Nr. C 330/12 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 20. 12. 85 
5.3. Het Comité stemt in met de verantwoording van 
de nieuwe energiedoelstellingen en acht het nodig de 
publieke opinie en de beleidsmensen er voortdurend 
aan te herinneren dat de huidige energiesituatie nog 
steeds risico's inhoudt en dat onze afhankelijkheid van 
externe factoren een blijvende inspanning wettigt. 
Het Comité vraagt zich overigens af of het niet wenselijk 
ware geweest in verband met de energievooruitzichten 
en het te voeren beleid, verschillende scenario's te weer­
houden. 5.4. Het Comité kan begrijpen dat het communau­
tair energiebeleid een complementaire en coördinerende 
rol speelt ten opzichte van het beleid der Lid-Staten, en 
dat de specifieke problemen van ieder land niet over 
het hoofd mogen worden gezien. Het is niettemin van 
mening dat de Gemeenschap zowel ten aanzien van 
derde energieproducerende landen als van de eigen Lid-
Staten een meer stimulerende en richtinggevende rol 
mag en moet spelen dan in het verleden het geval was, 
ten einde het energiebeleid van de onderscheiden Lid-
Staten nader tot elkaar te brengen. 
Gedaan te Brussel, 30 oktober 1985. 
De Voorzitter 
van het Economisch en Sociaal Comité 
Gerd MUHR 
Advies inzake de perspectieven voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid 
(85/C 330/05) 
De Commissie heeft op 26 juli 1985 besloten, overeenkomstig de bepalingen van artikel 198 
van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, het Economisch 
en Sociaal Comité om advies te vragen inzake de perspectieven voor het gemeenschappelijk 
landbouwbeleid (GLB). 
De Afdeling voor de landbouw, die met de voorbereiding van de desbetreffende werkzaamhe­
den was belast, heeft haar advies op 15 oktober 1985 goedgekeurd. Rapporteur was de heer 
Zinkin; co-rapporteurs waren de heren Chalioris en Rouzier. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 230e zitting (vergadering van 30 oktober 
1985) het volgende advies uitgebracht, dat met een ruime meerderheid van stemmen (twee 
stemmen tegen en drie onthoudingen) is goedgekeurd. 
I. INLEIDING 
1. De landbouw in de samenleving 
1.1. Het Comité is het er met de Commissie over 
eens dat de landbouwsector zich zowel in economisch 
als in sociaal opzicht van de andere bedrijfstakken 
onderscheidt. 
1.2. Uiteraard zijn er ook punten van overeenkomst. 
Zo wil de landbouw in de eerste plaats de behoeften 
van zijn afnemers bevredigen en doen degenen die in 
deze sector werkzaam zijn al het mogelijke om met hun 
landbouwactiviteit in hun levensonderhoud te voorzien. 
Samen met de toeleveranciers en de afnemers van land-
bouwprodukten vormt de landbouw in elke Lid-Staat 
een uitermate belangrijke economische sector. 1.3. Om twee redenen is de landbouw in economisch 
opzicht echter een buitenbeentje: de sector is sterk 
afhankelijk van de weersomstandigheden en de prijs­
elasticiteit van veel landbouwprodukten is zeer gering. 
De vrije landbouwmarkten zijn dan ook van nature 
weinig stabiel, vooral omdat de landbouwers indi­
vidueel niet in staat zijn om door wijziging van het 
aanbod de markt te beïnvloeden. Zij kunnen alleen 
maar inspelen op de tendensen die zich op de markt 
aftekenen. Vandaar dat in het Verdrag van Rome zo 
sterk de nadruk wordt gelegd op het belang van een 
beleid dat erop gericht is de markten te stabiliseren en 
de voorziening veilig te stellen. 
1.4. In sociaal opzicht heeft de landbouw in ruime 
mate zijn stempel gedrukt op de levensomstandigheden 
en het landschap in de plattelandsgebieden van de Ge­
meenschap, die overigens over het algemeen gewaar­
deerd worden. Indien er niet een redelijk aantal mensen 
in de landbouw blijft werken, zou het platteland er qua 
20. 12. 85 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 330/13 
werkgelegenheid en dienstverlening sterk op achteruit­
gaan en bijgevolg minder leefbaar en aantrekkelijk wor­
den. Veranderingen in de landbouwmethoden hebben 
al gauw positieve of negatieve gevolgen voor het milieu. 
De Gemeenschap heeft er dan ook belang bij ervoor te 
zorgen dat de landbouw de spil van het plattelandsleven 
kan blijven en op een milieuvriendelijke manier wordt 
beoefend. Het Comité is het er met de Commissie over 
eens dat het landbouwbeleid deze beide doelstellingen 
dient na te streven. 
1.5. De structuur van het plattelandsleven moet in 
stand worden gehouden. In de Gemeenschap worden 
bijna alle bedrijven door de landbouwer en zijn gezin 
zelf geëxploiteerd, en in ieder geval leveren deze het 
benodigde bedrijfskapitaal. In de meeste Lid-Staten 
wordt 90 % of meer van het werk door de landbouwer 
en zijn gezin zelf verricht. Het is twijfelachtig of een 
uitsluitend uit industriële landbouwbedrijven bestaande 
landbouwsector in economisch opzicht rendabeler zou 
zijn, maar zeker is dat zulks tot onaanvaardbare veran­
dering in de levensomstandigheden op het platteland en 
in het landschap zou leiden. 
1.6. Hier staat men voor een dilemma. 
1,7. Zoals de Commissie opmerkt, neemt de werke­
lijke vraag naar de meeste produkten zowel binnen 
als buiten de Gemeenschap slechts langzaam toe of 
stagneert zij. De bevolking van de Gemeenschap stijgt 
nauwelijks nog en zij heeft reeds genoeg — volgens 
sommige deskundigen zelfs te veel — te eten. Zowel de 
Oostbloklanden die levensmiddelen uit de Gemeen­
schap invoeren als de ontwikkelingslanden trachten hun 
eigen landbouw tot ontwikkeling te brengen; India en 
China voeren trouwens nu en dan zelf al respectievelijk 
tarwe en maïs uit. Ook de overige exporterende landen 
hebben met toenemende overschotten te kampen. 
1.8. De arbeidsproduktiviteit blijft stijgen, zodat 
steeds minder arbeidskrachten nodig zullen zijn om een 
bepaalde hoeveelheid dierlijke produkten en akker­
bouwgewassen voort te brengen. Het is normaal dat de 
stijging van de produktiviteit gepaard gaat met een 
vermindering van het aantal arbeidskrachten. Dit zou 
in sommige gebieden wel eens tot een tè sterke daling 
van de bevolking kunnen leiden, waardoor de noodza­
kelijke voorzieningen voor de plattelandsbevolking en 
de toeristen er zouden verdwijnen. Bovendien zou dit 
de werkloosheid nog doen toenemen. Het Comité is 
dan ook van oordeel dat de Commissie zich hierover 
terecht bezorgd maakt en dat maatregelen moeten wor­
den genomen om dergelijke ongewenste ontwikkelingen 
te voorkomen. 
2. Doelstellingen van het GLB 
2.1. Wegens het bijzondere karakter van de land­
bouw houden alle ontwikkelde landen er een landbouw­beleid op na, waarvan de doelstellingen in de meeste 
gevallen veel gelijkenis vertonen met die van het GLB. 
2.2. Het Comité heeft de in het Verdrag van Rome 
en in de Resolutie van Stresa neergelegde doelstellingen 
van het gemeenschappelijk landbouwbeleid altijd 
onderschreven. Het Comité stelt dan ook met vol­
doening vast dat alle Commissievoorstellen erop gericht 
zijn die doelstellingen te realiseren. Het is evenwel van 
oordeel dat enkele ervan nader zouden moeten worden 
omschreven en operationeel moeten worden gemaakt. 
3. De huidige problemen 
3.1. Het Comité is het er met de Commissie over 
eens dat heel wat doelstellingen van het GLB thans 
verwezenlijkt zijn. Verder kan het zich in het algemeen 
met de door de Commissie gemaakte analyse van de 
huidige problemen in de landbouw verenigen. 
3.1.1. In de allereerste plaats is er in tal van sectoren 
geen sprake meer van het in Stresa als fundamentele 
doelstelling naar voren gebrachte evenwicht tussen 
vraag en aanbod bij prijzen die het de landbouw moge­
lijk maken concurrrerend te blijven of te worden. 
3.2. In de tweede plaats zijn de achtergebleven regio's 
en bedrijven er niet in geslaagd hun achterstand weg te 
werken, zoals de ministers te Stresa hadden gehoopt: 
de kloof tussen rijke en arme regio's is integendeel 
nog groter geworden en na de toetreding zullen de 
problemen van de arme regio's nog grotere proporties 
aannemen. 
3.3. Ten derde krijgen sommige produkten meer 
steun dan andere. Zo moeten bederfelijke produkten, 
eieren, varkensvlees en vlees van pluimvee het in het 
algemeen met minder steun stellen dan andere. Het 
Comité stelt vast dat de structurele overschotten het 
kleinst zijn in sectoren die het minst steun ontvangen. 
3.4. Ten vierde zijn de kosten van bepaalde conces­
sies in het kader van het handelsbeleid, waartoe de 
zes oorspronkelijke Lid-Staten vrijelijk hadden besloten 
toen de Gemeenschap voor de betrokken produkten 
nog lang niet in haar eigen behoeften kon voorzien, 
aanzienlijk opgelopen. 
3.5. Ten slotte hebben niet alleen het feit dat in de 
beginperiode van het GLB de nadruk op uitbreiding 
van de produktie moest worden gelegd, maar ook de 
hoge kosten en de druk van de concurrentie alsmede de 
vraag van de zijde van de grote inkoopcombinaties tot 
massaproduktie en tot bedrijfsspecialisatie geleid. Dit 
heeft in bepaalde gevallen negatieve gevolgen met zich 
meegebracht. Zo is het aantal beschikbare variëteiten 
verminderd, heeft kwantiteit soms voorrang op kwali­
teit gekregen, en heeft een aantal nieuwe produk-
tiemethoden schade aan het milieu toegebracht. 
Nr. C 330/14 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 20. 12. 85 
3.6. Het Comité is het er voorts met de Commissie 
over eens dat al deze problemen nog erger zullen worden 
indien men de dingen op hun beloop laat. De beperkte 
begrotingsmiddelen en de toenemende kritiek op het 
beleid maken een snel en doeltreffend optreden noodza­
kelijk. 
3.7. Daarom vindt het Comité het een goede zaak 
dat de Commissie met haar „Groenboek" een discussie 
op gang heeft gebracht. Het stelt vast dat het hier niet 
om een volkomen nieuw voorstel voor een algehele 
hervorming van het GLB gaat, maar om een voortzet­
ting en completering van een reeds eerder uitgestippelde 
hervormingspolitiek. In wezen is het een nieuwe fase in 
de tenuitvoerlegging van het beleid dat de Commissie 
ingevolge haar mandaat van 31 mei in doe. COM(81) 
608 def. heeft neergelegd en in doe. COM(83) 500 def. 
nader heeft uitgewerkt. Andere aspecten van dit beleid 
zijn apart behandeld of komen later nog afzonderlijk 
aan de "orde, zoals bij voorbeeld de wijn-, structuur-, 
zuivel-, suiker- en vetstoffenproblematiek. Het Comité 
vestigt er de aandacht op dat alle onderdelen van de 
landbouw nauw met elkaar verweven zijn. Daarom zou 
het gaarne zien dat de Commissie een onderzoek instelt 
naar het globale effect van de door haar voorgestelde 
hervormingen, met name op de landbouwinkomens, de 
consumentenprijzen, het landschap en de bevolking, 
zowel in de Gemeenschap in het algemeen als in de 
achtergebleven regio's. 
3.8. Het Comité stelt vast dat de Commissie zich in 
al haar voorstellen houdt aan de besluiten van de Raad 
inzake garantiedrempels en strak financieel beheer, die 
het uitgangspunt vormen voor het nieuwe beleid. Dit 
betekent dat overproduktie in sectoren met een ga­
rantiedrempel automatisch tot een prijsvermindering 
dient te leiden en dat extra uitgaven in één sector in 
ruime mate door besparingen in andere sectoren dienen 
te worden gecompenseerd. Het Comité stelt evenwel 
vast dat de Raad zelf onder invloed van politieke druk 
niet altijd in staat is geweest zijn eigen besluiten na te 
leven. Verder neemt het nota van de opmerking van de 
Commissie dat hervormingen in de landbouwsector 
slechts langzaam resultaat opleveren, zodat bepaalde 
aanpassingen die uiteindelijk tot besparingen moeten 
leiden, aanvankelijk nog extra geld kunnen vergen. 
3.9. Het Comité stelt vast dat de landbouwinkomens 
achtergebleven zijn bij het gemiddelde inkomen in de 
overige sectoren van de samenleving en dat een ver­
scherping van de interventievoorwaarden nadelige ge­
volgen voor de landbouwinkomens zal hebben. Een 
verdere verlaging van de landbouwprijzen of ver­
scherping van de interventievoorwaarden zal volgens 
het Comité voor een aantal landbouwers aanzienlijke 
problemen met zich meebrengen. 
3.9.1. Bovendien moet volgens het Comité ook re­
kening worden gehouden met de gevolgen van de her­
vormingen voor de toeleveranciers en de afnemers van 
landbou wprodukten. 4. De prijzen als beleidsinstrument 
4.1. De huidige problemen in de landbouwsector 
houden voornamelijk verband met het feit dat men er 
niet in is geslaagd de landbouwprijzen tegelijkertijd als 
economisch en als sociaal beleidsinstrument te ge­
bruiken : het is niet gelukt om via het prijsbeleid vraag 
en aanbod met elkaar in evenwicht te brengen en tegelij­
kertijd de gehele landbouwbevolking een billijke levens­
standaard te verschaffen. Een en ander blijkt uit het feit 
dat de overschotten maar blijven toenemen, dat de reële 
landbouwinkomens de laatste tien jaar in de meeste 
Lid-Staten niet gestegen, en in sommige landen zelfs 
gedaald zijn, en dat de inkomensongelijkheid binnen de 
landbouw steeds groter wordt. De Gemeenschap staat 
nu voor de keuze: indien zij een sociaal gericht 
prijsbeleid voert, moeten andere middelen worden ge­
zocht om vraag en aanbod met elkaar in evenwicht te 
brengen; gebruikt zij de landbouwprijzen als 
economisch beleidsinstrument, dan moet er via andere 
maatregelen voor worden gezorgd dat de landbouw­
bevolking een billijk en sociaal aanvaardbaar inkomen 
verdient, waarbij directe inkomenssteun aan de armste 
landbouwers en deeltijdarbeid buiten de landbouw de 
meest doeltreffende oplossingen zouden zijn. 
II. HET WEGWERKEN VAN DE OVERSCHOTTEN 
5. Nieuwe afnemers, nieuwe toepassingen, diversifië-
ring en onderzoek 
5.1. Het beste middel om de overschotten weg te 
werken, is nieuwe afnemers te vinden of de bij de 
produktie van de overschotten ingezette middelen voor 
andere doeleinden te gebruiken. Alleen als dit geen 
resultaat oplevert, mag naar drastischere middelen wor­
den gegrepen. 
a) Nieuwe afnemers 
5.1.1. Het aantal afnemers kan op twee manieren 
worden verhoogd: men kan of nieuwe afnemers voor 
de bestaande gebruiksdoeleinden van de produkten zoe­
ken, of nieuwe toepassingen ontwikkelen. 
5.1.2. Uitbreiding van het aantal afnemers is in de 
eerste plaats een kwestie van marketing. Het Comité 
meent dat het GLB nooit voldoende aandacht aan dit 
aspect heeft geschonken. Van de Commissie mag men 
niet verwachten dat zij als marketingdeskundige op­
treedt; wel zou zij in samenwerking met de levens­
middelenindustrie en de detailhandel in staat moeten 
zijn om via een doeltreffende marktpolitiek, met name 
voor mediterrane produkten waarvan de markt nog 
niet verzadigd is, nieuwe afzetgebieden te vinden. Zo'is 
in Noord-Europa bij voorbeeld nog nooit een gecoördi-
20. 12. 85 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 330/15 
neerde reclamecampagne voor olijfolie of bloedsinaas-
appelen gevoerd en is communautair sinaasappelsap in 
de noordelijke landen vrijwel nergens te koop. 
5.1.3. Het succes van een dergelijk marketingbeleid 
hangt in ruime mate af van een betere kwaliteit van 
de produkten en van efficiënte innovatie, met andere 
woorden de produkten moeten op de behoeften van de 
consumenten en de levensmiddelenindustrie afgestemd 
zijn. Het stijgende verbruik van yoghurt, van niet-geho-
mogeniseerde melk in Denemarken en van biologisch 
geteelde levensmiddelen — drie sectoren met een relatief 
klein produktievolume — toont aan dat schijnbaar 
verzadigde markten toch nog mogelijkheden bieden. 
5.1.4. Dit geldt ook voor de uitvoer van verwerkte 
produkten. De Gemeenschap heeft de meest ontwik­
kelde levensmiddelen- en drankenindustrie ter wereld; 
dit kan bij gelijke concurrentievoorwaarden twee voor­
delen opleveren: er kan meer toegevoegde waarde en 
werkgelegenheid in de Gemeenschap blijven en de afzet 
van communautaire landbouwprodukten kan worden 
vergroot. 
5.1.5. Volgens het Comité vereist een en ander echter 
een aanpassing van het beleid ten aanzien van zowel de 
intracommunautaire als de buitenlandse handel van de 
Gemeenschap. De interventieregeling zou niet langer 
mogen gelden voor produkten waarvoor geen markt is. 
Omgekeerd zou — via een passend premie- en kor­
tingensysteem — interventie mogelijk moeten zijn voor 
alle produkten waarvoor wèl een markt bestaat. De 
interventieregeling zou niet slechts voor bepaalde pro­
dukten, bij voorbeeld alleen voor boter en magere­
melkpoeder, mogen gelden omdat hierdoor de aandacht 
van de landbouwers en de levensmiddelenindustrie naar 
deze produkten wordt getrokken, waardoor het over­
schot aan deze produkten nog groter zou worden. Re­
gelingen inzake voorfinanciering, prefixatie en resti­
tuties voor verwerkte produkten zouden de levens­
middelenindustrie optimale kansen moeten geven om 
op langere termijn een markt uit te bouwen. 
b) Nieuwe toepassingen 
5.2.1. Voor alle produkten zijn nieuwe toepassingen 
denkbaar. Met de financiële steun van het GLB moet 
het nodige onderzoek worden gedaan om dergelijke 
nieuwe toepassingen te ontwikkelen. In het „Groen­
boek" wordt echter hoofdzakelijk over nieuwe ge­
bruiksmogelijkheden voor granen gesproken. Het 
Comité is evenwel van oordeel dat naar nieuwe ge­
bruiksmogelijkheden voor alle produkten, met inbegrip 
van mediterrane produkten, moet worden gezocht. 
5.2.2. Volgens het Comité moet ervoor worden ge­
zorgd dat de chemische, biotechnologische en zetmeel-
bedrijven van de Gemeenschap hun grondstoffen van 
communautaire oorsprong — granen of suiker — kun­
nen kopen tegen prijzen die vergelijkbaar zijn met die 
welke hun voornaamste concurrenten buiten de Ge­meenschap ervoor moeten betalen. Wel is het zich ervan 
bewust dat met de daaruit voortvloeiende toeneming 
van het graanverbruik bij het huidige stijgingstempo 
van de graanproduktie slechts de produktietoename 
gedurende één of twee jaar gecompenseerd zou worden. 
Deze maatregel zou dus wel tot een verlichting, maar 
niet tot een definitieve oplossing van het over-
schottenprobleem in de graansector leiden. 
c) Voedselhulp 
5.3.1. Voedselhulp kan aan nieuwe afnemers worden 
verstrekt of een nieuwe gebruiksmogelijkheid vormen. 
De Gemeenschap heeft uiteraard de plicht de hon­
gerlijdende bevolking te helpen, maar het is weinig 
waarschijnlijk dat de overschotten op deze manier aan­
zienlijk zouden dalen, hoe goed de Gemeenschap zich 
ook van haar taak kwijt. De landen die het zwaarst 
door hongersnood worden getroffen, kunnen slechts 
in beperkte mate zuivelprodukten gebruiken en in de 
behoefte aan granen is door de laatste voedselhulpacties 
al min of meer voorzien. Bovendien mag voedselhulp 
er niet toe leiden dat de bevolking bepaalde voedings­
gewoonten gaat aannemen die niet in overeenstemming 
zijn met de mogelijkheden van de plaatselijke land­
bouw, of dat de prijzen in het land in kwestie zo 
gaan dalen dat de plaatselijke landbouwsector daardoor 
benadeeld wordt. 
d) Alternatief gebruik van produktiemiddelen 
5.4.1. Het Comité is het met de Commissie eens 
dat de produktiemiddelen die bij het herstel van het 
evenwicht tussen vraag en aanbod zouden vrijkomen, 
niet door één andere sector opgeslorpt kunnen worden. 
Daarom is het zijns inziens noodzakelijk dat men van 
de geringste mogelijkheid gebruik maakt, dat ook toe­
passingen die steun vereisen in overweging worden ge­
nomen — althans voor zover een en ander binnen de 
door de begrotingsrestricties gestelde grenzen blijft en 
niet duurder uitkomt dan het wegwerken van de over­
schotten — en dat wordt onderhandeld over wijzigingen 
in het handelsbeleid, voor zover deze verenigbaar zijn 
met de GATT-verplichtingen van de Gemeenschap en 
geen al te dure concessies op andere terreinen vergen. 
5.4.2. De Commissie zelf heeft de aandacht gevestigd 
op een groot aantal — op zich niet zo belangrijke 
— produktiealternatieven, zoals medicinale planten en 
jojoba, hoewel op enkele terreinen nog verder onder­
zoek moet worden verricht alvorens een en ander in de 
praktijk kan worden gebracht. Met name in de sector 
erwten en bonen — waarvan het areaal reeds aanzien­
lijk is uitgebreid — ziet het Comité nog expansiemoge­
lijkheden. Verder wijst het op nieuwe toepassingsmoge­
lijkheden die raapolie en -meel bieden indien men door 
onderzoek een oplossing weet te vinden voor de be­
staande technische problemen en men erin slaagt OO-
wintervariëteiten met hoge opbrengst te ontwikkelen. 
Zoals de Commissie opmerkt, zal vooral door bebos-
Nr. C 330/16 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 20. 12. 85 
sing aan heel wat — voornamelijk minder vruchtbare 
— landbouwgronden een nieuwe bestemming kunnen 
worden gegeven. Wel zou in dit geval op de een of 
andere manier inkomenssteun-moeten worden verleend 
totdat de bomen tot volle wasdom zijn gekomen; men 
zou kunnen bepalen dat deze steun eventueel gedeelte­
lijk dient te worden terugbetaald wanneer de bomen 
uiteindelijk gerooid worden! Volgens het Comité zou 
moeten worden nagegaan of het niet mogelijk is een 
groot deel van het geld dat thans met name op nationaal 
niveau voor winning van landbouwgronden en draine­
ring wordt uitgegeven, naar de bosbouwsector over te 
hevelen; in vele gevallen zou dit ook het milieu ten goede 
komen. Verder is het Comité het met de Commissie eens 
dat onderzoek moet worden verricht naar de mogelijk­
heden van snel groeiende boomsoorten als populieren 
en eucalyptus en dat moet worden nagegaan of het 
zinvol is de aanplant van dergelijke soorten aan te 
moedigen. 
5.4.3. Ook door minder intensieve methoden toe te 
passen — bij voorbeeld door minder kunstmest te ge­
bruiken of de veestapel aan de beschikbare oppervlakte 
aan te passen ten einde zonder milieuvervuiling van 
de mest af te geraken — zouden produktiemiddelen 
vrijkomen. Dit mag echter niet tot gevolg hebben dat 
de landbouwer minder verdient dan met intensieve teelt-
methoden. Daarom zou het onderzoek moeten worden 
toegespitst op de ontwikkeling van goedkope extensieve 
landbouwmethoden, waarna een grotere inspanning 
zou moeten worden geleverd om de landbouwers met 
deze nieuwe methoden vertrouwd te maken. Een derge­
lijk programma zou goed passen in het kader van het 
milieubeleid van de Commissie, want een aantal milieu­
problemen wordt veroorzaakt door het intensieve ge­
bruik van stikstofhoudende kunstmest en door afval-
produkten van de intensieve veehouderij. 
5.4.4. Verder kan gedacht worden aan biologische 
landbouw. De vraag naar onbehandeld voedsel wordt 
steeds groter. Het is nu echter zaak een systeem van 
etikettering en controle in te voeren, waardoor de koper 
er zeker van kan zijn dat het voedsel waarvoor hij meer 
betaalt inderdaad biologisch geteeld is. 
e) Vervangende werkgelegenheid 
5.5.1. Het Comité acht het van belang dat voor 
alternatieve werkgelegenheid ten behoeve van de land­
bouwbevolking wordt gezorgd, onder meer via uit­
breiding van de dienstverlening, zoals de aanleg van 
wildreservaten, recreatie, toeristische accomodatie en 
scholingsfaciliteiten. 
f) Externe handel 
5.6.1. Het Comité vindt de voorstellen van de Com­
missie nogal vaag. De gedachte achter dit voorstel lijkt 
te zijn dat sommige produkten minder en andere meer 
beschermd zouden kunnen worden, om het op deze 
wijze aantrekkelijker te maken in bepaalde gebieden 
van graan op andere gewassen over te schakelen. Het 
Comité erkent dat dit theoretisch mogelijk is, maar 
betwijfelt de praktische waarde van het voorstel. Aange­
zien de Gemeenschap bijzonder belangrijk is voor een 
groot aantal uiteenlopende leveranciers, kan de GATT-consolidatie van de rechten die op het nultarief of op 
een laag tarief staan, enorme bedragen aan compensatie 
kosten. Een dergelijke maatregel kan derhalve slechts 
beperkt worden toegepast, hetgeen de Commissie inder­
daad zelf lijkt in te zien. Het Comité is het steeds 
eens geweest met de stabilisering van de invoer van 
graanvervangers en het is van mening dat de Commissie 
hieraan bij de onderhandelingen voorrang moet geven. 
5.6.2. Volgens het Comité moet in de eerste plaats 
getracht worden het verkoopbeleid met dat van de 
andere graanexporteurs te coördineren en binnen de 
GATT een overeenkomst tot stand te brengen over de 
concurrentievoorschriften op de exportmarkten, in het 
bijzonder waar het gaat om overheidssteun in welke 
vorm dan ook. In afwachting hiervan staat het Comité 
achter alle maatregelen die de Gemeenschap in staat 
stellen haar concurrenten het hoofd te bieden. Voor­
beelden zijn de toepassing van de normale bepalingen 
inzake exportkrediet en -verzekering op de uitvoer van 
landbouwprodukten, gunstige leningen aan ontwik­
kelingslanden die geen voedselhulp maar wel voordelige 
voorwaarden nodig hebben, en langlopende contracten 
indien deze zodanig kunnen worden opgesteld dat beide 
partijen er voordeel bij hebben. 
5.6.3. De uitvoer moet bij voorkeur bestaan uit ver­
werkte produkten, en niet uit bulkgoederen. De regelin­
gen inzake de exportrestituties zouden in deze zin moe­
ten worden aangepast. Ook de voorfinancierings- en 
prefixatieregelingen voor de levensmiddelenindustrie 
moeten worden verbeterd. 
5.6.4. Wanneer men wil dat de export vlot verloopt 
en dat van tevoren kan worden vastgesteld hoe groot 
de begrotingsuitgaven zullen zijn, is volgens het Comité 
een grotere monetaire stabiliteit nodig dan in de afge­
lopen jaren. 
5.6.5. Het Comité wijst er met nadruk op dat bij 
het nemen van maatregelen om de produktie van de 
Gemeenschap te beperken, moet worden gewaarborgd 
dat deze maatregelen niet teniet worden gedaan door 
produktie-uitbreiding bij de concurrenten. 
g) Gebruik van de grond voor andere doeleinden 
5.7.1. In de hoofstukken „milieu" en „sociale aan­
pak" oppert de Commissie de mogelijkheid, landbouw­
grond voor andere doeleinden te gaan gebruiken. 
5.7.2. Het Comité acht het inderdaad in vele gevallen 
een goed idee landbouwgrond voor andere doeleinden 
te gebruiken. Hierbij kan worden gedacht aan recreatie 
en toerisme, het behoud van de wilde flora, wild­
reservaten, het herstel van heggen en bladloof en de 
aanleg van woonwijken. Het nut van het nieuwe ge­
bruik moet echter steeds opwegen tegen de hiermee 
gemoeide kosten. In ieder geval zouden de overschotten 
kleiner worden en zou de Gemeenschap het op deze 
20. 12. 85 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 330/17 
wijze gespaarde geld elders kunnen besteden. Tevens 
zou een rechtvaardiging zijn geschapen voor een com­
munautaire bijdrage. 
5.7.3. Het Comité is van mening dat het onttrekken 
van grond aan de landbouw geen rechtvaardiging kan 
vormen voor de toekenning van inkomenssteun (zie 
par. 11.7), maar wel moet worden gezien als een middel 
om de overschotten te verminderen. 
III. OPTIES VOOR DE GRAANSECTOR 
6.1. In het „Groenboek" wordt veel aandacht be­
steed aan de graansector. 
6.2. Het Comité heeft evenwel vernomen dat de 
Commissie binnenkort een memorandum inzake de her­
ziening van de gemeenschappelijke marktordening in 
de graansector zal voorleggen. 
6.3. Het Comité zal zich dan ook pas definitief over 
deze problematiek uitspreken wanneer het dit document 
in zijn bezit heeft. In afwachting wil het met betrekking 
tot de beschouwingen over de graanproblematiek in het 
„Groenboek" toch al de volgende opmerkingen naar 
voren brengen. 
6.4. Om overschottenvorming in de graansector te­
gen te gaan, is volgens het Comité een voorzichtig 
prijsbeleid noodzakelijk. Met een dergelijk beleid alleen 
is het echter niet mogelijk een beter marktevenwicht tot 
stand te brengen zonder dat dit tevens sociaal en politiek 
onaanvaardbare gevolgen met zich meebrengt. 
6.5. Het Comité is zich ervan bewust dat de globale 
ongesubsidieerde vraag vermoedelijk maar weinig zal 
toenemen. Daarom is het voorstander van een op di-
versifiëring van de teelten gericht beleid en is het van 
oordeel dat niet alleen naar nieuwe industriële toe­
passingsmogelijkheden voor plantaardige produkten, 
maar ook naar alternatieve teelten moet worden ge­
zocht. 
6.6. Het aantal alternatieven is legio: produktie van 
medicinale planten, van eiwithoudende of van olie-
en eiwithoudende gewassen, herbebossing, enz. In het 
laatste geval is nog wel onderzoek naar de verhouding 
tussen de kosten en de baten op middellange en lange 
termijn nodig. 
6.7. Bij de herverdeling van de middelen van de 
afdeling « Garantie » van het EOGFL moet geld worden 
uitgetrokken voor dergelijke maatregelen ter stimule­
ring van de teelt van produkten waaraan een tekort 
bestaat. 
6.8. Voor de praktische uitvoering van de maatrege­
len zouden verschillende instrumenten kunnen worden gebruikt. De medeverantwoordelijkheidsheffing in de 
graansector is één van de mogelijkheden. 
6.9. Verwerking van bio-ethanol van agrarische oor­
sprong in benzine is momenteel een dure aangelegen­
heid. Het Comité dringt er dan ook op aan dat het 
nodige geld wordt uitgetrokken om te kunnen nagaan 
op welke manier deze kosten gedrukt kunnen worden en 
welke gevolgen het gebruik van bio-ethanol zal hebben 
voor de werkgelegenheid, de situatie in de regio's en de 
raffinaderijen van de Gemeenschap. 
6.10. Het Comité zal over deze kwestie binnenkort 
een gedetailleerder standpunt innemen nadat de Com­
missie haar voorstellen ter zake bij de Raad heeft inge­
diend. 
6.11. Via een actief handelsbeleid kan een begin wor­
den gemaakt met de aanpak van het graanprobleem. 
Het Comité schaart zich achter alle pogingen om — 
zonder de globale financiële steun te verhogen — het 
exportbeleid doeltreffender te maken, bij voorbeeld 
door middel van uitvoerkrediet en -verzekering, maatre­
gelen om te komen tot meer evenwicht in het handels­
verkeer, onderhandelingen over contracten voor de lan­
ge en de middellange termijn, kwaliteitsnormen en 
strakkere controles. 
6.12. Ten slotte is het Comité er voorstander van — 
zoals het reeds in een onlangs opgesteld ontwerp-advies 
inzake „de landbouw in GATT-verband" heeft gesteld 
— dat met de belangrijkste exporterende partnerlanden 
overeenkomsten worden gesloten om het aanbod van 
agrarische overschotprodukten op de wereldmarkten te 
regelen en aldus concurrentie via buitensporig hoge 
subsidies te voorkomen. 
IV. ONDERZOEK EN VOORLICHTING 
7.1. Het is belangrijk dat via onderzoek en voorlich­
ting op alle manieren wordt getracht de landbouwer 
te helpen zijn kosten te drukken en de kosten in de 
voedingsketen tussen de landbouwer en de consument 
te verlagen. 
7.2. Hiertoe is veel onderzoek en voorlichting nodig, 
bij voorbeeld inzake vermindering van de input en 
efficiëntere arbeidsmethodes voor de landbouwers. 
7.3. Het Comité vindt dat de Commissie nader zou 
moeten onderzoeken waarom onder de Lid-Staten aan­
zienlijke verschillen bestaan in de kosten voor het ma­
teriaal dat de landbouwers kopen, en op welke wijze 
de distributiekosten kunnen worden verminderd. 
Nr. C 330/18 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 20. 12. 85 
7.4. Ten slotte is het Comité van mening dat veel 
meer moet worden ondernomen om de teelt van andere 
gewassen dan granen voor de landbouwers rendabeler 
te maken door de opbrengst te stabiliseren en te verbete­
ren, de teelt op ruimere schaal mogelijk te maken of 
een oplossing te vinden voor de negatieve eigenschappen 
van deze gewassen, bij voorbeeld glucosinolaat in raap­
zaad. Bijzondere aandacht zou moeten worden besteed 
aan de bosbouw. Tot nu toe is op dit gebied vrijwel geen 
genetisch onderzoek verricht. Voor dit soort onderzoek 
zou de Gemeenschap ruime middelen beschikbaar moe­
ten stellen. 
V. GLB EN MILIEU 
8.1. Het Comité is het er met de Commissie over 
eens dat land- en bosbouw bijzonder belangrijk zijn 
voor de bescherming en het behoud van het natuurlijk 
milieu. Als voornaamste bron van levensmiddelen, 
grondstoffen en reproduceerbare energiebronnen heb­
ben land- en bosbouw van oudsher voornamelijk op 
eigen kracht bijgedragen tot de vormgeving en het be­
houd van het milieu en het landschap. Dit is bijzonder 
duidelijk te zien in de heuvel- en berggebieden, waarin 
wonen en werken zonder land- en bosbouw niet meer 
mogelijk zouden zijn. Het behoud van het natuurlijk 
milieu door land- en bosbouw opent ook andere ar­
beidsmogelijkheden, bij voorbeeld in toerisme en re­
creatie, waarnaar in de moderne industriële maat­
schappij steeds meer vraag bestaat. 
8.2. In de praktijk hebben land- en bosbouw het 
eerst de nadelige gevolgen ondervonden van allerlei 
vormen van vervuiling van de natuurlijke elementen 
waarvan zij afhankelijk zijn (water, lucht, grond). Hier­
bij wordt al te vaak vergeten dat deze vervuiling hoofd­
zakelijk van industriële of stedelijke oorsprong is, en 
soms van ver komt (grensoverschrijdende emissies). 
8.3. Om bovenstaande redenen volgt het Comité met 
grote belangstelling de ontwikkeling van het milieu­
beleid van de Gemeenschap, waardoor land- en bos­
bouw zeer gunstig beïnvloed kunnen worden. Het te­
rugdringen van de luchtvervuiling — in het bijzonder 
van de zure regen — en van de vervuiling van opper­
vlakte- en grondwater zal de land- en bosbouwproduk-
tie inderdaad zeer positief beïnvloeden. 
8.4. Het Comité is het er met de Commissie over 
eens dat milieuvervuilende landbouwmethodes zoveel 
mogelijk moeten worden geweerd. Een van de voor­
naamste taken van de landbouwvoorlichtingsdiensten 
is zijns inziens dan ook de landbouwers te tonen op 
welke manier zij het gebruik van bestrijdingsmiddelen en meststoffen tot een minimum kunnen beperken en 
hen erop te wijzen dat dergelijke produkten niet mogen 
worden gebruikt als zij gevaar voor de gezondheid 
van mens of dier opleveren. Het Comité is voorts van 
oordeel dat verontreiniging van het oppervlaktewater 
door landbouwafval moet worden tegengegaan, dat 
geen afvalwater mag worden geloosd als dit tot vissterf­
te leidt, en dat landbouwbedrijven evenals bedrijven in 
andere sectoren ertoe verplicht moeten worden nieuwe 
projecten aan een goedkeuringsprocedure te onderwer­
pen. Het Comité gaat akkoord met het beginsel dat „de 
vervuiler betaalt" maar is zich ervan bewust dat in de 
landbouwsector soms moeilijk kan worden nagegaan 
wie de vervuiler in feite is, bij voorbeeld in het geval 
van waterverontreiniging door nitraat. Over de toe­
passing van deze middelen lopen de meningen soms 
uiteen. Wat de voorschriften ter zake betreft, zal het 
Comité zijn standpunt naar voren brengen wanneer het 
over de desbetreffende verordeningen en richtlijnen van 
de Commissie geraadpleegd wordt. 
8.5. Voorts wijst het Comité erop dat de landbouw 
in staat is een wezenlijke bijdrage te leveren tot de 
oplossing van een aantal milieuproblemen, zoals de 
vervanging van lood door ethanol in benzine, biologisch 
afbreekbare produkten uit agrarische grondstoffen 
(plastic, bestrijdingsmiddelen, waspoeder), positieve be­
ïnvloeding van het milieu en het landschap door di-
versifiëring van de landbouwproduktie (zie boven). 
8.6. In ieder geval zou volgens het Comité de voor­
keur moeten worden gegeven aan positieve en vrijwil­
lige maatregelen. Deze maatregelen zouden moeten bij­
dragen tot de verbetering van het milieu zonder de 
bestaans- en aanpassingsmogelijkheden van de bedrij­
ven in gevaar te brengen. Produktiebeperking mag niet 
hun hoofddoel zijn. 
8.7. Er moet onophoudelijk worden gewerkt aan het 
landbouwonderzoek en aan de voorlichting en scholing 
van landbouwers. Voor deze voorlichting moeten een 
aantal elementaire maatregelen worden genomen waar­
door de landbouwers de mogelijkheid krijgen hun pro-
duktiviteit met inachtneming van het milieu te verhogen 
en de kwaliteit van de agrarische levensmiddelen te 
verbeteren. Het Comité acht het juist dat de Commissie 
hierop in haar „Groenboek" de nadruk legt. 
8.8. Het Comité acht het van prioritair belang dat op 
dit vlak gemeenschappelijke regels worden vastgesteld 
(aanpassing van de rechtsvoorschriften inzake het ge­
bruik van plantenbehandelingsmiddelen, meststoffen, 
hormonen, enz.), en dat geïmporteerde produkten aan 
dezelfde voorschriften worden onderworpen als pro­
dukten uit de Gemeenschap. Het staat namelijk vast 
dat dergelijke maatregelen met onmiddellijk effect eco-
20. 12. 85 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 330/19 
nomische gevolgen hebben en de relatieve concur­
rentiepositie van de bedrijven rechtstreeks beïnvloeden. 
8.9. Bovendien moet de Gemeenschap bij het vast­
stellen van grenswaarden of beperkingen met het oog 
op milieu- of consumentenbescherming weloverwogen 
te werk gaan om ervoor te zorgen dat de vastgestelde 
normen inderdaad kunnen worden gerespecteerd (men 
denke bij voorbeeld aan het maximum nitraatgehalte 
in drinkwater). 
VI. SOCIAALBELEID 
9. Agrarische werknemers 
9.1. Het Comité wijst erop dat ieder landbouwbeleid 
rekening moet houden met de belangen van de werk­
nemers in de landbouwsector (zowel permanente ar­
beidskrachten als seizoenwerkers). Het huidige beleid 
is in dit opzicht zeer zwak en sommige regelingen, zoals 
bij voorbeeld de quotamaatregelen, zijn zelfs zonder 
meer nadelig voor de werknemers. Deze hebben veelal 
een zeer laag inkomen en wanneer zich moeilijkheden 
voordoen of de produktie teruggeschroefd moet wor­
den, lopen zij vaak groot gevaar hun baan te verliezen. 
Tussen 1970 en 1980 zijn in de Gemeenschap van de 
Negen meer dan een kwart miljoen arbeidsplaatsen 
voor werknemers in de landbouw verloren gegaan. 
9.2. Voor deze agrarische werknemers die door wij­
zigingen in het gemeenschappelijk landbouwbeleid hun 
baan kwijt zijn geraakt, zouden volgens het Comité 
betere regelingen inzake afvloeiing en vervroegde uit­
treding moeten worden uitgewerkt, waarbij de Gemeen­
schap een financiële bijdrage zou moeten leveren. 
10. Werkgelegenheid 
10.1. Wat de werkgelegenheid betreft, zijn de proble­
men van tweeërlei aard. 
10.1.1. In dé eerste plaats zal het aantal in de land­
bouw werkzame arbeidskrachten, dat al jarenlang af­
neemt, volgens het Comité naar alle waarschijnlijkheid 
nog verder dalen. Daarom dient er voor te worden 
gezorgd dat degenen die hun betrekking verliezen, elders 
weer aan het werk kunnen. Bijgevolg moeten op grote 
schaal herscholingsprogramma's worden opgezet en 
moet niet alleen in regio's die binnen het toepassings­
gebied van de zogenaamde geïntegreerde ontwikkelings­
programma's vallen, maar in alle plattelandsgebieden 
waar de werkgelegenheid aanzienlijk is teruggelopen, 
alles in het werk worden gesteld om nieuwe arbeids­
plaatsen te scheppen. 
10.1.2. In de tweede plaats besteedt een groot deel 
van de beroepsbevolking in de landbouw niet eens de 
helft van de arbeidstijd aan landbouwactiviteiten. Bij 
een vijfde is dit zelfs minder dan een kwart. Wil men de plattelandsstructuur in stand houden, dan is het van 
groot belang dat de plattelandsbevolking, vooral in 
achtergebleven gebieden, niet al te sterk afneemt. Het 
Comité schaart zich dan ook volledig achter het pleidooi 
van de Commissie voor meer deeltijdarbeid buiten het 
landbouwbedrijf, maar binnen het landbouwgebied. 
Deze deeltijdarbeid kan tal van vormen aannemen: 
visserij, verhuren van kamers, ambachtelijke activi­
teiten, enz. In vele gevallen zou het beter zijn dat één van 
de echtgenoten f uil-time buiten het landbouwbedrijf 
werkt, terwijl de andere zich met het bedrijf bezighoudt. 
Meer dan een kwart van de landbouwers heeft reeds 
een tweede baan en hoogstwaarschijnlijk ligt dit per­
centage in feite nog hoger, aangezien geen rekening is 
gehouden met buitenshuis werkende echtgenoten. De 
Afdeling is van oordeel dat alles in het werk moet 
worden gesteld om het zoeken van een betrekking bui­
ten het landbouwbedrijf te bevorderen. 
11. Inkomenssteun 
11.1. Rechtstreekse inkomenssteun vormt geen al­
ternatief voor een prijs- en marktbeleid dat erop gericht 
is aan doorsneebedrijven een adequaat inkomen te 
waarborgen, maar wordt wel al lang gebruikt om in 
benadeelde regio's voor een noodzakelijke inko-
mensaanvulling te zorgen. Rechtstreekse inkomens­
steun kan een compensatie vormen voor het ontoerei­
kende inkomen van bepaalde landbouwbedrijven en een 
vergoeding voor de inspanningen die de landbouwers 
in benadeelde regio's voor het onderhoud van het land­
schap leveren. Deze steun is in de betrokken gebieden 
uitgegroeid tot een wezenlijk bestanddeel van doeltref­
fende inkomenssteun en zou nog verder moeten worden 
uitgebreid ten einde de grond in afgelegen delen van de 
Gemeenschap in cultuur te houden en de regionale 
vestigings- en economische structuur te versterken. 
11.2. Bovendien is het toekennen van directe inko­
menssteun volgens het Comité het beste middel om de 
armoede onder de landbouwbevolking tegen te gaan en 
de moeilijkheden als gevolg van belangrijke wijzigingen 
in het gemeenschappelijk landbouwbeleid te onder­
vangen. 
11.3. Niettemin heeft het Comité sterke twijfels om­
trent de door de Commissie voorgestelde mogelijke 
regelingen. Deze zouden namelijk veel geld kosten, het­
geen, zoals de Commissie terecht opmerkt, ten koste 
zou gaan van de middelen die voor andere onderdelen 
van het GLB ter beschikking staan. Bovendien zijn de 
voorgenomen maatregelen niet allereerst bedoeld als 
steun voor arme landbouwers of voor degenen die 
tijdelijk zwaar door de veranderingen in het gemeen­
schappelijk landbouwbeleid getroffen worden. Evenmin 
zijn zij afgestemd op de maatregelen die voor andere 
maatschappelijke categorieën zijn genomen. 
Nr. C 330/20 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 20. 12. 85 
11.4. Een eerste voorstel bestaat erin een hogere uit­
kering toe te kennen aan landbouwers die vervroegd 
uittreden. Deze regeling heeft volgens het Comité ver­
scheidene nadelen. Zo zou zij niet tot een vermindering 
van de produktie leiden, omdat degenen die de land­
bouwbedrijven in kwestie overnemen waarschijnlijk ef­
ficiënter zullen werken; bovendien is er geen inkomens­
grens vastgesteld en is het voorgestelde uitkeringsbedrag 
hoog in vergelijking met de pensioenen die in ver­
scheidene Lid-Staten op de normale pensioengerech­
tigde leeftijd worden betaald. 
11.5. Met een tweede voorstel zou de Commissie de 
landbouwers te hulp willen komen die het bijzonder 
moeilijk hebben als gevolg van wijzigingen in het ge­
meenschappelijk landbouwbeleid. Daarbij denkt zij aan 
landbouwers die aanzienlijke investeringen hebben ge­
daan in het kader van het tot nog toe gevoerde GLB en 
daardoor diep in de schulden zijn komen te zitten, en 
aan landbouwers wier bedrijf interessante toekomst­
perspectieven biedt als zij op andere teelten overschake­
len. De regeling die de Commissie voorstelt -— en die 
4 000 a 5 000 miljoen Ecu zou kosten — voldoet echter 
niet aan bovengenoemde criteria. Het Comité is wel 
voorstander van een steunregeling ten behoeve van 
landbouwers die op andere activiteiten dan het ver­
bouwen van graan willen overschakelen en van een 
tijdelijke steunregeling voor landbouwers die in het 
kader van het tot op heden gevoerde GLB grote investe­
ringen hebben gedaan en daardoor met een grote 
schuldenlast opgescheept zitten; het is echter van oor­
deel dat het voorstel van de Commissie te vaag en te 
ruim is opgezet. 
11.6. Het derde voorstel is bedoeld als steun voor 
landbouwers wier inkomen beneden een bepaald per­
centage van het regionale inkomen ligt. Het Comité 
kan zich met een dergelijke regeling verenigen, mits zij 
is afgestemd op de maatregelen die in de diverse Lid-
Staten voor andere bevolkingsgroepen met een laag 
inkomen worden genomen. Volgens het Comité rijzen 
daarbij heel ingewikkelde problemen waarmee de Com­
missie kennelijk nog geen rekening heeft gehouden. 
11.7. Het vierde voorstel is erop gericht landbouw­
grond uit produktie te nemen. Een dergelijke maatregel 
mag volgens het Comité in overweging worden geno­
men als middel om op een goedkope manier van de 
overschotten af te geraken. Het is echter onwaarschijn­
lijk dat hierdoor ook de armoede wordt verminderd. 
Bovendien kan het Comité er niet mee akkoord gaan 
dat de landbouwer meer ontvangt dan het inkomen dat 
de grond hem zou opleveren; zulks zou namelijk een 
zeer ongelukkig precedent voor andere bedrijfstakken 
vormen. 
11.8. Het Comité wijst erop dat een regeling inzake 
inkomenssteun steeds aan bepaalde criteria dient te 
voldoen. 
11.9. Voor zover met de inkomenssteun wordt be­
oogd landbouwers met een levensvatbaar bedrijf in 
staat te stellen zich aan de nieuwe koers van het GLB 
aan te passen en zonder kleerscheuren door deze over­
gangsperiode te komen, moet deze steun strikt beperkt blijven tot een bepaald percentage van het door de 
hervorming geleden inkomensverlies. Verder mag de 
verleende steun het effect van de maatregelen ter beper­
king van de produktie niet teniet doen, en ten slotte 
moet de steun een tijdelijk en degressief karakter 
hebben. 
11.10. In zoverre de inkomenssteun bedoeld is als 
middel ter bestrijding van de armoede, mag daarbij geen 
onderscheid worden gemaakt tussen bedrij fshoofden 
en werknemers en mag niet alleen met het zuivere 
landbouwinkomen rekening worden gehouden, maar 
moet het totale inkomen van beide echtgenoten in aan­
merking worden genomen. Ten slotte moet de land­
bouwbevolking op vrijwel dezelfde manier worden be­
handeld als andere bevolkingsgroepen met een even 
laag inkomen in dezelfde Lid-Staat. 
11.11. Het Comité is er voorstander van dat de Ge­
meenschap een gedeelte van de inkomenssteun voor 
haar rekening neemt, althans mits deze aan bo­
vengenoemde criteria voldoet. Deze bijdrage van de 
Gemeenschap dient te worden afgestemd op de relatieve 
welvaart in de betrokken Lid-Staat. Het ter beschikking 
gestelde bedrag moet afkomstig zijn van het Sociaal 
Fonds, waarvan de middelen dienovereenkomstig moe­
ten worden uitgebreid. Op deze wijze kan een vergelij­
king worden gemaakt met het bedrag dat voor andere 
maatregelen op sociaal gebied wordt uitgetrokken en 
kan tevens worden voorkomen dat het landbouwgedeel-
te van de begroting te zwaar wordt belast. 
VII. REGIONAAL BELEID 
12.1. In het „Groenboek" wordt helaas met geen 
woord gerept over de studies die de Commissie heeft 
uitgevoerd over de uitwerking van het GLB in de regio's, 
die onderling steeds grotere economische en sociale 
verschillen vertonen. 
12.2. Het GLB bevat reeds enkele maatregelen ter 
verkleining van 'deze verschillen, met name het pakket 
ten behoeve van het Middellandse-Zeegebied en de 
speciale voorzieningen voor bergstreken en agrarische 
probleemgebieden. Ook enkele van de in het „Groen­
boek" voorgestelde maatregelen betreffende steun ver­
strekking en werkgelegenheid zouden deze achterge­
bleven gebieden met een overwegend agrarische be­
roepsbevolking kunnen helpen. 
12.3. Veel van de voorstellen van het „Groenboek" 
zouden echter funeste gevolgen voor de armste regio's 
hebben indien zij tot achteruitgang van de inkomens en 
van de werkgelegenheid zouden leiden. Daarom moet 
er voor deze gebieden een speciaal beleid komen dat 
tevens rekening houdt met de uitbreiding van de Ge­
meenschap en bijdraagt tot de verkleining van de regio­
nale verschillen. 
20. 12. 85 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 330/21 
12.4. Het Comité is het er met de Commissie over 
eens dat de problemen van de landbouw in de achterge­
bleven gebieden moeten worden aangepakt in het kader 
van een globaal ontwikkelingsbeleid ten behoeve van 
deze regio's. Daarom heeft het steeds zijn steun gegeven 
aan de oorsponkelijke experimentele geïntegreerde pro­
gramma's en aan de geïntegreerde mediterrane pro­
gramma's. Het Comité neemt nota van de opmerking 
van de Commissie in het „Groenboek" dat het nieuwe 
landbouwstructuurbeleid en de herziening van de 
EFRO-regeling in dezelfde richting gaan. 
12.5. Het nieuwe landbouwbeleid moet volgens het 
Comité afgestemd zijn op de ruimere taak van de land­
bouw. De landbouw vervult niet meer alleen haar tradi­
tionele functie, maar speelt ook een rol bij de milieu­
bescherming, het scheppen van werkgelegenheid en de 
hongerbestrijding in de wereld. 
12.6. Bijzondere aandacht moet worden besteed aan 
de berggebieden, de zuidelijke eilanden, de achterge­
bleven Middellandse-Zeeregio's en de noordelijke pro­
bleemgebieden, waar werkgelegenheid vooral in de 
landbouw te vinden is. 
12.7. Volgens het Comité dient bijzondere aandacht 
te worden besteed aan de overwegend agrarische regio's 
met nauwelijks omschakelingsmogelijkheden. Omdat 
deze regio's bij veranderingen bijzonder kwetsbaar zijn, 
moeten de nodige maatregelen worden genomen tot 
het behoud van de typische agrarische activiteit in de 
betrokken regio's, waar zowel de Gemeenschap als de 
regio's zelf belang bij hebben. 
12.8. Een aantal van deze problemen kan via een 
hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid 
worden opgelost. Het Comité legt er evenwel de nadruk 
op dat tevens een doeltreffender regionaal beleid moet 
worden gevoerd waarvoor meer financiële middelen ter 
beschikking moeten staan. 
VIII. CONCLUSIES 
13.1. De aanpak van de problematiek in het „Groen­
boek" en de voorstellen die erin vervat liggen, vinden 
hun oorsprong in het mandaat dat de Commissie van 
de Europese Raad van Staatshoofden en Regeringslei­
ders in Stuttgart heeft gekregen. De toen uitgestippelde 
richtsnoeren hebben de laatste jaren de onderhandelin­
gen over de vaststelling van de prijzen beïnvloed en tot 
een aantal besluiten geleid. De voornaamste hiervan 
zijn: 
— produktiedoelstellingen en garantiedrempels voor 
bepaalde produkten, 
— contingentering van de melkproduktie, 
— verplichte distillatie van wijn, 
— begrotingsdiscipline. 
13.2. Het Comité betreurt dat de Commissie in haar 
„Groenboek" geen gegevens verstrekt over de positieve of negatieve resultaten van de recente maatregelen en 
ook geen becijferde schatting van de gevolgen van haar 
voorstellen maakt, met name aangaande: 
— de gevolgen voor het reële prijspeil, 
— de consequenties voor de inkomens van de land­
bouwers en voor de werkgelegenheid in de land­
bouw, 
— de te verwachten omvang van de geplande uitgaven 
voor rechtstreekse inkomenssteun, 
— de financiële gevolgen van de diverse beoogde maat­
regelen voor de landbouwuitgaven op nationaal en 
communautair vlak, 
— de gevolgen van de voorgestelde maatregelen in de 
verschillende regio's van de Gemeenschap. 
13.3. Deze tekortkoming maakt een beoordeling van 
de mogelijkheden en de consequenties van de nieuwe 
richtsnoeren moeilijk. 
13.4. De in het Verdrag en in de akkoorden van 
Stresa neergelegde doelstellingen van het GLB zijn over 
het geheel genomen verwezenlijkt. 
13.5. Geleidelijk aan zijn echter zowel tussen de land­
bouwers als tussen de regio's grotere inkomens- en 
ontwikkelingsverschillen ontstaan. Ook is bij een aantal 
produkten het structurele gebrek aan evenwicht tussen 
vraag en aanbod toegenomen. 
13.6. Het Comité erkent dat een nieuw beleid nood­
zakelijk is en dat daarin rekening moet worden gehou­
den met: 
— de noodzaak zoveel mogelijk het globale karakter 
van de herziening van het landbouwbeleid te hand­
haven omdat alleen op deze wijze kan worden ge­
waarborgd dat zowel de middelen die worden inge­
zet als de offers die moeten worden gebracht zo 
rechtvaardig mogelijk worden verdeeld. Het in deze 
fase van de hervorming door de Commissie gekozen 
systeem van afzonderlijke regelingen voor de ver­
schillende produkten is niet geschikt om het door 
haar gestelde doel van een groter sociaal-econo­
misch evenwicht te verwezenlijken en evenmin om 
hierover de noodzakelijke consensus te bereiken; 
— het streven verder te proberen het gebrek aan 
evenwicht tussen de regio's weg te werken; 
:— de noodzaak nieuwe werkgelegenheidskansen te bie­
den en inkomenssteun te verlenen aan de werk­
nemers in de landbouw die hun baan verliezen, 
waarbij speciaal gedacht moet worden aan de sei­
zoenarbeiders, die dikwijls over het hoofd worden 
gezien; 
— de economische rationaliseringseisen; 
Nr. C 330/22 Publikatieblad van de 
— de begrotingsrestricties; 
— een betere gebruikmaking van de mogelijkheden van 
de interne markt van de Gemeenschap, die een 
handelsmogendheid met 320 miljoen consumenten 
zal vormen; 
— een redelijk aandeel van de agrarische produkten in 
de totale export van de Europese Gemeenschap; 
— de betekenis van de export van verwerkte pro­
dukten; 
— de vraag van de consumenten naar kwaliteits-
produkten; 
— het menselijke en maatschappelijke evenwicht in de 
landbouw en op het platteland; 
— het behoud van het gezinsbedrijf en van de werkgele­
genheid in de landbouw en de totstandbrenging van 
passende voorwaarden voor de vestiging van jonge 
landbouwers; 
— de instandhouding van het natuurlijk milieu in 
Europa; 
— de milieubescherming. 
13.7. Het Comité is niettemin van mening dat het 
noodzakelijke bezuinigingsbeleid en de hieruit voort­
vloeiende veranderingen ernstige sociale gevolgen zullen 
hebben. 
13.8. De steun aan de landbouw in Europa is niet 
groter dan in de Verenigde Staten en zelfs kleiner dan 
in Japan en enkele andere geïndustrialiseerde landen. 
13.9. De mechanismen ter ondersteuning van de 
prijzen en de markten hebben echter bij bepaalde pro-
Gedaan te Brussel, 30 oktober 1985. Europese Gemeenschappen 20. 12. 85 
dukten tot steeds grotere uitgaven van de afdeling Ga­
rantie van het EOGFL geleid. Hierdoor zijn ernstige 
discrepanties ontstaan tussen het aanbod en de onge­
subsidieerde vraag, alsmede tussen de verschillende teel­
ten en regio's en de landbouwinkomens. 
13.10. Het Comité acht het belangrijk dat de door 
de Raad aangegeven begrotingslimiet voor land­
bouwuitgaven niet wordt overschreden. Daarom is het 
nu zaak, de EOGFL-middelen beter en anders te be­
steden. 
13.11. Het Comité dringt aan op: 
— een andere verdeling van de begrotingsmiddelen ten 
einde tussen de verschillende produkties een evenwicht 
tot stand te brengen dat overeenkomt met de ongesubsi­
dieerde interne en externe vraag; 
— een betere spreiding van de inkomens ten einde in 
talrijke gebieden van de Gemeenschap een onmisbare 
landbouwactiviteit in stand te houden; 
— verbetering van de voorzieningsgraad voor produk­
ten die de Gemeenschap in grote hoeveelheden uit an­
dere industrielanden moet importeren; 
— doeltreffende maatregelen om de kosten voor pro-
duktiefactoren (bij voorbeeld kredietkosten) binnen de 
perken te houden en vervolgens te verminderen, waar­
door tevens grote economische en handelsdistorsies 
kunnen worden voorkomen; 
— intensivering van het regionaal beleid en bevorde­
ring van multisectoriële ontwikkelingsprogramma's 
waardoor ook de sociale en structurele problemen van 
de landbouw kunnen worden opgelost. 
De voorzitter 
van bet Economisch en Sociaal Comité 
Gerd MUHR 
20. 12. 85 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen Nr. C 330/23 
BIJLAGE 
bij het advies van het Economisch en Sociaal Comité 
A. Verworpen wijzigingsvoorstellen 
De volgende wijzigingsvoorstellen met betrekking tot het advies van de Afdeling, die overeenkomstig de 
bepalingen van het Reglement van Orde waren ingediend, zijn in de loop van de beraadslagingen door het 
Comité verworpen. 
Paragraaf 2.2 
„Dit geldt met name voor de doelstelling van het redelijk prijsniveau voor consumenten waaraan tot nu toe 
geen aandacht is besteed. Naar de mening van het Comité zou het begrip „redelijke consumentenprijzen" 
het best kunnen worden omschreven als „het prijsniveau dat op middellange termijn vraag en aanbod op een 
vrije markt in evenwicht brengt". Wat het externe aspect betreft, moet daaraan nog worden toegevoegd dat 
daarbij ook moet worden betrokken de mate waarin de communautaire preferentie zal moeten gelden". 
Uitslag van de stemming 
Vóór: 17, tegen: 67, onthoudingen: 10. 
Paragraaf 3.3 
De laatste zin van deze paragraaf wordt door de volgende vervangen: 
„Het Comité stelt vast dat er over het algemeen een verband is tussen de structurele overschotten en de steun 
die ten behoeve van de betrokken produkten wordt verleend". 
Uitslag van de stemming 
Tegen: ruime meerderheid. 
Paragraaf 5.1.5, regel 13 
Het woord „restituties" schrappen. 
Uitslag van de stemming 
Tegen: ruime meerderheid. 
Paragraaf 5.4.2 
De zesde zin („Volgens de Afdeling zou moeten ... het milieu ten goede komen.") door de volgende vervangen: 
„Het Comité dringt erop aan dat aanzienlijke financiële middelen voor bosbouw worden uitgetrokken. Voorts 
blijven winning van landbouwgronden en drainering noodzakelijk. Daarbij zou moeten worden nagegaan 
welke gevolgen deze activiteiten voor de ontwikkeling van de landbouw en voor het milieu hebben". 
Uitslag van de stemming 
Tegen: ruime meerderheid. 
Paragraaf 5.6.2, zesde regel 
De zin beginnend met „In afwachting hiervan staat de Afdeling ..." tot „het hoofd te bieden" schrappen. De 
daaropvolgende zin beginnen met: 
„Daarbij zou onder meer aandacht kunnen worden geschonken aan de toepassing...." 
Uitslag van de stemming 
Tegen: ruime meerderheid. 
Paragraaf 5.6.3 
Deze paragraaf schrappen. 
Uitslag van de stemming 
Tegen: ruime meerderheid. 
Paragraaf 6.7 
Deze paragraaf schrappen. 
Nr. C 330/24 Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen 20. 12. 85 
Uitslag van de stemming 
Tegen: ruime meerderheid. 
B. De volgende passages van het advies van de Afdeling zijn vervangen door in de loop van de beraadslagingen 
goedgekeurde wijzigingsvoorstellen 
De Afdeling onderstreept dat de landbouwers vaak noodgedwongen hun produktie geïntensiveerd hebben en 
ondanks schadelijke neveneffecten meer meststoffen, plantenbehandelingsmiddelen e.a. zijn gaan gebruiken, 
omdat zij aan hun bestaan en aan dat van hun gezinnen en bedrijven moesten denken en de concurrentie van 
geïmporteerde identieke produkten en substituten te verduren kregen. Indien gepaste compensatie- en 
vergoedingsmaatregelen worden genomen en naast de EOGFL-middelen voldoende andere middelen ter 
beschikking worden gesteld, is de landbouwsector daarom bereid: 
a) in nog grotere mate maatregelen uit te voeren waardoor de bescherming van milieu, water en lucht 
verbeterd wordt (optimaal gebruik van meststoffen, plantenbehandelingsmiddelen, enz.); 
b) verder bij te dragen tot het behoud van het landschap, tot de herbebossing, tot het herstel van natuurre­
servaten, enz. 
Uitslag van de stemming 
Vóór: 64, tegen: 33, onthoudingen: 12. 
Het regionaal beleid kan al deze functies alleen goed vervullen indien hiervoor meer middelen worden 
uitgetrokken. 
Uitslag van de stemming 
Vóór: algemene stemmen. 
Advies inzake de richtlijnen voor een versterking van de betrekkingen tussen de Gemeenschap 
en Latijns-Amerika 
(85/C 330/06) 
De Commissie van de Europese Gemeenschappen heeft het Economische en Sociaal Comité 
per schrijven van 12 april 1984 om advies gevraagd inzake haar richtlijnen voor een versterking 
van de betrekkingen tussen de Gemeenschap en Latijns-Amerika. 
De Afdeling voor externe betrekkingen, die met de voorbereiding van de desbetreffende 
werkzaamheden was belast, heeft haar advies op 10 september 1985 goedgekeurd. Rapporteur 
was mevrouw Bredima. 
Het Economisch en Sociaal Comité heeft tijdens zijn 230e zitting (vergadering van 31 oktober 
1985) het volgende advies uitgebracht, dat met meerderheid van stemmen (8 stemmen tegen 
en 7 onthoudingen) is goedgekeurd. 
1. Het verheugt het Economisch en Sociaal Comité 
dat er bij het in de meeste Latijns-Amerikaanse landen 
aan de gang zijnde democratiseringsproces de laatste 
tijd belangrijke vorderingen zijn gemaakt; het hoopt dat 
de democratische beginselen ook in de nog resterende 
autoritaire regimes snel vaste voet aan de grond zullen 
krijgen. De ontwikkeling van een politieke en economi­
sche vorm van democratie in deze landen en het feit 
dat er naar regionale oplossingen voor de economische 
problemen van deze landen wordt gezocht, zijn voor 
het Comité redenen om positief te reageren op de op­
roep van de Commissie om de banden met de Latijns-
Amerikaanse landen nauwer aan te halen. Door de 
toetreding van Portugal en Spanje wordt duidelijk hoe 
belangrijk het is dat deze betrekkingen worden geïn­
tensiveerd. 2. Het Comité is het met de Commissie eens dat de 
betrekkingen tussen de EEG en Latijns-Amerika globaal 
moeten worden gezien en zich situeren op een regionaal, 
een subregionaal en een bilateraal niveau; het is ingeno­
men met de reeds bestaande of nog in de maak zijnde 
overeenkomsten die in deze richting gaan. Het Comité 
betreurt het echter dat de met Mexico, Brazilië en de 
landen van het Andespact gesloten akkoorden zo'n 
geringe invloed op de ontwikkeling van deze landen 
hebben gehad en spreekt de wens uit dat deze doeltref­
fend ten uitvoer zullen worden gelegd. Het geeft tevens 
uitdrukking aan de wens dat er (verder) wordt onder­
handeld met andere landen, zoals Argentinië, waar de 
democratie terrein heeft gewonnen.