RESOLUTIE VAN DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN EN VAN DE VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN VAN DE LID-STATEN, IN HET KADER VAN DE RAAD BIJEEN, van 19 oktober 1987 inzake de voortzetting en uitvoering van een communautair milieubeleid en milieu-actieprogramma (1987-1992) (87/C 328/01)

DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN ENDE VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN VAN DE LID-STATEN, IN HET KADER VAN DE RAAD BIJEEN,

stellenvast dat de maatregelen waartoe bijgaand programma aanleiding geeft, in bepaalde gevallen opcommunautair niveau, en in andere gevallen door de Lid- Staten dienen te worden uitgevoerd,

wat dedoor de Lid-Staten uit te voeren maatregelen betreft, zullen deze laatste op de uitvoering daarvantoezien, met dien verstande dat de Raad ten aanzien van deze maatregelen de in de Verdragenbedoelde coördinerende bevoegdheid uitoefent,

wat de door de Instellingen van de EuropeseGemeenschappen uit te voeren maatregelen van het programma betreft, geldt het volgende:

DE RAAD VANDE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voorKolen en Staal,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap,

Geletop het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie,

Gezien het ontwerp vande Commissie,

Gezien het advies van het Europese Parlement (1),

(1) Advies uitgebracht op 14 mei 1987 (nog niet verschenen in het Publikatieblad).

Gezien het advies van hetEconomisch en Sociaal Comité (2),

(2)Advies uitgebracht op 14 mei 1987 (nog niet verschenen in het Publikatieblad).

Overwegende dat het Verdrag tot oprichting van de EuropeseEconomische Gemeenschap, gewijzigd bij de Europese Akte, voorziet in de ontwikkeling entenuitvoerlegging van een communautair milieubeleid, en de doelstellingen en beginselen bevat dieaan dit beleid ten grondslag moeten liggen;

Overwegende dat in de verklaring van de Raad van deEuropese Gemeenschappen en van de vertegenwoordigers van de Regeringen van de Lid-Staten, in hetkader van de Raad bijeen, van 22 november 1973 (3), wordt opgeroepen tot uitvoering van eenmilieuactieprogramma van de Europese Gemeenschappen; dat dit actieprogramma bij de resoluties vande Raad en van de vertegenwoordigers van de Regeringen van de Lid-Staten, in het kader van de Raadbijeen, van 17 mei 1977 (4) en van 7 februari 1983 (5), is verlengd en aangevuld voor de periodevan 1977 tot en met 1986; dat dit actieprogramma nog steeds van kracht is en dat het verder moetworden bijgewerkt, uitgevoerd en, voor de periode 1987 tot en met 1992, aangevuld met nieuwe takendie noodzakelijk blijken;

(3) PB nr. C 112 van 20. 12. 1973, blz. 1.

(4) PB nr. C 139 van 13. 6. 1977, blz. 1.

(5) PB nr. C 46 van 17. 2. 1983, blz. 1.

Overwegende dat, met inachtneming van het Verdrag als gewijzigd bij deEuropese Akte, moet worden vermeden dat de Lid-Staten uiteenlopende maatregelen nemen dieeconomische distorsies en concurrentievervalsingen op de gemeenschappelijke markt kunnenteweegbrengen;

Overwegende dat het Europese Jaar van het Milieu, dat op 21 maart 1987 is begonnen,een welkome gelegenheid biedt om een begin te maken met een mentaliteitsverandering en deactiviteiten te bevorderen die nodig zijn om deze ideeën in de praktijk te brengen;

HERINNERTERAAN dat volgens de Europese Akte, die een nieuwe rechtsgrond voor het communautaire milieubeleidvormt, het optreden van de Gemeenschap op milieugebied het volgende tot doel heeft:

- de kwaliteitvan het milieu te behouden, te beschermen en te verbeteren;

-bij te dragen tot de bescherming van degezondheid van de mens;

-zorg te dragen voor een behoedzaam en rationeel gebruik van de natuurlijkehulpbronnen;

HERINNERT ERAAN dat volgens de Europese Akte:

-het optreden van de Gemeenschap opmilieugebied berust op de beginselen van preventief handelen, bestrijding van milieu-aantastingenbij voorrang aan de bron en het beginsel dat de vervuiler betaalt;

-de eisen ter zake vanmilieubescherming een bestanddeel vormen van de andere takken van Gemeenschapsbeleid;

-deGemeenschap en de Lid-Staten in het kader van hun respectieve bevoegdheden samenwerken met derdelanden en de bevoegde internationale organisaties;

HERINNERT ERAAN dat de Europese Akte tevensbepaalt dat de Gemeenschap, bij de uitwerking van haar optreden op milieugebied, rekening zalhouden met

-de beschikbare wetenschappelijke en technische gegevens;

-de milieu-omstandigheden in deonderscheiden regio's van de Gemeenschap;

-de voordelen en lasten die kunnen voortvloeien uitoptreden, onderscheidenlijk niet-optreden;

-de economische en sociale ontwikkeling van deGemeenschap als geheel en de evenwichtige ontwikkeling van haar regio's;

HERINNERT ERAAN dat,volgens de Europese Akte, de Gemeenschap op milieugebied optreedt wanneer bovengenoemdedoelstellingen beter op het niveau van de Gemeenschap dan op dat van de Lid-Staten afzonderlijkkunnen worden verwezenlijkt; dat, onverminderd bepaalde maatregelen met een communautair karakter,de Lid-Staten zorg dragen voor de financiering en uitvoering van de andere maatregelen;

HERINNERTER ten slotte AAN dat de Commissie bij haar voorstellen inzake met name volksgezondheid enmilieubescherming uitgaat van een hoog beschermingsniveau zoals aangegeven in de desbetreffendebepalingen van de Europese Akte;

ERKENT dat de milieubescherming kan bijdragen tot de economischegroei en het scheppen van werkgelegenheid; JUICHT het voornemen van de Commissie

TOE nauw met deindustriële en vakbondskringen en met de betrokken niet-gouvernementele organisaties samen tewerken bij de uitwerking en tenuitvoerlegging van het beleid en de programma's op milieugebied;

BEKLEMTOONT dat hij bijzondere aandacht schenkt aan de tenuitvoerlegging van de communautairewetgeving en NODIGT de Commissie UIT de toepassing en de praktische gevolgen van het bestaandecommunautaire beleid systematisch opnieuw te bezien en geregeld een balans daarvan aan het EuropeseParlement en de Raad te verstrekken zodat het mogelijk wordt de doeltreffendheid van dit beleid tebeoordelen en onder meer nuttige richtsnoeren voor toekomstige voorstellen uit te stippelen;

VERKLAART dat het, gezien het voorafgaande en op basis van het in het verleden bereikte, van belangis het communautaire optreden te concentreren op de volgende prioritaire terreinen, metinachtneming van de onderscheiden bevoegdheden van de Gemeenschap en de Lid-Staten:

Voorkoming vanvervuiling

a) beperking aan de bron van verontreiniging en hinder op de verschillende gebieden:

-bestrijding van luchtverontreiniging, onder andere door middel van een doeltreffendetenuitvoerlegging van de bestaande richtlijnen inzake de kwaliteit van de lucht en de doorindustriële inrichtingen veroorzaakte luchtvervuiling, en door middel van de vaststelling entenuitvoerlegging van maatregelen betreffende de emissies van grote stookinstallaties en vanmotorvoertuigen;

-bestrijding van de verontreiniging van zoet water en zeewater, die afkomstig isvan welbepaalde of verspreide bronnen, onder meer door toepassing van Richtlijn 76/464/EEG van deRaad van 4 mei 1976 betreffende de verontreiniging veroorzaakt door bepaalde gevaarlijke stoffendie in het aquatisch milieu van de Gemeenschap worden geloosd (6), en door de algemene verbeteringvan het aquatisch milieu, met name in de Noordzee en de Middellandse Zee;

(6) PB nr. L 129 van 18. 5. 1976, blz. 23.

-bestrijding van debodemverontreiniging, onder andere die welke veroorzaakt wordt door landbouwchemicaliën en giftigafval;

-geharmoniseerde tenuitvoerlegging van de bestaande richtlijnen inzake gevaarlijk giftigafval en met name het grensoverschrijdend vervoer daarvan.In dit verband zal bij hetcommunautaire optreden inzonderheid rekening worden gehouden met de noodzaak:

-te verhinderen dat deverontreiniging van het ene medium in het andere terechtkomt;

-grensoverschrijdende verontreinigingte bestrijden;

b)beheersing van chemische stoffen en produkten:

-beoordeling, in het bijzonder doormiddel van het op grotere schaal gebruiken van multimedia-analyses, van de risico's voor het milieuen de gezondheid van de mens van chemische stoffen en produkten;

-zoeken naar en ten uitvoer leggenvan maatregelen waarmee deze stoffen die voor het milieu en de gezondheid van de consumentengevaarlijk kunnen zijn, zo doeltreffend en zo goedkoop mogelijk onder controle kunnen wordengebracht;

c)voorkoming van industriële ongevallen:Maatregelen die de algemene voorkoming vanindustriële ongevallen mogelijk maken, alsmede een doeltreffende reactie op en beperking van degevolgen van de ongevallen die zich niettemin zouden kunnen voordoen, door:

-een meer doeltreffendetenuitvoerlegging van Richtlijn 82/501/EEG van de Raad van 24 juni 1982 inzake de risico's vanzware ongevallen bij bepaalde industriële activiteiten (7);

(7) PB nr. L 230 van 5. 8. 1982, blz. 1.

-een herziening van deze richtlijn, metonder meer de uitbreiding van het toepassingsgebied;

-een intensievere uitwisseling van informatiedienaangaande tussen de Lid-Staten;

d)bestrijding van geluidshinder bij de bron;

e)maatregeleninzake de evaluatie en het optimale gebruik van de biotechnologie voor wat het milieu betreft;

f)voortzetting van doeltreffende maatregelen voor de bescherming van de bevolking en het milieutegen schade door nucleaire straling, zowel ten gevolge van normale activiteiten van deinstallaties als bij een ongeval;

Verbetering van het beheer van de natuurlijkerijkdommen

g)maatregelen tot bescherming en rehabilitatie van de natuur, die Europa rijk is, en inhet bijzonder:

-tenuitvoerlegging van de bestaande besluiten van de Raad, zoals Verordening (EEG)nr. 3626/82 van 3 december 1982 betreffende de toepassing in de Gemeenschap van de Overeenkomstinzake de internationale handel in bedreigde in het wild levende dier- en plantesoorten (8), en Richtlijn 79/409/EEG van 2 april 1979 inzake het behoud van de vogelstand (9);

(8) PB nr. L 384 van 31. 12. 1982, blz. 1.

(9) PB nr. L 103 van 25. 4. 1979, blz. 1.

-onder de in hetVerdrag vastgestelde voorwaarden, bescherming van de gebieden die voor de Gemeenschap belangrijkzijn, onder andere in het kader van Richtlijn 79/409/EEG, of van de gebieden die vanuitmilieu-oogpunt een bijzondere kwetsbaarheid vertonen en stimulering van het herstel van de vanuitmilieu-oogpunt vervallen gebieden;

-bescherming van de bossen tegen luchtvervuiling en branden, metinbegrip van de tenuitvoerlegging van de maatregelen die zijn voorgeschreven in de Verordeningen(EEG) nr. 3528/86 van de Raad van 17 november 1986 betreffende de bescherming van de bossen in deGemeenschap tegen luchtverontreiniging (10) en (EEG) nr. 3529/86 van de Raad van 17 november 1986betreffende de bescherming van de bossen in de Gemeenschap tegen brand (11);

(10) PB nr. L 326 van 21. 11. 1986, blz. 2.

(11) PB nr. L 326 van 21. 11. 1986, blz. 5.

h)maatregelenbetreffende natuurlijke dan wel door mensen veroorzaakte risico's of rampen, die een weerslaghebben op de gezondheid van de mens en het milieu, inclusief de evaluatie van het risico en eenpassende reactie;

i)aanmoediging van landbouwtechnieken die gunstig zijn voor het milieu;

j)bescherming van de bodem, onder andere door de bestrijding van erosie, de bescherming van dehumuslaag, het voorkomen en bestrijden van schade door bepaalde industriële enlandbouwactiviteiten, een en ander met inachtneming van de verschillende geomorfologische kenmerkenvan de diverse gebieden;

k)verbetering van de waterreserves en van het waterbeheer, met name doorvermindering van de watervervuiling, de bescherming van waterwingebieden en de stimulering van hethergebruik van afvalwater;

l)verbetering van het afvalbeheer voor wat betreft de beperking van dehoeveelheden, de verwerking, de recycling en het hergebruik;

m)algehele en geïntegreerdemilieubescherming in het Middellandse-Zeegebied, waarbij bij de uitvoering van het actieprogrammain het bijzonder rekening gehouden wordt met alle specifieke aspecten van dit gebied;

Internationale activiteiten

n)ondersteuning van, en in voorkomend geval, actieve deelname door deGemeenschap en de Lid-Staten aan internationale activiteiten op het gebied van milieubescherming,zulks in het kader van hun respectieve bevoegdheden;

o)samenwerking met deontwikkelingslanden inzake milieuproblemen en de bescherming van de natuurlijke rijkdommen, metname betreffende vraagstukken als woestijnvorming en watervoorziening, tropische wouden enbetreffende produktie en gebruik van gevaarlijke produkten of stoffen, alsmede technologischesamenwerking;

Ontwikkeling van passende instrumenten

p)verbetering van de wetenschappelijkegrondslagen van het milieubeleid, onder meer door passende onderzoekprogramma's;

q)doeltreffendetenuitvoerlegging van Richtlijn 85/337/EEG van de Raad van 27 juni 1985 met betrekking tot demilieu-effectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten (12), alsmede integratievan de milieudimensie in de andere communautaire beleidslijnen;

(12) PB nr. L 175 van 5. 7. 1985, blz. 40.

r)tenuitvoerlegging van passendenormen die borg moeten staan voor een doeltreffende bescherming van de volksgezondheid en hetmilieu;

s)ontwikkeling van doeltreffende economische instrumenten, zoals belastingen, heffingen,overheidssubsidies, verhandelbare lozingsvergunningen met het oog op de toepassing van het beginseldat de vervuiler betaalt, en dit overeenkomstig de Aanbeveling van de Raad van 3 maart 1975betreffende de toerekening der kosten en het optreden van de overheid op milieugebied (13)(beginsel ,,de vervuiler betaalt'');

(13) PB nr. L 194 van 25. 7. 1975, blz. 1.

t)stimulering van de ontwikkeling en de verspreiding vanschone technologieën, met name in bijzonder vervuilende industrietakken;

u)kennis aangaande hetmilieu beter toegankelijk maken;

v)vergroten van de inspanning om, op de geschikte niveaus,onderwijs en opvoeding op het gebied van het milieu te bevorderen, alsmede om het publiekmilieubewuster te maken;

NEEMT AKTE van het aan deze resolutie gehechte actieprogramma en keurt debeleidslijnen ervan in het algemeen goed;

VERBINDT ZICH ERTOE, zo mogelijk binnen negen maanden naindiening van de voorstellen van de Commissie of eventueel na toezending van de adviezen van hetEuropese Parlement en het Economisch en Sociaal Comité, een besluit te nemen over die voorstellen;

VERKLAART dat over het beschikbaar stellen van de financiële middelen die nodig zijn voor deuitvoering van deze resolutie en het daaraan gehechte actieprogramma, zal worden beslist volgens degebruikelijke procedures, met inachtneming van artikel 130 R van de Europese Akte inzonderheid lid4.

BIJLAGEVIERDE MILIEU-ACTIEPROGRAMMA

(1987-1992)

INHOUD Bladzijde

1. Inleiding //6

2.Algemene lijnen van het beleid

2.1. Wijzigingen van het Verdrag van Rome //7

2.2.Tenuitvoerleggingvan richtlijnen van de Gemeenschap //8

2.3.Integratie met andere takken van Gemeenschapsbeleid //9

2.4.Economische en werkgelegenheidsaspecten van het milieubeleid en de desbetreffende maatregelen//14

2.5.Economische hulpmiddelen //15

2.6.Voorlichting en educatie //15

3.Voorkoming van en controle opverontreiniging

3.1.Algemene beginselen //17

3.2.Controle op de verontreiniging in de verschillendemedia //18

3.3.Op de stof gerichte controlemaatregelen //19

3.4.Op de bron gerichte controles //19

3.5.Produktnormen, emissiegrenswaarden en kwaliteitsdoelstellingen en -normen voor het milieu //20

3.6.Conclusies //21

4.Maatregelen in specifieke sectoren

4.1.Luchtverontreiniging //21

4.2.Zoet wateren zeewater //23

4.3.Chemicaliën //25

4.4.Biotechnologie //26

4.5.Lawaai// 28

4.6.Nucleaire veiligheid //28

5.Beheer van milieurijkdommen

5.1.Natuurbehoud //29

5.2.Bodembescherming //31

5.3.Afvalverwerking// 32

5.4.Stedelijke gebieden, kustgebieden en bergstreken //34

6.Onderzoek //35

7.Werkzaamheden ininternationaal verband

7.1.Werkzaamheden binnen internationale organisaties en in samenwerking metderde landen //36

7.2.Samenwerking met ontwikkelingslanden op milieugebied //37

8.Europees Jaar van hetMilieu //39

9.Conclusies //40

Bijlage 1: Doelstellingen en beginselen van een communautair milieubeleid//40

Bijlage 2: Milieubepalingen in het nieuwe Verdrag //43

VIERDE MILIEU-ACTIEPROGRAMMA

1. INLEIDING

1.1. In het in 1973 aangenomen EersteMilieu-actieprogramma van de Gemeenschap (1) werden de doelstellingen en beginselen uiteengezet vanhet milieubeleid, waarna een opsomming werd gegeven van een groot aantal hoofdzakelijk curatieveacties die op communautair niveau nodig werden geacht. De doelstellingen en beginselen gelden nogsteeds (2) en een aantal van de specifieke acties moet nog worden voltooid; de communautaire aanpakvan de milieubescherming heeft evenwel ondertussen een zeer grote ontwikkeling doorgemaakt.

(1) PB nr. C 112 van 20. 12. 1973.

(2) PB nr. C 139 van 13. 6. 1977 - zie bijlage 1.

1.2. Het in 1977 aangenomen Tweede Milieu-actieprogramma vormde hoofdzakelijk een actualisering enuitbreiding van het eerste, maar omstreeks 1983, toen het Derde Milieu-actieprogramma moest wordenaangenomen, begon er reeds een andere trend in het politieke denken en in de benadering van demilieubescherming merkbaar te worden. De preventieve benadering - dat wil zeggen aan economische ensociale ontwikkelingen de eis stellen dat deze niet tot milieuproblemen mogen leiden - was centraalkomen te staan. Ingezien werd dat de milieurijkdommen de basis, maar ook de grens vormden van eenverdere economische en sociale ontwikkeling. Om een goede preventie te bereiken moesten demilieueisen een onderdeel gaan vormen van de planning en tenuitvoerlegging van maatregelen in veeleconomische en sociale sectoren; de nadruk werd gelegd op milieueffectrapportage als essentieelinstrument om een dergelijke integratie tot stand te brengen.

1.3. Nu de Gemeenschap een VierdeMilieu-actieprogramma aanneemt voor zes jaar (1987-1992), heeft het beeld zich wederom gewijzigd.Niemand zou nog willen bestrijden dat het milieubeschermingsbeleid een centrale rol moet spelen inhet geheel van communautaire beleidspunten en dat milieubescherming als een fundamentele factormoet worden beschouwd als er economische besluiten worden genomen. Gezien de voortdurende - en inveel gevallen erger wordende - aantasting van het milieu is de Commissie tot de overtuiging gekomendat het opstellen van strenge normen voor de milieubescherming niet langer een vrijblijvendeaangelegenheid is; het is een zaak van essentieel belang geworden. Aangezien het publiek steedsmeer aandringt op betere milieubeschermingsnormen en milieuvriendelijke produkten - zowel in deGemeenschap als daarbuiten - is de Commissie er bovendien van overtuigd dat de industrie in deGemeenschap alleen succesvol kan zijn als zij zich beter gaat instellen op dergelijke normen en opde produktie van milieuvriendelijke produkten. Hoge milieubeschermingsnormen zijn aldus eendwingende noodzaak geworden, ook op economisch vlak.

1.4. Deze nieuwe opvattingen over het belangen de rol van het milieubeschermingsbeleid voor de Gemeenschap worden onderschreven door tweerecente conclusies van de Europese Raad, waarin min of meer het schema en de hoofdlijnen wordenaangegeven voor de voorstellen van de Commissie voor het Vierde Milieu-actieprogramma van deGemeenschap.

1.5. De eerste conclusie betrof, uiteraard, het besluit van de Europese Raad - opaanbeveling van de Intergouvernementele Conferentie - om voor te stellen een hoofdstuk inzake hetmilieu op te nemen in het gewijzigde Verdrag van Rome. In dit besluit, waarmee de behoefte wordterkend aan een gedegen milieubeleid van de Gemeenschap als kernpunt van de andere beleidslijnen vande Gemeenschap, worden de hoofdlijnen van een dergelijk beleid aangegeven. Hierbij is het vooralvan belang dat het milieubeleid (artikel 130 R) het enige gemeenschappelijke beleidspunt in hetgewijzigde Verdrag is, waarvoor is vastgesteld dat de eisen op dit gebied een bestanddeel vormenvan de andere takken van Gemeenschapsbeleid, en dat, met name in verband met normen op basis vanartikel 100 A van het gewijzigde Verdrag, is bepaald dat de Commissie bij haar voorstellen inzakeonder andere milieubescherming zal uitgaan van een hoog beschermingsniveau. In dit artikel wordtook bepaald dat nationale maatregelen die in naam van de milieubescherming worden getroffen nietmogen worden gebruikt als middel tot willekeurige discriminatie of als een verkapte beperking vande handel tussen de Lid-Staten. De voorgestelde wijzigingen van het Verdrag die van belang zijnvoor het milieu zijn opgenomen in bijlage 2 van dit programma.

1.6. De tweede conclusie inverband met het milieubeleid betreft de erkenning door de Europese Raad in maart 1985 (3) van hetfeit dat het milieubeleid kan bijdragen tot een verbetering van economische groei enwerkgelegenheid. In het verleden werden de milieueisen vaak alleen gezien als synoniem met extravoorschriften en kosten voor industrie, landbouw, vervoer, enz. In een wereld, waarin in toenemendemate behoefte bestaat aan hogere milieunormen, moet de verwezenlijking van dergelijke normen thanssteeds meer worden gezien als een essentieel element voor het toekomstige economische succes van deGemeenschap. De Europese Raad gaf vervolgens de wil te kennen om aan dit beleid de dimensie tegeven van een essentieel bestanddeel van het economisch, industrieel, agrarisch en sociaal beleidvan de Gemeenschap en haar Lid-Staten.

(3) ,,De Europese Raad is van mening dat men zich bij een communautair milieubeleid moet latenleiden door de volgende overwegingen:

i) uitgaande van de constatering dat een dergelijk beleidkan bijdragen tot een verbetering van de economische groei en tot het scheppen van werkgelegenheid,geeft hij de wil te kennen om aan dit beleid de dimensie te geven van een essentieel bestanddeelvan het economisch, industrieel, agrarisch en sociaal beleid van de Gemeenschap en haar Lid-Staten;

ii)hij erkent de noodzaak van een coherent optreden van de Lid-Staten in communautair verbandinzake de bescherming van lucht, zee en bodem omdat alleenstaande acties weinig doeltreffend,zoniet schadelijk kunnen zijn. Hij verzoekt de Raad zijn werkzaamheden met bekwame spoed voort tezetten en samen met de Commissie alles in het werk te stellen om in de komende jaren aanzienlijkevooruitgang te boeken bij de communautaire maatregelen ter bescherming van het milieu in Europa enin de wereld. In dit verband heeft de Europese Raad besloten om 1987 tot ,Europees Jaar van hetMilieu' te maken.''. Bulletin van de Europese Gemeenschappen, maart 1985.

1.7. Hiermee zijn het schema en de uitgangspuntenaangegeven voor het Vierde Milieu-actieprogramma van de Gemeenschap. Hier ligt de uitdaging - entegelijkertijd ook de mogelijkheid - om middelen te vinden om verdere vooruitgang te boeken opmilieugebied en daarbij de door de Europese Raad verwachte gunstige gevolgen voor de economie en dewerkgelegenheid eveneens te realiseren.

2. ALGEMENE LIJNEN VAN HET BELEID

2.1. Wijzigingen van hetVerdrag van Rome

2.1.1. In het EEG-Verdrag als gewijzigd bij de Europese Akte is op twee manierenvoorzien in een milieubeleid op communautair niveau. In de eerste plaats zal in het Verdrag eenspeciaal hoofdstuk (titel VII) worden gewijd aan het milieubeleid (artikelen 130 R tot en met 130T), waarin de doelstellingen en beginselen van dit beleid zijn neergelegd, met name de noodzaakpreventief te handelen, die in één adem wordt genoemd met de bescherming en verbetering van dekwaliteit van het milieu. Voorts zal in het Verdrag expliciet worden gesteld dat de eisen ter zakevan milieubescherming een bestanddeel vormen van de andere takken van Gemeenschapsbeleid.

2.1.2. Daarnaast wordt in het Verdrag erkend dat milieumaatregelen een belangrijke rol spelen bij detotstandbrenging van de interne markt - een hoofddoel van de Gemeenschap in de komende vijf jaar.Het ligt voor de hand dat milieumaatregelen van de Lid-Staten op nationaal niveau al snel kunnenleiden tot nieuwe belemmeringen voor de intracommunautaire handel of tot concurrentievervalsing. Indit verband zij erop gewezen dat in artikel 100 A - betreffende de vaststelling van maatregeleninzake de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van deLid-Staten die de instelling en de werking van de interne markt betreffen - niet alleen is bepaalddat dergelijke maatregelen met gekwalificeerde meerderheid van stemmen worden vastgesteld, maar ookdat de Commissie bij haar voorstellen krachtens artikel 100, eerste alinea, op het gebied van devolksgezondheid, de veiligheid, de milieubescherming en de consumentenbescherming uitgaat van eenhoog beschermingsniveau.

2.1.3. De Commissie is voornemens de bepalingen van het nieuwe Verdragten volle te benutten, met name de bevoegdheden uit hoofde van artikel 100 A. Ook zij is van meningdat twee van de hoofddoelstellingen van het Verdrag, de totstandbrenging van de interne markt en derealisering van hoge milieunormen in de Gemeenschap, dienen te worden gecombineerd in maatregelenom het milieu doeltreffend te beschermen. Bovendien is de Commissie ervan overtuigd dat deontwikkeling van hoge milieunormen strookt met en soms nodig is voor de bescherming en deverbetering van de toekomstige concurrentiepositie van de industrie in de Gemeenschap.

2.1.4. Bovendien zij erop gewezen dat in artikel 130 B van de Europese Akte de nadruk wordt gelegd op debevordering van de economische en sociale samenhang in de Gemeenschap en op de verkleining van deverschillen tussen de regio's. Bovendien wordt in het hoofdstuk inzake het milieubeleid explicietgesteld dat de Gemeenschap bij de verdere uitwerking van haar milieubeleid onder andere rekeningzal houden met de milieuomstandigheden in de onderscheiden regio's van de Gemeenschap; en met deeconomische en sociale ontwikkeling van de Gemeenschap als geheel en de evenwichtigeontwikkeling van haar regio's. Het ligt dan ook voor de hand dat tijdens het VierdeMilieu-actieprogramma vooral belang zal worden gehecht aan een nauwe samenwerking bij detenuitvoerlegging van het milieubeleid en het regionale beleid van de Gemeenschap. De Commissie zalde nodige maatregelen treffen om deze samenwerking te bewerkstelligen.

2.1.5. Naast maatregelen omde rol van het communautaire milieubeleid in de andere takken van communautair beleid uit hoofdevan het gewijzigde Verdrag te versterken zal er de komende vijf jaren een aantal andere maatregelenmet uiteenlopend karakter worden getroffen. Zo zal de Commissie het beleid in de verschillendemilieusectoren zorgvuldig en kritisch evalueren om na te gaan of op grond van de ervaringen met dewetgeving in het verleden en de tenuitvoerlegging daarvan nieuwe strategieën geboden lijken, waaromdelen van de eerdere milieu-actieprogramma's niet ten uitvoer zijn gelegd en welke lering uit hetverleden kan worden getrokken en in de toekomst kan worden gebruikt.

2.1.6. De Commissie zal zichopnieuw buigen over de in de bestaande richtlijnen neergelegde verplichtingen van de Lid-Staten omverslag uit te brengen over de toepassing van deze richtlijnen. Hiertoe zal zij een voorstelindienen voor een richtlijn waarin de algemene verplichting om verslag uit te brengen wordtgestandaardiseerd en gerationaliseerd, terwijl de verslagen beter worden gecoördineerd met dedriejaarlijkse opstelling van de verslagen van de Gemeenschap over de stand van demilieubescherming. Tevens stelt de Commissie voor meer bekendheid te geven aan de verslagen over deverschillende milieurichtlijnen en aan de verslagen van de Commissie over de gevolgen van decommunautaire milieuwetgeving.

2.1.7. In het Kennisgevingsakkoord van 1973 (4) kwamen deLid-Staten overeen de Commissie in kennis te stellen van hun plannen om op nationaal niveaumilieuwetten in te voeren. Gezien de bepalingen in het gewijzigde Verdrag inzake zowel hetmilieubeleid als de voltooiing van de interne markt in 1992, op grond waarvan op communautairniveau binnen dezelfde tijdschaal eventuele milieunormen die betrekking hebben op bepaaldeprodukten moeten worden opgesteld, is de Commissie van mening dat thans het tijdstip is aangebrokenom het Kennisgevingsakkoord om te zetten in een verbindend communautair instrument. Daarom zal deCommissie een voorstel indienen voor een richtlijn om de kennisgeving van voorgestelde milieuwettenverplicht te stellen, voor zover dit niet reeds wordt bestreken door de bepalingen van Richtlijn83/189/EEG (5), zodat op meer systematische wijze kan worden nagegaan of het nodig is incommunautair verband milieumaatregelen te treffen.

(4) PB nr. C 9 van 15. 3. 1973.

PB nr. C 86 van 20. 7. 1974.

(5) PB nr. L 109 van 26. 4. 1983, blz. 8.

2.2. Tenuitvoerlegging van richtlijnen van deGemeenschap

2.2.1. Het is voor de Gemeenschap van het hoogste belang dat de communautairemilieuwetten door alle Lid-Staten daadwerkelijk ten uitvoer worden gelegd.

2.2.2. De omzetting vanGemeenschapsrecht in nationale wetgeving vindt gewoonlijk binnen een redelijke termijn plaats,hoewel in sommige gevallen pas na de in de richtlijnen vastgestelde data; uiteraard zullen met namede nieuwe Lid-Staten de komende jaren hier een extra inspanning moeten leveren. De Commissie heeftin het verleden evenwel een groot aantal - soms zeer aanzienlijke - lacunes en afwijkingen in denationale wetgevingen aangetroffen en heeft zich genoodzaakt gezien wegens schending van hetGemeenschapsrecht procedures in te leiden tegen de betrokken Lid-Staten om de nationale wetgevingin overeenstemming te brengen met het Gemeenschapsrecht.

2.2.3. Naar alle waarschijnlijkheid zalde omzetting van richtlijnen van de Gemeenschap in nationale wetgeving in de toekomst aandachtigerdoor het geïnteresseerde publiek worden gevolgd, aangezien de Commissie heeft besloten haardatabase met informatie over de zowel speciaal aangenomen als reeds bestaande nationale wetgevingwaarmee het Gemeenschapsrecht formeel ten uitvoer wordt gelegd, open te stellen voor het publiek.

2.2.4. Afgezien van eventuele gerechtelijke stappen, zijn ook aan de wijze waarop de bepalingenvan het Gemeenschapsrecht op nationaal niveau in de praktijk worden gebracht en de doelmatigheidwaar het erom gaat de kwaliteit van het milieu daadwerkelijk te verbeteren, aanzienlijke problemenverbonden.

2.2.5. In theorie heeft de Commissie de bevoegdheid om te controleren of hetGemeenschapsrecht en de daarop gebaseerde nationale wetgeving op lokaal of regionaal niveauvolledig in de praktijk worden gebracht. Deze bevoegdheid vloeit voort uit artikel 155 van hetVerdrag en ook uit artikelen in de verschillende richtlijnen waarin wordt bepaald dat de Lid-Statenaan de Commissie verslag uitbrengen over de tenuitvoerlegging van de richtlijnen. De nationaleverslagen worden evenwel niet altijd regelmatig ingediend en bevatten vaak onvoldoende details omde Commissie in staat te stellen de praktische uitvoering goed te beoordelen.

2.2.6. Inverband met beide aspecten - formele wettelijke naleving en praktische uitvoering - is de Commissievan plan de dialoog met nationale (of, indien nodig, regionale) instanties van de Lid-Staten teintensiveren om tot een beter geharmoniseerde interpretatie en benadering van de wettelijke enpraktische problemen in verband met de tenuitvoerlegging te komen en er bij de betrokken instantiesop aan te dringen ervoor te zorgen dat het Gemeenschapsrecht en de daarop gebaseerde nationalewetgeving daadwerkelijk worden toegepast. Sommige instanties kunnen via dergelijk overleg wellichtprofiteren van de ervaring van instanties in andere Lid-Staten. Ook moet dit overleg ertoe leidendat de Commissie zo min mogelijk haar toevlucht behoeft te nemen tot inbreukprocedures.

2.2.7. Bovendien is de Commissie van plan nog andere maatregelen te treffen om ervoor te zorgen dat debepalingen van de communautaire milieuwetgeving beter worden nageleefd en toegepast. Enkelemaatregelen zijn:

- nagaan of in bepaalde gevallen milieucontroleurs van de Gemeenschap moetenworden aangesteld om samen met nationale ambtenaren toe te zien op een geharmoniseerde endoeltreffende tenuitvoerlegging van het Gemeenschapsrecht;

-betere publiciteit voor het milieubeleidvan de Gemeenschap en de gevolgen daarvan op lokaal, regionaal en nationaal niveau, om het publiekbeter bewust te maken van de noodzaak van een doeltreffende milieubescherming;

-aanmoediging vanparticulieren, particuliere organisaties of plaatselijke overheden om gevallen waarin hetGemeenschapsrecht niet of onvoldoende wordt nageleefd ter attentie van de Commissie te brengen,zodat deze passende maatregelen kan treffen;

-organisatie van studiebijeenkomsten, workshops enandere fora waar geïnteresseerden en organisaties ervaringen kunnen uitwisselen over de toepassingvan het Gemeenschapsrecht en de doeltreffendheid ervan wat de verbetering van het milieubetreft;

-het inleiden van inbreukprocedures krachtens artikel 169 van het Verdrag tegen Lid-Staten,om ervoor te zorgen dat de Lid-Staten hun verplichtingen uit hoofde van het Gemeenschapsrechtdaadwerkelijk nakomen.

2.2.8. De Commissie is ervan overtuigd dat een volledige en doeltreffendetenuitvoerlegging van de milieuwetgeving van de Gemeenschap door alle Lid-Staten een zaak van hethoogste belang is en dat aldus de kwaliteit van het milieu aanzienlijk kan worden verbeterd, datwordt bijgedragen tot een betere integratie van het nationale milieubeleid en nationale maatregelenen dat de samenhang van de Gemeenschap wordt versterkt. Zij zal in het Vierde Milieu-actieprogrammadan ook hoge prioriteit toekennen aan te tenuitvoerlegging van het Gemeenschapsrecht.

2.3.Integratie met andere takken van Gemeenschapsbeleid

2.3.1. Terwijl er enerzijds geen gedegenmilieubeleid kan zijn, tenzij er tegelijkertijd vooruitgang is op economisch en sociaal vlak, kaner anderzijds geen blijvende economische en sociale vooruitgang zijn, als er geen rekening wordtgehouden met de milieuaspecten en deze niet worden gezien als een essentieel onderdeel van deeconomische en sociale ontwikkeling. Dit is duidelijk erkend door de Europese Raad toen hij de wilte kennen gaf om aan het milieubeleid de dimensie te geven van een essentieel bestanddeel van heteconomisch, industrieel, agrarisch en sociaal beleid van de Gemeenschap en haar Lid-Staten.

2.3.2. Als één van de kernpunten van de activiteiten van de Commissie tijdens het VierdeMilieu-actieprogramma zal dan ook worden getracht deze doelstelling grotendeels te realiseren - ineerste instantie wat het beleid en de maatregelen van de Gemeenschap betreft, vervolgens op hetniveau van het nationale beleid van de Lid-Staten en zo spoedig mogelijk in een meer algemeenverband, zodat bij de planning en uitvoering van alle economische en sociale ontwikkeling in degehele Gemeenschap, opgezet door openbare of particuliere instellingen of door een combinatie vanbeide, volledig rekening wordt gehouden met de milieueisen.

2.3.3. In verband met deze sterkverstrekkende initiatieven zal uiteraard prioriteit worden gegeven aan projecten, terwijl er ookvoor dient te worden gezorgd dat bij de praktische realisering van allerhande ontwikkelingenvoldoende rekening wordt gehouden met de milieueisen. De Commissie zal zich evenwel ook zo spoedigmogelijk gaan bezighouden met beleidspunten en beleidsverklaringen, plannen en de uitvoeringdaarvan, procedures, programma's (met inbegrip van de algemene doelstellingen en onderdelendaarvan) en afzonderlijke projecten.

2.3.4. Wat de verschillende takken van het beleid van deGemeenschap zelf betreft, zijn de projecten en programma's die worden gefinancierd uit destructuurfondsen en andere Fondsen van de Gemeenschap nu reeds van bijzonder belang. Uiteraardzullen de onlangs ingestelde permanente regelingen voor nauwe coördinatie van activiteiten in hetkader van alle structuurfondsen er aanzienlijk toe bijdragen dat rekening wordt gehouden metde milieueisen. In het kader van deze coördinatieregelingen werkt de Commissie reeds aan deontwikkeling van efficiënte interne procedures om ervoor te zorgen dat bij de beoordeling engoedkeuring van voorstellen voor alle ontwikkelingen die uit deze Fondsen moeten wordengefinancierd rekening wordt gehouden met de milieueisen. Deze procedures zullen nauw wordengebaseerd op de inhoud van de richtlijn betreffende milieueffectbeoordeling (85/337/EEG) (6). Ookzal daarbij worden voorzien in de verplichting om in bepaalde gevallen een volledigemilieueffectrapportage te verrichten. Nadat deze procedures zijn opgesteld voor hetGemeenschapsbeleid, zal de Commissie nagaan of zij meer algemeen toepasbaar zijn en ter zakevoorstellen doen.

(6) PB nr. L 175 van 5. 7. 1985.

2.3.5. Milieueffectbeoordeling van ontwikkelingsvoorstellen is op zich evenwelniet voldoende voor een adequate integratie van milieueisen in andere beleidstakken. Om een indrukte geven van de initiatieven die nodig zijn om deze eisen volledig in te bouwen in de planning enuitvoering van economische en sociale activiteiten in de Gemeenschap, worden in de volgende puntende plannen van de Commissie geschetst voor bepaalde beleidstakken waar, volgens de Commissie,specifieke acties nodig zijn.

2.3.6. Landbouw.Het zozeer bewonderde Europese landschap is in deloop van de eeuwen door de landbouw gevormd. De ontwikkeling van moderne landbouwmethoden roeptevenwel problemen op waarvoor dringend een antwoord moet worden gevonden. Door een verkeerdgrondgebruik wordt schade toegebracht aan de kwaliteit van landschappen en aan gebieden die voorhet natuurbehoud van bijzonder belang zijn; door misbruik van chemicaliën en ongecontroleerdelozing van agrarisch afval worden watervoorraden vervuild en wordt schade toegebracht aan flora enfauna. De Commissie heeft reeds (na publikatie van haar Groenboek inzake ,,Perspectieven voor hetgemeenschappelijk landbouwbeleid'' (7) en haar daarop volgende mededeling ,,Een toekomst voor deEuropese landbouw'' (8)) haar eerste voorstellen aangekondigd, die tot doel hebben ervoor te zorgendat bij het landbouwbeleid en de landbouwmethodes in de Gemeenschap meer rekening wordt gehoudenmet het milieu en dat het waardevolle erfgoed aan landschap en soorten behouden blijft. Dezevoorstellen hebben betrekking op maatregelen om de landbouw te steunen in gebieden waar de landbouwvan essentieel belang is voor de ruimtelijke ordening, de handhaving van het sociale evenwicht ende bescherming van milieu en landschap en op de noodzaak de boeren beter bewust te maken vanmilieuaspecten.

(7) COM(85) 333 van 13. 7. 1985.

(8) COM(85) 750 van 18. 12. 1985.

2.3.7. Voorts heeft de Commissie in COM(85) 750 uiteengezet dat volgens haar eenreeks maatregelen in verband met onder meer het gebruik van landbouwchemicaliën, de verwerking vanagrarisch afval en het behoud van soorten, habitats en landschappen nodig is om een goed evenwichtte bereiken tussen agrarische ontwikkeling en de soms daarmee botsende eisen van het natuurbehoud.Wat grootschalige land- en bosbouwprojecten en -programma's betreft, heeft de Commissie in hetverleden meermalen te kennen gegeven dat milieueffectrapportages een vereiste zijn. Zoals in derecente mededeling van de Commissie aan de Raad betreffende communautaire actie in de bosbouwsector(9) is aangegeven, is uitbreiding van het bosareaal in de Gemeenschap om een aantal redenengewenst, bij voorbeeld vanwege de bijdrage tot de bescherming en verbetering van het milieu diehiervan kan uitgaan. De Commissie zal zo spoedig mogelijk met voorstellen inzake dezeaangelegenheden komen.

(9) COM(86) 26 van 31. 1. 1986.

2.3.8. Voorts vormt een systematische controle van de bossterfte eenessentiële maatregel met het oog op maatregelen om de luchtvervuiling te bestrijden; voorstellen indit verband (en ook in verband met de bestrijding van bosbranden) liggen reeds geruime tijd bij deRaad; de Commissie dringt aan op een zo spoedig mogelijke goedkeuring.

2.3.9. Industrie.Deintegratie van milieuoverwegingen in het industriebeleid gaat veel verder dan preventie ofvermindering van vervuiling en milieueffectrapportage. Er dient rekening te worden gehouden met hetmilieu bij de bepaling van de vestigingsplaats en het ontwerp van industriële installaties, dekeuze van produkten en procédés door de industrie en de industriële aanpak van het afvalbeheer.Anderzijds mag evenwel ook niet uit het oog worden verloren dat de industrie de rijkdom oplevertdie onder meer de nodige investeringen in en verbetering van het milieu mogelijk maakt.

2.3.10. Het beleid van de Commissie is er duidelijk op gericht bij het opstellen van voorstellen voormilieuwetgeving nauw overleg te plegen met de industrie. Tevens wordt ernaar gestreefd om, waarmogelijk, van te voren mogelijke veranderingen in de wetgeving met het oog op strengeremilieunormen of -eisen aan te kondigen zodat de industrie hierop tijdig kan inspelen en rekeningkan houden met de nieuwe normen bij de planning van haar toekomstige investeringen, beleidslijnenen produkten.

2.3.11. De wetgeving is evenwel slechts één aspect. Het is duidelijk dat demilieunormen steeds strenger zullen worden en dat het publiek steeds meer zal aandringen op eenbeter milieu. Het is dan ook van het hoogste belang dat de industrie, op eigen initiatief en inhaar eigen belang, zich meer gaat inspannen om bij haar beleid en haar procédés en methodesrekening te houden met milieuaspecten. In dit verband hebben al veel industriële ondernemingenbelangrijke stappen gedaan; hetzelfde geldt voor bepaalde banken, vezekeringsmaatschappijen, enz.Er kan evenwel pas van een volledige integratie van de milieuaspecten in alle economische ensociale activiteiten worden gesproken als deze aanpak algemeen wordt gevolgd. Daarom zal deCommissie tijdens het Vierde Milieu-actieprogramma in nauwe samenwerking met de industrie geschikterichtsnoeren en praktijkregels opstellen, om een dergelijke ontwikkeling zo spoedig mogelijk testimuleren.

2.3.12. Hierbij dient er rekening mee te worden gehouden dat strengere normen vooralproblemen opleveren voor oudere bedrijven die in een herstructureringsproces gewikkeld zijn en veeloude fabrieken bezitten. Een aantal van de nieuwe bedrijven die hiervoor in de plaats komen, makengebruik van nieuwe technologieën die van nature minder vervuiling en minder milieuproblemenopleveren dan de oude. Een aantal van de nieuwe technieken kan bovendien worden gebruikt, en wordtgebruikt, in bedrijven die zich met het milieubeheer bezighouden (bij voorbeeld apparatuur terbestrijding van de vervuiling), zodat een beter milieubeheer en technologische innovatie hier handin hand gaan.

2.3.13. Hoewel het voor bepaalde bedrijven meer of minder moeilijk zal zijn om tevoldoen aan strengere milieunormen, is de Commissie ervan overtuigd dat het concurrentievermogenvan de communautaire industrie op de wereldmarkten in de jaren '90 door de bank genomengedeeltelijk afhankelijk zal zijn van de vraag of haar produkten voldoen aan milieunormen dietenminste even streng zijn als die van haar concurrenten. Als dit niet het geval is, dan zullen decommunautaire producenten niet alleen op internationale markten, maar ook op de interne markt hunmarktaandeel verliezen. Bovendien moet worden opgemerkt dat vervuiling een verspilling vanhulpbronnen betekent en vaak samenhangt met verouderde technologieën. Zowel het een als het anderhoudt in dat het vaststellen van ambitieuze milieunormen in de rest van de jaren '80, waardoortechnologische innovatie om hieraan te voldoen wordt gestimuleerd, op lange termijn markten enwerkgelegenheid zal beschermen. Deze in ontwikkeling zijnde normen zullen een ware uitdaging vormenvoor de industrie, maar tegelijkertijd ook belangrijke mogelijkheden bieden.

2.3.14. Strengeremilieunormen zullen waarschijnlijk speciaal de kleine en middelgrote ondernemingen groeikansenbieden. De Gemeenschap heeft ingezien dat dergelijke ondernemingen een belangrijke factor kunnenzijn in het algehele proces van economische groei en toenemende werkgelegenheid in Europa. Op dezeer specifieke behoeften op het stuk van produktontwikkeling, innovatie en fabricage die hetgevolg zijn van hogere milieunormen zal in eerste instantie worden ingespeeld door kleinereondernemingen die daartoe over de nodige flexibiliteit beschikken. De hieruit voortvloeiendeoprichting en ontwikkeling van kleine en middelgrote ondernemingen zal in de komende jaren eensignificante bijdrage leveren tot de Europese economie. Anderzijds moeten de kleine en middelgroteondernemingen zelf ook aan steeds strengere milieunormen voldoen, waardoor zij in moeilijkhedenkunnen raken. In sommige gevallen kan het noodzakelijk worden dat de overheidsinstanties dezeondernemingen helpen bij het doen van de investeringen die nodig zijn om aan die normen te voldoen.Tegelijkertijd dienen de wetgevers, zowel op communautair als nationaal niveau, rekening te houdenmet de kosten die voor zulke ondernemingen uit de wetgeving voortvloeien. Hoge milieunormen moetendan ook met zo min mogelijk bureaucratische omhaal en op de meest kosteneffectieve wijze tot standkomen.

2.3.15. Mededingingsbeleid.Sinds 1974 heeft de Commissie onder bepaalde voorwaardensteunmaatregelen ter bevordering van de milieubescherming toegestaan in het besef dat deze hetalgemeen Europees belang dienden. Het toelaten van beperkte overheidssteun voor dit doel beoogt deinvoering en de aanpassing van de industrie aan voorschriften die een meer doeltreffendemilieubescherming garanderen en uiteindelijk leiden tot de bevordering van het beginsel ,,devervuiler betaalt''. De kaderregeling voor de goedkeuring van dergelijkte steun loopt op 31december 1986 af en de Commissie bestudeert momenteel de mogelijkheid deze regeling te verlengen.

2.3.16. Regionaal beleid. Een van de belangrijkste sectoren van het communautaire beleid is hetregionale ontwikkelingsbeleid dat erop gericht is de economische ontwikkeling te bevorderen van deregio's van de Gemeenschap die minder ontwikkeld zijn of een economische achterstand hebben, enzodoende economische verschillen te verminderen. Veel van de uit het Regionaal Fonds gefinancierdeprojecten zijn tamelijk grootschalige infrastructuurprojecten. Veel van de gesteunde gebiedenbevatten zones die vanuit milieuoogpunt belangrijk of kwetsbaar zijn en het is dan ook uitermatebelangrijk dat de milieueisen worden geïntegreerd in de planning en uitvoering van het regionaalontwikkelingsbeleid en de desbetreffende programma's (en afzonderlijke projecten). Deze integratiekan tot stand worden gebracht via de onder punt 2.3.4 genoemde procedures.

2.3.17. De wijze waarophet regionaal beleid en het milieubeleid in elkaar grijpen gaat evenwel verder dan dithoofdzakelijk preventieve aspect. In de gebieden in de Gemeenschap met een zekere economische achterstand is het mogelijk dat de nodige milieuverbeteringen worden vertraagd door de financiëleimplicaties voor de aanwezige ondernemingen. Bovendien kampen de overheden in bepaalde gebieden vande Gemeenschap nu reeds met economische problemen bij de toepassing van communautaire maatregelen,met name in verband met de totstandbrenging van een fundamentele milieu-infrastructuur. In verbandmet deze problemen zal de Commissie een voorstel indienen voor een programma van de Gemeenschap inhet kader van het Regionaal Fonds, dat tot doel heeft steun te verlenen aan de probleemgebieden inde Gemeenschap bij de uitvoering van de milieurichtlijnen van de Gemeenschap - hetgeen zowel desociaal-economische ontwikkeling van dergelijke gebieden als het milieubeleid van de Gemeenschapten goede komt. Deze plannen, die zijn aangekondigd in COM(86) 76, komen in de punten 2.5.4 en5.4.6 nog eens ter sprake. De Commissie hoopt in de eerste helft van 1987 met duidelijkevoorstellen te kunnen komen. Overeenkomstig de algemene lijnen van de resolutie van de Raad van 17februari 1983 betreffende de vaststelling van het Derde Milieuprogramma van de Gemeenschap (10),zal de Commissie zich onder meerlaten leiden door de noodzaak rekening te houden met deverschillende economische en ecologische omstandigheden en de uiteenlopende structuren in deGemeenschap.

(10) PB nr. C 46 van 17. 2. 1983.

2.3.18. Energie.De energieproduktie is in sterke mate afhankelijk van het gebruik vanfossiele brandstoffen, zodat luchtverontreiniging onvermijdelijk een rol speelt in hetenergiebeleid. Anderzijds zijn milieueisen van invloed op de energieprijzen en op de wijze waaropverschillende energiebronnen met elkaar concurreren. Zoals gezegd in de recente mededeling van deCommissie betreffende nieuwe energiedoelstellingen voor de Gemeenschap (11) is het dan ook van hethoogste belang dat er een evenwicht wordt gevonden tussen milieu- en energiedoelstellingen.Energiebesparing en alternatieve niet-fossiele energiebronnen kunnen een bijdrage leveren tot eenbetere luchtkwaliteit. Er bestaan technieken om de uitstoot van schadelijke stoffen doorelektriciteitscentrales die op fossiele brandstoffen werken tegen een redelijke prijs aanzienlijkte verlagen; bij de voorstellen van de Commissie met het oog op de vermindering van de uitstoot vangrote stookinstallaties (zie punt 4.1.4) is hiervan uitgegaan.

(11) COM(85) 245 van 28. 5. 1985.

2.3.19. Speciaal het veiligegebruik van kernenergie in de Gemeenschap komt zeker uitgebreid ter sprake tijdens de diepgaandeevaluatie die op dit ogenblik plaatsvindt zoals aangekondigd in de mededeling van de Commissie aande Raad over de consequenties van het ongeluk te Tsjernobyl (12). In het kader van deze evaluatiezullen een aantal maatregelen in verband met de milieubescherming worden onderzocht en zullen terzake voorstellen worden gedaan (zie de punten 4.1.7, 4.2.2, 4.3.8, 5.3.7 en 7.1.6 (tweedeonderdeel)); deze hebben betrekking op de mogelijkheid om voor kerninstallaties de voor deniet-nucleaire industrie ontwikkelde benadering te volgen voor emissienormen enveiligheidscriteria: het dumpen van afval in zee en het vervoer van gevaarlijke stoffen (metinbegrip van kernmaterialen).

(12) COM(86) 327 van 12. 6. 1986.

2.3.20. Het is duidelijk dat het gebruik van fossiele brandstoffenop langere termijn tot ernstige problemen kan leiden, als de toename van dekooldioxydeconcentraties in de atmosfeer en het ,,broeikaseffect'' (zoals sommige wetenschappersvrezen) ernstige gevolgen blijken te hebben voor het klimaat en de landbouwproduktie in de gehelewereld. Voor het geval uit verder wetenschappelijk onderzoek mocht blijken dat dergelijke gevolgenwaarschijnlijk zijn, dient de Commissie zich nu reeds te beraden over mogelijke antwoorden enalternatieve energiestrategieën. De Commissie zal haar studies in dit verband voortzetten.

2.3.21. Over het algemeen is het dan ook duidelijk dat bij alle maatregelen op het gebied van hetenergiebeleid rekening moet worden gehouden met zowel milieuaspecten als economische aspecten (emomgekeerd). Er is reeds een zekere integratie tot stand gebracht, maar er kunnen, zoals gezegd, nogtal van echte problemen opduiken. Het beheer van radioactief afval, waarvoor de Gemeenschap eenonderzoekprogramma en een actieprogramma (1988-1992) heeft opgezet, blijft een belangrijkmilieuprobleem. Bij de nodige versterking van het communautaire beleid moet worden voortgebouwd opresultaten van werkzaamheden die reeds lopen, met name in het kader van de onderzoekprogramma's vande Gemeenschap, met het oog op de uitwerking van duidelijke communautaire richtlijnen voor deverwijdering van zulk afval.

2.3.22. Interne markt. De voltooiing van de interne markt in 1992 iseen algemeen aanvaarde taakstelling van de Gemeenschap en een van de belangrijkste uitdagingenwaarvoor de Gemeenschap zich geplaatst ziet. Om deze doelstelling te bereiken, moet vanuit alleandere beleidssectoren van de Gemeenschap actieve steun en medewerking worden verleend. Wat hetmilieubeleid betreft, zullen de belangrijkste potentiële gevolgen van de voltooiing van deinterne markt betrekking hebben op produktnormen. In belangrijke gevallen kunnen nationale normen,speciaal wat het aspect van de milieubescherming betreft, sterk uiteenlopen. In dergelijke gevallenis het van essentieel belang dat al in een vroeg stadium in communautair verband de met het oog ophet milieu vereiste harmonisatie van deze normen tot stand wordt gebracht. In de Europese Akte isbepaald dat bij de onderlinge aanpassing van de milieuwetgeving zal worden uitgegaan van een hoogbeschermingsniveau (zie punt 1.5). De Commisie zal in de periode tot 1992, gedurende het VierdeMilieu-actieprogramma, ter zake voorstellen doen.

2.3.23. Vervoer.Het vervoer en het milieu hebbental van raakvlakken. Vervoer in de meest algemene zin van het woord ligt ten grondslag aan veelmilieuproblemen (lawaai, luchtverontreiniging, aantasting van het landschap, enz.), maar kananderzijds rechtstreeks een positieve bijdrage leveren tot het scheppen of verbeteren van bepaaldeecosystemen. Een betere toegankelijkheid maakt dat mensen gebieden die voor het milieu van belangzijn, gemakkelijker kunnen leren kennen en waarderen. Anderzijds lijdt het geen twijfel dat slechtgeplande transportverbindingen nefast kunnen zijn voor de kwaliteit van het milieu. Het is vanbelang dat er milieuvriendelijker voertuigen worden ontwikkeld; zoals elders opgemerkt, wordthieraan reeds gewerkt. Er dient evenwel vooral aandacht te worden geschonken aan groteinfrastructuren voor het vervoer, ten einde de nadelige gevolgen voor het milieu te minimaliserenen de voordelen te maximaliseren; in vrijwel alle gevallen zal uiteraard een milieueffectrapportagemoeten plaatsvinden uit hoofde van Richtlijn 85/337/EEG. De Commissie zal erop toezien dat meeraandacht wordt geschonken aan al deze raakvlakken, die, gezien de nieuwe stimulans aan deontwikkeling van het gemeenschappelijk vervoerbeleid, steeds belangrijker zullen worden.

2.3.24. Toerisme.Het effect van het toerisme op het milieu en omgekeerd is eveneens een punt van grotezorg, speciaal in het licht van de noodzaak de kwaliteit van Europa's natuurlijk en architectonischerfgoed in stand te houden en te verbeteren.

2.3.25. Sociaal beleid.De essentiële rol van hetmilieubeleid in het sociale beleid staat buiten twijfel. Er zijn talrijke raakvlakken, met name watbetreft de bescherming van de werknemers, de beroepsopleiding en de algemene arbeidsomstandigheden.De opleidingen op milieugebied en de mate waarin het milieubeleid nieuwe banen kan opleveren (ziede punten 2.4.6 en 2.4.7) zijn duidelijk van belang voor het sociale beleid. De tenuitvoerleggingvan het sociale beleid en de milieu-actieprogramma's dienen dan ook zo nauw mogelijk te wordengecoördineerd. Wellicht dienen er in het kader van het milieubeleid nieuwe maatregelen te wordengetroffen die ook voor het sociale beleid van groot belang zijn. Deze kunnen onder meer betrekkinghebben op de functie en de status van degenen die in fabrieken zijn belast met een correctetoepassing van de milieuvoorschriften.

2.3.26. Bescherming van de consument.Maatregelen op ditgebied bieden tal van mogelijkheden om rekening te houden met de milieudimensie en zodoende hetmilieubeleid van de Gemeenschap te steunen. In programma's voor consumenteneducatie en-voorlichting, waarvan een aantal via instrumenten van de Gemeenschap wordt bevorderd, dienen naastde consumentenaspecten ook de milieuaspecten van produkten en diensten te worden behandeld. Aan deproduktveiligheid, bij voorbeeld op cosmeticagebied, die terecht in de belangstelling staat, zijnook milieuaspecten verbonden. Hetzelfde geldt voor typische consumentenbelangen als de kwaliteitvan drinkwater en het ontwerp en de duurzaamheid van produkten. De Commissie zal de nodige stappennemen met het oog op een nauwere coördinatie van het beleid op beide gebieden.

2.3.27. Ontwikkelingssamenwerking.De integratie van milieueisen in de ontwikkelingsprogramma's van deGemeenschap wordt van bijzonder belang geacht. Veel van de problemen in de Derde Wereld zijnnamelijk in wezen milieuproblemen; een beleid dat er rechtstreeks op gericht is het milieu tebeschermen en te verbeteren en de voorwaarden te scheppen voor een blijvende economische groei, isdan ook van essentieel belang voor een doeltreffende aanpak van de ontwikkelingsproblemen.

2.3.28. Algemeen.Over het algemeen zal de Commissie ernaar streven dat de nodige stappen worden genomen omde milieueisen te integreren in de planning en tenuitvoerlegging van alle economische, industriële,agrarische en sociale beleidslijnen, overeenkomstig de wens die is geuit in de in punt 2.3.1genoemde conclusies van de Europese Raad. In eerste instantie zal het zwaartepunt, zoals gezegd inpunt 2.3.2, komen te liggen op het beleid van de Gemeenschap zelf; daarom zal de Commissie interneprocedures en praktijkregels opstellen om ervoor te zorgen dat deze integratie van milieufactorenroutinematig geschiedt in alle andere beleidssectoren. Tevens zal de Commissie tijdens het VierdeMilieu-actieprogramma werken aan de ontwikkeling van richtsnoeren, procedures en anderehulpmiddelen om een zelfde integratie in het beleid in de Lid-Staten van zowel openbare alsparticuliere economische subjecten te bevorderen.

2.4. Economische en werkgelegenheidsaspecten van het milieubeleid en de desbetreffendemaatregelen

2.4.1. Milieugerichte maatregelen vormen een integrerend bestanddeel van deeconomische activiteiten van de Gemeenschap. Milieubescherming verhoogt de kwaliteit van hetbestaan en waarborgt natuurlijke hulpbronnen waardoor het mogelijk wordt de voordelen van deeconomische activiteiten volledig te benutten, zulks door het ontstaan van een betere indeling vande economische groei en de werkgelegenheid met het dienovereenkomstige gunstige effect op hetconcurrentievermogen van de industrie. De Commissie is zich echter bewust van de moeilijkheden bijhet opstellen van een balans van de positieve en negatieve invloed op economie en werkgelegenheidvan het milieubeleid en dienovereenkomstige maatregelen. Wil men uit een dergelijke balans ietskunnen aflezen dan moeten de voordelen evenals de kosten van milieumaatregelen volledig wordenverwerkt bij de besluitvormingsprocedure, ongeacht of deze in geld zijn uit te drukken.

2.4.2. Indit licht gezien is het van groot belang dat de amendementen op het Verdrag van Rome, waarover deRegeringen van de Lid-Staten het eens zijn geworden, onder meer bepalen dat bij milieumaatregelenvan de Gemeenschap rekening zal worden gehouden met de kosten en baten van dergelijke maatregelen,dan wel van het niet nemen daarvan. De Commissie zal trachten beoordelingsmethodes te ontwikkelendie deze taak kunnen helpen verlichten en die, voor zover mogelijk, zullen worden gebruikt bij deopstelling van een kosten/baten-analyse als grondslag voor voorstellen op het gebied van hetmilieu.

2.4.3. Bij deze beoordeling moet duidelijk ook rekening worden gehouden met de effecten opkorte en lange termijn. De Commissie ziet uiteraard in dat economische winst ten gevolge van deaanwending van uitsluitend milieugerichte eisen niet zonder kosten op korte termijn valt terealiseren. In sommige gevallen kunnen er derhalve op korte termijn problemen op het gebied van definanciering en de concurrentiepositie ontstaan. In andere gevallen wordt de investering zo snelterugverdiend dat op korte termijn zowel economische als milieugerichte winst te verwachten is. Inweer andere gevallen staan tegenover de kosten op korte termijn van de uitvoering vanmilieumaatregelen economische voordelen op langere termijn (indien daardoor bij voorbeeld deontwikkeling en invoering van kostenbesparende technologieën worden gestimuleerd of een betereconcurrentiepositie wordt bereikt in markten met strenge milieubepalingen).

2.4.4. Zelfs indien deeconomische winst ten gevolge van milieugerichte maatregelen slechts op langere termijn valt terealiseren, kunnen er toch nog gezonde milieugerichte en economische redenen bestaan voor het doenvan de nodige investeringen. De OESO concludeerde dat de voordelen ten gevolge van milieugerichtemaatregelen (met inbegrip van de vermeden kosten van schade) in het algemeen groter zijn dan dedaaraan verbonden kosten. Bij de berekening en vergelijking is het steeds van wezenlijk belangrekening te houden met de schadekosten die ontstaan bij het niet nemen van milieugerichtemaatregelen.

2.4.5. Ook is het echter van belang in gedachten te houden dat de kosten op kortetermijn die voortvloeien uit de invoering van nieuwe milieunormen een nadelige invloed kunnenhebben op de concurrentiepositie van bepaalde ondernemingen die hieraan moeten voldoen. Daarom moetniet alleen zorgvuldig aandacht worden besteed aan de aard en het niveau van milieunormen diemoeten worden ingevoerd, maar ook aan het tijdschema voor het van kracht worden daarvan. Bij hetuitwerken van milieugerichte maatregelen streeft de Commissie er derhalve naar te waarborgen dat dedoelstellingen en middelen de industrie duidelijk worden gemaakt en dat bedrijven over voldoendetijd beschikken om zich bij de nieuwe normen te kunnen aanpassen. Aanpassing aan nieuwemilieunormen kan onder bepaalde omstandigheden worden vereenvoudigd met financiële steun (zie punt2.5).

2.4.6. Voor wat betreft de werkgelegenheid is de Commissie duidelijk van mening dat eenstrenger milieubeleid in het algemeen een gunstige invloed zal hebben op het scheppen vanwerkgelegenheid door de milieugerichte infrastructuur en investeringen en door de fabricage vannieuwe produkten die in rechtstreeks verband staan met de verbetering van de kwaliteit van hetmilieu. Hoewel in sommige gevallen, waarin milieumaatregelen leiden tot verhoging van de kosten vande industrie op korte termijn, een negatieve invloed op de werkgelegenheid kan worden uitgeoefend,beschikt de Commissie over talrijke bewijzen dat in het verleden het milieubeleid uiteindelijk inhet algemeen een gunstige invloed op de werkgelegenheid heeft gehad. Vast staat in ieder geval dattalrijke milieumaatregelen direct en indirect een positieve invloed hebben op de schepping vanwerkgelegenheid (zoals de maatregelen gericht op het tegengaan van de verloedering van stadscentra,het hernieuwd gebruik van braakliggend land of het herstel van schade aan het landschap in vannature fraaie streken). Van deze mogelijkheden is echter tot op heden geheel onvoldoende gebruikgemaakt. In het algemeen dienen de milieumaatregelen zo te worden gestructureerd, dat ze een zogunstig mogelijk effect op de werkgelegenheid hebben.

2.4.7. Daarom denkt de Commissie op kortetermijn een vijfjarenprogramma voor de hele Gemeenschap voor te stellen van,,demonstratieprojecten'' in alle Lid-Staten die ten doel hebben aan te tonen hoe milieumaatregelenen de tenuitvoerlegging van het milieubeleid kunnen leiden tot de schepping van werkgelegenheid;tevens ligt het in de bedoeling veel ervaring en informatie te vergaren waarop de industrie en alleLid-Staten in de toekomst een beroep kunnen doen.

2.5. Economische hulpmiddelen

2.5.1. Demeest uiteenlopende maatregelen en procedures kunnen worden aangewend ter verbetering of handhavingvan de kwaliteit van het milieu. Hieronder vallen uiteraard wettelijke voorschriften voorprodukten, procédés, emissies en afval maar ook economische maatregelen (zoals belastingen,heffingen, overheidssubsidies, verhandelbare lozingsvergunningen) en overeenkomsten met vervuilers.De keuze van het meest geschikte instrument of instrumenten voor individuele gevallen hangt af vande omstandigheden, het wettelijke en bestuursrechtelijke kader en de aard van het te behandelenmilieuprobleem.

2.5.2. De Gemeenschap speelt een belangrijke rol bij het ontwikkelen vanhulpmiddelen van economische aard ter beheersing van de verontreiniging en bij het opstellen vanrichtsnoeren voor de aanwending daarvan bij de tenuitvoerlegging van communautaire bepalingen. Aldat soort maatregelen moeten uiteraard worden gebruikt op een wijze die verenigbaar is met debeginselen van het communautaire milieubeleid, met name met het ,,de vervuiler betaalt''-principeen de preventieve benaderingswijze.

2.5.3. De aanbeveling inzake toewijzing van kosten (13) van1975 voorziet in het gebruik van heffingen onder omstandigheden waarin zulks nuttig wordt geacht.De Commissie heeft het voornemen hieraan te blijven werken om te komen tot de aanwending vaneconomische hulpmiddelen ter ondersteuning van de communautaire wetgeving. De aanbeveling van 1975voorziet tevens in overheidssubsidies voor maatregelen ter controle op de verontreiniging indienmen van mening is dat een afwijking van het ,,de vervuiler betaalt''-principe gerechtvaardigd is.Binnen een door de Commissie vastgesteld kader mogen de Lid-Staten reeds bestaande bedrijvenbeperkte financiële steun verlenen ter vereenvoudiging van de invoering van nieuwe bepalingen voorde controle op de verontreiniging; deze regeling loopt op 31 december 1986 ten einde en deCommissie gaat momenteel na of verlenging ervan wenselijk is.

(13) PB nr. L 194 van 25. 7. 1975.

2.5.4. Ook overweegt de Commissie teblijven bijdragen aan de steun voor maatregelen ter controle op de verontreiniging. Zij zal in hetkader van het Regionaal Fonds een voorstel indienen voor een Gemeenschapsprogramma (zie punt2.3.16) ter verbetering van de milieugebonden infrastructuur en ter ondersteuning van detenuitvoerlegging van de richtlijnen van de Gemeenschap op het gebied van het milieu in minderbegunstigde regio's van de Gemeenschap.

2.5.5. Tenslotte denkt de Commissie aandacht te bestedenaan de draagwijdte van een betere definitie van de aansprakelijkheid op het gebied van het milieu(met inbegrip van de mogelijkheid dat de vervuiler een grotere aansprakelijkheid aanvaardt voorschade die ontstaat door produkten of procédés) en aandacht te besteden aan het vraagstuk van decoördinatie van hulpmiddelen indien er bij produktnormen of grensoverschrijdende verontreinigingaanzienlijke moeilijkheden ontstaan.

2.5.6. Meer concreet gesteld heeft de Commissie het voornemenvan economische hulpmiddelen gebruik te maken bij de tenuitvoerlegging van het Gemeenschapsbeleidop het gebied van de luchtverontreiniging (zie punt 4.1), de waterverontreiniging (zie punt 4.2),de bescherming tegen geluidshinder (zie punt 4.5), de milieubescherming (zie punt 5.1) en hetafvalbeheer (zie punt 5.3).

2.6. Voorlichting en educatie

2.6.1. Op de noodzaak het hele procesvan regulering en aanwending van bestaande regels transparenter te maken, vooral voor het grotepubliek, werd reeds gewezen. In dit verband is het van belang de mogelijkheden te verbeterenwaarover particulieren en groepen op grond van de nationale wetgeving beschikken voor hetverdedigen van hun rechten of belangen in administratieve procedures. Volgens de Commissie moetbijzondere aandacht worden besteed aan situaties waarin de toegang tot informatie een onderdeelvormt van de betere bescherming van mens of milieu, zulks door de betere aanwending vanvoorschriften of anderszins. Een soortgelijke aandacht zou moeten worden besteed aan de toegang totinformatie bij grensoverschrijdende verontreiniging.

2.6.2. Volgens de Commissie zou het mogelijkmoeten zijn wegen te vinden voor een betere toegang van het publiek tot de informatie waarovermilieubetrokken autoriteiten beschikken terwijl tevens die informatie, welke terecht alsvertrouwelijk kan worden beschouwd, wordt afgeschermd. De Commissie bestudeert de noodzaak en dewenselijkheid van een communautair voorschrift inzake de vrije toegang tot milieubetrokkeninformatie en zal dienovereenkomstige voorstellen doen.

2.6.3. Nog afgezien echter van de vraaghet recht van toegang tot stand te brengen, bestaat er geen twijfel dat een ruimere verspreidingvan informatie over milieu en milieuproblemen, de desbetreffende beleidslijnen en programma's toteen aanzienlijke steun kan leiden voor zowel de evolutie als de aanvaarding door het publiek van devereiste milieumaatregelen. Hieraan werd nog niet voldoende aandacht besteed al moet wordengeconstateerd dat een aantal Lid-Staten nu op gezette tijden nationale rapporten over de stand vanhet milieu publiceren. Harerzijds denkt de Commissie om met ingang van 1987 om de drie jaar soortgelijke rapporten voor de gehele Gemeenschap te publiceren waarvoor zij gebruik maakt van dedoor de Lid-Staten krachtens bepalingen van communautaire richtlijnen verstrekte informatie alsmedevan informatie waarover zij kan beschikken door de steeds verdergaande ontwikkeling van hetcommunautaire informatiesysteem over de stand van het milieu en over natuurlijke hulpbronnen(CORINE) (14) (zie punt 2.6.6).

(14) Beschikking 85/338/EEG (PB nr. L 176 van 6. 7. 1985).

2.6.4. Meer in het algemeen gesproken heeft de Commissie hetvoornemen de hele opzet van haar verspreidingswijze voor informatie over milieuvraagstukken teherzien. Er zou veel meer aan voorlichting kunnen worden gedaan waarbij dan tevens de publiekeopinie zou kunnen worden overgehaald te pleiten voor een strikt milieubeleid. Als vermeld in punt2.2 heeft de Commissie het voornemen ervoor te zorgen dat informatie over de uitvoering van demilieugerichte wetgeving van de Gemeenschap op grotere schaal wordt verspreid. Ook zal de Commissieervoor zorg dragen dat een veel groter aantal van de talrijke rapporten over de wetenschappelijke,technische en economische aspecten, die in het kader van de ontwikkeling van voorstellen voor eenbeleid ten behoeve van de diensten van de Commissie worden opgesteld (maar waarvoor ook eldersbelangstelling kan bestaan), naar behoren worden gepubliceerd. Ook verleent de Commissie steun bijhet lanceren van een nieuw maandblad over milieubeleid en -wetgeving van de Gemeenschap. Om devoorlichtingscampagnes doeltreffender te maken, zal de Commissie daarnaast zorgen voor een beterecoördinatie tussen het Directoraat-generaal Voorlichting, Communicatie en Cultuur en de anderebetrokken diensten.

2.6.5. Het Europese Jaar van het Milieu (zie punt 8) heeft wezenlijk ten doelieder individu in de Gemeenschap te overtuigen van het belang van het milieu en daardoor over tegaan tot het innemen van een ander standpunt (zowel van de maatschappij als van particulieren) tenopzichte van strenge normen ter bescherming van het milieu. Het biedt zowel een gelegenheid als eenuitdaging voor een duidelijke verbetering van het overbrengen van belangrijke informatie waarbijdit overbrengen zo dient te geschieden dat deze informatie door de gehele maatschappij ter kenniskan worden genomen. Tevens biedt het een kans om het publiek te overtuigen van de noodzaak zich(zowel gedurende het jaar als daarna) toe te leggen op het streven naar praktische verbeteringen.

2.6.6. Voor wat betreft de pure feiten over parameters die voor het milieu van belang zijn, zalhet communautaire informatiesysteem over de stand van het milieu (CORINE) van steeds grotere waardeen belang zijn. Het voornaamste doel van CORINE is ervoor zorg te dragen dat er een gezondegrondslag beschikbaar is voor vergelijkbare milieugegevens en dat de economische en politiekebesluitvormers in de hele Gemeenschap hiervan gebruik kunnen maken bij het uitstippelen van hunbeleid, de uitvoering van de wetten en het opnemen van milieuaspecten in andere beleidslijnen.Thans wordt gewerkt aan de praktische tenuitvoerlegging van het CORINE-Programma en gedurende hetVierde Milieu-actieprogramma zal men aan de ontwikkeling daarvan blijven werken. Aan het einde vande werkperiode die onder het besluit van de Raad valt, zal de Commissie aan de Raad rapportuitbrengen en voorstellen voorleggen die ertoe leiden dat in de hele Gemeenschap een uitgebreidereeks bijgewerkte en vergelijkbare gegevens over het milieu en de natuurlijke hulpbronnenbeschikbaar zijn die op zodanige wijze kunnen worden voorgelegd dat zij van het grootste praktischenut zijn voor besluitvormers.

2.6.7. Gelijktijdig en met het oog op de aanvulling van deinformatie die in het kader van het CORINE-Programma wordt geproduceerd, denkt de Commissie meernadruk te leggen op de milieugerichte aspecten van de statistische programma's van de EuropeseGemeenschap; in dit verband wordt meer in het bijzonder voorgesteld betere informatie teverschaffen over het verband tussen economische en milieugebonden aspecten.

2.6.8. Milieueducatieis vooral belangrijk wanneer het erom gaat bij het publiek een grotere belangstelling te wekkenvoor milieuzaken. Als reeds opgemerkt dient iedereen ervan overtuigd te worden dat hij door zijneigen gedrag kan bijdragen tot een verbetering van de milieuomstandigheden. Het stadium waarin dithet best kan geschieden is tijdens de opleiding. Milieueducatie die reeds in vroegereactieprogramma's ter sprake kwam, blijft daarom steun op communautair niveau genieten. Het net vanproefscholen (eerst lagere, later ook middelbare scholen) heeft de laatste acht jaar met succesgewerkt en kreeg veel steun van de Lid-Staten. Veel kostbare ervaring werd opgedaan. De Commissieheeft het voornemen tijdens het Europese Jaar van het Milieu een volledig rapport te publicerenover het tot nu toe met het net van proefscholen verrichte werk en over de daarbij opgedaneervaring. Voorts zal zij een mededeling aan de Raad zenden over de grondslag waarop het net zoumoeten worden geconsolideerd en uitgebreid tot hoger onderwijs, zulks gebruik makende van de tot nutoe opgedane ervaring en van de laatste ontwikkelingen op het gebied van de educatiewetenschappen.

2.6.9. Het werk van particuliere organisaties bij de ontwikkeling van het milieubeleid en degedachten daarover is van fundamentele betekenis. Bij de uitstippeling en uitvoering van hetmilieubeleid moet vaak zorgvuldig worden afgewogen tussen de belangen van sociale en economischegroeperingen. Niet alleen met de belangen van bepaalde industrietakken en die van werknemersen werkgevers moet rekening worden gehouden, maar ook met de verschillende situaties in deLid-Staten. Daarnaast bestaan nog pressiegroepen die bepaalde of sectoriële belangen voorstaan. Indergelijke complexe situaties is het bestaan van particuliere organisaties die kunnen worden geachtde algemene milieubelangen te vertegenwoordigen en als partners van de beleidsbepalende organenkunnen optreden, van groot belang. Daarom blijft de Commissie haar constructieve en permanentecontacten met representatieve milieuorganisaties op Europees niveau, met name met het EuropeseBureau voor het Milieu, onderhouden.

2.6.10. Werkgeversorganisaties (zoals UNICE) enwerknemersorganisaties (zoals EVV) streven er steeds naar op zowel nationaal als Europees niveaumede te werken bij het opstellen en uitvoeren van het milieubeleid. De Commissie meent dat het vangroot belang is de samenwerking met zowel de werkgevers- als de werknemersorganisaties efficiënterte organiseren en blijft zich hierop toeleggen. In dit verband hoopt de Commissie de bijdragen vande Europese Stichting voor de Verbetering van de Levens- en Arbeidsomstandigheden optimaal tebenutten.

3. VOORKOMING VAN EN CONTROLE OP VERONTREINIGING

3.1. Algemene beginselen

3.1.1. Milieubeleidslijnen worden uitgestippeld en uitgevoerd in verschillende etappes uitgaande van hettijdstip waarop men zich van een milieuprobleem bewust wordt (daarbij kan het of om een actueelprobleem gaan of - en bij voorkeur - om een vooralsnog alleen potentieel probleem) tot op hettijdstip waarop curatieve of preventieve maatregelen worden vastgesteld en van kracht worden. Eenfundamentele eigenschap van dergelijke maatregelen is dat zij trachten mens en milieu van schade tevrijwaren of, indien de schade reeds is opgetreden, de situatie te herstellen.

3.1.2. De tetreffen maatregelen bij milieuproblemen zijn in de praktijk onvermijdelijk nogal verschillend vanaard, onder andere naargelang van de waargenomen of gevreesde nadelige effecten, van de oorzakendaarvan en de bron van de problemen. Zo kunnen verontreinigingsproblemen in verschillende mate:

-acuut of chronisch zijn;

-plaatselijk of geografisch verspreid voorkomen;

-vooral in verband staanmet één verontreinigende stof of met een combinatie van verschillende dergelijke stoffen;

-in éénmedium geconcentreerd voorkomen (lucht, water of land) dan wel verschillende media aantastenterwijl ook de verplaatsing van verontreinigende stoffen tussen de media een rol kan spelen;

-deverontreiniging kan bovendien uit één of verschillende bronnen voortvloeien dan wel van diffuseaard zijn, een vaste standplaats hebben of verplaatsbaar zijn en zij kan vooral in één industrietakvoorkomen of in verschillende.

3.1.3. Gezien deze complexe aard is het natuurlijk envanzelfsprekend dat in de praktijk de controle op de verontreiniging op verschillende wijzen wordtaangepakt naargelang de technische, administratieve en wettelijke mogelijkheden voorcontrolemaatregelen, alsmede de wijze waarop de gevolgen van de verontreiniging en decontrolemaatregelen zijn verspreid. Wel dienen wij in te zien dat deze verschillende aanpakmethodesniet berusten op een verschil in de fundamentele beginselen. Zo kan bij voorbeeld een op éénverontreinigende stof geconcentreerde maatregel gerechtvaardigd zijn, indien er (onder de gegevenomstandigheden en in het licht van de beschikbare wetenschappelijke kennis) geen significanteinteracties met andere verontreinigende stoffen lijken te bestaan; een dergelijk speciaal gevaldoet echter geen afbreuk aan het algemene beginsel dat bij de controle op de verontreiniging metdergelijke wisselwerkingen rekening moet worden gehouden.

3.1.4. De eerste stap bij het vinden vaneen oplossing voor het vraagstuk van de controle op de verontreiniging is zorgvuldig onderzoek omna te gaan welke factoren er bij zijn betrokken en hoe deze op elkaar inwerken. In het algemeenkunnen verontreinigingsproblemen worden omschreven door vier hoofdfactoren: de verontreinigendestof, de bron van de verontreiniging, het milieu waarin de verontreinigende stof wordt geloosd,waarin deze optreedt of waardoorheen hij wordt getransporteerd en het milieu waarin hijuiteindelijk belandt. De controle kan worden uitgeoefend op één of meer van deze onderdelen van hetprobleem.

3.1.5. De verontreiniging kan bestaan uit een enkelvoudige chemische stof of uit eenmengsel van dergelijke stoffen; zij kan bestaan uit organische, anorganische of uit beide soortenstoffen; het kan ook gaan om een fysische grootheid zoals geluid of warmte. Maatregelen voorcontrole op de verontreiniging hebben ten doel de emissie van een bepaalde stof of typeverontreiniging uit ongeacht welke bron in het betrokken medium te voorkomen of te beperken.Controle aan de bron heeft ten doel de emissie bij de voornaamste bronnen te beperken voor allemedia waarin de verontreiniging optreedt.

3.1.6. Ook al gaat bij de controle de aandacht vooraluit naar het betrokken medium, dan kunnen er uiteraard één of meer betrokken zijn bij de lozing enhet transport van verontreinigende stoffen. De voornaamste media zijn lucht, water, bodem,bezinksel en biota. Controlemaatregelen op basis van het medium dienen meestal ter beperking van deemissie van één specifieke stof uit alle voornaamste bronnen in dat medium.

3.1.7. Deverontreiniging is meestal gericht op een levend organisme maar het kan ook om dode materie gaanzoals een gebouw of de bodem. Met controlemaatregelen op de plaats waarop de verontreiniging isgericht, tracht men het organisme of het milieu te beschermen. Hierbij gaat het dus omkwaliteitsdoelstellingen voor het milieu in de vorm van controlemaatregelen.

3.1.8. Zodra eenmilieuprobleem is onderkend en onderzocht, kan worden besloten welke controlestrategie inaanmerking komt. Onder deze strategie kunnen vallen: biologische normen, blootstellingslimieten,kwaliteitsdoelstellingen of normen voor het milieu, emissienormen, normen voor de vervaardiging ofbediening, produktnormen, limieten voor de totale emissie of een reeks preventievecontrolemaatregelen op nationaal of regionaal niveau (zoals de aanwending van procedures voor deevaluatie van de invloed op het milieu of eisen inzake testen en mededelen van nieuwe industriëleprocédés en produkten) of een combinatie daarvan.

3.1.9. De vastgestelde controlestrategie kanuiteraard leiden tot verschillende vormen van maatregelen op communautair niveau, bij voorbeeld inverband met de verspreiding en de aard van de milieuproblemen, de gevolgen van eventuelemaatregelen op de werking van de gemeenschappelijke markt voor goederen en diensten enwisselwerkingen met andere communautaire beleidslijnen.

3.2. Controle op de verontreiniging in verschillende media

3.2.1. Indien de problemen rijzendoor de emissie van verontreinigende stoffen vanuit talrijke bronnen in één medium (zonder dat degrenzen van andere media op significante wijze worden overschreden) kan de meest geschiktebehandelingswijze bestaan uit emissielimieten of kwaliteitsnormen voor het milieu. Tot nu toe ismen bij het milieubeleid van de Gemeenschap in het algemeen hiervan uitgegaan. Hoewel in het DerdeMilieu-actieprogramma wordt verwezen naar de noodzaak overdracht van verontreiniging te vermijdendie het gevolg zou kunnen zijn van partiële maatregelen, ging de tendens meestal uit naar debehandeling van verontreinigingsproblemen zoals die zich in de verschillende media (lucht, water,bodem) voordoen. Er werden uiteraard een aantal belangrijke horizontale maatregelen uitgevaardigdzoals het ,,zesde amendement'' (15) en de kortelings vastgestelde richtlijn betreffendemilieueffectbeoordeling (16), maar in het algemeen werden de zaken per sector beoordeeld; dezeopvatting kwam ook tot uitdrukking in de structuur van de afdelingen van de Commissie die zich methet milieu bezighouden.

(15) PB nr. L 259 van 18. 9. 1979.

(16) PB nr. L 175 van 5. 7. 1985.

3.2.2. Zo werden reeds in een vroeg stadium kwaliteitsdoelstellingen voorwater voor verschillende doeleinden op communautair niveau vastgesteld; daarna kwamen communautaireemissienormen voor de lozing van bepaalde gevaarlijke stoffen in water (hoewel de zogenaamdeparallelle benaderingswijze volgens Richtlijn 76/464/EEG (17) betekende dat deze normen vergezeldgingen van kwaliteitsdoelstellingen). Ook bij verontreiniging van de lucht werden kwaliteitsnormenvoor lucht vastgesteld op communautair niveau waarna een kaderrichtlijn werd aangenomen inzakeemissies uit bepaalde industriële installaties (18) die was gericht op de vaststelling vanemissielimieten voor de hele Gemeenschap. Vervolgens diende de Commissie voorstellen in vooremissielimieten voor de lozing in de lucht vanuit grote stookinstallaties. Het afvalprobleem werdbenaderd met een reeks richtlijnen, gericht op de vaststelling van een algemeen kader voor hetlozen van afval op het land, vooral wanneer het gaat om giftig of gevaarlijk afval. Het storten vanafval in zee vormt het onderwerp van een recent voorstel van de Commisie (19).

(17) PB nr. L 129 van 18. 5. 1976.

(18) PB nr. L 188 van 16. 7. 1984.

(19) PB nr. C 245 van 26. 9. 1985.

3.2.3. Eenonvermijdelijk gevolg van de benaderingswijze per sector is dat zodra de normen in één regiostrenger worden, de belasting in andere regio's kan stijgen. Indien er beperkingen worden opgelegdaan het lozen in de lucht of in het water, dan gaat de voorkeur al gauw uit naar lozing op hetland. Indien de controlemaatregelen bij lozing van afval op land of in zee weer strenger wordenkunnen zich andere moeilijkheden voordoen. De Commissie is ervan overtuigd dat de Gemeenschap moetovergaan op steeds strengere milieunormen in alle sectoren. Onder deze omstandigheden valt eralthans over te twisten of een sectorgewijze benadering van het verontreinigingsprobleem nietnoodzakelijk de in economisch opzicht meest efficiënte oplossing vormt, dat wil zeggen zij leidtniet noodzakelijkerwijze tot een maximale beperking van de verontreiniging (wanneer wijalle media te zamen beschouwen) tegen een bepaald bedrag aan economische kosten.

3.3. Op de stofgerichte controlemaatregelen

3.3.1. Wanneer wij de communautaire wetgeving overzien blijkt dat deten aanzien van de verontreiniging van verschillende milieusectoren aangewende benaderingswijzeniet altijd even evenwichtig was. Wanneer vanuit het oogpunt van het milieubeheer het onderling opelkaar inwerken van verontreinigende stoffen niet als zeer belangrijk wordt beschouwd zou eencoherente strategie gericht moeten zijn op:

a) de beoordeling van de blootstelling van een bepaaldetarget door een bepaalde verontreinigende stof via de verschillende wegen (water, lucht,bodem);

b)de beoordeling van het effect van een dergelijke blootstelling met inbegrip van de gevarenvoor de gezondheid en het milieu en

c)waar zulks dienstig is, het opstellen van normen ter beperkingvan de invloed van de verontreiniging.

3.3.2. Gezien de voornamelijk sectoriële oriëntering vanvroegere communautaire maatregelen was men geneigd zich te concentreren op lozingen van éénverontreinigende stof in één medium (bij voorbeeld water) en niet op de invloed daarvan op anderemedia zoals lucht en bodem. Onder sommige omstandigheden staat deze benaderingswijze aan kritiekbloot daar de mediumoverschrijdende effecten niet te verwaarlozen zijn. In vroegereactieprogramma's van de Gemeenschap inzake het milieu en in verschillende teksten die reeds door deRaad zijn vastgesteld, komen reeds verschillende lijsten van bij voorrang te behandelen stoffenvoor. In het algemeen zijn deze lijsten echter sectorgebonden (bij voorbeeld de ,,zwarte lijst'' ende ,,grijze lijst'' van stoffen die slechts op gecontroleerde wijze mogen worden geloosd in hetaquatische milieu krachtens de bepalingen van Richtlijn 76/464/EEG) (20). Er werd in de Gemeenschapnog geen consequente poging ondernomen om stoffen te beoordelen op grond van verschillende media ofom een controlestrategie uit te stippelen op een dergelijke basis hoewel in de praktijk in sommigegevallen het naast elkaar leggen van verschillende normen die in de loop van de tijd voorverschillende sectoren werden vastgesteld voor een afzonderlijke stof, kan hebben geleid tot eenmin of meer efficiënte controle.

(20) PB nr. L 129 van 18. 5. 1976.

3.3.3. Bij een geïntegreerde, op de stof gerichtebenaderingswijze voor chemicaliën:

- dient rekening te worden gehouden met het optreden van eenbepaalde stof uit ongeacht welke bron;

-dient te worden overgegaan tot een geïntegreerderisico-evaluatie waarbij rekening wordt gehouden met de verschillende wegen waarlangs de mens enhet milieu kunnen zijn blootgesteld;

-dient te worden gekomen tot een keuze van de meestdoeltreffende en efficiënte oplossing voor de veroorzaakte problemen.

3.3.4. Een dergelijkegeïntegreerde aanpak van het beheer over chemicaliën zal ertoe leiden dat op het niveau van deGemeenschap een voorlopige lijst wordt opgesteld van met voorrang te behandelen stoffen in verbandmet het milieubeleid. Nadere beoordeling en evaluatie kunnen dan leiden tot een definitieve lijstvan met voorrang te behandelen stoffen hetgeen dan op zijn beurt er wederom toe kan leiden dat menop communautair niveau efficiënte controlestrategieën uitstippelt voor afzonderlijke stoffen zoalsPCB's, cadmium, lood, fosfaten, arsenicum, koper, kwik, asbest, dioxynes, enz.; bij dergelijkestrategieën moet uiteraard rekening worden gehouden met controles die op bepaalde gebieden reeds opcommunautair niveau bestaan.

3.3.5. De Commissie is in bijzondere gevallen reeds begonnen metwerkzaamheden uitgaande van een stofgerichte benadering. Een voorbeeld van een mogelijke toepassingvan deze benadering is te vinden in het voorstel van de Commissie inzake de vermindering van dedoor asbest veroorzaakte milieuverontreiniging (21).

(21) PB nr. C 349 van 31. 12. 1985.

3.3.6. Hetzelfde principe kan ook op anderemanieren worden toegepast. Zo is de Commissie nu bezig met een uitgebreid onderzoek over de gehelelinie naar door cadmium veroorzaakte milieuproblemen. Dit onderzoek moet uitkomst bieden over devraag of de bestaande communautaire wetgeving waardoor lozingen van deze stof in het milieu, langswelke weg ook, worden beperkt, afdoende is dan wel of er nog leemten bestaan; en zo ja, welkecontrolestrategie op de meest rendabele wijze voor afdoende bescherming kan zorgen. Zo nodig wordenter zake dienende voorstellen gedaan.

3.4. Op de bron gerichte controles

3.4.1. In principe dientin het milieubeleid rekening te worden gehouden met wisselwerkingen tussen diverse bronnen vanverontreiniging (wanneer bij voorbeeld tegenover verschillende lozingen maar een beperktabsorberend vermogen staat). In sommige gevallen echter kan het ook zinvol zijn de controles op éénbrontype toe te spitsen (vooral wanneer er verder geen andere bronnen of verontreinigingen vanbetekenis zijn). Tot op zekere hoogte gaan de (vastgestelde of voorgestelde) richtlijnen van deGemeenschap inzake auto's en grote stookinstallaties uit van zulk een brongerichte benadering, indie zin namelijk dat een bepaalde groep of klasse van vervuilers (verkeer,elektriciteitscentrales) wordt beoogd. Het is evenwel niet de bedoeling het geheel van deverontreinigende lozingen (waaronder ook de produktie van afval) van de desbetreffende klasse ofgroep in beschouwing te nemen. Ten aanzien van de ,,brongerichte'' benadering zoals omschreven inhoofdstuk 5 van het Eerste Milieu-actieprogramma (specifieke acties voor bepaalde industriesectorenen voor de energieproduktie) is nog niet veel vooruitgang geboekt, tenminste niet op communautairniveau, al werden er in genoemd programma 15 belangrijke industriesectoren aangewezen en zijn er altal van studies gemaakt.

3.4.2. In feite werden er slechts voor twee industriesectoren voorstelleningediend, namelijk voor titaandioxyde (waarbij een ,,multi-media''-benadering werd gevolgd) envoor papier en papierpap (waarbij de nadruk lag op lozingen in water). Het ,,papier- enpapierpap''-voorstel is door de Raad nog niet goedgekeurd en zelfs nog niet in overweging genomen,terwijl de geschiedenis van het ,,titaandioxyde''-voorstel allerminst bemoedigend kan wordengenoemd. Niettemin is een brongerichte aanpak (waarmee bepaalde industriesectoren of industriëledoelgroepen worden beoogd en waarbij alle lozingen in lucht, bodem of water, alsmede de produktievan zowel vast en vloeibaar afval als afvalgassen, in beschouwing worden genomen) in bepaaldeomstandigheden aangewezen. Het is een van de mogelijke alternatieve benaderingen, die misschienopnieuw in overweging kan worden genomen.

3.4.3. Ter ondersteuning van een dergelijke benaderingis er zeker behoefte aan een beter en vollediger inzicht in de lozingen van afvalstoffen door groteemissiebronnen in lucht, water en bodem, alsmede een zekere kennis van de te verwachtenontwikkelingen op dit gebied. Er moeten emissieoverzichten worden opgesteld en bijgehouden; devooruitgang van de technologie inzake de controle op emissies dient ook van nabij te wordengevolgd, en samen met de ermee gepaard gaande kosten bekendgemaakt aan de betrokkenen en hetpubliek. Dergelijke maatregelen zijn in elk geval wenselijk, welke benadering er voor de controleop de verontreiniging uiteindelijk ook wordt gevolgd. In samenwerking met de Lid-Staten en debetrokken industrieën zal de Commissie het nodige doen om vorderingen in deze zin mogelijk temaken.

3.4.4. De Commissie zal zich nog verder op deze vraagstukken bezinnen en de nodige studiesen besprekingen op gang brengen om meer klaarheid in het denken te brengen. Daarbij mogen demoeilijkheden niet uit het oog worden verloren die de vooruitgang tot dusver hebben belemmerd,onder meer het gevoel van openlijke ,,discriminatie'' tegen bepaalde industriesectoren en hetprobleem van overlapping als verontreinigingen die onder een brongerichte benadering vallen ookdoor sectoriële wetgeving worden gereguleerd. Voorts dient er ook rekening mee te worden gehoudendat er, wil een algemene, verschillende verontreinigingenbestrijdende ,,multi-media''-aanpakdoeltreffend werken, een zeer geperfectioneerd controlemechanisme nodig is, alsmede het vermogen omgefundeerde uitspraken te doen over het optimale pakket controlemaatregelen waarmee afval kanworden beperkt, beheerd of verspreid op een wijze waarmee het minst schade wordt toegebracht aan entegelijk het best gebruik wordt gemaakt van het milieu (waardoor dus de grootste baten voor hetmilieu zeker worden gesteld tegen de geringste kosten). Bovendien moet ook de bevoegdheid bestaanom dergelijke uitspraken te doen naleven. Dit heeft op zijn beurt onontkoombare institutioneleimplicaties voor de Lid-Staten: een sterk centraal controlegezag dat arbitrerend kan optredentussen verschillende milieusectoren ten einde de gunstigste oplossingen door te drukken, isonlosmakelijk met een dergelijke aanpak verbonden. Overigens pleiten nog tal van andere redenenvoor de wenselijkheid van dergelijke instellingen.

3.5. Produktnormen, emissiegrenswaarden enkwaliteitsdoelstellingen en -normen voor het milieu

3.5.1. Milieuvoorschriften waarbij normen voorprodukten of emissies worden vastgesteld, kunnen worden gebaseerd op de technische eigenschappenvan de door het voorschrift beoogde industriesectoren of produkten en/of op een formeel omschrevenkwaliteitsdoelstelling of -norm voor het milieu waarin wordt geloosd. Concreet zijn al heel watverschillende benaderingen toegepast.

3.5.2. In de tot dusver aangenomen wetgeving heeft deGemeenschap bij voorbeeld grenswaarden vastgesteld voor uitlaatgassen van motorvoertuigen; en tenaanzien van bepaalde luchtverontreinigende stoffen heeft de Commissie voorgesteld datemissiewaarden zouden worden vastgesteld voor een aantal vaste bronnen. Tegelijkertijd is incommunautair verband voor sommige luchtverontreinigende stoffen, zoals SO2, zwevende deeltjes enlood, overeenstemming bereikt inzake milieugerichte luchtkwaliteitsnormen. Wat de lozing vangevaarlijke stoffen in water betreft heeft de Gemeenschap gekozen voor de zogenaamde parallellebenadering ten aanzien van stoffen van de ,,zwarte lijst'', waarbij de Lid-Staten vrij kunnenkiezen tussen een aanpak op grond van milieugerichte kwaliteitsdoelstellingen of vanemissiegrenswaarden, terwijl er inzake de lozing van stoffen van de ,,grijze lijst'' (zie derichtlijnen betreffende voor bijzondere doeleinden bestemd water) op wordt aangedrongen dat debenadering op grond van kwaliteitsdoelstellingen wordt aangehouden.

3.5.3. Ter zake van debodemverontreiniging is in de eerste richtlijn die op dat gebied is vastgesteld - namelijkbetreffende het gebruik van zuiveringsslib in de landbouw (22) - bepaald dat zowel kwaliteitsnormenals emissiegrenswaarden (verspreidingsdichtheid en hoeveelheid) gelijktijdig in acht moeten wordengenomen. In andere richtlijnen daarentegen zijn de eisen slechts in algemene termen geformuleerd.

(22) PB nr. L 181 van 4. 7. 1986.

3.5.4. In een groot aantal belangrijke gevallen (bij voorbeeld lood in benzine, zwavelgehalte vanpetroleum) zijn er produktnormen vastgesteld met als tweeledig doel het beschermen van het milieuen het tegengaan van kunstmatige handelsbelemmeringen of concurrentievervalsing. In andere gevallenis weer voor een andere aanpak gekozen - zoals de eis om programma's op te stellen (bij voorbeeldde richtlijn betreffende de verpakking van vloeibare levensmiddelen (23) of afspraken overbeperkingen van het gebruik (bij voorbeeld de beschikking inzake CFC's (24)). Bij sommigerichtlijnen betreffende de kwaliteit van water zijn zowel richtwaarden als dwingende waardenvastgesteld. Uiteraard kunnen ook nog andere richtsnoeren voor het goede gebruik van stoffen wordengegeven.

(23) PB nr. L 176 van 6. 7. 1985.

(24) PB nr. L 329 van 25. 11. 1982.

3.5.5. Nog een belangrijk element bij het vaststellen van normen op communautair niveauis ,,de stand van de technologie'', met andere woorden de meest recente technologischeontwikkelingen op dat gebied. Daarbij rijst de vraag hoe dit algemene begrip in concrete waardenkan worden vertaald. Van belang hierbij is dat er in de recente milieuwetgeving van de Gemeenschap(voornamelijk met betrekking tot lucht- en waterverontreiniging) steeds meer wordt verwezen naar debeste beschikbare technologie. In dit licht kunnen afspraken in communautair verband terbevordering van een doeltreffender uitwisseling van informatie tussen de Lid-Staten onderling entussen de Lid-Staten en de Commissie over hun eigen ervaring met en kennis van ter zake dienendetechnologieën van groot nut zijn. De Commissie is voornemens voorstellen te doen over de wijzewaarop een dergelijke uitwisseling van informatie het beste tot stand kan komen.

3.6. Conclusies

3.6.1. Volgens de Commissie is het niet zo dat een bepaalde benadering noodzakelijkerwijze devoorkeur verdient. Veel hangt namelijk af van de omstandigheden. In de toekomst zullen dan ooktelkens normen worden voorgesteld volgens een benadering die het beste aansluit bijmilieubeschermingseisen en de verantwoordelijkheden van de Gemeenschap. Zo zal bij communautairemaatregelen die er in de eerste plaats op zijn gericht handelsbelemmeringen als gevolg van doorLid-Staten eenzijdig genomen maatregelen tegen te gaan (bij voorbeeld voorschriften inzakeproduktlawaai), de nadruk veeleer liggen op technische voorwaarden voor de handhaving van dekwaliteit van het milieu, terwijl er bij maatregelen ter bestrijding van grensoverschrijdendeverontreiniging, bij voorbeeld zure regen, rekening moet worden gehouden met zowel milieugerichtekwaliteitsdoelstellingen als technische eisen voor curatieve maatregelen.

3.6.2. De Commissievindt echter wel dat de Gemeenschap nu over zoveel ervaring beschikt met de vele verschillendebenaderingswijzen van milieubescherming die tot dusver in de communautaire wetgeving zijn gevolgd -en die hierboven zijn omschreven en besproken - dat een algemene herziening van deze helebeleidskwestie wenselijk en nuttig is geworden. De bedoeling hiervan is na te gaan of er eenalgemeen principe kan worden uitgewerkt dat als richtsnoer kan dienen voor de benaderingswijze diein de toekomstige wetgeving van de Gemeenschap bij voorkeur moet worden gevolgd. In nauwesamenwerking met de Lid-Staten zal de Commissie dan ook het nodige doen om een algemeen onderzoekop te zetten naar de waarde en de doeltreffendheid van de tot dusver gevolgde wijze vannormstelling ter zake, gepaard met een beschouwing van mogelijke ontwikkelingen in de toekomst(onder meer de rol van economische instrumenten, zie punt 2.5.6).

4. MAATREGELEN IN SPECIFIEKESECTOREN

4.1. Luchtverontreiniging

4.1.1. Ofschoon de Gemeenschap enige vooruitgang heeft geboektbij de aanpak van de traditionele oorzaken van luchtverontreiniging zoals rook, zwevende deeltjesen zwaveldioxyde in geïndustrialiseerde stedelijke gebieden, doen er zich sinds enige tijd nieuweproblemen voor die onder andere verband houden met het toegenomen verkeer en zure depositie en diezorg zullen blijven baren. Van de betrokken luchtverontreinigende stoffen, in het bijzonder zwavel,stikstofoxydes, koolwaterstoffen en fotochemische oxydantia, is bekend dat ze afzonderlijk,gezamenlijk en in synergisme een verzurend effect hebben op de bodem en op oppervlaktewateren, deplantengroei afremmen en schade veroorzaken aan monumenten, gebouwen en constructies; bovendienkunnen ze schadelijk zijn voor de gezondheid van de mens.

4.1.2. Industriële procédés,vuilverbranding en andere menselijke activiteiten waarbij bekende of vermeende persistente,gevaarlijke of toxische stoffen (bij voorbeeld zware metalen, PCB's, asbest) in de lucht vrijkomen,kunnen niet alleen de lucht verontreinigen maar er ook toe leiden dat verontreiniging naar anderedelen van het milieu wordt overgebracht en daar schadelijke effecten heeft op mensen enecosystemen. Dit is een reden te meer om lozingen in de lucht te beperken.

4.1.3. Op de EuropeseRaad van Stuttgart in juni 1983 werd opgeroepen tot een bespoediging en intensivering vanmaatregelen op nationaal, communautair en internationaal vlak met het oog op het bestrijden vanmilieuvervuiling in het algemeen en luchtverontreiniging in het bijzonder. Als eerste antwoorddaarop deed de Commissie een aantal voorstellen aan de Raad toekomen, die waren gericht op hetbeperken en verminderen van emissies door grote vaste en mobiele bronnen (25); parallel daarmeewerd een grote inspanning geleverd op het gebied van onderzoek naar de oorzaken en effecten vanluchtverontreinigingen, met de bedoeling een precies inzicht te verkrijgen in de wijze waarop dewaargenomen schade kon zijn veroorzaakt.

(25) Zi