In haar op 22 mei 2018 gepubliceerde mededeling kondigde de Commissie "volgende stappen voor Europeana, Europa's digitale platform voor cultureel erfgoed, aan. Stappen die tot doel hebben Europeana verder te ontwikkelen als een pan-Europees platform dat de digitale transformatie van cultureel erfgoed mogelijk maakt en een belangrijk initiatief gericht op de democratische toegang tot cultuur. Samen met andere aangekondigde initiatieven, zoals het netwerk van kenniscentra om kennis over bedreigde erfgoedmonumenten veilig te stellen door grootschalige digitalisering, de op handen zijnde ontwikkeling van een onlinebestand van Europese films en het pan-Europese netwerk van Digital Creative and Innovation Hubs, zal Europeana bijdragen tot de verdere bevordering, verspreiding en toegankelijkheid van de Europese cultuur en het Europese culturele erfgoed.

Europeana draagt bij tot het behoud en de bevordering van de Europese cultuur in het digitale tijdperk en betrekt daar alle EU-lidstaten bij. Het ondersteunt de doelstellingen van het Europees Jaar van het cultureel erfgoed 2018 om het delen en waarderen van Europa's cultureel erfgoed aan te moedigen, het bewustzijn van een gemeenschappelijke geschiedenis en gemeenschappelijke waarden te vergroten en het gevoel te versterken deel uit te maken van een gemeenschappelijke Europese ruimte. Europeana is de enige partner op het gebied van digitaal cultureel erfgoed van het Europees Jaar van het cultureel erfgoed 2018.

-eindgebruikers (iedereen die geïnteresseerd is in cultuur); en

Europeana biedt momenteel toegang tot meer dan 51 miljoen items uit de collecties van meer dan 3 700 bibliotheken, archieven, musea, galerijen en audiovisuele collecties in heel Europa, via zijn hoofdportaal "Europeana Collections" ( europeana.eu ) en via de applicatieprogramma-interfaces (API's) van het platform. Europeana biedt diensten aan verschillende gebruikersgroepen, zoals:

-de voorwaarden voor hergebruik verder te verbeteren en het gebruik van digitale culturele inhoud en metadata in andere sectoren, zoals de onderzoeks-, onderwijs-, toeristische of creatieve sector, te vergemakkelijken; en

-Europa's gedigitaliseerde cultureelerfgoedmateriaal online te brengen en de zichtbaarheid en het gebruik ervan over de grenzen heen in heel Europa te bevorderen;

Vandaag is Europeana Europa's digitale platform voor cultureel erfgoed, dat wordt gefinancierd als een goed uitgebouwde digitalediensteninfrastructuur in het kader van de Connecting Europe Facility (CEF, financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen) om:

Sindsdien is de Commissie de coördinatie en integratie van de inspanningen van de EU-lidstaten om cultureel materiaal te digitaliseren en online toegankelijk te maken financieel en politiek blijven steunen. Deze inspanningen omvatten onder meer standaardisering alsmede het verbeteren van de interoperabiliteit en het bevorderen van de samenwerking tussen instellingen voor cultureel erfgoed in heel Europa. Europeana draagt bij tot de uitvoering van een aantal onderling verweven beleidslijnen, waaronder de digitale eengemaakte markt en Aanbeveling 2011/711/EU van de Commissie en daarmee verband houdende conclusies van de Raad. Daarnaast worden de lidstaten in het kader van Europeana opgeroepen om meer materiaal online te brengen en ervoor te zorgen dat digitaal materiaal voor de lange termijn worden bewaard.

Europeana werd in 2008 gelanceerd als "De Europese digitale bibliotheek" om Europa's culturele erfgoed via één toegangspunt voor iedereen toegankelijk te maken. De ontwikkeling ervan werd in 2005 in gang gezet met een brief van zes staatshoofden en regeringsleiders aan de Commissie.

Problemen in verband met metadata hebben een negatief effect gehad op de algemene populariteit van de dienst en hebben de vindbaarheid van materiaal op Europeana alsmede het gebruik ervan beïnvloed. Een aantal negatieve reacties in de openbare raadpleging hadden betrekking op het gebrek aan relevantie van de zoekresultaten. Het is dan ook belangrijk voor Europeana dat de gegevens van hoge kwaliteit zijn. Instellingen voor cultureel erfgoed spelen op dit gebied een centrale rol en zijn uiteindelijk verantwoordelijk voor de kwaliteit van de verstrekte inhoud en metadata. De huidige strategie van Europeana is erop gericht de kwaliteit van de gegevens te verbeteren en de bestaande (en aangeleverde) inhoud op Europeana interessanter en waardevoller te maken voor eindgebruikers en hergebruikers.

Europeana heeft zijn doelstellingen op het gebied van het aantal items overtroffen, maar de relevantie en kwaliteit van zijn inhoud en metadata zijn een probleem. Hoewel een aantal acties zijn gestart om de kwaliteit van de gegevens te verbeteren, de gegevens verder open te stellen en waarde te creëren voor zijn partners, houden de belangrijkste problemen verband met de inhoud (bijv. in termen van geografische en thematische dekking, vertegenwoordiging van instellingen en de relevantie, het culturele belang en de culturele waarde van de inhoud) en de metadata (zoals het gebrek aan vertalingen, de kwaliteit en het detailniveau en inconsistenties of links die niet werken).

Ten minste twee derde van de respondenten van de openbare raadpleging die Europeana gegevens verstrekten, gaf aan dat Europeana waarde voor hun organisatie heeft gegenereerd door publieksbereik, toegevoegde waarde voor inhoud en het vergemakkelijken van partnerschappen met andere culturele instellingen. Twee derde van de respondenten gaf aan dat Europeana belangrijk is voor het opzoeken en ontdekken van Europees cultureel erfgoed. De perceptie is dat de collecties van Europeana culturele kennis en het leren over cultuur bevorderen en dat de inhoud ervan gebaseerd is op betrouwbare bronnen.

Europeana heeft een van de grootste digitale collecties ter wereld en is het enige pan-Europese platform in zijn soort dat toegang biedt tot beeld-, tekst-, geluids-, video- en 3D-materiaal uit de collecties van meer dan 3 700 Europese bibliotheken, archieven, musea, galerijen en audiovisuele instellingen. Europeana onderscheidt zich verder door het aanbieden van materiaal in een groot aantal talen (37 talen). De relevantie van Europeana voor het beleid en de prioriteiten van de EU werd hoog ingeschat.

In het algemeen is Europeana zeer relevant in termen van EU-beleid en -prioriteiten voor de onlinetoegankelijkheid en verspreiding van het Europese culturele erfgoed. Europeana is relevant voor instellingen voor cultureel erfgoed als platform dat de professionele uitwisseling van culturele en technologische expertise vergemakkelijkt.

Er is een panel van vijf onafhankelijke deskundigen uit verschillende relevante deskundigheidsgebieden aangetrokken om de Commissie bij te staan bij de evaluatie van, en de vaststelling van richtsnoeren voor, de toekomstige ontwikkeling van Europeana. Een extern adviesbureau heeft een onafhankelijke studie uitgevoerd om de evaluatievragen en -methode te verfijnen, bewijsmateriaal te verzamelen (onder meer via deskresearch, casestudy's, interviews, benchmarking, evaluatie van de technische bruikbaarheid en analyse van de openbare onlineraadpleging) en de evaluatievragen te beoordelen in samenwerking met de deskundigen.

In dit verslag worden de resultaten geschetst van de onafhankelijke evaluatie waarom werd verzocht in de conclusies van de Raad van 31 mei 2016 over de rol van Europeana voor de digitale toegang tot, de zichtbaarheid en het gebruik van Europees cultureel erfgoed alsook de visie van de Commissie op de te volgen weg voor Europeana.

De vele betrokken gebruikersgroepen hebben echter gewezen op zwakke punten in de technische infrastructuur (met inbegrip van de aggregatie-infrastructuur) en in de functionaliteit van het platform in termen van meertaligheid, zoek- en filtermogelijkheden in het portaal en de API's en de kwaliteit van de gegevens.

Europeana is gericht op een breed publiek, zoals instellingen voor cultureel erfgoed, professionals op het gebied van cultureel erfgoed, onderzoekers, de onderwijssector, professionals in de creatieve sector en het grote publiek. De diversiteit van de gebruikers en hun verschillende interesses in Europeana vormen een uitdaging om met de juiste focus aan de behoeften van elke gebruikersgroep te voldoen.

Hoewel de gecureerde inhoud op het platform op een of meer gebruikersgroepen gericht kan zijn, voldoen de zoekfunctionaliteiten, met name het gebrek aan geavanceerde filtermogelijkheden om een zoekopdracht te verfijnen en het gebrek aan relevantie van de zoekresultaten, niet aan de verwachtingen van de doelgroep. Een ander probleem is de meertaligheid van het portaal: het gebrek aan vertalingen van metadata en inconsistenties in de zoekresultaten bij het zoeken in verschillende talen.

Europeana is niet erg doeltreffend geweest wat betreft het bereiken van burgers die over het algemeen niet op de hoogte zijn van het bestaan ervan, ondanks succesvolle activiteiten zoals de collectiedagen die in het teken stonden van de Eerste Wereldoorlog.

Ondanks deze tekortkomingen is een van de belangrijkste verwezenlijkingen van Europeana dat het gemeenschappelijke normen en oplossingen biedt, met name het datamodel van Europeana, de internationale verklaringen inzake rechten en het publicatiekader van Europeana. Deze zijn breed overgenomen in de cultureelerfgoedsector in Europa maar ook daarbuiten, bijvoorbeeld in de Digital Public Library of America (DPLA).

2.3.Efficiëntie

Over het algemeen kan de efficiëntie van Europeana beter. Het initiatief om een breed ecosysteem van aggregatoren en instellingen voor cultureel erfgoed op te bouwen is een succes, maar de grootste uitdaging ligt in de efficiëntie van het complexe aggregatieproces.

De huidige aggregatiestructuur is gebaseerd op nationale en domeinaggregatoren, die gegevens van 3 700 instellingen indienen. In het bijzonder werken de bijdragende instellingen samen met aggregatoren die hun gegevens harmoniseren en bij Europeana indienen. Het gaat hier echter om een complexe workflow waarbij de publicatie en bijwerking van gegevens in veel gevallen wordt beïnvloed door vertragingen of door communicatieproblemen tussen de betrokken partijen. Het gebrek aan instrumenten voor het bijwerken van de metagegevens leidt ertoe dat grotere algemene inspanningen nodig zijn om kwaliteitsvolle gegevens te verstrekken. Er zijn ook gevallen waarin instellingen die hebben bijgedragen via door de EU gefinancierde projecten die inmiddels zijn afgerond, over beperkte middelen beschikken om hun gegevens bij te werken, met name in landen waar er geen nationale aggregatoren zijn.

Ook bij de financieringsregeling zijn er uitdagingen op het gebied van efficiëntie geweest. Ondanks de inspanningen van de Commissie, de lidstaten en de Europeana Foundation (exploitant van het centrale dienstenplatform) bleek het op subsidies gebaseerde financieringsmodel (dat cofinanciering vereiste) ongeschikt om de kerndiensten in stand te houden. In de conclusies van de Raad van 2016 werd de lidstaten verzocht hun financiële bijdragen aan Europeana voort te zetten totdat de Commissie haar steunregeling geleidelijk heeft omgezet van een subsidiemodel in een aanbestedingsmodel dat alle kosten van kerndiensten zou kunnen dekken. Deze verschuiving vond plaats in september 2017.

Ondanks de bovengenoemde beperkingen is Europeana er met name in geslaagd een breed ecosysteem of netwerk op te bouwen van nationale en domeinaggregatoren en instellingen voor cultureel erfgoed die een sleutelrol hebben gespeeld bij het bevorderen van de toegang tot Europa's digitale culturele erfgoed.

2.4.Coherentie

Europeana is coherent met en sluit goed aan bij het bredere beleid en de prioriteiten van de EU en is tegelijkertijd coherent met de nationale strategieën van de EU-lidstaten.

De evaluatie bevestigt de coherentie van Europeana wat EU-beleid betreft, overeenkomstig de mededeling van Göteborg van november 2017. Het Europees Jaar van het cultureel erfgoed 2018 wordt beschouwd als de gelegenheid om te laten zien hoe digitale instrumenten de toegang tot cultureel materiaal en culturele mogelijkheden kunnen verruimen en om initiatieven zoals Europeana – dat de digitale toegang tot cultureelerfgoedmateriaal dat in het bezit is van bibliotheken, archieven en musea bevordert – in de kijker zetten. Het sluit ook aan bij de nationale strategieën voor het digitaliseren en online toegankelijk maken van cultureelerfgoedmateriaal van de EU-lidstaten. Europeana biedt tot op zekere hoogte een oplossing voor de uitdagingen waarmee de EU-lidstaten worden geconfronteerd bij het digitaliseren van cultureel erfgoed en het transformeren van de toegang tot cultuur. Het werk dat in het kader van Europeana wordt geleverd op het gebied van bijvoorbeeld normen, instrumenten en open toegang wordt als nuttig beschouwd in alle sectoren die door digitale transformaties worden beïnvloed, ook al zijn niet alle belanghebbenden het eens met de specifieke voorgestane oplossingen.

2.5.EU-meerwaarde:

Europeana heeft toegevoegde waarde gecreëerd door een belangrijke rol te spelen in de digitale ontwikkeling van de cultureelerfgoedsector in Europa. Daarnaast heeft Europeana bijgedragen tot de versterking van een gevoel van gedeelde geschiedenis en identiteit onder de Europeanen.

Het Europeana-initiatief is van cruciaal belang geweest voor het versterken van grensoverschrijdende samenwerkings- en normalisatieactiviteiten met als overkoepelende doelstelling het gebruik van normen bij het digitaliseren van cultureel materiaal en het delen van gedigitaliseerd cultureel materiaal in heel Europa te bevorderen. Initiatieven op nationaal niveau met betrekking tot de standaardisering van metadata of het opzetten van nationale portalen in een aantal lidstaten zouden zonder Europeana niet hebben plaatsgevonden. De betrokkenheid van Europeana is ook van vitaal belang geweest voor de bevordering van open culturele gegevens. In de antwoorden op de openbare raadpleging wordt de betrokkenheid van Europeana bij het bevorderen van open cultuur/metadata beschouwd als de activiteit die het meest (82 %) heeft bijgedragen tot het vooruithelpen en faciliteren van het werk van de instellingen voor cultureel erfgoed.