NL Publicatieblad van de Europese Unie C 383/49

Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité over de „Visie van het maatschappelijk middenveld op de financiering van ontwikkeling”

(initiatiefadvies)

(2015/C 383/08)

Rapporteur: de heer Ivan VOLEŠ

Op 18 februari 2015 heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité besloten om overeenkomstig artikel 29, lid 2, van zijn reglement van orde een initiatiefadvies op te stellen over het onderwerp:

„Visie van het maatschappelijk middenveld op de financiering van ontwikkeling”.

De afdeling Externe Betrekkingen, die met de voorbereidende werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 11 juni 2015 goedgekeurd.

Het Comité heeft tijdens zijn op 1 en 2 juli 2015 gehouden 509e zitting (vergadering van 2 juli 2015) het volgende advies uitgebracht, dat met 142 stemmen vóór en 0 stemmen tegen, bij 3 onthoudingen, is goedgekeurd.

1. Conclusies en aanbevelingen

1.1. Het EESC dringt erop aan dat de nieuwe ontwikkelingsagenda een mondiale dimensie krijgt en wordt gericht op de verbetering van de levensomstandigheden van de bevolking. Zij moet gebaseerd zijn op de eerbiediging van de mensenrechten, conflictpreventie en een vreedzame oplossing van conflicten, goed bestuur, terugdringing van de sociale ongelijkheid, versterking van de rol van vrouwen en de betrokkenheid van allen die zich verantwoordelijk voelen voor de ontwikkeling van deze wereld en de instandhouding daarvan voor de toekomstige generaties.

1.2. Het EESC steunt de goedkeuring van de voorgestelde doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling en dringt erop aan dat alle beschikbare financiële middelen worden ingezet en op transparante en doeltreffende wijze worden gebruikt voor een evenwichtige integratie van de economische, sociale en milieudimensie van duurzame ontwikkeling. De verspilling van middelen in gewapende conflicten moet worden bestreden, net zoals moet worden gestreden tegen illegale overdrachten en schaduweconomie.

1.3. Het EESC zou graag zien dat bevordering van de sociale dialoog onderdeel wordt van de Europese ontwikkelingsprioriteiten, want dit is een belangrijk instrument om op evenwichtige wijze rekening te houden met de belangen van de sociale partners en zo de sociale vrede te behouden, wat noodzakelijk is voor een succesvolle uitvoering van de doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling (SDG’s).

1.4. Officiële ontwikkelingshulp (Official Development Assistance — ODA) moet gericht zijn op de minst ontwikkelde landen en kwetsbare landen. De EU zou haar toezegging moeten bevestigen om 0,7 % van het bnp te besteden aan ODA, en 0,15-0,20 % van het bnp te reserveren voor de minst ontwikkelde landen. Deze toezegging moet gekoppeld worden aan het vereiste van een correct en doeltreffend gebruik van alle financiële middelen voor ontwikkelingshulp, in overeenstemming met de in Monterrey, Dohá en Busan overeengekomen beginselen.

1.5. Officiële ontwikkelingshulp moet niet alleen worden beoordeeld aan de hand van de hoogte van het bedrag, maar er moet ook worden gelet op de kwaliteit en de bijdrage ervan tot duurzame ontwikkeling. Er moeten dan ook nieuwe indicatoren worden ontwikkeld om de doeltreffendheid te kunnen beoordelen.

1.6. Om de doeltreffendheid van de begrotingssteun aan ontwikkelingslanden te vergroten beveelt het EESC aan om voort te bouwen op de ervaringen met de uitvoering van het EU-cohesiebeleid en diens instrumenten, zoals de structuurfondsen en het Cohesiefonds, om ervoor te zorgen dat het ontwikkelingsgeld wordt gericht op de verwezenlijking van de SDG’s.

1.7. Een beter gebruik van de nationale publieke en particuliere middelen, die aan belang zullen toenemen, vergt radicale fiscale hervormingen, een goed fiscaal bestuur, de integratie van de informele sector in de formele economie en een krachtige aanpak om corruptie te bestrijden en te voorkomen. Hiervoor zou het nuttig zijn om internationale overeenkomsten te sluiten inzake de bestrijding van belastingontduiking, belastingparadijzen en illegale financiële stromen, en om de samenwerking met de OESO en het deskundigencomité van de VN inzake internationale samenwerking op belastinggebied te verbeteren.

1.8. Het EESC steunt de betrokkenheid van de particuliere sector bij de uitvoering van projecten die niet of slechts gedeeltelijk commercieel levensvatbaar zijn via publiek-private partnerschappen en financiering van publiek-private samenwerkingsprojecten via „blending”. Een voorwaarde voor een succesvolle uitvoering is dat de projecten vooraf worden beoordeeld op hun duurzaamheid en dat wordt gekeken of zij in overeenstemming zijn met de beginselen van transparantie, ook wat betreft verslaglegging, gedeelde verantwoordelijkheid en afdwingbaarheid van de verbintenissen.

1.9. Het EESC erkent de potentiële bijdrage van buitenlandse directe investeringen aan de ontwikkeling, voor zover deze zijn gericht op de verwezenlijking van SDG’s. De inkomsten uit buitenlandse directe investeringen zouden prioritair moeten worden geherinvesteerd in de ontwikkelingslanden waar deze inkomsten zijn gegenereerd. De begunstigde landen zouden een duidelijke investeringsstrategie moeten hebben. Nieuwe investerende landen als China, Brazilië, India en andere landen zouden bij hun investeringen in ontwikkelingslanden rekening moeten houden met de beginselen van duurzame ontwikkeling.

1.10. Het EESC is voorstander van innovatieve en aanvullende financieringsbronnen voor ontwikkelingshulp, zoals crowdfunding, activiteiten van internationale charitatieve fondsen en transfers van spaargeld vanuit de diaspora naar de landen van herkomst. Het Comité is ingenomen met de voorstellen voor nieuwe bronnen van financiering van de stuurgroep innovatieve ontwikkelingsfinanciering. Deze zouden een belangrijke middelenbron kunnen worden, op voorwaarde dat zij in de hele wereld worden aangewend en niet een te zware last voor de sector vormen.

1.11. Het maatschappelijk middenveld, met inbegrip van de sociale partners en ngo’s, moet veel doeltreffender en gestructureerder worden betrokken bij de formulering van ontwikkelingsprogramma’s, de monitoring van de uitvoering en de evaluatie van de resultaten en effecten. Daarom moeten in zowel ontwikkelingslanden als ontwikkelde landen stelselmatig systemen worden ontwikkeld en verbeterd voor de controle op de procedures voor ontwikkelingshulp, en moeten de relevante organisaties van het maatschappelijk middenveld hierbij worden betrokken. Het EESC biedt in dit verband zijn uitgebreide ervaring aan die het heeft opgedaan door samen te werken met partners in de ACS-landen, Latijns-Amerika, Azië, de landen van het Oostelijk Partnerschap, Euromed-landen enz.

1.12. Om maatschappelijke organisaties in staat te stellen deze taak te vervullen, moeten zij worden geholpen met programma’s voor de capaciteitsopbouw van het maatschappelijk middenveld in de partnerlanden.

2. EESC-standpunt ten aanzien van de ontwikkelingsagenda voor de periode na 2015

2.1. Het jaar 2015 is van cruciaal belang voor de formulering van een nieuwe wereldwijde aanpak van de ontwikkeling. De belangrijkste taak van de millenniumdoelstellingen — armoedebestrijding — is slechts ten dele vervuld. De nieuwe doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (SDG’s) (1) zouden moeten leiden tot de fundamentele veranderingen waarop het EESC reeds lange tijd aandringt. Het Comité is ermee ingenomen dat veel van zijn aanbevelingen in de SDG’s zijn opgenomen.

2.2. In recente adviezen heeft het EESC verzocht dat de nieuwe ontwikkelingsdoelstellingen deel gaan uitmaken van de mondiale duurzame ontwikkeling (2); heeft het gewezen op de onvervangbare rol van het maatschappelijk middenveld in het ontwikkelingsbeleid (3); heeft het ervoor gepleit om de sociale zekerheid op te nemen in het ontwikkelingsbeleid van de EU (4); heeft het een aantal voorstellen gedaan om de betrokkenheid van de particuliere sector bij de ontwikkeling van de ontwikkelingsagenda voor de periode na 2015 te bevorderen (5); heeft het benadrukt dat de doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling en de rol van het maatschappelijk middenveld moeten worden opgenomen in de investeringsovereenkomsten van de EU (6); heeft het gewezen op de bijdrage van de handel aan de groei en ontwikkeling (7) en op de doelstellingen voor de periode na 2015 in de Euromed-regio (8). Tijdens de gezamenlijke buitengewone vergadering van de afdeling Externe Betrekkingen en de waarnemingspost Duurzame Ontwikkeling van het EESC op 20 oktober 2014 zijn aanbevelingen goedgekeurd m.b.t. de agenda voor duurzame ontwikkeling na 2015, met het oog op de komende besprekingen over SDG’s en de financiering ervan.

2.3. De ontwikkelingsagenda voor de periode na 2015 moet grotendeels zijn gebaseerd op de sociale dialoog, als instrument om de betrekkingen tussen werkgevers en werknemers te regelen, dankzij een evenwichtige afweging van de belangen in collectieve arbeidsovereenkomsten om de sociale vrede te handhaven, hetgeen essentieel is voor een succesvolle, voortdurende ontwikkeling van de samenleving.

2.4. Het EESC benadrukt dat de doelstellingen van de vrijhandel en de doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling met elkaar in evenwicht moeten zijn tijdens de lopende onderhandelingen in het kader van de WTO of de onderhandelingen die momenteel door de EU worden gevoerd op het gebied van diensten, milieugoederen en de toepassing van bestaande WTO-overeenkomsten.

2.5. Alle handels- en investeringsovereenkomsten moeten voldoen aan de criteria van duurzame ontwikkeling, met inbegrip van hun impact op de werkgelegenheid, kwetsbare groepen en gelijke kansen voor mannen en vrouwen. Zij mogen niet beletten dat ontwikkelingslanden crisissen beheersen, kapitaalstromen reguleren, eerlijke belastingmaatregelen doorvoeren en essentiële openbare diensten verlenen. De EU zou volledige duurzaamheidseffectbeoordelingen moeten uitvoeren, met name van economische partnerschapsovereenkomsten, waarbij ze met name zou moeten focussen op het recht op ontwikkeling en de specifieke rechten op voeding, gezondheid en een billijk loon, met bijzondere aandacht voor de impact op kwetsbare groepen.

2.6. De wereldwijde consensus over duurzame ontwikkeling moet de fundamentele rechten in acht nemen en dient gericht te zijn op conflictpreventie en vredesopbouw, wegwerken van de sociale ongelijkheid, goed bestuur, steun voor lokaal democratisch zelfbestuur, versterking van de rol van vrouwen en betrokkenheid van de particuliere sector bij de ontwikkeling. Om dit te verwezenlijken moeten de internationale rechtsinstrumenten, verdragen, overeenkomsten en regelingen worden goedgekeurd, bevorderd en geratificeerd door de leden van de VN (9). De Mededeling van de Europese Commissie „Een wereldwijd partnerschap voor armoedebestrijding en duurzame ontwikkeling na 2015” (10) is een goed uitgangspunt voor de komende onderhandelingen, en het Comité roept de EU op hierbij een leidende rol te spelen.

3. Algemene opmerkingen

3.1. Het EESC wijst op de noodzaak van een holistische benadering van duurzame ontwikkeling. Elk land is primair verantwoordelijk voor zijn eigen ontwikkeling en de internationale gemeenschap is verantwoordelijk voor de totstandkoming van een gunstig klimaat voor duurzame ontwikkeling in alle landen, met inbegrip van de zorg voor mondiale collectieve goederen, de instandhouding van natuurlijke hulpbronnen, stabiele financiële markten, een open internationaal handelsverkeer, migratiebeheer en steun voor technologische ontwikkeling die is gericht op duurzame ontwikkeling.

3.2. Een essentiële voorwaarde voor de verwezenlijking van de SDG’s is dat alle beschikbare financiële middelen worden ingezet. De Unctad schat de jaarlijks benodigde investeringen in ontwikkelingslanden om te voldoen aan de belangrijkste SDG’s voor de periode 2015-2030 op 3 900 miljard USD, waarvan ongeveer 2 500 miljard USD niet gedekt is (11).

3.3. Het EESC deelt de mening dat er in de wereld voldoende potentiële financieringsbronnen zijn. Naast de officiële bronnen (12) zijn er verborgen financieringsbronnen zoals de financiering van oorlogsactiviteiten en gewapende conflicten in de wereld. Ook zijn er minder middelen beschikbaar als gevolg van belastingontduiking, de grijze economie en illegale geldstromen, die systematisch moeten worden bestreden.

3.4. Het zoeken en mobiliseren van middelen kan niet worden gescheiden van de plicht deze op de juiste wijze te gebruiken. De EU moet zich blijven laten leiden door de in Monterrey, Dohá en Busan overeengekomen beginselen van doelmatigheid en doeltreffendheid van ontwikkelingshulp, en moet resoluut optreden tegen alle vormen van verspilling en een ondoeltreffend gebruik van financiële en niet-financiële middelen voor ontwikkeling.

3.5. Ontwikkelingshulp moet niet alleen worden beoordeeld aan de hand van de hoogte van het bedrag, maar er moet ook worden gelet op de kwaliteit en bijdrage ervan aan de verwezenlijking van de doelstellingen van duurzame ontwikkeling en verbetering van de levensomstandigheden van de bevolking. Hiervoor moeten nieuwe indicatoren met beoordelingscriteria worden ontwikkeld en is het zaak dat de statistische instanties van ontwikkelingslanden worden gesteund, onder meer met de overdracht van know-how en de uitwisseling van informatie.

3.6. Een bredere participatie van organisaties uit het hele spectrum van het maatschappelijk middenveld aan de formulering van nationale doelstellingen en ontwikkelingsplannen zou helpen om de belangen van de particuliere sector af te stemmen op de openbare doelstellingen. Het is in hun gemeenschappelijk belang dat de beginselen van transparantie, openheid van overheidsopdrachten, doeltreffendheid en doelmatigheid van de ingebrachte middelen en verantwoordelijkheid van de ambtenaren voor de tenuitvoerlegging van de goedgekeurde ontwikkelingsstrategie worden bevorderd.

3.7. Om zijn rol op ontwikkelingsgebied te kunnen vervullen heeft de particuliere sector behoefte aan een gunstig ondernemingsklimaat waarin de algemeen erkende democratische beginselen van de rechtsstaat worden gerespecteerd, de groei van bedrijven wordt vergemakkelijkt, administratieve rompslomp wordt teruggebracht, transparantie wordt bevorderd, corruptie wordt aangepakt en investeringen worden aangemoedigd. Het is zaak dat de particuliere sector de internationaal erkende beginselen van maatschappelijk verantwoord ondernemerschap aanhangt, de economische en sociale grondrechten en de vereisten van duurzame ontwikkeling in acht neemt en nieuwe banen creëert, in overeenstemming met de IAO-agenda voor waardig werk.

3.8. Het EESC dringt aan op een betere coördinatie en samenhang van al het beleid van de EU dat een raakvlak heeft met duurzame ontwikkeling (13), om dubbel werk, overlappingen, versplintering en tegenstrijdige benaderingen te voorkomen, en dringt tevens aan op een systematische coördinatie van de door de lidstaten toegekende bilaterale ontwikkelingshulp met het oog op de verwezenlijking van de SDG’s.

4. Specifieke opmerkingen

4.1. Officiële ontwikkelingshulp (ODA)

4.1.1. Hoewel ODA niet in alle behoeften kan voorzien, blijft zij onmisbaar voor de bevolking van minst ontwikkelde landen en landen die zijn verwikkeld in gewapende conflicten, worden bedreigd door natuurrampen en epidemieën, en inwoners van geïsoleerde eilanden en landen zonder toegang tot de zee.

4.1.2. Officiële ontwikkelingshulp zou bij voorrang moeten worden ingezet voor de uitroeiing van de armoede in arme en kwetsbare landen. Het EESC wijst erop dat de armoede in landen met een gemiddeld inkomen is toegenomen als gevolg van de ongelijke verdeling van de rijkdom. Om de armoede uit te roeien is het van belang dat het hefboomeffect van ODA wordt benut om alle bronnen van hulp aan te boren, met inbegrip van particuliere investeringen.

4.1.3. Het EESC dringt er bij de Commissie en de Raad op aan overeenstemming te bereiken over een gemeenschappelijk Europees standpunt inzake officiële ontwikkelingshulp met het oog op de conferentie in Addis Abeba. De EU zou haar toezegging moeten bevestigen om 0,7 % van het bnp te besteden aan ODA, en 0,15-0,20 % van het bnp te reserveren als ODA voor de minst ontwikkelde landen. Het EESC wijst erop dat de klimaatbeschermingsmaatregelen die zullen worden besproken tijdens de conferentie in Parijs in december 2015, extra middelen zullen vergen.

4.1.4. De gegevens betreffende de hoogte van de ODA zeggen niets over de kwaliteit en de resultaten van de verstrekte hulp, noch over de werkelijke gevolgen voor de ontwikkeling van het ontvangende land. Het EESC steunt het voorstel van de commissie voor ontwikkelingsbijstand van de OESO (OECD-DAC) om naast de officiële ontwikkelingshulp ook te kijken naar de hulp ter ondersteuning van duurzame ontwikkeling die buiten het kader van ODA wordt verleend (14). Niet-financiële steun heeft vaak grotere voordelen voor de ontwikkeling van het land in kwestie dan financiële bijstand (te denken valt aan onderwijs, uitwisseling van ervaringen, overdracht van technologie en knowhow, wetenschappelijke en technologische samenwerking).

4.1.5. Begrotingssteun voor ontwikkelingslanden moet altijd een specifieke bestemming hebben en gebaseerd zijn op een gedeelde verantwoordelijkheid van donor en ontvanger voor het daadwerkelijke gebruik van deze vorm van steun voor het realiseren van SDG’s, in overeenstemming met de internationaal erkende regels van financieel beheer en controle, met inbegrip van krachtige voorwaarden en maatregelen ter bestrijding en voorkoming van corruptie. De EU-financiering moet zelf ook op geloofwaardige wijze worden beschermd tegen corruptie. Het Comité beveelt aan dat ook in ontwikkelingslanden gebruik wordt gemaakt van de ervaringen die zijn opgedaan bij de tenuitvoerlegging van het Europese cohesiebeleid, om de ontwikkelingshulp beter af te stemmen op de SDG’s, en een strengere controle uit te oefenen op hun gebruik en de evaluatie van de bereikte resultaten.

4.2. Nationale middelen

4.2.1. Het EESC is van mening dat zowel openbare als particuliere nationale middelen voor ontwikkeling de komende periode steeds belangrijker zullen worden.

4.2.2. Om de omvang en doeltreffendheid van de gebruikte nationale middelen te vergroten is het zaak dat de illegale geldstromen bestemd voor het witwassen van uit illegale activiteiten verkregen inkomsten, met inbegrip van informeel werk, migrantensmokkel en de uitvoer van niet voor recycling gebruikte afvalstoffen consequent worden bestreden, dat de belastinginning wordt verbeterd, dat corruptie en criminele activiteiten worden bestreden en dat de informele sector wordt geïntegreerd in de formele economie. De ontwikkelingslanden moeten worden geholpen bij het doorvoeren van fundamentele fiscale hervormingen en de verbetering van goed fiscaal bestuur. De EU zou zich actiever moeten inzetten voor het sluiten van internationale overeenkomsten inzake de bestrijding van belastingontduiking, belastingparadijzen en illegale financiële stromen, en om de samenwerking met het Centre for Tax Policy and Administration van de OESO en het belastingcomité van de VN te verbeteren.

4.2.3. De nationale particuliere investeringen, of het nu gaat om directe investeringen of portefeuillebeleggingen, zijn tegenwoordig hoger dan de buitenlandse investeringen. Deze moeten worden gericht op ontwikkelingsdoelstellingen, bijvoorbeeld door middel van passende stimulansen of naar behoren opgestelde en veilige PPS-projecten, zodat deze kunnen uitgroeien tot een belangrijk instrument voor de verwezenlijking van de SDG’s.

4.2.4. Vooral ontwikkelingslanden die rijk zijn aan minerale delfstoffen beschikken over een onbenut potentieel aan binnenlandse middelen, terwijl de meerderheid van de bevolking er in armoede leeft ondanks de relatief hoge inkomsten van de staat. Ook verwaarlozen zij de opbouw van de eigen economie, infrastructuur en sociale diensten. Het maatschappelijk middenveld heeft terecht kritiek op de methoden van sommige buitenlandse investeerders in de winningsindustrie van ontwikkelingslanden, en dringt aan op de naleving van de basisnormen voor de bescherming van het milieu, de sociale bescherming van werknemers, de transparantie van de belastingbetaling en van de overdracht van winsten naar het buitenland, en op de opstelling van verslagen overeenkomstig de OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen (15). Het EESC is ingenomen met de maatregelen om de situatie te verhelpen, zoals het Extractive Industries Transparency Initiative (16).

4.3. „Blending” en PPS

4.3.1. Het EESC is ervan overtuigd dat als regeringen niet in staat zijn de nodige investeringen te doen en de overheidsinvesteringen, met name in infrastructuur, maar ook in openbare diensten, niet commercieel levensvatbaar zijn, een toevlucht moet worden genomen tot publiek-private partnerschappen en de financiering van PPS-projecten via „blending”, overeenkomstig de aanbevelingen van de OESO (17).

4.3.2. PPS-projecten moeten worden opgesteld overeenkomstig de ontwikkelingsstrategie van het land in kwestie, en pas nadat een haalbaarheidsstudie is uitgevoerd; zij moeten op voorhand rekening houden met duurzaamheidsfactoren en in overeenstemming zijn met de beginselen van transparantie, gedeelde verantwoordelijkheid en afdwingbaarheid van de verbintenissen. De sociale partners en andere vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld moeten worden betrokken bij de beoordeling van de bijdrage van deze projecten aan duurzame ontwikkeling, en zij moeten controleren of de IAO-conventies worden nageleefd.

4.3.3. „Blending” zou ook moeten worden gebruikt voor sociaal ondernemerschap en duurzame projecten voor de integratie van sociaal kwetsbare groepen in de economische context.

4.4. Buitenlandse investeringen

4.4.1. In 2013 bedroeg de instroom van buitenlandse directe investeringen (BDI) in ontwikkelingslanden 778 miljard USD, maar hun bijdrage aan duurzame ontwikkeling is vaak ambigu. Slechts 2 % van de totale BDI in ontwikkelingslanden komt terecht bij de minst ontwikkelde landen. In Afrika ten zuiden van de Sahara gaan de BDI voornamelijk naar de winningsindustrie, zonder dat de rest van de economie hier rechtstreeks van profiteert. Nieuwe investerende landen als China, Brazilië, India en andere landen zouden bij hun investeringen in ontwikkelingslanden rekening moeten houden met de beginselen van duurzame ontwikkeling.

4.4.2. Volgens de studie van de ngo Eurodad over de financiering van ontwikkelingslanden in 2014 is de geldstroom uit deze landen tweemaal zo groot als de financiële middelen die vanuit het buitenland in deze landen worden geïnvesteerd, met inbegrip van ODA, BDI, giften van liefdadigheidsorganisaties, winstoverdrachten, besparingen en andere bronnen (18). Er moet voor worden gezorgd dat deze middelen zoveel mogelijk worden geherinvesteerd ten gunste van duurzame ontwikkeling in de begunstigde landen.

4.4.3. De nationale ontwikkelingsstrategieën moeten ook voorzien in ondersteuning van investeringen. Om buitenlandse directe investeringen te verwerven en deze te richten op SDG’s moeten gunstige voorwaarden worden gecreëerd, zoals vrede, stabiliteit en goed bestuur. De ontwikkelingslanden zouden de SDG’s bovendien moeten opnemen in de investeringsovereenkomsten die zij sluiten, en hiervoor garanties bieden. Het EESC beveelt aan dat de agentschappen en financiële instellingen die investeringen stimuleren in de landen van oorsprong en hun tegenhangers in de begunstigde landen een rechtstreekse technische samenwerking opstarten, gekoppeld aan de nationale strategieën voor duurzame ontwikkeling.

4.4.4. De zogenaamde „impact investments” moeten worden gepromoot, oftewel investeringen die op korte termijn een bepaald rendement opleveren maar op lange termijn een maatschappelijke impact hebben, zoals capaciteitsopbouw of milieu-effecten, welke leiden tot duurzame ontwikkeling.

4.5. Innovatieve en aanvullende financieringsvormen

4.5.1. Crowdfunding en groepsinvesteringen zijn potentiële instrumenten voor de financiering van kleine ontwikkelingsprojecten (19). Het EESC onderstreept dat deze instrumenten snel moeten worden uitgewerkt en dat hiervoor een adequaat regelgevingskader moet worden vastgesteld, zoals het in een eerder advies heeft aanbevolen (20).

4.5.2. Het EESC is ingenomen met het groeiende aantal internationale charitatieve fondsen, stichtingen en programma’s ter bevordering van duurzame ontwikkeling, zoals het Wereldfonds voor de bestrijding van hiv/aids, tuberculose en malaria, het wereldwijde partnerschap voor onderwijs, de GAVI-alliantie voor de vaccinatie van kinderen in de minst ontwikkelde landen, enz. Deze fondsen en stichtingen, in het kader waarvan overheidsinstellingen samenwerken met donateurs uit de particuliere sector en ngo’s, moeten hun acties beter coördineren en meer richten op de SDG’s.

4.5.3. Middelen die zijn bestemd voor officiële ontwikkelingshulp maar momenteel niet zijn toegewezen aan ontwikkelingsprojecten kunnen worden belegd in op ontwikkeling gerichte investeringsfondsen en gedekte obligaties, om op korte termijn inkomsten te genereren en deze middelen verder te doen toenemen (21). Dit zou op de langere termijn moeten bijdragen tot de verhoging van de voor ontwikkelingshulp benodigde kredieten (22).

4.5.4. „Het EESC is ingenomen met sommige van de voorstellen van de stuurgroep innovatieve ontwikkelingsfinanciering (23) en steunt de inspanningen voor het creëren van nieuwe bronnen voor de financiering van SDG’s. Het is echter zaak dat deze nieuwe middelenbronnen consistent worden aangewend in de hele wereld, dat zij geen nadelige effecten hebben voor het concurrentievermogen van een sector en dat zij op transparante wijze worden aangewend voor SDG’s. Het EESC zou graag zien dat de bankensector met een vrijwillig wereldwijd initiatief komt om een financiële bijdrage te leveren aan het dichten van de kloof tussen de behoeften en de middelen die beschikbaar zijn voor de verwezenlijking van SDG’s.

4.5.5. Een weinig gebruikte hulpbron zijn de financiële middelen die afkomstig zijn uit de diaspora, d.w.z. transfers van spaargeld naar de landen van herkomst, die ook kunnen worden gebruikt om SDG’s te verwezenlijken. De kosten voor het overmaken van spaargeld moeten omlaag. Mensen in de diaspora moeten opleidings- en stimuleringsprogramma’s kunnen volgen waardoor zij meer belangstelling krijgen voor investeringen in ontwikkelingsprojecten, waarmee zij hun spaargeld kunnen opwaarderen en tegelijk kunnen bijdragen aan de verwezenlijking van SDG’s.

4.6. Financiering van micro-, kleine en middelgrote ondernemingen

4.6.1. Micro-, kleine en middelgrote ondernemingen — de belangrijkste potentiële bron van groei en nieuwe banen — krijgen maar moeilijk toegang tot financiering. Dit probleem is bijzonder groot in de minst ontwikkelde landen, zodat instrumenten moeten worden gezocht om de toegang van micro-, kleine en middelgrote ondernemingen tot financiering te vergemakkelijken. Hierbij moet rekening worden gehouden met de verschillende ondernemingsvormen in de ontwikkelingslanden, die vooral worden gekenmerkt door micro-ondernemingen, detailhandelaars en kleine gezinsbedrijven in de landbouw.

4.6.2. Er zijn veel verschillende systemen van microkredieten voor kleine en middelgrote ondernemingen. Het Comité beschouwt de systemen die gebruikmaken van mobieletelefoonapplicaties als de meest doeltreffende. Ook is het ingenomen met de microkredieten die worden gebruikt voor de financiering van groene-energieprojecten en met de initiatieven voor het verstrekken van kosteloze microkredieten. Er is een tekort aan leningen voor kleine en middelgrote bedrijven (van 10 000 tot 2 00 000 USD); in plaats hiervan zou kunnen worden gedacht aan kapitaalleasing en andere instrumenten. Hiervoor moet de ontwikkeling van de financiële markten en lokale banken, met inbegrip van lokale agentschappen, worden gesteund.

4.6.3. Een deel van de steun van de geïndustrialiseerde landen aan kleine en middelgrote ondernemingen moet bestaan uit het overdragen van ervaringen, bestuursvaardigheden, technische knowhow, opleidingen in financieel beheer en onderricht in financiële basiskennis, naast het ondersteunen van hun integratie in de toeleverings- en waardeketen. Om de financiering van het mkb te verbeteren zou de EU de beginselen van de richtlijn betalingsachterstand moeten promoten.

4.6.4. Micro-, kleine en middelgrote ondernemingen in de landbouwsector moeten worden beschermd tegen investeringen die „landroof” en vandaar hun liquidatie in de hand werken. Zij zouden ook zijn geholpen met de invoering van instrumenten om hun te verzekeren tegen de gevolgen van klimaatverandering. In het kader van de ontwikkelingsplannen moet er ook aandacht zijn voor ondernemingen van de sociale economie, die een belangrijke rol kunnen spelen bij de verwezenlijking van de SDG’s.

4.6.5. Het is voor de economische en sociale ontwikkeling van belang dat zo veel mogelijk mensen in ontwikkelingslanden toegang hebben tot financiële instrumenten (zoals een basisbankrekening of financiële apps voor de mobiele telefoon).

4.7. Betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij ontwikkelingshulp

4.7.1. Het maatschappelijk middenveld in de ontwikkelde landen, met inbegrip van de sociale partners en niet-gouvernementele organisaties, draagt rechtstreeks bij aan de ontwikkeling en speelt ook een belangrijke rol in het sturen van de ontwikkelingssamenwerking en het toezicht op de doeltreffendheid daarvan (24).

4.7.2. Er moet systematisch steun worden verleend aan de oprichting en verbetering van een systeem voor controle op de procedures en resultaten van de ontwikkelingshulp in de verschillende landen. Hieraan moet rechtstreeks worden deelgenomen door relevante maatschappelijke organisaties, wat zal helpen om de belemmeringen voor de uitvoering van SDG’s op te sporen en weg te werken. Het EESC beschikt op dit gebied over een jarenlange en uitstekende ervaring met gemengde raadgevende comités, platforms en organen, zoals het follow-upcomité ACS-EU, ontmoetingen met het maatschappelijk middenveld van Latijns-Amerika en het Caribisch gebied, enz.

4.7.3. Ook de sociale partners zijn rechtstreekse verleners van ontwikkelingshulp. Vakbonden uit ontwikkelde landen realiseren sociaal georiënteerde ontwikkelingsprojecten en ondersteunen de institutionele ontwikkeling van partnerorganisaties. Werkgeversorganisaties, kamers van koophandel, mkb-verenigingen en brancheorganisaties voeren gezamenlijke projecten uit met de ondernemersorganisaties in ontwikkelingslanden waarmee zij een partnerschap hebben gesloten, en delen hun ervaringen.

4.7.4. Ngo’s spelen een belangrijke rol op het gebied van ontwikkelingshulp, zowel in de ontwikkelde als in de ontwikkelingslanden. Zij zijn met name actief in het bestrijden van humanitaire en natuurrampen, en in sociale sectoren: gezondheid, genderkwesties, onderwijs, enz. Bovendien mobiliseren zij middelen van het grote publiek, organiseren zij collectes, bewustmakingscampagnes, enz. Een interessant voorbeeld is de financiering van een vorm van onderwijs op afstand, die helpt om gewone burgers met elkaar in contact te brengen.

4.7.5. Het EESC roept de Europese Commissie op om steun te verlenen aan de activiteiten van Europese maatschappelijke organisaties die gericht zijn op het verwezenlijken van SDG’s, door voldoende financiële middelen vrij te maken voor programma’s ter bevordering van het maatschappelijk middenveld in de partnerlanden. In aanvulling op dit advies bereidt het EESC momenteel een informatief rapport voor, waarin het modellen zal aanbevelen voor de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij de uitvoering en monitoring van de ontwikkelingsagenda voor de periode na 2015.

Brussel, 2 juli 2015. De voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité Henri MALOSSE

(1) VN-top in New York van september.

(2) Advies van het EESC over „Een waardig leven voor iedereen: armoede uitroeien en de wereld een duurzame toekomst geven” (PB C 271 van 19.9.2013, blz. 144).

(3) Advies van het EESC over „De betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij het EU-ontwikkelingsbeleid” (PB C 181 van 21.6.2012, blz. 28).

(4) Advies van het EESC over de „Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — Sociale bescherming in het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid van de EU” (PB C 161 van 6.6.2013, blz. 82).

(5) Advies van het EESC over de „Betrokkenheid van de particuliere sector bij het ontwikkelingskader na 2015” (PB C 67 van 6.3.2014, blz. 1).

(6) De rol van duurzame ontwikkeling en het maatschappelijk middenveld bij autonome investeringsovereenkomsten van de EU met derde landen (PB C 268 van 14.8.2015, blz. 19).

(7) Advies REX/359 over „Handel, groei en ontwikkeling — Afstemming van het handels- en investeringsbeleid op de meest behoeftige landen” (PB C 351 van 15.11.2012, blz. 77).

(8) Advies REX/438 over de „Doelstellingen voor de periode na 2015 in de Euromed-regio”, paragraaf 6.4 (zie bladzijde 47 van dit Publicatieblad).

(9) Het VN-Verdrag van 18 december 1979 inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen, het Verdrag ter bescherming van de migrerende werknemers en hun gezinnen, Verdrag 189 betreffende huishoudelijk personeel, Verdrag 184 betreffende de veiligheid en gezondheid in de landbouw, het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten en het bijbehorende Facultatief Protocol, om slechts enkele voorbeelden te noemen.

(10) Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s „Een wereldwijd partnerschap voor armoedebestrijding en duurzame ontwikkeling na 2015” (COM(2015) 44 final, 5 februari 2015).

(11) The Global Development Financing Landscape — Who can contribute what?, James Zhan, directeur van de Investment and Enterprise Division, World Investment Report, Unctad, gepresenteerd tijdens een hoorzitting in het Europees Parlement op 24 februari 2015.

(12) Het bedrag aan activa in de banken wordt geschat op 1 21 000 miljard USD, en 34 000 miljard in pensioenfondsen, 28 000 miljard in verzekeringsmaatschappijen, 25 000 miljard in multinationale ondernemingen en 6 500 miljard in soevereine beleggingsfondsen.

(13) Zoals op het gebied van handel, landbouw, banengroei, sociale voorzieningen, klimaatverandering, energie, bescherming van het milieu en de biodiversiteit, vervoer, gezondheidszorg, product- en consumentenbeleid, regionale en stedelijke ontwikkeling, migratie en de bestrijding van corruptie en het witwassen van geld.

(14) TOSSD — Total official support for Sustainable Development.

(15) http://www.oecd.org/corporate/mne/48004323.pdf

(16) https://eiti.org/

(17) http://www.oecd.org/governance/budgeting/PPP-Recommendation.pdf

(18) http://www.eurodad.org/Entries/view/1546315/2014/12/15/The-State-of-Finance-for-Developing-Countries-2014

(19) InfoDev, Crowdfunding’s Potential for the Developing World, 2013, Wereldbank — afdeling Financiën en ontwikkeling van de particuliere sector.

(20) Advies van het EESC over de „Ontsluiting van het potentieel van crowdfunding in de Europese Unie” (PB C 451 van 16.12.2014, blz. 69).

(21) De jaarlijkse toewijzing van begrotingsmiddelen aan ODA sluit deze mogelijkheid volledig uit.

(22) De Belgische investeringsmaatschappij voor ontwikkelingslanden (BIO) die door de regering is opgericht ter ondersteuning van het bedrijfsleven in Afrikaanse landen, heeft een deel van haar financiële middelen die waren bestemd voor leningen aan ondernemers, in andere beleggingsfondsen ondergebracht, om ze daarna geleidelijk en afhankelijk van de behoefte weer op te nemen.

(23) http://www.leadinggroup.org/rubrique69.html

(24) Development Policy Forum www.friendsofeurope.org/policy-area/global-europe/, Policy Forum on Development www.uclg.org