NL Publicatieblad van de Europese Unie L 70/3

Rectificatie van Reglement nr. 49 van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (VN/ECE) — Uniforme voorschriften voor de goedkeuring van compressieontstekingsmotoren, aardgasmotoren en op vloeibaar petroleumgas (lpg) lopende elektrische-ontstekingsmotoren en van voertuigen met dergelijke motoren, wat de emissie van verontreinigende stoffen door de motor betreft

( Publicatieblad van de Europese Unie L 375 van 27 december 2006 )

Reglement nr. 49 komt als volgt te luiden:

Reglement nr. 49 van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (VN/ECE) — Uniforme voorschriften voor de goedkeuring van compressieontstekingsmotoren, aardgasmotoren en op vloeibaar petroleumgas (lpg) lopende elektrische-ontstekingsmotoren en van voertuigen met dergelijke motoren, wat de emissie van verontreinigende stoffen door de motor betreft Herziening 3 Bevat: Wijzigingenreeks 01 — Datum van inwerkingtreding: 14 mei 1990 Wijzigingenreeks 02 — Datum van inwerkingtreding: 30 december 1992 Corrigendum 1 op wijzigingenreeks 02 overeenkomstig mededeling C.N.232.1992.TREATIES-32 van de depositaris van 11 september 1992 Corrigendum 2 op wijzigingenreeks 02 overeenkomstig mededeling C.N.353.1995.TREATIES-72 van de depositaris van 13 november 1995 Corrigendum 1 op herziening 2 (Erratum — alleen voor de Engelse versie) Supplement 1 op wijzigingenreeks 02 — Datum van inwerkingtreding: 18 mei 1996 Supplement 2 op wijzigingenreeks 02 — Datum van inwerkingtreding: 28 augustus 1996 Corrigendum 1 op supplement 1 op wijzigingenreeks 02 overeenkomstig mededeling C.N.426.1997.TREATIES-96 van de depositaris van 21 november 1997 Corrigendum 2 op supplement 1 op wijzigingenreeks 02 overeenkomstig mededeling C.N.272.1999.TREATIES-2 van de depositaris van 12 april 1999 Corrigendum 1 op supplement 2 op wijzigingenreeks 02 overeenkomstig mededeling C.N.271.1999.TREATIES-1 van de depositaris van 12 april 1999 Wijzigingenreeks 03 — Datum van inwerkingtreding: 27 december 2001 Wijzigingenreeks 04 — Datum van inwerkingtreding: 31 januari 2003 1. TOEPASSINGSGEBIED Dit reglement is van toepassing op de emissie van verontreinigende gassen en deeltjes door compressieontstekingsmotoren, aardgasmotoren en op LPG lopende elektrische-ontstekingsmotoren die voertuigen met een door de constructie bepaalde maximumsnelheid van meer dan 25 km/h (1) (2) aandrijven van de categorieën M1 (met een totale massa van meer dan 3,5 ton), M2, M3, N1, N2 en N3. 2. DEFINITIES EN AFKORTINGEN In dit reglement wordt verstaan onder: 2.1. „testcyclus”: een opeenvolging van testpunten, elk bij een bepaald toerental en koppel van de motor in statische toestand (ESC-test) of veranderende werkingsomstandigheden (ETC- en ELR-test); 2.2. „goedkeuring van een motor (motorenfamilie)”: de goedkeuring van een motortype (motorenfamilie) met betrekking tot het emissieniveau van verontreinigende gassen en deeltjes; 2.3. „dieselmotor”: een motor die werkt volgens het principe van compressieontsteking; „gasmotor”: een motor die loopt op aardgas of vloeibaar petroleumgas (LPG); 2.4. „motortype”: een categorie motoren die onderling niet verschillen op essentiële punten zoals de in bijlage 1 gedefinieerde motoreigenschappen; 2.5. „motorenfamilie”: een door de fabrikant aangegeven groep motoren die op grond van hun ontwerp, zoals gedefinieerd in bijlage 1, aanhangsel 2, vergelijkbare uitlaatemissie-eigenschappen bezitten; alle leden van de familie moeten voldoen aan de van toepassing zijnde emissiegrenswaarden; 2.6. „basismotor”: een motor die op zodanige wijze uit een motorenfamilie is gekozen dat de emissie-eigenschappen representatief zijn voor die motorenfamilie; 2.7. „verontreinigende gassen”: koolmonoxide, koolwaterstoffen (uitgaande van een verhouding van CH1,85 voor diesel, CH2,525 voor LPG en een hypothetisch molecuul CH3O0,5 voor ethanol gebruikt in dieselmotoren), andere koolwaterstoffen dan methaan (uitgaande van een verhouding van CH1,85 voor diesel, CH2,525 voor LPG en CH2,93 voor aardgas), methaan (uitgaande van een verhouding van CH4 voor aardgas) en stikstofoxiden, waarbij laatstgenoemde kunnen worden uitgedrukt in stikstofdioxide(NO2)-equivalent; „verontreinigende deeltjes”: materiaal dat verzameld wordt op een gespecificeerd filtermedium na verdunning van het uitlaatgas met schone gefilterde lucht zodat de temperatuur niet meer dan 325 K (52 °C) bedraagt; 2.8. „rook”: in de uitlaatstroom van een dieselmotor zwevende deeltjes die licht absorberen, weerkaatsen of breken; 2.9. „nettovermogen”: het vermogen in ECE-kW op de testbank aan het uiteinde van de krukas of het equivalent ervan, gemeten volgens de in Reglement nr. 24 beschreven methode voor het meten van het motorvermogen; 2.10. „opgegeven maximumvermogen (Pmax)”: het maximumvermogen in ECE-kW (nettovermogen), zoals opgegeven door de fabrikant in de goedkeuringsaanvraag; 2.11. „procentuele belasting”: de fractie van het maximaal beschikbare koppel bij een bepaald motortoerental; 2.12. „ESC-test”: een testcyclus, bestaande uit 13 verschillende statische toestanden die tot stand moeten worden gebracht overeenkomstig punt 5.2; 2.13. „ELR-test”: een testcyclus, bestaande uit een opeenvolging van verschillende belastingen bij constant motortoerental overeenkomstig punt 5.2; 2.14. „ETC-test”: een testcyclus, bestaande uit 1 800 per seconde verschillende overgangstoestanden overeenkomstig punt 5.2; 2.15. „normaal toerentalgebied”: het motortoerentalgebied dat tijdens de werking van de motor in de praktijk het meest voorkomt en ligt tussen het lage en het hoge toerental, zoals vermeld in bijlage 4; 2.16. „laag toerental (nlo)”: het laagste motortoerental waarbij 50 % van het opgegeven maximumvermogen wordt ontwikkeld; 2.17. „hoog toerental (nhi)”: het hoogste motortoerental waarbij 70 % van het opgegeven maximumvermogen wordt ontwikkeld; 2.18. „motortoerentallen A, B en C”: de testtoerentallen binnen het normale motortoerentalgebied die worden gebruikt voor de ESC- en de ELR-test overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 1; 2.19. „meetgebied”: het gebied tussen de motortoerentallen A en C en tussen 25 en 100 % belasting; 2.20. „referentietoerental (nref)”: 100 % van het toerental dat wordt gebruikt om de relatieve toerentalwaarden bij de ETC-test te denormaliseren overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 2; 2.21. „opaciteitsmeter”: een instrument dat is ontworpen om de dichtheid van rookdeeltjes te meten aan de lichtverzwakking; 2.22. „aardgasgroep”: gasgroep H of L, zoals gedefinieerd in Europese norm EN 437 van november 1993; 2.23. „zelfaanpassend vermogen”: elk motoronderdeel waarmee de lucht/brandstofverhouding constant kan worden gehouden; 2.24. „herkalibratie”: een bijstelling van een aardgasmotor om te zorgen voor dezelfde prestaties (vermogen, brandstofverbruik) bij aardgas uit een andere groep; 2.25. „Wobbe-index (onderste Wl of bovenste Wu)”: de verhouding tussen de overeenkomstige calorische waarde van een gas per volume-eenheid en de vierkantswortel van de relatieve dichtheid van het gas onder dezelfde referentieomstandigheden: 2.26. „λ-verschuivingsfactor (Sλ)”: een uitdrukking die de vereiste flexibiliteit van het motormanagementsysteem beschrijft bij een verandering van de verhouding λ (overmaat lucht) indien de motor op een gas met een andere samenstelling dan puur methaan loopt (zie bijlage 8 voor de berekening van Sλ); 2.27. „milieuvriendelijker voertuig (EEV)”: een milieuvriendelijker gemaakt voertuig, d.w.z. een type voertuig, aangedreven door een motor die voldoet aan de facultatieve emissiegrenswaarden van rij C in de tabellen van punt 5.2.1; 2.28. „manipulatievoorziening”: een voorziening die werkingsvariabelen (bijvoorbeeld de snelheid van het voertuig, het toerental, de ingeschakelde versnelling, de temperatuur, de inlaatdruk of een andere parameter) meet of met een sensor bepaalt of daarop reageert om de werking van een onderdeel of functie van het emissiebeperkingssysteem op zodanige wijze te activeren, te moduleren, te vertragen of uit te schakelen dat de doelmatigheid van het emissiebeperkingssysteem wordt verminderd onder omstandigheden die bij een normaal voertuiggebruik optreden, tenzij het gebruik van een dergelijke voorziening grotendeels in aanmerking wordt genomen in de toegepaste testprocedures voor emissiecertificatie; 2.29. „hulpbeperkingsvoorziening”: een systeem, functie of beheersingsstrategie die op een motor of voertuig wordt geïnstalleerd om de motor en/of de hulpapparatuur te beschermen tegen werkingsomstandigheden die tot schade of storingen kunnen leiden, of om het starten van de motor te vergemakkelijken. Een hulpbeperkingsvoorziening kan eveneens een strategie of maatregel zijn waarvan afdoende is aangetoond dat het geen manipulatievoorziening is; 2.30. „abnormale emissiebeperkingsstrategie”: een strategie of maatregel die, wanneer het voertuig onder normale bedrijfsomstandigheden wordt gebruikt, de doelmatigheid van het emissiebeperkingssysteem vermindert tot een niveau dat lager is dan het niveau dat bij de toe te passen emissietestprocedures wordt verwacht; 2.31. Symbolen en afkortingen 2.31.1. Symbolen voor testparameters Symbool Eenheid Term AP m2 Oppervlakte van de dwarsdoorsnede van de isokinetische bemonsteringssonde AT m2 Oppervlakte van de dwarsdoorsnede van de uitlaatpijp CEE — Ethaanrendement CEM — Methaanrendement C1 — Koolstof-1-equivalent koolwaterstof conc ppm/vol.-% Subscript dat de concentratie aangeeft D0 m3/s Afsnijpunt van de PDP-kalibratiefunctie DF — Verdunningsfactor D — Bessel-functieconstante E — Bessel-functieconstante EZ g/kWh Geïnterpoleerde NOx-emissie op het controlepunt fa — Atmosferische factor van het laboratorium fc s–1 Grensfrequentie van het Bessel-filter FFH — Brandstofspecifieke factor voor de berekening van de natte concentratie uit de droge concentratie FS — Stoichiometrische factor GAIRW kg/h Massastroom inlaatlucht op natte basis GAIRD kg/h Massastroom inlaatlucht op droge basis GDILW kg/h Massastroom verdunningslucht op natte basis GEDFW kg/h Massastroom equivalent verdund uitlaatgas op natte basis GEXHW kg/h Uitlaatgasmassastroom op natte basis GFUEL kg/h Brandstofmassastroom GTOTW kg/h Massastroom verdund uitlaatgas op natte basis H MJ/m3 Calorische waarde HREF g/kg Referentiewaarde van de absolute vochtigheid (10,71 g/kg) Ha g/kg Absolute vochtigheid van de inlaatlucht Hd g/kg Absolute vochtigheid van de verdunningslucht HTCRA mol/mol Verhouding waterstof-koolstof I — Subscript dat een individuele modus aangeeft K — Bessel-constante K m–1 Lichtabsorptiecoëfficiënt KH,D — Vochtigheidscorrectiefactor voor NOx bij dieselmotoren KH,G — Vochtigheidscorrectiefactor voor NOx bij gasmotoren KV CFV-kalibratiefunctie KW,a — Droog/natcorrectiefactor voor de inlaatlucht KW,d — Droog/natcorrectiefactor voor de verdunningslucht KW,e — Droog/natcorrectiefactor voor het verdunde uitlaatgas KW,r — Droog/natcorrectiefactor voor het ruwe uitlaatgas L % Percentage van het koppel ten opzichte van het maximumkoppel voor de testmotor La m Effectieve optische weglengte M Helling van de PDP-kalibratiefunctie mass g/h of g Subscript dat de emissiemassastroom aangeeft MDIL kg Massa van het verdunningsluchtmonster dat door de deeltjesbemonsteringsfilters wordt gevoerd Md mg Massa van het deeltjesmonster van de verdunningslucht Mf mg Massa van het verzamelde deeltjesmonster Mf,p mg Massa van het deeltjesmonster, verzameld op het primaire filter Mf,b mg Massa van het deeltjesmonster, verzameld op het secundaire filter MSAM kg Massa van het verdunde uitlaatgasmonster dat door de deeltjesbemonsteringsfilters wordt gevoerd MSEC kg Massa van de secundaire verdunningslucht MTOTW kg Totale CVS-massa op natte basis gedurende de cyclus MTOTW,i kg Momentane CVS-massa op natte basis N % Opaciteit NP — Totaal aantal omwentelingen van de PDP gedurende de cyclus NP,i — Omwentelingen van de PDP gedurende een tijdsinterval N min–1 Motortoerental nP s–1 PDP-toerental nhi min–1 Hoog motortoerental nlo min–1 Laag motortoerental nref min–1 Referentiemotortoerental voor de ETC-test pa kPa Verzadigde dampdruk van de motorinlaatlucht pA kPa Absolute druk pB kPa Totale luchtdruk pd kPa Verzadigde dampdruk van de verdunningslucht ps kPa Droge luchtdruk p1 kPa Drukval bij de pompinlaat P(a) kW Door de voor de test te monteren hulpapparatuur opgenomen vermogen P(b) kW Door de voor de test te verwijderen hulpapparatuur opgenomen vermogen P(n) kW Niet-gecorrigeerd nettovermogen P(m) kW Op de testbank gemeten vermogen Ω — Bessel-constante Qs m3/s CVS-volumestroom q — Verdunningsverhouding r — Verhouding tussen de dwarsdoorsnede van de isokinetische sonde en de uitlaatpijp Ra % Relatieve vochtigheid van de inlaatlucht Rd % Relatieve vochtigheid van de verdunningslucht Rf — FID-responsfactor ρ kg/m3 Dichtheid S kW Dynamometerinstelling Si m–1 Momentane rookwaarde Sλ — λ-verschuivingsfactor T K Absolute temperatuur Ta K Absolute temperatuur van de inlaatlucht t s Meettijd te s Elektrische responstijd tf s Filterresponstijd voor de Bessel-functie tp s Fysische responstijd Δt s Tijdsinterval tussen opeenvolgende rookgegevens (= 1/bemonsteringssnelheid) Δti s Tijdsinterval voor momentane CFV-stroom τ % Rooktransmissie V0 m3/omw. PDP-volumestroom onder werkelijke omstandigheden W — Wobbe-index Wact kWh Werkelijke cyclusarbeid van de ETC Wref kWh Referentiecyclusarbeid van de ETC WF — Wegingsfactor WFE — Effectieve wegingsfactor X0 m3/omw. Kalibratiefunctie van de PDP-volumestroom Yi m–1 Gemiddelde Bessel-rookwaarde over 1 seconde 2.31.2. Symbolen voor de chemische bestanddelen CH4 methaan C2H6 ethaan C2H5OH ethanol C3H8 propaan CO koolmonoxide DOP dioctylftalaat CO2 kooldioxide HC koolwaterstoffen NMHC andere koolwaterstoffen dan methaan NOx stikstofoxiden NO stikstofmonoxide NO2 stikstofdioxide PT deeltjes 2.31.3. Afkortingen CFV venturibuis met kritische stroming CLD chemiluminescentiedetector ELR Europese belastingresponscyclus ESC Europese statische-toestandcyclus ETC Europese transiënte cyclus FID vlamionisatiedetector GC gaschromatograaf HCLD verwarmde chemiluminescentiedetector HFID verwarmde vlamionisatiedetector LPG vloeibaar petroleumgas NDIR niet-dispersieve infraroodanalysator NG aardgas NMC niet-methaancutter 3. GOEDKEURINGSAANVRAAG 3.1. Aanvraag om goedkeuring van een motor als technische eenheid 3.1.1. De aanvraag om goedkeuring van een motortype wat het emissieniveau van verontreinigende gassen en deeltjes betreft, wordt door de motorfabrikant of zijn gemachtigde vertegenwoordiger ingediend. 3.1.2. De aanvraag gaat vergezeld van de vereiste documenten in drievoud. Zij bevat ten minste de essentiële eigenschappen van de motor, zoals bedoeld in bijlage 1. 3.1.3. Aan de technische dienst die verantwoordelijk is voor de uitvoering van de in punt 5 beschreven goedkeuringstests, wordt een motor verstrekt met de in bijlage 1 beschreven eigenschappen van het motortype. 3.2. Aanvraag om goedkeuring van een voertuigtype wat de motor betreft 3.2.1. De aanvraag om goedkeuring van een voertuigtype wat de emissie van verontreinigende gassen en deeltjes door zijn motor betreft, wordt door de voertuigfabrikant of zijn gemachtigde vertegenwoordiger ingediend. De aanvraag gaat vergezeld van de vereiste documenten in drievoud. Zij bevat ten minste het volgende: 3.2.2.1. De essentiële eigenschappen van de motor, zoals bedoeld in bijlage 1; 3.2.2.2. Een beschrijving van de met de motor verband houdende onderdelen, zoals bedoeld in bijlage 1; 3.2.2.3. Een kopie van het mededelingenformulier (bijlage 2A) betreffende de goedkeuring van het geïnstalleerde motortype. 3.3. Aanvraag om goedkeuring van een voertuigtype met een goedgekeurde motor 3.3.1. De aanvraag om goedkeuring van een voertuig wat de emissie van verontreinigende gassen en deeltjes door zijn dieselmotor of dieselmotorenfamilie betreft en wat het emissieniveau van verontreinigende gassen door zijn gasmotor of gasmotorenfamilie betreft, wordt door de voertuigfabrikant of zijn gemachtigde vertegenwoordiger ingediend. De aanvraag gaat vergezeld van de vereiste documenten in drievoud en van de volgende gegevens: 3.3.2.1. een beschrijving van het voertuigtype en de met de motor verband houdende voertuigdelen, inclusief de in bijlage 1 bedoelde gegevens (indien van toepassing) en eventueel een kopie van het mededelingenformulier (bijlage 2A) betreffende de goedkeuring van de motor of motorenfamilie als technische eenheid die in het voertuigtype is geïnstalleerd. 4. GOEDKEURING 4.1. Multibrandstofgoedkeuring Een multibrandstofgoedkeuring wordt verleend onder de volgende voorwaarden: 4.1.1. Bij dieselbrandstof: als de motor of het voertuig overeenkomstig punt 3.1, 3.2 of 3.3 voldoet aan de voorschriften van de punten 5, 6 en 7 betreffende de in bijlage 5 gespecificeerde referentiebrandstof, wordt voor dat motor- of voertuigtype goedkeuring verleend. Bij aardgas moet worden aangetoond dat de basismotor zich aan alle in de handel voorkomende brandstofsamenstellingen kan aanpassen. Bij aardgas zijn er over het algemeen twee typen brandstof: brandstof met een hoge verbrandingswaarde (H-gas) en brandstof met een lage verbrandingswaarde (L-gas), maar met aanzienlijke variaties binnen beide groepen; zij vertonen sterke verschillen qua energie-inhoud (uitgedrukt door de Wobbe-index) en λ-verschuivingsfactor (Sλ). De formules voor de berekening van de Wobbe-index en Sλ zijn vermeld in de punten 2.25 en 2.26. Aardgas met een λ-verschuivingsfactor tussen 0,89 en 1,08 (0,89 ≤ Sλ ≤ 1,08) wordt geacht tot de H-groep te behoren, terwijl aardgas met een λ-verschuivingsfactor tussen 1,08 en 1,19 (1,08 ≤ Sλ ≤ 1,19) wordt geacht tot de L-groep te behoren. In de samenstelling van de referentiebrandstoffen is rekening gehouden met de extreme variaties van Sλ. De basismotor moet voldoen aan de voorschriften van dit reglement voor de referentiebrandstoffen GR (brandstof 1) en G25 (brandstof 2), zoals gespecificeerd in bijlage 6, zonder dat de brandstoftoevoer tussen de twee tests wordt bijgesteld. De motor mag zich echter gedurende één ETC-cyclus zonder meting aanpassen nadat de brandstof is gewijzigd. Vóór de keuring moet de basismotor zijn ingelopen volgens de procedure van bijlage 4, aanhangsel 2, punt 3. 4.1.2.1. Op verzoek van de fabrikant mag de motor met een derde brandstof (brandstof 3) worden getest als de λ-verschuivingsfactor Sλ tussen 0,89 (d.w.z. de ondergrens van GR) en 1,19 (d.w.z. de bovengrens van G25) ligt, bijvoorbeeld wanneer brandstof 3 een in de handel verkrijgbare brandstof is. De resultaten van deze test mogen worden gebruikt als basis voor de beoordeling van de overeenstemming van de productie. Bij een motor die op aardgas loopt en zichzelf aanpast aan H-gassen enerzijds en L-gassen anderzijds, waarbij met behulp van een schakelaar van groep H op groep L wordt overgeschakeld, moet de basismotor in elke stand van de schakelaar worden getest met de referentiebrandstof die relevant is voor de respectieve stand, zoals aangegeven in bijlage 6 voor elke groep. De brandstoffen zijn GR (brandstof 1) en G23 (brandstof 3) voor gasgroep H en G25 (brandstof 2) en G23 (brandstof 3) voor gasgroep L. De basismotor moet in beide standen van de schakelaar aan de voorschriften van dit reglement voldoen, waarbij de brandstoftoevoer tussen de twee tests in de respectieve stand van de schakelaar niet mag worden bijgesteld. De motor mag zich echter gedurende één ETC-cyclus zonder meting aanpassen nadat de brandstof is gewijzigd. Vóór de keuring moet de basismotor zijn ingelopen volgens de procedure van bijlage 4, aanhangsel 2, punt 3. 4.1.3.1. Op verzoek van de fabrikant mag de motor met een derde brandstof (brandstof 3) in plaats van met G23 worden getest als de λ-verschuivingsfactor (Sλ) tussen 0,89 (d.w.z. de ondergrens van GR) en 1,19 (d.w.z. de bovengrens van G25) ligt, bijvoorbeeld wanneer brandstof 3 een in de handel verkrijgbare brandstof is. De resultaten van deze test mogen worden gebruikt als basis voor de beoordeling van de overeenstemming van de productie. 4.1.4. Bij aardgasmotoren wordt de verhouding van de emissieresultaten „r” voor elke verontreinigende stof als volgt bepaald: of en Bij LPG moet worden aangetoond dat de basismotor zich kan aanpassen aan alle brandstofsamenstellingen die in de handel verkrijgbaar zijn. Bij LPG zijn er variaties in de samenstelling C3/C4. In de referentiebrandstoffen is rekening gehouden met die variaties. De basismotor moet voldoen aan de emissievoorschriften voor de referentiebrandstoffen A en B, zoals gespecificeerd in bijlage 7, zonder dat de brandstoftoevoer tussen beide tests wordt bijgesteld. De motor mag zich echter gedurende één ETC-cyclus zonder meting aanpassen nadat de brandstof is gewijzigd. Vóór de keuring moet de basismotor zijn ingelopen volgens de procedure van bijlage 4, aanhangsel 2, punt 3. 4.1.5.1. De verhouding van de emissieresultaten „r” wordt voor elke verontreinigende stof als volgt bepaald: 4.2. Verlening van goedkeuring voor een beperkt aantal brandstoffen Goedkeuring voor een beperkt aantal brandstoffen wordt verleend onder de volgende voorwaarden: Goedkeuring wat de uitlaatemissies betreft van een motor die op aardgas loopt en ontworpen is voor aardgas van groep H of L. De basismotor moet worden getest met de relevante referentiebrandstof, zoals aangegeven in bijlage 6 voor de desbetreffende gasgroep. De brandstoffen zijn GR (brandstof 1) en G23 (brandstof 3) voor gasgroep H en G25 (brandstof 2) en G23 (brandstof 3) voor gasgroep L. De basismotor moet voldoen aan de voorschriften van dit reglement, zonder dat de brandstoftoevoer tussen de twee tests wordt bijgesteld. De motor mag zich echter gedurende één ETC-cyclus zonder meting aanpassen nadat de brandstof is gewijzigd. Vóór de keuring moet de basismotor zijn ingelopen volgens de procedure van bijlage 4, aanhangsel 2, punt 3. 4.2.1.1. Op verzoek van de fabrikant mag de motor in plaats van op G23 op een derde brandstof (brandstof 3) worden getest als de λ-verschuivingsfactor (Sλ) tussen 0,89 (d.w.z. de ondergrens van GR) en 1,19 (d.w.z. de bovengrens van G25) ligt, bijvoorbeeld wanneer brandstof 3 een in de handel verkrijgbare brandstof is. De resultaten van deze test mogen worden gebruikt als basis voor de beoordeling van de overeenstemming van de productie. 4.2.1.2. De verhouding van de emissieresultaten „r” wordt voor elke verontreinigende stof als volgt bepaald: of en 4.2.1.3. Bij aflevering aan de afnemer wordt de motor voorzien van een label (zie punt 4.11) waarop staat vermeld voor welke gasgroep de motor is goedgekeurd. Goedkeuring wat de uitlaatemissies betreft van een motor die op aardgas of LPG loopt en ontworpen is voor brandstof van één bepaalde samenstelling. 4.2.2.1. De basismotor moet voldoen aan de emissievoorschriften voor de referentiebrandstoffen GR en G25 in geval van aardgas, en aan die voor de referentiebrandstoffen A en B in geval van LPG, zoals vermeld in bijlage 7. Tussen de tests mag het brandstoftoevoersysteem worden bijgesteld. Deze bijstelling bestaat uit herkalibratie van het brandstoftoevoergegevensbestand zonder wijziging van het basisregelsysteem of de basisopzet van het gegevensbestand. Zo nodig mogen delen die rechtstreeks verband houden met de brandstofstroom (zoals inspuitkoppen) worden vervangen. 4.2.2.2. Op verzoek van de fabrikant mag de motor worden getest met de referentiebrandstoffen GR en G23 of met de referentiebrandstoffen G25 en G23; in dat geval is de goedkeuring alleen geldig voor gasgroep H of gasgroep L. 4.2.2.3. Bij aflevering aan de afnemer wordt de motor voorzien van een label (zie punt 4.11) waarop staat vermeld voor welke brandstofsamenstelling de motor is gekalibreerd. GOEDKEURING VAN MOTOREN DIE OP AARDGAS LOPEN Punt 4.1 Verlening van een multibrandstofgoedkeuring Aantal testcycli Berekening van „r” Punt 4.2 Verlening van goedkeuring voor een beperkt aantal brandstoffen Aantal testcycli Berekening van „r” Zie punt 4.1.2 Aardgasmotor die zich aan alle brandstofsamenstellingen kan aanpassen GR (1) en G25 (2) op verzoek van de fabrikant mag de motor met een derde brandstof (3) worden getest als 0,89 ≤ Sλ ≤ 1,19 2 (max. 3) en, als de motor wordt getest met een derde brandstof en Zie punt 4.1.3 Aardgasmotor die zichzelf aanpast met behulp van een schakelaar GR (1) en G23 (3) voor H en G25 (2) en G23 (3) voor L op verzoek van de fabrikant mag de motor met een in de handel verkrijgbare brandstof (3) i.p.v. met G23 worden getest als 0,89 ≤ Sλ ≤ 1,19 2 voor de H-groep en 2 voor de L-groep in de respectieve stand van de schakelaar 4 en Zie punt 4.2.1 Aardgasmotor die ontworpen is voor aardgas van groep H of L GR (1) en G23 (3) voor H of G25 (2) en G23 (3) voor L op verzoek van de fabrikant mag de motor met een in de handel verkrijgbare brandstof (3) i.p.v. met G23 worden getest als 0,89 ≤ Sλ ≤ 1,19 2 voor de H-groep of 2 voor de L-groep 2 voor de H-groep of voor de L-groep Zie punt 4.2.2 Aardgasmotor die ontworpen is voor brandstof van één bepaalde samenstelling GR (1) en G25 (2), bijstelling tussen de tests toegestaan op verzoek van de fabrikant mag de motor worden getest met GR (1) en G23 (3) voor H of G25 (2) en G23 (3) voor L 2 of 2 voor de H-groep of 2 voor de L-groep 2 GOEDKEURING VAN MOTOREN DIE OP LPG LOPEN Punt 4.1 Verlening van een multibrandstofgoedkeuring Aantal testcycli Berekening van „r” Punt 4.2 Verlening van goedkeuring voor een beperkt aantal brandstoffen Aantal testcycli Berekening van „r” Zie punt 4.1.5 LPG-motor die zich aan alle brandstofsamen-stellingen kan aanpassen brandstof A en brandstof B 2 Zie punt 4.2.2 LPG-motor die ontworpen is voor brandstof van één bepaalde samenstelling brandstof A en brandstof B, bijstelling tussen de tests toegestaan 2 4.3. Goedkeuring van de uitlaatemissies van een lid van een motorenfamilie 4.3.1. Met uitzondering van het in punt 4.3.2 genoemde geval wordt de goedkeuring van een basismotor zonder verdere keuring uitgebreid tot alle motoren van de familie voor alle brandstofsamenstellingen binnen de gasgroep waarvoor de basismotor is goedgekeurd (in het geval van de in punt 4.2.2 beschreven motoren) of voor dezelfde brandstoffen respectievelijk dezelfde gasgroep waarvoor de basismotor is goedgekeurd (in het geval van de in punt 4.1 of 4.2 beschreven motoren). 4.3.2. Secundaire testmotor Indien de goedkeuringsinstantie bij een aanvraag om goedkeuring van een motor die tot een motorenfamilie behoort (of van een voertuig wat zijn tot een motorenfamilie behorende motor betreft), constateert dat de ingediende aanvraag wat de gekozen basismotor betreft niet volledig representatief is voor de in aanhangsel 1 gedefinieerde motorenfamilie, kan zij een andere en zo nodig nog een extra referentietestmotor selecteren en testen. 4.4. Aan elk goedgekeurd type wordt een goedkeuringsnummer toegekend. De eerste twee cijfers (momenteel 04 voor wijzigingenreeks 04) geven de wijzigingenreeks aan met de recentste belangrijke technische wijzigingen van het reglement op de datum van goedkeuring. Dezelfde overeenkomstsluitende partij mag hetzelfde nummer niet aan een ander motor- of voertuigtype toekennen. 4.5. Van de goedkeuring, de uitbreiding of weigering van de goedkeuring of de definitieve stopzetting van de productie van een motor- of voertuigtype krachtens dit reglement wordt aan de partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, mededeling gedaan door middel van een formulier volgens het model in bijlage 2A of 2B. De tijdens de typegoedkeuringstest gemeten waarden worden eveneens aangegeven. Op elke motor die overeenstemt met een motortype waarvoor krachtens dit reglement goedkeuring is verleend, wordt op een opvallende en makkelijk bereikbare plaats een internationaal goedkeuringsmerk aangebracht. Dit merk bestaat uit: 4.6.1. een cirkel met daarin de letter „E”, gevolgd door het nummer van het land dat de goedkeuring heeft verleend (3); 4.6.2. het nummer van dit reglement, gevolgd door de letter „R”, een liggend streepje en het goedkeuringsnummer, rechts van de in punt 4.4.1 genoemde cirkel. Na de letter „R” bevat het goedkeuringsmerk echter nog een teken om aan te geven voor welke emissiegrenswaarden de goedkeuring is verleend. Is de goedkeuring verleend overeenkomstig de grenswaarden van rij A in de relevante tabel(len) van punt 5.2.1, wordt de letter „R” gevolgd door het Romeinse cijfer „I”. Is de goedkeuring verleend overeenkomstig de grenswaarden van rij B1 in de relevante tabel(len) van punt 5.2.1, wordt de letter „R” gevolgd door het Romeinse cijfer „II”. Is de goedkeuring verleend overeenkomstig de grenswaarden van rij B2 in de relevante tabel(len) van punt 5.2.1, wordt de letter „R” gevolgd door het Romeinse cijfer „III”. Is de goedkeuring verleend overeenkomstig de grenswaarden van rij C in de relevante tabel(len) van punt 5.2.1, wordt de letter „R” gevolgd door het Romeinse cijfer „IV”. Bij aardgasmotoren bevat het goedkeuringsmerk een suffix na het nummer van het land om aan te geven voor welke gasgroep de goedkeuring is verleend. Dit suffix bestaat uit de letter(s): 4.6.3.1.1. H bij een motor die voor gasgroep H is goedgekeurd en gekalibreerd; 4.6.3.1.2. L bij een motor die voor gasgroep L is goedgekeurd en gekalibreerd; 4.6.3.1.3. HL bij een motor die voor zowel gasgroep H als L is goedgekeurd en gekalibreerd; 4.6.3.1.4. Ht bij een motor die voor een specifieke gassamenstelling van gasgroep H is goedgekeurd en gekalibreerd en die door bijstelling van de brandstoftoevoer naar de motor op een ander specifiek gas van gasgroep H kan worden ingesteld; 4.6.3.1.5. Lt bij een motor die voor een specifieke gassamenstelling van gasgroep L is goedgekeurd en gekalibreerd en die door bijstelling van de brandstoftoevoer naar de motor op een ander specifiek gas van gasgroep L kan worden ingesteld; 4.6.3.1.6. HLt bij een motor die voor een specifieke gassamenstelling van gasgroep H of L is goedgekeurd en gekalibreerd en die door bijstelling van het brandstoftoevoersysteem naar de motor op een ander specifiek gas van gasgroep H of L kan worden ingesteld. 4.7. Indien het voertuig of de motor overeenstemt met een type dat op basis van een of meer andere aan de overeenkomst gehechte reglementen is goedgekeurd in het land dat de goedkeuring krachtens dit reglement heeft verleend, hoeft het in punt 4.6.1 bedoelde symbool niet te worden herhaald. In dat geval worden het nummer van het reglement, het goedkeuringsnummer en de aanvullende symbolen van alle reglementen op basis waarvan goedkeuring krachtens dit reglement is verleend, in verticale kolommen rechts van het in punt 4.6.1 bedoelde symbool vermeld. 4.8. Het goedkeuringsmerk wordt in de nabijheid van of op het door de fabrikant van het goedgekeurde type aangebrachte gegevensplaatje vermeld. 4.9. In bijlage 3 worden voorbeelden van de opstelling van goedkeuringsmerken gegeven. De als technische eenheid goedgekeurde motor wordt, behalve van het goedkeuringsmerk, tevens voorzien van: 4.10.1. het handelsmerk of de firmanaam van de motorfabrikant; 4.10.2. de handelsbenaming van de fabrikant. 4.11. Labels Voor op aardgas en LPG lopende motoren met een goedkeuring voor een beperkt aantal brandstoffen gelden de volgende labels: 4.11.1. Opschrift De volgende informatie moet worden verstrekt: In geval van punt 4.2.1.3 staat op het label: „ALLEEN VOOR GEBRUIK MET AARDGAS VAN GROEP H”. „H” wordt eventueel vervangen door „L”. In geval van punt 4.2.2.3 staat op het label: „ALLEEN VOOR GEBRUIK MET AARDGAS, SPECIFICATIE …” of „ALLEEN VOOR GEBRUIK MET VLOEIBAAR PETROLEUMGAS, SPECIFICATIE …”. Alle informatie in de relevante tabel(len) van bijlage 6 of 7 wordt vermeld met de afzonderlijke bestanddelen en grenswaarden die zijn opgegeven door de motorfabrikant. De letters en cijfers zijn ten minste 4 mm hoog. Opmerking: Als er op het label niet voldoende plaats is voor die gegevens, mag een vereenvoudigde code worden gebruikt. In dat geval moet nadere uitleg met alle voornoemde informatie gemakkelijk toegankelijk zijn voor wie de brandstoftank vult of onderhoud of reparaties van de motor en de toebehoren ervan verricht, alsmede voor de betrokken autoriteiten. De plaats waar die nadere uitleg zich bevindt en de inhoud ervan worden bepaald in overleg tussen de fabrikant en de goedkeuringsinstantie. 4.11.2. Eigenschappen De labels moeten even lang meegaan als de motor. Zij moeten goed leesbaar zijn en de letters en cijfers moeten onuitwisbaar zijn. Bovendien moeten de labels zodanig worden aangebracht dat ze tijdens de hele levensduur van de motor bevestigd blijven en mogen ze niet kunnen worden verwijderd zonder vernietigd of onleesbaar te worden. 4.11.3. Plaatsing De labels moeten worden bevestigd aan een motoronderdeel dat noodzakelijk is voor het normale bedrijf van de motor en tijdens de levensduur van de motor normaliter niet hoeft te worden vervangen. Bovendien moeten ze zodanig worden geplaatst dat ze gemakkelijk leesbaar zijn voor de gemiddelde waarnemer nadat alle voor de werking van de motor noodzakelijke toebehoren op de motor zijn gemonteerd. 4.12. Bij een aanvraag om goedkeuring van een voertuigtype wat de motor betreft moeten de in punt 4.11 vermelde opschriften ook dicht bij de vulopening van de brandstoftank worden aangebracht. 4.13. Bij een aanvraag om goedkeuring van een voertuigtype met een goedgekeurde motor moeten de in punt 4.11 genoemde opschriften ook dicht bij de vulopening van de brandstoftank worden aangebracht. 5. SPECIFICATIES EN TESTS 5.1. Algemeen 5.1.1. Emissiebeperkingsapparatuur 5.1.1.1. De onderdelen die de emissie van verontreinigende gassen en deeltjes door dieselmotoren en de emissie van verontreinigende gassen door gasmotoren kunnen beïnvloeden, moeten zodanig zijn ontworpen, gebouwd, geassembleerd en geïnstalleerd dat de motor bij normaal gebruik aan de voorschriften van dit reglement kan voldoen. 5.1.2. Functies van emissiebeperkingsapparatuur 5.1.2.1. Het gebruik van een manipulatievoorziening en/of een abnormale emissiebeperkingsstrategie is verboden. Een hulpbeperkingsvoorziening mag op een motor of een voertuig worden geïnstalleerd op voorwaarde dat de voorziening: 5.1.2.2.1. alleen functioneert buiten de in punt 5.1.2.4 genoemde omstandigheden, of 5.1.2.2.2. onder de in punt 5.1.2.4 genoemde omstandigheden alleen tijdelijk wordt geactiveerd met het oog op de bescherming van de motor, de bescherming van de luchtbehandelingsvoorziening, emissiebeheer, koud starten of opwarmen, of 5.1.2.2.3. alleen door signalen van het voertuig zelf wordt ingeschakeld met het oog op veiligheids- of „limp-home”-strategieën; 5.1.2.3. Motorbeheersingsvoorzieningen, -functies, -systemen of -maatregelen die onder de in punt 5.1.2.4 genoemde omstandigheden werken en tot gevolg hebben dat een andere of gewijzigde motorbeheersingsstrategie wordt gebruikt dan die welke normaliter tijdens de relevante emissietestcycli wordt toegepast, zijn toegestaan indien overeenkomstig de voorschriften van de punten 5.1.3 en/of 5.1.4 volledig wordt aangetoond dat de maatregel de doeltreffendheid van het emissiebeperkingssysteem niet vermindert. In alle andere gevallen worden dergelijke voorzieningen als manipulatievoorzieningen beschouwd. 5.1.2.4. Voor de toepassing van punt 5.1.2.2 zijn de gedefinieerde gebruiksomstandigheden onder stabiele en tijdelijke omstandigheden: i) een hoogte van maximaal 1 000 m (of een gelijkwaardige atmosferische druk van 90 kPa), ii) een omgevingstemperatuur tussen 283 en 303 K (10 tot 30 °C), iii) een motorkoelmiddeltemperatuur tussen 343 en 368 K (70 tot 95 °C). 5.1.3. Bijzondere voorschriften voor elektronische emissiebeperkingssystemen 5.1.3.1. Documentatievoorschriften De fabrikant verstrekt een documentatiepakket met informatie over het basisontwerp van het systeem en de middelen waarmee het de uitgangsvariabelen regelt, ongeacht of die regeling direct of indirect is. De documentatie wordt in twee delen beschikbaar gesteld: a) het formele documentatiepakket, dat bij de indiening van de typegoedkeuringsaanvraag aan de technische dienst wordt verstrekt, bevat een complete beschrijving van het systeem. Deze documentatie mag beknopt zijn mits wordt aangetoond dat alle uitgangswaarden die zijn toegestaan volgens een matrix die uit het regelbereik van de ingangswaarden van de individuele eenheid wordt verkregen, zijn geïdentificeerd. Deze informatie wordt bij de in punt 3 voorgeschreven documentatie gevoegd. b) aanvullend materiaal waarin de parameters worden weergegeven die door een hulpbeperkingsvoorziening worden gewijzigd, alsmede de grensomstandigheden waaronder die voorziening werkt. Het aanvullend materiaal bevat een beschrijving van de besturingslogica van het brandstofsysteem, de tijdafstellingsstrategieën en de schakelpunten in alle werkingstoestanden. Dit aanvullend materiaal bevat ook een rechtvaardiging voor het gebruik van een hulpbeperkingsvoorziening en materiaal en testgegevens om het effect van een op de motor of het voertuig geïnstalleerde hulpbeperkingsvoorziening op de uitlaatemissies aan te tonen. Dit aanvullend materiaal blijft strikt vertrouwelijk en wordt door de fabrikant bewaard, maar het wordt bij de typegoedkeuring of op gelijk welk ogenblik tijdens de duur van de typegoedkeuring beschikbaar gesteld voor inspectie. Om na te gaan of een strategie of maatregel als manipulatievoorziening of abnormale emissiebeperkingsstrategie volgens de definities van de punten 2.28 en 2.30 moet worden beschouwd, kan de typegoedkeuringsinstantie en/of de technische dienst aanvullend om een NOx-screeningtest met toepassing van de ETC verzoeken die in combinatie met de typegoedkeuringstest of de procedures voor het controleren van de overeenstemming van de productie kan worden uitgevoerd. 5.1.4.1. Als alternatief voor de vereisten van aanhangsel 4 van bijlage 4 mogen de NOx-emissies tijdens de ETC-screeningtest aan de hand van het ruwe uitlaatgas worden bemonsterd en zijn de technische voorschriften van ISO FDIS 16 183 van 15 september 2001 van toepassing. 5.1.4.2. Wanneer wordt nagegaan of een strategie of maatregel als manipulatievoorziening of abnormale emissiebeperkingsstrategie volgens de definities van de punten 2.28 en 2.30 moet worden beschouwd, wordt een extra marge van 10 % ten opzichte van de desbetreffende NOx-grenswaarde aanvaard. Voor goedkeuring volgens rij A in de tabellen van punt 5.2.1 worden de emissies van conventionele dieselmotoren, inclusief die welke met elektronische brandstofinspuitapparatuur, uitlaatgasrecirculatie (EGR) en/of oxidatiekatalysator zijn uitgerust, gemeten met behulp van de ESC- en ELR-tests. Dieselmotoren met moderne uitlaatgasnabehandelingssystemen, bijvoorbeeld NOx-katalysatoren en/of deeltjesvangers, moeten bovendien een ETC-test ondergaan. Voor goedkeuring volgens rij B1 of B2 of rij C in de tabellen van punt 5.2.1 worden de emissies gemeten met de ESC-test, de ELR-test en de ETC-test. Voor gasmotoren worden de gasvormige emissies bepaald met behulp van de ETC-test. De ESC- en ELR-testprocedures zijn beschreven in aanhangsel 1 van bijlage 4, de ETC-testprocedure in de aanhangsels 2 en 3 van bijlage 4. De emissies van verontreinigende gassen en deeltjes (indien van toepassing) door de motor die voor de keuring ter beschikking is gesteld, worden gemeten volgens de in bijlage 4 beschreven methode. In aanhangsel 4 van bijlage 4 worden de aanbevolen analysesystemen voor de verontreinigende gassen en deeltjes en de aanbevolen deeltjesbemonsteringssystemen beschreven. Andere systemen of analyseapparatuur kunnen door de technische dienst worden goedgekeurd, indien wordt aangetoond dat zij gelijkwaardige resultaten opleveren. Voor een laboratorium bestaat er gelijkwaardigheid als de testresultaten niet meer dan ± 5 % afwijken van de testresultaten van een van de hierin beschreven referentiesystemen. Voor deeltjesemissies wordt alleen het volledige-stroomverdunningssysteem als referentiesysteem erkend. Voor de opneming van een nieuw systeem in het reglement moet de gelijkwaardigheid zijn bepaald op basis van een berekening van de herhaalbaarheid en de reproduceerbaarheid door een interlaboratoriumtest volgens ISO 5725. 5.2.1. Grenswaarden De specifieke massa van het koolmonoxide, het totaal aan koolwaterstoffen, de stikstofoxiden en de deeltjes, die is bepaald met de ESC-test, en de opaciteit van de rook, die is bepaald met de ELR-test, mogen niet meer bedragen dan de in tabel 1 aangegeven waarden. Bij dieselmotoren die ook worden getest volgens de ETC-test en met name bij gasmotoren mag de specifieke massa van koolmonoxide, andere koolwaterstoffen dan methaan, methaan (indien van toepassing), stikstofoxiden en deeltjes (indien van toepassing) niet meer bedragen dan de in tabel 2 aangegeven waarden. Tabel 1 Grenswaarden — ESC- en ELR-test Rij Massa koolmonoxide (CO) g/kWh Massa koolwaterstoffen (HC) g/kWh Massa stikstofoxide (NOx) g/kWh Massa deeltjes (PT) g/kWh Rook m–1 A (2000) 2,1 0,66 5,0 0,10 0,13 (4) 0,8 B1 (2005) 1,5 0,46 3,5 0,02 0,5 B2 (2008) 1,5 0,46 2,0 0,02 0,5 C (EEV) 1,5 0,25 2,0 0,02 0,15

Tabel 2 Grenswaarden — ETC-test (6) Rij Massa koolmonoxide (CO) g/kWh Massa andere koolwaterstoffen dan methaan (NMHC) g/kWh Massa methaan (CH4) (7) g/kWh Massa stikstofoxiden (NOx) g/kWh Massa deeltjes (PT) (8) g/kWh A (2000) 5,45 0,78 1,6 5,0 0,16 0,21 (5) B1 (2005) 4,0 0,55 1,1 3,5 0,03 B2 (2008) 4,0 0,55 1,1 2,0 0,03 C (EEV) 3,0 0,40 0,65 2,0 0,02 5.2.2. Meting van koolwaterstoffen bij diesel- en gasmotoren 5.2.2.1. Een fabrikant kan naar keuze de massa van het totaal aan koolwaterstoffen (THC) volgens de ETC-test meten in plaats van de massa van andere koolwaterstoffen dan methaan. In dat geval is de grenswaarde voor de massa van het totaal aan koolwaterstoffen dezelfde als die in tabel 2 voor de massa van andere koolwaterstoffen dan methaan. 5.2.3. Specifieke voorschriften voor dieselmotoren 5.2.3.1. De specifieke massa stikstofoxiden, gemeten op willekeurige controlepunten binnen het controlegebied van de ESC-test, mag niet meer dan 10 % boven de geïnterpoleerde waarden van de aangrenzende testfasen liggen (zie bijlage 4, aanhangsel 1, punten 4.6.2 en 4.6.3). 5.2.3.2. De rookwaarde bij een willekeurig ELR-testtoerental mag niet meer dan 20 % boven de hoogste rookwaarde bij de twee aangrenzende testtoerentallen of — indien deze hoger is — meer dan 5 % boven de grenswaarde liggen. 6. MONTAGE IN HET VOERTUIG De montage van de motor in het voertuig moet voldoen aan de volgende eigenschappen wat de typegoedkeuring van de motor betreft: 6.1.1. de inlaatonderdruk mag niet meer bedragen dan de in bijlage 2A voor de goedgekeurde motor aangegeven waarde; 6.1.2. de uitlaattegendruk mag niet meer bedragen dan de in bijlage 2A voor de goedgekeurde motor aangegeven waarde; 6.1.3. het vermogen dat door de voor de werking van de motor noodzakelijke hulpapparatuur wordt opgenomen, mag niet meer bedragen dan de waarde die in bijlage 2A voor de goedgekeurde motor is aangegeven. 7. MOTORENFAMILIE 7.1. Parameters die de motorenfamilie bepalen De motorenfamilie, zoals aangegeven door de motorfabrikant, kan worden bepaald aan de hand van fundamentele eigenschappen die alle motoren van de familie gemeen hebben. In sommige gevallen kan er interactie optreden tussen de parameters. Met dit effect moet ook rekening worden gehouden om ervoor te zorgen dat alleen motoren met vergelijkbare uitlaatemissie-eigenschappen tot een motorenfamilie worden gerekend. Motoren worden tot dezelfde motorenfamilie gerekend, wanneer zij de volgende lijst van basisparameters gemeen hebben: 7.1.1. Verbrandingscyclus: — 2-takt — 4-takt 7.1.2. Koelmiddel: — lucht — water — olie 7.1.3. Voor gasmotoren en motoren met nabehandeling: — aantal cilinders (andere dieselmotoren met minder cilinders dan de basismotor mogen geacht worden tot dezelfde motorenfamilie te behoren mits het brandstofsysteem de brandstof voor elke cilinder apart doseert). 7.1.4. Afzonderlijke zuigerverplaatsing: — de verschillen tussen de motoren belopen maximaal 15 % 7.1.5. Luchtaanzuiging: — natuurlijke aanzuiging — drukvulling — drukvulling met tussenkoeler 7.1.6. Type/ontwerp van de verbrandingskamer: — voorkamer — wervelkamer — open kamer 7.1.7. Klep- en poortconfiguratie, grootte en aantal: — cilinderkop — cilinderwand — carter 7.1.8. Brandstofinspuitsysteem (dieselmotoren): — pompleidingverstuiver — lijnpomp — verdelerpomp — afzonderlijk element — afzonderlijke verstuiver 7.1.9. Brandstofsysteem (gasmotoren): — mengeenheid — gasinductie/inspuiting (eenpunts, meerpunts) — vloeistofinspuiting (eenpunts, meerpunts) 7.1.10. Ontstekingssysteem (gasmotoren) 7.1.11. Overige kenmerken: — uitlaatgasrecirculatie — waterinspuiting/emulsie — secundaire luchtinspuiting — drukkoelsysteem 7.1.12. Uitlaatgasnabehandeling: — driewegkatalysator — oxidatiekatalysator — reductiekatalysator — thermische reactor — deeltjesvanger 7.2. Keuze van de basismotor 7.2.1. Dieselmotoren Het hoofdcriterium bij de keuze van de basismotor van de familie moet de hoogste brandstoftoevoer per slag bij het opgegeven toerental voor het maximumkoppel zijn. Indien twee of meer motoren volgens dat hoofdcriterium overeenstemmen, wordt de basismotor gekozen aan de hand van een tweede criterium, namelijk de hoogste brandstoftoevoer per slag bij het nominaal vermogen. Onder bepaalde omstandigheden kan de goedkeuringsinstantie concluderen dat de slechtste emissiewaarde van de familie het best kan worden bepaald door een tweede motor te testen. Deze instantie kan dus een tweede testmotor kiezen aan de hand van kenmerken die erop wijzen dat die motor het hoogste emissieniveau van de motoren van die familie heeft. Indien motoren binnen de familie andere variabele kenmerken hebben die geacht worden van invloed te zijn op de uitlaatemissies, moeten die kenmerken eveneens worden bepaald en bij de keuze van de basismotor in aanmerking worden genomen. 7.2.2. Gasmotoren Het hoofdcriterium bij de keuze van de basismotor van de familie moet de grootste verplaatsing zijn. Indien twee of meer motoren volgens dat hoofdcriterium overeenstemmen, wordt de basismotor gekozen aan de hand van secundaire criteria in deze volgorde: — de hoogste brandstoftoevoer per slag bij het toerental voor het opgegeven nominaal vermogen; — het vroegste ontstekingstijdstip; — de laagste EGR-graad; — geen luchtpomp of pomp met de laagste werkelijke luchtstroom. Onder bepaalde omstandigheden kan de goedkeuringsinstantie concluderen dat de slechtste emissiewaarde van de familie het best kan worden bepaald door een tweede motor te testen. Deze instantie kan dus een tweede testmotor kiezen aan de hand van kenmerken die erop wijzen dat die motor het hoogste emissieniveau van de motoren van die familie heeft. 8. OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE Voor de controle van de overeenstemming van de productie gelden de procedures van aanhangsel 2 van de overeenkomst (E/ECE/324-E/ECE/TRANS/505/Rev.2), met inachtneming van de volgende bepalingen: 8.1. Alle motoren of voertuigen die krachtens dit reglement van een goedkeuringsmerk zijn voorzien, moeten zo zijn vervaardigd dat zij, wat de beschrijving op het goedkeuringsformulier en in de bijlagen ervan betreft, in overeenstemming zijn met het goedgekeurde type. 8.2. Algemeen geldt dat de overeenstemming van de productie wat emissiebeperking betreft wordt gecontroleerd aan de hand van de beschrijving in het mededelingenformulier en de bijlagen ervan. Indien de emissies van verontreinigende stoffen moeten worden gemeten bij een motor waarvan de goedkeuring een of meer keren is uitgebreid, worden de tests uitgevoerd op de motor(en) die zijn beschreven in het informatiepakket betreffende de relevante uitbreiding. Overeenstemming van de motor die aan een emissietest wordt onderworpen: Na het verstrekken van de motor aan de instantie stelt de fabrikant de gekozen motoren niet meer bij. 8.3.1.1. Er worden drie willekeurige motoren uit de serie genomen. Motoren die alleen met de ESC-test en de ELR-test of alleen met de ETC-test worden gekeurd voor goedkeuring volgens rij A in de tabellen van punt 5.2.1, moeten de tests ondergaan die van toepassing zijn voor het controleren van de overeenstemming van de productie. Met instemming van de bevoegde instantie worden alle andere motoren die zijn goedgekeurd volgens rij A, rij B1 of B2 of rij C in de tabellen van punt 5.2.1, hetzij met de ESC-cyclus en de ELR-cyclus, hetzij met de ETC-cyclus gekeurd voor het controleren van de overeenstemming van de productie. De grenswaarden staan vermeld in punt 5.2.1 van deze bijlage. 8.3.1.2. De tests worden uitgevoerd overeenkomstig aanhangsel 1, indien de bevoegde instantie genoegen neemt met de door de fabrikant opgegeven standaardafwijking van de productie. De tests worden uitgevoerd overeenkomstig aanhangsel 2, indien de bevoegde instantie geen genoegen neemt met de door de fabrikant opgegeven standaardafwijking van de productie. Op verzoek van de fabrikant kunnen de tests worden uitgevoerd overeenkomstig aanhangsel 3. 8.3.1.3. De serieproductie wordt op grond van een test met willekeurig gekozen motoren geacht conform respectievelijk niet-conform te zijn, wanneer volgens de testcriteria van het toepasselijke aanhangsel een positief oordeel voor alle verontreinigende stoffen, respectievelijk een negatief oordeel over één verontreinigende stof is bereikt. Indien voor een verontreinigende stof een positief oordeel is bereikt, mag daarvan niet worden afgeweken op grond van aanvullende tests die worden uitgevoerd om tot een oordeel te komen over andere verontreinigende stoffen. Indien geen positief oordeel voor alle verontreinigende stoffen en geen negatief oordeel voor één verontreinigende stof wordt geveld, wordt een test met een andere motor uitgevoerd (zie figuur 2). Indien geen oordeel wordt geveld, mag de fabrikant te allen tijde besluiten de keuring te beëindigen. In dat geval wordt een negatief oordeel in het rapport opgenomen. De tests worden uitgevoerd op nieuwe motoren. Gasmotoren laat men inlopen volgens de procedure van bijlage 4, aanhangsel 2, punt 3. 8.3.2.1. Op verzoek van de fabrikant kunnen de tests echter worden uitgevoerd op diesel- of gasmotoren die langer dan de in punt 8.4.2.2 aangegeven duur, maar ten hoogste 100 uur zijn ingereden. In dat geval laat de fabrikant de motoren inlopen. Hij verbindt zich ertoe die motoren niet meer bij te stellen. 8.3.2.2. Wanneer de fabrikant verzoekt de motor volgens de procedure van punt 8.4.2.2.1 in te lopen, mag dat met: — alle motoren die worden getest, of — de eerste motor die wordt getest, waarbij een als volgt bepaalde evolutiecoëfficiënt op die motor wordt toegepast: — de verontreinigende emissies worden bij de eerste testmotor op nul en „x” uur gemeten; — de evolutiecoëfficiënt van de emissies tussen nul en „x” uur wordt voor elke verontreinigende stof als volgt berekend: De evolutiecoëfficiënt kan minder dan één zijn. De andere testmotoren laat men niet inlopen, maar de emissies op nul uur worden aangepast met behulp van de evolutiecoëfficiënt. In dat geval worden de volgende waarden gemeten: — de waarden op „x” uur voor de eerste motor, — de waarde bij nul uur, vermenigvuldigd met de evolutiecoëfficiënt, voor de andere motoren. 8.3.2.3. Voor diesel- en LPG-motoren mogen alle tests met in de handel verkrijgbare brandstof worden uitgevoerd. Op verzoek van de fabrikant mogen de in bijlage 5 of 7 beschreven referentiebrandstoffen worden gebruikt. Dit betekent dat de tests van punt 4 met ten minste twee referentiebrandstoffen voor elke gasmotor moeten worden verricht. 8.3.2.4. Voor aardgasmotoren kunnen al deze tests worden verricht met de volgende in de handel verkrijgbare brandstoffen: i) voor met H gemerkte motoren een in de handel verkrijgbare brandstof van gasgroep H (0,89 ≤ Sλ ≤ 1,00); ii) voor met L gemerkte motoren een in de handel verkrijgbare brandstof van gasgroep L (1,00 ≤ Sλ ≤ 1,19); iii) voor met HL gemerkte motoren een in de handel verkrijgbare brandstof binnen de uiterste waarden van de λ-verschuivingsfactor (0,89 ≤ Sλ ≤ 1,19). Op verzoek van de fabrikant mogen de in bijlage 6 beschreven referentiebrandstoffen worden gebruikt. Dit betekent dat de tests van punt 4 met ten minste twee referentiebrandstoffen voor elke gasmotor moeten worden verricht. 8.3.2.5. In geval van een geschil als gevolg van de niet-overeenstemming van een gasmotor bij gebruik van een in de handel verkrijgbare brandstof, worden de tests uitgevoerd met een referentiebrandstof waarmee de basismotor is getest of eventueel met de extra brandstof 3, zoals bedoeld in de punten 4.1.3.1 en 4.2.1.1, waarmee de basismotor eventueel is getest. Vervolgens wordt de uitkomst omgerekend met behulp van de relevante factor(en) „r”, „ra” of „rb”, zoals beschreven in de punten 4.1.3.2, 4.1.5.1 en 4.2.1.2. Indien „r”, „ra” of „rb” kleiner zijn dan 1, vindt geen correctie plaats. De meetresultaten en de berekende uitkomsten moeten aantonen dat de motor aan de grenswaarden voldoet met alle relevante brandstoffen (brandstof 1, 2 en eventueel 3 bij aardgasmotoren en de brandstoffen A en B bij LPG-motoren). 8.3.2.6. Tests voor het controleren van de overeenstemming van de productie van gasmotoren die ontworpen zijn voor een brandstof van één bepaalde samenstelling, moeten worden verricht met de brandstof waarvoor de motor is gekalibreerd. 9. SANCTIES BIJ NIET-OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE 9.1. De krachtens dit reglement verleende goedkeuring voor een motor- of voertuigtype kan worden ingetrokken indien niet aan de voorschriften van punt 8.1 wordt voldaan of indien de motor(en) of het voertuig (de voertuigen) de in punt 8.3 voorgeschreven test niet heeft (hebben) doorstaan. 9.2. Indien een partij bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepast een eerder verleende goedkeuring intrekt, stelt zij de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen daarvan onmiddellijk in kennis door middel van een mededelingenformulier volgens het model in bijlage 2A of 2B bij dit reglement. 10. WIJZIGING EN UITBREIDING VAN DE TYPEGOEDKEURING Elke wijziging van het goedgekeurde type wordt meegedeeld aan de administratieve instantie die het type heeft goedgekeurd. Deze instantie kan dan: 10.1.1. oordelen dat de wijzigingen waarschijnlijk geen noemenswaardig nadelig effect zullen hebben en dat het gewijzigde type in ieder geval nog steeds aan de voorschriften voldoet; of 10.1.2. de technische dienst die de tests uitvoert, om een aanvullend testrapport verzoeken. 10.2. De overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, worden volgens de procedure van punt 4.5 in kennis gesteld van de bevestiging of weigering van de goedkeuring, met vermelding van de wijzigingen. 10.3. De bevoegde instantie die de goedkeuring uitbreidt, kent aan die uitbreiding een volgnummer toe en stelt de andere partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, hiervan in kennis door middel van een mededelingenformulier volgens het model in bijlage 2A of 2B. 11. DEFINITIEVE STOPZETTING VAN DE PRODUCTIE Indien de houder van de goedkeuring de productie van een krachtens dit reglement goedgekeurd type definitief stopzet, stelt hij de instantie die de goedkeuring heeft verleend daarvan in kennis. Zodra deze instantie de kennisgeving heeft ontvangen, stelt zij de andere partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, daarvan in kennis door middel van een mededelingenformulier volgens het model in bijlage 2A of 2B. 12. OVERGANGSBEPALINGEN 12.1. Algemeen 12.1.1. Vanaf de officiële datum van inwerkingtreding van wijzigingenreeks 04 mag een overeenkomstsluitende partij die dit reglement toepast, niet weigeren ECE-goedkeuringen te verlenen krachtens dit reglement, zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04. 12.1.2. Vanaf de datum van inwerkingtreding van wijzigingenreeks 04 mogen de overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, alleen nog ECE-goedkeuring verlenen als de motor voldoet aan de voorschriften van dit reglement, zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04. De motor moet worden onderworpen aan de relevante tests van punt 5.2 en moet overeenkomstig de punten 12.2.1, 12.2.2 en 12.2.3 voldoen aan de relevante emissiegrenswaarden van punt 5.2.1. 12.2. Nieuwe typegoedkeuringen 12.2.1. Overeenkomstig punt 12.4.1 mogen de overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, vanaf de datum van inwerkingtreding van wijzigingenreeks 04 alleen nog ECE-goedkeuring verlenen voor een motor als die motor voldoet aan de relevante emissiegrenswaarden van rij A, B1, B2 of C in de tabellen van punt 5.2.1. 12.2.2. Overeenkomstig punt 12.4.1 mogen de overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, vanaf 1 oktober 2005 alleen nog ECE-goedkeuring verlenen voor een motor als die motor voldoet aan de relevante emissiegrenswaarden van rij B1, B2 of C in de tabellen van punt 5.2.1. 12.2.3. Overeenkomstig punt 12.4.1 mogen de overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, vanaf 1 oktober 2008 alleen nog ECE-goedkeuring verlenen voor een motor als die motor voldoet aan de relevante emissiegrenswaarden van rij B2 of C in de tabellen van punt 5.2.1. 12.3. Geldigheid van eerder verleende typegoedkeuringen 12.3.1. Overeenkomstig punt 12.2.1 en behoudens het bepaalde in de punten 12.3.2 en 12.3.3 zijn typegoedkeuringen die krachtens wijzigingenreeks 03 van dit reglement zijn verleend, vanaf de officiële datum van inwerkingtreding van wijzigingenreeks 04 niet meer geldig tenzij de overeenkomstsluitende partij die de goedkeuring heeft verleend, de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen ervan in kennis stelt dat het goedgekeurde motortype voldoet aan de voorschriften van dit reglement, zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04. 12.3.2. Uitbreiding van de typegoedkeuring 12.3.2.1. De punten 12.3.2.2 en 12.3.2.3 gelden alleen voor nieuwe compressieontstekingsmotoren en nieuwe door een compressieontstekingsmotor aangedreven voertuigen die zijn goedgekeurd overeenkomstig de vereisten van rij A in de tabellen van punt 5.2.1. 12.3.2.2. Als alternatief voor de punten 5.1.3 en 5.1.4 kan de fabrikant de technische dienst de resultaten voorleggen van een NOx-screeningtest met toepassing van de ETC op de motor die overeenstemt met de eigenschappen van de in bijlage 1 beschreven basismotor, en rekening houdend met het bepaalde in de punten 5.1.4.1 en 5.1.4.2. De fabrikant moet tevens schriftelijk verklaren dat de motor geen gebruikmaakt van een manipulatievoorziening of een abnormale emissiebeperkingsstrategie, zoals gedefinieerd in punt 2. 12.3.2.3. Voorts moet de fabrikant schriftelijk verklaren dat de resultaten van de NOx-screeningtest en de verklaring voor de basismotor, zoals bedoeld in punt 5.1.4, eveneens gelden voor alle motortypen binnen de in bijlage 1 beschreven motorenfamilie. 12.3.3. Gasmotoren Overeenkomstig punt 12.2.1 zijn typegoedkeuringen die voor gasmotoren krachtens wijzigingenreeks 03 van dit reglement zijn verleend, vanaf 1 oktober 2003 niet meer geldig tenzij de overeenkomstsluitende partij die de goedkeuring heeft verleend, de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen ervan in kennis stelt dat het goedgekeurde motortype voldoet aan de voorschriften van dit reglement, zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04. 12.3.4. Overeenkomstig punt 12.2.2 zijn typegoedkeuringen die krachtens wijzigingenreeks 04 van dit reglement zijn verleend, vanaf 1 oktober 2006 niet meer geldig tenzij de overeenkomstsluitende partij die de goedkeuring heeft verleend, de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen ervan in kennis stelt dat het goedgekeurde motortype voldoet aan de voorschriften van dit reglement, zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04. 12.3.5. Overeenkomstig punt 12.2.3 zijn typegoedkeuringen die krachtens wijzigingenreeks 04 van dit reglement zijn verleend, vanaf 1 oktober 2009 niet meer geldig tenzij de overeenkomstsluitende partij die de goedkeuring heeft verleend, de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen ervan in kennis stelt dat het goedgekeurde motortype voldoet aan de voorschriften van dit reglement, zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04. 12.4. Vervangingsonderdelen voor in gebruik zijnde voertuigen 12.4.1. De overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, mogen goedkeuring blijven verlenen voor motoren die voldoen aan de voorschriften van dit reglement zoals gewijzigd bij een vroegere wijzigingenreeks, of aan gelijk welke versie van het reglement zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04, op voorwaarde dat de motor bedoeld is als vervangingsmotor voor een in bedrijf zijnd voertuig waarop die vroegere voorschriften van toepassing waren op de datum dat het voertuig in het verkeer is gebracht. 13. NAAM EN ADRES VAN DE VOOR DE UITVOERING VAN DE GOEDKEURINGSTESTS VERANTWOORDELIJKE TECHNISCHE DIENSTEN EN VAN DE ADMINISTRATIEVE INSTANTIES De partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, delen het secretariaat van de Verenigde Naties de naam en het adres mee van de technische diensten die voor de uitvoering van de goedkeuringstests verantwoordelijk zijn en van de administratieve instanties die de goedkeuring verlenen en waaraan de in andere landen afgegeven formulieren betreffende de goedkeuring en de uitbreiding, weigering of intrekking van de goedkeuring moeten worden toegezonden.

Aanhangsel 1 PROCEDURE VOOR CONTROLE VAN DE OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE WANNEER DE STANDAARDAFWIJKING AANVAARDBAAR IS 1. In dit aanhangsel wordt de procedure beschreven om de overeenstemming van de productie wat de emissies van verontreinigende stoffen betreft te controleren wanneer de standaardafwijking van de productie van de fabrikant aanvaardbaar is. 2. Met een steekproef van minimaal drie motoren wordt de bemonsteringsprocedure zo gekozen dat de kans dat een partij motoren waarvan 40 % gebreken vertoont een test doorstaat 0,95 is (risico van de producent = 5 %), terwijl de kans dat een partij motoren waarvan 65 % gebreken vertoont wordt aanvaard 0,10 is (risico van de consument = 10 %). 3. De volgende procedure wordt toegepast voor elk van de in punt 5.2.1 genoemde verontreinigende stoffen (zie figuur 2): Stel: L = de natuurlijke logaritme van de grenswaarde voor de verontreinigende stof; xi = de natuurlijke logaritme van de meting voor motor i van de steekproef; s = een raming van de standaardafwijking van de productie (na toepassing van de natuurlijkeb logaritme van de meetwaarden); n = het aantal monsters in de steekproef. 4. Voor elke steekproef wordt de som van de standaardafwijkingen van de grenswaarde berekend met behulp van de volgende formule: 5. Vervolgens geldt: — indien het statistische resultaat van de test boven de voor het monsteraantal geldende drempelwaarde voor een positief oordeel ligt (zie tabel 3), wordt voor die verontreinigende stof een positief oordeel geveld; — indien het statistische resultaat van de test onder de voor het monsteraantal geldende drempelwaarde voor een negatief oordeel ligt (zie tabel 3), wordt voor die verontreinigende stof een negatief oordeel geveld; — in alle overige gevallen wordt een andere motor overeenkomstig punt 8.3.1 getest en wordt de berekeningsmethode toegepast op het monsteraantal plus één. Tabel 3: Drempelwaarden voor een positief en een negatief oordeel bij het bemonsteringsschema van aanhangsel 1 Minimummonsteraantal: 3 Cumulatief aantal geteste motoren (aantal monsters in de steekproef) Drempelwaarde voor een positief oordeel An Drempelwaarde voor een negatief oordeel Bn 3 3,327 –4,724 4 3,261 –4,790 5 3,195 –4,856 6 3,129 –4,922 7 3,063 –4,988 8 2,997 –5,054 9 2,931 –5,120 10 2,865 –5,185 11 2,799 –5,251 12 2,733 –5,317 13 2,667 –5,383 14 2,601 –5,449 15 2,535 –5,515 16 2,469 –5,581 17 2,403 –5,647 18 2,337 –5,713 19 2,271 –5,779 20 2,205 –5,845 21 2,139 –5,911 22 2,073 –5,977 23 2,007 –6,043 24 1,941 –6,109 25 1,875 –6,175 26 1,809 –6,241 27 1,743 –6,307 28 1,677 –6,373 29 1,611 –6,439 30 1,545 –6,505 31 1,479 –6,571 32 –2,112 –2,112

Aanhangsel 2 PROCEDURE VOOR CONTROLE VAN DE OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE WANNEER DE STANDAARDAFWIJKING NIET AANVAARDBAAR OF NIET BESCHIKBAAR IS 1. In dit aanhangsel wordt de procedure beschreven om de overeenstemming van de productie wat de emissies van verontreinigende stoffen betreft te controleren wanneer de standaardafwijking van de productie van de fabrikant niet aanvaardbaar of niet beschikbaar is. 2. Met een steekproef van minimaal drie motoren wordt de bemonsteringsprocedure zo gekozen dat de kans dat een partij motoren waarvan 40 % gebreken vertoont een test doorstaat 0,95 is (risico van de producent = 5 %), terwijl de kans dat een partij motoren waarvan 65 % gebreken vertoont wordt aanvaard 0,10 is (risico van de consument = 10 %). 3. De meetwaarden van de in punt 5.2.1 genoemde verontreinigende stoffen worden geacht logaritmisch normaal te zijn verdeeld en moeten worden omgezet door de natuurlijke logaritme te nemen. Stel m0 = minimummonsteraantal, m = maximummonsteraantal (m0 = 3 en m = 32), n = aantal monsters in de steekproef. 4. Indien de natuurlijke logaritmen van de meetwaarden bij de serie x1, x2, …, xi zijn en L de natuurlijke logaritme van de grenswaarde voor de verontreinigende stof is, dan geldt: en di = xi – L 5. Tabel 4 geeft de drempelwaarden voor een positief (An) en een negatief oordeel (Bn) bij het gegeven monsteraantal. Het statistische resultaat van de test is de verhouding die wordt gebruikt om vast te stellen of de serie is goedgekeurd of afgekeurd, en wel op de volgende wijze: Voor m0 ≤ n ≤ m: — wordt de serie goedgekeurd indien — wordt de serie afgekeurd indien — wordt een andere meting verricht indien wordt een andere meting verricht indien 6. Opmerkingen De volgende recursieve formules zijn nuttig voor de berekening van de opeenvolgende waarden van de teststatistiek: Tabel 4 Drempelwaarden voor een positief en een negatief oordeel bij het bemonsteringsschema van aanhangsel 2 Minimummonsteraantal: 3 Cumulatief aantal geteste motoren (aantal monsters in de steekproef) Drempelwaarde voor een positief oordeel An Drempelwaarde voor een negatief oordeel Bn 3 -0,80381 16,64743 4 -0,76339 7,68627 5 -0,72982 4,67136 6 -0,69962 3,25573 7 -0,67129 2,45431 8 -0,64406 1,94369 9 -0,61750 1,59105 10 -0,59135 1,33295 11 -0,56542 1,13566 12 -0,53960 0,97970 13 -0,51379 0,85307 14 -0,48791 0,74801 15 -0,46191 0,65928 16 -0,43573 0,58321 17 -0,40933 0,51718 18 -0,38266 0,45922 19 -0,35570 0,40788 20 -0,32840 0,36203 21 -0,30072 0,32078 22 -0,27263 0,28343 23 -0,24410 0,24943 24 -0,21509 0,21831 25 -0,18557 0,18970 26 -0,15550 0,16328 27 -0,12483 0,13880 28 -0,09354 0,11603 29 -0,06159 0,09480 30 -0,02892 0,07493 31 -0,00449 0,05629 32 0,03876 0,03876

Aanhangsel 3 PROCEDURE VOOR CONTROLE VAN DE OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE OP VERZOEK VAN DE FABRIKANT 1. In dit aanhangsel wordt de procedure beschreven om de overeenstemming van de productie wat de emissies van verontreinigende stoffen betreft op verzoek van de fabrikant te controleren. 2. Met een steekproef van minimaal drie motoren wordt de bemonsteringsprocedure zo gekozen dat de kans dat een partij motoren waarvan 30 % gebreken vertoont een test doorstaat 0,90 is (risico van de producent = 10 %), terwijl de kans dat een partij motoren waarvan 65 % gebreken vertoont wordt aanvaard 0,10 is (risico van de consument = 10 %). 3. De volgende procedure wordt toegepast voor elk van de in punt 5.2.1 genoemde verontreinigende stoffen (zie figuur 2): Stel: L = de grenswaarde voor de verontreinigende stof; xi = de waarde van de meting voor motor i van de steekproef; n = het aantal monsters in de steekproef. 4. Bereken voor de steekproef het statistische resultaat van de test door het aantal niet-overeenstemmende motoren te tellen, d.w.z. xi ≥ L. 5. Vervolgens geldt: — indien het statistische resultaat van de test onder de voor het monsteraantal geldende drempelwaarde voor een positief oordeel ligt of daaraan gelijk is (zie tabel 5), wordt voor die verontreinigende stof een positief oordeel geveld; — indien het statistische resultaat van de test boven de voor het monsteraantal geldende drempelwaarde voor een negatief oordeel ligt of daaraan gelijk is (zie tabel 5), wordt voor die verontreinigende stof een negatief oordeel geveld; — in alle overige gevallen wordt een andere motor overeenkomstig punt 8.3.1 getest en wordt de berekeningsmethode toegepast op het monsteraantal plus één. In tabel 5 zijn de aantallen voor een positief en een negatief oordeel berekend met behulp van de internationale norm ISO 8422:1991. Tabel 5: Drempelwaarden voor een positief en een negatief oordeel bij het bemonsteringsschema van aanhangsel 3 Minimummonsteraantal: 3 Cumulatief aantal geteste motoren (aantal monsters in de steekproef) Drempelwaarde voor een positief oordeel Drempelwaarde voor een negatief oordeel 3 — 3 4 0 4 5 0 4 6 1 5 7 1 5 8 2 6 9 2 6 10 3 7 11 3 7 12 4 8 13 4 8 14 5 9 15 5 9 16 6 10 17 6 10 18 7 11 19 8 9

BIJLAGE 1 ESSENTIËLE EIGENSCHAPPEN VAN DE (BASIS)MOTOR EN GEGEVENS OVER DE UITVOERING VAN DE TEST (9) 1. BESCHRIJVING VAN DE MOTOR 1.1. Fabrikant: … 1.2. Motorcode van de fabrikant: … 1.3. Cyclus: viertakt/tweetakt (10) Aantal en opstelling van de cilinders: … 1.4.1. Boring: … mm 1.4.2. Slag: … mm 1.4.3. Ontstekingsvolgorde: … 1.5. Cilinderinhoud: … cm3 1.6. Volumetrische compressieverhouding (11): … 1.7. Tekening(en) van de verbrandingskamer en de zuigerkop: … 1.8. Minimumoppervlakte van de dwarsdoorsnede van de in- en uitlaatpoorten: … cm2 1.9. Stationair toerental: … min–1 1.10. Nettomaximumvermogen: … kW bij … min–1 1.11. Maximaal toegestaan motortoerental: … min–1 1.12. Nettomaximumkoppel: … Nm bij … min–1 1.13. Verbrandingssysteem: compressieontsteking/elektrische ontsteking (10) 1.14. Brandstof: diesel/LPG/aardgas-H/aardgas-L/aardgas-HL/ethanol (9) Koelsysteem Vloeistof 1.15.1.1. Aard van de vloeistof: … 1.15.1.2. Circulatiepomp(en): ja/neen (10) 1.15.1.3. Eigenschappen of merk(en) en type(n) (indien van toepassing): … 1.15.1.4. Overbrengingsverhouding(en) (indien van toepassing): … Lucht 1.15.2.1. Aanjager: ja/neen (10) 1.15.2.2. Eigenschappen of merk(en) en type(n) (indien van toepassing): … 1.15.2.3. Overbrengingsverhouding(en) (indien van toepassing): … Door de fabrikant toegestane temperatuur 1.16.1. Vloeistofkoeling: Maximumtemperatuur bij de uitgang: … K 1.16.2. Luchtkoeling: … Referentiepunt: … Maximumtemperatuur bij het referentiepunt: … K 1.16.3. Maximale luchttemperatuur bij de uitgang van de inlaattussenkoeler (indien van toepassing): … K 1.16.4. Maximale uitlaattemperatuur op het punt in de uitlaatpijp(en) ter hoogte van de buitenflens (-flenzen) van het (de) uitlaatspruitstuk(ken) of de drukvuller(s): … K 1.16.5. Brandstoftemperatuur: min. … K, max. … K voor dieselmotoren bij de inlaat van de inspuitpomp, voor aardgasmotoren bij de eindtrap van de drukregelaar 1.16.6. Brandstofdruk: min. … kPa, max. … kPa bij de eindtrap van de drukregelaar, alleen voor aardgasmotoren. 1.16.7. Smeermiddeltemperatuur: min. … K, max. … K Drukvulling: ja/neen (10) 1.17.1. Merk: … 1.17.2. Type: … 1.17.3. Beschrijving van het systeem (bv. maximale vuldruk, overdrukklep indien van toepassing): … 1.17.4. Tussenkoeler: ja/neen (10) 1.18. Inlaatsysteem Maximaal toelaatbare inlaatonderdruk bij het nominaal motortoerental en vollast, zoals aangegeven in en onder de werkingsomstandigheden van Reglement nr. 24: … kPa 1.19. Uitlaatsysteem Maximaal toelaatbare uitlaattegendruk bij het nominaal motortoerental en vollast, zoals aangegeven in en onder de werkingsomstandigheden van Reglement nr. 24: … kPa Inhoud van het uitlaatsysteem: … dm3 2. VOORZIENINGEN TEGEN LUCHTVERONTREINIGING 2.1. Inrichting voor het recycleren van cartergassen (beschrijving en tekeningen): … … Extra voorzieningen tegen luchtverontreiniging (indien aanwezig en niet elders vermeld) Katalysator: ja/neen (10) 2.2.1.1. Merk(en): … 2.2.1.2. Type(n): … 2.2.1.3. Aantal katalysatoren en elementen: … 2.2.1.4. Afmetingen, vorm en volume van de katalysator(en): … 2.2.1.5. Soort katalytische werking: … 2.2.1.6. Totale hoeveelheid edelmetalen: … 2.2.1.7. Relatieve concentratie: … 2.2.1.8. Ondergrond (structuur en materiaal): … 2.2.1.9. Celdichtheid: … 2.2.1.10. Type katalysatorhuis: … 2.2.1.11. Plaats van de katalysator(en) (plaats en referentieafstand in de uitlaatlijn): … … Zuurstofsensor: ja/neen (10) 2.2.2.1. Merk(en): … 2.2.2.2. Type: … 2.2.2.3. Plaats: … Luchtinspuiting: ja/neen (10) 2.2.3.1. Type (pulse air, luchtpomp enz.): … Uitlaatgasrecirculatie: ja/neen (10) 2.2.4.1. Kenmerken (debiet enz.): … Deeltjesvanger: ja/neen (10) 2.2.5.1. Afmetingen, vorm en inhoud van de deeltjesvanger: … 2.2.5.2. Type deeltjesvanger en ontwerp: … 2.2.5.3. Plaats (referentieafstand in de uitlaatpijp): … 2.2.5.4. Regeneratiemethode of -systeem, beschrijving en/of tekening: … Andere systemen: ja/neen (10) 2.2.6.1. Beschrijving en werking: … 3. BRANDSTOFTOEVOER Dieselmotoren 3.1.1. Brandstofpomp Druk (11): … kPa of karakteristiek diagram (10): … Inspuitsysteem Pomp 3.1.2.1.1. Merk(en): … 3.1.2.1.2. Type(n): … 3.1.2.1.3. Opbrengst: … mm3 (11) per slag bij een motortoerental van … min–1 en maximale inspuiting, of karakteristiek diagram (10) (11): … … Vermeld de gebruikte methode: op een motor/op een testbank (10) Indien aanjaagdrukregeling wordt toegepast, de karakteristieke brandstofopbrengst vermelden, alsmede de aanjaagdruk met bijbehorend motortoerental. Inspuitvervroeging 3.1.2.1.4.1. Inspuitvervroegingskromme (11): … 3.1.2.1.4.2. Statisch inspuittijdstip (11): … Inspuitleidingen 3.1.2.2.1. Lengte: … mm 3.1.2.2.2. Inwendige diameter: … mm Verstuiver(s) 3.1.2.3.1. Merk(en): … 3.1.2.3.2. Type(n): … 3.1.2.3.3. Openingsdruk: … kPa (11) of karakteristiek diagram (10) (11): … Regulateur 3.1.2.4.1. Merk(en): … 3.1.2.4.2. Type(n): … 3.1.2.4.3. Uitschakelpunt bij vollast: … min–1 3.1.2.4.4. Maximumtoerental in onbelaste toestand: … min–1 3.1.2.4.5. Stationair toerental: … min–1 Koudstartsysteem 3.1.3.1. Merk(en): … 3.1.3.2. Type(n): … 3.1.3.3. Beschrijving: … Hulpstartsysteem: … 3.1.3.4.1. Merk: … 3.1.3.4.2. Type: … Gasmotoren (12) 3.2.1. Brandstof: aardgas/LPG (10) Drukregelaar(s) of verdamper/drukregelaar(s) (11) 3.2.2.1. Merk(en): … 3.2.2.2. Type(n): … 3.2.2.3. Aantal drukreduceerfasen: … 3.2.2.4. Druk in de eindfase: min. … kPa, max. … kPa 3.2.2.5. Aantal voornaamste afstelpunten: … 3.2.2.6. Aantal stationair-afstelpunten: … 3.2.2.7. Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: … Brandstofsysteem mengeenheid/gasinspuiting/vloeistofinspuiting/directe inspuiting (10) 3.2.3.1. Mengverhoudingregeling: … 3.2.3.2. Systeembeschrijving en/of -diagram en tekeningen: … 3.2.3.3. Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: … Mengeenheid 3.2.4.1. Aantal: … 3.2.4.2. Merk(en): … 3.2.4.3. Type(n): … 3.2.4.4. Plaats: … 3.2.4.5. Afstelmogelijkheden: … 3.2.4.6. Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: … Inspuiting in het inlaatspruitstuk 3.2.5.1. Inspuiting: eenpunts/meerpunts (10) 3.2.5.2. Inspuiting: continu/gelijktijdig/achtereenvolgens (10) Inspuitapparatuur 3.2.5.3.1. Merk(en): … 3.2.5.3.2. Type(n): … 3.2.5.3.3. Afstelmogelijkheden: … 3.2.5.3.4. Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: … Voedingspomp (indien aanwezig) … 3.2.5.4.1. Merk(en): … 3.2.5.4.2. Type(n): … 3.2.5.4.3. Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: … Verstuiver(s): … 3.2.5.5.1. Merk(en): … 3.2.5.5.2. Type(n): … 3.2.5.5.3. Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: … Directe inspuiting Inspuitpomp/drukregelaar (10) 3.2.6.1.1. Merk(en): … 3.2.6.1.2. Type(n): … 3.2.6.1.3. Inspuittijd: … 3.2.6.1.4. Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: … Verstuiver(s) 3.2.6.2.1. Merk(en): … 3.2.6.2.2. Type(n): … 3.2.6.2.3. Openingsdruk of karakteristiek diagram (11): … 3.2.6.2.4. Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: … Elektronische regeleenheid (ECU) 3.2.7.1. Merk(en): … 3.2.7.2. Type(n): … 3.2.7.3. Afstelmogelijkheden: … Specifieke aardgasapparatuur Variant 1 (alleen in geval van goedkeuring van motoren voor diverse specifieke brandstofsamenstellingen) 3.2.8.1.1. Brandstofsamenstelling: methaan (CH4): basis: … mol.-% min. … mol.-% max. … mol.-% ethaan (C2H6): basis: … mol.-% min. … mol.-% max. … mol.-% propaan (C3H8): basis: … mol.-% min. … mol.-% max. … mol.-% butaan (C4H10): basis: … mol.-% min. … mol.-% max. … mol.-% C5/C5+: basis: … mol.-% min. … mol.-% max. … mol.-% zuurstof (O2): basis: … mol.-% min. … mol.-% max. … mol.-% inert gas (N2, He enz.): basis: … mol.-% min. … mol.-% max. … mol.-% Verstuiver(s) 3.2.8.1.2.1. Merk(en): 3.2.8.1.2.2. Type(n): 3.2.8.1.3. Overige (indien van toepassing) 3.2.8.2. Variant 2 (alleen in geval van goedkeuringen voor verscheidene specifieke brandsstofsamenstellingen) 4. KLEPAFSTELLING 4.1. Maximale lichthoogte, openings- en sluitingshoeken ten opzichte van de dode punten of equivalente gegevens: … 4.2. Referentie en/of afstelbereik (10): … 5. ONTSTEKINGSSYSTEEM (ALLEEN ELEKTRISCHE-ONTSTEKINGSMOTOREN) 5.1. Type ontstekingssysteem: gemeenschappelijke bobine en bougies/afzonderlijke bobine en bougies/bobine op bougie/overige (specificeren) (10) Ontstekingsregeleenheid 5.2.1. Merk(en): … 5.2.2. Type(n): … 5.3. Vervroegingskromme van de ontsteking/vervroegingsdiagram (10) (11): … 5.4. Ontstekingstijdstip (11): … graden vóór het BDP bij een toerental van … min–1 en een MAP van … kPa Bougies 5.5.1. Merk(en): … 5.5.2. Type(n): … 5.5.3. Elektrodenafstand: … mm Bobine(s) 5.6.1. Merk(en): … 5.6.2. Type(n): … 6. DOOR DE MOTOR AANGEDREVEN HULPAPPARATUUR De motor wordt voor de tests ter beschikking gesteld met de hulpapparatuur die nodig is voor de werking van de motor (bv. ventilator, waterpomp enz.), zoals aangegeven in en onder de werkingsomstandigheden van Reglement nr. 24. 6.1. De voor de test te monteren hulpapparatuur Indien het onmogelijk of niet aangewezen is de hulpapparatuur op de testbank te monteren, moet het door deze apparatuur opgenomen vermogen worden bepaald en van het gemeten motorvermogen over het hele werkingsgebied van de testcyclus (-cycli) worden afgetrokken. 6.2. Voor de test te verwijderen hulpapparatuur Hulpapparatuur die slechts nodig is voor de werking van het voertuig (bv. luchtcompressor, airconditioningsysteem) moet voor de test worden verwijderd. Indien de hulpapparatuur niet kan worden verwijderd, kan het door die apparatuur opgenomen vermogen worden bepaald en bij het gemeten motorvermogen over het hele werkingsgebied van de testcyclus (-cycli) worden opgeteld. 7. AANVULLENDE GEGEVENS OVER DE TESTVOORWAARDEN Gebruikt smeermiddel 7.1.1. Merk: … 7.1.2. Type: … (Het percentage olie in het mengsel vermelden, indien smeermiddel en brandstof vermengd zijn): … Door de motor aangedreven hulpapparatuur (indien van toepassing) Het door de hulpapparatuur opgenomen vermogen moet alleen worden bepaald: — indien de voor de werking van de motor benodigde hulpapparatuur niet op de motor is gemonteerd, en/of — indien niet voor de werking van de motor benodigde hulpapparatuur op de motor is gemonteerd. 7.2.1. Lijst en omschrijving van bijzonderheden: … 7.2.2. Bij verschillende aangegeven motortoerentallen opgenomen vermogen: Apparatuur Bij verschillende motortoerentallen opgenomen vermogen (kW) Stationair Laag toerental Hoog toerental Toerental A (13) Toerental B (13) Toerental C (13) Referentie toerental (14) P(a) Voor de werking van de motor benodigde hulpapparatuur (moet van het gemeten motorvermogen worden afgetrokken) zie punt 6.1 P(b) Niet voor de werking van de motor benodigde hulpapparatuur (moet bij het gemeten motorvermogen worden opgeteld) zie punt 6.2 8. MOTORPRESTATIES 8.1. Motortoerentallen (15) Laag toerental (nlo): … min–1 Hoog toerental (nhi): … min–1 Bij de ESC- en de ELR-cyclus Stationair: … min–1 Toerental A: … min–1 Toerental B: … min–1 Toerental C: … min–1 Bij de ECT-cyclus Referentietoerental: … min–1 8.2. Motorvermogen (gemeten overeenkomstig Reglement nr. 24) in kW Motortoerental Stationair Toerental A (13) Toerental B (13) Toerental C (13) Referentie toerental (14) P(m) Op de testbank gemeten vermogen P(a) Door de voor de test te monteren hulpapparatuur opgenomen vermogen (punt 6.1) — indien gemonteerd — indien niet gemonteerd 0 0 0 0 0 P(b) Door de voor de test te verwijderen hulpapparatuur opgenomen vermogen (punt 6.2) — indien gemonteerd — indien niet gemonteerd 0 0 0 0 0 P(n) Nettomotorvermogen = P(m) – P(a) + P(b) Dynamometerafstelling (kW) De dynamometerafstelling bij de ESC- en de ELR-test en bij de referentiecyclus van de ETC-test moet worden gebaseerd op het nettomotorvermogen P(n) van punt 8.2. Aanbevolen wordt de motor op de testbank te monteren onder de netto-omstandigheden. In dat geval zijn P(m) en P(n) identiek. Indien het onmogelijk of niet aangewezen is de motor onder netto-omstandigheden te laten draaien, moet de dynamometer worden gecorrigeerd naar de netto-omstandigheden met behulp van bovenstaande formule. 8.3.1. ESC- en ELR-test De dynamometerafstelling moet worden berekend met behulp van de formule van bijlage 4, aanhangsel 1, punt 1.2. Procentuele belasting Motortoerental Stationair Toerental A Toerental B Toerental C 10 — 25 — 50 — 75 — 100 8.3.2. ETC-test Indien de motor niet onder de netto-omstandigheden wordt getest, moet de correctieformule om het gemeten vermogen of de gemeten arbeid per cyclus, vastgesteld overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 2, punt 2, in nettovermogen of nettoarbeid per cyclus om te zetten, door de fabrikant voor het gehele werkingsgebied van de cyclus worden verstrekt en door de technische dienst worden goedgekeurd.

BIJLAGE 1 Aanhangsel 1 EIGENSCHAPPEN VAN DE MET DE MOTOR SAMENHANGENDE VOERTUIGONDERDELEN 1. Onderdruk in het inlaatsysteem bij het nominale motortoerental en vollast:… kPa 2. Tegendruk van het uitlaatsysteem bij het nominale motortoerental en vollast:… kPa 3. Inhoud van het uitlaatsysteem: … cm3 4. Het vermogen dat door de voor de werking van de motor benodigde hulpapparatuur wordt opgenomen, zoals aangegeven in en onder de bedrijfsomstandigheden van Reglement nr. 24. Apparatuur Bij verschillende motortoerentallen opgenomen vermogen (kW) Statio nair Laag toerental Hoog toerental Toerental A (16) Toerental B (16) Toerental C (16) Referentie toerental (17) P(a) Voor de werking van de motor benodigde hulpapparatuur (moet van het gemeten motorvermogen worden afgetrokken) zie bijlage 1, punt 6.1

BIJLAGE 1 Aanhangsel 2 ESSENTIËLE EIGENSCHAPPEN VAN DE MOTORENFAMILIE 1. GEMEENSCHAPPELIJKE PARAMETERS 1.1. Verbrandingscyclus: … 1.2. Koelmiddel: … 1.3. Aantal cilinders (18): … 1.4. Afzonderlijke zuigerverplaatsing: … 1.5. Luchtaanzuiging: … 1.6. Type/ontwerp van de verbrandingskamer: … 1.7. Klep- en poortconfiguratie, grootte en aantal: … … 1.8. Brandstofsysteem: … 1.9. Ontstekingssysteem (gasmotoren): … 1.10. Overige kenmerken: — tussenkoelsysteem (18): … — uitlaatgasrecirculatie (18): … — waterinspuiting/emulsie (18): … — luchtinspuiting (18): … 1.11. Uitlaatgasnabehandeling (18): … Bewijs van identieke (of laagste voor de basismotor) verhouding: systeemcapaciteit/brandstofopbrengst per slag, overeenkomstig diagram nr(s): … 2. GEGEVENS VAN DE MOTORENFAMILIE Aanduiding van de dieselmotorenfamilie: … 2.1.1. Specificaties van de motoren binnen deze familie: Basismotor Motortype Aantal cilinders Nominaal toerental (min–1) Brandstoftoevoer per slag (mm3) Nominaal nettovermogen (kW) Toerental bij maximumkoppel (min–1) Brandstofopbrengst per slag (mm3) Maximumkoppel (Nm) Laagste stationair toerental (min–1) Zuigerverplaatsing (in % van de basismotor) 100 Aanduiding van de gasmotorenfamilie: … 2.2.1. Specificaties van de motoren binnen deze familie: Basismotor Motortype Aantal cilinders Nominaal toerental (min–1) Brandstofopbrengst per slag (mm3) Nominaal nettovermogen (kW) Toerental bij maximumkoppel (min–1) Brandstofopbrengst per slag (mm3) Maximumkoppel (Nm) Laagste stationair toerental (min–1) Zuigerverplaatsing (in % van de basismotor) 100 Ontstekingstijdstip Uitlaatgasrecirculatiestroom Luchtpomp ja/neen Werkelijk debiet van de luchtpomp

BIJLAGE 1 Aanhangsel 3 ESSENTIËLE EIGENSCHAPPEN VAN HET MOTORTYPE BINNEN DE FAMILIE (19) 1. BESCHRIJVING VAN DE MOTOR 1.1. Fabrikant: … 1.2. Motorcode van de fabrikant: … 1.3. Cyclus: viertakt/tweetakt (20) Aantal en opstelling van de cilinders: … 1.4.1. Boring: … mm 1.4.2. Slag: … mm 1.4.3. Ontstekingsvolgorde: … 1.5. Cilinderinhoud: … cm3 1.6. Volumetrische compressieverhouding (21): … 1.7. Tekening(en) van de verbrandingskamer en de zuigerkop: … … 1.8. Minimumoppervlakte van de dwarsdoorsnede van de in- en uitlaatpoorten: … cm2 1.9. Stationair toerental: … min–1 1.10. Nettomaximumvermogen: … kW bij … min–1 1.11. Maximaal toegestaan motortoerental: … min–1 1.12. Nettomaximumkoppel: … Nm bij … min-1 1.13. Verbrandingssysteem: compressieontsteking/elektrische ontsteking (20) 1.14. Brandstof: diesel/LPG/aardgas-H/aardgas-L/aardgas-HL/ethanol (19) Koelsysteem Vloeistof 1.15.1.1. Aard van de vloeistof: … 1.15.1.2. Circulatiepomp(en): ja/neen (20) 1.15.1.3. Eigenschappen of merk(en) en type(n) (indien van toepassing): … … 1.15.1.4. Overbrengingsverhouding(en) (indien van toepassing): … Lucht 1.15.2.1. Aanjager: ja/neen (20) 1.15.2.2. Eigenschappen of merk(en) en type(n) (indien van toepassing): … … 1.15.2.3. Overbrengingsverhouding(en) (indien van toepassing): … Door de fabrikant toegestane temperatuur 1.16.1. Vloeistofkoeling: Maximumtemperatuur bij de uitgang: … K 1.16.2. Luchtkoeling: Referentiepunt: … Maximumtemperatuur bij het referentiepunt: … K 1.16.3. Maximale luchttemperatuur bij de uitgang van de inlaattussenkoeler (indien van toepassing): … K 1.16.4. Maximale uitlaattemperatuur op het punt in de uitlaatpijp(en) ter hoogte van de buitenflens (-flenzen) van het (de) uitlaatspruitstuk(ken) of de drukvuller(s): … K 1.16.5. Brandstoftemperatuur: min. … K, max. … K voor dieselmotoren bij de inlaat van de inspuitpomp, voor gasmotoren bij de eindtrap van de drukregelaar 1.16.6. Brandstofdruk: min. … kPa, max. … kPa bij de eindtrap van de drukregelaar, alleen bij gasmotoren 1.16.7. Smeermiddeltemperatuur: min. … K, max … K Drukvulling: ja/neen (20) 1.17.1. Merk: … 1.17.2. Type: … 1.17.3. Beschrijving van het systeem (bv. maximale vuldruk, overdrukklep indien van toepassing): … 1.17.4. Tussenkoeler: ja/neen (20) 1.18. Inlaatsysteem Maximaal toelaatbare inlaatonderdruk bij het nominaal motortoerental en vollast, zoals aangegeven in en onder de werkingsomstandigheden van Reglement nr. 24: … kPa 1.19. Uitlaatsysteem Maximaal toelaatbare uitlaattegendruk bij het nominaal motortoerental en vollast, zoals aangegeven in en onder de werkingsomstandigheden van Reglement nr. 24: … kPa Inhoud van het uitlaatsysteem: … cm3 2. VOORZIENINGEN TEGEN LUCHTVERONTREINIGING 2.1. Inrichting voor het recycleren van cartergassen (beschrijving en tekeningen): … Extra voorzieningen tegen luchtverontreiniging (indien aanwezig en niet elders vermeld) Katalysator: ja/neen (20) 2.2.1.1. Aantal katalysatoren en elementen: … 2.2.1.2. Afmetingen, vorm en volume van de katalysator(en): … … 2.2.1.3. Soort katalytische werking: … 2.2.1.4. Totale hoeveelheid edelmetalen: … 2.2.1.5. Relatieve concentratie: … 2.2.1.6. Ondergrond (structuur en materiaal): … 2.2.1.7. Celdichtheid: … 2.2.1.8. Type katalysatorhuis: … 2.2.1.9. Plaats van de katalysator(en) (plaats en referentieafstand in de uitlaatlijn): … … Zuurstofsensor: ja/neen (20) 2.2.2.1. Type: … Luchtinspuiting: ja/neen (20) 2.2.3.1. Type (pulse air, luchtpomp enz.): … Uitlaatgasrecirculatie: ja/neen (20) 2.2.4.1. Kenmerken (debiet enz.): … Deeltjesvanger: ja/neen (20) 2.2.5.1. Afmetingen, vorm en inhoud van de deeltjesvanger: … … 2.2.5.2. Type deeltjesvanger en ontwerp: … 2.2.5.3. Plaats (referentieafstand in de uitlaatpijp): … 2.2.5.4. Regeneratiemethode of -systeem, beschrijving en/of tekening: … … Andere systemen: ja/neen (20) 2.2.6.1. Beschrijving en werking: … 3. BRANDSTOFTOEVOER Dieselmotoren 3.1.1. Brandstofpomp Druk (21): … kPa of karakteristiek diagram (20): … … Inspuitsysteem Pomp 3.1.2.1.1. Merk(en): … 3.1.2.1.2. Type(n): … 3.1.2.1.3. Opbrengst: … mm3 (21) per slag bij een motortoerental van … min–1 en maximale inspuiting, of karakteristiek diagram (20) (21): … … Vermeld de gebruikte methode: op een motor/op een testbank (20) Indien aanjaagdrukregeling wordt toegepast, de karakteristieke brandstofopbrengst vermelden, alsmede de aanjaagdruk met bijbehorend motortoerental. Inspuitvervroeging 3.1.2.1.4.1. Inspuitvervroegingskromme (21): … 3.1.2.1.4.2. Statisch inspuittijdstip (21): … Inspuitleidingen 3.1.2.2.1. Lengte: … mm 3.1.2.2.2. Inwendige diameter: … mm Verstuiver(s) 3.1.2.3.1. Merk(en): … 3.1.2.3.2. Type(n): … 3.1.2.3.3. Openingsdruk: … kPa (21) of karakteristiek diagram (20) (21): … Regulateur 3.1.2.4.1. Merk(en): … 3.1.2.4.2. Type(n): … 3.1.2.4.3. Uitschakelpunt bij vollast: … min–1 3.1.2.4.4. Maximumtoerental in onbelaste toestand: … min–1 3.1.2.4.5. Stationair toerental: … min–1 Koudstartsysteem 3.1.3.1. Merk(en): … 3.1.3.2. Type(n): … 3.1.3.3. Beschrijving: … Hulpstartsysteem: … 3.1.3.4.1. Merk: … 3.1.3.4.2. Type: … Gasmotoren 3.2.1. Brandstof: aardgas/LPG (20) Drukregelaar(s) of verdamper/drukregelaar(s) (20) 3.2.2.1. Merk(en): … 3.2.2.2. Type(n): … 3.2.2.3. Aantal drukreduceerfasen: … 3.2.2.4. Druk in de eindfase: min. … kPa, max. … kPa 3.2.2.5. Aantal voornaamste afstelpunten: … 3.2.2.6. Aantal stationair-afstelpunten: … 3.2.2.7. Goedkeuringsnummer: … Brandstofsysteem mengeenheid/gasinspuiting/vloeistofinspuiting/directe inspuiting (20) 3.2.3.1. Mengverhoudingregeling: … 3.2.3.2. Systeembeschrijving en/of -diagram en tekeningen: … … 3.2.3.3. Goedkeuringsnummer: … Mengeenheid 3.2.4.1. Aantal: … 3.2.4.2. Merk(en): … 3.2.4.3. Type(n): … 3.2.4.4. Plaats: … 3.2.4.5. Afstelmogelijkheden: … 3.2.4.6. Goedkeuringsnummer: … Inspuiting in het inlaatspruitstuk 3.2.5.1. Inspuiting: eenpunts/meerpunts (20) 3.2.5.2. Inspuiting: continu/gelijktijdig/achtereenvolgens (20) Inspuitapparatuur 3.2.5.3.1. Merk(en): … 3.2.5.3.2. Type(n): … 3.2.5.3.3. Afstelmogelijkheden: … 3.2.5.3.4. Goedkeuringsnummer: … Voedingspomp (indien aanwezig): … 3.2.5.4.1. Merk(en): … 3.2.5.4.2. Type(n): … 3.2.5.4.3. Goedkeuringsnummer: … Verstuiver(s): … 3.2.5.5.1. Merk(en): … 3.2.5.5.2. Type(n): … 3.2.5.5.3. Goedkeuringsnummer: … Directe inspuiting Inspuitpomp/drukregelaar (20) 3.2.6.1.1. Merk(en): … 3.2.6.1.2. Type(n): … 3.2.6.1.3. Inspuittijd: … 3.2.6.1.4. Goedkeuringsnummer: … Verstuiver(s) 3.2.6.2.1. Merk(en): … 3.2.6.2.2. Type(n): … 3.2.6.2.3. Openingsdruk of karakteristiek diagram (21): … … 3.2.6.2.4. Goedkeuringsnummer: … Elektronische regeleenheid (ECU) 3.2.7.1. Merk(en): … 3.2.7.2. Type(n): … 3.2.7.3. Afstelmogelijkheden: … Specifieke aardgasapparatuur Variant 1 (alleen in geval van goedkeuring van motoren voor diverse specifieke brandstofsamenstellingen) 3.2.8.1.1. Brandstofsamenstelling: methaan (CH4): basis: … mol.-% min. … mol.-% max. … mol.-% ethaan (C2H6): basis: … mol.-% min. … mol.-% max. … mol.-% propaan (C3H8): basis: … mol.-% min. … mol.-% max. … mol.-% butaan (C4H10): basis: … mol.-% min. … mol.-% max. … mol.-% C5/C5+: basis: … mol.-% min. … mol.-% max. … mol.-% zuurstof (O2): basis: … mol.-% min. … mol.-% max. … mol.-% inert gas (N2, He enz.): basis: … mol.-% min. … mol.-% max. … mol.-% Verstuiver(s) 3.2.8.1.2.1. Merk(en): … 3.2.8.1.2.2. Type(n): … 3.2.8.1.3. Overige (indien van toepassing) 3.2.8.2. Variant 2 (alleen in geval van goedkeuringen voor verscheidene specifieke brandsstofsamenstellingen) 4. KLEPAFSTELLING 4.1. Maximale lichthoogte, openings- en sluitingshoeken ten opzichte van de dode punten of gelijkwaardige gegevens: … … 4.2. Referentie en/of afstelbereik (20): … … 5. ONTSTEKINGSSYSTEEM (ALLEEN ELEKTRISCHE-ONTSTEKINGSMOTOREN) 5.1. Type ontstekingssysteem: gemeenschappelijke bobine en bougies/afzonderlijke bobine en bougies/bobine op bougie/overige (specificeren) (20) Ontstekingsregeleenheid 5.2.1. Merk(en): … 5.2.2. Type(n): … 5.3. Vervroegingskromme van de ontsteking/vervroegingsdiagram (20) (21): … … 5.4. Ontstekingstijdstip (21): … graden voor het BDP bij een toerental van … min–1 en een MAP van … kPa Bougies 5.5.1. Merk(en): … 5.5.2. Type(n): … 5.5.3. Elektrodenafstand: … mm Bobine(s) 5.6.1. Merk(en): … 5.6.2. Type(n): …

BIJLAGE 2A

BIJLAGE 2B

BIJLAGE 3 OPSTELLING VAN GOEDKEURINGSMERKEN (zie punt 4.6) GOEDKEURING „I” (rij A) (zie punt 4.6.3) Model A Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij A en op diesel of vloeibaar petroleumgas (LPG) lopen. Model B Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij A en op aardgas lopen. Het suffix na het nummer van het land geeft de brandstofkwalificatie aan die is vastgesteld overeenkomstig punt 4.6.3.1. Bovenstaande goedkeuringsmerken, aangebracht op een motor/voertuig, geven aan dat het motor-/voertuigtype in kwestie in het Verenigd Koninkrijk (E11) krachtens Reglement nr. 49 is goedgekeurd onder nummer 042439. Daaruit blijkt ook dat de goedkeuring is verleend overeenkomstig Reglement nr. 49, wijzigingenreeks 04, en dat is voldaan aan de relevante grenswaarden van punt 5.2.1. GOEDKEURING „II” (rij B1) (zie punt 4.6.3) Model C Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij B1 en op diesel of vloeibaar petroleumgas (LPG) lopen. Model D Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij B1 en op aardgas lopen. Het suffix na het nummer van het land geeft de brandstofkwalificatie aan die is vastgesteld overeenkomstig punt 4.6.3.1. Bovenstaand goedkeuringsmerk, aangebracht op een motor/voertuig, geeft aan dat het motor-/voertuigtype in kwestie in het Verenigd Koninkrijk (E11) krachtens Reglement nr. 49 is goedgekeurd onder nummer 042439. Daaruit blijkt ook dat de goedkeuring is verleend overeenkomstig Reglement nr. 49, wijzigingenreeks 04, en dat is voldaan aan de relevante grenswaarden van punt 5.2.1. GOEDKEURING „III” (rij B2) (zie punt 4.6.3) Model E Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij B2 en op diesel of vloeibaar petroleumgas (LPG) lopen. Model F Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij B2 en op aardgas lopen. Het suffix na het nummer van het land geeft de brandstofkwalificatie aan die is vastgesteld overeenkomstig punt 4.6.3.1. Bovenstaande goedkeuringsmerk, aangebracht op een motor/voertuig, geeft dat het motor-/voertuigtype in kwestie in het Verenigd Koninkrijk (E11) krachtens Reglement nr. 49 is goedgekeurd onder nummer 042439. Daaruit blijkt ook dat de goedkeuring is verleend overeenkomstig Reglement nr. 49, wijzigingenreeks 04, en dat is voldaan aan de relevante grenswaarden van punt 5.2.1. „GOEDKEURING” IV (rij C) (zie punt 4.6.3) Model G Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij C en op diesel of vloeibaar petroleumgas (LPG) lopen. Model H Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij C en op aardgas lopen. Het suffix na het nummer van het land geeft de brandstofkwalificatie aan die is vastgesteld overeenkomstig punt 4.6.3.1. Bovenstaand goedkeuringsmerk, aangebracht op een motor/voertuig, geeft aan dat het motor-/voertuigtype in kwestie in het Verenigd Koninkrijk (E11) krachtens Reglement nr. 49 is goedgekeurd onder nummer 042439. Daaruit blijkt ook dat de goedkeuring is verleend overeenkomstig Reglement nr. 49, wijzigingenreeks 04, en dat is voldaan aan de relevante grenswaarden van punt 5.2.1. MOTOR/VOERTUIG DIE/DAT KRACHTENS EEN OF MEER REGLEMENTEN IS GOEDGEKEURD (zie punt 4.7) Model I Bovenstaand goedkeuringsmerk, aangebracht op een motor/voertuig, geeft aan dat het motor-/voertuigtype in kwestie in het Verenigd Koninkrijk (E11) krachtens Reglement nr. 49 (emissieniveau IV) en Reglement nr. 24 is goedgekeurd (22). De eerste twee cijfers van de goedkeuringsnummers geven aan dat, op de respectieve datum van goedkeuring, Reglement nr. 49 wijzigingenreeks 04 en Reglement nr. 24 wijzigingenreeks 03 bevatte.

BIJLAGE 4 TESTPROCEDURE 1. INLEIDING In deze bijlage worden de methoden beschreven voor de vaststelling van de emissies van gasvormige bestanddelen, deeltjes en rook door de te testen motoren. Er worden drie testcycli beschreven die worden toegepast overeenkomstig punt 5.2: 1.1.1. de ESC-test die bestaat uit een cyclus van 13 verschillende statische toestanden, 1.1.2. de ELR-test die bestaat uit transiënte belastingsstappen bij verschillende toerentallen, die integraal deel uitmaken van één testprocedure en tegelijkertijd worden uitgevoerd; 1.1.3. de ETC-test die bestaat uit een serie transiënte toestanden per seconde. 1.2. De test wordt uitgevoerd met de op een testbank geplaatste motor die is aangesloten op een dynamometer. 1.3. Meetbeginsel De uitlaatemissies van de motor die moeten worden gemeten, omvatten de gasvormige bestanddelen (koolmonoxide, totaal koolwaterstoffen voor dieselmotoren alleen bij de ESC-test; andere koolwaterstoffen dan methaan voor diesel- en gasmotoren alleen bij de ETC-test; methaan voor gasmotoren alleen bij de ETC-test en stikstofoxiden), de deeltjes (alleen voor dieselmotoren en gasmotoren in fase C) en rook (alleen voor dieselmotoren bij de ELR-test). Daarnaast wordt kooldioxide vaak als tracergas gebruikt om de verdunningsverhouding van partiële en volledige-stroomverdunningssystemen te bepalen. Op grond van goede technische praktijkgewoonten wordt aanbevolen de kooldioxide te meten, wat een uitstekend middel is om meetproblemen tijdens de uitvoering van de test vast te stellen. 1.3.1. ESC-test Gedurende een voorgeschreven opeenvolging van werkingsomstandigheden van een warm gelopen motor worden de hoeveelheden van de bovengenoemde uitlaatemissies continu onderzocht door bemonstering van het ruwe uitlaatgas. De testcyclus geschiedt bij een aantal toerentallen en vermogens die het normale werkingsgebied van dieselmotoren dekken. In elke toestand worden de concentratie van elk verontreinigend gas, de uitlaatgasstroom en het afgegeven vermogen bepaald en de gemeten waarden gewogen. Het deeltjesmonster wordt verdund met voorbehandelde omgevingslucht. Tijdens de hele testprocedure wordt één monster genomen en verzameld op geschikte filters. Het gewicht van elke verontreinigende stof die per kilowattuur (kWh) wordt uitgestoten, wordt berekend overeenkomstig aanhangsel 1 van deze bijlage. Bovendien worden de NOx gemeten op drie testpunten binnen het door de technische dienst (23) gekozen meetgebied en worden de gemeten waarden vergeleken met de waarden die berekend zijn in die fasen van de testcyclus waarbij de geselecteerde meetpunten een rol speelden. De NOx-controle zorgt voor de effectiviteit van de emissiebestrijding van de motor binnen zijn normale werkingsgebied. 1.3.2. ELR-test Gedurende een voorgeschreven belastingresponstest wordt de rook van een warm gelopen motor gemeten met een opaciteitsmeter. Bij de test wordt de motor bij een constant toerental van 10 tot 100 % belast bij drie verschillende motortoerentallen. Bovendien laat men de motor draaien bij een vierde belasting die door de technische dienst wordt gekozen (23) en de waarde wordt vergeleken met de waarde van de voorgaande belastingstoestanden. De opaciteit wordt bepaald met behulp van de middelingsalgoritme die is beschreven in aanhangsel 1 van deze bijlage. 1.3.3. ETC-test Gedurende een voorgeschreven transiënte cyclus werkingsomstandigheden van een warm gelopen motor, die nauwkeurig is afgestemd op voor het verkeer specifieke rijpatronen van vrachtwagens en bussen met een zware motor, worden de bovengenoemde verontreinigende stoffen onderzocht na verdunning van de totale uitlaatgasstroom met voorbehandelde omgevingslucht. Aan de hand van de door de motordynamometer afgegeven feedbacksignalen van het motorkoppel en -toerental wordt het vermogen geïntegreerd naar de tijd van de cyclus, wat de arbeid van de motor gedurende de cyclus oplevert. De concentratie van NOx en HC gedurende de cyclus wordt bepaald door het analyseapparaat te integreren. De concentratie CO, CO2 en NMHC kan worden bepaald door het