidsmaatregelen en acties het meest geëigend zijn voor de verwezenlijking van de vastgestelde doelstellingen; en ook om

* ex post na te gaan of het verwachte effect in de praktijk tot stand is gebracht.

De volgende evaluaties van activiteiten zijn reeds uitgevoerd in het kader van overeenkomsten met externe firma's:

- de proefprojecten inzake duurzame consumptie, waarvoor op 11.9.2000 een verslag is ontvangen;

- het "Consumerland"project (een informaticagebaseerde virtuele consumentenwereld), waarvoor de evaluatie op 22.12.2000 is ontvangen;

- de voedselveiligheidscampagne waarvoor op 30.3.2001 een verslag is ontvangen.

Bovendien wordt een evaluatie gemaakt van de financiële steun die aan Europese consumentenorganisaties is verleend en het verslag zal naar verwachting in september 2001 worden overgelegd.

De Commissie is voornemens een externe evaluatie te laten uitvoeren van de wijze waarop zij sommige in het huidige actieplan aangegane verbintenissen is nagekomen. Deze evaluatie zal één van de elementen zijn waarop de algemene evaluatie van de tenuitvoerlegging van het actieplan zal worden gebaseerd. Om te zorgen voor een volledigere en transparantere beoordeling van de doelmatigheid en doeltreffendheid warmee het consumentenbeleid wordt gevoerd, zullen echter verdere inspanningen worden geleverd ter verbetering van de capaciteit van de diensten van de Commissie om zowel evaluaties ex ante als ex post uit te voeren.

Effectieve integratie

Artikel 153, lid 2, van het Verdrag van Amsterdam bepaalt dat "met de eisen terzake van consumentenbescherming rekening wordt gehouden bij het bepalen en uitvoeren van het beleid en het optreden van de Gemeenschap op andere gebieden." Zoals hierboven aangegeven, kennen de inspanningen om ervoor te zorgen dat de EG-beleidsinitiatieven volledig rekening houden met de belangen van de consumenten een steeds groter succes. Deze inspanningen hebben in het verleden echter grotendeels op een ad hoc-basis plaatsgevonden. Aangezien de resultaten van deze inspanningen niet systematisch zijn bijgehouden, is de omvang van dit succes niet altijd ten volle erkend. Tegen deze achtergrond is het duidelijk dat verdere actie vereist is om tot een effectieve integratie te komen. Het centrale doel moet zijn dat ervoor wordt gezorgd dat de inachtneming van de consumentendimensie vanaf het begin een integraal onderdeel van de ontwikkeling van alle relevante EG-beleidsmaatregelen en -acties wordt, aangezien in het consumentenbeschermingsbeleid rekening met andere relevante beleidsmaatregelen zal worden gehouden.

De bestaande inspanningen om ervoor te zorgen dat een consumentendimensie wordt opgenomen in alle relevante EG-beleidsmaatregelen en -activiteiten, waaronder een constructieve deelname aan de overlegprocedures tussen de diensten en de geleidelijke ontwikkeling van een netwerk van gespecialiseerde contacten, zullen worden voortgezet en zo mogelijk worden versterkt. Dergelijke contacten moeten echter worden aangevuld door de invoering van een systematisch coördinatiemechanisme. De Commissie zal daarom een permanente "Interne groep voor het consumentenbeleid" oprichten. Deze groep, die regelmatig zal bijeenkomen, heeft tot taak bij te dragen aan de identificatie van de prioritaire gebieden voor integratie en de vergemakkelijking van een meer pro-actieve aanpak teneinde ervoor te zorgen dat in alle EG-beleidsmaatregelen en -activiteiten met de consumentenbelangen rekening wordt gehouden.

Het groter gebruik van beleidseffectevaluaties, zoals vermeld in het voorgaande hoofdstuk, zal ook ertoe bijdragen dat op alle relevante EG-beleidsterreinen naar behoren met de belangen van de consumenten rekening wordt gehouden. Hoe beter het vermogen tot uitvoering van beleidseffectevaluatie is, hoe overtuigender de argumenten worden en hoe groter de waarschijnlijkheid dat niet alleen consumentenvertegenwoordigers maar ook bedrijven en andere belanghebbenden alsook de Raad en het Europees Parlement van het belang van de consumentendimensie worden overtuigd.

Aanvullende acties

Om te zorgen voor een meer responsieve politieke besluitvorming die de behoeften van de burgers en de consumenten weerspiegelt is meer vereist dan een gedragswijziging in een enkele instelling. Het is ook nodig dat onder het groot publiek een grotere interesse ontstaat voor het voeren van discussies over beleidskwesties en dat wordt gezorgd voor de ontwikkeling van effectieve middelen voor de communicatie van de daaruit voortvloeiende consensuele standpunten aan de relevante instellingen.

In dit verband moet het geherstructureerde consumentencomité [40]) een belangrijke rol spelen bij het verzekeren van een betere beleidsintegratie. Tijdens de eerste vergadering van het comité die op 7.11.2000 is gehouden is het consumentencomité verzocht " op te treden als een effectieve pleitbezorger van de consumentenbelangen via zijn actieve deelname en inbreng in de ontwikkelingen op het gebied van het consumentenbeleid in de Commissie. Het moet ook constructief met andere belanghebbenden samenwerken bij de bevordering van de consumentenbelangen. Bovendien moet het contacten aanknopen met andere communautaire instellingen, met name de Raad en het Parlement". [41])

[40] ) Zie vorig hoofdstuk over "Een krachtigere stem voor de consument in de gehele EU"

[41] ) Toespraak van commissaris Byrne voor het consumentencomité (7.11.2000)

Om het consumentencomité te helpen bij het vervullen van zijn mandaat zal de Commissie alles in het werk stellen om het comité zo vroeg mogelijk te informeren over alle voor de consumenten relevante kwesties die door de Commissie worden behandeld. Het doel moet zijn ervoor te zorgen dat vanaf de conceptuele fase van elk relevant politiek initiatief met de consumentenbelangen rekening wordt gehouden.

Ter aanvulling van de traditionele kanalen die door de consumentenorganisaties reeds worden gebruikt voor de identificatie van kwesties die van belang voor de consumenten zijn, onderzoekt de Commissie ook de haalbaarheid van het gebruik van internet ter verbetering van de governance door interactiviteit. Voorgesteld wordt om dit doel aanvankelijk na te streven door de ontwikkeling van twee soorten acties:

* inwinnen van spontane feedback via tussenpersonen - in tegenstelling tot enquêtes of raadplegingen (die betrekking hebben op een bijzonder onderwerp op een bepaald tijdstip) is het feedbackmechanisme neutraal en kan het continue reacties van de markt doorgeven, waardoor bijna in real time een bijgewerkt overzicht van het probleemgebieden kan worden verkrijgen ;

* raadplegingen over een vastgesteld thema - soortgelijke internetmechanismen kunnen worden gebruikt voor:

- kwesties die kunnen worden beantwoord met ja/nee of door het kiezen van een optie uit een beperkt aantal mogelijkheden, of

- meer complexe onderwerpen (zoals nieuwe beleidsmaatregelen of ontwerp-wetgeving), waarbij meerkeuzevragen moeten worden gecombineerd met de optie om antwoorden in vrije tekst te geven.

De discussies over het initiatief voor interactieve beleidsvorming [42]) worden voortgezet en het is de bedoeling dat de consumentenkwesties één van de gebieden van dit mechanisme zullen zijn. Zowel de Signpost Service, die vragen van burgers behandelt, waaronder ook vragen over hun rechten als consument op de interne markt, als de Euro-infocentra voor consumenten (Euroguichets) zullen om te beginnen de informatiefeedback op het gebied van het consumentenbeleid leveren. De analyse van deze gegevens over de ervaringen van de consumenten zal de Commissie helpen bij de evaluatie van het effect van het consumentenbeleid.

[42] ) Zie IP/01/519

Andere overwegingen in verband met de toekomstige beleidsontwikkeling

Aangezien de reikwijdte van de EG-wetgeving ter bescherming van de consumenten gestaag toeneemt, zal de neiging ontstaan om de aandacht te verschuiven van de noodzaak van de ontwikkeling van wetgeving naar de aanpak van nieuwe aan het licht gekomen probleemgebieden. De aandacht zal daarom meer worden gericht op de begeleidende maatregelen die nodig zijn om ervoor te zorgen dat de bestaande wetgeving effectief wordt in de praktijk. Ineffectieve handhaving ondermijnt de doelstellingen van de EG-wetgeving. Het is daarom van essentieel belang dat de bestaande wetgeving niet alleen correct in de nationale rechtssystemen wordt omgezet maar dat zij, zodra zij is geïmplementeerd, door de bevoegde handhavingautoriteiten in elke lidstaat op efficiënte en systematische wijze wordt gehandhaafd. Samenwerking tussen de relevante autoriteiten is nodig om ervoor te zorgen dat de collectieve consumentenrechten niet worden ondermijnd en dat aandacht wordt besteed aan de wijze waarop de handhaving daarvan kan worden versterkt. Om ervoor te zorgen dat de individuele rechten van de consumenten een praktische waarde hebben, moeten bovendien mechanismen bestaan om te garanderen dat deze rechten effectief kunnen worden uitgeoefend. Met name de toegang tot rechtsmiddelen vereist eenvoudige, doelmatige en doeltreffende oplossingen om de consumenten realistische verhaalsmogelijkheden te bieden wanneer hun belangen zijn geschaad.

Een ander beleidsterrein dat duidelijk van groter politiek belang zal zijn in het volgende beleidsdocument is het praktische effect van de uitbreiding. Om de huidige bescherming van de consumenten in de Gemeenschap ook effectief in de kandidaat-landen in te voeren moet met name de aandacht worden gericht op drie gebieden. Ten eerste moet ervoor worden gezorgd dat de eisen van het Gemeenschapsrecht inzake de bescherming van de consumenten volledig door de kandidaat-landen worden goedgekeurd. Ten tweede moet worden gezorgd voor een effectief toezicht- en handhavingsysteem in die landen om uitvoering te geven aan de bestaande regels inzake consumentenbescherming. Ten derde moet steun worden verleend om de positie van de consumentenorganisaties in de kandidaat-landen te helpen versterken zodat de consumenten zich bewust worden van hun rechten en deze effectief kunnen uitoefenen. Om deze doelstellingen te verwezenlijken moeten in de volgende rechtsgrond passende bepalingen worden opgenomen.

5. Conclusie

De afgelopen twee jaar hebben veel politieke, organisatorische en operationele veranderingen plaatsgevonden die de ontwikkeling van het consumentenbeleid op het niveau van de Europese Gemeenschap hebben beïnvloed. Zoals blijkt uit dit tussentijds verslag, hebben deze veranderingen over het algemeen geen nadelig effect gehad op de tenuitvoerlegging van het actieplan. Uit de algemene situatie blijkt immers niet alleen dat vooruitgang is geboekt op de traditionele gebieden van het consumentenbeleid maar dat de Commissie ook actief is geweest bij de vrijwaring van de consumentenbelangen op nieuwe gebieden zoals internet in het algemeen en elektronische handel in het bijzonder.

Algemeen gezien zijn de afgelopen jaren overgangsjaren geweest waarin het consumentenbeleid een centrale plaats in het beleid van de Gemeenschap heeft ingenomen. De toegenomen politieke prioriteit die aan consumentenzaken op Europees niveau wordt toegekend, betekent echter dat grotere publieke aandacht zal worden besteed aan het beleidsontwikkelingsproces. De aandacht moet daarom in toenemende mate worden gericht op de consolidatie van de recente actualisering van het consumentenbeleid van de EG.

Vooruitblikkend naar het volgende actieplan zou dit betekenen dat de Commissie als centrale doelstelling ervoor moet zorgen dat de toekomstige voorstellen voor het consumentenbeleid op een stevig fundament worden gebouwd, voortvloeien uit een coherent strategisch kader, gebruik maken van een omvattend en transparant raadplegingsproces en het onderwerp zijn van een rigoureus systeem van monitoring en effectevaluatie.

Bijlage1

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Bijlage 2

>RUIMTE VOOR DE TABEL>