CONCLUSIES van de Raad en van de Ministers van Volksgezondheid van de Lid-Staten, in het kader van de Raad bijeen, van 16 mei 1989 inzake AIDS-preventie en intraveneus druggebruik (89/C 185/03)

DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN EN DE MINISTERS VAN VOLKSGEZONDHEID VAN DE LID-STATEN, IN HET KADER VAN DE RAAD BIJEEN,

trekken uit de gedachtenwisseling over de ter zake opgedane ervaring de volgende conclusies: I. INLEIDING 1. Steeds duidelijker blijkt dat intraveneuze druggebruikers in alle Lid-Staten van de Gemeenschap de risicogroep met het sterkst stijgende aantal AIDS-gevallen zijn geworden. Voorts wijzen gegevens uit dat zij in enkele Lid-Staten ook de groep zijn met de hoogste HIV-besmettingsgraad.

2. Wanneer men kijkt naar de overbrengingsmechanismen is het kenmerkend voor intraveneuze druggebruikers dat zij met het HIV-virus kunnen worden besmet op de drie manieren die thans bekend zijn: - overbrenging via het bloed, voornamelijk door gezamenlijk gebruik van injectiemateriaal,

- overbrenging via seksueel verkeer,

- verticale overbrenging (moeder-kind).

3. Deze personen vormen een zeer aanzienlijke besmettingshaard, omdat het risico dat zij het virus zowel onder elkaar als onder de rest van de bevolking zullen verspreiden, zeer groot is.

4. De therapeutische maatregelen hebben vooralsnog zeer weinig opgeleverd en men beschikt nog niet over een beschermingsmaatregel die algemeen toepasbaar is.

De hulpverleningsprogramma's moeten derhalve wel in hoofdzaak gericht zijn op preventieve maatregelen, voornamelijk door gezondheidsonderricht, die erop gericht zijn het gevaar van besmetting met het HIV-virus terug te dringen.

5. Alle Lid-Staten hebben diverse hulpverleningsprogramma's van start doen gaan. Indien deze gezamenlijk worden geëvalueerd, kunnen alle Lid-Staten hieruit voordeel trekken met het oog op de uitwerking van toekomstige hulpverleningsmaatregelen.

II. VOORWAARDEN VOORAF 1. In deze bijzondere situatie is het meer dan ooit dringend noodzakelijk, een duidelijk hulpverleningsbeleid vast te stellen met betrekking tot de problemen die voortvloeien uit het druggebruik.

In dit beleid moeten, naast het einddoel (stoppen met drugs), tussentijdse doelstellingen worden opgenomen (verlaging van het sterftecijfer, verkleining van het risico van besmetting met het HIV-virus of andere ziekteverwekkers, terugdringing van de marginaliteit, enz.), waarvan het welslagen van wezenlijk belang moet worden geacht.

2. Vanuit dit gezichtspunt wordt het steeds noodzakelijker tot een doeltreffende coördinatie te komen tussen de programma's voor AIDS-bestrijding en de hulpverlenings- en preventieprogramma's voor druggebruikers, zowel op nationaal als op internationaal niveau.

3. Deze bevolkingsgroep bezit een aantal zeer bijzondere sociale kenmerken waarmee bij welke preventieve maatregel dan ook rekening moet worden gehouden, omdat het goede verloop van de hulpverleningsprogramma's er door kan worden belemmerd : hoge mate van marginaliteit, gewoonten met betrekking tot de toediening van stoffen die grote risico's voor de gezondheid inhouden en ook vaak drempelvrees voor de diensten voor gezondheidszorg en maatschappelijk werk.

4. Uit verschillende ervaringen blijkt dat verslaafden er gemakkelijker toe komen om af te kicken of op een veiliger wijze van toediening over te stappen, wanneer zij doordrongen zijn van het gevaar om met het HIV-virus te worden besmet.

5. Deze motivatie zal moeilijk blijven en voor het opstellen van de hulpverleningsprogramma's zal veel verbeeldingskracht vereist zijn, doch er moet geen enkele gelegenheid onbenut blijven om in deze richting vooruitgang te boeken.

6. Deze programma's moeten zodanig worden opgezet dat het ontbreken van repressie, de nabijheid (in tijd en plaats) van de geboden hulp ten opzichte van de door verslaafden meest bezochte plekken, de snelheid waarmee gezondheidszorg kan worden verstrekt wanneer hierom wordt gevraagd en het aanbod van andere, bijkomende sociale voorzieningen, het gemakkelijker maken genoemde obstakels te overwinnen.

7. In elke strategie moet de deelneming van alle beroepsgroepen en maatschappelijke sectoren die een bijdrage kunnen leveren, worden bevorderd : openbare of particuliere hulpverleningsdiensten, gerechtelijke autoriteiten, vrijwilligersorganisaties, jeugdorganisaties, ex-druggebruikers, enz.

III. HOOFDLIJNEN VAN EEN BELEID TER VOORKOMING VAN HIV-BESMETTING

Natuurlijk kunnen er geen definitieve en universele oplossingen bestaan en hoewel verscheidene maatregelen hun doelmatigheid hebben aangetoond, is dit altijd te danken geweest aan het feit dat daarbij zoveel mogelijk rekening werd gehouden met de sociale kenmerken van die bijzondere bevolkingsgroep die de druggebruikers in de verschillende landen, regio's of gemeenschappen vormen.

Elke Lid-Staat zal dus moeten bezien welke oplossingen het meest aangepast lijken aan zijn specifieke kenmerken. A. Gezondheidsonderricht 1. Afgezien van de aandacht die in de algemene programma's voor gezondheidsonderricht aan deze kwestie wordt besteed, is het noodzakelijk andere, meer gerichte maatregelen voor concrete milieus of gemeenschappen te bevorderen (gevangenissen, milieus waar verslaafden leven, prostitutie, enz.). Bij de uitwerking van die maatregelen moet rekening worden gehouden met het oordeel van mensen die bekend zijn met deze milieus en met de bijzondere wijze van communiceren in die kringen (mensen die in deze milieus verkeren of hebben verkeerd, verslaafden of ex-verslaafden, enz.).

2. Er moet gebruik worden gemaakt van de strategische positie van de eerstelijnsgezondheidszorg, omdat het bekend is dat drugverslaafden om verschillende redenen al een aantal keren bij deze diensten hebben aangeklopt, voordat zij om een ontwenningskuur vragen. Geprobeerd moet worden, deze beroepsgroep ervan bewust te maken dat zij een belangrijke rol kan spelen bij de wijziging van risico inhoudend gedrag dat verband houdt met drugverslaving en seksuele gewoonten.

3. Ook aan het overige personeel in de gezondheidszorg dient deze boodschap te worden overgebracht, opdat deze patiënten niet meer worden afgewezen en elk consult van deze patiënten kan worden benut voor het geven van voorlichting.

4. Nadat de diagnose "seropositief" is gesteld moet, om te voorkomen dat het geloof in een onveranderlijke prognose bijdraagt tot de ontwikkeling van onverantwoordelijk gedrag met groot risico van overbrenging van het HIV-virus op andere personen, realistische voorlichting worden geboden over de kansen om de ziekte te ontwikkelen alsook over de mogelijkheden van het individu om dit risico te verkleinen door een gezonde leefwijze, waardoor met name herinfectie met hetzelfde virus of andere ziekteverwekkers wordt voorkomen of bemoeilijkt.

B. Programma's voor de behandeling van drugverslaving 1. De verschillende beschikbare therapieën voor de ontwenning en de rehabilitatie van drugverslaafden moeten opnieuw worden bekeken en geëvalueerd in het licht van het vóórkomen en de verbreiding van de HIV-besmetting.

2. Het is wenselijk in dezen de toepassing van alternatieve methoden te stimuleren indien de nationale wetgeving zulks toelaat. Hierbij kan bij voorbeeld worden gedacht aan het opzetten of uitbreiden van methoden die, zoals de programma's met vervangingsmiddelen, de overgang kunnen bewerkstelligen naar gebruikspatronen waaraan niet het risico kleeft dat men er infectieziekten mee oploopt.

3. Er moet gebruik worden gemaakt van alle situaties waarin contact met deze personen kan worden gelegd en er moeten verschillende programma's, zowel veeleisende als minder zware, worden opgesteld, opdat iedere drugverslaafde die behandeling kan vinden welke voor hem op dat moment haalbaar is.

C. Beschikbaarheid van condooms 1. Naast de in het kader van de campagnes voor gezondheidsonderricht te verstrekken informatie over seksueel gedrag dat bescherming biedt tegen HIV-besmetting, dienen er ook condooms ter beschikking van de verslaafden te worden gesteld en wel zodanig dat zij gemakkelijk verkrijgbaar zijn, dus gratis dan wel zeer goedkoop.

2. Er moet naar worden gestreefd dat dit soort boodschappen wordt overgebracht door de werkers in de gezondheidszorg, met name die welke het dichtst bij de patiënt staan. Ook moet ernaar worden gestreefd dat hun adviezen ter zake zodanig worden geformuleerd dat de patiënt ze even serieus neemt als elke andere medische handeling.

D. Coördinatie van de programma's voor de controle van zwangere verslaafden

De coördinatie tussen de programma's ter bestrijding van AIDS, de controle- en preventieprogramma's inzake drugverslaving en de programma's voor moeder en kind moet worden bevorderd. Vanuit het perspectief van elk van deze programma's moet worden bekeken welke maatregelen geboden zijn ten behoeve van de groep verslaafde vrouwen in de vruchtbare leeftijd en zwangere verslaafden.

Deze programma's moeten vooral het volgende behelzen: - voorlichting en adviezen aan verslaafde vrouwen met betrekking tot de risico's van HIV-seropositiviteit voor haarzelf, de foetus en de pasgeborene;

- maatregelen voor zwangere vrouwen met een verhoogd risico.

E. Diagnose van seropositieven 1. De overheid dient de voorwaarden te scheppen om voor ieder die daaraan behoefte heeft, een diagnose en een behandeling mogelijk te maken, onafhankelijk van zijn of haar financiële mogelijkheden.

2. Tests mogen alleen worden afgenomen indien de vrijwilligheid van de aanvraag en de vertrouwelijkheid van het resultaat worden gewaarborgd. Bovendien is het belangrijk dat de verantwoordelijke beroepsbeoefenaars of teams van gezondheidswerkers in staat zijn om advies te geven en psychosociale steun te bieden.

F. Het specifieke geval van de gevangenissen 1. Aangezien een aanzienlijk aantal mensen met drugproblemen op een gegeven moment van hun leven om diverse redenen in gevangenissen terechtkomt, verdienen deze inrichtingen bijzondere aandacht als omgeving voor diverse preventie- en bijstandsprogramma's.

2. In voorkomend geval dienen de verschillende hulpverleningsmogelijkheden die de bevolking in het algemeen geboden worden, zorgvuldig te worden geëvalueerd voordat zij ten uitvoer worden gelegd in gevangenissen, waar vanuit sociaal en wettelijk oogpunt zeer bijzondere omstandigheden heersen.

IV. FOLLOW-UP VAN DE ACTIVITEITEN 1. Ten einde zoveel mogelijk lering te trekken uit de ervaringen die in de verschillende Lid-Staten zijn opgedaan en rekening houdend met de werkzaamheden en richtsnoeren van internationale organisaties als de WHO en de Raad van Europa, zal de ad hoc Groep AIDS overgaan tot een uitwisseling op basis van een evaluatie van de nationale hulpverleningsprogramma's.

Deze Groep zal hieruit putten om voorstellen voor gemeenschappelijke richtsnoeren aan de Raad voor te leggen.

2. De Commissie wordt verzocht een werkprogramma op dit gebied op te stellen en dit vóór eind 1989 voor te leggen aan de Raad ; in dit programma zou met name de mogelijkheid kunnen worden bezien van het bevorderen en financieren van vergaderingen van deskundigen of andere soortgelijke initiatieven waar de kennis kan worden uitgewisseld die in elk land is verkregen uit de evaluatie van de verschillende strategieën en wijzen van tenuitvoerlegging, en waarbij rekening wordt gehouden met de activiteiten van voornoemde internationale organisaties.

3. De Lid-Staten moeten eventueel het effect van hun nationale wetgeving bezien om te bevorderen dat de hierboven aanbevolen maatregelen ten uitvoer worden gelegd, opdat de problemen die voortvloeien uit het niet therapeutisch gebruik van drugs en uit de besmetting met het HIV-virus, doeltreffender kunnen worden bestreden.