I 
 
 
(Besluiten waarvan de publicatie voorwaarde is voor de toepassing) 
      
Reglement nr. 49 van de Economische Commissie voor Europa van de 
Verenigde Naties (VN/ECE) — Uniforme voorschriften voor de 
goedkeuring van compressieontstekingsmotoren, aardgasmotoren en op 
vloeibaar petroleumgas (LPG) lopende elektrische-ontstekingsmotoren 
en van voertuigen met dergelijke motoren, wat de emissie van 
verontreinigende stoffen door de motor betreft 
 
   
Herziening 3
 
Bevat:  
Wijzigingenreeks 01 - Datum van inwerkingtreding: 14 mei 1990 
Wijzigingenreeks 02 - Datum van inwerkingtreding: 30 december 1992 Corrigendum 1 op wijzigingenreeks 02 overeenkomstig mededeling C.N.232.1992.TREATIES-32 van de depositaris van 11 september 1992 Corrigendum 2 op wijzigingenreeks 02 overeenkomstig mededeling C.N.353.1995.TREATIES-72 van de depositaris van 13 november 1995 Corrigendum 1 op herziening 2 (Erratum – alleen voor de Engelse versie) Supplement 1 op wijzigingenreeks 02 - Datum van inwerkingtreding: 18 mei 1996 Supplement 2 op wijzigingenreeks 02 - Datum van inwerkingtreding: 28 augustus 1996 Corrigendum 1 op supplement 1 op wijzigingenreeks 02 overeenkomstig mededeling C.N.426.1997.TREATIES-96 van de depositaris van 21 november 1997 Corrigendum 2 op supplement 1 op wijzigingenreeks 02 overeenkomstig mededeling C.N.426.1997.TREATIES-2 van de depositaris van 12 april 1999 Corrigendum 1 op supplement 2 op wijzigingenreeks 02 overeenkomstig mededeling C.N.271.1999.TREATIES-1 van de depositaris van 12 april 1999 Wijzigingenreeks 03 - Datum van inwerkingtreding: 27 december 2001 Wijzigingenreeks 04 - Datum van inwerkingtreding: 31 januari 2003  
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/1
1. TOEPASSINGSGEBIED 
 
Dit reglement is van toepassing op de emissie van verontreinigende gassen en deeltjes door compressieontstekingsmotoren, aardgasmotoren en op LPG lopende elektrische-ontstekingsmotoren die voertuigen met een door de constructie bepaalde maximumsnelheid van meer dan 25 km/h 
1 / aandrijven van de categorieën M 1 (met een 
totale massa van meer dan 3,5 ton), M 2, M 3, N 1, N 2 en N 3  2 /.  
 
2. DEFINITIES EN AFKORTINGEN  
In dit reglement wordt verstaan onder: 
 2.1. "testcyclus
": een opeenvolging van testpunten, elk bij een bepaald toerental en koppel 
van de motor in statische toestand (ESC-test) of veranderende werkingsomstandigheden (ETC- en ELR-test); 
 
2.2. "goedkeuring van een motor (motorenfamilie)
": de goedkeuring van een motortype 
(motorenfamilie) met betrekking tot het emissieniveau van verontreinigende gassen en 
deeltjes; 
 2.3. "dieselmotor
": een motor die werkt volgens het principe van compressieontsteking; 
 "gasmotor
": een motor die loopt op aardgas of vloeibaar petroleumgas (LPG); 
 
2.4. "motortype ": een categorie motoren die onderling niet verschillen op essentiële punten 
zoals de in bijlage 1 gedefinieerde motoreigenschappen; 
 
2.5. "motorenfamilie ": een door de fabrikant aangegeven groep motoren die op grond van 
hun ontwerp, zoals gedefinieerd in bijlage 1, aanhangsel 2, vergelijkbare uitlaatemissie-eigenschappen bezitten;  alle leden van de familie moeten voldoen aan de van toepassing zijnde emissiegrenswaarden; 
 2.6. "basismotor
": een motor die op zodanige wijze uit een motorenfamilie is gekozen dat 
de emissie-eigenschappen representatief zijn voor die motorenfamilie; 
 
2.7. "verontreinigende gassen ": koolmonoxide, koolwaterstoffen (uitgaande van een 
verhouding van CH 1,85 voor diesel, CH 2,525 voor LPG en een hypothetisch molecuul 
CH 3O 0,5 voor ethanol gebruikt in dieselmotoren), andere koolwaterstoffen dan 
methaan (uitgaande van een verhouding van CH 1,85 voor diesel, CH 2,525 voor LPG en 
CH 2,93 voor aardgas), methaan (uitgaande van een verhouding van CH 4 voor aardgas) 
en stikstofoxiden, waarbij laatstgenoemde kunnen worden uitgedrukt in 
stikstofdioxide(NO 2)-equivalent;  
                     
1 /  Overeenkomstig bijlage 7 bij de Geconsolideerde resolutie betreffende de constructie van voertuigen (R.E.3) 
(TRANS/WP.29/78/Rev.1/Amend.2). 
2 /  Motoren voor voertuigen van de categorieën N 1 , N 2  en M 2  worden niet krachtens dit reglement goedgekeurd, 
mits de voertuigen zelf krachtens Reglement nr. 83 worden goedgekeurd. L 375/2 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
"verontreinigende deeltjes ": materiaal dat verzameld wordt op een gespecificeerd 
filtermedium na verdunning van het uitlaatgas met schone gefilterde lucht zodat de 
temperatuur niet meer dan 325 K (52°C) bedraagt; 
 2.8. "rook
": in de uitlaatstroom van een dieselmotor zwevende deeltjes die licht 
absorberen, weerkaatsen of breken; 
 2.9. "nettovermogen
": het vermogen in ECE-kW op de testbank aan het uiteinde van de 
krukas of het equivalent ervan, gemeten volgens de in Reglement nr. 24 beschreven methode voor het meten van het motorvermogen; 
 2.10. "opgegeven maximumvermogen (P
max)": het maximumvermogen in ECE-kW 
(nettovermogen), zoals opgegeven door de fabrikant in de goedkeuringsaanvraag; 
 2.11. "procentuele belasting
": de fractie van het maximaal beschikbare koppel bij een 
bepaald motortoerental; 
 2.12.  "ESC-test
": een testcyclus, bestaande uit 13 verschillende statische toestanden die tot 
stand moeten worden gebracht overeenkomstig punt 5.2; 
 2.13.  "ELR-test
": een testcyclus, bestaande uit een opeenvolging van verschillende 
belastingen bij constant motortoerental overeenkomstig punt 5.2; 
 2.14.  "ETC-test
": een testcyclus, bestaande uit 1 800 per seconde verschillende 
overgangstoestanden overeenkomstig punt 5.2; 
 2.15.  "normaal toerentalgebied
": het motortoerentalgebied dat tijdens de werking van de 
motor in de praktijk het meest voorkomt en ligt tussen het lage en het hoge toerental, zoals vermeld in bijlage 4; 
 2.16.  "laag toerental (n
lo)": het laagste motortoerental waarbij 50% van het opgegeven 
maximumvermogen wordt ontwikkeld; 
 2.17.  "hoog toerental (n
hi)": het hoogste motortoerental waarbij 70% van het opgegeven 
maximumvermogen wordt ontwikkeld; 
 2.18.  "motortoerentallen A, B en C
": de testtoerentallen binnen het normale 
motortoerentalgebied die worden gebruikt voor de ESC- en de ELR-test overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 1; 
 2.19.  "meetgebied
": het gebied tussen de motortoerentallen A en C en tussen 25 en 100% 
belasting; 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/3
2.20.  "referentietoerental (n ref)": 100% van het toerental dat wordt gebruikt om de relatieve 
toerentalwaarden bij de ETC-test te denormaliseren overeenkomstig bijlage 4, 
aanhangsel 2; 
 2.21.  "opaciteitsmeter
": een instrument dat is ontworpen om de dichtheid van rookdeeltjes te 
meten aan de lichtverzwakking; 
 2.22.  "aardgasgroep
": gasgroep H of L, zoals gedefinieerd in Europese norm EN 437 van 
november 1993; 
 2.23.  "zelfaanpassend vermogen
": elk motoronderdeel waarmee de 
lucht/brandstofverhouding constant kan worden gehouden; 
 2.24.  "herkalibratie
": een bijstelling van een aardgasmotor om te zorgen voor dezelfde 
prestaties (vermogen, brandstofverbruik) bij aardgas uit een andere groep; 
 2.25. "Wobbe-index (onderste W
l of bovenste W u)": de verhouding tussen de 
overeenkomstige calorische waarde van een gas per volume-eenheid en de vierkantswortel van de relatieve dichtheid van het gas onder dezelfde referentieomstandigheden: 
 
gas luchtρ ρ / xHW gas=  
 2.26. "λ-verschuivingsfactor (S
λ)": een uitdrukking die de vereiste flexibiliteit van het 
motormanagementsysteem beschrijft bij een verandering van de verhouding λ (overmaat lucht) indien de motor op een gas met een andere samenstelling dan puur methaan loopt (zie bijlage 8 voor de berekening van S
λ); 
 2.27. "milieuvriendelijker voertuig (EEV)
": een milieuvriendelijker gemaakt voertuig, d.w.z. 
een type voertuig, aangedreven door een motor die voldoet aan de facultatieve emissiegrenswaarden van rij C in de tabellen van punt 5.2.1; 
 2.28. "manipulatievoorziening
": een voorziening die werkingsvariabelen (bijvoorbeeld de 
snelheid van het voertuig, het toerental, de ingeschakelde versnelling, de temperatuur, de inlaatdruk of een andere parameter) meet of met een sensor bepaalt of daarop reageert om de werking van een onderdeel of functie van het emissiebeperkingssysteem op zodanige wijze te activeren, te moduleren, te vertragen of uit te schakelen dat de doelmatigheid van het emissiebeperkingssysteem wordt verminderd onder omstandigheden die bij een normaal voertuiggebruik optreden, tenzij het gebruik van een dergelijke voorziening grotendeels in aanmerking wordt genomen in de toegepaste testprocedures voor emissiecertificatie; 
 2.29. "hulpbeperkingsvoorziening
": een systeem, functie of beheersingsstrategie die op een 
motor of voertuig wordt geïnstalleerd om de motor en/of de hulpapparatuur te beschermen tegen werkingsomstandigheden die tot schade of storingen kunnen leiden, gas air gasX H W ρ ρ / =L 375/4 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
of om het starten van de motor te vergemakkelijken. Een hulpbeperkingsvoorziening 
kan eveneens een strategie of maatregel zijn waarvan afdoende is aangetoond dat het geen manipulatievoorziening is; 
 2.30. "abnormale emissiebeperkingsstrategie
": een strategie of maatregel die, wanneer het 
voertuig onder normale bedrijfsomstandigheden wordt gebruikt, de doelmatigheid van het emissiebeperkingssysteem vermindert tot een niveau dat lager is dan het niveau dat bij de toe te passen emissietestprocedures wordt verwacht; 
 
 
EN NL 
Net power [% of net P max] Nettovermogen [% van netto P max] 
50% of P max 50% van P max 
Idle Stationair 
Control area Meetgebied 
P max P max 
70% of P max 70% van P max 
Engine speed Toerental 
n lo n lo 
n ref n ref 
n hi n hi 
  
Figuur 1
: Specifieke definities van de testcycli 
  27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/5
2.31. Symbolen en afkortingen 
 2.31.1.  Symbolen voor testparameters 
 
Symbool
 Eenheid Term 
A P m² Oppervlakte van de dwarsdoorsnede van de isokinetische bemonsteringssonde  
A
T m² Oppervlakte van de dwarsdoorsnede van de uitlaatpijp 
CE
E - Ethaanrendement  
CE M - Methaanrendement  
C1 - Koolstof-1-equivalent koolwaterstof  
conc ppm /vol.-%  Subscript dat de concentratie aangeeft  
D 0 m³/s Afsnijpunt van de PDP-kalibratiefunctie  
DF - Verdunningsfactor  
D - Bessel-functieconstante  
E - Bessel-functieconstante  
E Z g/kWh Geïnterpoleerde NO x-emissie op het controlepunt  
f a - Atmosferische factor van het laboratorium  
f c s-1 Grensfrequentie van het Bessel-filter  
F FH - Brandstofspecifieke factor voor de berekening van de 
natte concentratie uit de droge concentratie  
F S - Stoichiometrische factor  
G AIRW kg/h Massastroom inlaatlucht op natte basis  
G AIRD kg/h Massastroom inlaatlucht op droge basis  
G DILW kg/h Massastroom verdunningslucht op natte basis  
G EDFW kg/h Massastroom equivalent verdund uitlaatgas op natte basis 
G
EXHW kg/h Uitlaatgasmassastroom op natte basis  
G FUEL kg/h Brandstofmassastroom  
G TOTW kg/h Massastroom verdund uitlaatgas op natte basis  
H MJ/m³ Calorische waarde  
H REF g/kg Referentiewaarde van de absolute vochtigheid (10,71 g/kg)  
H
a g/kg Absolute vochtigheid van de inlaatlucht  
H d g/kg Absolute vochtigheid van de verdunningslucht  
HTCRA mol/mol Verhouding waterstof-koolstof  
i - Subscript dat een individuele modus aangeeft  
K - Bessel-constante  
k m-1 Lichtabsorptiecoëfficiënt  
K H,D - Vochtigheidscorrectiefactor voor NO x bij 
dieselmotoren  
K H,G - Vochtigheidscorrectiefactor voor NO x bij gasmotoren
K V  CFV-kalibratiefunctie  
K W,a - Droog/natcorrectiefactor voor de inlaatlucht  
K W,d - Droog/natcorrectiefactor voor de verdunningslucht  L 375/6 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
Symbool Eenheid Term 
K W,e - Droog/natcorrectiefactor voor het verdunde uitlaatgas
K W,r - Droog/natcorrectiefactor voor het ruwe uitlaatgas  
L % Percentage van het koppel ten opzichte van het 
maximumkoppel voor de testmotor  
L a m Effectieve optische weglengte  
m  Helling van de PDP-kalibratiefunctie  
mass g/h of g Subscript dat de emissiemassastroom aangeeft  
M DIL kg Massa van het verdunningsluchtmonster dat door de 
deeltjesbemonsteringsfilters wordt gevoerd  
M d mg Massa van het deeltjesmonster van de verdunningslucht  
M
f mg Massa van het verzamelde deeltjesmonster  
M f,p mg Massa van het deeltjesmonster, verzameld op het primaire filter  
M
f,b mg Massa van het deeltjesmonster, verzameld op het secundaire filter  
M
SAM kg Massa van het verdunde uitlaatgasmonster dat door de deeltjesbemonsteringsfilters wordt gevoerd  
M
SEC kg Massa van de secundaire verdunningslucht  
M TOTW kg Totale CVS-massa op natte basis gedurende de cyclus
M TOTW,i kg Momentane CVS-massa op natte basis  
N % Opaciteit  
N P - Totaal aantal omwentelingen van de PDP gedurende 
de cyclus 
N P,i - Omwentelingen van de PDP gedurende een 
tijdsinterval  
n min-1 Motortoerental  
n P s-1 PDP-toerental  
n hi min-1 Hoog motortoerental  
n lo min-1 Laag motortoerental  
n ref min-1 Referentiemotortoerental voor de ETC-test  
p a kPa Verzadigde dampdruk van de motorinlaatlucht  
p A kPa Absolute druk  
p B kPa Totale luchtdruk  
p d kPa Verzadigde dampdruk van de verdunningslucht  
p s kPa Droge luchtdruk  
p 1 kPa Drukval bij de pompinlaat  
P(a) kW Door de voor de test te monteren hulpapparatuur opgenomen vermogen  
P(b) kW Door de voor de test te verwijderen hulpapparatuur opgenomen vermogen  
P(n) kW Niet-gecorrigeerd nettovermogen  
P(m) kW Op de testbank gemeten vermogen  
Ω - Bessel-constante  
Q
s m³/s CVS-volumestroom  27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/7
Symbool Eenheid Term 
q - Verdunningsverhouding  
r - Verhouding tussen de dwarsdoorsnede van de 
isokinetische sonde en de uitlaatpijp  
R a % Relatieve vochtigheid van de inlaatlucht  
R d % Relatieve vochtigheid van de verdunningslucht  
R f - FID-responsfactor  
ρ kg/m³ Dichtheid 
S kW Dynamometerinstelling  
S i m-1 Momentane rookwaarde  
S λ - λ-verschuivingsfactor  
T K Absolute temperatuur  
T a K Absolute temperatuur van de inlaatlucht  
t s Meettijd 
t e s Elektrische responstijd  
t f s Filterresponstijd voor de Bessel-functie  
t p s Fysische responstijd  
∆t s Tijdsinterval tussen opeenvolgende rookgegevens 
(= 1/bemonsteringssnelheid)  
∆t i s Tijdsinterval voor momentane CFV-stroom  
τ % Rooktransmissie  
V 0 m³/omw. PDP-volumestroom onder werkelijke omstandigheden  
W - Wobbe-index  
W
act kWh Werkelijke cyclusarbeid van de ETC  
W ref kWh Referentiecyclusarbeid van de ETC  
WF - Wegingsfactor  
WF E - Effectieve wegingsfactor  
X 0 m³/omw. Kalibratiefunctie van de PDP-volumestroom  
Y i m-1 Gemiddelde Bessel-rookwaarde over 1 seconde  
  L 375/8 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
2.31.2. Symbolen voor de chemische bestanddelen 
 
CH 4 methaan 
C 2H 6 
C 2H 5OH ethaan ethanol 
C
3H 8 propaan 
CO koolmonoxide  
DOP dioctylftalaat  
CO 2 kooldioxide  
HC koolwaterstoffen  
NMHC andere koolwaterstoffen dan methaan  
Nox stikstofoxiden  
NO stikstofmonoxide  
NO 2 stikstofdioxide  
PT deeltjes 
 2.31.3. Afkortingen  
CFV venturibuis met kritische stroming  
CLD chemiluminescentiedetector  
ELR Europese belastingresponscyclus  
ESC Europese statische-toestandcyclus  
ETC Europese transiënte cyclus  
FID vlamionisatiedetector  
GC gaschromatograaf  
HCLD verwarmde chemiluminescentiedetector  
HFID verwarmde vlamionisatiedetector  
LPG vloeibaar petroleumgas  
NDIR niet-dispersieve infraroodanalysator  
NG aardgas 
NMC niet-methaancutter  
 
 
3. GOEDKEURINGSAANVRAAG  3.1. Aanvraag om goedkeuring van een motor als technische eenheid
 
 3.1.1. De aanvraag om goedkeuring van een motortype wat het emissieniveau van 
verontreinigende gassen en deeltjes betreft, wordt door de motorfabrikant of zijn gemachtigde vertegenwoordiger ingediend. 
 3.1.2. De aanvraag gaat vergezeld van de vereiste documenten in drievoud.  Zij bevat ten 
minste de essentiële eigenschappen van de motor, zoals bedoeld in bijlage 1. 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/9
3.1.3. Aan de technische dienst die verantwoordelijk is voor de uitvoering van de in punt 5 
beschreven goedkeuringstests, wordt een motor verstrekt met de in bijlage 1 beschreven 
eigenschappen van het motortype. 
 3.2. Aanvraag om goedkeuring van een voertuigtype wat de motor betreft
 
 3.2.1. De aanvraag om goedkeuring van een voertuigtype wat de emissie van verontreinigende 
gassen en deeltjes door zijn motor betreft, wordt door de voertuigfabrikant of zijn gemachtigde vertegenwoordiger ingediend. 
 3.2.2. De aanvraag gaat vergezeld van de vereiste documenten in drievoud.  Zij bevat ten 
minste het volgende: 
 3.2.2.1. De essentiële eigenschappen van de motor, zoals bedoeld in bijlage 1;  3.2.2.2. Een beschrijving van de met de motor verband houdende onderdelen, zoals bedoeld in 
bijlage 1; 
 3.2.2.3. Een kopie van het mededelingenformulier (bijlage 2A) betreffende de goedkeuring van 
het geïnstalleerde motortype. 
 3.3. Aanvraag om goedkeuring van een voertuigtype met een goedgekeurde motor
 
 3.3.1. De aanvraag om goedkeuring van een voertuig wat de emissie van verontreinigende 
gassen en deeltjes door zijn dieselmotor of dieselmotorenfamilie betreft en wat het emissieniveau van verontreinigende gassen door zijn gasmotor of gasmotorenfamilie betreft, wordt door de voertuigfabrikant of zijn gemachtigde vertegenwoordiger ingediend. 
 3.3.2. De aanvraag gaat vergezeld van de vereiste documenten in drievoud en van de volgende 
gegevens: 
 3.3.2.1. een beschrijving van het voertuigtype en de met de motor verband houdende 
voertuigdelen, inclusief de in bijlage 1 bedoelde gegevens (indien van toepassing) en eventueel een kopie van het mededelingenformulier (bijlage 2A) betreffende de goedkeuring van de motor of motorenfamilie als technische eenheid die in het voertuigtype is geïnstalleerd. 
 L 375/10 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
4. GOEDKEURING 
 4.1. Multibrandstofgoedkeuring
 
  Een multibrandstofgoedkeuring wordt verleend onder de volgende voorwaarden:  4.1.1. Bij dieselbrandstof: als de motor of het voertuig overeenkomstig punt 3.1, 3.2 of 3.3 
voldoet aan de voorschriften van de punten 5, 6 en 7 betreffende de in bijlage 5 gespecificeerde referentiebrandstof, wordt voor dat motor- of voertuigtype goedkeuring verleend. 
 4.1.2. Bij aardgas moet worden aangetoond dat de basismotor zich aan alle in de handel 
voorkomende brandstofsamenstellingen kan aanpassen.  Bij aardgas zijn er over het algemeen twee typen brandstof: brandstof met een hoge verbrandingswaarde (H-gas) en brandstof met een lage verbrandingswaarde (L-gas), maar met aanzienlijke variaties binnen beide groepen; zij vertonen sterke verschillen qua energie-inhoud (uitgedrukt door de Wobbe-index) en λ-verschuivingsfactor (S
λ).  De formules voor de berekening 
van de Wobbe-index en S λ zijn vermeld in de punten 2.25 en 2.26. Aardgas met een λ-
verschuivingsfactor tussen 0,89 en 1,08 (0,89 ≤ S λ ≤  1,08) wordt geacht tot de H-groep 
te behoren, terwijl aardgas met een λ-verschuivingsfactor tussen 1,08 en 1,19 (1,08 
≤ S λ ≤  1,19) wordt geacht tot de L-groep te behoren. In de samenstelling van de 
referentiebrandstoffen is rekening gehouden met de extreme variaties van S λ. 
 
 De basismotor moet voldoen aan de voorschriften van dit reglement voor de 
referentiebrandstoffen G R (brandstof 1) en G 25 (brandstof 2), zoals gespecificeerd in 
bijlage 6, zonder dat de brandstoftoevoer tussen de twee tests wordt bijgesteld.  De motor mag zich echter gedurende één ETC-cyclus zonder meting aanpassen nadat de brandstof is gewijzigd.  Vóór de keuring moet de basismotor zijn ingelopen volgens de procedure van bijlage 4, aanhangsel 2, punt 3. 
 4.1.2.1. Op verzoek van de fabrikant mag de motor met een derde brandstof (brandstof 3) 
worden getest als de λ-verschuivingsfactor S
λ tussen 0,89 (d.w.z. de ondergrens van G R) 
en 1,19 (d.w.z. de bovengrens van G 25) ligt, bijvoorbeeld wanneer brandstof 3 een in de 
handel verkrijgbare brandstof is.  De resultaten van deze test mogen worden gebruikt als basis voor de beoordeling van de overeenstemming van de productie. 
 4.1.3. Bij een motor die op aardgas loopt en zichzelf aanpast aan H-gassen enerzijds en L-
gassen anderzijds, waarbij met behulp van een schakelaar van groep H op groep L wordt overgeschakeld, moet de basismotor in elke stand van de schakelaar worden getest met de referentiebrandstof die relevant is voor de respectieve stand, zoals aangegeven in bijlage 6 voor elke groep.  De brandstoffen zijn G
R (brandstof 1) en G 23 (brandstof 3) 
voor gasgroep H en G 25 (brandstof 2) en G 23 (brandstof 3) voor gasgroep L.  De 
basismotor moet in beide standen van de schakelaar aan de voorschriften van dit reglement voldoen, waarbij de brandstoftoevoer tussen de twee tests in de respectieve stand van de schakelaar niet mag worden bijgesteld.  De motor mag zich echter gedurende één ETC-cyclus zonder meting aanpassen nadat de brandstof is gewijzigd. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/11
Vóór de keuring moet de basismotor zijn ingelopen volgens de procedure van bijlage 4, 
aanhangsel 2, punt 3. 
 4.1.3.1. Op verzoek van de fabrikant mag de motor met een derde brandstof (brandstof 3) in 
plaats van met G
23 worden getest als de λ-verschuivingsfactor (S λ) tussen 0,89 (d.w.z. de 
ondergrens van G R) en 1,19 (d.w.z. de bovengrens van G 25) ligt, bijvoorbeeld wanneer 
brandstof 3 een in de handel verkrijgbare brandstof is.  De resultaten van deze test mogen worden gebruikt als basis voor de beoordeling van de overeenstemming van de productie. 
 4.1.4. Bij aardgasmotoren wordt de verhouding van de emissieresultaten "r" voor elke 
verontreinigende stof als volgt bepaald: 
  
1 brandstof referentie met ultaat emissieres2 brandstof referentie met ultaat emissieresr =  
    of 
3 brandstof referentie met ultaat emissieres2 brandstof referentie met ultaat emissieresra =  
   en 
3 brandstof referentie met ultaat emissieres1 brandstof referentie met ultaat emissieresrb =  
 4.1.5. Bij LPG moet worden aangetoond dat de basismotor zich kan aanpassen aan alle 
brandstofsamenstellingen die in de handel verkrijgbaar zijn.  Bij LPG zijn er variaties in de samenstelling C
3/C 4.  In de referentiebrandstoffen is rekening gehouden met die 
variaties. De basismotor moet voldoen aan de emissievoorschriften voor de referentiebrandstoffen A en B, zoals gespecificeerd in bijlage 7, zonder dat de brandstoftoevoer tussen beide tests wordt bijgesteld.  De motor mag zich echter gedurende één ETC-cyclus zonder meting aanpassen nadat de brandstof is gewijzigd. Vóór de keuring moet de basismotor zijn ingelopen volgens de procedure van bijlage 4, aanhangsel 2, punt 3. 
 4.1.5.1. De verhouding van de emissieresultaten "r" wordt voor elke verontreinigende stof als 
volgt bepaald: 
 
A brandstof referentie met ultaat emissieresB brandstof referentie met ultaat emissieresr =  
 4.2. Verlening van goedkeuring voor een beperkt aantal brandstoffen
 
  Goedkeuring voor een beperkt aantal brandstoffen wordt verleend onder de volgende L 375/12 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
voorwaarden: 
 
4.2.1.  Goedkeuring wat de uitlaatemissies betreft van een motor die op aardgas loopt en ontworpen is voor aardgas van groep H of L. 
  De basismotor moet worden getest met de relevante referentiebrandstof, zoals 
aangegeven in bijlage 6 voor de desbetreffende gasgroep.  De brandstoffen zijn G
R 
(brandstof 1) en G 23 (brandstof 3) voor gasgroep H en G 25 (brandstof 2) en G 23 
(brandstof 3) voor gasgroep L.  De basismotor moet voldoen aan de voorschriften van dit reglement, zonder dat de brandstoftoevoer tussen de twee tests wordt bijgesteld.  De motor mag zich echter gedurende één ETC-cyclus zonder meting aanpassen nadat de brandstof is gewijzigd. Vóór de keuring moet de basismotor zijn ingelopen volgens de procedure van bijlage 4, aanhangsel 2, punt 3. 
 4.2.1.1. Op verzoek van de fabrikant mag de motor in plaats van op G
23 op een derde brandstof 
(brandstof 3) worden getest als de λ-verschuivingsfactor (S λ) tussen 0,89 (d.w.z. de 
ondergrens van G R) en 1,19 (d.w.z. de bovengrens van G 25) ligt, bijvoorbeeld wanneer 
brandstof 3 een in de handel verkrijgbare brandstof is.  De resultaten van deze test mogen worden gebruikt als basis voor de beoordeling van de overeenstemming van de productie. 
 
4.2.1.2. De verhouding van de emissieresultaten "r" wordt voor elke verontreinigende stof als 
volgt bepaald: 
 
1 brandstof referentie met ultaat emissieres2 brandstof referentie met ultaat emissieresr =  
 
   of 
3 brandstof referentie met ultaat emissieres2 brandstof referentie met ultaat emissieresra =  
   en 
3 brandstof referentie met ultaat emissieres1 brandstof referentie met ultaat emissieresrb =  
 4.2.1.3. Bij aflevering aan de afnemer wordt de motor voorzien van een label (zie punt 4.11) 
waarop staat vermeld voor welke gasgroep de motor is goedgekeurd. 
 4.2.2. Goedkeuring wat de uitlaatemissies betreft van een motor die op aardgas of LPG loopt 
en ontworpen is voor brandstof van één bepaalde samenstelling. 
 4.2.2.1. De basismotor moet voldoen aan de emissievoorschriften voor de 
referentiebrandstoffen G
R en G 25 in geval van aardgas, en aan die voor de 
referentiebrandstoffen A en B in geval van LPG, zoals vermeld in bijlage 7. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/13
 
 Tussen de tests mag het brandstoftoevoersysteem worden bijgesteld. Deze bijstelling 
bestaat uit herkalibratie van het brandstoftoevoergegevensbestand zonder wijziging van het basisregelsysteem of de basisopzet van het gegevensbestand.  Zo nodig mogen delen die rechtstreeks verband houden met de brandstofstroom (zoals inspuitkoppen) worden vervangen. 
 L 375/14 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
4.2.2.2. Op verzoek van de fabrikant mag de motor worden getest met de referentiebrandstoffen 
G R en G 23 of met de referentiebrandstoffen G 25 en G 23; in dat geval is de goedkeuring 
alleen geldig voor gasgroep H of gasgroep L. 
 
4.2.2.3. Bij aflevering aan de afnemer wordt de motor voorzien van een label (zie punt 5.1.5) 
waarop staat vermeld voor welke brandstofsamenstelling de motor is gekalibreerd. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/15
GOEDKEURING VAN MOTOREN DIE OP AARDGAS LOPEN 
 
 Punt 4.1 
Verlening van 
een 
multibrandstof-
goedkeuring  Aantal testcycli  Berekening van "r"  Punt 4.2 
Verlening van goedkeuring voor een beperkt aantal brandstoffen Aantal testcycli  Berekening van "r"  
Zie punt 
4.1.2 
Aardgasmoto
r die zich aan 
alle 
brandstofsa
men-
stellingen 
kan 
aanpassen  G R  (1) en G 25  (2) 
op verzoek 
van de 
fabrikant 
mag de 
motor met 
een derde brandstof 
(3) worden 
getest 
als 0,89 ≤  
S
λ  ≤  1,19 2 
 
(max. 3)  (GR) 1 brandstof(G25) 2 brandstofr = 
en, als de motor wordt getest met 
een derde brandstof  
 
andstof) (handelsbr 3 brandstof(G25) 2 brandstof
ra = 
en 
ndstof) handelsbra  of (G23 3 brandstof(GR) 1 brandstof
rb =    
Zie punt 
4.1.3 
Aardgasmoto
r die zichzelf 
aanpast met 
behulp van 
een 
schakelaar  G R  (1) en G 23  (3) 
voor H 
en  
G 25  (2) en G 23  (3) 
voor L 
op verzoek van 
de fabrikant mag 
de motor met een 
in de handel 
verkrijgbare 
brandstof (3) 
i.p.v. met G 23  
worden getest als 
0,89 ≤  S λ  ≤  1,19  2 voor de H-
groep en 
2 voor de L-groep  
in de respectieve 
stand van de 
schakelaar 
 
4 ndstof) handelsbra of (G23 3 brandstof(GR) 1 brandstofrb =e
n 
 
ndstof) handelsbra of (G23 3 brandstof(G25) 2 brandstofra =    
Zie punt 
4.2.1 
Aardgasmoto
r die 
ontworpen is 
voor aardgas 
van groep H 
of L     G R  (1) en G 23  (3) voor H 
of  
G 25  (2) en G 23  (3) voor L 
op verzoek van de 
fabrikant mag de motor met een in de handel verkrijgbare brandstof (3) i.p.v. met G
23  worden 
getest als 
0,89 ≤  S λ  ≤  1,19  2 voor de H-
groep 
of 
2 voor de L-groep  
 
2 ndstof) handelsbra of (G23 3 brandstof(GR) 1 brandstofrb =  
voor de H-groep 
of 
 
ndstof) handelsbra of (G23 3 brandstof(G25) 2 brandstofra =  
 
voor de L-groep L 375/16 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
Zie punt 
4.2.2 
Aardgasmoto
r die 
ontworpen is 
voor 
brandstof 
van één 
bepaalde 
samenstellin
g 
    
G R  (1) en G 25  (2), 
bijstelling tussen de tests 
toegestaan 
 
op verzoek van de 
fabrikant mag de motor 
worden getest met 
G R  (1) en G 23  (3) voor H 
of 
G 25  (2) en G 23  (3) voor L  2 
of 
2 voor de H-
groep 
of 
2 voor de L-groep  
 
2  
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/17
GOEDKEURING VAN MOTOREN DIE OP LPG LOPEN 
 
 Punt 4.1 
Verlening van een 
multibrandstof-
goedkeuring  Aantal testcycli  Berekening van "r"  Punt 4.2 
Verlening van 
goedkeuring voor een 
beperkt aantal 
brandstoffen  Aantal testcycli  Berekening van "r"  
 
Zie 
punt 4.1.5 
LPG-motor die zich aan 
alle brandstofsamen-
stellingen kan aanpassen 
 brandstof A en brandstof B 2 
A brandstofB brandstof
r =     
 
Zie 
punt 4.2.2 
LPG-motor die 
ontworpen is voor 
brandstof van één 
bepaalde samenstelling 
    
brandstof A en brandstof B, 
bijstelling tussen de tests 
toegestaan 
 2  
 
" 
 
 
 
 L 375/18 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
4.3. Goedkeuring van de uitlaatemissies van een lid van een motorenfamilie  
 
4.3.1. Met uitzondering van het in punt 4.3.2 genoemde geval wordt de goedkeuring van een 
basismotor zonder verdere keuring uitgebreid tot alle motoren van de familie voor alle brandstofsamenstellingen binnen de gasgroep waarvoor de basismotor is goedgekeurd (in het geval van de in punt 4.2.2 beschreven motoren) of voor dezelfde brandstoffen respectievelijk dezelfde gasgroep waarvoor de basismotor is goedgekeurd (in het geval van de in punt 4.1 of 4.2 beschreven motoren). 
 4.3.2. Secundaire testmotor   Indien de goedkeuringsinstantie bij een aanvraag om goedkeuring van een motor die tot 
een motorenfamilie behoort (of van een voertuig wat zijn tot een motorenfamilie behorende motor betreft), constateert dat de ingediende aanvraag wat de gekozen basismotor betreft niet volledig representatief is voor de in aanhangsel 1 gedefinieerde motorenfamilie, kan zij een andere en zo nodig nog een extra referentietestmotor selecteren en testen. 
 4.4. Aan elk goedgekeurd type wordt een goedkeuringsnummer toegekend.  De eerste twee 
cijfers (momenteel 04 voor wijzigingenreeks 04) geven de wijzigingenreeks aan met de recentste belangrijke technische wijzigingen van het reglement op de datum van goedkeuring.  Dezelfde overeenkomstsluitende partij mag hetzelfde nummer niet aan een ander motor- of voertuigtype toekennen. 
 4.5. Van de goedkeuring, de uitbreiding of weigering van de goedkeuring of de definitieve 
stopzetting van de productie van een motor- of voertuigtype krachtens dit reglement wordt aan de partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, mededeling gedaan door middel van een formulier volgens het model in bijlage 2A  of 2B.  De tijdens de typegoedkeuringstest gemeten waarden worden eveneens aangegeven. 
 4.6. Op elke motor die overeenstemt met een motortype waarvoor krachtens dit reglement 
goedkeuring is verleend, wordt op een opvallende en makkelijk bereikbare plaats een internationaal goedkeuringsmerk aangebracht. Dit merk bestaat uit: 
 4.6.1. een cirkel met daarin de letter "E", gevolgd door het nummer van het land dat de 
goedkeuring heeft verleend; 3/ 
                    
 
3 /  1 voor Duitsland, 2 voor Frankrijk, 3 voor Italië, 4 voor Nederland, 5 voor Zweden, 6 voor België, 7 voor 
Hongarije, 8 voor de Tsjechische Republiek, 9 voor Spanje, 10 voor Servië en Montenegro, 11 voor het 
Verenigd Koninkrijk, 12 voor Oostenrijk, 13 voor Luxemburg, 14 voor Zwitserland, 15 (niet gebruikt), 16 voor Noorwegen, 17 voor Finland, 18 voor Denemarken, 19 voor Roemenië, 20 voor Polen, 21 voor Portugal, 22 voor de Russische Federatie, 23 voor Griekenland, 24 voor Ierland, 25 voor Kroatië, 26 voor Slovenië, 27 voor Slowakije, 28 voor Belarus, 29 voor Estland, 30 (niet gebruikt), 31 voor Bosnië en Herzegovina, 32 voor Letland, 33 (niet gebruikt), 34 voor Bulgarije, 35 (niet gebruikt), 36 voor Litouwen, 37 voor Turkije, 38 (niet gebruikt), 39 voor Azerbeidzjan, 40 voor de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, 41 (niet gebruikt), 42 voor de Europese Gemeenschap (goedkeuring wordt verleend door de lidstaten door middel van hun respectieve ECE-symbool), 43 voor Japan, 44 (niet gebruikt), 45 voor Australië, 46 voor Oekraïne, 47 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/19
 
4.6.2. het nummer van dit reglement, gevolgd door de letter "R", een liggend streepje en het 
goedkeuringsnummer, rechts van de in punt 4.4.1 genoemde cirkel. 
 4.6.3. Na de letter "R" bevat het goedkeuringsmerk echter nog een teken om aan te geven 
voor welke emissiegrenswaarden de goedkeuring is verleend.  Is de goedkeuring verleend overeenkomstig de grenswaarden van rij A in de relevante tabel(len) van punt 5.2.1, wordt de letter "R" gevolgd door het Romeinse cijfer "I".  Is de goedkeuring verleend overeenkomstig de grenswaarden van rij B1 in de relevante tabel(len) van punt 5.2.1, wordt de letter "R" gevolgd door het Romeinse cijfer "II".  Is de goedkeuring verleend overeenkomstig de grenswaarden van rij B2 in de relevante tabel(len) van punt 5.2.1, wordt de letter "R" gevolgd door het Romeinse cijfer "III".  Is de goedkeuring verleend overeenkomstig de grenswaarden van rij C in de relevante tabel(len) van punt 5.2.1, wordt de letter "R" gevolgd door het Romeinse cijfer "IV".   
 4.6.3.1. Bij aardgasmotoren bevat het goedkeuringsmerk een suffix na het nummer van het land 
om aan te geven voor welke gasgroep de goedkeuring is verleend.  Dit suffix bestaat uit de letter(s): 
 4.6.3.1.1. H bij een motor die voor gasgroep H is goedgekeurd en gekalibreerd;  4.6.3.1.2. L bij een motor die voor gasgroep L is goedgekeurd en gekalibreerd;  4.6.3.1.3. HL bij een motor die voor zowel gasgroep H als L is goedgekeurd en gekalibreerd;  4.6.3.1.4. H
t bij een motor die voor een specifieke gassamenstelling van gasgroep H is 
goedgekeurd en gekalibreerd en die door bijstelling van de brandstoftoevoer naar de motor op een ander specifiek gas van gasgroep H kan worden ingesteld; 
 4.6.3.1.5. L
t bij een motor die voor een specifieke gassamenstelling van gasgroep L is 
goedgekeurd en gekalibreerd en die door bijstelling van de brandstoftoevoer naar de motor op een ander specifiek gas van gasgroep L kan worden ingesteld; 
 4.6.3.1.6. HL
t bij een motor die voor een specifieke gassamenstelling van gasgroep H of L is 
goedgekeurd en gekalibreerd en die door bijstelling van het brandstoftoevoersysteem naar de motor op een ander specifiek gas van gasgroep H of L kan worden ingesteld. 
 
                                                                   
 
voor Zuid-Afrika, 48 voor Nieuw-Zeeland, 49 voor Cyprus, 50 voor Malta en 51 voor de Republiek Korea. De 
daaropvolgende nummers zullen worden toegekend aan andere landen in de chronologische volgorde waarin zij de Overeenkomst betreffende het aannemen van eenvormige technische voorschriften die van toepassing zijn 
op voertuigen op wielen, uitrustingsstukken en onderdelen die in een voertuig op wielen kunnen worden gemonteerd of gebruikt en de voorwaarden voor wederzijdse erkenning van overeenkomstig deze voorschriften verleende goedkeuringen  ratificeren of tot deze overeenkomst toetreden. De aldus toegekende nummers zullen 
door de  secretaris-generaal van de Verenigde Naties aan de overeenkomstsluitende partijen worden meegedeeld.  L 375/20 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
4.7. Indien het voertuig of de motor overeenstemt met een type dat op basis van een of meer 
andere aan de overeenkomst gehechte reglementen is goedgekeurd in het land dat de 
goedkeuring krachtens dit reglement heeft verleend, hoeft het in punt 4.6.1 bedoelde symbool niet te worden herhaald.  In dat geval worden het nummer van het reglement, het goedkeuringsnummer en de aanvullende symbolen van alle reglementen op basis waarvan goedkeuring krachtens dit reglement is verleend, in verticale kolommen rechts van het in punt 4.6.1 bedoelde symbool vermeld. 
 4.8. Het goedkeuringsmerk wordt in de nabijheid van of op het door de fabrikant van het 
goedgekeurde type aangebrachte gegevensplaatje vermeld. 
 4.9. In bijlage 3 worden voorbeelden van de opstelling van goedkeuringsmerken gegeven.  4.10. De als technische eenheid goedgekeurde motor wordt, behalve van het 
goedkeuringsmerk, tevens voorzien van: 
 4.10.1. het handelsmerk of de firmanaam van de motorfabrikant;  4.10.2. de handelsbenaming van de fabrikant.  4.11. Labels   Voor op aardgas en LPG lopende motoren met een goedkeuring voor een beperkt aantal 
brandstoffen gelden de volgende labels: 
 4.11.1. Opschrift   De volgende informatie moet worden verstrekt:   In geval van punt 4.2.1.3 staat op het label: "ALLEEN VOOR GEBRUIK MET 
AARDGAS VAN GROEP H".  H" wordt eventueel vervangen door "L". 
  In geval van punt 4.2.2.3 staat op het label: "ALLEEN VOOR GEBRUIK MET 
AARDGAS, SPECIFICATIE ..." of "ALLEEN VOOR GEBRUIK MET VLOEIBAAR PETROLEUMGAS, SPECIFICATIE ...".  Alle informatie in de relevante tabel(len) van bijlage 6 of 7 wordt vermeld met de afzonderlijke bestanddelen en grenswaarden die zijn opgegeven door de motorfabrikant. 
  De letters en cijfers zijn ten minste 4 mm hoog.   Opmerking:   Als er op het label niet voldoende plaats is voor die gegevens, mag een vereenvoudigde 
code worden gebruikt.  In dat geval moet nadere uitleg met alle voornoemde informatie gemakkelijk toegankelijk zijn voor wie de brandstoftank vult of onderhoud of reparaties van de motor en de toebehoren ervan verricht, alsmede voor de betrokken 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/21
autoriteiten.  De plaats waar die nadere uitleg zich bevindt en de inhoud ervan worden 
bepaald in overleg tussen de fabrikant en de goedkeuringsinstantie. 
 4.11.2. Eigenschappen   De labels moeten even lang meegaan als de motor.  Zij moeten goed leesbaar zijn en de 
letters en cijfers moeten onuitwisbaar zijn.  Bovendien moeten de labels zodanig worden aangebracht dat ze tijdens de hele levensduur van de motor bevestigd blijven en mogen ze niet kunnen worden verwijderd zonder vernietigd of onleesbaar te worden. 
 4.11.3. Plaatsing   De labels moeten worden bevestigd aan een motoronderdeel dat noodzakelijk is voor 
het normale bedrijf van de motor en tijdens de levensduur van de motor normaliter niet hoeft te worden vervangen.  Bovendien moeten ze zodanig worden geplaatst dat ze gemakkelijk leesbaar zijn voor de gemiddelde waarnemer nadat alle voor de werking van de motor noodzakelijke toebehoren op de motor zijn gemonteerd. 
 4.12. Bij een aanvraag om goedkeuring van een voertuigtype wat de motor betreft moeten de 
in punt 4.11 vermelde opschriften ook dicht bij de vulopening van de brandstoftank worden aangebracht. 
 4.13. Bij een aanvraag om goedkeuring van een voertuigtype met een goedgekeurde motor 
moeten de in punt 4.11 genoemde opschriften ook dicht bij de vulopening van de brandstoftank worden aangebracht. 
 5. SPECIFICATIES EN TESTS  5.1. Algemeen
 
 5.1.1. Emissiebeperkingsapparatuur  5.1.1.1. De onderdelen die de emissie van verontreinigende gassen en deeltjes door 
dieselmotoren en de emissie van verontreinigende gassen door gasmotoren kunnen beïnvloeden, moeten zodanig zijn ontworpen, gebouwd, geassembleerd en geïnstalleerd dat de motor bij normaal gebruik aan de voorschriften van dit reglement kan voldoen. 
 5.1.2. Functies van emissiebeperkingsapparatuur  5.1.2.1. Het gebruik van een manipulatievoorziening en/of een abnormale 
emissiebeperkingsstrategie is verboden. 
 5.1.2.2. Een hulpbeperkingsvoorziening mag op een motor of een voertuig worden geïnstalleerd 
op voorwaarde dat de voorziening: 
 5.1.2.2.1. alleen functioneert buiten de in punt 5.1.2.4 genoemde omstandigheden, of L 375/22 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
5.1.2.2.2. onder de in punt 5.1.2.4 genoemde omstandigheden alleen tijdelijk wordt geactiveerd 
met het oog op de bescherming van de motor, de bescherming van de 
luchtbehandelingsvoorziening, emissiebeheer, koud starten of opwarmen, of 
 5.1.2.2.3. alleen door signalen van het voertuig zelf wordt ingeschakeld met het oog op 
veiligheids- of "limp-home"-strategieën; 
 5.1.2.3. Motorbeheersingsvoorzieningen, -functies, -systemen of -maatregelen die onder de in 
punt 5.1.2.4 genoemde omstandigheden werken en tot gevolg hebben dat een andere of gewijzigde motorbeheersingsstrategie wordt gebruikt dan die welke normaliter tijdens de relevante emissietestcycli wordt toegepast, zijn toegestaan indien overeenkomstig de voorschriften van de punten 5.1.3 en/of 5.1.4 volledig wordt aangetoond dat de maatregel de doeltreffendheid van het emissiebeperkingssysteem niet vermindert. In alle andere gevallen worden dergelijke voorzieningen als manipulatievoorzieningen beschouwd. 
 5.1.2.4. Voor de toepassing van punt 5.1.2.2 zijn de gedefinieerde gebruiksomstandigheden 
onder stabiele en tijdelijke omstandigheden: 
 
i) een hoogte van maximaal 1 000 m (of een gelijkwaardige atmosferische 
druk van 90 kPa), 
 ii) een omgevingstemperatuur tussen 283 en 303 K (10 tot 30°C),  iii) een motorkoelmiddeltemperatuur tussen 343 en 368 K (70 tot 95°C). 
 5.1.3. Bijzondere voorschriften voor elektronische emissiebeperkingssystemen  5.1.3.1. Documentatievoorschriften   De fabrikant verstrekt een documentatiepakket met informatie over het basisontwerp 
van het systeem en de middelen waarmee het de uitgangsvariabelen regelt, ongeacht of die regeling direct of indirect is. 
  De documentatie wordt in twee delen beschikbaar gesteld:  
a) het formele documentatiepakket, dat bij de indiening van de 
typegoedkeuringsaanvraag aan de technische dienst wordt verstrekt, bevat een complete beschrijving van het systeem. Deze documentatie mag beknopt zijn mits wordt aangetoond dat alle uitgangswaarden die zijn toegestaan volgens een matrix die uit het regelbereik van de ingangswaarden van de individuele eenheid wordt verkregen, zijn geïdentificeerd. Deze informatie wordt bij de in punt 3 voorgeschreven documentatie gevoegd. 
 b) aanvullend materiaal waarin de parameters worden weergegeven die door 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/23
een hulpbeperkingsvoorziening worden gewijzigd, alsmede de 
grensomstandigheden waaronder die voorziening werkt. Het aanvullend materiaal bevat een beschrijving van de besturingslogica van het brandstofsysteem, de tijdafstellingsstrategieën en de schakelpunten in alle werkingstoestanden. 
  
Dit aanvullend materiaal bevat ook een rechtvaardiging voor het gebruik van een hulpbeperkingsvoorziening en materiaal en testgegevens om het effect van een op de motor of het voertuig geïnstalleerde hulpbeperkingsvoorziening op de uitlaatemissies aan te tonen. 
  Dit aanvullend materiaal blijft strikt vertrouwelijk en wordt door de 
fabrikant bewaard, maar het wordt bij de typegoedkeuring of op gelijk welk ogenblik tijdens de duur van de typegoedkeuring beschikbaar gesteld voor inspectie. 
 5.1.4. Om na te gaan of een strategie of maatregel als manipulatievoorziening of abnormale 
emissiebeperkingsstrategie volgens de definities van de punten 2.28 en 2.30 moet worden beschouwd, kan de typegoedkeuringsinstantie en/of de technische dienst aanvullend om een NO
x-screeningtest met toepassing van de ETC verzoeken die in combinatie met de 
typegoedkeuringstest of de procedures voor het controleren van de overeenstemming van de productie kan worden uitgevoerd. 
 5.1.4.1. Als alternatief voor de vereisten van aanhangsel 4 van bijlage 4 mogen de NO
x-emissies 
tijdens de ETC-screeningtest aan de hand van het ruwe uitlaatgas worden bemonsterd en zijn de technische voorschriften van ISO FDIS 16183 van 15 september 2001 van toepassing. 
 5.1.4.2. Wanneer wordt nagegaan of een strategie of maatregel als manipulatievoorziening of 
abnormale emissiebeperkingsstrategie volgens de definities van de punten 2.28 en 2.30 moet worden beschouwd, wordt een extra marge van 10% ten opzichte van de desbetreffende NO
x-grenswaarde aanvaard. 
 5.2. Voor goedkeuring volgens rij A in de tabellen van punt 5.2.1 worden de emissies van 
conventionele dieselmotoren, inclusief die welke met elektronische brandstofinspuitapparatuur, uitlaatgasrecirculatie (EGR) en/of oxidatiekatalysator zijn uitgerust, gemeten met behulp van de ESC- en ELR-tests .  Dieselmotoren met moderne uitlaatgasnabehandelingssystemen, bijvoorbeeld NO
x-katalysatoren en/of deeltjesvangers, 
moeten bovendien een ETC-test ondergaan. 
  Voor goedkeuring volgens rij B1 of B2 of rij C in de tabellen van punt 5.2.1 worden de 
emissies gemeten met de ESC-test, de ELR-test en de ETC-test. 
  Voor gasmotoren worden de gasvormige emissies bepaald met behulp van de ETC-test.   De ESC- en ELR-testprocedures zijn beschreven in aanhangsel 1 van bijlage 4, de ETC-L 375/24 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
testprocedure in de aanhangsels 2 en 3 van bijlage 4. 
 
 De emissies van verontreinigende gassen en deeltjes (indien van toepassing) door de motor 
die voor de keuring ter beschikking is gesteld, worden gemeten volgens de in bijlage 4 beschreven methode.  In aanhangsel 4 van bijlage 4 worden de aanbevolen analysesystemen voor de verontreinigende gassen en deeltjes en de aanbevolen deeltjesbemonsteringssystemen beschreven.  Andere systemen of analyseapparatuur kunnen door de technische dienst worden goedgekeurd, indien wordt aangetoond dat zij gelijkwaardige resultaten opleveren.  Voor een laboratorium bestaat er gelijkwaardigheid als de testresultaten niet meer dan ± 5% afwijken van de testresultaten van een van de hierin beschreven referentiesystemen.  Voor deeltjesemissies wordt alleen het volledige-stroomverdunningssysteem als referentiesysteem erkend.  Voor de opneming van een nieuw systeem in het reglement moet de gelijkwaardigheid zijn bepaald op basis van een berekening van de herhaalbaarheid en de reproduceerbaarheid door een interlaboratoriumtest volgens ISO 5725. 
 5.2.1. Grenswaarden   De specifieke massa van het koolmonoxide, het totaal aan koolwaterstoffen, de 
stikstofoxiden en de deeltjes, die is bepaald met de ESC-test, en de opaciteit van de rook, die is bepaald met de ELR-test, mogen niet meer bedragen dan de in tabel 1 aangegeven waarden. 
  Bij dieselmotoren die ook worden getest volgens de ETC-test en met name bij gasmotoren 
mag de specifieke massa van koolmonoxide, andere koolwaterstoffen dan methaan, methaan (indien van toepassing), stikstofoxiden en deeltjes (indien van toepassing) niet meer bedragen dan de in tabel 2 aangegeven waarden. 
  Tabel 1
 Grenswaarden - ESC- en ELR-test 
 
 
 
Rij 
 Massa 
koolmonoxide 
(CO) 
g/kWh   
Massa 
koolwaterstoffen  
(HC) 
g/kWh  Massa 
stikstofoxide 
(NO x ) 
g/kWh   
Massa 
deeltjes 
(PT) 
g/kWh    
Rook 
 
m
-1 
A (2000) 2,1 0,66 5,0 0,10 
   0,13(a) 0,8 
B1 (2005) 1,5 0,46 3,5 0,02 0,5 
B2 (2008) 1,5 0,46 2,0 0,02 0,5 
C (EEV) 1,5 0,25 2,0 0,02 0,15 
 
(a) Voor motoren met een slagvolume van minder dan 0,75 dm³ per cilinder en een 
nominaal toerental van meer dan 3000 min-1. 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/25
 Tabel 2  Grenswaarden - ETC-test (b) 
 
 
 
Rij 
 Massa 
koolmonoxide 
(CO) 
g/kWh  Massa 
andere 
koolwaterstoffen 
dan methaan 
(NMHC) 
g/kWh  Massa 
methaan 
 
(CH 4 )(c) 
g/kWh  Massa 
stikstofoxiden 
(NO x ) 
g/kWh  Massa 
deeltjes 
 
(PT)(d) 
g/kWh  
A (2000) 5,45 0,78 1,6 5,0 0,16 
  0,21(a) 
B1 (2005) 4,0 0.55 1,1 3,5 0,03 
B2 (2008) 4,0 0,55 1,1 2,0 0,03 
C (EEV) 3.0 0,40 0,65 2,0 0,02 
 
(a) Voor motoren met een slagvolume van minder dan 0,75 dm³ per cilinder en een 
nominaal toerental van meer dan 3000 min-1. 
 
(b) De voorwaarden voor het controleren van de aanvaardbaarheid van de ETC-tests (zie 
bijlage 4, aanhangsel 2, punt 3.9) voor de emissiemeting van gasmotoren in verband met 
de grenswaarden van rij A worden getoetst en zo nodig gewijzigd volgens de procedure die is vastgesteld in Geconsolideerde resolutie R.E.3. 
 
(c) Alleen voor aardgasmotoren. 
 
(d) Niet van toepassing op gasmotoren in fase A en in de fasen B1 en B2. 
 5.2.2. Meting van koolwaterstoffen bij diesel- en gasmotoren  
 5.2.2.1. Een fabrikant kan naar keuze de massa van het totaal aan koolwaterstoffen (THC) 
volgens de ETC-test meten in plaats van de massa van andere koolwaterstoffen dan methaan.  In dat geval is de grenswaarde voor de massa van het totaal aan koolwaterstoffen dezelfde als die in tabel 2 voor de massa van andere koolwaterstoffen dan methaan. 
 5.2.3.  Specifieke voorschriften voor dieselmotoren 
 5.2.3.1. De specifieke massa stikstofoxiden, gemeten op willekeurige controlepunten binnen het 
controlegebied van de ESC-test, mag niet meer dan 10% boven de geïnterpoleerde waarden van de aangrenzende testfasen liggen (zie bijlage 4, aanhangsel 1, punten 4.6.2 en 4.6.3).  
  5.2.3.2. De rookwaarde bij een willekeurig ELR-testtoerental mag niet meer dan 20% boven de 
hoogste rookwaarde bij de twee aangrenzende testtoerentallen of - indien deze hoger is - meer dan 5% boven de grenswaarde liggen. 
 L 375/26 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
6. MONTAGE IN HET VOERTUIG 
 6.1. De montage van de motor in het voertuig moet voldoen aan de volgende eigenschappen 
wat de typegoedkeuring van de motor betreft: 
 6.1.1. de inlaatonderdruk mag niet meer bedragen dan de in bijlage 2A voor de goedgekeurde 
motor aangegeven waarde; 
 6.1.2. de uitlaattegendruk mag niet meer bedragen dan de in bijlage 2A voor de goedgekeurde 
motor aangegeven waarde; 
 6.1.3. het vermogen dat door de voor de werking van de motor noodzakelijke hulpapparatuur 
wordt opgenomen, mag niet meer bedragen dan de waarde die in bijlage 2A voor de goedgekeurde motor is aangegeven. 
 7. MOTORENFAMILIE  7.1. Parameters die de motorenfamilie bepalen
 
   De motorenfamilie, zoals aangegeven door de motorfabrikant, kan worden bepaald aan 
de hand van fundamentele eigenschappen die alle motoren van de familie gemeen hebben.  In sommige gevallen kan er interactie optreden tussen de parameters.  Met dit effect moet ook rekening worden gehouden om ervoor te zorgen dat alleen motoren met vergelijkbare uitlaatemissie-eigenschappen tot een motorenfamilie worden gerekend. 
  Motoren worden tot dezelfde motorenfamilie gerekend, wanneer zij de volgende lijst 
van basisparameters gemeen hebben: 
 7.1.1. Verbrandingscyclus:   – 2-takt  – 4-takt  7.1.2. Koelmiddel:   - lucht  - water  - olie  7.1.3. Voor gasmotoren en motoren met nabehandeling:   - aantal cilinders   (andere dieselmotoren met minder cilinders dan de basismotor mogen geacht worden 
tot dezelfde motorenfamilie te behoren mits het brandstofsysteem de brandstof voor elke cilinder apart doseert). 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/27
 
7.1.4. Afzonderlijke zuigerverplaatsing:   - de verschillen tussen de motoren belopen maximaal 15%  7.1.5. Luchtaanzuiging:   - natuurlijke aanzuiging  - drukvulling  - drukvulling met tussenkoeler  7.1.6. Type/ontwerp van de verbrandingskamer:    - voorkamer  - wervelkamer  - open kamer  7.1.7. Klep- en poortconfiguratie, grootte en aantal:   - cilinderkop  - cilinderwand  - carter  7.1.8. Brandstofinspuitsysteem (dieselmotoren):   - pompleidingverstuiver  - lijnpomp  - verdelerpomp  - afzonderlijk element  - afzonderlijke verstuiver   7.1.9. Brandstofsysteem (gasmotoren):   - mengeenheid  - gasinductie/inspuiting (eenpunts, meerpunts)  - vloeistofinspuiting (eenpunts, meerpunts)  7.1.10. Ontstekingssysteem (gasmotoren)    7.1.11. Overige kenmerken:   - uitlaatgasrecirculatie  - waterinspuiting/emulsie  - secundaire luchtinspuiting  - drukkoelsysteem  L 375/28 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
7.1.12. Uitlaatgasnabehandeling: 
  - driewegkatalysator  - oxidatiekatalysator  - reductiekatalysator  - thermische reactor  - deeltjesvanger  7.2. Keuze van de basismotor  7.2.1. Dieselmotoren   Het hoofdcriterium bij de keuze van de basismotor van de familie moet de hoogste 
brandstoftoevoer per slag bij het opgegeven toerental voor het maximumkoppel zijn.  Indien twee of meer motoren volgens dat hoofdcriterium overeenstemmen, wordt de basismotor gekozen aan de hand van een tweede criterium, namelijk de hoogste brandstoftoevoer per slag bij het nominaal vermogen. Onder bepaalde omstandigheden kan de goedkeuringsinstantie concluderen dat de slechtste emissiewaarde van de familie het best kan worden bepaald door een tweede motor te testen.  Deze instantie kan dus een tweede testmotor kiezen aan de hand van kenmerken die erop wijzen dat die motor het hoogste emissieniveau van de motoren van die familie heeft. 
   Indien motoren binnen de familie andere variabele kenmerken hebben die geacht 
worden van invloed te zijn op de uitlaatemissies, moeten die kenmerken eveneens worden bepaald en bij de keuze van de basismotor in aanmerking worden genomen. 
  7.2.2. Gasmotoren   Het hoofdcriterium bij de keuze van de basismotor van de familie moet de grootste 
verplaatsing zijn.  Indien twee of meer motoren volgens dat hoofdcriterium overeenstemmen, wordt de basismotor gekozen aan de hand van secundaire criteria in deze volgorde: 
 
- de hoogste brandstoftoevoer per slag bij het toerental voor het opgegeven nominaal 
vermogen; 
 - het vroegste ontstekingstijdstip;  - de laagste EGR-graad;  - geen luchtpomp of pomp met de laagste werkelijke luchtstroom.   Onder bepaalde omstandigheden kan de goedkeuringsinstantie concluderen dat de 
slechtste emissiewaarde van de familie het best kan worden bepaald door een tweede motor te testen.  Deze instantie kan dus een tweede testmotor kiezen aan de hand van kenmerken die erop wijzen dat die motor het hoogste emissieniveau van de motoren van die familie heeft. 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/29
8. OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE 
 
Voor de controle van de overeenstemming van de productie gelden de procedures van aanhangsel 2 van de overeenkomst (E/ECE/324-E/ECE/TRANS/505/Rev.2), met inachtneming van de volgende bepalingen:  
8.1. Alle motoren of voertuigen die krachtens dit reglement van een goedkeuringsmerk zijn 
voorzien, moeten zo zijn vervaardigd dat zij, wat de beschrijving op het goedkeuringsformulier en in de bijlagen ervan betreft, in overeenstemming zijn met het goedgekeurde type. 
 8.2. Algemeen geldt dat de overeenstemming van de productie wat emissiebeperking betreft 
wordt gecontroleerd aan de hand van de beschrijving in het mededelingenformulier en de bijlagen ervan. 
 
8.3. Indien de emissies van verontreinigende stoffen moeten worden gemeten bij een motor 
waarvan de goedkeuring een of meer keren is uitgebreid, worden de tests uitgevoerd op 
de motor(en) die zijn beschreven in het informatiepakket betreffende de relevante uitbreiding. 
  8.3.1. Overeenstemming van de motor die aan een emissietest wordt onderworpen:    Na het verstrekken van de motor aan de instantie stelt de fabrikant de gekozen motoren 
niet meer bij. 
  8.3.1.1. Er worden drie willekeurige motoren uit de serie genomen.  Motoren die alleen met de 
ESC-test en de ELR-test of alleen met de ETC-test worden gekeurd voor goedkeuring volgens rij A in de tabellen van punt 5.2.1, moeten de tests ondergaan die van toepassing zijn voor het controleren van de overeenstemming van de productie.  Met instemming van de bevoegde instantie worden alle andere motoren die zijn goedgekeurd volgens rij A, rij B1 of B2 of rij C in de tabellen van punt 5.2.1, hetzij met de ESC-cyclus en de ELR-cyclus, hetzij met de ETC-cyclus gekeurd voor het controleren van de overeenstemming van de productie.  De grenswaarden staan vermeld in punt 5.2.1 van deze bijlage. 
 8.3.1.2. De tests worden uitgevoerd overeenkomstig aanhangsel 1, indien de bevoegde instantie 
genoegen neemt met de door de fabrikant opgegeven standaardafwijking van de productie. 
  De tests worden uitgevoerd overeenkomstig aanhangsel 2, indien de bevoegde instantie 
geen genoegen neemt met de door de fabrikant opgegeven standaardafwijking van de productie.  
  Op verzoek van de fabrikant kunnen de tests worden uitgevoerd overeenkomstig 
aanhangsel 3. 
 L 375/30 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
8.3.1.3. De serieproductie wordt op grond van een test met willekeurig gekozen motoren geacht 
conform respectievelijk niet-conform te zijn, wanneer volgens de testcriteria van het 
toepasselijke aanhangsel een positief oordeel voor alle verontreinigende stoffen, respectievelijk een negatief oordeel over één verontreinigende stof is bereikt. 
   Indien voor een verontreinigende stof een positief oordeel is bereikt, mag daarvan niet 
worden afgeweken op grond van aanvullende tests die worden uitgevoerd om tot een oordeel te komen over andere verontreinigende stoffen. 
  Indien geen positief oordeel voor alle verontreinigende stoffen en geen negatief oordeel 
voor één verontreinigende stof wordt geveld, wordt een test met een andere motor uitgevoerd (zie figuur 2). 
  Indien geen oordeel wordt geveld, mag de fabrikant te allen tijde besluiten de keuring te 
beëindigen.  In dat geval wordt een negatief oordeel in het rapport opgenomen.  
  8.3.2. De tests worden uitgevoerd op nieuwe motoren.  Gasmotoren laat men inlopen volgens 
de procedure van bijlage 4, aanhangsel 2, punt 3. 
 8.3.2.1. Op verzoek van de fabrikant kunnen de tests echter worden uitgevoerd op diesel- of 
gasmotoren die langer dan de in punt 8.4.2.2 aangegeven duur, maar ten hoogste 100 uur zijn ingereden.  In dat geval laat de fabrikant de motoren inlopen. Hij verbindt zich ertoe die motoren niet meer bij te stellen. 
  8.3.2.2. Wanneer de fabrikant verzoekt de motor volgens de procedure van punt 8.4.2.2.1 in te 
lopen, mag dat met: 
 
– alle motoren die worden getest, 
  of   – de eerste motor die wordt getest, waarbij een als volgt bepaalde evolutiecoëfficiënt 
op die motor wordt toegepast: 
 
– de verontreinigende emissies worden bij de eerste testmotor op nul en "x" uur 
gemeten; 
 
 – de evolutiecoëfficiënt van de emissies tussen nul en "x" uur wordt voor elke 
verontreinigende stof als volgt berekend: 
 
 uu r  nul emissiesuur x" " emissies 
 
 De evolutiecoëfficiënt kan minder dan één zijn. 
  De andere testmotoren laat men niet inlopen, maar de emissies op nul uur worden 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/31
aangepast met behulp van de evolutiecoëfficiënt. 
 
 In dat geval worden de volgende waarden gemeten:   - de waarden op "x" uur voor de eerste motor,  - de waarde bij nul uur, vermenigvuldigd met de evolutiecoëfficiënt, voor de andere 
motoren. 
 8.3.2.3 Voor diesel- en LPG-motoren mogen alle tests met in de handel verkrijgbare brandstof 
worden uitgevoerd.  Op verzoek van de fabrikant mogen de in bijlage 5 of 7 beschreven referentiebrandstoffen worden gebruikt.  Dit betekent dat de tests van punt 4 met ten minste twee referentiebrandstoffen voor elke gasmotor moeten worden verricht. 
 8.3.2.4. Voor aardgasmotoren kunnen al deze tests worden verricht met de volgende in de 
handel verkrijgbare brandstoffen: 
   i) voor met H gemerkte motoren een in de handel verkrijgbare brandstof van 
gasgroep H (0,89 ≤ S
λ ≤ 1,00); 
  ii) voor met L gemerkte motoren een in de handel verkrijgbare brandstof van gasgroep L 
(1,00 ≤ S
λ ≤ 1,19); 
  iii) voor met HL gemerkte motoren een in de handel verkrijgbare brandstof binnen de 
uiterste waarden van de λ-verschuivingsfactor (0,89 ≤ S
λ ≤ 1,19). 
  Op verzoek van de fabrikant mogen de in bijlage 6 beschreven referentiebrandstoffen 
worden gebruikt.  Dit betekent dat de tests van punt 4 met ten minste twee referentiebrandstoffen voor elke gasmotor moeten worden verricht. 
 8.3.2.5. In geval van een geschil als gevolg van de niet-overeenstemming van een gasmotor bij 
gebruik van een in de handel verkrijgbare brandstof, worden de tests uitgevoerd met een referentiebrandstof waarmee de basismotor is getest of eventueel met de extra brandstof 3, zoals bedoeld in de punten 4.1.3.1 en 4.2.1.1, waarmee de basismotor eventueel is getest.  Vervolgens wordt de uitkomst omgerekend met behulp van de relevante factor(en) "r", "ra" of "rb", zoals beschreven in de punten 4.1.3.2, 4.1.5.1 en 4.2.1.2.  Indien "r", "ra" of "rb" kleiner zijn dan 1, vindt geen correctie plaats.  De meetresultaten en de berekende uitkomsten moeten aantonen dat de motor aan de grenswaarden voldoet met alle relevante brandstoffen (brandstof 1, 2 en eventueel 3 bij aardgasmotoren en de brandstoffen A en B bij LPG-motoren). 
 8.3.2.6. Tests voor het controleren van de overeenstemming van de productie van gasmotoren 
die ontworpen zijn voor een brandstof van één bepaalde samenstelling, moeten worden verricht met de brandstof waarvoor de motor is gekalibreerd. 
 L 375/32 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
                    J A              N E E N         N O   
NEEN 
        J A     
   
YES   JA
 
          
 
      J A  
 
 
   
Figuur 2
:  Schematische voorstelling van de controle van de overeenstemming van de productie 
 
 Test van drie motoren 
Berekening van de statistische testresultaten 
Beantwoorden de statistische testresultaten 
volgens het relevante aanhangsel aan de criteria 
voor een negatief oordeel over de serie voor ten 
minste één verontreinigende stof? Serie afgekeurd 
Beantwoorden de statistische testresultaten 
volgens het relevante aanhangsel aan de criteria 
voor een positief oordeel over de serie voor ten 
minste één verontreinigende stof? 
Er wordt voor een of meer verontreinigende 
stoffen een p ositief oordeel g eveld  
Wordt voor alle verontreinigende stoffen een 
positief oordeel geveld? Serie aanvaard 
Test van een andere motor 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/33
9. SANCTIES BIJ NIET-OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE 
 9.1. De krachtens dit reglement verleende goedkeuring voor een motor- of voertuigtype kan 
worden ingetrokken indien niet aan de voorschriften van punt 8.1 wordt voldaan of indien de motor(en) of het voertuig (de voertuigen) de in punt 8.3 voorgeschreven test niet heeft (hebben) doorstaan. 
 9.2. Indien een partij bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepast een eerder 
verleende goedkeuring intrekt, stelt zij de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen daarvan onmiddellijk in kennis door middel van een mededelingenformulier volgens het model in bijlage 2A of 2B bij dit reglement. 
 10. WIJZIGING EN UITBREIDING VAN DE TYPEGOEDKEURING  10.1. Elke wijziging van het goedgekeurde type wordt meegedeeld aan de administratieve 
instantie die het type heeft goedgekeurd.  Deze instantie kan dan: 
 10.1.1. oordelen dat de wijzigingen waarschijnlijk geen noemenswaardig nadelig effect zullen 
hebben en dat het gewijzigde type in ieder geval nog steeds aan de voorschriften voldoet; of 
 10.1.2. de technische dienst die de tests uitvoert, om een aanvullend testrapport verzoeken.  10.2. De overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, worden volgens de 
procedure van punt 4.5 in kennis gesteld van de bevestiging of weigering van de goedkeuring, met vermelding van de wijzigingen. 
 10.3. De bevoegde instantie die de goedkeuring uitbreidt, kent aan die uitbreiding een 
volgnummer toe en stelt de andere partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, hiervan in kennis door middel van een mededelingenformulier volgens het model in bijlage 2A of 2B. 
 11. DEFINITIEVE STOPZETTING VAN DE PRODUCTIE 
Indien de houder van de goedkeuring de productie van een krachtens dit reglement goedgekeurd type definitief stopzet, stelt hij de instantie die de goedkeuring heeft verleend daarvan in kennis.  Zodra deze instantie de kennisgeving heeft ontvangen, stelt zij de andere partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, daarvan in kennis door middel van een mededelingenformulier volgens het model in bijlage 2A of 2B. 
 L 375/34 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
12. OVERGANGSBEPALINGEN 
 12.1. Algemeen
 
 12.1.1. Vanaf de officiële datum van inwerkingtreding van wijzigingenreeks 04 mag een 
overeenkomstsluitende partij die dit reglement toepast, niet weigeren ECE-goedkeuringen te verlenen krachtens dit reglement, zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04. 
 12.1.2. Vanaf de datum van inwerkingtreding van wijzigingenreeks 04 mogen de 
overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, alleen nog ECE-goedkeuring verlenen als de motor voldoet aan de voorschriften van dit reglement, zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04. 
  De motor moet worden onderworpen aan de relevante tests van punt 5.2 en moet 
overeenkomstig de punten 12.2.1, 12.2.2 en 12.2.3 voldoen aan de relevante emissiegrenswaarden van punt 5.2.1. 
 12.2. Nieuwe typegoedkeuringen
 
 12.2.1. Overeenkomstig punt 12.4.1 mogen de overeenkomstsluitende partijen die dit 
reglement toepassen, vanaf de datum van inwerkingtreding van wijzigingenreeks 04 alleen nog ECE-goedkeuring verlenen voor een motor als die motor voldoet aan de relevante emissiegrenswaarden van rij A, B1, B2 of C in de tabellen van punt 5.2.1. 
 
12.2.2. Overeenkomstig punt 12.4.1 mogen de overeenkomstsluitende partijen die dit 
reglement toepassen, vanaf 1 oktober 2005 alleen nog ECE-goedkeuring verlenen voor 
een motor als die motor voldoet aan de relevante emissiegrenswaarden van rij B1, B2 of C in de tabellen van punt 5.2.1. 
 12.2.3. Overeenkomstig punt 12.4.1 mogen de overeenkomstsluitende partijen die dit 
reglement toepassen, vanaf 1 oktober 2008 alleen nog ECE-goedkeuring verlenen voor een motor als die motor voldoet aan de relevante emissiegrenswaarden van rij B2 of C in de tabellen van punt 5.2.1. 
 12.3. Geldigheid van eerder verleende typegoedkeuringen
 
 12.3.1. Overeenkomstig punt 12.2.1 en behoudens het  bepaalde in de punten 12.3.2 en 12.3.3 
zijn typegoedkeuringen die krachtens wijzigingenreeks 03 van dit reglement zijn verleend, vanaf de officiële datum van inwerkingtreding van wijzigingenreeks 04 niet meer geldig tenzij de overeenkomstsluitende partij die de goedkeuring heeft verleend,  de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen ervan in kennis stelt dat het goedgekeurde motortype voldoet aan de voorschriften van dit reglement, zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04. 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/35
12.3.2. Uitbreiding van de typegoedkeuring 
 12.3.2.1. De punten 12.3.2.2 en 12.3.2.3 gelden alleen voor nieuwe 
compressieontstekingsmotoren en nieuwe door een compressieontstekingsmotor aangedreven voertuigen die zijn goedgekeurd overeenkomstig de vereisten van rij A in de tabellen van punt 5.2.1. 
 12.3.2.2. Als alternatief voor de punten 5.1.3 en 5.1.4 kan de fabrikant de technische dienst de 
resultaten voorleggen van een NO
x-screeningtest met toepassing van de ETC op de 
motor die overeenstemt met de eigenschappen van de in bijlage 1 beschreven basismotor, en rekening houdend met het bepaalde in de punten 5.1.4.1 en 5.1.4.2. De fabrikant moet tevens schriftelijk verklaren dat de motor geen gebruikmaakt van een manipulatievoorziening of een abnormale emissiebeperkingsstrategie, zoals gedefinieerd in punt 2. 
 12.3.2.3. Voorts moet de fabrikant schriftelijk verklaren dat de resultaten van de NO
x-
screeningtest en de verklaring voor de basismotor, zoals bedoeld in punt 5.1.4, eveneens gelden voor alle motortypen binnen de in bijlage 1 beschreven motorenfamilie. 
 12.3.3. Gasmotoren   Overeenkomstig punt 12.2.1 zijn typegoedkeuringen die voor gasmotoren krachtens 
wijzigingenreeks 03 van dit reglement zijn verleend, vanaf 1 oktober 2003 niet meer geldig tenzij de overeenkomstsluitende partij die de goedkeuring heeft verleend,  de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen ervan in kennis stelt dat het goedgekeurde motortype voldoet aan de voorschriften van dit reglement, zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04. 
 12.3.4. Overeenkomstig punt 12.2.2 zijn typegoedkeuringen die krachtens wijzigingenreeks 04 
van dit reglement zijn verleend, vanaf 1 oktober 2006 niet meer geldig tenzij de overeenkomstsluitende partij die de goedkeuring heeft verleend,  de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen ervan in kennis stelt dat het goedgekeurde motortype voldoet aan de voorschriften van dit reglement, zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04. 
 12.3.5. Overeenkomstig punt 12.2.3 zijn typegoedkeuringen die krachtens wijzigingenreeks 04 
van dit reglement zijn verleend, vanaf 1 oktober 2009 niet meer geldig tenzij de overeenkomstsluitende partij die de goedkeuring heeft verleend,  de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen ervan in kennis stelt dat het goedgekeurde motortype voldoet aan de voorschriften van dit reglement, zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04. 
 L 375/36 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
12.4. Vervangingsonderdelen voor in gebruik zijnde voertuigen  
 
12.4.1. De overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, mogen goedkeuring 
blijven verlenen voor motoren die voldoen aan de voorschriften van dit reglement zoals gewijzigd bij een vroegere wijzigingenreeks, of aan gelijk welke versie van het reglement zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04, op voorwaarde dat de motor bedoeld is als vervangingsmotor voor een in bedrijf zijnd voertuig waarop die vroegere voorschriften  van toepassing waren op de datum dat het voertuig in het verkeer is 
gebracht. 
 13. NAAM EN ADRES VAN DE VOOR DE UITVOERING VAN DE 
GOEDKEURINGSTESTS VERANTWOORDELIJKE TECHNISCHE DIENSTEN EN VAN DE ADMINISTRATIEVE INSTANTIES 
 
De partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, delen het secretariaat van de Verenigde Naties de naam en het adres mee van de technische diensten die voor de uitvoering van de goedkeuringstests verantwoordelijk zijn en van de administratieve instanties die de goedkeuring verlenen en waaraan de in andere landen afgegeven formulieren betreffende de goedkeuring en de uitbreiding, weigering of intrekking van de goedkeuring moeten worden toegezonden. 
  
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/37
Aanhangsel 1  
 
PROCEDURE VOOR CONTROLE VAN DE OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE 
WANNEER DE STANDAARDAFWIJKING AANVAARDBAAR IS 
 
 
1. In dit aanhangsel wordt de procedure beschreven om de overeenstemming van de 
productie wat de emissies van verontreinigende stoffen betreft te controleren wanneer de standaardafwijking van de productie van de fabrikant aanvaardbaar is. 
 2. Met een steekproef van minimaal drie motoren wordt de bemonsteringsprocedure zo 
gekozen dat de kans dat een partij motoren waarvan 40% gebreken vertoont een test doorstaat 0,95 is (risico van de producent = 5%), terwijl de kans dat een partij motoren waarvan 65% gebreken vertoont wordt aanvaard 0,10 is (risico van de consument = 10%).  
 3. De volgende procedure wordt toegepast voor elk van de in punt 5.2.1 genoemde 
verontreinigende stoffen (zie figuur 2): 
  Stel:  
 L = de natuurlijke logaritme van de grenswaarde voor de verontreinigende stof; 
 
 x
i = de natuurlijke logaritme van de meting voor motor i van de steekproef; 
 
 s = een raming van de standaardafwijking van de productie (na toepassing van de 
natuurlijke logaritme van de meetwaarden); 
 
 n = het aantal monsters in de steekproef. 
 4. Voor elke steekproef wordt de som van de standaardafwijkingen van de grenswaarde 
berekend met behulp van de volgende formule: 
  5. Vervolgens geldt:  
– indien het statistische resultaat van de test boven de voor het monsteraantal geldende 
drempelwaarde voor een positief oordeel ligt (zie tabel 3), wordt voor die verontreinigende stof een positief oordeel geveld; 
 
– indien het statistische resultaat van de test onder de voor het monsteraantal geldende 
drempelwaarde voor een negatief oordeel ligt (zie tabel 3), wordt voor die verontreinigende stof een negatief oordeel geveld; ) x (Ls1n
1 ii ∑
=−L 375/38 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
– in alle overige gevallen wordt een andere motor overeenkomstig punt 8.3.1 getest en 
wordt de berekeningsmethode toegepast op het monsteraantal plus één. 
 
Tabel 3 : Drempelwaarden voor een positief en een negatief oordeel bij het 
bemonsteringsschema van aanhangsel 1 
 
Minimummonsteraantal:  3 
 
 
Cumulatief aantal geteste 
motoren 
(aantal monsters in de 
steekproef)  Drempelwaarde voor een 
positief oordeel 
A n Drempelwaarde voor een 
negatief oordeel 
B n 
3 3,327 -4,724 
4 3,261 -4,790 
5 3,195 -4,856 
6 3,129 -4,922 
7 3,063 -4,988 
8 2,997 -5,054 
9 2,931 -5,120 
10 2,865 -5,185 
11 2,799 -5,251 
12 2,733 -5,317 
13 2,667 -5,383 
14 2,601 -5,449 
15 2,535 -5,515 
16 2,469 -5,581 
17 2,403 -5,647 
18 2,337 -5,713 
19 2,271 -5,779 
20 2,205 -5,845 
21 2,139 -5,911 
22 2,073 -5,977 
23 2,007 -6,043 
24 1,941 -6,109 
25 1,875 -6,175 
26 1,809 -6,241 
27 1,743 -6,307 
28 1,677 -6,373 
29 1,611 -6,439 
30 1,545 -6,505 
31 1,479 -6,571 
32 -2,112 -2,112 
 
__________ 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/39
Aanhangsel 2  
 
PROCEDURE VOOR CONTROLE VAN DE OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE 
WANNEER DE STANDAARDAFWIJKING NIET AANVAARDBAAR OF NIET 
BESCHIKBAAR IS 
 
 
1. In dit aanhangsel wordt de procedure beschreven om de overeenstemming van de 
productie wat de emissies van verontreinigende stoffen betreft te controleren wanneer de standaardafwijking van de productie van de fabrikant niet aanvaardbaar of niet beschikbaar is. 
 2. Met een steekproef van minimaal drie motoren wordt de bemonsteringsprocedure zo 
gekozen dat de kans dat een partij motoren waarvan 40% gebreken vertoont een test doorstaat 0,95 is (risico van de producent = 5%), terwijl de kans dat een partij motoren waarvan 65% gebreken vertoont wordt aanvaard 0,10 is (risico van de consument = 10%).  
 3. De meetwaarden van de in punt 5.2.1 genoemde verontreinigende stoffen worden 
geacht logaritmisch normaal te zijn verdeeld en moeten worden omgezet door de natuurlijke logaritme te nemen. 
 Stel m
0 = minimummonsteraantal, m = maximummonsteraantal (m 0 = 3 en m = 32), n = 
aantal monsters in de steekproef. 
 4. Indien de natuurlijke logaritmen van de meetwaarden bij de serie x
1, x 2, ..., x i zijn en L 
de natuurlijke logaritme van de grenswaarde voor de verontreinigende stof is, dan geldt: 
 
d i = x i – L 
 en  
 
 
5. Tabel 4 geeft de drempelwaarden voor een positief (A
n) en een negatief oordeel (B n) bij 
het gegeven monsteraantal.  Het statistische resultaat van de test is de verhouding 
nnVd, 
die wordt gebruikt om vast te stellen of de serie is goedgekeurd of afgekeurd, en wel op 
de volgende wijze: 
  Voor   m
0 ≤ n ≤ m : 
  – wordt de serie goedgekeurd indien  
n n n A /V d ≤∑
==n
1 ii n dn1d
2
nn
1 ii2
n ) d (dn1V − =∑
=L 375/40 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
 – wordt de serie afgekeurd indien   – wordt een andere meting verricht indien   6. Opmerkingen   De volgende recursieve formules zijn nuttig voor de berekening van de opeenvolgende 
waarden van de teststatistiek: 
 
 
 
 
0) v;d d; 3,2, (n 1 1 1 = = =L  n n n B /V d ≥
n n n n B /V d A ≥ ≤
n 1 n n dn1dn11 d + ⎟⎠⎞⎜⎝⎛− =−
( )2
n n 2
1 n2
n1 nd dVn11 V−−+ ⎟⎠⎞⎜⎝⎛− =−27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/41
Tabel 4 : Drempelwaarden voor een positief en een negatief oordeel bij het bemonsteringsschema 
van aanhangsel 2 
 
Minimummonsteraantal:  3 
 
Cumulatief aantal geteste 
motoren 
(aantal monsters in de 
steekproef) Drempelwaarde voor een 
positief oordeel 
A n Drempelwaarde voor een 
negatief oordeel 
B n 
3 -0,80381 16,64743 
4 -0,76339 7,68627 
5 -0,72982 4,67136 
6 -0,69962 3,25573 
7 -0,67129 2,45431 
8 -0,64406 1,94369 
9 -0,61750 1,59105 
10 -0,59135 1,33295 
11 -0,56542 1,13566 
12 -0,53960 0,97970 
13 -0,51379 0,85307 
14 -0,48791 0,74801 
15 -0,46191 0,65928 
16 -0,43573 0,58321 
17 -0,40933 0,51718 
18 -0,38266 0,45922 
19 -0,35570 0,40788 
20 -0,32840 0,36203 
21 -0,30072 0,32078 
22 -0,27263 0,28343 
23 -0,24410 0,24943 
24 -0,21509 0,21831 
25 -0,18557 0,18970 
26 -0,15550 0,16328 
27 -0,12483 0,13880 
28 -0,09354 0,11603 
29 -0,06159 0,09480 
30 -0,02892 0,07493 
31 -0,00449 0,05629 
32 0,03876 0,03876 
 
__________ L 375/42 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
Aanhangsel 3  
 
PROCEDURE VOOR CONTROLE VAN DE OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE OP 
VERZOEK VAN DE FABRIKANT 
 
 1. In dit aanhangsel wordt de procedure beschreven om de overeenstemming van de 
productie wat de emissies van verontreinigende stoffen betreft op verzoek van de fabrikant te controleren. 
 2. Met een steekproef van minimaal drie motoren wordt de bemonsteringsprocedure zo 
gekozen dat de kans dat een partij motoren waarvan 30% gebreken vertoont een test doorstaat 0,90 is (risico van de producent = 10%), terwijl de kans dat een partij motoren waarvan 65% gebreken vertoont wordt aanvaard 0,10 is (risico van de consument = 10%). 
 3. De volgende procedure wordt toegepast voor elk van de in punt 5.2.1 genoemde 
verontreinigende stoffen (zie figuur 2): 
  Stel:   L = de grenswaarde voor de verontreinigende stof;   x
i = de waarde van de meting voor motor i van de steekproef; 
  n  = het aantal monsters in de steekproef.  4. Bereken voor de steekproef het statistische resultaat van de test door het aantal niet-
overeenstemmende motoren te tellen, d.w.z. x
i ≥ L. 
 5. Vervolgens geldt:  
– indien het statistische resultaat van de test onder de voor het monsteraantal geldende 
drempelwaarde voor een positief oordeel ligt  of daaraan gelijk is (zie tabel 5), wordt voor die verontreinigende stof een positief oordeel geveld; 
 
– indien het statistische resultaat van de test boven de voor het monsteraantal geldende 
drempelwaarde voor een negatief oordeel ligt of daaraan gelijk is (zie tabel 5), wordt voor die verontreinigende stof een negatief oordeel geveld; 
 
– in alle overige gevallen wordt een andere motor overeenkomstig punt 8.3.1 getest en 
wordt de berekeningsmethode toegepast op het monsteraantal plus één. 
  In tabel 5 zijn de aantallen voor een positief en een negatief oordeel berekend met 
behulp van de internationale norm ISO 8422:1991. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/43
Tabel 5 : Drempelwaarden voor een positief en een negatief oordeel bij het bemonsteringsschema 
van aanhangsel 3 
 
Minimummonsteraantal:  3 
 
 
Cumulatief aantal geteste 
motoren 
(aantal monsters in de 
steekproef)  
Drempelwaarde voor een 
positief oordeel   
Drempelwaarde voor een 
negatief oordeel  
3 - 3 
4 0 4 
5 0 4 
6 1 5 
7 1 5 
8 2 6 
9 2 6 
10 3 7 
11 3 7 
12 4 8 
13 4 8 
14 5 9 
15 5 9 
16 6 10 
17 6 10 
18 7 11 
19 8 9 
  L 375/44 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
Bijlage 1  
 
ESSENTIËLE EIGENSCHAPPEN VAN DE (BASIS)MOTOR EN GEGEVENS OVER DE 
UITVOERING VAN DE TEST (1) 
 
1. BESCHRIJVING VAN DE MOTOR 
 1.1.  Fabrikant:............................................................................................................... ....... 
1.2.  Motorcode van de fabrikant: ........................................................................................ 1.3.  Cyclus: viertakt/tweetakt 
(2) 
1.4.  Aantal en opstelling van de cilinders: .......................................................................... 1.4.1.  Boring: ............................................................................................................... ... mm 
1.4.2.  Slag:.................................................................................................................. ..... mm 
1.4.3.  Ontstekingsvolgorde:................................................................................................... . 
1.5.  Cilinderinhoud: ......................................................................................................cm³  
1.6.  Volumetrische compressieverhouding 
(3): .................................................................... 
1.7.  Tekening(en) van de verbrandingskamer en de zuigerkop: ......................................... 1.8.  Minimumoppervlakte van de dwarsdoorsnede van de in- en uitlaatpoorten: ........cm² 1.9.  Stationair toerental: ...........................................................................................  min
-1 
1.10.  Nettomaximumvermogen: …… kW bij ............................................................  min-1 
1.11.  Maximaal toegestaan motortoerental: ................................................................  min-1 
1.12.  Nettomaximumkoppel: …… Nm bij .................................................................  min-1 
1.13.   Verbrandingssysteem: compressieontsteking/elektrische ontsteking (2) 
1.14.   Brandstof: diesel/LPG/aardgas-H/aardgas-L/aardgas-HL/ethanol (1) 
1.15.   Koelsysteem 
1.15.1.  Vloeistof 1.15.1.1. Aard van de vloeistof: .............................................................................................. ... 
1.15.1.2. Circulatiepomp(en): ja/neen 
(2) 
1.15.1.3. Eigenschappen of merk(en) en type(n) (indien van toepassing): ................................. 1.15.1.4. Overbrengingsverhouding(en) (indien van toepassing): ............................................. 1.15.2.  Lucht 1.15.2.1. Aanjager: ja/neen 
(2) 
1.15.2.2. Eigenschappen of merk(en) en type(n) (indien van toepassing): ................................. 1.15.2.3. Overbrengingsverhouding(en) (indien van toepassing): .............................................. 1.16.  Door de fabrikant toegestane temperatuur  
1.16.1.  Vloeistofkoeling: Maximumtemperatuur bij de uitgang:......................................... K 1.16.2.  Luchtkoeling: ............   Referentiepunt: ......................
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/45
 Maximumtemperatuur bij het referentiepunt: ......................................................... K 
1.16.3. Maximale luchttemperatuur bij de uitgang van de inlaattussenkoeler (indien van 
toepassing):............................................................................................................... K 
1.16.4. Maximale uitlaattemperatuur op het punt in de uitlaatpijp(en) ter hoogte van de 
buitenflens (-flenzen) van het (de) uitlaatspruitstuk(ken) of de drukvuller(s): ........ K 
1.16.5.  Brandstoftemperatuur: min. ................. K, max. ..................................................... K   voor dieselmotoren bij de inlaat van de inspuitpomp, voor aardgasmotoren bij de 
eindtrap van de drukregelaar 
1.16.6.  Brandstofdruk: min. ...................... kPa, max. ...................................................... kPa   bij de eindtrap van de drukregelaar, alleen voor aardgasmotoren. 1.16.7.  Smeermiddeltemperatuur: min. .................. K, max. ...............................................K 1.17  Drukvulling:  ja/neen 
(2) 
1.17.1.  Merk: ................................................................................................................. ........... 
1.17.2.  Type: ................................................................................................................ ............ 
1.17.3.  Beschrijving van het systeem  (bv. maximale vuldruk, overdrukklep indien van toepassing): .................................... 1.17.4.  Tussenkoeler: ja/neen 
(2) 
1.18.   Inlaatsysteem 
  Maximaal toelaatbare inlaatonderdruk bij het nominaal motortoerental en vollast, 
zoals aangegeven in en onder de werkingsomstandigheden van Reglement nr. 24: ...  
kPa 
1.19.   Uitlaatsysteem 
  Maximaal toelaatbare uitlaattegendruk bij het nominaal motortoerental en vollast, 
zoals aangegeven in en onder de werkingsomstandigheden van Reglement nr. 24: 
...............................................................................................................................  kPa 
  Inhoud van het uitlaatsysteem: ............................................................................  dm³  2.  VOORZIENINGEN TEGEN LUCHTVERONTREINIGING  2.1. Inrichting voor het recycleren van cartergassen (beschrijving en tekeningen):............ 
................................................................... 
2.2.  Extra voorzieningen tegen luchtverontreiniging (indien aanwezig en niet elders 
vermeld) 
2.2.1.  Katalysator: ja/neen 
(2) 
2.2.1.1. Merk(en):............................................................................................................. ......... 
2.2.1.2. Type(n): .............................................................................................................. .......... 
2.2.1.3. Aantal katalysatoren en elementen: ............................................................................. 2.2.1.4. Afmetingen, vorm en volume van de katalysator(en): ................................................. L 375/46 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
2.2.1.5. Soort katalytische werking: .......................................................................................... 
2.2.1.6. Totale hoeveelheid edelmetalen: .................................................................................. 2.2.1.7. Relatieve concentratie: ............................................................................................... .. 
2.2.1.8. Ondergrond (structuur en materiaal): ........................................................................... 2.2.1.9. Celdichtheid: ......................................................................................................... ....... 
2.2.1.10. Type katalysatorhuis:................................................................................................ .... 
2.2.1.11. Plaats van de katalysator(en) (plaats en referentieafstand in de uitlaatlijn): ...............   ............................................................................................................................. ......... 
2.2.2.  Zuurstofsensor: ja/neen 
(2) 
2.2.2.1. Merk(en):............................................................................................................. ......... 
2.2.2.2. Type:................................................................................................................. ............ 
2.2.2.3. Plaats: ............................................................................................................... ............ 
2.2.3.  Luchtinspuiting: ja/neen (2) 
2.2.3.1. Type (pulse air, luchtpomp enz.): ................................................................................ 2.2.4.  Uitlaatgasrecirculatie: ja/neen 
(2) 
2.2.4.1. Kenmerken (debiet enz.): ............................................................................................. 2.2.5.  Deeltjesvanger: ja/neen 
(2) 
2.2.5.1. Afmetingen, vorm en inhoud van de deeltjesvanger:................................................... 2.2.5.2. Type deeltjesvanger en ontwerp:.................................................................................. 2.2.5.3. Plaats (referentieafstand in de uitlaatpijp):................................................................... 2.2.5.4. Regeneratiemethode of -systeem, beschrijving en/of tekening: ................................... 2.2.6 . Andere systemen: ja/neen 
(2) 
2.2.6.1. Beschrijving en werking:..............................................................................................  
 3.  BRANDSTOFTOEVOER  3.1.  Dieselmotoren 
3.1.1.  Brandstofpomp  Druk 
(3): ......... kPa of karakteristiek diagram (2): ......................................................... 
3.1.2.  Inspuitsysteem 3.1.2.1. Pomp 3.1.2.1.1.  Merk(en):.......................................................................................................... ............ 
3.1.2.1.2. Type(n): ............................................................................................................ ............ 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/47
3.1.2.1.3. Opbrengst: ...... mm3 (3) per slag bij een motortoerental van min-1 en maximale 
inspuiting, of karakteristiek diagram (2)(3): ................... 
  ............................................................................................................................. ......... 
 Vermeld de gebruikte methode: op een motor/op een testbank (2) 
 Indien aanjaagdrukregeling wordt toegepast, de karakteristieke brandstofopbrengst 
vermelden, alsmede de aanjaagdruk met bijbehorend motortoerental.  
3.1.2.1.4. Inspuitvervroeging 
3.1.2.1.4.1. Inspuitvervroegingskromme (3):.................................................................................... 
3.1.2.1.4.2. Statisch inspuittijdstip (3):............................................................................................. 
3.1.2.2. Inspuitleidingen 3.1.2.2.1. Lengte: ............................................................................................................ ...... mm 
3.1.2.2.2. Inwendige diameter: .............................................................................................. mm  
3.1.2.3. Verstuiver(s) 3.1.2.3.1. Merk(en): .......................................................................................................... ........... 
3.1.2.3.2. Type(n): ............................................................................................................ ............ 
3.1.2.3.3. Openingsdruk: ................................................................................................... kPa  
(3) 
  of karakteristiek diagram (2)(3): ..................................................................................... 
3.1.2.4. Regulateur 3.1.2.4.1. Merk(en): .......................................................................................................... ........... 
3.1.2.4.2. Type(n): ........................................................................................................... ............ 
3.1.2.4.3. Uitschakelpunt bij vollast: .................................................................................  min
-1 
3.1.2.4.4. Maximumtoerental in onbelaste toestand: .........................................................  min-1 
3.1.2.4.5. Stationair toerental: ...........................................................................................  mi n-1 
3.1.3. Koudstartsysteem 3.1.3.1. Merk(en): ............................................................................................................ ......... 
3.1.3.2. Type(n): .............................................................................................................. .......... 
3.1.3.3. Beschrijving: ........................................................................................................ ....... 
3.1.3.4. Hulpstartsysteem: ..................................................................................................... .... 
3.1.3.4.1. Merk: ............................................................................................................... ............. 
3.1.3.4.2. Type: .............................................................................................................. .............. 
3.2. Gasmotoren 
(6) 
3.2.1.  Brandstof: aardgas/LPG (2) 
3.2.2. Drukregelaar(s) of verdamper/drukregelaar(s) (3) 
3.2.2.1. Merk(en): ............................................................................................................ ......... L 375/48 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
3.2.2.2. Type(n): ............................................................................................................. .......... 
3.2.2.3. Aantal drukreduceerfasen: ........................................................................................... 
3.2.2.4. Druk in de eindfase: min. ............... kPa, max. .................................................... kPa 3.2.2.5. Aantal voornaamste afstelpunten: ............................................................................... 3.2.2.6. Aantal stationair-afstelpunten: .................................................................................... 3.2.2.7. Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: .............................................. 3.2.3. Brandstofsysteem mengeenheid/gasinspuiting/vloeistofinspuiting/directe inspuiting 
(2) 
3.2.3.1. Mengverhoudingregeling: ........................................................................................... 3.2.3.2. Systeembeschrijving en/of -diagram en tekeningen: ................................................... 3.2.3.3. Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: .............................................. 3.2.4. Mengeenheid 3.2.4.1. Aantal: .............................................................................................................. ........... 
3.2.4.2. Merk(en): ............................................................................................................ ......... 
3.2.4.3. Type(n): ............................................................................................................. .......... 
3.2.4.4. Plaats: .............................................................................................................. ............ 
3.2.4.5. Afstelmogelijkheden: ................................................................................................. . 
3.2.4.6. Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: .............................................. 3.2.5. Inspuiting in het inlaatspruitstuk 3.2.5.1. Inspuiting: eenpunts/meerpunts 
(2) 
3.2.5.2. Inspuiting: continu/gelijktijdig/achtereenvolgens (2) 
3.2.5.3. Inspuitapparatuur 3.2.5.3.1. Merk(en): .......................................................................................................... ........... 
3.2.5.3.2. Type(n): ........................................................................................................... ............ 
3.2.5.3.3. Afstelmogelijkheden: ................................................................................................ ... 
3.2.5.3.4. Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: .............................................. 3.2.5.4. Voedingspomp (indien aanwezig) ............................................................................... 3.2.5.4.1. Merk(en): .......................................................................................................... ........... 
3.2.5.4.2. Type(n): ........................................................................................................... ............ 
3.2.5.4.3. Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: .............................................. 3.2.5.5. Verstuiver(s): ....................................................................................................... ........ 
3.2.5.5.1. Merk(en): .......................................................................................................... ........... 
3.2.5.5.2. Type(n): ........................................................................................................... ............ 
3.2.5.5.3. Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: .............................................. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/49
3.2.6.  Directe inspuiting 
3.2.6.1. Inspuitpomp/drukregelaar (2) 
3.2.6.1.1. Merk(en): .......................................................................................................... ........... 
3.2.6.1.2. Type(n): ........................................................................................................... ............ 
3.2.6.1.3. Inspuittijd: ....................................................................................................... ............ 
3.2.6.1.4. Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: .............................................. 3.2.6.2. Verstuiver(s) 3.2.6.2.1. Merk(en): .......................................................................................................... ........... 
3.2.6.2.2. Type(n): ........................................................................................................... ............ 
3.2.6.2.3. Openingsdruk of karakteristiek diagram 
(3): ................................................................ 
3.2.6.2.4. Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: .............................................. 3.2.7. Elektronische regeleenheid (ECU) 3.2.7.1. Merk(en): ............................................................................................................ ......... 
3.2.7.2. Type(n): ............................................................................................................. .......... 
3.2.7.3. Afstelmogelijkheden: ................................................................................................. . 
3.2.8. Specifieke aardgasapparatuur 3.2.8.1. Variant 1 (alleen in geval van goedkeuring van motoren voor diverse specifieke 
brandstofsamenstellingen) 
3.2.8.1.1. Brandstofsamenstelling:    
methaan (CH
4): basis: …. mol.-%  min. .... mol.-%  max. .... mol.-%  
ethaan (C 2H 6): basis: …. mol.-%  min. .... mol.-%  max. .... mol.-%  
propaan (C 3H 8): basis: …. mol.-%  min. .... mol.-%  max. .... mol.-%  
butaan (C 4H 10): basis: …. mol.-%  min. .... mol.-%  max. .... mol.-%  
C5/C5+: basis: …. mol.-%  min. .... mol.-%  max. .... mol.-%  
zuurstof (O 2):  basis: …. mol.-%  min. .... mol.-%  max. .... mol.-%  
inert gas (N 2, He enz.): basis: …. mol.-%  min. .... mol.-%  max. .... mol.-%  
 3.2.8.1.2. Verstuiver(s) 3.2.8.1.2.1. Merk(en):  3.2.8.1.2.2. Type(n):  3.2.8.1.3. Overige (indien van toepassing) 3.2.8.2. Variant 2 (alleen in geval van goedkeuringen voor verscheidene specifieke 
brandsstofsamenstellingen) 
 L 375/50 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
4. KLEPAFSTELLING 
 4.1. Maximale lichthoogte, openings- en sluitingshoeken ten opzichte van de dode punten of 
equivalente gegevens: 
4.2. Referentie en/of afstelbereik 
(2): ................................... 
 5. ONTSTEKINGSSYSTEEM (ALLEEN ELEKTRISCHE-ONTSTEKINGSMOTOREN)  5.1. Type ontstekingssysteem: 
gemeenschappelijke bobine en bougies/afzonderlijke bobine en bougies/bobine op 
bougie/overige (specificeren) 
(2) 
5.2. Ontstekingsregeleenheid 
5.2.1. Merk(en): .............................................................. 5.2.2. Type(n): .............................................................. 5.3. Vervroegingskromme van de ontsteking/vervroegingsdiagram 
(2)(3) 
..................................................................... 
5.4. Ontstekingstijdstip (3): ..... graden vóór het BDP bij een toerental van …… min-1 en een 
MAP van …………… kPa 
5.5. Bougies 
5.5.1. Merk(en): .............................................................. 5.5.2. Type(n): .............................................................. 5.5.3. Elektrodenafstand: ........................................................ mm 5.6. Bobine(s) 
5.6.1. Merk(en): .............................................................. 5.6.2. Type(n): ..............................................................  6. DOOR DE MOTOR AANGEDREVEN HULPAPPARATUUR    De motor wordt voor de tests ter beschikking gesteld met de hulpapparatuur die nodig is 
voor de werking van de motor (bv. ventilator, waterpomp enz.), zoals aangegeven in en 
onder de werkingsomstandigheden van Reglement nr. 24.  
  
6.1. De voor de test te monteren hulpapparatuur 
   Indien het onmogelijk of niet aangewezen is de hulpapparatuur op de testbank te monteren, 
moet het door deze apparatuur opgenomen vermogen worden bepaald en van het gemeten 
motorvermogen over het hele werkingsgebied van de testcyclus (-cycli) worden afgetrokken . 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/51
 
6.2. Voor de test te verwijderen hulpapparatuur 
   Hulpapparatuur die slechts nodig is voor de werking van het voertuig (bv. 
luchtcompressor, airconditioningsysteem) moet voor de test worden verwijderd.  Indien de 
hulpapparatuur niet kan worden verwijderd, kan het door die apparatuur opgenomen vermogen worden bepaald en bij het gemeten motorvermogen over het hele werkingsgebied van de testcyclus (-cycli) worden opgeteld. 
 
7. AANVULLENDE GEGEVENS OVER DE TESTVOORWAARDEN  7.1. Gebruikt smeermiddel 
7.1.1. Merk: ................................................................. 7.1.2. Type: .................................................................  (Het percentage olie in het mengsel vermelden, indien smeermiddel en brandstof vermengd 
zijn): ..................................................... 
7.2. Door de motor aangedreven hulpapparatuur (indien van toepassing) 
 Het door de hulpapparatuur opgenomen vermogen moet alleen worden bepaald:  - indien de voor de werking van de motor benodigde hulpapparatuur niet op de motor is 
gemonteerd en/of 
 - indien niet voor de werking van de motor benodigde hulpapparatuur op de motor is 
gemonteerd.  
7.2.1. Lijst en omschrijving van bijzonderheden: ..................................  L 375/52 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
7.2.2. Bij verschillende aangegeven motortoerentallen opgenomen vermogen: 
 
Apparatuur  Bij verschillende motortoerentallen opgenomen vermogen (kW)  
 Stationair  Laag 
toerental  Hoog 
toerental  Toerental A 
(7) Toerental B 
(7) Toerental 
C (7) Referentie-
toerental (8) 
P(a) 
Voor de werking 
van de motor benodigde hulpapparatuur 
(moet van het 
gemeten motorvermogen worden afgetrokken) 
zie punt 6.1         
P(b) 
Niet voor de 
werking van de motor benodigde hulpapparatuur 
(moet bij het 
gemeten motorvermogen worden opgeteld) 
zie punt 6.2         
 8. MOTORPRESTATIES  8.1. Motortoerentallen 
(9) 
  Laag toerental (n
lo): .................................................. min-1 
 Hoog toerental (n hi): .................................................. min-1 
  Bij de ESC- en de ELR-cyclus  Stationair: ............................................................. min
-1 
 Toerental A: ......................................................... min-1 
 Toerental B: ......................................................... min-1 
 Toerental C: ......................................................... min-1 
 Bij de ECT-cyclus 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/53
 Referentietoerental: .............................................. min-1 
 
8.2. Motorvermogen (gemeten overeenkomstig Reglement nr. 24) in kW 
 
   Motortoerental 
 
 Stationair  Toerental A (7) Toerental B (7) Toerental C (7) Referentie-
toerental (8) 
P(m) 
Op de testbank gemeten 
vermogen      
P(a) 
Door de voor de test te monteren hulpapparatuur opgenomen vermogen (punt 6.1) 
- indien gemonteerd - indien niet gemonteerd
   
    
0      
0      
0      
0      
0 
P(b) 
Door de voor de test te 
verwijderen hulpapparatuur opgenomen vermogen (punt 6.2) 
- indien gemonteerd - indien niet gemonteerd
     
 
0     
 
0     
 
0     
 
0     
 
0 
P(n) 
Nettomotorvermogen = P(m) - P(a) + P(b)
      
 
 8.3. Dynamometerafstelling (kW) 
  De dynamometerafstelling bij de ESC- en de ELR-test en bij de referentiecyclus van de 
ETC-test moet worden gebaseerd op het nettomotorvermogen P(n) van punt 8.2.  
Aanbevolen wordt de motor op de testbank te monteren onder de netto-omstandigheden.  In dat geval zijn P(m) en P(n) identiek.  Indien het onmogelijk of niet aangewezen is de motor onder netto-omstandigheden te laten draaien, moet de dynamometer worden gecorrigeerd naar de netto-omstandigheden met behulp van bovenstaande formule. 
 L 375/54 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
8.3.1. ESC- en ELR-test 
  De dynamometerafstelling moet worden berekend met behulp van de formule van 
bijlage 4, aanhangsel 1, punt 1.2. 
 
Procentuele 
belasting Motortoerental  
 Stationair  Toerental A  Toerental B  Toerental C  
10   --    
25   --    
50   --    
75  --    
100     
 8.3.2. ETC-test   Indien de motor niet onder de netto-omstandigheden wordt getest, moet de 
correctieformule om het gemeten vermogen of de gemeten arbeid per cyclus, vastgesteld 
overeenkomstig  bijlage 4, aanhangsel 2, punt 2, in nettovermogen of nettoarbeid per cyclus om te zetten, door de fabrikant voor het gehele werkingsgebied van de cyclus worden verstrekt en door de technische dienst worden goedgekeurd. 
 
Voetnoten
: 
 
(1) Bij niet-conventionele motoren en systemen moet de fabrikant gegevens verstrekken die 
gelijkwaardig zijn met de hier gevraagde gegevens. 
 
(2) Doorhalen wat niet van toepassing is. 
 
(3) De tolerantie specificeren. 
 (6)
 Bij anders opgezette systemen gelijkwaardige gegevens verstrekken (voor punt 3.2). 
 (7)
 ESC-test 
 (8)
 Alleen ETC-test. 
 (9)
 De tolerantie specificeren; maximaal ± 3% van de door de fabrikant aangegeven waarden. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/55
Bijlage 1 - Aanhangsel 1  
 
EIGENSCHAPPEN VAN DE MET DE MOTOR SAMENHANGENDE 
VOERTUIGONDERDELEN 
 
 
1. Onderdruk in het inlaatsysteem bij het nominale motortoerental en vollast: 
............................................ kPa 
 2. Tegendruk van het uitlaatsysteem bij het nominale motortoerental en vollast: 
............................................ kPa 
 3. Inhoud van het uitlaatsysteem: ........................................ cm³  4. Het vermogen dat door de voor de werking van de motor benodigde hulpapparatuur wordt 
opgenomen, zoals aangegeven in en onder de bedrijfsomstandigheden van Reglement nr. 24. 
 
Apparatuur  Bij verschillende motortoerentallen opgenomen vermogen (kW)  
 Statio-
nair Laag 
toerental Hoog 
toerental Toerental 
A(1)  Toerental 
B Toerental 
C Referentie-
toerental (2) 
P(a) 
Voor de werking van de motor benodigde hulpapparatuur (moet van het gemeten motorvermogen worden afgetrokken) zie bijlage 1, punt 6.1        
 
(1) ESC-test 
(2) Alleen ETC-test. 
__________  L 375/56 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
Bijlage 1 - Aanhangsel 2  
 
ESSENTIËLE EIGENSCHAPPEN VAN DE MOTORENFAMILIE 
 
 
1. GEMEENSCHAPPELIJKE PARAMETERS  1.1. Verbrandingscyclus: .....................................................  1.2. Koelmiddel: .......................................................  1.3. Aantal cilinders 
(1) ........................................................ 
 1.4. Afzonderlijke zuigerverplaatsing: .....................................  1.5. Luchtaanzuiging: .............................................  1.6. Type/ontwerp van de verbrandingskamer: .......................................  1.7. Klep- en poortconfiguratie, grootte en aantal: ...................  ....................................................................... 1.8. Brandstofsysteem: ..........................................................  1.9. Ontstekingssysteem (gasmotoren): ........................................  1.10. Overige kenmerken:   - tussenkoelsysteem 
(1): ........................................... 
 - uitlaatgasrecirculatie (1): ....................................... 
 - waterinspuiting/emulsie (1): ........................................ 
 - luchtinspuiting (1): ..................................................... 
 1.11. Uitlaatgasnabehandeling 
(1): ..................................................................... 
  Bewijs van identieke (of laagste voor de basismotor) verhouding:  systeemcapaciteit/brandstofopbrengst per slag, overeenkomstig diagram nr(s).: 
.................................................. 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/57
2. GEGEVENS VAN DE MOTORENFAMILIE 
 2.1. Aanduiding van de dieselmotorenfamilie: .......................................  2.1.1. Specificaties van de motoren binnen deze familie:   
     Basismotor  
Motortype      
Aantal cilinders       
Nominaal toerental (min-1)      
Brandstoftoevoer per slag 
(mm3)      
Nominaal nettovermogen 
(kW)      
Toerental bij maximumkoppel 
(min-1)      
Brandstofopbrengst per slag 
(mm3)      
Maximumkoppel (Nm)       
Laagste stationair toerental 
(min-1)      
Zuigerverplaatsing 
(in % van de basismotor)      100 
 L 375/58 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
2.2. Aanduiding van de gasmotorenfamilie: ........................................... 
 2.2.1 Specificaties van de motoren binnen deze familie:  
     Basismotor  
Motortype       
Aantal cilinders       
Nominaal toerental (min-1)      
Brandstofopbrengst per slag (mm³)      
Nominaal nettovermogen (kW)      
Toerental bij maximumkoppel (min
-1)      
Brandstofopbrengst per slag (mm
3)      
Maximumkoppel (Nm)       
Laagste stationair toerental (min
-1)      
Zuigerverplaatsing 
(in % van de basismotor)      100 
Ontstekingstijdstip       
Uitlaatgasrecirculatiestroom       
Luchtpomp ja/neen       
Werkelijk debiet van de 
luchtpomp      
 
(1) Indien niet van toepassing, “nvt” invullen. 
 
__________ 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/59
Bijlage 1 - Aanhangsel 3  
 
ESSENTIËLE EIGENSCHAPPEN VAN HET MOTORTYPE BINNEN DE FAMILIE (1) 
 
1. BESCHRIJVING VAN DE MOTOR 
 1.1. Fabrikant: ................................................... 1.2. Motorcode van de fabrikant: ..................................... 1.3. Cyclus: viertakt/tweetakt 
(2) 
1.4. Aantal en opstelling van de cilinders: ............................ 1.4.1. Boring: ......................................................... mm 1.4.2. Slag: ....................................................... mm 1.4.3. Ontstekingsvolgorde: ................................................... 1.5. Cilinderinhoud: ............................................. cm³ 1.6. Volumetrische compressieverhouding 
(3): ................................ 
1.7. Tekening(en) van de verbrandingskamer en de zuigerkop: .............. 
................................................................. 
1.8. Minimumoppervlakte van de dwarsdoorsnede van de in- en uitlaatpoorten: 
.............................................................. cm² 
1.9. Stationair toerental: ............................................... min-1 
1.10. Nettomaximumvermogen: ................. kW bij ................ min-1 
1.11. Maximaal toegestaan motortoerental: ............................. min-1 
1.12. Nettomaximumkoppel: ...................... Nm bij ...................... min-1 1.13.  Verbrandingssysteem: compressieontsteking/elektrische ontsteking 
(2) 
1.14. Brandstof: diesel/LPG/aardgas-H/aardgas-L/aardgas-HL/ethanol (1) 
1.15. Koelsysteem 1.15.1. Vloeistof 1.15.1.1. Aard van de vloeistof: ............................................... 1.15.1.2. Circulatiepomp(en): ja/neen 
(2) 
1.15.1.3. Eigenschappen of merk(en) en type(n) (indien van toepassing): .........  ................................................................. 1.15.1.4. Overbrengingsverhouding(en) (indien van toepassing): ................................. 1.15.2. Lucht 1.15.2.1. Aanjager: ja/neen 
(2) 
1.15.2.2. Eigenschappen of merk(en) en type(n) (indien van toepassing): .........  ................................................................. L 375/60 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
1.15.2.3. Overbrengingsverhouding(en) (indien van toepassing): ................................. 
1.16.  Door de fabrikant toegestane temperatuur 
1.16.1. Vloeistofkoeling: Maximumtemperatuur bij de uitgang: ................. K 1.16.2. Luchtkoeling: Referentiepunt: ...............................  Maximumtemperatuur bij het referentiepunt: .................... K 1.16.3. Maximale luchttemperatuur bij de uitgang van de inlaattussenkoeler (indien van 
toepassing): ................................... K 
1.16.4. Maximale uitlaattemperatuur op het punt in de uitlaatpijp(en) ter hoogte van de 
buitenflens (-flenzen) van het (de) uitlaatspruitstuk(ken) of de drukvuller(s): 
................................... K 
1.16.5. Brandstoftemperatuur:  min. .............. K,   max. ................ K 
 voor dieselmotoren bij de inlaat van de inspuitpomp, voor gasmotoren bij de 
eindtrap van de drukregelaar 
1.16.6. Brandstofdruk:  min. .............. kPa,   max. ............... kPa  bij de eindtrap van de drukregelaar, alleen bij gasmotoren 1.16.7. Smeermiddeltemperatuur:  min. ............. K,   max.............. K 1.17. Drukvulling:  ja/neen 
(2) 
1.17.1. Merk: ........................................................... 1.17.2. Type: ........................................................... 1.17.3. Beschrijving van het systeem (bv. maximale vuldruk, overdrukklep indien van 
toepassing): .................................. 
1.17.4. Tussenkoeler: ja/neen 
(2) 
1.18.  Inlaatsysteem 
 Maximaal toelaatbare inlaatonderdruk bij het nominaal motortoerental en vollast, 
zoals aangegeven in en onder de werkingsomstandigheden van Reglement nr. 24: 
............................. kPa 
1.19.  Uitlaatsysteem 
 Maximaal toelaatbare uitlaattegendruk bij het nominaal motortoerental en vollast, 
zoals aangegeven in en onder de werkingsomstandigheden van Reglement nr. 24: ............................. kPa 
 Inhoud van het uitlaatsysteem: ........................................ cm³ 
 2. VOORZIENINGEN TEGEN LUCHTVERONTREINIGING  2.1. Inrichting voor het recycleren van cartergassen (beschrijving en tekeningen): 
................................................................. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/61
2.2. Extra voorzieningen tegen luchtverontreiniging (indien aanwezig en niet elders 
vermeld) 
2.2.1. Katalysator: ja/neen (2) 
2.2.1.1. Aantal katalysatoren en elementen: .................... 
2.2.1.2. Afmetingen, vorm en volume van de katalysator(en): .....  ................................................................. 2.2.1.3. Soort katalytische werking: ....................................... 2.2.1.4. Totale hoeveelheid edelmetalen: ................................ 2.2.1.5. Relatieve concentratie: ......................................... 2.2.1.6. Ondergrond (structuur en materiaal): ............................. 2.2.1.7. Celdichtheid: ................................................... 2.2.1.8. Type katalysatorhuis: .................. 2.2.1.9. Plaats van de katalysator(en) (plaats en referentieafstand in de uitlaatlijn): 
.................................. ................................................................. 
2.2.2. Zuurstofsensor: ja/neen 
(2) 
2.2.2.1. Type: ........................................................... 2.2.3. Luchtinspuiting: ja/neen 
(2) 
2.2.3.1. Type (pulse air, luchtpomp enz.): ............................... 2.2.4. Uitlaatgasrecirculatie: ja/neen 
(2) 
2.2.4.1. Kenmerken (debiet enz.): ............................... 2.2.5. Deeltjesvanger: ja/neen 
(2) 
 2.2.5.1. Afmetingen, vorm en inhoud van de deeltjesvanger: .........  ................................................................. 2.2.5.2. Type deeltjesvanger en ontwerp: ........................ 2.2.5.3. Plaats (referentieafstand in de uitlaatpijp): .............. 2.2.5.4. Regeneratiemethode of -systeem, beschrijving en/of tekening: ...  ................................................................. 2.2.6. Andere systemen: ja/neen 
(2) 
2.2.6.1. Beschrijving en werking: ......................................  3. BRANDSTOFTOEVOER  3.1. Dieselmotoren 
3.1.1. Brandstofpomp L 375/62 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 Druk (3): .............. kPa of karakteristiek diagram (2): .... 
 ................................................................. 
3.1.2. Inspuitsysteem 3.1.2.1. Pomp 3.1.2.1.1. Merk(en): ........................................................ 3.1.2.1.2. Type(n): ........................................................ 3.1.2.1.3. Opbrengst: ….. mm
3 (3) per slag bij een motortoerental van ……. min-1 en maximale 
inspuiting, of karakteristiek diagram (2)(3): ............. 
 .................................................................  Vermeld de gebruikte methode:  op een motor/op een testbank 
(2) 
 Indien aanjaagdrukregeling wordt toegepast, de karakteristieke brandstofopbrengst 
vermelden, alsmede de aanjaagdruk met bijbehorend motortoerental. 
3.1.2.1.4. Inspuitvervroeging 3.1.2.1.4.1. Inspuitvervroegingskromme 
(3): ..................................... 
3.1.2.1.4.2. Statisch inspuittijdstip (3): ..................................... 
3.1.2.2. Inspuitleidingen 3.1.2.2.1. Lengte: ....................................................... mm 3.1.2.2.2. Inwendige diameter: ........................................................ mm 3.1.2.3. Verstuiver(s) 3.1.2.3.1. Merk(en): .......................................................  3.1.2.3.2. Type(n): .......................................................  3.1.2.3.3. Openingsdruk: ........................................ kPa 
(3) 
 of karakteristiek diagram (2)(3): ................................. 
3.1.2.4. Regulateur 3.1.2.4.1. Merk(en): .......................................................  3.1.2.4.2. Type(n): ........................................................ 3.1.2.4.3. Uitschakelpunt bij vollast: ..............min
-1 
3.1.2.4.4. Maximumtoerental in onbelaste toestand: ............................................... min-1 
3.1.2.4.5. Stationair toerental: ............................................... min-1 
3.1.3. Koudstartsysteem 3.1.3.1. Merk(en): ........................................................ 3.1.3.2. Type(n): ........................................................ 3.1.3.3. Beschrijving : .................................................... 3.1.3.4. Hulpstartsysteem: ......................................... 3.1.3.4.1. Merk: ........................................................... 3.1.3.4.2. Type: ........................................................... 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/63
3.2. Gasmotoren 
3.2.1. Brandstof: aardgas/LPG (2) 
3.2.2. Drukregelaar(s) of verdamper/drukregelaar(s) (2) 
3.2.2.1. Merk(en): ........................................................ 
3.2.2.2. Type(n): ........................................................ 3.2.2.3. Aantal drukreduceerfasen: ............................ 3.2.2.4. Druk in de eindfase:  min. ......... kPa,   max. .......... kPa 3.2.2.5. Aantal voornaamste afstelpunten: ............................... 3.2.2.6. Aantal stationair-afstelpunten: ............................... 3.2.2.7. Goedkeuringsnummer: ................................................ 3.2.3. Brandstofsysteem mengeenheid/gasinspuiting/vloeistofinspuiting/directe inspuiting 
(2) 
3.2.3.1. Mengverhoudingregeling: .................................... 3.2.3.2. Systeembeschrijving en/of -diagram en tekeningen: ................. 
................................................................. 
3.2.3.3. Goedkeuringsnummer: ................................................ 3.2.4. Mengeenheid 3.2.4.1. Aantal: ......................................................... 3.2.4.2. Merk(en): ........................................................ 3.2.4.3. Type(n): ........................................................ 3.2.4.4. Plaats: ....................................................... 3.2.4.5. Afstelmogelijkheden: ....................................... 3.2.4.6. Goedkeuringsnummer: ................................................ 3.2.5. Inspuiting in het inlaatspruitstuk 3.2.5.1. Inspuiting: eenpunts/meerpunts 
(2) 
3.2.5.2. Inspuiting: continu/gelijktijdig/achtereenvolgens (2) 
3.2.5.3. Inspuitapparatuur 3.2.5.3.1. Merk(en): ........................................................ 3.2.5.3.2. Type(n): ........................................................ 3.2.5.3.3. Afstelmogelijkheden: ....................................... 3.2.5.3.4. Goedkeuringsnummer: ................................................ 3.2.5.4. Voedingspomp (indien aanwezig) .................................... 3.2.5.4.1. Merk(en): ........................................................ 3.2.5.4.2. Type(n): ........................................................ 3.2.5.4.3. Goedkeuringsnummer: ................................................ L 375/64 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
3.2.5.5. Verstuiver(s): ..................................................... 
3.2.5.5.1. Merk(en): ........................................................ 3.2.5.5.2. Type(n): ........................................................ 3.2.5.5.3. Goedkeuringsnummer: ................................................ 3.2.6. Directe inspuiting 3.2.6.1. Inspuitpomp/drukregelaar 
(2) 
3.2.6.1.1. Merk(en): ........................................................ 3.2.6.1.2. Type(n): ........................................................ 3.2.6.1.3. Inspuittijd: ............................................... 3.2.6.1.4. Goedkeuringsnummer: ................................................ 3.2.6.2. Verstuiver(s) 3.2.6.2.1. Merk(en): ........................................................ 3.2.6.2.2. Type(n): ........................................................ 3.2.6.2.3. Openingsdruk of karakteristiek diagram 
(3): .................. 
................................................................. 
3.2.6.2.4. Goedkeuringsnummer: ................................................ 3.2.7. Elektronische regeleenheid (ECU) 3.2.7.1. Merk(en): ........................................................ 3.2.7.2. Type(n): ........................................................ 3.2.7.3. Afstelmogelijkheden: ....................................... 3.2.8. Specifieke aardgasapparatuur 3.2.8.1. Variant 1 (alleen in geval van goedkeuring van motoren voor diverse specifieke 
brandstofsamenstellingen) 
3.2.8.1.1. Brandstofsamenstelling:  
methaan (CH
4): basis: …. mol.-%  min. .... mol.-%  max. .... mol.-%  
ethaan (C 2H 6): basis: …. mol.-%  min. .... mol.-%  max. .... mol.-%  
propaan (C 3H 8): basis: …. mol.-%  min. .... mol.-%  max. .... mol.-%  
butaan (C 4H 10): basis: …. mol.-%  min. .... mol.-%  max. .... mol.-%  
C5/C5+: basis: …. mol.-%  min. .... mol.-%  max. .... mol.-%  
zuurstof (O 2):  basis: …. mol.-%  min. .... mol.-%  max. .... mol.-%  
inert gas (N 2, He enz.): basis: …. mol.-%  min. .... mol.-%  max. .... mol.-%  
 3.2.8.1.2. Verstuiver(s) 3.2.8.1.2.1. Merk(en): ........................................................ 3.2.8.1.2.2. Type(n): ........................................................ 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/65
3.2.8.1.3. Overige (indien van toepassing) 
3.2.8.2. Variant 2 (alleen in geval van goedkeuringen voor verscheidene specifieke 
brandsstofsamenstellingen) 
 4. KLEPAFSTELLING  4.1. Maximale lichthoogte, openings- en sluitingshoeken ten opzichte van de dode 
punten of gelijkwaardige gegevens: .................... ................................................................. 
4.2. Referentie en/of afstelbereik 
(2): ............................ 
 ................................................................. 5. ONTSTEKINGSSYSTEEM (ALLEEN ELEKTRISCHE-
ONTSTEKINGSMOTOREN) 
 5.1. Type ontstekingssysteem: gemeenschappelijke bobine en bougies/afzonderlijke 
bobine en bougies/bobine op bougie/overige (specificeren) 
(2) 
5.2. Ontstekingsregeleenheid 5.2.1. Merk(en): ........................................................ 5.2.2. Type(n): ........................................................ 5.2. Vervroegingskromme van de ontsteking/vervroegingsdiagram 
(2)(3) ...................... 
 ................................................................. 5.4. Ontstekingstijdstip 
(3): ............... graden voor het BDP bij een toerental van …… 
min-1 en een MAP van …………… kPa 
5.5. Bougies 
5.5.1. Merk(en): ........................................................ 5.5.2. Type(n): ........................................................ 5.5.3. Elektrodenafstand: ....................................................... mm 5.6. Bobine(s) 
5.6.1. Merk(en): ........................................................ 5.6.2. Type(n): ........................................................ 
 
Voetnoten
 
 
(1) Voor elke motor van de familie afzonderlijk indienen. 
(2) Doorhalen wat niet van toepassing is. 
(3) De tolerantie specificeren. 
 
__________ L 375/66 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 Bijlage 2A  
 
 MEDEDELING   (maximumformaat:  A4 (210 x 297 mm))  
afgegeven door: Naam van de administratie: 
....................... ....................... ....................... 
     betreffende de: 2
/ GOEDKEURING 
UITBREIDING VAN DE GOEDKEURING WEIGERING VAN DE GOEDKEURING INTREKKING VAN DE GOEDKEURING DEFINITIEVE STOPZETTING VAN DE PRODUCTIE 
 van een type compressieontstekingsmotor, aardgasmotor of op LPG lopende elektrische-ontstekingsmotor 2
/ als technische eenheid wat de emissie van verontreinigende stoffen 
betreft, krachtens Reglement nr. 49.  Goedkeuring nr. .......     Uitbreiding nr. .......  1. Handelsnaam of -merk van de motor: .............................................................................   2. Motortype: ................................................................................................................. ......  
 3. Verbrandingstype:  compressieontsteking/elektrische ontsteking 2
/ 
 3.1. Soort brandstof: ......................................................................................................... ......  
 4. Naam en adres van de fabrikant: .....................................................................................   5. Eventueel naam en adres van de vertegenwoordiger van de fabrikant:  
............................................................................................................................... ...........  
 6. Maximaal toelaatbare inlaatonderdruk: ....................................................................  kPa  7. Maximaal toelaatbare uitlaattegendruk: ...................................................................  kPa  8. Maximaal toelaatbaar vermogen dat door de door de motor aangedreven apparatuur 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/67
wordt opgenomen: 
 
Intermediair:  ................. kW; Nominaal: ................................................................  kW 
 
9. Eventuele gebruiksbeperkingen: .....................................................................................   10. Emissieniveaus van de motor/basismotor 
 
10.1. ESC-test (indien van toepassing): 
CO: ..................... g/kWh THC: .................. g/kWh NO
x: ................... g/kWh 
PT: ...................... g/kWh 
 
10.2. ELR-test (indien van toepassing): 
 Rookwaarde: .........................m-1 
 
10.3. ETC-test (indien van toepassing): 
CO: .....................g/kWh THC: ..................g/kWh NMHC: ..............g/kWh CH
4: ....................g/kWh 
NO x: ...................g/kWh 
PT: ......................g/kWh 
 11. Motor voor tests verstrekt op: .........................................................................................   12. Voor de uitvoering van de goedkeuringstests verantwoordelijke technische dienst:  
............................................................................................................................... ...........  
 13. Datum van het door die dienst afgegeven testrapport: ....................................................   14. Nummer van het door die dienst afgegeven testrapport: .................................................   15. Plaats van het goedkeuringsmerk op de motor: ..............................................................   16. Plaats: ................................................................................................................... ...........  
 17. Datum: .................................................................................................................... .........  
 18. Handtekening: ............................................................................................................. ....  
 19. De volgende documenten, voorzien van bovengenoemd goedkeuringsnummer, worden 
als bijlage bij deze mededeling gevoegd: 
 L 375/68 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
Eén ingevuld exemplaar van bijlage 1 met daarbij de bedoelde tekeningen en 
diagrammen. 
                                                                     
1
/ Nummer van het land dat de goedkeuring heeft 
verleend/uitgebreid/geweigerd/ingetrokken (zie de desbetreffende voorschriften van het reglement). 
 
2
/ Doorhalen wat niet van toepassing is. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/69
Bijlage 2B  
 
 MEDEDELING   (maximumformaat:  A4 (210 x 297 mm))  
afgegeven door: Naam van de administratie: 
....................... ....................... ....................... 
   betreffende de: 2
/ GOEDKEURING 
UITBREIDING VAN DE GOEDKEURING WEIGERING VAN DE GOEDKEURING INTREKKING VAN DE GOEDKEURING DEFINITIEVE STOPZETTING VAN DE PRODUCTIE 
 van een voertuigtype wat de emissie van verontreinigende stoffen door de motor betreft, krachtens Reglement nr. 49.  Goedkeuring nr.: …     Uitbreiding nr.: ...   1. Handelsnaam of -merk van de motor: .................................................................................   2. Voertuigtype: .............................................................................................................. ........  
 3. Naam en adres van de fabrikant: .........................................................................................   4. Eventueel naam en adres van de vertegenwoordiger van de fabrikant: ..............................  
............................................................................................................................... ..............  
 5. Maximaal toelaatbare inlaatonderdruk: .......................................................................  kPa  6. Maximaal toelaatbare uitlaattegendruk: .......................................................................  kPa  7. Maximaal toelaatbaar vermogen dat door de door de motor aangedreven apparatuur wordt 
opgenomen: 
 
Intermediair:  . . . . . . . . . . kW;  Nominaal: .................................................................  kW 
 8. Merk en type van de motor: ................................................................................................   L 375/70 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
9. Emissieniveaus van de motor/basismotor 
 
9.1. ESC-test (indien van toepassing): 
CO: ..................... g/kWh 
THC: .................. g/kWh NO
x: ................... g/kWh 
PT: ...................... g/kWh 
 
9.2. ELR-test (indien van toepassing): 
Rookwaarde: ......................... m-1 
 
9.3. ETC-test (indien van toepassing): 
CO: ..................... g/kWh THC: .................. g/kWh NMHC: .............. g/kWh CH
4: .................... g/kWh 
NO x: ................... g/kWh 
PT: ...................... g/kWh 
 10. Motor voor tests verstrekt op: ............................................................................................ . 
 11. Voor de uitvoering van de goedkeuringstests verantwoordelijke technische dienst: .........  
............................................................................................................................... ..............  
 12. Datum van het door die dienst afgegeven testrapport: ........................................................    13. Nummer van het door die dienst afgegeven testrapport: ....................................................   14. Plaats van het goedkeuringsmerk op het voertuig/de motor 2
/: ..........................................  
 15. Plaats: ................................................................................................................... ...............  
 16. Datum: .................................................................................................................... ............  
 17. Handtekening: ............................................................................................................. ........  
 18. De volgende documenten, voorzien van bovengenoemd goedkeuringsnummer, worden als 
bijlage bij deze mededeling gevoegd: 
 
Eén ingevuld exemplaar van bijlage 1 met daarbij de bedoelde tekeningen en diagrammen. 
                                
1
/ Nummer van het land dat de goedkeuring heeft 
verleend/uitgebreid/geweigerd/ingetrokken (zie de desbetreffende voorschriften van het reglement). 
2
/ Doorhalen wat niet van toepassing is. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/71
BIJLAGE 3  
 
OPSTELLING VAN GOEDKEURINGSMERKEN 
(zie punt 4.6) 
 
I. GOEDKEURING “I” (rij A)  (zie punt 4.6.3)   
Model A
 
 Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij A en op diesel of 
vloeibaar petroleumgas (LPG) lopen 
 
   
 
Model B
 
  Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij A en op aardgas lopen. 
 Het suffix na het nummer van het land geeft de brandstofkwalificatie aan die is vastgesteld 
overeenkomstig punt 4.6.3.1.  
 
 
   Bovenstaande goedkeuringsmerken, aangebracht op een motor/voertuig, geven aan dat het 
motor-/voertuigtype in kwestie in het Verenigd Koninkrijk (E11) krachtens Reglement nr. 49 is goedgekeurd onder nummer 042439.  Daaruit blijkt ook dat de goedkeuring is verleend overeenkomstig Reglement nr. 49, wijzigingenreeks 04, en dat is voldaan aan de relevante grenswaarden van punt 5.2.1.  
 
II. GOEDKEURING “II” (rij B1)  (zie punt 4.6.3)  HL ta
3
aa 
2 E   11 49 RI - 042439  a
3
a = min. 8 mm  aa 
2 E   11 49 RI - 042439  a
3
a = min. 8 mm L 375/72 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
Model C  
 
 Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij B1 en op diesel of 
vloeibaar petroleumgas (LPG) lopen. 
 
 
Model D  
 
 Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij B1 en op aardgas lopen. 
 Het suffix na het nummer van het land geeft de brandstofkwalificatie aan die is vastgesteld 
overeenkomstig punt 4.6.3.1.  
     Bovenstaand goedkeuringsmerk, aangebracht op een motor/voertuig, geeft aan dat het motor-
/voertuigtype in kwestie in het Verenigd Koninkrijk (E11) krachtens Reglement nr. 49 is goedgekeurd onder nummer 042439.  Daaruit blijkt ook dat de goedkeuring is verleend overeenkomstig Reglement nr. 49, wijzigingenreeks 04, en dat is voldaan aan de relevante grenswaarden van punt 5.2.1. 
 III. GOEDKEURING “III” (rij B2) 
 (zie punt 4.6.3) 
Model E
 
  Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij B2 en op diesel of 
vloeibaar petroleumgas (LPG) lopen. 
       
a a 
2 E  11 49 RIII - 042439  a
3
a = min. 8 mm H ta
3
aa 
2 E   11 49 RII - 042439  a
3
a = min. 8 mm aa 
2 E   11 49 RII - 042439  a
3
a = min. 8 mm 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/73
Model F  
 
 Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij B2 en op aardgas lopen. 
 Het suffix na het nummer van het land geeft de brandstofkwalificatie aan die is vastgesteld 
overeenkomstig punt 4.6.3.1.  
      Bovenstaande goedkeuringsmerk, aangebracht op een motor/voertuig, geeft dat het motor-
/voertuigtype in kwestie in het Verenigd Koninkrijk (E11) krachtens Reglement nr. 49 is goedgekeurd onder nummer 042439.  Daaruit blijkt ook dat de goedkeuring is verleend overeenkomstig Reglement nr. 49, wijzigingenreeks 04, en dat is voldaan aan de relevante grenswaarden van punt 5.2.1. 
 IV. GOEDKEURING “IV (rij C) 
 (zie punt 4.6.3) 
Model G
 
  Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij C en op diesel of 
vloeibaar petroleumgas (LPG) lopen 
 
  
  aa 
2 E   11 49 RIV - 042439  a
3
a = min. 8 mm L a
t3
aa 
2 E   11 49 RIII - 042439  a
3
a = min. 8 mm L 375/74 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
Model H  
 
 Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij C en op aardgas lopen. 
 Het suffix na het nummer van het land geeft de brandstofkwalificatie aan die is vastgesteld overeenkomstig punt 4.6.3.1.  
     Bovenstaand goedkeuringsmerk, aangebracht op een motor/voertuig, geeft aan dat het motor-
/voertuigtype in kwestie in het Verenigd Koninkrijk (E11) krachtens Reglement nr. 49 is goedgekeurd onder nummer 042439.  Daaruit blijkt ook dat de goedkeuring is verleend overeenkomstig Reglement nr. 49, wijzigingenreeks 04, en dat is voldaan aan de relevante grenswaarden van punt 5.2.1. 
 V. MOTOR/VOERTUIG DIE/DAT KRACHTENS EEN OF MEER REGLEMENTEN IS 
GOEDGEKEURD 
 (zie punt 4.7) 
 
Model I
 
 
    
 Bovenstaand goedkeuringsmerk, aangebracht op een motor/voertuig, geeft aan dat het motor-
/voertuigtype in kwestie in het Verenigd Koninkrijk (E11) krachtens Reglement nr. 49 
(emissieniveau IV) en Reglement nr. 24 is goedgekeurd 1
/.  De eerste twee cijfers van de 
goedkeuringsnummers geven aan dat, op de respectieve datum van goedkeuring, Reglement nr. 
49 wijzigingenreeks 04 en Reglement nr. 24 wijzigingenreeks 03 bevatte. 
_____________  1
/ Het tweede nummer dient alleen ter illustratie.  
 
_________ 49 IV HL  
24 03 1628  04 2439  a 
2 a E   11 a 
3 a 
2 
a 
2  a 
3 
a 
3 HL ta
3
aa 
2 E   11 49 RIV - 042439  a
3
a = min. 8 mm 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/75
Bijlage 4  
 
TESTPROCEDURE 
 
1. INLEIDING 
 1.1. In deze bijlage worden de methoden beschreven voor de vaststelling van de emissies 
van gasvormige bestanddelen, deeltjes en rook door de te testen motoren.  Er worden drie testcycli beschreven die worden toegepast overeenkomstig punt 5.2: 
 1.1.1. de ESC-test die bestaat uit een cyclus van 13 verschillende statische toestanden,  1.1.2. de ELR-test die bestaat uit transiënte belastingsstappen bij verschillende toerentallen, 
die integraal deel uitmaken van één testprocedure en tegelijkertijd worden uitgevoerd; 
 1.1.3. de ETC-test die bestaat uit een serie transiënte toestanden per seconde.   1.2. De test wordt uitgevoerd met de op een testbank geplaatste motor die is aangesloten op 
een dynamometer. 
 1.3. Meetbeginsel
 
  De uitlaatemissies van de motor die moeten worden gemeten, omvatten de gasvormige 
bestanddelen (koolmonoxide, totaal koolwaterstoffen voor dieselmotoren alleen bij de ESC-test; andere koolwaterstoffen dan methaan voor diesel- en gasmotoren alleen bij de ETC-test; methaan voor gasmotoren alleen bij de ETC-test en stikstofoxiden), de deeltjes (alleen voor dieselmotoren en gasmotoren in fase C) en rook (alleen voor dieselmotoren bij de ELR-test).  Daarnaast wordt kooldioxide vaak als tracergas gebruikt om de verdunningsverhouding van partiële en volledige-stroomverdunningssystemen te bepalen.  Op grond van goede technische praktijkgewoonten wordt aanbevolen de kooldioxide te meten, wat een uitstekend middel is om meetproblemen tijdens de uitvoering van de test vast te stellen. 
 1.3.1.  ESC-test 
  Gedurende een voorgeschreven opeenvolging van werkingsomstandigheden van een 
warm gelopen motor worden de hoeveelheden van de bovengenoemde uitlaatemissies continu onderzocht door bemonstering van het ruwe uitlaatgas.  De testcyclus geschiedt bij een aantal toerentallen en vermogens die het normale werkingsgebied van dieselmotoren dekken.  In elke toestand worden de concentratie van elk verontreinigend gas, de uitlaatgasstroom en het afgegeven vermogen bepaald en de gemeten waarden gewogen.  Het deeltjesmonster wordt verdund met voorbehandelde omgevingslucht.  Tijdens de hele testprocedure wordt één monster genomen en verzameld op geschikte filters.  Het gewicht van elke verontreinigende stof die per kilowattuur (kWh) wordt uitgestoten, wordt berekend overeenkomstig aanhangsel 1 van deze bijlage.  Bovendien L 375/76 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
worden de NO x gemeten op drie testpunten binnen het door de technische dienst 4 / 
gekozen meetgebied en worden de gemeten waarden vergeleken met de waarden die 
berekend zijn in die fasen van de testcyclus waarbij de geselecteerde meetpunten een rol speelden.  De NO
x-controle zorgt voor de effectiviteit van de emissiebestrijding van 
de motor binnen zijn normale werkingsgebied. 
 1.3.2.  ELR-test 
   Gedurende een voorgeschreven belastingresponstest wordt de rook van een warm 
gelopen motor gemeten met een opaciteitsmeter.  Bij de test wordt de motor bij een constant toerental van 10 tot 100% belast bij drie verschillende motortoerentallen.  Bovendien laat men de motor draaien bij een vierde belasting die door de technische dienst wordt gekozen
1 en de waarde wordt vergeleken met de waarde van de 
voorgaande belastingstoestanden.  De opaciteit wordt bepaald met behulp van de middelingsalgoritme die is beschreven in aanhangsel 1 van deze bijlage.  
 1.3.3.  ETC-test 
  Gedurende een voorgeschreven transiënte cyclus werkingsomstandigheden van een 
warm gelopen motor, die nauwkeurig is afgestemd op voor het verkeer specifieke rijpatronen van vrachtwagens en bussen met een zware motor, worden de bovengenoemde verontreinigende stoffen onderzocht na verdunning van de totale uitlaatgasstroom met voorbehandelde omgevingslucht.  Aan de hand van de door de motordynamometer afgegeven feedbacksignalen van het motorkoppel en -toerental wordt het vermogen geïntegreerd naar de tijd van de cyclus, wat de arbeid van de motor gedurende de cyclus oplevert.  De concentratie van NO
x en HC gedurende de cyclus 
wordt bepaald door het analyseapparaat te integreren.  De concentratie CO, CO 2 en 
NMHC kan worden bepaald door het analyseapparaat te integreren of door bemonstering met een bemonsteringszak.  Voor de deeltjes wordt een evenredig monster met behulp van geschikte filters verzameld.  De verdunde-uitlaatgasstroom kan gedurende de cyclus worden bepaald om de emissiewaarden van de massastroom verontreinigende stoffen te berekenen.  De massa-emissiewaarden worden gerelateerd aan de motorarbeid op de in aanhangsel 2 van deze bijlage beschreven wijze, wat de massa van elke verontreinigende stof oplevert die per kilowattuur (kWh) wordt uitgestoten. 
 2. TESTVOORWAARDEN  2.1. Motortestvoorwaarden
 
 2.1.1. De absolute temperatuur (T
a) van de voor de motor bestemde lucht bij de inlaat van de 
motor, uitgedrukt in Kelvin, en de droge atmosferische druk (p s), uitgedrukt in kPa, 
moeten worden gemeten en de parameter F moet worden berekend op de volgende wijze: 
                    
 
4 /  De meetpunten moeten worden gekozen met behulp van goedgekeurde statistische willekeurigheidsmethoden. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/77
 
 a) voor dieselmotoren:    Motoren met natuurlijke aanzuiging en mechanische drukvulling:  
7 , 0
29899⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛∗⎟⎟
⎠⎞
⎜⎜
⎝⎛=a
sT
pF  
 
 Motoren met drukvulling met of zonder koeling van de inlaatlucht:  
5 , 1 7 , 0
29899⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛∗⎟⎟
⎠⎞
⎜⎜
⎝⎛=a
sT
pF  
 
  b) voor gasmotoren: 
6 , 0 2 , 1
29899⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛∗⎟⎟
⎠⎞
⎜⎜
⎝⎛=a
sT
pF  
 
2.1.2.  Geldigheid van de test 
  Om een test als geldig te erkennen, moet de parameter F zodanig zijn dat:  
0,96 ≤ F ≤ 1,06 
 2.2. Motoren met tussenkoeler
 
  De vulluchttemperatuur moet worden geregistreerd en moet, bij het toerental van het 
opgegeven maximumvermogen en vollast, binnen ± 5 K liggen van de maximumvulluchttemperatuur, zoals aangegeven in punt 1.16.3 van bijlage 1.  De temperatuur van het koelmiddel moet ten minste 293 K (20°C) bedragen.  
  Indien een laboratoriumsysteem of externe aanjager wordt gebruikt, moet de 
vulluchttemperatuur binnen ± 5 K van de maximumvulluchttemperatuur zoals aangegeven in punt 1.16.3 van bijlage 1 liggen, bij het toerental van het opgegeven maximumvermogen en vollast.  De instelling van de tussenkoeler om aan de bovengenoemde voorwaarden te voldoen, moet gedurende de hele testcyclus dezelfde zijn. 
 2.3. Luchtinlaatsysteem van de motor
 
  Er moet gebruik worden gemaakt van een luchtinlaatsysteem dat een 
luchtinlaatrestrictie heeft binnen ± 100 Pa van de bovenste grens van de motor die draait met het toerental dat hoort bij het opgegeven maximumvermogen en vollast.  
 L 375/78 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
2.4. Uitlaatsysteem van de motor  
 
 Er moet gebruik worden gemaakt van een uitlaatsysteem dat een uitlaattegendruk heeft 
binnen ± 1 000 Pa van de bovenste grens van de motor die draait met het toerental dat hoort bij het opgegeven maximumvermogen en vollast en een inhoud die binnen ± 40% van de door de fabrikant opgegeven inhoud ligt. Er mag gebruik worden gemaakt van een laboratoriumsysteem mits het de werkelijke motorwerkingsomstandigheden simuleert. Het uitlaatsysteem moet voldoen aan de voorschriften voor uitlaatgasbemonstering overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 4, punt 3.4, en bijlage 4, aanhangsel 6, punten 2.2.1, EP, en 2.3.1, EP. 
  Indien de motor met een uitlaatgasnabehandelingsinrichting is uitgerust, moet de 
uitlaatpijp dezelfde diameter hebben als de in de praktijk gebruikte over een lengte van ten minste 4 pijpdiameters vanaf het begin van het expansiegedeelte waarin de nabehandelingsinrichting is aangebracht, in de richting van de motor. De afstand tussen de flens van het uitlaatspruitstuk of de turbocompressoruitlaat en de uitlaatgasnabehandelingsinrichting moet dezelfde zijn als bij de configuratie in het voertuig of moet binnen de afstandspecificaties van de fabrikant liggen.  De uitlaattegendruk of -restrictie moet aan dezelfde criteria voldoen als hierboven en mag met een klep worden ingesteld.  Het nabehandelingsgedeelte mag tijdens dummytests en bij het bepalen van de motorkarakteristiek worden verwijderd en worden vervangen door een gelijkwaardig gedeelte met een niet-werkzame katalysatorconstructie. 
 2.5. Koelsysteem
 
  Er moet gebruik worden gemaakt van een motorkoelsysteem met voldoende capaciteit 
om de motor op de normale door de fabrikant voorgeschreven temperaturen te houden.   
 2.6 Smeerolie
 
  De specificaties van de smeerolie die tijdens de test worden gebruikt, moeten worden 
vastgelegd en samen met de testresultaten worden vermeld overeenkomstig punt 7.1 van bijlage 1. 
 2.7. Brandstof
 
  Er moet gebruik worden gemaakt van de in bijlage 5, 6 of 7 aangegeven 
referentiebrandstof. 
  De brandstoftemperatuur en het meetpunt moeten worden aangegeven door de fabrikant 
binnen de grenzen van punt 1.16.5 van bijlage 1.  De brandstoftemperatuur mag niet lager liggen dan 306 K (33°C).  Indien hij niet is aangegeven, moet hij bij de inlaat van de brandstofleiding 311 ± 5 K (38 ± 5°C) bedragen. 
  Voor aardgas- en LPG-motoren moeten de brandstoftemperatuur en het meetpunt 
binnen de grenzen liggen die zijn aangegeven in bijlage 1, punt 1.16.5, of, indien de 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/79
motor geen basismotor is, in bijlage 1, aanhangsel 3, punt 1.16.5. 
 
2.8. Testen van uitlaatgasnabehandelingssystemen  
  Indien de motor met een uitlaatgasnabehandelingssysteem is uitgerust, moeten de 
tijdens de testcyclus (-cycli) gemeten emissies representatief zijn voor de emissies in de praktijk.  Indien dit niet met één enkele testcyclus kan worden gerealiseerd (bv. bij deeltjesfilters met periodieke regeneratie), moeten verscheidene testcycli worden uitgevoerd en de testresultaten worden gemiddeld en/of gewogen.  De motorfabrikant en de technische dienst komen op basis van een degelijke technische beoordeling overeen welke methode precies wordt gekozen. 
__________ L 375/80 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
Bijlage 4 - Aanhangsel 1  
 
ESC- EN ELR-TESTCYCLI 
 
1. MOTOR- EN DYNAMOMETERAFSTELLING 
 1.1. Bepaling van de motortoerentallen A, B en C
 
  De motortoerentallen A, B en C worden door de fabrikant opgegeven overeenkomstig 
de volgende voorwaarden: 
  Het hoge toerental n
hi wordt bepaald op basis van 70% van het opgegeven netto 
maximumvermogen P(n), zoals vastgesteld overeenkomstig punt 8.2 van bijlage 1.  Het hoogste motortoerental waarbij deze waarde op de vermogenskromme voorkomt, wordt gedefinieerd als n
hi.  
  Het lage toerental n
lo wordt bepaald op basis van 50% van het opgegeven netto 
maximumvermogen P(n), zoals vastgesteld overeenkomstig punt 8.2 van bijlage 1.  Het laagste motortoerental waarbij dit vermogen op de vermogenskromme voorkomt, wordt gedefinieerd als n
lo. 
  De motortoerentallen A, B en C worden als volgt berekend:  
Toerental A = n
lo + 25% (n hi - n lo) 
Toerental B = n lo + 50% (n hi - n lo) 
Toerental C = n lo + 75% (n hi - n lo) 
 
 De toerentallen A, B en C worden gecontroleerd volgens een van de volgende 
methoden: 
 
a) Tijdens de goedkeuringstest voor het motorvermogen overeenkomstig Reglement 
nr. 24 moeten extra meetpunten worden gekozen, zodat n hi en n lo nauwkeurig 
kunnen worden bepaald.  Het maximumvermogen, n hi en n lo worden bepaald aan de 
hand van de vermogenskromme en de motortoerentallen A, B en C worden berekend overeenkomstig de bovenstaande bepalingen. 
 
b) De vollastkromme van de motor moet worden uitgezet vanaf het maximumtoerental 
in onbelaste toestand tot het stationaire toerental, waarbij gebruik wordt gemaakt van ten minste vijf meetpunten per interval van 1 000 omwentelingen per minuut en van meetpunten binnen ± 50 min
-1 van het toerental bij het opgegeven 
maximumvermogen.  Het maximumvermogen, n hi en n lo worden afgeleid uit deze 
kromme en de motortoerentallen A, B en C worden berekend overeenkomstig de bovenstaande bepalingen.   
  Indien de gemeten motortoerentallen A, B en C binnen ± 3% liggen van de door de 
fabrikant opgegeven motortoerentallen, worden de opgegeven motortoerentallen 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/81
gebruikt voor de emissietest.  Indien de tolerantie voor een motortoerental wordt 
overschreden, worden de gemeten motortoerentallen gebruikt voor de emissietest.  
 
1.2. Bepaling van de afstelling van de dynamometer  
  Het maximumkoppel bij vollast moet proefondervindelijk worden vastgesteld om de 
waarden voor het koppel in de aangegeven testfasen onder netto-omstandigheden, zoals 
aangegeven in punt 8.2 van bijlage 1, te berekenen.  Het vermogen dat door de door de motor aangedreven apparatuur wordt opgenomen, moet eventueel worden doorberekend.  De dynamometerafstelling voor elke testtoestand wordt berekend met behulp van de volgende formule: 
100L)n(Ps ∗ =  
 indien getest onder netto-omstandigheden 
  
 indien niet getest onder netto-omstandigheden   waarin:   s = dynamometerinstelling, kW   P(n) = nettomotorvermogen, zoals aangegeven in punt 8.2 van bijlage 1, 
kW 
  L = procentuele belasting, zoals aangegeven in punt 2.7.1, %   P(a) = het door de te monteren hulpapparatuur opgenomen vermogen, 
zoals aangegeven in punt 6.1 van bijlage 1 
  P(b) = het door de te verwijderen hulpapparatuur opgenomen vermogen, 
zoals aangegeven in punt 6.2 van bijlage 1. 
 2. UITVOERING VAN DE ESC-TEST   Op verzoek van de fabrikant kan een dummytest worden uitgevoerd om de motor en het 
uitlaatsysteem vóór de meetcyclus in de juiste toestand te brengen. 
 2.1. Gereedmaken van de bemonsteringsfilters
 
  Elk filter(paar) moet ten minste een uur voor de test in een (niet-hermetisch) afgesloten 
petrischaaltje worden geplaatst, waarna het geheel in een weegkamer wordt gezet om te stabiliseren.  Aan het eind van de stabiliseringsperiode wordt elk filter(paar) gewogen en wordt het tarragewicht genoteerd.  Het filter(paar) wordt vervolgens in een gesloten petrischaaltje of filterhouder bewaard totdat het nodig is voor de test.  Indien het ))b(P)a(P(100L)n(Ps − + ∗ =L 375/82 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
filter(paar) niet wordt gebruikt binnen acht uur nadat het uit de weegkamer is 
verwijderd, wordt het voor gebruik opnieuw geconditioneerd en opnieuw gewogen. 
 2.2. Installatie van de meetapparatuur
 
  De instrumenten en de bemonsteringssondes moeten volgens de voorschriften worden 
aangebracht.  Wanneer gebruik wordt gemaakt van een volledige-stroomverdunningssysteem voor de verdunning van het uitlaatgas, moet het einde van de uitlaatpijp op het systeem worden aangesloten. 
 2.3. Starten van het verdunningssysteem en de motor
 
  Het verdunningssysteem en de motor moeten in werking worden gesteld en zodanig 
warm worden dat alle temperaturen en drukken bij het maximumvermogen gestabiliseerd zijn overeenkomstig de aanbevelingen van de fabrikant en goede technische praktijkgewoonten. 
 2.4. Starten van het deeltjesbemonsteringssysteem
 
  Het deeltjesbemonsteringssysteem wordt in werking gesteld en functioneert via een 
omloopsysteem.  Het achtergrondniveau van de deeltjes in de verdunningslucht kan worden bepaald door de verdunningslucht door de deeltjesfilters te voeren.  Indien gefilterde verdunningslucht wordt gebruikt, kan één meting vóór of na de test worden verricht.  Indien de verdunningslucht niet wordt gefilterd, kunnen metingen worden verricht aan het begin en aan het eind van de cyclus en de waarden worden gemiddeld.  
 2.5. Afstelling van de verdunningsverhouding
 
  De verdunningslucht moet zodanig worden afgesteld dat de temperatuur van het 
verdunde uitlaatgas, gemeten onmiddellijk vóór het primaire filter, in elke toestand 325 K (52°C) of minder bedraagt.  De totale verdunningsverhouding (q) mag niet minder bedragen dan 4. 
   Bij systemen waarbij de CO
2- of NO x-concentratie wordt gebruikt voor de regeling van 
de verdunningsverhouding, moet het CO 2- of NO x-gehalte van de verdunningslucht aan 
het begin en aan het eind van elke test worden gemeten.  De meetresultaten van de CO
2- of NO x-achtergrondconcentratie vóór en na de test moeten respectievelijk binnen 
100 ppm of 5 ppm van elkaar liggen. 
 2.6. Controle van de analyseapparatuur
 
  De analyseapparatuur voor de emissiemetingen wordt op de nulstand gekalibreerd en 
het schaalbereik ingesteld. 
 2.7. Testcyclus
 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/83
2.7.1. De volgende uit 13 fasen bestaande cyclus moet worden gevolgd, waarbij de 
dynamometer is aangesloten op de testmotor: 
 
 
Fasenummer  Motortoerental  Belastings-
percentage Wegingsfactor  Lengte van de 
fase 
1 stationair  - 0,15 4 minuten  
2 A  100 0,08 2 minuten  
3 B  50 0,10 2 minuten  
4 B  75 0,10 2 minuten  
5 A  50 0,05 2 minuten  
6 A  75 0,05 2 minuten  
7 A  25 0,05 2 minuten  
8 B  100 0,09 2 minuten  
9 B  25 0,10 2 minuten  
10 C  100 0,08 2 minuten  
11 C  25 0,05 2 minuten  
12 C  75 0,05 2 minuten  
13 C  50 0,05 2 minuten  
  2.7.2.  Testcyclus 
  De testcyclus wordt gestart.  De test wordt uitgevoerd in de volgorde van de in punt 
2.7.1 genoemde fasenummers. 
  De motor moet gedurende de voorgeschreven tijd in elke fase lopen, waarbij 
veranderingen in motortoerental en belasting binnen de eerste 20 seconden moeten verdwijnen.  Het aangegeven toerental moet binnen ± 50 min
-1 worden gehouden en het 
aangegeven koppel binnen ± 2% van het maximumkoppel bij het testtoerental.  
  Op verzoek van de fabrikant mag de testcyclus een voldoende aantal malen worden 
herhaald om meer deeltjesmassa op het filter te bemonsteren.  De fabrikant moet een uitvoerige beschrijving van de gegevensevaluatie en berekeningsprocedures verstrekken.  De gasvormige emissies hoeven slechts bij de eerste cyclus te worden vastgesteld. 
 2.7.3.  Respons van het analyseapparaat 
  De output van het analyseapparaat moet worden geregistreerd met een 
papierbandschrijver of worden vastgelegd met een gelijkwaardig gegevensverzamelsysteem waarbij het uitlaatgas tijdens de hele test door de analyseapparatuur stroomt.  
 2.7.4.  Deeltjesbemonstering L 375/84 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
 Voor de volledige testprocedure wordt één paar filters gebruikt (primair en secundair 
filter, zie bijlage 4, aanhangsel 4).  Er moet rekening worden gehouden met de voor de testprocedure aangegeven wegingsfactoren voor een bepaalde toestand door een monster te nemen dat evenredig is met de uitlaatgasmassastroom gedurende elke afzonderlijke fase van de cyclus.  Dit kan worden verwezenlijkt door de bemonsteringsstroom, de bemonsteringstijd of de verdunningsverhouding dienovereenkomstig bij het stellen zodat aan het criterium voor de effectieve wegingsfactoren in punt 5.6 is voldaan. 
  De bemonsteringstijd per fase moet ten minste 4 seconden voor elke 0,01 van de 
wegingsfactor bedragen.  De bemonstering moet in elke fase op een zo laat mogelijk moment plaatsvinden.  De deeltjesbemonstering mag niet eerder dan 5 seconden voor het einde van elke fase worden beëindigd. 
 2.7.5.  Toestand van de motor 
  Het motortoerental en de motorbelasting, de inlaatluchttemperatuur en de onderdruk, de 
uitlaattemperatuur en de tegendruk, de brandstofstroom en de lucht- of uitlaatgasstroom, de vulluchttemperatuur, de brandstoftemperatuur en de vochtigheidsgraad moeten gedurende iedere fase worden geregistreerd, waarbij aan de eisen inzake toerental en belasting (zie punt 2.7.2) moet worden voldaan gedurende de periode van deeltjesbemonstering, maar in ieder geval gedurende de laatste minuut van elke fase. 
   Alle verdere gegevens die nodig zijn voor de berekening moeten worden geregistreerd 
(zie de punten 4 en 5). 
 2.7.6. Controle van NO
x binnen het meetgebied 
  De NO
x-controle binnen het meetgebied moet onmiddellijk na beëindiging van toestand 
13 plaatsvinden.  De motor moet gedurende een periode van 3 minuten vóór de aanvang van de metingen in toestand 13 worden gehouden.  Er moeten drie metingen worden verricht op verschillende plaatsen binnen het door de technische dienst geselecteerde meetgebied 5/.  De meettijd bedraagt telkens 2 minuten.  
   De meetprocedure is identiek met die voor de NO
x-meting in toestand 13 en moet 
worden uitgevoerd overeenkomstig de punten 2.7.3, 2.7.5 en 4.1 van dit aanhangsel en punt 3 van aanhangsel 4 van bijlage 4. 
   De berekening wordt uitgevoerd overeenkomstig punt 4.  2.7.7. Controle van de analyseapparatuur  
                    
 
5 /  De meetpunten moeten worden gekozen met behulp van goedgekeurde statistische willekeurigheidsmethoden. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/85
 Na de emissietest worden een nulgas en hetzelfde ijkgas gebruikt voor een hercontrole. 
 De test wordt aanvaardbaar geacht als het verschil tussen de resultaten voor en na de 
test minder dan 2% van de ijkgaswaarde bedraagt. 
 3. ELR-TESTCYCLUS  3.1. Installatie van de meetapparatuur
 
  De opaciteitsmeter en, indien van toepassing, de bemonsteringssondes moeten worden 
aangebracht achter de uitlaatdemper of, indien aanwezig, de nabehandelingsinrichting overeenkomstig de algemene installatieprocedures, zoals aangegeven door de fabrikant van de instrumenten.  Bovendien moeten de voorschriften van punt 10 van ISO IDS 11614 in acht worden genomen, indien van toepassing. 
   Alvorens controles worden uitgevoerd voor de nul- en volledige-schaalinstelling moet 
de opaciteitsmeter op temperatuur worden gebracht en gestabiliseerd overeenkomstig de aanbevelingen van de fabrikant van het instrument.  Indien de opaciteitsmeter is uitgerust met een luchtspoelsysteem om rookaanslag op de lenzen van de meter te voorkomen, moet dit systeem eveneens worden geactiveerd en afgesteld overeenkomstig de aanbevelingen van de fabrikant. 
 3.2. Controle van de opaciteitsmeter
 
  De controle van de nulinstelling en de volledige schaal moeten worden verricht in de 
opaciteitsstand aangezien de opaciteitsschaal twee duidelijk definieerbare kalibratiepunten heeft, namelijk 0% dichtheid en 100% dichtheid.  De lichtabsorptiecoëfficiënt wordt vervolgens correct berekend op basis van de gemeten dichtheid en de L
A, zoals aangegeven door de fabrikant van de opaciteitsmeter, wanneer 
het instrument terugkeert in de k-afleestoestand voor de tests. 
  Wanneer de lichtstraal van de opaciteitsmeter niet wordt geblokkeerd, moet de aflezing 
worden afgesteld op 0,0 ± 1,0% opaciteit.  Wanneer wordt voorkomen dat het licht op de ontvanger valt, moet de aflezing worden afgesteld op 100,0 ± 1,0% opaciteit. 
 3.3. Testcyclus
 
 3.3.1.  Conditioneren van de motor 
  Het warmlopen van de motor en het systeem moet geschieden bij het 
maximumvermogen om de motorparameters te stabiliseren overeenkomstig de aanbevelingen van de fabrikant.  De conditioneringsfase moet de werkelijke meting beschermen tegen de invloed van afzettingen in het uitlaatsysteem van een voorgaande test. 
 Wanneer de motor is gestabiliseerd, moet de cyclus worden gestart binnen 20 ± 2 s na 
de conditioneringsfase.  Op verzoek van de fabrikant kan een dummytest worden uitgevoerd als extra conditionering voor de meetcyclus. L 375/86 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
3.3.2.  Testcyclus 
  De test bestaat uit drie belastingsstappen bij elk van de drie motortoerentallen A (cyclus 
1), B (cyclus 2) en C (cyclus 3), vastgesteld overeenkomstig punt 1.1 van bijlage 4, gevolgd door cyclus 4 bij een door de technische dienst gekozen toerental binnen het meetgebied en bij een belasting tussen 10 en 100% 6/.  De onderstaande volgorde moet worden aangehouden met de dynamometer op de testmotor in werking, zoals afgebeeld in figuur 3. 
 
 
 
EN NL 
Speed Snelheid 
Load Belasting 
Cycle Cyclus 
Selected point Geselecteerd punt 
  
Figuur 3:
 Verloop van de ELR-test 
 
a) De motor wordt ingesteld op toerental A bij een belasting van 10% gedurende 20 
± 2 s. Het aangegeven toerental moet binnen ± 20 min1 worden gehouden en het 
aangegeven koppel binnen ± 2% van het maximumkoppel bij het testtoerental. 
 
b) Aan het eind van het voorgaande gedeelte moet de gashendel snel in de geheel 
open stand worden gezet en in deze stand worden gehouden gedurende 10 ± 1 s. De noodzakelijke dynamometerbelasting moet worden uitgeoefend om het 
                    
 
6 /  De meetpunten moeten worden gekozen met behulp van goedgekeurde statistische willekeurigheidsmethoden. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/87
motortoerental binnen ± 150 min-1 te houden gedurende de eerste 3 seconden en 
binnen ± 20 min-1 gedurende de rest van het testgedeelte. 
 
c) De in a) en b) beschreven procedure wordt twee keer herhaald. 
 
d) Na voltooiing van de derde belastingsstap moet de motor binnen 20 ± 2 s worden 
afgesteld op toerental B bij een belasting van 10%. 
 
e) De procedure a) tot en met c) wordt uitgevoerd bij een motor die draait met 
toerental B. 
 
f) Na voltooiing van de derde belastingsstap moet de motor binnen 20 ± 2 s worden 
ingesteld op toerental B bij een belasting van 10%. 
  
g) De procedure a) tot en met c) wordt uitgevoerd bij een motor die draait met 
toerental C. 
  
h) Na voltooiing van de derde belastingsstap moet de motor binnen 20 ± 2 s opnieuw 
worden ingesteld op het gekozen motortoerental en een willekeurige belasting van 
meer dan 10%. 
  
i) De procedure a) tot en met c) moet worden gevolgd, waarbij de motor met het 
geselecteerde toerental draait. 
 
3.4. Validering van de cyclus  
  De relatieve standaardafwijking van de gemiddelde rookwaarde bij elk testtoerental (A, 
B, C) moet minder dan 15% van de overeenkomstige gemiddelde waarde (SV
A, SV B, 
SV C, berekend volgens punt 6.3.3 met de drie opeenvolgende belastingen bij elk 
testtoerental), of minder dan 10% van de in tabel 1 van bijlage I aangegeven grenswaarde bedragen (de grootste waarde is van toepassing).  Indien het verschil groter is, moet de procedure worden herhaald tot drie opeenvolgende belastingsfasen aan de valideringscriteria voldoen. 
 3.5. Hercontrole van de opaciteitsmeter
 
  De nulverloopwaarde van de opaciteitsmeter na de test mag niet meer dan ± 5,0% van 
de in tabel 1 aangegeven waarde bedragen. 
  4. BEREKENING VAN DE GASVORMIGE EMISSIES  4.1. Evaluatie van de gegevens
 
  Voor de evaluatie van de gasvormige emissies moet de grafiekaflezing van de laatste 30 
seconden in elke toestand worden gemiddeld en moeten de gemiddelde concentraties (conc) van HC, CO en NO
x gedurende elke toestand aan de hand van de gemiddelde L 375/88 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
grafiekaflezingen en de bijbehorende kalibratiegegevens worden vastgesteld.  Een 
andere wijze van registratie kan worden toegepast indien deze gelijkwaardige gegevens oplevert. 
   Voor de NO
x-controle binnen het meetgebied zijn de bovengenoemde voorschriften 
alleen voor NO x van toepassing. 
   De uitlaatgasstroom G
EXHW , of de verdunde-uitlaatgasstroom G TOTW  indien voor 
gebruik daarvan wordt gekozen, wordt bepaald overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 4, punt 2.3. 
 4.2. Droog/natcorrectie
 
  De gemeten concentratie wordt omgezet in die voor nat gas met de volgende formules, 
indien zij niet reeds op natte basis is gemeten: 
   
conc(nat) = K
W * conc(droog) 
   Voor het ruwe uitlaatgas:  
2 W
AIRDFUEL
FH r , W KGGF 1 K −⎟⎟
⎠⎞
⎜⎜
⎝⎛∗ − =  
 en 
⎟⎟
⎠⎞
⎜⎜
⎝⎛+=
AIRWFUELFH
GGF
1969,1 
 
 Voor het verdunde uitlaatgas:  
12
1 , ,200) %(1W e W Knat CO HTCRATK −⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛ ∗− =  
 
 of 
⎟⎟⎟⎟
⎠⎞
⎜⎜⎜⎜
⎝⎛
∗+−=
200) %(11(
2) 1
2 , ,droog CO HTCRATKKW
e W  
 
 
 
Voor de verdunningslucht :  Voor de inlaatlucht : 
(indien deze verschilt van de 
verdunningslucht)  
K W,d = 1- K W1  K W,a = 1- K W2 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/89
K W1 = ) 608,1( 0001608,1
dd
HH
∗ +∗  K W2 = ) 608,1( 0001608,1
aa
HH
∗ +∗ 
210220,6
−∗∗ −∗∗=
d d Bd d
dRpppRH   
210220,6
−∗∗−∗∗=
a a Ba a
aRpppRH  
  
  waarin:     H
a, H d = g water per kg droge lucht 
  R d, R a = relatieve vochtigheid van de verdunnings-/inlaatlucht, % 
  p d, p a = verzadigde dampdruk van de verdunnings-/inlaatlucht, kPa 
  p B   = totale buitenluchtdruk, kPa 
 4.3. Vochtigheids- en temperatuurcorrectie voor NO
x 
  Aangezien de NO
x-emissie afhangt van de toestand van de omgevingslucht, moet de 
NO x-concentratie naar de omgevingsluchttemperatuur en -vochtigheid worden 
gecorrigeerd met behulp van de factoren uit de volgende formules: 
 
)298 ( )71,10 ( 11
,− ∗+ − ∗+=
a aD HTB HAK  
  met:    A = 0,309 G
FUEL/G AIRD – 0,0266 
  B = - 0,209 G FUEL/G AIRD + 0,00954 
  T a =  luchttemperatuur, K 
  H a =  vochtigheidsgraad van de inlaatlucht, g water per kg droge lucht 
 
210220,6
−∗∗ −∗∗=
a a Ba a
aRpppRH  
   R
a = relatieve vochtigheid van de inlaatlucht, % 
  p a = verzadigde dampdruk van de inlaatlucht, kPa 
  p B = totale buitenluchtdruk, kPa 
 4.4. Berekening van de emissiemassastroom
 
  De emissiemassastroom (g/h) voor elke toestand wordt als volgt berekend, waarbij 
ervan wordt uitgegaan dat de uitlaatgasdichtheid 1,293 kg/m
3 bij 273 K (0°C) en 101,3 
kPa bedraagt: 
  (1)  NO
x mass = 0,001587 * NO x conc * K H,D * G EXHW  L 375/90 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
 (2)  CO mass = 0,000966 * CO conc  * G EXHW  
  (3)  HC
mass = 0,000479 * CO conc  * G EXHW  
  waarin NO
x conc, CO conc, HC conc 1/ de gemiddelde concentraties (ppm) in het ruwe 
uitlaatgas zijn, vastgesteld overeenkomstig punt 4.1. 
  Indien de gasvormige emissies (optioneel) worden bepaald met een volledige-
stroomverdunningssysteem, moet de volgende formule worden toegepast: 
   (1)  NO
x mass = 0,001587 * NO x conc * K H,D * G TOTW  
  (2)  CO
mass = 0,000966 * CO conc  * G TOTW  
 
 (3)  HC mass = 0,000479 * CO conc  * G TOTW  
 
 waarin NO x conc, CO conc, HC conc 1/ de gemiddelde, naar de achtergrond gecorrigeerde 
concentraties (ppm) in elke toestand in het verdunde gas zijn, zoals bepaald overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 2, punt 4.3.1.1. 
 4.5. Berekening van de specifieke emissies
 
  De specifieke emissie (g/kWh) wordt voor alle afzonderlijke bestanddelen op de 
volgende wijze berekend: 
∑ ∗∑ ∗=
i ii mass , x
xWF ) n ( PWF NONO  
 
∑ ∗∑ ∗=
i ii mass
WF ) n ( PWF COCO  
 
∑ ∗∑ ∗=
i ii mass
WF ) n ( PWF HCHC  
  De wegingsfactoren (WF) die in de bovenstaande berekening moeten worden gebruikt, 
staan vermeld in punt 2.7.1. 
 4.6. Berekening van de waarden in het meetgebied
 
  Voor de drie overeenkomstig punt 2.7.6 gekozen controlepunten wordt de NO
x-emissie 
gemeten en berekend volgens punt 4.6.1 en eveneens bepaald door interpolatie van de fasen van de testcyclus die het dichtst bij het respectieve controlepunt liggen volgens punt 4.6.2.  De gemeten waarden worden vervolgens vergeleken met de geïnterpoleerde waarde volgens punt 4.6.3. 
                    
 
1 /  Op basis van C1-equivalent. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/91
 
4.6.1.  Berekening van de specifieke emissie 
  De NO
x-emissie voor elk controlepunt (Z) wordt als volgt berekend: 
     NO
x mass,Z  = 0,001587 * NO x conc,Z  * K H,D * G EXHW  
    NO
x,Z = NO x mass,Z  / P(n) Z    
 4.6.2.  Bepaling van de emissiewaarde uit de testcyclus 
  De NO
x-emissie voor elk controlepunt moet worden geïnterpoleerd op grond van de 
vier dichtstbijgelegen fasen van de testcyclus die het gekozen controlepunt Z omgeven, zoals afgebeeld in figuur 4.  Voor deze fasen (R, S, T, U) zijn de volgende definities van toepassing: 
    Toerental (R) = Toerental (T) = n
RT 
  Toerental (S) = Toerental (U) = n SU 
  Percentage van belasting (R)  = Percentage van belasting (S)   Percentage van belasting (T) = Percentage van belasting (U)   De NO
x-emissie op het geselecteerde controlepunt Z wordt als volgt berekend: 
  
E Z  =  E RS + (E TU - E RS) · (M Z - M RS) / (M TU - M RS) 
   en:   
E
TU  =  E T + (E U - E T) · (n Z - n RT) / (n SU - n RT) 
E RS  =  E R + (E S - E R) · (n Z - n RT) / (n SU - n RT) 
M TU  =  M T + (M U - M T) · (n Z - n RT) / (n SU - n RT) 
M RS  =  M R + (M S - M R) · (n Z - n RT) / (n SU - n RT) 
   waarin:   
E
R, E S, E T, E U  = specifieke NO x-emissie voor de omgevingstoestanden, berekend 
volgens punt 4.6.1 
 
M R, M S, M T, M U  = motorkoppel in de omgevingstoestanden 
 L 375/92 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
 
EN NL 
Torque Koppel 
Speed Toerental 
 
Figuur 4 : Interpolatie van het NO x-controlepunt 
 
4.6.3.  Vergelijking van de NO x-emissiewaarden 
  De gemeten specifieke NO
x-emissie van het controlepunt Z (NO x,Z) wordt op de 
volgende wijze vergeleken met de geïnterpoleerde waarde (E Z): 
  
NO x,diff = 100 * (NO x,z - E z) / E z 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/93
5. BEREKENING VAN DE DEELTJESEMISSIE 
 5.1. Evaluatie van de gegevens
 
  Voor de evaluatie van de deeltjes wordt de totale bemonsteringsmassa (M
SAM,i) door de 
filters voor elke testfase vastgelegd. 
  De filters worden teruggebracht naar de weegkamer en gedurende minstens een uur — 
maar niet meer dan 80 uur — geconditioneerd en vervolgens gewogen.  Het brutogewicht van de filters wordt geregistreerd en het tarragewicht (zie punt 1 van dit aanhangsel) daarvan afgetrokken.  De deeltjesmassa M
f is de som van de 
deeltjesmassa’s die door de primaire en secundaire filters zijn opgevangen. 
  Indien achtergrondcorrectie wordt toegepast, worden de verdunningsluchtmassa (M
DIL) 
door de filters en de deeltjesmassa (M d) vastgesteld.  Indien meer dan een meting is 
verricht, wordt het quotiënt M d/M DIL voor elke meting berekend en worden de waarden 
gemiddeld. 
 5.2. Partiële-stroomverdunningssysteem
 
  De uiteindelijk op te geven testresultaten van de deeltjesemissie worden als volgt 
stapsgewijs berekend.  Aangezien de verdunning op verschillende wijzen tot stand kan worden gebracht, worden verschillende berekeningsmethoden voor G
EDFW toegepast.  
Alle berekeningen zijn gebaseerd op de gemiddelde waarde van de afzonderlijke toestanden gedurende de bemonsteringsperiode. 
 5.2.1.  Isokinetische systemen 
 
G
EDFW,i   =  G EXHW,i  * q I 
 
( )
() r Gr G Gq
i , EXHWi , EXHW i , DILW
i∗∗ +=  
  waarin r overeenkomt met de verhouding tussen de dwarsdoorsnede van de 
isokinetische sonde en die van de uitlaatpijp: 
 
rA
Ap
r=  
 
 
5.2.2. Systemen waarmee CO 2- of NO x-concentraties worden gemeten 
 
i i , EXHW i , EDFW q * G G =  
 L 375/94 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
qconc conc
conc conciEi A i
DA=−
−,,
,, 11 
 
 waarin: 
  conc
E= natte concentratie van het indicatorgas in het uitlaatgas 
 conc D= natte concentratie van het indicatorgas in het verdunde uitlaatgas 
 conc A= natte concentratie van het indicatorgas in de verdunningslucht 
  De op droge basis gemeten concentraties moeten worden omgezet in die op natte basis 
overeenkomstig punt 4.2 van dit aanhangsel. 
 5.2.3. CO
2-meetsystemen en de koolstofbalansmethode 1 / 
 
i A i Di FUEL
i EDFWCO COGG
, 2 , 2,
,5,206
−−=  
 waarin:   CO
2D = CO 2-concentratie in het verdunde uitlaatgas 
 CO 2A = CO 2-concentratie in de verdunningslucht 
 (concentraties in vol.-% op natte basis)    Deze vergelijking gaat uit van de veronderstelling van een koolstofbalans (naar de 
motor gevoerde koolstofatomen worden als CO
2 uitgestoten) en wordt als volgt 
afgeleid: 
 
i i , EXHW i , EDFW q * G G =  
 
) (*5,206
, 2 , 2 ,,
i A i D i EXWi FUEL
iCO CO GGq−∗=  
  en   5.2.4. Systemen met stroommeting 
 
i i , EXHW i , EDFW q * G G =  
 
) G G (Gq
i , DILW i , TOTWi , TOTW
i−=  
 5.3. Volledige-stroomverdunningssysteem
 
  De op te geven testresultaten van de deeltjesemissie worden als volgt stapsgewijs 
                    
 
1 /  De waarde geldt alleen voor de in het reglement beschreven referentiebrandstof. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/95
berekend.  Alle berekeningen zijn gebaseerd op de gemiddelde waarde van de 
afzonderlijke toestanden gedurende de bemonsteringsperiode. 
 
G EDFW,i    =  G TOTW,i  
 5.4. Berekening van de deeltjesmassastroom
 
  De deeltjesmassastroom wordt als volgt berekend:  
PTM
MG
massf
SAMEDFW=∗1000 
 
 
 waarin:  
GG W FED FW EDFW i
iin
i =
==
∑ ,*
1 
 
MMSAM SAM i
iin
=
==
∑ ,
1 
 
  i = 1, ... n 
 
 bepaald tijdens de testcyclus uit de som van de gemiddelde waarden in de afzonderlijke 
toestanden gedurende de bemonsteringsperiode. 
 
 De deeltjesmassastroom kan als volgt naar de achtergrond worden gecorrigeerd: 
 
PTM
MM
MD FWFG
massf
SAMd
DIL i inin
EDFW=− ∗−⎛
⎝⎜⎞
⎠⎟∗⎛
⎝⎜⎞
⎠⎟⎛
⎝⎜⎜⎞
⎠⎟⎟⎡
⎣⎢
⎢⎤
⎦⎥
⎥∗
==
∑11
10001  
 
 
 Indien meer dan een meting is verricht, moet M d/M DIL worden vervangen door de 
gemiddelde waarde van M d/M DIL. 
 
 DF i = 13,4/(conc CO 2 + (conc CO + conc HC)*10-4)) voor de afzonderlijke testfasen 
 of    DF
i = 13,4/conc CO 2  voor de afzonderlijke testfasen 
  5.5. Berekening van de specifieke emissie
 
  De specifieke emissie wordt berekend op de volgende wijze: L 375/96 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
PTPT
Pn W Fmass
ii=
∗∑() 
 
5.6. Effectieve wegingsfactor  
 
 De effectieve wegingsfactor WF E,i wordt voor elke  toestand op de volgende wijze 
berekend: 
 
WFMG
MGEiSAM i EDFW
SAM EDFW i,,
,=∗
∗ 
 
 
 De waarde van de effectieve wegingsfactoren  mag slechts ± 0,003 (± 0,005 voor de 
stationaire toestand) van de in punt 2.7.1 genoemde wegingsfactoren afwijken. 
 6. BEREKENING VAN DE ROOKWAARDEN  6.1. Bessel-algoritme
 
  De Bessel-algoritme wordt gebruikt om de gemiddelde waarde per seconde te 
berekenen uit de momentane opaciteitsaflezing, omgezet overeenkomstig punt 6.3.1.  De algoritme emuleert een laag doorlatend filter van de tweede orde en het gebruik daarvan vereist iteratieve berekeningen om de coëfficiënt te bepalen.  Deze coëfficiënten zijn een functie van de responstijd van het opaciteitsmetersysteem en de bemonsteringssnelheid.  Punt 6.1.1 moet derhalve worden herhaald telkens wanneer de responstijd van het systeem en/of de bemonsteringssnelheid verandert. 
 6.1.1. Berekening van de filterresponstijd en de Bessel-constanten   De benodigde Bessel-responstijd (t
f) is een functie van de fysische en elektrische 
responstijden van het opaciteitsmetersysteem, zoals aangegeven in bijlage 4, aanhangsel 4, punt 5.2.4, en wordt berekend met behulp van de volgende vergelijking: 
 
tt tfp e=−+122()  
 
 waarin:   t
p = fysische responstijd, s 
 t e = elektrische responstijd, s 
   De berekeningen voor de raming van de grensfrequentie van het filter (f
c) zijn 
gebaseerd op een stapvormige input van 0 tot 1 in ≤ 0,01 s (zie bijlage 8).  De responstijd is gedefinieerd als de tijd tussen het punt waarop de Bessel-output 10% (t
10) 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/97
bereikt en wanneer deze 90% (t 90) van deze sprongfunctie bereikt.  Deze wordt 
verkregen door het itereren van f c tot t 90 - t 10 ≈ t f.  De eerste iteratie voor f c wordt 
gegeven door de volgende formule: 
  
f c = π / (10 * t f) 
  
 De Bessel-constanten E en K worden berekend met behulp van de volgende 
vergelijkingen:  
 
EDD=
+∗ ∗ + ∗1
132ΩΩ 
 
K = 2 * E * (D * Ω2 - 1) - 1 
   waarin:   D = 0,618034   ∆t = 1 / bemonsteringsfrequentie   Ω = 1 / [tan(π * ∆t * f
c )]  
 6.1.2. Berekening van de Bessel-algoritme   Met behulp van de waarden E en K wordt de gemiddelde Bessel-respons per seconde 
op een invoerwaarde S
i als volgt berekend: 
   Y
i = Y i-1 + E * (S i + 2 * S i-1 + S i-2 - 4 * Y i-2) + K * (Y i-1 - Y i-2) 
   waarin:   S
i-2 = S i-1 = 0 
 S i = 1 
 Y i-2 =  Y i-1 = 0 
  De tijden t
10 en t 90 worden geïnterpoleerd.  Het verschil in tijd tussen t 90 en t 10 bepaalt 
de responstijd t f voor die waarde van f c.  Indien deze responstijd niet dicht genoeg ligt 
bij de voorgeschreven responstijd, moet de iteratie worden voortgezet totdat de werkelijke responstijd binnen 1% van de voorgeschreven respons ligt en wel op de volgende wijze: 
  
F F 10 90 t 01 , 0 t ) t t ( ∗ ≤ − −  
 6.2 Evaluatie van de gegevens   De rookmeetwaarden worden bemonsterd met een minimumfrequentie van 20 Hz.  L 375/98 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
6.3 Vaststelling van de opaciteit 
 6.3.1 Gegevensomzetting   Aangezien metingen met alle opaciteitsmeters gebaseerd zijn op lichtdoorlatendheid, 
moeten de rookwaarden op de volgende wijze worden omgezet van lichtdoorlatendheid (τ) in de lichtabsorptiecoëfficiënt (k): 
 
⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛− ∗ −=1001ln1 N
Lk
A 
  
 en:   N = 100 - τ   waarin:    k = lichtabsorptiecoëfficiënt, m
-1 
 L A = effectieve optische weglengte, zoals aangegeven door de 
fabrikant van het instrument, m 
 N = opaciteit, %  τ = lichtdoorlatendheid, %    De omzetting moet worden uitgevoerd voordat alle verdere gegevensverwerkingen 
plaatsvinden. 
  6.3.2 Berekening van de Bessel-gemiddelde opaciteit   De eigenlijke grensfrequentie f
c is de frequentie die de voorgeschreven filterresponstijd 
t f oplevert.  Wanneer deze frequentie is vastgesteld door het iteratieve proces van punt 
6.1.1, worden de eigenlijke Bessel-algoritmeconstanten E en K berekend.  De Bessel-algoritme wordt vervolgens toegepast op het momentane rookspoor (k-waarde) op de in punt 6.1.2 beschreven wijze: 
   Y
i = Y i-1 + E * (S i + 2 * S i-1 + S i-2 - 4 * Y i-2) + K * (Y i-1 - Y i-2) 
   De Bessel-algoritme is recursief van aard.  Er is dus een aantal begininvoerwaarden van 
S
i-1 en S i-2 en beginuitvoerwaarden Y i-1 en Y i-2 nodig om de algoritme te laten 
aanvangen.  Deze mogen op nul worden gesteld. 
  Voor elke belastingsstap van de drie toerentallen A, B en C wordt de maximum 1 s-
waarde Y
max gekozen uit de afzonderlijke Y i-waarden van elk rookspoor. 
 6.3.3 Eindresultaat   De gemiddelde rookwaarden (SV) van iedere cyclus (testtoerental) worden als volgt 
berekend: 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/99
  
 Voor testtoerental A: SV A =   (Y max1,A  + Y max2,A  + Y max3,A ) / 3 
   Voor testtoerental B: SV
B =   (Y max1,B  + Y max2,B  + Y max3,B ) / 3 
   Voor testtoerental C: SV
C =   (Y max1,C  + Y max2,C  + Y max3,C ) / 3 
   waarin:   
Y
max1, Y max2, Y max3 = hoogste 1 s Bessel-gemiddelde rookwaarde bij elk van de drie 
belastingen. 
   De eindwaarde wordt als volgt berekend:    SV  = (0,43 * SV
A) + (0,56 * SV B) + (0,01 * SV C) 
 
__________ L 375/100 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
Bijlage 4 – Aanhangsel 2  
 
ETC-TESTCYCLUS 
 
1. PROCEDURE VOOR HET BEPALEN VAN DE MOTORKARAKTERISTIEK  1.1. Bepaling van het toerentalgebied
 
  Alvorens de ETC op de meetcel kan worden uitgevoerd, moet eerst de toerental-
koppelkromme worden bepaald.  De minimum- en maximumtoerentallen zijn als volgt: 
   Minimumtoerental = stationair toerental 
 
 Maximumtoerental = n
hi * 1,02 of toerental waarbij het koppel bij vollast nul 
wordt (de laagste waarde is van toepassing). 
 
1.2. Bepaling van de motorvermogenskromme
 
  De motor wordt bij het maximumvermogen opgewarmd om de motorparameters te 
stabiliseren overeenkomstig de aanbevelingen van de fabrikant en goede technische praktijkgewoonten.  Wanneer de motor stabiel draait, wordt de motorkarakteristiek als volgt bepaald: 
  a) de motor wordt niet belast en draait stationair;    b) de motor draait met vollast/volledig geopende gasklep en het minimumtoerental;   c) het motortoerental wordt verhoogd van het minimum- tot het maximumtoerental bij 
een gemiddeld tempo van 8 ± 1 min
-1/s.  Het motortoerental en het koppel worden met 
een bemonsteringsfrequentie van ten minste één punt per seconde vastgelegd. 
 1.3. Opstelling van de motorkarakteristiek
 
  Alle overeenkomstig punt 1.2 gemeten waarden worden verbonden door lineaire 
interpolatie tussen de punten.  De resulterende koppelkromme is de motorkarakteristiek en wordt gebruikt om de genormaliseerde koppelwaarden van de motorcyclus te converteren naar de eigenlijke koppelwaarden van de testcyclus, zoals beschreven in punt 2. 
 1.4. Alternatieve bepaling van de motorkarakteristiek
 
  Indien een fabrikant meent dat bovenbeschreven techniek voor een bepaalde motor 
onveilig of niet representatief is, mag een alternatieve techniek worden toegepast.  Deze alternatieve technieken moeten voldoen aan de bedoeling van de gespecificeerde procedure, namelijk de bepaling van het maximaal beschikbare koppel bij alle tijdens de 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/101
testcyclus bereikte toerentallen.  Afwijkingen van de in dit punt bedoelde technieken uit 
veiligheids- of representativiteitsoverwegingen moeten door de technische dienst worden goedgekeurd en de redenen ervoor moeten worden aangegeven.  Voor geregelde motoren of turbomotoren mag echter in geen enkel geval de techniek worden toegepast waarbij het motortoerental continu stapsgewijs daalt. 
 1.5. Herhaalde tests
 
  Een motor hoeft niet voor elke testcyclus aan een karakteristiekbepaling te worden 
onderworpen.  De karakteristiek van een motor wordt voor een testcyclus echter opnieuw bepaald indien: 
 
– overeenkomstig een op de technische praktijkgewoonten gebaseerd oordeel een 
onredelijk lange periode is verlopen sinds dit de laatste keer heeft plaatsgevonden, 
   of   
– fysieke veranderingen of herkalibraties aan de motor hebben plaatsgevonden die de 
motorprestaties kunnen beïnvloeden. 
  2. VASTSTELLING VAN DE REFERENTIETESTCYCLUS   De transiënte testcyclus wordt beschreven in aanhangsel 3 van deze bijlage.  De 
genormaliseerde waarden voor het koppel en toerental worden als volgt omgezet in werkelijke waarden, wat resulteert in de referentietestcyclus. 
 2.1. Werkelijk toerental
 
  Het toerental wordt gedenormaliseerd met behulp van de volgende vergelijking:   
 Werkelijk toerental = 
 % toerental (referentietoerental – stationair toerental)
 + stationair toerental 
  100 
  
 Het referentietoerental (n ref) komt overeen met de 100% toerentalwaarden die zijn 
gespecificeerd in het motordynamometerschema van aanhangsel 3.  Het wordt als volgt gedefinieerd (zie figuur 1): 
  
n
ref = n lo + 95% * (n hi - n lo) 
   waarin n
hi en n lo zijn gespecificeerd hetzij overeenkomstig punt 2, hetzij overeenkomstig 
bijlage 4, aanhangsel 1, punt 1.1. 
 L 375/102 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
2.2. Werkelijk koppel  
 
 Het koppel wordt genormaliseerd naar het maximumkoppel bij het respectieve toerental. 
 De koppelwaarden van de referentiecyclus worden gedenormaliseerd met behulp van de 
in punt 1.3 omschreven kromme, en wel als volgt: 
 
100max % .koppel koppelkoppel Werkelijk∗=  
 
  voor het respectieve werkelijke toerental, bepaald overeenkomstig punt 2.1.    Voor de vaststelling van de referentiecyclus krijgen de negatieve koppelwaarden van de 
controlepunten ("m") gedenormaliseerde waarden die op een van de volgende manieren worden berekend: 
  
– negatieve 40% van het positieve koppel dat beschikbaar is bij het bijbehorende 
toerentalpunt; 
 
– uitzetten van het negatieve koppel dat vereist is om de motor van het minimum- naar 
het maximumtoerental te brengen; 
 
– bepaling van het vereiste negatieve koppel om de motor stationair te doen draaien en 
van het koppel bij het referentietoerental en lineaire interpolatie tussen beide punten.  
 2.3. Voorbeeld van de denormalisatieprocedure   Als voorbeeld wordt het volgende testpunt gedenormaliseerd:    % toerental = 43  % koppel = 82      Gegeven zijn de volgende waarden:    referentietoerental = 2 200 min
-1 
 stationair toerental =  600 min-1  
  wat resulteert in:  
 werkelijk toerental =
 1min2881 600100)600 2002(43 −= +− ∗ 
  
 werkelijk koppel =  Nm 574100700 82=∗ 
  
 waarbij het maximumkoppel dat bij 1 288 min-1 uit de motorkarakteristiek wordt 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/103
afgelezen, 700 Nm bedraagt. 
  
3. UITVOERING VAN DE EMISSIEMEETCYCLUS   Op verzoek van de fabrikant kan een dummytest worden uitgevoerd om de motor en het 
uitlaatsysteem voor de meetcyclus in de juiste toestand te brengen. 
   Aardgas- en LPG-motoren laat men warmlopen volgens een emissietestcyclus.  De 
motor draait gedurende een minimum van twee ETC-cycli totdat de CO-emissiewaarde gedurende één ETC-cyclus niet meer bedraagt dan 10% van de in de voorgaande cyclus gemeten CO-emissiewaarde. 
 3.1. Gereedmaken van de bemonsteringsfilters (indien van toepassing)
 
  Elk filter(paar) moet ten minste een uur voor de test in een (niet-hermetisch) afgesloten 
petrischaaltje worden geplaatst, waarna het geheel in een weegkamer wordt gezet om te stabiliseren.  Aan het eind van de stabiliseringsperiode wordt elk filter(paar) gewogen en wordt het tarragewicht genoteerd.  Het filter(paar) wordt vervolgens in een gesloten petrischaaltje of filterhouder bewaard totdat het nodig is voor de test.  Indien het filter(paar) niet wordt gebruikt binnen acht uur nadat het uit de weegkamer is verwijderd, wordt het voor gebruik opnieuw geconditioneerd en gewogen. 
 3.2. Installatie van de meetapparatuur
 
  De instrumenten en de bemonsteringssondes moeten volgens de voorschriften worden 
aangebracht.  Het einde van de uitlaatpijp moet op het volledige-stroomverdunningssysteem worden aangesloten. 
 3.3. Starten van het verdunningssysteem en de motor
 
  Het verdunningssysteem en de motor moeten in werking worden gesteld en zodanig 
warm worden dat alle temperaturen en drukken bij het maximumvermogen gestabiliseerd zijn overeenkomstig de aanbevelingen van de fabrikant en goede technische praktijkgewoonten. 
 3.4. Starten van het deeltjesbemonsteringssysteem (indien van toepassing)
 
  Het deeltjesbemonsteringssysteem wordt in werking gesteld en functioneert via een 
omloopsysteem.  Het achtergrondniveau van de deeltjes in de verdunningslucht kan worden bepaald door de verdunningslucht door de deeltjesfilters te voeren.  Indien gefilterde verdunningslucht wordt gebruikt, kan één meting vóór of na de test worden verricht.  Indien de verdunningslucht niet wordt gefilterd, kunnen metingen worden verricht aan het begin en aan het eind van de cyclus en de waarden worden gemiddeld.  
 3.5. Afstelling van het volledige-stroomverdunningssysteem
 
 L 375/104 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 De totale verdunde uitlaatgassen worden zo afgesteld dat watercondensatie in het 
systeem wordt vermeden en dat de maximale filteroppervlaktemperatuur 325 K (52°C) 
of minder bedraagt (zie bijlage 4, aanhangsel 6, punt 2.3.1, DT). 
 3.6. Controle van de analyseapparatuur
 
  De analyseapparatuur voor de emissiemetingen wordt op de nulstand gekalibreerd en het 
schaalbereik ingesteld.  Eventuele bemonsteringszakken worden leeggemaakt. 
 3.7. Procedure voor het starten van de motor
 
  De gestabiliseerde motor wordt gestart overeenkomstig de startprocedure van de 
handleiding van de eigenaar, met gebruikmaking van hetzij een standaard startmotor, hetzij de dynamometer.  Desgewenst mag de test direct na de motorconditioneringsfase beginnen zonder dat de motor wordt afgezet, wanneer hij het stationaire toerental heeft bereikt. 
 3.8. Testcyclus
 
 3.8.1. Testcyclus   De testcyclus wordt gestart wanneer de motor zijn stationair toerental heeft bereikt.  De 
test verloopt overeenkomstig de in punt 2 van dit aanhangsel beschreven referentiecyclus.  De motortoerental- en koppelregelpunten worden ingesteld op 5 Hz of groter (10 Hz is aanbevolen).  Het feedbackmotortoerental en -koppelsignaal wordt tijdens de testcyclus ten minste eenmaal per seconde geregistreerd en de signalen mogen elektronisch worden gefilterd. 
 3.8.2. Metingen door het analyseapparaat   Bij het starten van de motor of, wanneer de testcyclus direct na de 
motorconditioneringsfase wordt gestart, van de testcyclus, begint de meetapparatuur gelijktijdig met de volgende metingen: 
  
– verzameling of analyse van de verdunningslucht; 
– verzameling of analyse van de verdunde uitlaatgassen; 
– meting van de hoeveelheid verdunde uitlaatgassen (CVS) en van de vereiste 
temperaturen en drukken; 
– optekenen van de feedbackgegevens van dynamometertoerental en -koppel. 
   HC en NO
x worden continu gemeten in de verdunningstunnel met een frequentie van 
2 Hz.  De gemiddelde concentratie wordt bepaald door de analysesignalen te integreren over de hele testcyclus.  De responstijd van het systeem mag niet groter zijn dan 20 s en wordt zo nodig gecoördineerd met de CVS-flowfluctuaties en de bemonsteringstijd/testcyclus-offsets.  CO, CO
2, NMHC en CH 4 worden bepaald door 
integratie of door analyse van de concentraties van de stoffen die tijdens de cyclus in de 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/105
bemonsteringszak zijn verzameld.  De concentraties van gasvormige verontreinigingen 
in de verdunningslucht worden bepaald door integratie of door verzameling in de bemonsteringszak voor het achtergrondniveau.  Alle andere waarden worden ten minste eenmaal per seconde bepaald (1 Hz). 
 3.8.3. Deeltjesbemonstering (indien van toepassing):   Bij het starten van de motor of, wanneer de testcyclus direct na de 
motorconditioneringsfase wordt gestart, van de testcyclus, wordt het deeltjesbemonsteringssysteem van de omloop- naar de deeltjesbemonsteringsstand overgeschakeld.  
    Wanneer geen stroomcompensatie wordt gebruikt, worden de bemonsteringspompen zo 
afgesteld dat de stroomsnelheid door de deeltjesbemonsteringssonde of de verbindingsbuis steeds een waarde van ± 5% van de ingestelde stroomsnelheid heeft.  Wanneer wel stroomcompensatie (d.w.z. proportionele regeling van de bemonsteringsstroom) wordt gebruikt, moet worden aangetoond dat de verhouding van de stroom in de hoofdleiding tot de bemonsteringsstroom niet met meer dan ± 5% van de ingestelde waarde afwijkt (met uitzondering van de eerste 10 bemonsteringsseconden). 
   
Opmerking
: Bij dubbele verdunning is de bemonsteringsstroom het nettoverschil 
tussen de stroom door de bemonsteringsfilters en de secundaire-verdunningsluchtstroom. 
    De gemiddelde temperatuur en druk bij de inlaat van de gasmeter(s) of de 
stroominstrumentatie worden opgetekend.  Wanneer de ingestelde stroom door het invangen van een te groot aantal deeltjes op het filter niet over de hele cyclus kan worden gehandhaafd (binnen ± 5%), is de test ongeldig.  De test wordt dan herhaald met gebruikmaking van een lagere stroomsnelheid en/of een filter met een grotere diameter. 
 3.8.4. Afslaan van de motor   Indien de motor tijdens de test afslaat, wordt hij opnieuw geconditioneerd en gestart en 
wordt de test herhaald.  Wanneer een van de testapparaten gedurende de testcyclus slecht werkt, is de test ongeldig. 
 3.8.5. Handelingen na de test   Na afloop van de test wordt de meting van het volume van de verdunde uitlaatgassen en 
van de gasstroom in de bemonsteringszakken, alsmede de deeltjesbemonsteringspomp stilgelegd.  Wanneer een integrerend analysesysteem wordt gebruikt, wordt de monsterneming voortgezet tot na het verstrijken van de responstijd van het systeem. 
   De concentraties in de bemonsteringszakken, voorzover gebruikt, worden zo spoedig 
mogelijk en in elk geval niet later dan 20 minuten na het einde van de testcyclus L 375/106 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
geanalyseerd. 
  
 Na de emissietest worden een nulgas en hetzelfde ijkgas gebruikt om de 
analyseapparatuur opnieuw te controleren.  De test wordt aanvaardbaar geacht als het verschil tussen de resultaten voor en na de test minder dan 2% van de ijkgaswaarde bedraagt. 
   De deeltjesfilters (uitsluitend voor dieselmotoren) worden uiterlijk één uur na afloop 
van de test teruggebracht naar de weegkamer waar zij, alvorens te worden gewogen, ten minste één uur, maar niet langer dan 80 uur worden geconditioneerd in een (niet-hermetisch) afgesloten petrischaaltje. 
 3.9. Controle van de testcyclus
 
 3.9.1. Dataverschuiving   Om de biaseffecten van het tijdsverschil tussen de feedback- en de 
referentiecycluswaarden te minimaliseren, mag de hele motortoerental- en koppelfeedbacksignaalreeks vroeger of later gesteld worden t.o.v. de referentie-toerental- en -koppelreeks.  Wanneer de feedbacksignalen worden verschoven, moeten zowel het toerental als het koppel eenzelfde hoeveelheid in dezelfde richting worden verschoven. 
 3.9.2. Berekening van de cyclusarbeid   De werkelijke cyclusarbeid W
act (kWh) wordt berekend aan de hand van elk paar 
gemeten feedback-motortoerental- en -koppelwaarden.  Dat gebeurt na de bovengenoemde verschuiving van de feedbackgegevens, wanneer voor deze optie is gekozen.  De werkelijke cyclusarbeid W
act wordt gebruikt ter vergelijking met de 
referentiecyclusarbeid W ref en voor de berekening van de remspecifieke emissies (zie de 
punten 4.4 en 5.2).  Dezelfde methode wordt gebruikt voor de integratie van het referentie- en het werkelijke motorvermogen.  Wanneer waarden moeten worden bepaald tussen naast elkaar liggende referentie- of meetwaarden, wordt lineaire interpolatie gebruikt. 
   Bij de integratie van de referentie- en werkelijke cyclusarbeid, worden alle negatieve 
koppelwaarden op nul gezet en meegenomen.  Wanneer de integratie verloopt met een frequentie van minder dan 5 Hz en wanneer, gedurende een bepaald tijdsinterval, de koppelwaarde van teken verandert, wordt het negatieve gedeelte berekend en op nul gezet.  Het positieve gedeelte wordt opgenomen in de geïntegreerde waarde. 
  W
act moet liggen tussen - 15 en + 5% van W ref. 
 3.9.3. Validering van de gegevens van de testcyclus   Voor toerental, koppel en vermogen wordt een lineaire regressie uitgevoerd van de 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/107
feedback op de referentiewaarden.  Dat gebeurt na de bovengenoemde verschuiving van 
de feedbackgegevens, wanneer voor deze optie is gekozen.  Er wordt gebruik gemaakt van de kleinste-kwadratenmethode en van de best passende rechte met de vorm: 
      
y  =  mx + b 
 waarin:   
 y  = werkelijke feedbackwaarde van toerental (min
-1), koppel (Nm) of vermogen (kW) 
 m  = helling van de regressierechte  x  = referentiewaarde van toerental (min
-1), koppel (Nm) of vermogen (kW) 
 b  = y-afsnijpunt van de regressierechte.   Voor elke regressierechte worden de standaardafwijking van de schattingswaarde (SE) 
van y over x en de determinatiecoëfficiënt (r
2) berekend. 
   Aanbevolen wordt deze analyse uit te voeren met een frequentie van 1 Hz.  Alle 
negatieve referentiekoppelwaarden en de bijbehorende feedbackwaarden worden uit de berekening van de cycluskoppel- en -vermogenvalidatiestatistieken weggelaten.  Een test is geldig wanneer aan de criteria van tabel 6 is voldaan. 
   
Tabel 6
:  Regressierechte-toleranties 
 
 Toerental  Koppel Vermogen 
Standaardafwijking van de schattingswaarde (SE) van Y over X max. 100 min
-1 max. 13% (15%) van het maximummotor-koppel op de motor-vermogens-karakteristiek  max. 8% (15%) van het maximummotor-vermogen op de motorvermogens-karakteristiek  
Helling van de regressierechte, m 0,95 tot 1,03  0,83 – 1,03 0,89 – 1,03 
(0,83 – 1,03)  
Determinatiecoëfficiënt, r2 min. 0,9700 (min. 0,9500)  min. 0,8800 (min. 0,7500)  min. 0,9100 (min. 0,7500)  
Y-afsnijpunt van de regressierechte, b  ± 50 min
-1 ± 20 Nm of ± 2% (± 20 Nm of ± 3%) van het maximumkoppel (grootste waarde is van toepassing)  ± 4 kW of ± 2% (± 4 kW of ± 3%) van het maximumvermogen (grootste waarde is van toepassing)  
  Tot 1 oktober 2005 mogen de cijfers tussen haakjes worden gebruikt voor de 
typegoedkeuringstests van gasmotoren. 
  Tabel 7
: Bij de regressieanalyse toegestaan schrappen van punten 
 L 375/108 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
Voorwaarde  Schrappen van de 
punten 
Vollast/volledig geopende gasklep en koppelfeedback ≠ 
referentiekoppel  Koppel en/of vermogen 
Geen belasting, geen stationair punt en koppelfeedback > referentiekoppel  Koppel en/of vermogen 
Geen belasting/gesloten gasklep, stationair punt en toerental > stationair referentietoerental  Toerental en/of vermogen 
  4. BEREKENING VAN DE GASVORMIGE EMISSIES  4.1. Bepaling van de verdunde-uitlaatgasstroom
 
  De volledige verdunde uitlaatgasstroom gedurende de cyclus (kg/test) wordt berekend 
uit de meetwaarden van de cyclus en de corresponderende kalibratiegegevens van de stroommeter (V
0 voor PDP of K V voor CFV, zoals omschreven in bijlage 4, aanhangsel 
5, punt 2).  Wanneer de temperatuur van het verdunde uitlaatgas met gebruikmaking van een warmtewisselaar constant wordt gehouden (± 6 K voor een PDP-CVS, ± 11 K voor een CFV-CVS, zie bijlage 4, aanhangsel 6, punt 2.3), wordt de volgende formule gebruikt:    
   Voor het PDP-CVS-systeem:    M
TOTW  =  1,293 * V 0 * N P * (p B - p 1) * 273 / (101,3 * T) 
    waarin:   
 M
TOTW = massa van het verdunde uitlaatgas op natte basis gedurende de cyclus, kg 
 V 0 = volume gas dat per omwenteling onder testomstandigheden door de pomp 
wordt verplaatst, m³/omw. 
 N P = totaal aantal omwentelingen van de pomp per test 
 p B = atmosferische druk in de meetcel, kPa 
 p 1 = onderdruk bij de pompinlaat, kPa 
 T = gemiddelde temperatuur van het verdunde uitlaatgas bij de pompinlaat 
gedurende de cyclus, K 
   Voor het CFV-CVS-systeem:   
M
TOTW  = 1,293 * t * K v * p A / T 0.5 
   waarin:     M
TOTW  = massa van het verdunde uitlaatgas op natte basis gedurende de cyclus, kg 
 t = cyclustijd, s  K
V = kalibratiecoëfficiënt van de venturibuis met kritische stroming onder 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/109
standaardomstandigheden 
 p A = absolute druk bij de inlaat van de venturibuis, kPa 
 T = absolute temperatuur bij de inlaat van de venturibuis, K 
   Wanneer een systeem met stroomcompensatie wordt gebruikt (d.w.z. zonder 
warmtewisselaar), worden de momentane massaemissies berekend en geïntegreerd gedurende de cyclus.  In dat geval wordt de momentane massa van het verdunde uitlaatgas als volgt berekend: 
   Voor het PDP-CVS-systeem:   
M
TOTW,i  = 1,293 * V 0 * N P,i * (p B - p 1) * 273 / (101,3 ≅ T) 
    waarin:    M
TOTW,i  = momentane massa van het verdunde uitlaatgas op natte basis, kg 
 N P,i =  totaal aantal omwentelingen van de pomp per tijdsinterval 
   Voor het CFV-CVS-systeem:    M
TOTW,i  = 1,293 * ∆t i * K V * p A / T 0.5  
  
 waarin: 
  
 M TOTW,i  = momentane massa van het verdunde uitlaatgas op natte basis, kg 
 ∆t i =  tijdsinterval, s 
   Wanneer de totale monstermassa van deeltjes (M
SAM) en gasvormige verontreinigingen 
groter is dan 0,5% van de totale CVS-stroom (M TOTW ), wordt de CVS-stroom 
gecorrigeerd naar M SAM of wordt de monsterdeeltjesstroom terug naar de CVS geleid 
voordat hij het stroommeetapparaat (PDP of CFV) bereikt. 
   4.2. Vochtigheidscorrectie voor NO
x 
  Aangezien de NO
x-emissie afhangt van de toestand van de omgevingslucht, moet de 
NO x-concentratie naar de omgevingsluchttemperatuur en -vochtigheid worden 
gecorrigeerd met behulp van de factor K H uit de volgende formules: 
  a) bij dieselmotoren: 
)71,10 ( 0182,011
,− ∗ −=
aD HHK  
 L 375/110 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 b) bij gasmotoren: 
)71,10 ( 0329,011
,− ∗ −=
aG HHK  
   
 waarin:    H
a = vochtigheidsgraad van de inlaatlucht, g water per kg droge lucht 
  waarbij: 
210220,6
−∗∗−∗∗=
a a Ba a
aRpppRH  
  R
a  = relatieve vochtigheid van de inlaatlucht, % 
 p a  = verzadigde dampdruk van de inlaatlucht, kPa 
 p B  = totale buitenluchtdruk, kPa 
  4.3. Berekening van de emissiemassastroom
 
 4.3.1. Systemen met constante massastroom   Voor systemen met een warmtewisselaar wordt de massa van de verontreinigende stoffen 
(g/test) bepaald aan de hand van de volgende vergelijkingen: 
   
(1) NO
x mass = 0,001587 · NO x conc · K H,D · M TOT W  (dieselmotoren) 
   (2) NO
x mass = 0,001587 · NO x conc · K H,G · M TOT W  (gasmotoren) 
  (3) CO
mass  = 0,000966 · CO conc  · M TOT W  
   (4) HC
mass  = 0,000479 · HC conc · M TOTW   (dieselmotoren) 
   (5) HC
mass  = 0,000502 · HC conc · M TOTW   (LPG-motoren) 
  (6) HC
mass  = 0,000552 · HC conc · M TOTW   (aardgasmotoren) 
  (7) NMHC
mass = 0,000479 · NMHC conc · M TOTW   (dieselmotoren) 
   (8) NMHC
mass = 0,000502 · NMHC conc · M TOTW   (LPG-motoren) 
  (9) NMHC
mass = 0,000516 · NMHC conc · M TOTW   (aardgasmotoren) 
   (10) CH
4 mass = 0,000552 · CH 4 conc · M TOTW    (aardgasmotoren) 
 
waarin: 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/111
 
 NO x conc, CO conc, HC conc 7/, NMHC conc = gemiddelde, naar de achtergrond gecorrigeerde 
concentraties gedurende de cyclus, verkregen via integratie (verplicht voor NO x 
en HC) of bemonsteringszakmetingen, ppm 
 
 M TOTW  = totale massa van het verdunde uitlaatgas over de hele cyclus, bepaald 
overeenkomstig punt 4.1, kg. 
 
K H,D  =  vochtigheidscorrectiefactor voor dieselmotoren, bepaald overeenkomstig punt 
4.2 en gebaseerd op de gemiddelde vochtigheidsgraad van de inlaatlucht gedurende de cyclus 
  K
H,G   =  vochtigheidscorrectiefactor voor ga smotoren, bepaald ove reenkomstig  punt 4.2 
en gebaseerd op de gemiddelde vochtigheidsgraad van de inlaatlucht gedurende de cyclus 
  Op droge basis gemeten concentraties worden omgezet in concentraties op natte basis 
overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 1, punt 4.2. 
 
De bepaling van NMHC
conc en CH 4 conc hangt af van de gebruikte methode (zie bijlage 4, 
aanhangsel 4, punt 3.3.4).  Beide concentraties worden als volgt bepaald, waarbij voor het bepalen van de NMHC
conc de CH-concentratie wordt afgetrokken van de HC-concentratie: 
   a) GC-methode  
NMHC
conc = HC conc - CH 4 conc 
 
CH 4 conc = zoals gemeten 
  b) NMC-methode  
M EM
concCE- CECutter) HC(w/-) CE-(1 Cutter) HC(w/oNMHC⋅=  
    
()
M EE
conc 4,CE- CECE-1 Cutter) HC(w/o- Cutter) HC(w/CH⋅=  
  waarin:    HC(w/ Cutter) = HC-concentratie als het monstergas door de NMC stroomt  
                    
 
7 / Op basis van C1-equivalent. 
 L 375/112 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
HC(w/o Cutter) = HC-concentratie als het monstergas niet door de NMC stroomt 
 
CE M = doelmatigheid van de methaanconversie, bepaald overeenkomstig 
bijlage 4, aanhangsel 5, punt 1.8.4.1 
 
CE E = doelmatigheid van de ethaanconversie, bepaald overeenkomstig 
bijlage 4, aanhangsel 5, punt 1.8.4.2 
 
4.3.1.1. Bepaling van de naar de achtergrond gecorrigeerde concentraties    De gemiddelde achtergrondconcentratie van gasvormige verontreinigingen in de 
verdunningslucht moet van de gemeten concentraties worden afgetrokken om de nettoconcentratie van verontreinigende stoffen te krijgen.  De gemiddelde waarde van de achtergrondconcentraties kan worden bepaald via de bemonsteringszakmethode of via continue meting met integratie.  De volgende formule is van toepassing: 
 
conc = conc
e - conc d · (1 - (1/DF))  
   waarin:    conc = concentratie van de respectieve verontreinigende stof in het verdunde uitlaatgas, 
gecorrigeerd naar de hoeveelheid van de respectieve verontreinigende stof in de verdunningslucht, ppm 
  conc
e = concentratie van de respectieve verontreinigende stof, gemeten in het verdunde 
uitlaatgas, ppm 
  conc
d = concentratie van de respectieve verontreinigende stof, gemeten in de 
verdunningslucht, ppm 
  DF = verdunningsfactor 
 
 De verdunningsfactor wordt als volgt berekend: 
 
-4
conce conce conce 2,S
10) CO (HC COFDF⋅ + +=  
  waarin:    CO
2,conce  = concentratie van CO 2 in het verdunde uitlaatgas, vol.-% 
  HC
conce  = concentratie van HC in het verdunde uitlaatgas, ppm C1 
  CO
conce  = concentratie van CO in het verdunde uitlaatgas, ppm 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/113
  F S = stoichiometrische factor 
 
 Op droge basis gemeten concentraties worden omgezet in concentraties op natte basis 
overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 1, punt 4.2. 
   De stoichiometrische factor wordt als volgt berekend: 
⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛+ ⋅ + +⋅ =
4yx 3,762yxx100Fs 
 waarin: 
   x, y   = brandstofsamenstelling C
xH y 
   Indien de brandstofsamenstelling niet bekend is, mogen de volgende stoichiometrische 
factoren worden gebruikt: 
   F
S (diesel) = 13,4 
 F S (LPG) = 11,6 
 F S (aardgas) =  9,5 
 4.3.2. Systemen met stroomcompensatie   Bij systemen zonder warmtewisselaar wordt de massa van de verontreinigende stoffen 
(g/test) bepaald door de momentane gasemissies te berekenen en deze momentane waarden te integreren over de hele cyclus.  De achtergrondcorrectie wordt eveneens direct op de momentane concentraties toegepast.  De te gebruiken formules zijn: 
   
(1) NO
x mass = 
() () () ∑
=× × −× × − × × ×n
1 iD H, concd x TOTW D H, i conce, x i TOTW, K 0,001587 1/DF1 NO M K 0,001587 NO M
 
(dieselmotoren) 
(2) NO x mass = 
() () () ∑
=× × −× × − × × ×n
1 iG H, concd x TOTW G H, i conce, x i TOTW, K 0,001587 1/DF1 NO M K 0,001587 NO M
 
(gasmotoren) 
(3) CO mass = 
() () () ∑
=× −× × − × ×n
1 iconcd TOTW i conce, i TOTW, 0,000966 1/DF1 CO M 0,000966 CO M  
(4) HC mass = 
() () () ∑
=× −× × − × ×n
1 iconcd TOTW i conce, i TOTW, 0,000479 1/DF1 HC M 0,000479 HC M  
(dieselmotoren) L 375/114 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
(5) HC mass = 
() () () ∑
=× −× × − × ×n
1 iconcd TOTW i conce, i TOTW, 0,000502 1/DF1 HC M 0,000502 HC M  
(LPG-motoren) 
(6) HC mass = 
() () () ∑
=× −× × − × ×n
1 iconcd TOTW i conce, i TOTW, 0,000552 1/DF1 HC M 0,000552 HC M  
(aardgasmotoren) 
 
(7) NMHC mass = 
() () () ∑
=× −× × − × ×n
1 iconcd TOTW i conce, i TOTW, 0,000479 1/DF1 NMHC M 0,000479 NMHC M  
(dieselmotoren) 
(8) NMHC mass = 
() () () ∑
=× −× × − × ×n
1 iconcd TOTW i conce, i TOTW, 0,000502 1/DF1 NMHC M 0,000502 NMHC M  
(LPG-motoren) 
(9) NMHC mass = 
() () () ∑
=× −× × − × ×n
1 iconcd TOTW i conce, i TOTW, 0,000516 1/DF1 NMHC M 0,000516 NMHC M  
(aardgasmotoren) 
(10) CH 4 mass = 
() () () ∑
=× − × − × ×n
1 iconcd  4 TOTW i conce,  4 i TOTW, 0,000552 1/DF1* CH M 0,000552 CH M  
(aardgasmotoren) 
 
 waarin: 
  conc
e = concentratie van de respectieve verontreinigende stof, gemeten in het 
verdunde uitlaatgas, ppm 
  conc
d = concentratie van de respectieve verontreinigende stof, gemeten in de 
verdunningslucht, ppm 
  M
TOTW,i  = momentane massa van het verdunde uitlaatgas (zie punt 4.1), kg 
  M
TOTW  = totale massa van het verdunde uitlaatgas over de hele cyclus (zie punt 4.1), 
kg 
  K
H,D = vochtigheidscorrectiefactor voor dieselmotoren, bepaald overeenkomstig 
punt 4.2 en gebaseerd op de gemiddelde vochtigheidsgraad van de inlaatlucht gedurende de cyclus 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/115
 K H,G = vochtigheidscorrectiefactor voor ga smotoren, bepaald overee nkomstig punt 
4.2 en gebaseerd op de gemiddelde vochtigheidsgraad van de inlaatlucht 
gedurende de cyclus 
  DF = verdunningsfactor, bepaald in punt 4.3.1.1  4.4. Berekening van de specifieke emissies   De emissies (g/kWh) worden voor de afzonderlijke bestanddelen, overeenkomstig het 
bepaalde in de punten 5.2.1 en 5.2.2 voor de respectieve motortechnologie, berekend op de volgende wijze: 
 
 
act mass x /W NOx NO =  (diesel- en gasmotoren) 
 act mass/W COCO=  (diesel- en gasmotoren) 
 act mass/W HCHC=  (diesel- en gasmotoren) 
 act mass/W NMHC NMHC =  (diesel- en gasmotoren) 
 act 4mass 4 /W CH CH =  (aardgasmotoren) 
 
 waarin:    W
act  = werkelijke cyclusarbeid, bepaald in punt 3.9.2, kWh. 
 5. BEREKENING VAN DE DEELTJESEMISSIE (INDIEN VAN TOEPASSING)  5.1. Berekening van de massastroom
 
  De deeltjesmassa (g/test) wordt als volgt berekend:   
PT
mass  = 0001TOTW
SAMfM
MM∗  
  waarin:   M
f = deeltjesmassa, bemonsterd over de cyclus, mg 
  M
TOTW  = totale massa van het verdunde uitlaatgas over de hele cyclus, zoals bepaald in 
punt 4.1, kg. 
  M
SAM = massa van het verdunde uitlaatgas uit de verdunningstunnel voor de 
deeltjesbemonstering, kg 
   en  L 375/116 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 M f = M f,p + M f,b, wanneer afzonderlijk gewogen, mg 
 
 M f,p = op het primaire filter verzamelde deeltjesmassa, mg 
  M
f,b = op het secundaire filter verzamelde deeltjesmassa, mg 
  Wanneer een dubbel verdunningssysteem wordt gebruikt, wordt de massa van de 
secundaire verdunningslucht afgetrokken van de totale massa van het dubbel verdunde uitlaatgas, bemonsterd met deeltjesfilters. 
 
M SAM = M TOT - M SEC 
  
waarin: 
  M
TOT =  massa van het dubbel verdunde uitlaatgas door het deeltjesfilter, kg 
  M
SEC =  massa van de secundaire verdunningslucht, kg 
  Wanneer het deeltjesachtergrondniveau van de verdunningslucht is bepaald 
overeenkomstig punt 3.4, kan de deeltjesmassa naar deze achtergrond worden gecorrigeerd.  In dat geval wordt de deeltjesmassa (g/test) als volgt berekend: 
  
PT mass = 1000M
DF11MM
MMTOTW
DILd
SAMf∗⎥
⎦⎤
⎢
⎣⎡
⎟⎟
⎠⎞
⎜⎜
⎝⎛
⎟⎠⎞⎜⎝⎛− ∗ −  
 
 waarin: 
  M
f, M SAM, M TOTW  = zie boven 
 M DIL   = massa van de primaire verdunningslucht, bemonsterd door de 
deeltjesbemonsteringsinrichting voor het achtergrondniveau, kg 
 M
d    = massa van de verzamelde achtergronddeeltjes in de primaire 
verdunningslucht, mg 
 DF   = verdunningsfactor, bepaald in punt 4.3.1.1  5.2. Berekening van de specifieke emissie
 
  De deeltjesemissie (g/kWh) wordt als volgt berekend: 
  
act mass W/ PT PT=  
 
 waarin:    W
act = werkelijke cyclusarbeid, bepaald in punt 3.9.2, kWh. 
 
___________ 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/117
Bijlage 4 – Aanhangsel 3  
ETC-MOTOR-DYNAMOMETERSCHEMA 
 
Tijd  
 Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd  
 toerental  koppel    toerental  koppel    toerental  koppel  
s % %  s % %  s % % 
1 0 0  52 0 0  103 0 0 
2 0 0  53 0 0  104 0 0 
3 0 0  54 0 0  105 0 0 
4 0 0  55 0 0  106 0 0 
5 0 0  56 0 0  107 0 0 
6 0 0  57 0 0  108 11,6 14,8 
7 0 0  58 0 0  109 0 0 
8 0 0  59 0 0  110 27,2 74,8 
9 0 0  60 0 0  111 17 76,9 
10 0 0  61 0 0  112 36 78 
11 0 0  62 25,5 11,1  113 59,7 86 
12 0 0  63 28,5 20,9  114 80,8 17,9 
13 0 0  64 32 73,9  115 49,7 0 
14 0 0  65 4 82,3  116 65,6 86 
15 0 0  66 34,5 80,4  117 78,6 72,2 
16 0,1 1,5  67 64,1 86  118 64,9 "m" 
17 23,1 21,5  68 58 0  119 44,3 "m" 
18 12,6 28,5  69 50,3 83,4  120 51,4 83,4 
19 21,8 71  70 66,4 99,1  121 58,1 97 
20 19,7 76,8  71 81,4 99,6  122 69,3 99,3 
21 54,6 80,9  72 88,7 73,4  123 72 20,8 
22 71,3 4,9  73 52,5 0  124 72,1 "m" 
23 55,9 18,1  74 46,4 58,5  125 65,3 "m" 
24 72 85,4  75 48,6 90,9  126 64 "m" 
25 86,7 61,8  76 55,2 99,4  127 59,7 "m" 
26 51,7 0  77 62,3 99  128 52,8 "m" 
27 53,4 48,9  78 68,4 91,5  129 45,9 "m" 
28 34,2 87,6  79 74,5 73,7  130 38,7 "m" 
29 45,5 92,7  80 38 0  131 32,4 "m" 
30 54,6 99,5  81 41,8 89,6  132 27 "m" 
31 64,5 96,8  82 47,1 99,2  133 21,7 "m" 
32 71,7 85,4  83 52,5 99,8  134 19,1 0,4 
33 79,4 54,8  84 56,9 80,8  135 34,7 14 
34 89,7 99,4  85 58,3 11,8  136 16,4 48,6 
35 57,4 0  86 56,2 "m"  137 0 11,2 
36 59,7 30,6  87 52 "m"  138 1,2 2,1 
37 90,1 "m"  88 43,3 "m"  139 30,1 19,3 
38 82,9 "m"  89 36,1 "m"  140 30 73,9 
39 51,3 "m"  90 27,6 "m"  141 54,4 74,4 
40 28,5 "m"  91 21,1 "m"  142 77,2 55,6 
41 29,3 "m"  92 8 0  143 58,1 0 
42 26,7 "m"  93 0 0  144 45 82,1 
43 20,4 "m"  94 0 0  145 68,7 98,1 
44 14,1 0  95 0 0  146 85,7 67,2 
45 6,5 0  96 0 0  147 60,2 0 
46 0 0  97 0 0  148 59,4 98 
47 0 0  98 0 0  149 72,7 99,6 
48 0 0  99 0 0  150 79,9 45 
49 0 0  100 0 0  151 44,3 0 
50 0 0  101 0 0  152 41,5 84,4 
51 0 0  102 0 0  153 56,2 98,2 L 375/118 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd  
 toerental  koppel    toerental  koppel    toerental  koppel  
-{}-  % %  s % %  s % % 
154 65,7 99,1  205 0 0  256 51,7 17 
155 74,4 84,7  206 0 0  257 56,2 78,7 
156 54,4 0  207 0 0  258 59,5 94,7 
157 47,9 89,7  208 0 0  259 65,5 99,1 
158 54,5 99,5  209 0 0  260 71,2 99,5 
159 62,7 96,8  210 0 0  261 76,6 99,9 
160 62,3 0  211 0 0  262 79 0 
161 46,2 54,2  212 0 0  263 52,9 97,5 
162 44,3 83,2  213 0 0  264 53,1 99,7 
163 48,2 13,3  214 0 0  265 59 99,1 
164 51 "m"  215 0 0  266 62,2 99 
165 50 "m"  216 0 0  267 65 99,1 
166 49,2 "m"  217 0 0  268 69 83,1 
167 49,3 "m"  218 0 0  269 69,9 28,4 
168 49,9 "m"  219 0 0  270 70,6 12,5 
169 51,6 "m"  220 0 0  271 68,9 8,4 
170 49,7 "m"  221 0 0  272 69,8 9,1 
171 48,5 "m"  222 0 0  273 69,6 7 
172 50,3 72,5  223 0 0  274 65,7 "m" 
173 51,1 84,5  224 0 0  275 67,1 "m" 
174 54,6 64,8  225 21,2 62,7  276 66,7 "m" 
175 56,6 76,5  226 30,8 75,1  277 65,6 "m" 
176 58 "m"  227 5,9 82,7  278 64,5 "m" 
177 53,6 "m"  228 34,6 80,3  279 62,9 "m" 
178 40,8 "m"  229 59,9 87  280 59,3 "m" 
179 32,9 "m"  230 84,3 86,2  281 54,1 "m" 
180 26,3 "m"  231 68,7 "m"  282 51,3 "m" 
181 20,9 "m"  232 43,6 "m"  283 47,9 "m" 
182 10 0  233 41,5 85,4  284 43,6 "m" 
183 0 0  234 49,9 94,3  285 39,4 "m" 
184 0 0  235 60,8 99  286 34,7 "m" 
185 0 0  236 70,2 99,4  287 29,8 "m" 
186 0 0  237 81,1 92,4  288 20,9 73,4 
187 0 0  238 49,2 0  289 36,9 "m" 
188 0 0  239 56 86,2  290 35,5 "m" 
189 0 0  240 56,2 99,3  291 20,9 "m" 
190 0 0  241 61,7 99  292 49,7 11,9 
191 0 0  242 69,2 99,3  293 42,5 "m" 
192 0 0  243 74,1 99,8  294 32 "m" 
193 0 0  244 72,4 8,4  295 23,6 "m" 
194 0 0  245 71,3 0  296 19,1 0 
195 0 0  246 71,2 9,1  297 15,7 73,5 
196 0 0  247 67,1 "m"  298 25,1 76,8 
197 0 0  248 65,5 "m"  299 34,5 81,4 
198 0 0  249 64,4 "m"  300 44,1 87,4 
199 0 0  250 62,9 25,6  301 52,8 98,6 
200 0 0  251 62,2 35,6  302 63,6 99 
201 0 0  252 62,9 24,4  303 73,6 99,7 
202 0 0  253 58,8 "m"  304 62,2 "m" 
203 0 0  254 56,9 "m"  305 29,2 "m" 
204 0 0  255 54,5 "m"  306 46,4 22 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/119
Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd  
 toerental  koppel    toerental  koppel    toerental  koppel  
s % %  s % %  s % % 
307 47,3 13,8  358 72,6 99,6  409 56,3 72,3 
308 47,2 12,5  359 82,4 99,5  410 59,7 99,1 
309 47,9 11,5  360 88 99,4  411 62,3 99 
310 47,8 35,5  361 46,4 0  412 67,9 99,2 
311 49,2 83,3  362 53,4 95,2  413 69,5 99,3 
312 52,7 96,4  363 58,4 99,2  414 73,1 99,7 
313 57,4 99,2  364 61,5 99  415 77,7 99,8 
314 61,8 99  365 64,8 99  416 79,7 99,7 
315 66,4 60,9  366 68,1 99,2  417 82,5 99,5 
316 65,8 "m"  367 73,4 99,7  418 85,3 99,4 
317 59 "m"  368 73,3 29,8  419 86,6 99,4 
318 50,7 "m"  369 73,5 14,6  420 89,4 99,4 
319 41,8 "m"  370 68,3 0  421 62,2 0 
320 34,7 "m"  371 45,4 49,9  422 52,7 96,4 
321 28,7 "m"  372 47,2 75,7  423 50,2 99,8 
322 25,2 "m"  373 44,5 9  424 49,3 99,6 
323 43 24,8  374 47,8 10,3  425 52,2 99,8 
324 38,7 0  375 46,8 15,9  426 51,3 100 
325 48,1 31,9  376 46,9 12,7  427 51,3 100 
326 40,3 61  377 46,8 8,9  428 51,1 100 
327 42,4 52,1  378 46,1 6,2  429 51,1 100 
328 46,4 47,7  379 46,1 "m"  430 51,8 99,9 
329 46,9 30,7  380 45,5 "m"  431 51,3 100 
330 46,1 23,1  381 44,7 "m"  432 51,1 100 
331 45,7 23,2  382 43,8 "m"  433 51,3 100 
332 45,5 31,9  383 41 "m"  434 52,3 99,8 
333 46,4 73,6  384 41,1 6,4  435 52,9 99,7 
334 51,3 60,7  385 38 6,3  436 53,8 99,6 
335 51,3 51,1  386 35,9 0,3  437 51,7 99,9 
336 53,2 46,8  387 33,5 0  438 53,5 99,6 
337 53,9 50  388 53,1 48,9  439 52 99,8 
338 53,4 52,1  389 48,3 "m"  440 51,7 99,9 
339 53,8 45,7  390 49,9 "m"  441 53,2 99,7 
340 50,6 22,1  391 48 "m"  442 54,2 99,5 
341 47,8 26  392 45,3 "m"  443 55,2 99,4 
342 41,6 17,8  393 41,6 3,1  444 53,8 99,6 
343 38,7 29,8  394 44,3 79  445 53,1 99,7 
344 35,9 71,6  395 44,3 89,5  446 55 99,4 
345 34,6 47,3  396 43,4 98,8  447 57 99,2 
346 34,8 80,3  397 44,3 98,9  448 61,5 99 
347 35,9 87,2  398 43 98,8  449 59,4 5,7 
348 38,8 90,8  399 42,2 98,8  450 59 0 
349 41,5 94,7  400 42,7 98,8  451 57,3 59,8 
350 47,1 99,2  401 45 99  452 64,1 99 
351 53,1 99,7  402 43,6 98,9  453 70,9 90,5 
352 46,4 0  403 42,2 98,8  454 58 0 
353 42,5 0,7  404 44,8 99  455 41,5 59,8 
354 43,6 58,6  405 43,4 98,8  456 44,1 92,6 
355 47,1 87,5  406 45 99  457 46,8 99,2 
356 54,1 99,5  407 42,2 54,3  458 47,2 99,3 
357 62,9 99  408 61,2 31,9  459 51 100 L 375/120 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genorma
liseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd  
 toerental  koppel    toerental  koppel    toerental  koppel  
s  % %  s % %  s % % 
460 53,2 99,7  511 0 0  562 58,7 "m" 
461 53,1 99,7  512 0 0  563 56 "m" 
462 55,9 53,1  513 0 0  564 53,9 "m" 
463 53,9 13,9  514 30,5 25,6  565 52,1 "m" 
464 52,5 "m"  515 19,7 56,9  566 49,9 "m" 
465 51,7 "m"  516 16,3 45,1  567 46,4 "m" 
466 51,5 52,2  517 27,2 4,6  568 43,6 "m" 
467 52,8 80  518 21,7 1,3  569 40,8 "m" 
468 54,9 95  519 29,7 28,6  570 37,5 "m" 
469 57,3 99,2  520 36,6 73,7  571 27,8 "m" 
470 60,7 99,1  521 61,3 59,5  572 17,1 0,6 
471 62,4 "m"  522 40,8 0  573 12,2 0,9 
472 60,1 "m"  523 36,6 27,8  574 11,5 1,1 
473 53,2 "m"  524 39,4 80,4  575 8,7 0,5 
474 44 "m"  525 51,3 88,9  576 8 0,9 
475 35,2 "m"  526 58,5 11,1  577 5,3 0,2 
476 30,5 "m"  527 60,7 "m"  578 4 0 
477 26,5 "m"  528 54,5 "m"  579 3,9 0 
478 22,5 "m"  529 51,3 "m"  580 0 0 
479 20,4 "m"  530 45,5 "m"  581 0 0 
480 19,1 "m"  531 40,8 "m"  582 0 0 
481 19,1 "m"  532 38,9 "m"  583 0 0 
482 13,4 "m"  533 36,6 "m"  584 0 0 
483 6,7 "m"  534 36,1 72,7  585 0 0 
484 3,2 "m"  535 44,8 78,9  586 0 0 
485 14,3 63,8  536 51,6 91,1  587 8,7 22,8 
486 34,1 0  537 59,1 99,1  588 16,2 49,4 
487 23,9 75,7  538 66 99,1  589 23,6 56 
488 31,7 79,2  539 75,1 99,9  590 21,1 56,1 
489 32,1 19,4  540 81 8  591 23,6 56 
490 35,9 5,8  541 39,1 0  592 46,2 68,8 
491 36,6 0,8  542 53,8 89,7  593 68,4 61,2 
492 38,7 "m"  543 59,7 99,1  594 58,7 "m" 
493 38,4 "m"  544 64,8 99  595 31,6 "m" 
494 39,4 "m"  545 70,6 96,1  596 19,9 8,8 
495 39,7 "m"  546 72,6 19,6  597 32,9 70,2 
496 40,5 "m"  547 72 6,3  598 43 79 
497 40,8 "m"  548 68,9 0,1  599 57,4 98,9 
498 39,7 "m"  549 67,7 "m"  600 72,1 73,8 
499 39,2 "m"  550 66,8 "m"  601 53 0 
500 38,7 "m"  551 64,3 16,9  602 48,1 86 
501 32,7 "m"  552 64,9 7  603 56,2 99 
502 30,1 "m"  553 63,6 12,5  604 65,4 98,9 
503 21,9 "m"  554 63 7,7  605 72,9 99,7 
504 12,8 0  555 64,4 38,2  606 67,5 "m" 
505 0 0  556 63 11,8  607 39 "m" 
506 0 0  557 63,6 0  608 41,9 38,1 
507 0 0  558 63,3 5  609 44,1 80,4 
508 0 0  559 60,1 9,1  610 46,8 99,4 
509 0 0  560 61 8,4  611 48,7 99,9 
510 0 0  561 59,7 0,9  612 50,5 99,7 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/121
 
Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd  
 toerental  koppel    toerental  koppel    toerental  koppel  
s  % %  s % %  s % % 
613 52,5 90,3  664 54 39,3  715 46,2 "m" 
614 51 1,8  665 53,8 "m"  716 45,6 9,8 
615 50 "m"  666 52 "m"  717 45,6 34,5 
616 49,1 "m"  667 50,4 "m"  718 45,5 37,1 
617 47 "m"  668 50,6 0  719 43,8 "m" 
618 43,1 "m"  669 49,3 41,7  720 41,9 "m" 
619 39,2 "m"  670 50 73,2  721 41,3 "m" 
620 40,6 0,5  671 50,4 99,7  722 41,4 "m" 
621 41,8 53,4  672 51,9 99,5  723 41,2 "m" 
622 44,4 65,1  673 53,6 99,3  724 41,8 "m" 
623 48,1 67,8  674 54,6 99,1  725 41,8 "m" 
624 53,8 99,2  675 56 99  726 43,2 17,4 
625 58,6 98,9  676 55,8 99  727 45 29 
626 63,6 98,8  677 58,4 98,9  728 44,2 "m" 
627 68,5 99,2  678 59,9 98,8  729 43,9 "m" 
628 72,2 89,4  679 60,9 98,8  730 38 10,7 
629 77,1 0  680 63 98,8  731 56,8 "m" 
630 57,8 79,1  681 64,3 98,9  732 57,1 "m" 
631 60,3 98,8  682 64,8 64  733 52 "m" 
632 61,9 98,8  683 65,9 46,5  734 44,4 "m" 
633 63,8 98,8  684 66,2 28,7  735 40,2 "m" 
634 64,7 98,9  685 65,2 1,8  736 39,2 16,5 
635 65,4 46,5  686 65 6,8  737 38,9 73,2 
636 65,7 44,5  687 63,6 53,6  738 39,9 89,8 
637 65,6 3,5  688 62,4 82,5  739 42,3 98,6 
638 49,1 0  689 61,8 98,8  740 43,7 98,8 
639 50,4 73,1  690 59,8 98,8  741 45,5 99,1 
640 50,5 "m"  691 59,2 98,8  742 45,6 99,2 
641 51 "m"  692 59,7 98,8  743 48,1 99,7 
642 49,4 "m"  693 61,2 98,8  744 49 100 
643 49,2 "m"  694 62,2 49,4  745 49,8 99,9 
644 48,6 "m"  695 62,8 37,2  746 49,8 99,9 
645 47,5 "m"  696 63,5 46,3  747 51,9 99,5 
646 46,5 "m"  697 64,7 72,3  748 52,3 99,4 
647 46 11,3  698 64,7 72,3  749 53,3 99,3 
648 45,6 42,8  699 65,4 77,4  750 52,9 99,3 
649 47,1 83  700 66,1 69,3  751 54,3 99,2 
650 46,2 99,3  701 64,3 "m"  752 55,5 99,1 
651 47,9 99,7  702 64,3 "m"  753 56,7 99 
652 49,5 99,9  703 63 "m"  754 61,7 98,8 
653 50,6 99,7  704 62,2 "m"  755 64,3 47,4 
654 51 99,6  705 61,6 "m"  756 64,7 1,8 
655 53 99,3  706 62,4 "m"  757 66,2 "m" 
656 54,9 99,1  707 62,2 "m"  758 49,1 "m" 
657 55,7 99  708 61 "m"  759 52,1 46 
658 56 99  709 58,7 "m"  760 52,6 61 
659 56,1 9,3  710 55,5 "m"  761 52,9 0 
660 55,6 "m"  711 51,7 "m"  762 52,3 20,4 
661 55,4 "m"  712 49,2 "m"  763 54,2 56,7 
662 54,9 51,3  713 48,8 40,4  764 55,4 59,8 
663 54,9 59,8  714 47,9 "m"  765 56,1 49,2 L 375/122 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd  
 toerental  koppel    toerental  koppel    toerental  koppel  
s % %  s % %  s % % 
766 56,8 33,7  817 61,7 46,2  868 53 99,3 
767 57,2 96  818 59,8 45,1  869 54,2 99,2 
768 58,6 98,9  819 57,4 43,9  870 55,5 99,1 
769 59,5 98,8  820 54,8 42,8  871 56,7 99 
770 61,2 98,8  821 54,3 65,2  872 57,3 98,9 
771 62,1 98,8  822 52,9 62,1  873 58 98,9 
772 62,7 98,8  823 52,4 30,6  874 60,5 31,1 
773 62,8 98,8  824 50,4 "m"  875 60,2 "m" 
774 64 98,9  825 48,6 "m"  876 60,3 "m" 
775 63,2 46,3  826 47,9 "m"  877 60,5 6,3 
776 62,4 "m"  827 46,8 "m"  878 61,4 19,3 
777 60,3 "m"  828 46,9 9,4  879 60,3 1,2 
778 58,7 "m"  829 49,5 41,7  880 60,5 2,9 
779 57,2 "m"  830 50,5 37,8  881 61,2 34,1 
780 56,1 "m"  831 52,3 20,4  882 61,6 13,2 
781 56 9,3  832 54,1 30,7  883 61,5 16,4 
782 55,2 26,3  833 56,3 41,8  884 61,2 16,4 
783 54,8 42,8  834 58,7 26,5  885 61,3 "m" 
784 55,7 47,1  835 57,3 "m"  886 63,1 "m" 
785 56,6 52,4  836 59 "m"  887 63,2 4,8 
786 58 50,3  837 59,8 "m"  888 62,3 22,3 
787 58,6 20,6  838 60,3 "m"  889 62 38,5 
788 58,7 "m"  839 61,2 "m"  890 61,6 29,6 
789 59,3 "m"  840 61,8 "m"  891 61,6 26,6 
790 58,6 "m"  841 62,5 "m"  892 61,8 28,1 
791 60,5 9,7  842 62,4 "m"  893 62 29,6 
792 59,2 9,6  843 61,5 "m"  894 62 16,3 
793 59,9 9,6  844 63,7 "m"  895 61,1 "m" 
794 59,6 9,6  845 61,9 "m"  896 61,2 "m" 
795 59,9 6,2  846 61,6 29,7  897 60,7 19,2 
796 59,9 9,6  847 60,3 "m"  898 60,7 32,5 
797 60,5 13,1  848 59,2 "m"  899 60,9 17,8 
798 60,3 20,7  849 57,3 "m"  900 60,1 19,2 
799 59,9 31  850 52,3 "m"  901 59,3 38,2 
800 60,5 42  851 49,3 "m"  902 59,9 45 
801 61,5 52,5  852 47,3 "m"  903 59,4 32,4 
802 60,9 51,4  853 46,3 38,8  904 59,2 23,5 
803 61,2 57,7  854 46,8 35,1  905 59,5 40,8 
804 62,8 98,8  855 46,6 "m"  906 58,3 "m" 
805 63,4 96,1  856 44,3 "m"  907 58,2 "m" 
806 64,6 45,4  857 43,1 "m"  908 57,6 "m" 
807 64,1 5  858 42,4 2,1  909 57,1 "m" 
808 63 3,2  859 41,8 2,4  910 57 0,6 
809 62,7 14,9  860 43,8 68,8  911 57 26,3 
810 63,5 35,8  861 44,6 89,2  912 56,5 29,2 
811 64,1 73,3  862 46 99,2  913 56,3 20,5 
812 64,3 37,4  863 46,9 99,4  914 56,1 "m" 
813 64,1 21  864 47,9 99,7  915 55,2 "m" 
814 63,7 21  865 50,2 99,8  916 54,7 17,5 
815 62,9 18  866 51,2 99,6  917 55,2 29,2 
816 62,4 32,7  867 52,3 99,4  918 55,2 29,2 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/123
 
Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd  
 toerental  koppel    toerental  koppel    toerental  koppel  
s % %  s % %  s % % 
919 55,9 16  970 49,9 99,7  1021 49,4 "m" 
920 55,9 26,3  971 49,6 99,6  1022 48,3 "m" 
921 56,1 36,5  972 49,4 99,6  1023 49,4 "m" 
922 55,8 19  973 49 99,5  1024 48,5 "m" 
923 55,9 9,2  974 49,8 99,7  1025 48,7 "m" 
924 55,8 21,9  975 50,9 100  1026 48,7 "m" 
925 56,4 42,8  976 50,4 99,8  1027 49,1 "m" 
926 56,4 38  977 49,8 99,7  1028 49 "m" 
927 56,4 11  978 49,1 99,5  1029 49,8 "m" 
928 56,4 35,1  979 50,4 99,8  1030 48,7 "m" 
929 54 7,3  980 49,8 99,7  1031 48,5 "m" 
930 53,4 5,4  981 49,3 99,5  1032 49,3 31,3 
931 52,3 27,6  982 49,1 99,5  1033 49,7 45,3 
932 52,1 32  983 49,9 99,7  1034 48,3 44,5 
933 52,3 33,4  984 49,1 99,5  1035 49,8 61 
934 52,2 34,9  985 50,4 99,8  1036 49,4 64,3 
935 52,8 60,1  986 50,9 100  1037 49,8 64,4 
936 53,7 69,7  987 51,4 99,9  1038 50,5 65,6 
937 54 70,7  988 51,5 99,9  1039 50,3 64,5 
938 55,1 71,7  989 52,2 99,7  1040 51,2 82,9 
939 55,2 46  990 52,8 74,1  1041 50,5 86 
940 54,7 12,6  991 53,3 46  1042 50,6 89 
941 52,5 0  992 53,6 36,4  1043 50,4 81,4 
942 51,8 24,7  993 53,4 33,5  1044 49,9 49,9 
943 51,4 43,9  994 53,9 58,9  1045 49,1 20,1 
944 50,9 71,1  995 55,2 73,8  1046 47,9 24 
945 51,2 76,8  996 55,8 52,4  1047 48,1 36,2 
946 50,3 87,5  997 55,7 9,2  1048 47,5 34,5 
947 50,2 99,8  998 55,8 2,2  1049 46,9 30,3 
948 50,9 100  999 56,4 33,6  1050 47,7 53,5 
949 49,9 99,7  1000 55,4 "m"  1051 46,9 61,6 
950 50,9 100  1001 55,2 "m"  1052 46,5 73,6 
951 49,8 99,7  1002 55,8 26,3  1053 48 84,6 
952 50,4 99,8  1003 55,8 23,3  1054 47,2 87,7 
953 50,4 99,8  1004 56,4 50,2  1055 48,7 80 
954 49,7 99,7  1005 57,6 68,3  1056 48,7 50,4 
955 51 100  1006 58,8 90,2  1057 47,8 38,6 
956 50,3 99,8  1007 59,9 98,9  1058 48,8 63,1 
957 50,2 99,8  1008 62,3 98,8  1059 47,4 5 
958 49,9 99,7  1009 63,1 74,4  1060 47,3 47,4 
959 50,9 100  1010 63,7 49,4  1061 47,3 49,8 
960 50 99,7  1011 63,3 9,8  1062 46,9 23,9 
961 50,2 99,8  1012 48 0  1063 46,7 44,6 
962 50,2 99,8  1013 47,9 73,5  1064 46,8 65,2 
963 49,9 99,7  1014 49,9 99,7  1065 46,9 60,4 
964 50,4 99,8  1015 49,9 48,8  1066 46,7 61,5 
965 50,2 99,8  1016 49,6 2,3  1067 45,5 "m" 
966 50,3 99,8  1017 49,9 "m"  1068 45,5 "m" 
967 49,9 99,7  1018 49,3 "m"  1069 44,2 "m" 
968 51,1 100  1019 49,7 47,5  1070 43 "m" 
969 50,6 99,9  1020 49,1 "m"  1071 42,5 "m" L 375/124 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd  
 toerental  koppel    toerental  koppel    toerental  koppel  
s  % %  s % %  s % % 
1072 41 "m"  1123 55 "m"  1174 56,9 "m" 
1073 39,9 "m"  1124 53,7 "m"  1175 56,4 4 1074 39,9 38,2  1125 52,1 "m"  1176 57 23,4 1075 40,1 48,1  1126 51,1 "m"  1177 56,4 41,7 1076 39,9 48  1127 49,7 25,8  1178 57 49,2 1077 39,4 59,3  1128 49,1 46,1  1179 57,7 56,6 1078 43,8 19,8  1129 48,7 46,9  1180 58,6 56,6 1079 52,9 0  1130 48,2 46,7  1181 58,9 64 1080 52,8 88,9  1131 48 70  1182 59,4 68,2 1081 53,4 99,5  1132 48 70  1183 58,8 71,4 1082 54,7 99,3  1133 47,2 67,6  1184 60,1 71,3 1083 56,3 99,1  1134 47,3 67,6  1185 60,6 79,1 1084 57,5 99  1135 46,6 74,7  1186 60,7 83,3 1085 59 98,9  1136 47,4 13  1187 60,7 77,1 1086 59,8 98,9  1137 46,3 "m"  1188 60 73,5 1087 60,1 98,9  1138 45,4 "m"  1189 60,2 55,5 1088 61,8 48,3  1139 45,5 24,8  1190 59,7 54,4 1089 61,8 55,6  1140 44,8 73,8  1191 59,8 73,3 1090 61,7 59,8  1141 46,6 99  1192 59,8 77,9 1091 62 55,6  1142 46,3 98,9  1193 59,8 73,9 1092 62,3 29,6  1143 48,5 99,4  1194 60 76,5 1093 62 19,3  1144 49,9 99,7  1195 59,5 82,3 1094 61,3 7,9  1145 49,1 99,5  1196 59,9 82,8 1095 61,1 19,2  1146 49,1 99,5  1197 59,8 65,8 1096 61,2 43  1147 51 100  1198 59 48,6 1097 61,1 59,7  1148 51,5 99,9  1199 58,9 62,2 1098 61,1 98,8  1149 50,9 100  1200 59,1 70,4 1099 61,3 98,8  1150 51,6 99,9  1201 58,9 62,1 1100 61,3 26,6  1151 52,1 99,7  1202 58,4 67,4 1101 60,4 "m"  1152 50,9 100  1203 58,7 58,9 1102 58,8 "m"  1153 52,2 99,7  1204 58,3 57,7 1103 57,7 "m"  1154 51,5 98,3  1205 57,5 57,8 1104 56 "m"  1155 51,5 47,2  1206 57,2 57,6 1105 54,7 "m"  1156 50,8 78,4  1207 57,1 42,6 1106 53,3 "m"  1157 50,3 83  1208 57 70,1 1107 52,6 23,2  1158 50,3 31,7  1209 56,4 59,6 1108 53,4 84,2  1159 49,3 31,3  1210 56,7 39 1109 53,9 99,4  1160 48,8 21,5  1211 55,9 68,1 1110 54,9 99,3  1161 47,8 59,4  1212 56,3 79,1 1111 55,8 99,2  1162 48,1 77,1  1213 56,7 89,7 1112 57,1 99  1163 48,4 87,6  1214 56 89,4 1113 56,5 99,1  1164 49,6 87,5  1215 56 93,1 1114 58,9 98,9  1165 51 81,4  1216 56,4 93,1 1115 58,7 98,9  1166 51,6 66,7  1217 56,7 94,4 1116 59,8 98,9  1167 53,3 63,2  1218 56,9 94,8 1117 61 98,8  1168 55,2 62  1219 57 94,1 1118 60,7 19,2  1169 55,7 43,9  1220 57,7 94,3 1119 59,4 "m"  1170 56,4 30,7  1221 57,5 93,7 1120 57,9 "m"  1171 56,8 23,4  1222 58,4 93,2 1121 57,6 "m"  1172 57 "m"  1223 58,7 93,2 1122 56,3 "m"  1173 57,6 "m"  1224 58,2 93,7 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/125
 
Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd  
 toerental  koppel    toerental  koppel    toerental  koppel  
s % %  s % %  s % % 
1225 58,5 93,1  1276 60,6 5,5  1327 63,1 20,3 
1226 58,8 86,2  1277 61 14,3  1328 61,8 19,1 1227 59 72,9  1278 61 12  1329 61,6 17,1 1228 58,2 59,9  1279 61,3 34,2  1330 61 0 1229 57,6 8,5  1280 61,2 17,1  1331 61,2 22 1230 57,1 47,6  1281 61,5 15,7  1332 60,8 40,3 1231 57,2 74,4  1282 61 9,5  1333 61,1 34,3 1232 57 79,1  1283 61,1 9,2  1334 60,7 16,1 1233 56,7 67,2  1284 60,5 4,3  1335 60,6 16,6 1234 56,8 69,1  1285 60,2 7,8  1336 60,5 18,5 1235 56,9 71,3  1286 60,2 5,9  1337 60,6 29,8 1236 57 77,3  1287 60,2 5,3  1338 60,9 19,5 1237 57,4 78,2  1288 59,9 4,6  1339 60,9 22,3 1238 57,3 70,6  1289 59,4 21,5  1340 61,4 35,8 1239 57,7 64  1290 59,6 15,8  1341 61,3 42,9 1240 57,5 55,6  1291 59,3 10,1  1342 61,5 31 1241 58,6 49,6  1292 58,9 9,4  1343 61,3 19,2 1242 58,2 41,1  1293 58,8 9  1344 61 9,3 1243 58,8 40,6  1294 58,9 35,4  1345 60,8 44,2 1244 58,3 21,1  1295 58,9 30,7  1346 60,9 55,3 1245 58,7 24,9  1296 58,9 25,9  1347 61,2 56 1246 59,1 24,8  1297 58,7 22,9  1348 60,9 60,1 1247 58,6 "m"  1298 58,7 24,4  1349 60,7 59,1 1248 58,8 "m"  1299 59,3 61  1350 60,9 56,8 1249 58,8 "m"  1300 60,1 56  1351 60,7 58,1 1250 58,7 "m"  1301 60,5 50,6  1352 59,6 78,4 1251 59,1 "m"  1302 59,5 16,2  1353 59,6 84,6 1252 59,1 "m"  1303 59,7 50  1354 59,4 66,6 1253 59,4 "m"  1304 59,7 31,4  1355 59,3 75,5 1254 60,6 2,6  1305 60,1 43,1  1356 58,9 49,6 1255 59,6 "m"  1306 60,8 38,4  1357 59,1 75,8 1256 60,1 "m"  1307 60,9 40,2  1358 59 77,6 1257 60,6 "m"  1308 61,3 49,7  1359 59 67,8 1258 59,6 4,1  1309 61,8 45,9  1360 59 56,7 1259 60,7 7,1  1310 62 45,9  1361 58,8 54,2 1260 60,5 "m"  1311 62,2 45,8  1362 58,9 59,6 1261 59,7 "m"  1312 62,6 46,8  1363 58,9 60,8 1262 59,6 "m"  1313 62,7 44,3  1364 59,3 56,1 1263 59,8 "m"  1314 62,9 44,4  1365 58,9 48,5 1264 59,6 4,9  1315 63,1 43,7  1366 59,3 42,9 1265 60,1 5,9  1316 63,5 46,1  1367 59,4 41,4 1266 59,9 6,1  1317 63,6 40,7  1368 59,6 38,9 1267 59,7 "m"  1318 64,3 49,5  1369 59,4 32,9 1268 59,6 "m"  1319 63,7 27  1370 59,3 30,6 1269 59,7 22  1320 63,8 15  1371 59,4 30 1270 59,8 10,3  1321 63,6 18,7  1372 59,4 25,3 1271 59,9 10  1322 63,4 8,4  1373 58,8 18,6 1272 60,6 6,2  1323 63,2 8,7  1374 59,1 18 1273 60,5 7,3  1324 63,3 21,6  1375 58,5 10,6 1274 60,2 14,8  1325 62,9 19,7  1376 58,8 10,5 1275 60,6 8,2  1326 63 22,1  1377 58,5 8,2 L 375/126 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd  
 toerental  koppel    toerental  koppel    toerental  koppel  
s % %  s % %  s % % 
1378 58,7 13,7  1429 62,3 37,4  1480 60,1 4,7 
1379 59,1 7,8  1430 62,3 35,7  1481 59,9 0 1380 59,1 6  1431 62,8 34,4  1482 60,4 36,2 1381 59,1 6  1432 62,8 31,5  1483 60,7 32,5 1382 59,4 13,1  1433 62,9 31,7  1484 59,9 3,1 1383 59,7 22,3  1434 62,9 29,9  1485 59,7 "m" 1384 60,7 10,5  1435 62,8 29,4  1486 59,5 "m" 1385 59,8 9,8  1436 62,7 28,7  1487 59,2 "m" 1386 60,2 8,8  1437 61,5 14,7  1488 58,8 0,6 1387 59,9 8,7  1438 61,9 17,2  1489 58,7 "m" 1388 61 9,1  1439 61,5 6,1  1490 58,7 "m" 1389 60,6 28,2  1440 61 9,9  1491 57,9 "m" 1390 60,6 22  1441 60,9 4,8  1492 58,2 "m" 1391 59,6 23,2  1442 60,6 11,1  1493 57,6 "m" 1392 59,6 19  1443 60,3 6,9  1494 58,3 9,5 1393 60,6 38,4  1444 60,8 7  1495 57,2 6 1394 59,8 41,6  1445 60,2 9,2  1496 57,4 27,3 1395 60 47,3  1446 60,5 21,7  1497 58,3 59,9 1396 60,5 55,4  1447 60,2 22,4  1498 58,3 7,3 1397 60,9 58,7  1448 60,7 31,6  1499 58,8 21,7 1398 61,3 37,9  1449 60,9 28,9  1500 58,8 38,9 1399 61,2 38,3  1450 59,6 21,7  1501 59,4 26,2 1400 61,4 58,7  1451 60,2 18  1502 59,1 25,5 1401 61,3 51,3  1452 59,5 16,7  1503 59,1 26 1402 61,4 71,1  1453 59,8 15,7  1504 59 39,1 1403 61,1 51  1454 59,6 15,7  1505 59,5 52,3 1404 61,5 56,6  1455 59,3 15,7  1506 59,4 31 1405 61 60,6  1456 59 7,5  1507 59,4 27 1406 61,1 75,4  1457 58,8 7,1  1508 59,4 29,8 1407 61,4 69,4  1458 58,7 16,5  1509 59,4 23,1 1408 61,6 69,9  1459 59,2 50,7  1510 58,9 16 1409 61,7 59,6  1460 59,7 60,2  1511 59 31,5 1410 61,8 54,8  1461 60,4 44  1512 58,8 25,9 1411 61,6 53,6  1462 60,2 35,3  1513 58,9 40,2 1412 61,3 53,5  1463 60,4 17,1  1514 58,8 28,4 1413 61,3 52,9  1464 59,9 13,5  1515 58,9 38,9 1414 61,2 54,1  1465 59,9 12,8  1516 59,1 35,3 1415 61,3 53,2  1466 59,6 14,8  1517 58,8 30,3 1416 61,2 52,2  1467 59,4 15,9  1518 59 19 1417 61,2 52,3  1468 59,4 22  1519 58,7 3 1418 61 48  1469 60,4 38,4  1520 57,9 0 1419 60,9 41,5  1470 59,5 38,8  1521 58 2,4 1420 61 32,2  1471 59,3 31,9  1522 57,1 "m" 1421 60,7 22  1472 60,9 40,8  1523 56,7 "m" 1422 60,7 23,3  1473 60,7 39  1524 56,7 5,3 1423 60,8 38,8  1474 60,9 30,1  1525 56,6 2,1 1424 61 40,7  1475 61 29,3  1526 56,8 "m" 1425 61 30,6  1476 60,6 28,4  1527 56,3 "m" 1426 61,3 62,6  1477 60,9 36,3  1528 56,3 "m" 1427 61,7 55,9  1478 60,8 30,5  1529 56 "m" 1428 62,3 43,4  1479 60,7 26,7  1530 56,7 "m" 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/127
 
Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd  
 toerental  koppel    toerental  koppel    toerental  koppel  
s % %  s % %  s % % 
1531 56,6 3,8  1582 59,9 73,6  1633 62,5 31 
1532 56,9 "m"  1583 59,8 74,1  1634 62,3 31,3 1533 56,9 "m"  1584 59,6 84,6  1635 62,6 31,7 1534 57,4 "m"  1585 59,4 76,1  1636 62,3 22,8 1535 57,4 "m"  1586 60,1 76,9  1637 62,7 12,6 1536 58,3 13,9  1587 59,5 84,6  1638 62,2 15,2 1537 58,5 "m"  1588 59,8 77,5  1639 61,9 32,6 1538 59,1 "m"  1589 60,6 67,9  1640 62,5 23,1 1539 59,4 "m"  1590 59,3 47,3  1641 61,7 19,4 1540 59,6 "m"  1591 59,3 43,1  1642 61,7 10,8 1541 59,5 "m"  1592 59,4 38,3  1643 61,6 10,2 1542 59,6 0,5  1593 58,7 38,2  1644 61,4 "m" 1543 59,3 9,2  1594 58,8 39,2  1645 60,8 "m" 1544 59,4 11,2  1595 59,1 67,9  1646 60,7 "m" 1545 59,1 26,8  1596 59,7 60,5  1647 61 12,4 1546 59 11,7  1597 59,5 32,9  1648 60,4 5,3 1547 58,8 6,4  1598 59,6 20  1649 61 13,1 1548 58,7 5  1599 59,6 34,4  1650 60,7 29,6 1549 57,5 "m"  1600 59,4 23,9  1651 60,5 28,9 1550 57,4 "m"  1601 59,6 15,7  1652 60,8 27,1 1551 57,1 1,1  1602 59,9 41  1653 61,2 27,3 1552 57,1 0  1603 60,5 26,3  1654 60,9 20,6 1553 57 4,5  1604 59,6 14  1655 61,1 13,9 1554 57,1 3,7  1605 59,7 21,2  1656 60,7 13,4 1555 57,3 3,3  1606 60,9 19,6  1657 61,3 26,1 1556 57,3 16,8  1607 60,1 34,3  1658 60,9 23,7 1557 58,2 29,3  1608 59,9 27  1659 61,4 32,1 1558 58,7 12,5  1609 60,8 25,6  1660 61,7 33,5 1559 58,3 12,2  1610 60,6 26,3  1661 61,8 34,1 1560 58,6 12,7  1611 60,9 26,1  1662 61,7 17 1561 59 13,6  1612 61,1 38  1663 61,7 2,5 1562 59,8 21,9  1613 61,2 31,6  1664 61,5 5,9 1563 59,3 20,9  1614 61,4 30,6  1665 61,3 14,9 1564 59,7 19,2  1615 61,7 29,6  1666 61,5 17,2 1565 60,1 15,9  1616 61,5 28,8  1667 61,1 "m" 1566 60,7 16,7  1617 61,7 27,8  1668 61,4 "m" 1567 60,7 18,1  1618 62,2 20,3  1669 61,4 8,8 1568 60,7 40,6  1619 61,4 19,6  1670 61,3 8,8 1569 60,7 59,7  1620 61,8 19,7  1671 61 18 1570 61,1 66,8  1621 61,8 18,7  1672 61,5 13 1571 61,1 58,8  1622 61,6 17,7  1673 61 3,7 1572 60,8 64,7  1623 61,7 8,7  1674 60,9 3,1 1573 60,1 63,6  1624 61,7 1,4  1675 60,9 4,7 1574 60,7 83,2  1625 61,7 5,9  1676 60,6 4,1 1575 60,4 82,2  1626 61,2 8,1  1677 60,6 6,7 1576 60 80,5  1627 61,9 45,8  1678 60,6 12,8 1577 59,9 78,7  1628 61,4 31,5  1679 60,7 11,9 1578 60,8 67,9  1629 61,7 22,3  1680 60,6 12,4 1579 60,4 57,7  1630 62,4 21,7  1681 60,1 12,4 1580 60,2 60,6  1631 62,8 21,9  1682 60,5 12 1581 59,6 72,7  1632 62,2 22,2  1683 60,4 11,8 L 375/128 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd   Tijd  Genor-
maliseerd  Genor-
maliseerd  
 toerental  koppel    toerental  koppel    toerental  koppel  
s % %  s % %  s % % 
1684 59,9 12,4  1735 61,1 25,6  1786 0 0 
1685 59,6 12,4  1736 61 14,6  1787 0 0 1686 59,6 9,1  1737 61 10,4  1788 0 0 1687 59,9 0  1738 60,6 "m"  1789 0 0 1688 59,9 20,4  1739 60,9 "m"  1790 0 0 1689 59,8 4,4  1740 60,8 4,8  1791 0 0 1690 59,4 3,1  1741 59,9 "m"  1792 0 0 1691 59,5 26,3  1742 59,8 "m"  1793 0 0 1692 59,6 20,1  1743 59,1 "m"  1794 0 0 1693 59,4 35  1744 58,8 "m"  1795 0 0 1694 60,9 22,1  1745 58,8 "m"  1796 0 0 1695 60,5 12,2  1746 58,2 "m"  1797 0 0 1696 60,1 11  1747 58,5 14,3  1798 0 0 1697 60,1 8,2  1748 57,5 4,4  1799 0 0 1698 60,5 6,7  1749 57,9 0  1800 0 0 1699 60 5,1  1750 57,8 20,9     1700 60 5,1  1751 58,3 9,2     1701 60 9  1752 57,8 8,2     1702 60,1 5,7  1753 57,5 15,3     1703 59,9 8,5  1754 58,4 38     1704 59,4 6  1755 58,1 15,4     1705 59,5 5,5  1756 58,8 11,8     1706 59,5 14,2  1757 58,3 8,1     1707 59,5 6,2  1758 58,3 5,5     1708 59,4 10,3  1759 59 4,1     1709 59,6 13,8  1760 58,2 4,9     1710 59,5 13,9  1761 57,9 10,1     1711 60,1 18,9  1762 58,5 7,5     1712 59,4 13,1  1763 57,4 7     1713 59,8 5,4  1764 58,2 6,7     1714 59,9 2,9  1765 58,2 6,6     1715 60,1 7,1  1766 57,3 17,3     1716 59,6 12  1767 58 11,4     1717 59,6 4,9  1768 57,5 47,4     1718 59,4 22,7  1769 57,4 28,8     1719 59,6 22  1770 58,8 24,3     1720 60,1 17,4  1771 57,7 25,5     1721 60,2 16,6  1772 58,4 35,5     1722 59,4 28,6  1773 58,4 29,3     1723 60,3 22,4  1774 59 33,8     1724 59,9 20  1775 59 18,7     1725 60,2 18,6  1776 58,8 9,8     1726 60,3 11,9  1777 58,8 23,9     1727 60,4 11,6  1778 59,1 48,2     1728 60,6 10,6  1779 59,4 37,2     1729 60,8 16  1780 59,6 29,1     1730 60,9 17  1781 50 25     1731 60,9 16,1  1782 40 20     1732 60,7 11,4  1783 30 15     1733 60,9 11,3  1784 20 10     1734 61,1 11,2  1785 10 5     
"m" = motoraandrijving. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/129
 
Een grafische voorstelling van het ETC-dynamometerschema is afgebeeld in figuur 5.                             
Figuur 5
:   ETC-dynamometerschema 
 
EN NL 
ETC ETC 
Urban Streets Stadsstraten 
Rural roads Plattelandswegen 
Motorways Autosnelwegen 
Speed [%] Toerental [%] 
Torque [%] Koppel [%] 
Time [sec] Tijd [s] 
  
__________                           Torque [%]       Speed{%]L 375/130 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
Bijlage 4 – Aanhangsel 4  
 
MEET- EN BEMONSTERINGSPROCEDURES 
 
 1. INLEIDING   De door de te testen motor geproduceerde gasvormige bestanddelen, deeltjes en rook 
worden gemeten volgens de in bijlage 4, aanhangsel 6, beschreven methoden.  In de verschillende delen van bijlage 4, aanhangsel 6, worden de aanbevolen analysesystemen voor de gasvormige emissies (deel 1), de aanbevolen deeltjesverdunnings- en -bemonsteringssystemen (deel 2), en de aanbevolen opaciteitsmeters voor rookmeting (deel 3) beschreven.  
  Bij de ESC worden de gasvormige bestanddelen bepaald in het ruwe uitlaatgas.  
Eventueel mogen zij worden bepaald in het verdunde uitlaatgas, wanneer een volledige-stroomverdunningssysteem wordt gebruikt voor de deeltjesbepaling.  De deeltjes worden bepaald met hetzij een partiële-, hetzij een volledige-stroomverdunningssysteem.  
  Bij de ETC wordt uitsluitend een volledige-stroomverdunningssysteem gebruikt voor 
het bepalen van de gasvormige en de deeltjesemissies en dit wordt beschouwd als het referentiesysteem.  Partiële-stroomverdunningssystemen kunnen echter worden goedgekeurd door de technische dienst op voorwaarde dat hun gelijkwaardigheid overeenkomstig punt 6.2 is aangetoond en dat een gedetailleerde beschrijving van de gegevensevaluatie en de berekeningsprocedures aan deze dienst wordt verstrekt.   
 2. DYNAMOMETER EN MEETCELAPPARATUUR   Voor de emissietests van motoren op motordynamometers wordt de volgende 
apparatuur gebruikt. 
 2.1. Motordynamometer
 
  Voor de uitvoering van de in de aanhangsels 1 en 2 van deze bijlage beschreven 
testcycli wordt een motordynamometer met adequate kenmerken gebruikt.  Het toerentalmeetsysteem moet een nauwkeurigheid van ± 2% van de aflezing hebben.  Het koppelmeetsysteem moet een nauwkeurigheid van ± 3% van de aflezing hebben in het gebied > 20% van de volledige schaal en een nauwkeurigheid van ± 0,6% van de volledige schaal in het gebied ≤ 20% van de volledige schaal. 
 2.2. Andere instrumenten
 
  De meetinstrumenten voor brandstofverbruik, luchtverbruik, temperatuur van koel- en 
smeermiddelen, uitlaatgasdruk en inlaatspruitstukonderdruk, uitlaatgastemperatuur, luchtinlaattemperatuur, luchtdruk, vochtigheid en brandstoftemperatuur moeten zo 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/131
nodig worden gebruikt.  Deze instrumenten moeten voldoen aan de eisen van tabel 8. 
 
  Tabel 8 : Nauwkeurigheid van de meetinstrumenten 
 
Meetinstrument  Nauwkeurigheid  
Brandstofverbruik  ± 2% van de maximumwaarde van de motor  
Luchtverbruik  ± 2% van de maximumwaarde van de motor  
Temperatuur ≤ 600 K (327°C)  ± 2 K absoluut  
Temperatuur ≥ 600 K (327°C)  ± 1% van de aflezing  
Luchtdruk ± 0,1 kPa absoluut  
Uitlaatgasdruk  ± 0,2 kPa absoluut  
Inlaatonderdruk  ± 0,05 kPa absoluut  
Overige drukken  ± 0,1 kPa absoluut  
Relatieve vochtigheid  ± 3% absoluut  
Absolute vochtigheid  ± 5% van de aflezing  
 2.3. Uitlaatgasstroom
 
  Om de emissies in de ruwe uitlaatgassen te kunnen berekenen, is het noodzakelijk de 
uitlaatgasstroom te kennen (zie punt 4.4 van aanhangsel 1).  Voor het bepalen van de uitlaatstroom kan een van de volgende methoden worden gebruikt: 
  a) directe meting van de uitlaatstroom door een stroomkop of een gelijkwaardig 
meetsysteem; 
 b) meting van de lucht- en brandstofstroom met behulp van geschikte meetsystemen en 
berekening van de uitlaatstroom aan de hand van de volgende vergelijking: 
   
G
EXHW  = G AIRW + G FUEL (voor de natte uitlaatmassa) 
   De nauwkeurigheid van de uitlaatstroombepaling moet ± 2,5% van de aflezing of beter 
zijn. 
 2.4. Verdunde uitlaatgasstroom
 
  Om de emissies in de verdunde uitlaatgassen met gebruikmaking van een volledige-
stroomverdunningssysteem (verplicht voor de ETC) te kunnen berekenen, is het noodzakelijk de verdunde uitlaatgasstroom te kennen (zie punt 4.3 van aanhangsel 2).  De totale massastroom van het verdunde uitlaatgas (G
TOTW ) of de totale massa van het 
verdunde uitlaatgas over de hele cyclus (M TOTW ) wordt gemeten met een PDP of CFV 
(zie bijlage 4, aanhangsel 6, punt 2.3.1).  De nauwkeurigheid moet ± 2% van de aflezing of beter bedragen en wordt bepaald overeenkomstig de voorschriften van bijlage 4, aanhangsel 5, punt 2.4. 
 L 375/132 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
3. BEPALING VAN DE GASVORMIGE BESTANDDELEN 
 3.1. Algemene specificaties van de analyseapparatuur
 
  De analyseapparatuur moet een zodanig meetbereik hebben dat de vereiste 
nauwkeurigheid van de meting van de uitlaatgasbestanddelen (zie punt 3.1.1) wordt gewaarborgd.  Aanbevolen wordt de analyseapparatuur op zodanige wijze te gebruiken dat de gemeten concentratie tussen 15% en 100% van de volledige schaal valt.  
  Indien gebruik wordt gemaakt van afleessystemen (computers, dataloggers) met een 
voldoende grote nauwkeurigheid en resolutie voor meetwaarden kleiner dan 15% van de volledige schaal, zijn meetwaarden beneden 15% van de volledige schaal eveneens aanvaardbaar.  In dat geval zijn aanvullende kalibraties van ten minste vier nominaal gelijkmatig gespreide punten (niet nul) nodig om de nauwkeurigheid van de kalibratiekromme overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 5, punt 1.5.5.2, te waarborgen. 
  De elektromagnetische compatibiliteit (EMC) van de apparatuur moet voldoende zijn 
om extra fouten tot een minimum te beperken. 
 3.1.1. Meetfout   De totale meetfout, met inbegrip van de kruisgevoeligheid voor andere gassen (zie 
bijlage 4, aanhangsel 5, punt 1.9), mag niet groter zijn dan ± 5% van de aflezing of ± 3,5% van de volledige schaal (de kleinste waarde is van toepassing).  Voor concentraties kleiner dan 100 ppm mag de meetfout niet groter zijn dan ± 4 ppm. 
 3.1.2. Herhaalbaarheid   De herhaalbaarheid, die gedefinieerd is als 2,5 maal de standaardafwijking van tien 
herhaalde responsen op een bepaald kalibratie- of ijkgas, mag niet meer bedragen dan ± 1% van de uiterste concentratie op de schaal voor elk gebied boven 155 ppm (of ppm C) of ± 2% van elk gebied beneden 155 ppm (of ppm C). 
 3.1.3. Ruis   Het maximumafleesverschil over een willekeurige periode van tien seconden bij gebruik 
van een nulgas en een kalibratie- of ijkgas mag voor elk meetbereik niet groter zijn dan 2% van de volledige schaal. 
 3.1.4. Nulpuntsverloop   Het nulpuntsverloop gedurende een periode van een uur mag niet meer dan 2% van de 
volledige schaal in het laagste meetbereik bedragen.  De nulrespons is gedefinieerd als de gemiddelde respons, inclusief ruis, op een nulgas gedurende een periode van 30 seconden. 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/133
3.1.5 Meetbereikverloop 
  Het meetbereikverloop gedurende een periode van een uur mag niet meer dan 2% van de 
hoogste meetwaarde van het laagste meetbereik bedragen.  Het meetbereik is gedefinieerd als het verschil tussen de meetbereikrespons en de nulrespons.  De meetbereikrespons wordt gedefinieerd als de gemiddelde respons, inclusief ruis, op een ijkgas gedurende een periode van 30 seconden.  
 3.2. Gasdroging
 
  Het effect van het optionele gasdroogapparaat op de meting van de gasconcentratie moet 
minimaal zijn.  Chemische drogers zijn niet aanvaardbaar voor het verwijderen van water uit het monster. 
 3.3. Analyseapparatuur
 
  In de punten 3.3.1 tot en met 3.3.4 worden de toe te passen meetbeginselen beschreven.  
Een uitvoerige beschrijving van de meetsystemen is opgenomen in bijlage 4, aanhangsel 6.  De te meten gassen worden geanalyseerd met de volgende instrumenten.  Bij niet-lineaire analyseapparatuur mogen lineariseringsschakelingen worden toegepast. 
 3.3.1. Analyse van koolmonoxide (CO)   Voor de analyse van koolmonoxide wordt een niet-dispersieve analysator met absorptie 
in het infraroodgebied (NDIR) gebruikt. 
 3.3.2. Analyse van kooldioxide (CO
2) 
  Voor de analyse van kooldioxide wordt een niet-dispersieve analysator met absorptie in 
het infraroodgebied (NDIR) gebruikt. 
 3.3.3. Analyse van koolwaterstoffen (HC)   Voor de analyse van koolwaterstoffen bij diesel- en LPG-motoren wordt een verwarmde 
vlamionisatordetector (HFID) gebruikt met verwarmde detector, kleppen, leidingen enz. om de temperatuur van het gas op 463 ± 10 K (190 ± 10°C) te houden.  Bij aardgasmotoren mag voor de analyse van koolwaterstoffen een niet-verwarmde vlamionisatordetector (FID) worden gebruikt, naar gelang van de gehanteerde methode (zie bijlage 4, aanhangsel 6, punt 1.3). 
 3.3.4. Analyse van andere koolwaterstoffen dan methaan (NMHC) (uitsluitend 
aardgasmotoren) 
  De andere koolwaterstoffen dan methaan worden bepaald met een van de volgende 
methoden: 
 L 375/134 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
3.3.4.1 Gaschromatografiemethode (GC) 
  De andere koolwaterstoffen dan methaan worden bepaald door het methaan dat met een 
op 423 K (150°C) geconditioneerde gaschromatograaf (GC) is geanalyseerd, af te trekken van de overeenkomstig punt 3.3.3 gemeten koolwaterstoffen. 
 3.3.4.2. Cuttermethode (NMC)   De andere koolwaterstoffen dan methaan worden bepaald met een verwarmde NMC, 
opgesteld in lijn met een FID, overeenkomstig punt 3.3.3, door het methaan van de totale koolwaterstoffen af de trekken. 
 3.3.5. Analyse van stikstofoxiden (NO
x) 
  Voor de analyse van stikstofoxiden wordt gebruikgemaakt van een 
chemiluminescentiedetector (CLD) of verwarmde chemiluminescentiedetector (HCLD) met een NO
2/NO-omzetter, indien op droge basis wordt gemeten.  Indien op natte basis 
wordt gemeten, moet een HCLD worden gebruikt met een omzetter die op een temperatuur van 328 K (55°C) of meer wordt gehouden, mits aan de controle van de waterdampverzadigingsdruk is voldaan (zie bijlage 4, aanhangsel 5, punt 1.9.2.2).  
 3.4. Bemonstering voor gasvormige emissies
 
 3.4.1. Ruw uitlaatgas (uitsluitend ESC)   De sondes voor bemonstering van gasvormige emissies moeten, voorzover mogelijk, ten 
minste 0,5 m of driemaal de diameter van de uitlaatpijp (de grootste waarde is van toepassing) vanaf het einde van het uitlaatsysteem en voldoende dicht bij de motor worden geplaatst, zodat de uitlaatgastemperatuur bij de sonde minstens 343 K (70°C) bedraagt. 
  Bij een motor met meerdere cilinders en een vertakt uitlaatspruitstuk moet de inlaat van 
de sonde ver genoeg in de uitlaat worden geplaatst, zodat het monster representatief is voor de gemiddelde uitlaatemissie uit alle cilinders.  Bij motoren met meerdere cilinders die afzonderlijke spruitstukken hebben, zoals bij een V-motor, is het toegestaan voor elke groep afzonderlijk een monster te nemen en de gemiddelde uitlaatemissie te berekenen.  Andere methoden waarvan de correlatie met de bovengenoemde methode is aangetoond, mogen worden toegepast.  Bij de berekening van de uitlaatemissie moet worden uitgegaan van de totale uitlaatmassastroom. 
 Indien de samenstelling van het uitlaatgas wordt beïnvloed door een 
nabehandelingsinstallatie, moet het uitlaatgasmonster voorbij die inrichting worden genomen. 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/135
3.4.2. Verdund uitlaatgas (verplicht voor ETC, facultatief voor ESC) 
  De uitlaatpijp tussen de motor en het volledige-stroomverdunningssysteem moet 
voldoen aan de voorschriften van bijlage 4, aanhangsel 6, punt 2.3.1, EP. 
   De bemonsteringssonde(s) voor de gasvormige emissies wordt/worden in de 
verdunningstunnel geplaatst op een punt waar de verdunningslucht en het uitlaatgas goed vermengd zijn en dicht bij de deeltjesbemonsteringssonde.  
   Voor de ETC-test kan de monsterneming op twee manieren verlopen:   – de verontreinigende stoffen worden bemonsterd in een bemonsteringszak over de 
hele cyclus en gemeten na de voltooiing van de test; 
   – de verontreinigende stoffen worden continu bemonsterd en geïntegreerd over de 
cyclus (deze methode is verplicht voor HC en NO
x). 
 4. BEPALING VAN DE DEELTJES   Voor het bepalen van de deeltjes is een verdunningssysteem nodig.  Verdunning kan 
worden verkregen door een partiële-stroomverdunningssysteem (uitsluitend ESC) of een volledige-stroomverdunningssysteem (verplicht voor ETC).  De doorstromingscapaciteit van het verdunningssysteem moet groot genoeg zijn om condensatie van water in de verdunnings- en de bemonsteringssystemen volledig uit te sluiten door de temperatuur van het verdunde gas vlak voor de filterhouders op of onder 325 K (52°C) te houden.  De verdunningslucht moet, vooral als de luchtvochtigheid hoog is, vóór instroming in het verdunningssysteem worden gedroogd.  De temperatuur van de verdunningslucht moet 298 ± 5 K (25 ± 5°C) bedragen.  Indien de temperatuur van de omgevingslucht minder dan 293 K (20°C) bedraagt, wordt aanbevolen de verdunningslucht van tevoren te verhitten tot een temperatuur boven 303 K (30°C).  De temperatuur van de verdunningslucht mag echter niet meer dan 325 K (52°C) bedragen alvorens de uitlaatgassen in de verdunningstunnel worden gevoerd. 
  Het partiële-stroomverdunningssysteem moet zodanig zijn ontworpen dat de 
uitlaatgasstroom in twee delen wordt gesplitst, waarbij de kleinste stroom met lucht wordt verdund en vervolgens wordt gebruikt voor de meting van de deeltjes.  Het is van essentieel belang dat de verdunningsverhouding zeer nauwkeurig wordt bepaald.  Er kan gebruik worden gemaakt van verschillende scheidingsmethoden, waarbij het type scheiding in belangrijke mate bepaalt welke bemonsteringsapparatuur moet worden gebruikt en welke procedures moeten worden gevolgd (zie bijlage 4, aanhangsel 6, punt 2.2).  De deeltjesbemonsteringssonde moet vlak bij de gassonde worden geplaatst en de installatie moet in overeenstemming zijn met de bepalingen van punt 3.4.1.  
  Om de massa van de deeltjes vast te stellen, zijn een deeltjesbemonsteringssysteem, 
deeltjesbemonsteringsfilters, een microgrambalans en een weegkamer met constante temperatuur en vochtigheid nodig.  L 375/136 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 Bij de deeltjesbemonstering wordt de methode met één filter toegepast, waarbij gebruik 
wordt gemaakt van één paar filters (zie punt 4.1.3) voor de hele testcyclus.  Bij de ESC-
test moet veel aandacht worden besteed aan de bemonsteringsduur en -stromen gedurende de bemonsteringsfase van de test.   
 4.1. Deeltjesbemonsteringsfilters
 
 4.1.1. Filterspecificaties   Er moet gebruik worden gemaakt van met fluorkoolstof gecoate glasvezelfilters of 
membraanfilters op fluorkoolstofbasis.  Alle filtertypen moeten een 0,3 µm-DOP-(dioctylftalaat)-opvangrendement van minstens 95% hebben bij een gasaanstroomsnelheid tussen 35 en 80 cm/s. 
 4.1.2. Filtergrootte   De deeltjesfilters moeten een minimumdiameter van 47 mm (37 mm werkzame 
diameter) hebben.  Grotere filterdiameters zijn toegestaan (zie punt 4.1.5). 
 4.1.3. Primaire en secundaire filters   Het verdunde uitlaatgas moet worden bemonsterd met een stel filters die tijdens de 
testcyclus in serie zijn geplaatst (een primair en een secundair filter).  Het secundaire filter mag zich niet meer dan 100 mm na het primaire filter bevinden en mag daarmee niet in contact zijn.  De filters mogen afzonderlijk of als stel worden gewogen, waarbij de beroete zijden tegen elkaar worden geplaatst. 
 4.1.4. Aanstroomsnelheid door het filter   De aanstroomsnelheid door het filter moet 35 tot 80 cm/s bedragen.  De drukval mag 
tussen begin en eind van de test met niet meer dan 25 kPa toenemen. 
 4.1.5. Filterbelasting   De aanbevolen minimumfilterbelasting bedraagt 0,5 mg/1 075 mm
2 beroet oppervlak 
voor de methode met één filter.  Bij de gebruikelijke filterafmetingen zijn de waarden zoals aangegeven in tabel 9. 
   Tabel 9
: Aanbevolen filterbelastingen 
 
Filterdiameter (mm)  Aanbevolen werkzame 
diameter (mm)  Aanbevolen minimum-
belasting (mg/mm²)  
47 37 0,5 
70 60 1,3 
90 80 2,3 
110 100 3,6 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/137
4.2. Specificaties van de weegkamer en de analytische balans  
 
4.2.1. Weegkameromstandigheden   De kamer (of ruimte) waarin de deeltjesfilters worden geconditioneerd en gewogen, 
moet gedurende het conditioneren en wegen van de filters op een temperatuur van 295 ± 3 K (22 ± 3°C) worden gehouden.  De vochtigheid moet op een dauwpunt van 282,5 ± 3 K (9,5 ± 3°C) en een relatieve vochtigheid van 45 ± 8% worden gehouden. 
 4.2.2. Wegen van het referentiefilter   De atmosfeer in de kamer (of ruimte) moet vrij zijn van vuildeeltjes (zoals stof) die zich 
gedurende de stabiliseringsperiode op het deeltjesfilter kunnen afzetten.  Afwijkingen van de weegkamerspecificaties van punt 4.2.1 zijn toegestaan, indien de duur van de afwijkingen niet meer dan 30 minuten bedraagt.  De weegkamer moet aan de voorgeschreven specificaties voldoen voordat het personeel zich in de weegkamer begeeft.  Er moeten minstens twee ongebruikte referentiefilters of referentiefilterparen worden gewogen binnen vier uur vóór of bij voorkeur op hetzelfde tijdstip als de weging van het bemonsteringsfilter(paar).  De referentiefilters moeten van dezelfde grootte en hetzelfde materiaal zijn als de bemonsteringsfilters. 
  Indien het gemiddelde gewicht van de referentiefilters (het referentiefilterpaar) tussen de 
wegingen van de bemonsteringsfilters afwijkingen vertoont van meer dan ± 5% (± 7,5% voor het filterpaar) van de aanbevolen minimumfilterbelasting (zie punt 4.1.5), moeten alle bemonsteringsfilters worden verwijderd en wordt de emissietest herhaald. 
    Indien niet aan de in punt 4.2.1 genoemde stabiliteitscriteria voor de weegkamer wordt 
voldaan, maar de weging van het referentiefilter(paar) aan de bovenstaande criteria voldoet, heeft de fabrikant van het voertuig de mogelijkheid de massa's van de bemonsteringsfilters te aanvaarden of de test ongeldig te verklaren, waarna het conditioneringssysteem van de weegkamer wordt bijgesteld en de test wordt overgedaan. 
 4.2.3. Analytische balans   De voor het wegen van alle filters gebruikte analytische balans moet een 
nauwkeurigheid (standaardafwijking) van 20 µg en een resolutie van 10 µg (1 cijfer = 10 µg) hebben.  Voor filters met een kleinere diameter dan 70 mm moeten de nauwkeurigheid en de resolutie respectievelijk 2 µg en 1 µg bedragen. 
 4.2.4. Eliminering van statische-elektriciteitseffecten   Om de gevolgen van statische elektriciteit te elimineren, moeten de filters voor het 
wegen worden geneutraliseerd met bijvoorbeeld polonium of een ander even effectief middel. 
 L 375/138 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
4.3. Overige specificaties voor de deeltjesmeting  
 
 Alle delen van het verdunningssysteem en het bemonsteringssysteem vanaf de 
uitlaatpijp tot en met de filterhouder die in contact zijn met het ruwe en het verdunde uitlaatgas, moeten zodanig zijn ontworpen dat afzetting of wijziging van de deeltjes tot een minimum wordt beperkt.  Alle deeltjes moeten gemaakt zijn van elektrisch geleidende materialen die niet reageren met de uitlaatgasbestanddelen en moeten elektrisch worden geaard om elektrostatische effecten te voorkomen. 
 5. BEPALING VAN DE OPACITEIT VAN DE ROOK   In dit deel worden de specificaties gegeven voor de voorgeschreven en de facultatieve 
testapparatuur die bij de ELR-test wordt gebruikt.  De rook wordt gemeten met een opaciteitsmeter die zowel een opaciteits- als een lichtabsorptiecoëfficiëntstand heeft.  De opaciteitsstand wordt uitsluitend voor kalibreringsdoeleinden en voor het controleren van de goede werking van de opaciteitsmeter gebruikt.  De rookwaarden van de testcyclus worden gemeten in de lichtabsorptiecoëfficiëntstand. 
 5.1. Algemene eisen
 
  De ELR-test vereist het gebruik van een opaciteitsmeet- en 
gegevensverwerkingssysteem dat drie functionele elementen omvat.  Deze elementen mogen geïntegreerd zijn in een apparaat of een systeem van met elkaar verbonden bestanddelen zijn.  De drie functionele elementen zijn: 
  – een opaciteitsmeter die aan de specificaties van bijlage 4, aanhangsel 6, punt 3, 
voldoet; 
   – een gegevensverwerkingssysteem dat de in bijlage 4, aanhangsel 1, punt 6, 
omschreven functies kan uitvoeren;  
  
– een printer en/of elektronisch opslagmedium waarmee de overeenkomstig bijlage 4, 
aanhangsel 1, punt 6.3, vereiste rookwaarden kunnen worden vastgelegd en afgedrukt. 
 5.2. Specifieke eisen
 
 5.2.1. Lineariteit   De lineariteit moet binnen ± 2% van de opaciteit zijn.  5.2.2. Nulpuntsverloop   Het nulpuntsverloop gedurende een periode van een uur mag niet groter zijn dan ± 1% 
van de opaciteit. 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/139
5.2.3. Opaciteitsmeterschaal en -bereik 
  Wanneer de opaciteit wordt afgelezen, moet het bereik 0-100% opaciteit zijn en de 
afleesnauwkeurigheid 0,1% opaciteit.  Wanneer de lichtabsorptiecoëfficiënt wordt afgelezen, moet het bereik 0-30 m
-1 lichtabsorptiecoëfficiënt zijn en de 
afleesnauwkeurigheid 0,01 m-1 lichtabsorptiecoëfficiënt. 
 5.2.4. Responstijd van het instrument   De fysieke responstijd van de opaciteitsmeter mag niet groter zijn dan 0,2 s.  De fysieke 
responstijd is het verschil tussen de tijdstippen waarop de output van een ontvanger met snelle respons 10%, respectievelijk 90% van de volledige schaal bereikt wanneer de opaciteit van het gemeten gas in minder dan 0,1 s wordt gewijzigd. 
  De elektrische responstijd is het verschil tussen de tijdstippen waarop de output van de 
opaciteitsmeter 10%, respectievelijk 90% van de volledige schaal bereikt wanneer de lichtbron onderbroken of volledig gedoofd wordt in minder dan 0,01 s. 
 5.2.5. Neutrale-opaciteitsfilters   Wanneer bij de kalibrering van een opaciteitsmeter, bij lineariteitsmetingen of bij de 
instelling van het meetbereik een neutrale-opaciteitsfilter wordt gebruikt, moet de waarde ervan bekend zijn tot op maximaal 1,0% van de opaciteit.  De nominale waarde van het filter moet ten minste eenmaal per jaar worden gecontroleerd aan de hand van een referentie die op een nationale of internationale norm is gebaseerd. 
   Neutrale-opaciteitsfilters zijn precisie-instrumenten en kunnen bij gebruik gemakkelijk 
worden beschadigd.  Zij moeten zo weinig mogelijk en steeds met grote zorg worden gehanteerd om te vermijden dat het filter bekrast of vervuild wordt. 
 
__________ L 375/140 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
Bijlage 4 – Aanhangsel 5  
 
KALIBRATIEPROCEDURE 
 
 1. KALIBRATIE VAN DE ANALYTISCHE INSTRUMENTEN  1.1. Inleiding
 
  Elk analyseapparaat moet zo vaak als nodig worden gekalibreerd om aan de 
nauwkeurigheidseisen van dit reglement te voldoen.  De toe te passen kalibratiemethode wordt in dit punt beschreven voor de analyseapparatuur zoals bedoeld in bijlage 4, aanhangsel 4, punt 3, en in bijlage 4, aanhangsel 6, punt 1. 
 1.2. Kalibratiegassen
 
  De bewaartijd voor alle kalibratiegassen moet worden gerespecteerd.  De door de fabrikant aangegeven houdbaarheidsdatum van de kalibratiegassen moet 
worden genoteerd. 
 1.2.1. Zuivere gassen   De vereiste zuiverheidsgraad van de gassen is gedefinieerd door de hieronder vermelde 
grenswaarden voor de verontreiniging.  De volgende gassen moeten voor gebruik beschikbaar zijn: 
   Gezuiverde stikstof   (verontreiniging ≤ 1 ppm C1, ≤ 1 ppm CO, ≤ 400 ppm CO
2, ≤ 0,1 ppm NO) 
   Gezuiverde zuurstof 
  (zuiverheidsgraad > 99,5 vol.-% O
2) 
 
  Waterstof-heliummengsel 
  (40 ± 2% waterstof, rest helium)   (verontreiniging ≤ 1 ppm C1, ≤ 400 ppm CO
2) 
   Gezuiverde synthetische lucht   (verontreiniging ≤ 1 ppm C1, ≤ 1 ppm CO, ≤ 400 ppm CO
2, ≤ 0,1 ppm NO) 
 (zuurstofgehalte tussen 18 en 21 vol.-%)   Gezuiverd propaan of CO voor de CVS-verificatie  1.2.2. Kalibratie- en ijkgassen   Er moeten gasmengsels met de volgende chemische samenstelling beschikbaar zijn:  27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/141
  C 3H 8 en gezuiverde synthetische lucht (zie punt 1.2.1); 
 
  CO en gezuiverde stikstof;    NO
x en gezuiverde stikstof (het NO 2-gehalte van dit kalibratiegas mag niet meer 
dan 5% van het NO-gehalte bedragen); 
   CO
2 en gezuiverde stikstof; 
   CH
4 en gezuiverde synthetische lucht; 
   C
2H 6 en gezuiverde synthetische lucht; 
  Opmerking
: Andere gascombinaties zijn toegestaan mits de gassen niet met elkaar 
reageren. 
  De werkelijke concentratie van een kalibratie- en ijkgas moet binnen ± 2% van de 
nominale waarde liggen.  Alle concentraties van het kalibratiegas zijn gebaseerd op het volume (volumeprocent of volume ppm). 
 De voor kalibratie en ijking gebruikte gassen mogen ook worden verkregen met behulp 
van een meng- en doseertoestel voor gassen, waarbij verdund wordt met zuiver N
2 of 
met zuivere synthetische lucht.  De nauwkeurigheid van de menginrichting moet zodanig zijn dat de concentratie van de verdunde kalibratiegassen op ± 2% na kan worden bepaald. 
 1.3. Bediening van de analyse- en bemonsteringsapparatuur
 
  De bediening van de analyseapparatuur geschiedt volgens de gebruiks- en 
bedieningsaanwijzingen van de fabrikant van het instrument.  De minimumvoorschriften van de punten 1.4 tot en met 1.9 moeten daarbij in aanmerking worden genomen. 
  1.4. Lektest
 
  Er wordt een lektest voor het systeem uitgevoerd.  De sonde wordt losgekoppeld van het 
uitlaatsysteem en het uiteinde wordt voorzien van een stop.  De analysatorpomp wordt ingeschakeld.  Na een stabiliseringsperiode moeten alle stroommeters nul aanwijzen.  Zo niet worden de bemonsteringsleidingen gecontroleerd en de gebreken hersteld. 
  De maximaal toelaatbare lekstroom aan de vacuümzijde mag 0,5% van de stroom bij 
normaal gebruik bedragen voor het gedeelte van het systeem dat wordt gecontroleerd.  De stroom door de analyseapparatuur en de stroom in de omloopleiding mogen worden gebruikt om de stroomwaarde bij normaal gebruik te ramen. 
  Bij een andere methode wordt de concentratie stapsgewijs aan het begin van de 
bemonsteringsleiding veranderd door van het nulgas op het ijkgas over te schakelen .  L 375/142 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
Indien na een toereikende tijdsperiode de aflezing een lagere concentratie aangeeft dan 
de toegevoerde concentratie, wijst dit op kalibratie- of lekproblemen. 
 1.5. Kalibratieprocedure
 
 1.5.1. Instrumentengeheel   Het geheel van instrumenten wordt gekalibreerd en de kalibratiekromme wordt 
gecontroleerd met behulp van standaardgassen.  De gasstromen moeten dezelfde zijn als bij de bemonstering van het uitlaatgas. 
 1.5.2. Opwarmtijd   De opwarmtijd moet overeenkomen met de aanbevelingen van de fabrikant.  Indien niet 
opgegeven, wordt voor het opwarmen van de analyseapparatuur een minimumperiode van twee uur aanbevolen. 
 1.5.3. NDIR- en HFID-analysator   De NDIR-analysator wordt zo nodig afgesteld en de vlam van de HFID-analysator wordt 
optimaal afgeregeld (punt 1.8.1). 
 1.5.4. Kalibratie   Elk normaal gebruikt werkgebied moet worden gekalibreerd.   Met gebruikmaking van zuivere synthetische lucht (of stikstof) worden de CO-, CO
2-, 
NO x- en HC-analyseapparaten op nul afgesteld. 
  De passende kalibratiegassen worden in het analyseapparaat gevoerd, de waarden 
worden vastgelegd en de kalibratiekromme wordt overeenkomstig punt 1.5.5 uitgezet. 
  Zo nodig wordt de nulinstelling opnieuw gecontroleerd en de kalibratieprocedure 
herhaald. 
 1.5.5. Vaststelling van de kalibratiekromme    1.5.5.1. Algemene aanwijzingen   De kalibratiekromme van het analyseapparaat wordt uitgezet met minstens vijf 
kalibratiepunten (afgezien van nul) die zo gelijkmatig mogelijk zijn verdeeld.  De hoogste nominale concentratie moet groter zijn dan of gelijk zijn aan 90% van het volledige schaalbereik. 
   De kalibratiekromme wordt berekend met de methode van de kleinste kwadraten.  
Indien de resulterende polynomiale graad groter is dan drie, moet het aantal 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/143
kalibratiepunten (inclusief nul) minstens gelijk zijn aan deze polynomiale graad plus 
twee. 
  De kalibratiekromme mag niet meer dan ± 2% afwijken van de nominale waarde van elk 
kalibratiepunt en niet meer dan ± 1% van het volledige schaalbereik bij nul. 
 Met de kalibratiekromme en de kalibratiepunten is het mogelijk te controleren of de 
kalibrering juist is uitgevoerd.  De verschillende karakteristieke parameters van de analyseapparatuur moeten worden aangegeven, zoals: 
   – het meetbereik,   – de gevoeligheid,   – de datum van uitvoering van de kalibratie.   1.5.5.2. Kalibratie beneden 15% van het volledige schaalbereik   De kalibratiekromme van het analyseapparaat wordt bepaald met behulp van ten minste 
vier kalibratiepunten (afgezien van nul) die nominaal gelijk zijn verdeeld beneden 15% van het volledige schaalbereik. 
  De kalibratiekromme wordt berekend met behulp van de methode van de kleinste 
kwadraten. 
  De kalibratiekromme mag niet meer dan ± 4% afwijken van de nominale waarde van elk 
kalibratiepunt en niet meer dan ± 1% van het volledige schaalbereik bij nul. 
 1.5.5.3. Alternatieve methoden   Als kan worden aangetoond dat een alternatieve techniek (bv. computer, elektronisch 
gestuurde meetbereikschakelaar enz.) een equivalente nauwkeurigheid oplevert, mogen deze worden toegepast. 
 1.6. Controle van de kalibratie
 
  Elk normaal gebruikt werkgebied moet vóór elke analyse worden gecontroleerd volgens 
de volgende procedure. 
  De kalibratie wordt gecontroleerd met een nulgas en een ijkgas waarvan de nominale 
waarde meer dan 80% van de volledige schaal van het meetbereik bedraagt. 
  Indien de gevonden waarden voor de twee controlepunten niet meer verschillen dan 
± 4% van het volledige schaalbereik van de opgegeven referentiewaarde, mogen de instelparameters worden gewijzigd.  Is dit niet het geval, dan moet een nieuwe kalibratiekromme worden vastgesteld overeenkomstig punt 1.5.5. 
 L 375/144 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
1.7. Doelmatigheidstest van de NO x-omzetter  
 
 De doelmatigheid van de omzetter die wordt toegepast voor de omzetting van NO 2 in 
NO, wordt getest overeenkomstig de punten 1.7.1 tot en met 1.7.8 (figuur 6). 
  
 
 
Figuur 6 :   Schema voor de controle van de doelmatigheid van de NO 2-omzetter 
 
EN NL 
solenoid valve elektromagnetische klep 
O2 O 2 
AC Wisselstroom 
Variac Variac 
Ozonator ozonisator 
NO/N2 NO/N 2 
to analyser naar analysator 
 
 1.7.1. Testschema   Aan de hand van het in figuur 6 afgebeelde testschema (zie tevens bijlage 4, aanhangsel 
4, punt 3.3.5) en de onderstaande procedure kan de doelmatigheid van de omzetters worden getest met behulp van een ozonisator. 
 1.7.2. Kalibratie   De CLD en de HCLD moeten worden gekalibreerd in het meest gebruikte werkgebied 
overeenkomstig de specificaties van de fabrikant en met gebruikmaking van een nulgas en een ijkgas (waarvan het NO-gehalte ongeveer 80% van het werkgebied moet bedragen en de NO
2-concentratie van het gasmengsel minder dan 5% van de NO-27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/145
concentratie bedraagt).  De NO x-analysator moet in de NO-stand staan, zodat het ijkgas 
niet door de omzetter stroomt.  De aangegeven concentratie moet worden genoteerd. 
 
1.7.3. Berekening   De doelmatigheid van de NO
x-omzetter wordt als volgt berekend:  
  
100 *d - cb - a1 (%) eid Doelmatigh⎟⎟
⎠⎞
⎜⎜
⎝⎛+ =  
 
 waarin:   a = NO
x-concentratie overeenkomstig punt 1.7.6 
 b = NO x-concentratie overeenkomstig punt 1.7.7 
 c = NO-concentratie overeenkomstig punt 1.7.4  d = NO-concentratie overeenkomstig punt 1.7.5  1.7.4. Toevoegen van zuurstof   Via een T-stuk wordt voortdurend zuurstof of referentielucht aan de gasstroom 
toegevoegd totdat de aangegeven concentratie 20% minder bedraagt dan de in punt 1.7.2 aangegeven kalibratieconcentratie. (De analysator staat in de NO-stand.)  De aangegeven concentratie (c) wordt genoteerd.  De ozonisator is gedurende het proces gedeactiveerd. 
 1.7.5. Activering van de ozonisator   De ozonisator wordt nu geactiveerd zodat genoeg ozon wordt geproduceerd om de NO-
concentratie tot ongeveer 20% (minimaal 10%) van de in punt 1.7.2 aangegeven kalibratieconcentratie te verminderen.  De aangegeven concentratie (d) wordt genoteerd. (De analysator staat in de NO-stand.) 
 1.7.6. NO
x-stand 
  De NO-analysator wordt vervolgens in de NO
x-stand gezet, zodat het gasmengsel 
(bestaande uit NO, NO 2, O 2 en N 2) door de omzetter stroomt.  De aangegeven 
concentratie (a) wordt genoteerd. (De analysator staat in de NO x-stand.) 
 1.7.7. Deactivering van de ozonisator   De ozonisator wordt nu gedeactiveerd.  Het in punt 1.7.6 beschreven gasmengsel 
stroomt door de omzetter in de detector.  De aangegeven concentratie (b) wordt genoteerd. (De analysator staat in de NO
x-stand.) 
 L 375/146 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
1.7.8. NO-stand 
  De analysator wordt nu in de NO-stand gezet, waarbij de ozonisator wordt uitgeschakeld 
en de zuurstof- of synthetische-luchtstroom wordt afgesloten. De NO
x-aflezing van de 
analysator mag niet meer dan ± 5% van de volgens punt 1.7.2 gemeten waarde afwijken. (De analysator staat in de NO-stand.) 
  1.7.9. Testfrequentie   De doelmatigheid van de omzetter moet voor elke kalibratie van de NO
x-analysator 
worden getest. 
 1.7.10. Eisen ten aanzien van de doelmatigheid   De doelmatigheid van de omzetter mag niet minder dan 90% bedragen, maar een hoger 
nuttig effect van 95% wordt sterk aanbevolen. 
 
Opmerking
: Indien de ozonisator, met de analysator ingesteld voor het meest 
gebruikelijke meetbereik, geen vermindering van 80 tot 20% kan teweegbrengen overeenkomstig punt 1.7.5, moet het hoogste meetbereik worden gebruikt waarbij deze vermindering wel mogelijk is. 
 1.8. Instelling van de FID
 
 1.8.1. Optimalisering van de detectorrespons   De FID moet overeenkomstig de aanbevelingen van de fabrikant worden afgesteld.  Er 
moet gebruik worden gemaakt van een propaan/luchtmengsel als ijkgas voor de optimalisering van de respons voor het meest gebruikte werkgebied. 
  Er wordt een ijkgas met een C-concentratie van 350 ± 75 ppm in het analyseapparaat 
gevoerd, waarbij de brandstof- en luchtstroom overeenkomstig de aanwijzingen van de fabrikant van het instrument worden afgesteld.  De respons bij een bepaalde brandstofstroom wordt bepaald uit het verschil tussen de ijkgas- en de nulgasrespons.  De brandstofstroom moet stapsgewijs worden bijgesteld onder en boven de specificatie van de fabrikant.  De ijkgasrespons en de nulgasrespons bij beide brandstofstromen moeten worden genoteerd.  Het verschil tussen de ijkgasrespons en de nulgasrespons moet worden uitgezet en de brandstofstroom moet worden bijgesteld naar de rijke kant van de kromme. 
  1.8.2. Responsfactoren voor koolwaterstof   De analysator moet worden gekalibreerd met een propaan/luchtmengsel en gezuiverde 
synthetische lucht overeenkomstig punt 1.5. 
  De responsfactoren moeten worden bepaald wanneer de analysator in gebruik wordt 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/147
genomen en na grote onderhoudsbeurten.  De responsfactor (R f) voor een bepaalde 
koolwaterstof is de verhouding tussen de FID C1-aflezing en de gasconcentratie in de 
cilinder uitgedrukt in ppm C l. 
  De concentratie van het testgas moet op een zodanig niveau zijn dat de respons ongeveer 
80% van de volledige schaal is.  De concentratie moet bekend zijn met een nauwkeurigheid van ± 2% ten opzichte van een gravimetrische standaard uitgedrukt in volume.  Bovendien moet de gascilinder vooraf gedurende 24 uur op een temperatuur van 298 ± 5 K (25 ± 5°C) worden geconditioneerd. 
  De te gebruiken testgassen en de aanbevolen relatieve responsfactorgebieden zijn als volgt:   methaan en gezuiverde synthetische lucht 1,00  ≤  R
f ≤  1,15  (diesel- en LPG-
motoren)  
 
 methaan en gezuiverde synthetische lucht 1,00  ≤  R f ≤  1,07  (aardgasmotoren) 
 
 propyleen en gezuiverde synthetische lucht 0,90  ≤  R f  ≤  1,1 
  tolueen en gezuiverde synthetische lucht  0,90  ≤  R
f  ≤  1,10 
  Dit zijn waarden ten opzichte van een responsfactor (R
f) van 1,00 voor propaan en 
zuivere synthetische lucht. 
 1.8.3. Controle van de storing door zuurstof   De storing door zuurstof moet worden gecontroleerd wanneer een analysator in gebruik 
wordt genomen en na grote onderhoudsbeurten. 
  De responsfactor is gedefinieerd en wordt bepaald overeenkomstig punt 1.8.2.  Het te 
gebruiken testgas en de aanbevolen relatieve responsfactorgebieden zijn als volgt:  
 
propaan en stikstof  0,95  ≤  R
f  ≤  1,05 
  Dit is een waarde ten opzichte van een responsfactor (R
f) van 1,00 voor propaan en 
zuivere synthetische lucht. 
  De zuurstofconcentratie van de FID-branderlucht mag maximaal ± 1 mol.- % afwijken 
van de zuurstofconcentratie van de branderlucht die bij de laatste zuurstofstoringscontrole is gebruikt.  Indien het verschil groter is, moet de zuurstofstoring worden gecontroleerd en de analysator zo nodig worden bijgesteld. 
  L 375/148 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
1.8.4. Doelmatigheid van de niet-methaancutter (NMC — uitsluitend voor aardgasmotoren) 
  De NMC wordt gebruikt voor het verwijderen van andere koolwaterstoffen dan methaan 
uit het gasmonster, namelijk door oxidering van alle koolwaterstoffen behalve methaan.  In het ideale geval bedraagt de methaanconversie 0% en loopt de conversie van de andere koolwaterstoffen, vertegenwoordigd door ethaan, op tot 100%.  Voor de nauwkeurige meting van de NMHC worden beide rendementen bepaald en gebruikt voor de meting van de NMHC-emissiemassastroom (zie bijlage 4, aanhangsel 2, punt 4.3). 
  1.8.4.1. Doelmatigheid van de methaanconversie    Het methaankalibratiegas wordt wel en niet via de NMC door de FID geleid en in beide 
gevallen wordt de concentratie gemeten.  De doelmatigheid wordt dan als volgt bepaald: 
 
CEconc
concMw
wo=− 1
/ 
  
 waarin: 
   conc
w = HC-concentratie met door de NMC stromend CH 4 
 conc w/o = HC-concentratie met niet door de NMC stromend CH 4 
  
1.8.4.2. Doelmatigheid van de ethaanconversie 
   Het ethaankalibratiegas wordt wel en niet via de NMC door de FID geleid en in beide 
gevallen wordt de concentratie gemeten.  De doelmatigheid wordt dan als volgt bepaald: 
 
CEconc
concEw
wo=− 1
/ 
  
 waarin: 
   conc
w = HC-concentratie met door de NMC stromend C 2H 6 
 conc w/o = HC-concentratie met niet door de NMC stromend C 2H 6 
  1.9. Storende effecten bij CO-, CO
2- en NO x-analysatoren  
  Andere gassen in het uitlaatgas dan het te analyseren gas kunnen de aflezing op 
verschillende wijzen beïnvloeden.  Positieve storing treedt op bij NDIR-instrumenten wanneer het storende gas hetzelfde effect heeft als het te meten gas, maar in mindere mate.  Negatieve storing treedt op in NDIR-instrumenten doordat het storende gas de absorptieband van het te meten gas verbreedt en in CLD-instrumenten doordat het storingsgas de straling onderdrukt.  De in de punten 1.9.1 en 1.9.2 bedoelde storingscontroles moeten worden uitgevoerd vóór het eerste gebruik van de analysator en na grote onderhoudsbeurten.  27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/149
 
1.9.1. Storingscontrole van de CO-analysator   Water en CO
2 kunnen de prestaties van de CO-analysator verstoren.  Derhalve wordt 
een CO 2-ijkgas met een concentratie van 80 tot 100% van de volledige schaal in het 
maximumwerkgebied dat bij de test wordt gebruikt, door water op kamertemperatuur geleid en de respons van de analysator wordt genoteerd.  De analysatorrespons mag niet meer dan 1% van het volledige schaalbereik bedragen voor gebieden die groter zijn dan of gelijk zijn aan 300 ppm en niet meer dan 3 ppm voor gebieden beneden 300 ppm. 
  1.9.2. Dempingscontrole van de NO
x-analysator 
  De twee relevante gassen voor CLD- (en HCLD-)analysators zijn CO
2 en waterdamp.  
De dempingsresponsen op deze gassen zijn evenredig met de concentratie ervan. Er zijn derhalve testtechnieken nodig om de demping bij de verwachte hoogste concentraties tijdens de test te bepalen. 
 1.9.2.1. Dempingscontrole voor CO
2 
  Een CO
2-ijkgas met een concentratie van 80 tot 100% van de volledige schaal van het 
maximumwerkgebied moet door de NDIR-analysator worden gevoerd en de CO 2-
waarde moet worden vastgesteld als A.  Vervolgens wordt het gas verdund met 50% NO-ijkgas en door de NDIR en de (H)CLD gevoerd waarbij de CO
2- en NO-waarden 
worden genoteerd als B en C.  De CO 2-toevoer wordt afgesloten en alleen het NO-ijkgas 
loopt door de (H)CLD. De NO-waarde wordt als D genoteerd. 
  De demping, die niet groter dan 3% van het volledige schaalbereik mag zijn, wordt als 
volgt berekend: 
  
100 *B) * (D - A) * (DA) * (C- 1 demping %
⎥⎥
⎦⎤
⎢⎢
⎣⎡
⎟⎟
⎠⎞
⎜⎜
⎝⎛=  
 
 waarin: 
 
 A = de met de NDIR gemeten onverdunde CO 2-concentratie, % 
 B = de met de NDIR gemeten verdunde CO 2-concentratie, % 
 C = de met de (H)CLD gemeten verdunde NO-concentratie, ppm  D = de met de (H)CLD gemeten onverdunde NO-concentratie, ppm    Alternatieve methoden voor het verdunnen en bepalen van de CO
2- en NO-
ijkgaswaarden zoals "dynamic mixing/blending" kunnen worden toegepast. 
    L 375/150 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
1.9.2.2. Controle van de waterdampverzadigingsdruk 
  Deze controle is uitsluitend van toepassing op de meting van natte-gasconcentraties.  
Voor de berekening van de waterdampverzadigingsdruk moet het NO-ijkgas met waterdamp worden verdund en moet de waterdampconcentratie van het mengsel stapsgewijs worden gebracht op de waarde die tijdens de test wordt verwacht. 
  Een NO-ijkgas met een concentratie van 80 tot 100% van de volledige schaal in het 
normale werkgebied moet door de (H)CLD worden gevoerd en de NO-waarde moet als D worden genoteerd.  Het NO-ijkgas moet bij kamertemperatuur door het water borrelen en door de (H)CLD worden gevoerd waarbij de NO-waarde als C wordt genoteerd.  De absolute werkdruk van het analyseapparaat en de watertemperatuur moeten worden bepaald en worden genoteerd als respectievelijk E en F.  De verzadigde dampdruk van het mengsel bij de watertemperatuur van de bubbler (F) moet worden vastgesteld en als G worden genoteerd.  De waterdampconcentratie van het mengsel (H, in %) moet op de volgende wijze worden berekend:  
 
H = 100*( G/E) 
 
 De verwachte verdunde NO-ijkgasconcentratie (in waterdamp) (D
e) moet als volgt 
worden berekend: 
 
D e = D* ( 1- H/100 ) 
 
 Voor dieseluitlaatgas moet de maximumwaterdampconcentratie in het uitlaatgas (H m, in 
%) tijdens de test worden geraamd, waarbij wordt verondersteld dat de atoomverhouding H/C in de brandstof 1,8:1 bedraagt, op basis van de verdunde CO
2-
ijkgasconcentratie (A, gemeten overeenkomstig punt 1.9.2.1) en wel als volgt: 
  
H m = 0,9*A 
   De waterdampverzadigingsdruk, die niet meer dan 3% mag zijn, wordt als volgt 
berekend: 
 
% H
2O verzadigd = 100 * ( ( D e - C )/D e) * (H m/H) 
  waarin:   D
e de verwachte verdunde NO-concentratie, ppm 
 C de verdunde NO-concentratie, ppm  H
m de maximumwaterdampconcentratie, % 
 H de werkelijke waterdampconcentratie, %  
Opmerking
:   Het is van belang dat de NO 2-concentratie in het NO-ijkgas bij deze 
controle minimaal is, aangezien er bij de berekening van de demping geen rekening is gehouden met de absorptie van NO
2 in water. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/151
  
1.10. Kalibratiefrequentie  
  De analyseapparatuur moet ten minste om de drie maanden overeenkomstig punt 1.5 
worden gekalibreerd of wanneer het systeem wordt gerepareerd of een wijziging wordt aangebracht die van invloed is op de kalibratie. 
 2. KALIBRATIE VAN HET CVS-SYSTEEM  2.1. Algemeen
 
  Bij de kalibratie van het CVS-systeem wordt gebruikgemaakt van een nauwkeurige debietmeter en een instelbare restrictie.  De stroom in het systeem wordt bij verschillende drukken gemeten, en tevens worden de afstellingsparameters van het systeem gemeten en aan de gasstromen gerelateerd. 
  Er mogen verschillende typen debietmeters worden gebruikt, bijvoorbeeld een 
gekalibreerde venturibuis, een laminaire stromingsmeter of een gekalibreerde turbulente stromingsmeter. 
 2.2. Kalibratie van de verdringerpomp (PDP)
 
  Alle parameters die betrekking hebben op de pomp, worden gelijktijdig gemeten met de 
parameters die verband houden met de debietmeter, die in serie is geschakeld met de pomp.  Vervolgens kan de kromme van het berekende debiet (uitgedrukt in m
3/min bij 
de inlaat van de pomp, bij absolute druk en temperatuur) worden uitgezet, tegen een correlatiefunctie die overeenkomt met een gegeven combinatie van voor de pomp geldende parameters.  Vervolgens wordt de lineaire vergelijking bepaald die de verhouding tussen het pompdebiet en de correlatiefunctie uitdrukt.  Indien de pomp van het CVS-systeem meer dan één pompsnelheid heeft, moet voor iedere gebruikte snelheid een kalibratie worden verricht.  Tijdens het kalibreren moet de temperatuur stabiel worden gehouden. 
 2.2.1. Gegevensanalyse   De luchtstroom (Q
s) bij elke restrictiestand (ten minste 6 standen) wordt berekend in 
m3/min aan de hand van de meetwaarden van de debietmeter volgens de door de 
fabrikant voorgeschreven methode.  De luchtstroming wordt vervolgens omgezet in pompdebiet V
0, weergegeven in m3 per omwenteling bij absolute temperatuur en druk 
bij de inlaat van de pomp: 
 
VQ
nT
Ps
A0273101 3=∗ ∗. 
 L 375/152 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 waarin: 
  Q
s = luchtstroming bij standaardomstandigheden (101,3 kPa, 273 K), m3/s 
 T = temperatuur bij de inlaat van de pomp, K  p
A = absolute druk bij de inlaat van de pomp (p B-p 1), kPa 
 n = toerental van de pomp, omw./s    Ter compensatie van de wisselwerking tussen de drukvariaties van de pomp en de 
pompslip wordt de correlatiefunctie (X
0) tussen het toerental van de pomp (n), het 
drukverschil tussen inlaat en uitlaat van de pomp en de absolute druk bij de uitlaat van de pomp berekend met de volgende formule: 
 
Xnp
pp
A01=∗∆ 
 
 waarin:   ∆p
P = drukverschil tussen inlaat en uitlaat van de pomp, kPa 
 p A = absolute druk bij de uitlaat van de pomp, kPa 
  Ter verkrijging van de kalibratievergelijkingen met de onderstaande formule wordt een 
lineaire aanpassing met de kleinste kwadraten uitgevoerd: 
 
V
0 = D 0 - m * (X 0) 
  D
0 en m zijn de constanten voor de helling en ordinaat die de regressielijnen 
beschrijven. 
   Indien het CVS-systeem verschillende bedrijfssnelheden heeft, moet voor iedere 
snelheid een kalibratie worden verricht. De voor deze snelheden verkregen kalibratiekrommen moeten zo goed als evenwijdig zijn en de ordinaatwaarden bij de oorsprong D
0 moeten toenemen naarmate het debietbereik van de pomp afneemt. 
  De met behulp van de vergelijking berekende waarden moeten binnen ± 0,5% van de 
gemeten waarden van V
0 liggen.  De waarden van m variëren per pomp.  De instroming 
van deeltjes zal ertoe leiden dat de pompslip na enige tijd vermindert, wat tot lagere waarden voor m leidt.  De kalibratie moet daarom worden uitgevoerd bij het in bedrijf stellen van de pomp, na iedere belangrijke onderhoudsbeurt en wanneer bij een algemene controle van het systeem (zie punt 2.4) een wijziging van de slip wordt vastgesteld. 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/153
2.3. Kalibratie van de venturibuis met kritische stroming (CFV)  
 
 De kalibratie van de CFV is gebaseerd op de debietvergelijking voor een venturibuis 
met kritische stroming.  De gasstroom is een functie van de inlaatdruk en -temperatuur, zoals hieronder aangegeven: 
 
QKp
TsvA=∗ 
 waarin:   K
v = kalibratiecoëfficiënt 
 p A = absolute druk bij de inlaat van de venturibuis, kPa 
 T = temperatuur bij de inlaat van de venturibuis, K  2.3.1. Gegevensanalyse   De luchtstroom (Q
s) bij elke restrictiestand (ten minste 8 standen) wordt berekend in 
m3/min aan de hand van de meetwaarden van de debietmeter volgens de door de 
fabrikant voorgeschreven methode.  De waarden van de kalibratiecoëfficiënt voor elk meetpunt worden berekend met behulp van onderstaande formule: 
 
KQT
pvs
A=∗ 
 
 waarin:   Q
s = luchtstroming bij standaardomstandigheden (101,3 kPa, 273 K), m3/s 
 T = temperatuur bij de inlaat van de venturibuis, K  p
A = absolute druk bij de inlaat van de venturibuis, kPa 
  Een kromme van K
V wordt uitgezet als functie van de druk bij de inlaat van de 
venturibuis.  Bij een kritische stroming (gesmoord) heeft K V een betrekkelijk constante 
waarde.  Wanneer de druk afneemt (d.w.z. wanneer de onderdruk toeneemt), komt de venturibuis vrij en neemt K
V af, wat aangeeft dat de CFV buiten het toelaatbare gebied 
werkt. 
  Voor minimaal 8 metingen in het kritische gebied worden de gemiddelde K
V en de 
standaardafwijking berekend.  De standaardafwijking mag niet meer dan ± 0,3% van de gemiddelde K
V bedragen. 
 2.4. Algemene controle van het systeem
 
  De totale nauwkeurigheid van de CVS-bemonsterings- en analyseapparatuur wordt 
bepaald door een bekende massa verontreinigend gas in het systeem te brengen terwijl dit normaal werkt.  Vervolgens wordt de analyse uitgevoerd en wordt de massa verontreinigend gas berekend aan de hand van de formules van bijlage 4, aanhangsel 2, L 375/154 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
punt 4.3, behalve voor propaan waarvoor een factor van 0,000472 wordt gebruikt in 
plaats van 0,000479 voor HC.  Daarbij wordt een van de twee volgende technieken toegepast. 
 2.4.1. Meting met behulp van een opening met kritische stroming   In het CVS-systeem wordt via een opening met gekalibreerde kritische stroming een 
bekende hoeveelheid zuiver gas (koolmonoxide of propaan) gebracht.  Indien de inlaatdruk voldoende hoog is, is de door de opening geregelde stroom onafhankelijk van de uitlaatdruk van de opening (kritische stromingsomstandigheden).  Men laat het CVS-systeem gedurende vijf tot tien minuten werken zoals bij een normale uitlaatemissietest.  Een gasmonster wordt vervolgens met de normale apparatuur (bemonsteringszak of integratiemethode) geanalyseerd en de massa van het gas wordt berekend.  De aldus bepaalde massa mag niet meer dan 3% van de bekende massa van het ingespoten gas afwijken.  
 2.4.2. Meting met behulp van een gravimetrische methode   Men bepaalt de massa van een kleine met koolmonoxide of propaan gevulde fles met 
een nauwkeurigheid van ± 0,01 gram.  Gedurende 5 tot 10 minuten laat men het CVS-systeem werken zoals bij een normale uitlaatemissietest, terwijl in het systeem CO of propaan wordt ingespoten.  De in de apparatuur gebrachte hoeveelheid zuiver gas wordt bepaald door het massaverschil van de fles te meten.  Een gasmonster wordt vervolgens met de normale apparatuur (bemonsteringszak of integratiemethode) geanalyseerd en de massa van het gas wordt berekend.  De aldus bepaalde massa mag niet meer dan 3% van de bekende massa van het ingespoten gas afwijken.  
 3. KALIBRATIE VAN HET DEELTJESMEETSYSTEEM  3.1. Inleiding
 
  Elk onderdeel moet zo vaak als nodig worden gekalibreerd om aan de 
nauwkeurigheidsvoorschriften van dit reglement te voldoen.  De toe te passen kalibratiemethode wordt in dit punt beschreven voor de in bijlage 4, aanhangsel 4, punt 4, en in bijlage 4, aanhangsel 6, punt 2, bedoelde onderdelen. 
 3.2. Stroommeting
 
  De kalibratie van de gasstroommeters of van de stroommeetinstrumenten moet 
gebaseerd zijn op een nationale en/of internationale norm.  De maximumfout in de meetwaarde mag maximaal ± 2% van de aflezing bedragen. 
  Indien de gasstroom wordt bepaald door een differentiaalstroommeting, moet de 
maximumfout in het verschil zodanig zijn dat de nauwkeurigheid van G
EDF binnen ± 4% 
ligt (zie ook bijlage 4, aanhangsel 6, punt 2.2.1, uitlaatgasanalysator EGA).  Deze kan afzonderlijk worden berekend door de RMS van de fouten van elk instrument te 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/155
bepalen. 
  
3.3. Controle van de partiële-stroomtoestanden  
  Het bereik van de uitlaatgassnelheid en de drukschommelingen moeten worden 
gecontroleerd en worden afgesteld overeenkomstig de voorschriften van bijlage 4, aanhangsel 6, punt 2.2.1, EP, indien van toepassing. 
 3.4. Kalibratiefrequentie
 
  De stroommeetapparatuur moet ten minste om de drie maanden worden gekalibreerd of 
wanneer een wijziging aan het systeem wordt aangebracht die van invloed is op de kalibratie. 
 4. KALIBRATIE VAN DE OPACITEITSMEETAPPARATUUR  4.1. Inleiding
 
 
 De opaciteitsmeter moet zo vaak als nodig worden gekalibreerd om aan de 
nauwkeurigheidsvoorschriften van dit reglement te voldoen.  De toe te passen 
kalibratiemethode wordt in dit punt beschreven voor de in bijlage 4, aanhangsel 4, punt 5, en in bijlage 4, aanhangsel 6, punt 3, bedoelde onderdelen. 
 4.2. Kalibratieprocedure
 
  4.2.1. Opwarmtijd   De opaciteitsmeter wordt opgewarmd en gestabiliseerd overeenkomstig de 
aanbevelingen van de fabrikant.  Indien de opaciteitsmeter met een luchtspoelsysteem is uitgerust om het beroeten van de optische elementen van het instrument te voorkomen, moet dit systeem eveneens volgens de aanbevelingen van de fabrikant worden geactiveerd en afgesteld. 
  4.2.2. Controle van de lineariteit    De lineariteit van de opaciteitsmeter wordt gecontroleerd in de opaciteitsstand volgens 
de aanbevelingen van de fabrikant.  Drie neutrale-opaciteitsfilters met bekende transmissiecoëfficiënten, die voldoen aan de voorschriften van bijlage 4, aanhangsel 4, punt 5.2.5, worden in de opaciteitsmeter geplaatst en de waarde wordt opgetekend.  De grijsfilters hebben een nominale opaciteit van ongeveer 10, 20 en 40%. 
   De lineariteit mag niet meer dan ± 2% opaciteit afwijken van de nominale waarde van 
het neutrale-opaciteitsfilter.  Niet-lineariteit die deze waarde overschrijdt moet worden gecorrigeerd alvorens met de test wordt gestart. 
  L 375/156 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
4.3. Kalibratiefrequentie  
 
 De opaciteitsmeter moet ten minste om de drie maanden overeenkomstig punt 4.2.2 
worden gekalibreerd of wanneer het systeem wordt gerepareerd of een wijziging wordt aangebracht die van invloed is op de kalibratie. 
 
__________ 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/157
Bijlage 4 – Aanhangsel 6  
 
ANALYSE- EN BEMONSTERINGSSYSTEMEN 
 
1. BEPALING VAN DE GASVORMIGE EMISSIES  1.1. Inleiding
 
  In punt 1.2 en de figuren 7 en 8 staan uitvoerige beschrijvingen van de aanbevolen 
bemonsterings- en analysesystemen.  Aangezien verschillende configuraties gelijkwaardige resultaten kunnen opleveren, hoeven de figuren 7 en 8 niet exact te worden gevolgd.  Aanvullende onderdelen zoals instrumenten, kleppen, elektromagneten, pompen en schakelaars mogen worden gebruikt om extra gegevens te verstrekken en de functies van deelsystemen te coördineren.  Andere onderdelen die niet noodzakelijk zijn om de nauwkeurigheid van bepaalde systemen te waarborgen, mogen worden weggelaten als dit technisch verantwoord is.   
 
 
nulgas 
m eetbereik-
ga s 
nu lgas 
m eetbereikgas nulg as 
nulg as V1  
V1  F1 F2 
F1 F2 P 
P T1  
T1  SP 1  
SP 1  
2 fa cultatieve 
bem onsteringssond es EP  T2  G1  
HC 
lucht br a n d -st o f  naar buiten-lucht 
naar buite n-
lucht  
naa r 
bui ten-luc ht 
naar buitenl ucht naar buite nlucht 
naa r bui ten-luc ht naar buiten-lucht 
V2 
R3 
R1 R 2 
FL1 
T5  
B 
V12 V 11 V10 CO  
CO  
2 C T3 G2 
V4 
V5 FL5 
FL6 
FL3 T4 G3 
V12 V11 
T5 V8 
V6 V7 V9 
R4 FL4 
FL2 HSL1 
HSL2 HSL1 
SL  
V3 NO 
R5 B nulgas 
meetbereikgas  nul gas 
meetbereikgas 
 
Figuur 7  - Stroomdiagram van een systeem voor de analyse van CO, CO 2, NO x en HC in het ruwe 
uitlaatgas (enkel ESC) 
 
 L 375/158 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
1.2. Beschrijving van het analysesysteem  
 
Er wordt een analysesysteem voor de vaststelling van de gasvormige emissies in het 
ruwe (figuur 7, enkel ESC) of verdunde (figuur 8, ETC en ESC) uitlaatgas beschreven, dat gebaseerd is op het gebruik van: 
 
− een HFID-analysator voor de meting van koolwaterstoffen; 
− NDIR-analysatoren voor de meting van koolmonoxide en kooldioxide; 
− een HCLD- of equivalente analysator voor de meting van stikstofoxiden. 
 
Het monster van alle bestanddelen mag worden genomen met één bemonsteringssonde of met twee bemonsteringssondes die dicht bij elkaar zijn geplaatst en inwendig zijn gesplitst voor de verschillende analyseapparaten.  Er moet op worden toegezien dat er nergens in het analysesysteem condensatie van uitlaatgasbestanddelen (inclusief water en zwavelzuur) optreedt. 
 
 
nulgas  
m eet bereik -
gas 
nul ga s 
m eet bereik g as  n ul gas  
meetber ei kgas n ul gas  
meetber ei kgas nulgas 
V1 F 1 F2 
F 1 F2 P 
P T1  
T1  SP 2 
S P3 T2 G1 
HC 
l u cht b rand-
stof n aar 
b ui ten-lucht 
naar bu i ten-luch
t  
naar bu i tenlucht 
naar buitenl u cht
 naar b ui tenlucht 
naar b ui tenlucht n aar 
b ui ten-lucht 
V2  
R3 
R1  R2  
F L1 
T5  
B 
V 13 V12 V1 1  CO  
CO  
2 C T3 G2 
V4  
V5  FL5 
FL6 
F L3 T4  G3 
V9  
V 7  V8  V1 0  
R4  FL 4 
FL 2 H SL1 
H S L2 HS L1  
SL  
V3 NO  
R5  V1 PS P n a a r PSS z ie  f ig. 21  
zel f de  vl a k 
zi e f i g.  2 1 BK  
BK BG  DT  zi e f i g.  2 0 
V 14 
 
 
Figuur 8  - Stroomdiagram van een systeem voor de analyse van CO, CO 2, NO x en HC in het 
verdunde uitlaatgas (ETC — facultatief voor ESC) 
   27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/159
1.2.1. Onderdelen van de figuren 7 en 8 
 
EP Uitlaatpijp 
 SP1 Sonde voor de uitlaatgasbemonstering (alleen figuur 7) 
 
Aanbevolen wordt een roestvrij stalen rechte sonde met een gesloten uiteinde, voorzien van een aantal gaatjes.  De binnendiameter mag niet groter zijn dan de binnendiameter van de bemonsteringsleiding.  De wanddikte van de sonde mag niet meer bedragen dan 1 mm.  De sonde moet voorzien zijn van minimaal drie gaatjes in drie verschillende radiale vlakken die een zodanige afmeting hebben dat de bemonsteringsstromen ongeveer gelijk zijn.  De sonde moet op een diepte van minstens 80% van de uitlaatpijpdiameter worden geplaatst.  Er mag gebruikt worden gemaakt van één of twee bemonsteringssondes.   
SP2 Sonde voor de bemonstering van HC in het verdunde uitlaatgas (alleen figuur 
8) 
 De sonde moet:  
− worden gedefinieerd als de eerste 254 tot 762 mm van de verwarmde 
bemonsteringsleiding HSL1; 
 − een minimumbinnendiameter van 5 mm hebben; 
 − worden aangebracht in de verdunningstunnel DT (zie punt 2.3, figuur 20) op een 
plaats waar de verdunningslucht en het uitlaatgas goed vermengd zijn (d.w.z. circa 10 
tunneldiameters voorbij het punt waar het uitlaatgas de verdunningstunnel binnenkomt); 
 
− zich op voldoende afstand (radiaal) van andere sondes en de tunnelwand bevinden 
zodat de sonde niet door een zog of door wervelingen wordt beïnvloed; 
 − verwarmd worden om de gasstroomtemperatuur te verhogen tot 463 ± 10 K (190 ± 
10°C) bij de uitgang van de sonde. 
 
SP3  Sonde voor de bemonstering van CO, CO
2 en NO x in het verdunde uitlaatgas 
(alleen figuur 8) 
 
De sonde moet:  
− in hetzelfde vlak liggen als SP2; 
 − zich op voldoende afstand (radiaal) van andere sondes en de tunnelwand bevinden 
zodat de sonde niet door een zog of door wervelingen wordt beïnvloed; 
 L 375/160 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
− verwarmd worden tot een minimumtemperatuur van 328 K (55°C) om condensatie 
van waterdamp te voorkomen. 
 
HSL1  Verwarmde bemonsteringsleiding 
 
De bemonsteringsleiding voert de gasmonsters van één sonde naar een of meer verdeelstukken en de HC-analysator.  De bemonsteringsleiding moet:  
− een minimumbinnendiameter van 5 mm en een maximumbinnendiameter van 13,5 
mm hebben; 
 
− van roestvrij staal of PTFE gemaakt zijn; 
 − een wandtemperatuur hebben van 463 ± 10 K (190 ± 10°C), gemeten op elk 
afzonderlijk verwarmd deel, indien de temperatuur van het uitlaatgas bij de 
bemonsteringssonde lager is dan of gelijk is aan 463 K (190°C); 
 
− een wandtemperatuur hebben van meer dan 453 K (180°C), indien de temperatuur 
van het uitlaatgas boven 463 K (190°C) ligt; 
 − een gastemperatuur van 463 ± 10 K (190 ± 10°C) hebben, onmiddellijk vóór het 
verwarmde filter F2 en de HFID. 
 
HSL2  Verwarmde bemonsteringsleiding voor NO
x 
 
De bemonsteringsleiding moet:  
− een wandtemperatuur van 328 tot 473 K (55 tot 200°C) hebben tot aan omzetter C 
wanneer een koelbad B wordt toegepast en tot aan het analyseapparaat wanneer 
koelbad B niet wordt gebruikt; 
 
− van roestvrij staal of PTFE gemaakt zijn. 
 
SL Bemonsteringsleiding voor CO en CO
2 
 
De leiding moet van PTFE of roestvrij staal gemaakt zijn en mag verwarmd worden of onverwarmd zijn.  
BK  Achtergrondzak (facultatief; alleen figuur 8) 
 
Voor de meting van achtergrondconcentraties.  27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/161
BG Achtergrondzak (facultatief; figuur 8 — alleen CO en CO 2) 
 
Voor de meting van de monsterconcentraties.  
F1  Verwarmd voorfilter (facultatief) 
 
De temperatuur moet dezelfde zijn als die voor HSL1.  
F2  Verwarmd filter 
 
Het filter moet alle vaste deeltjes vóór het analyseapparaat uit het gasmonster verwijderen.  De temperatuur moet dezelfde zijn als die voor HSL1.  Het filter moet indien nodig worden vervangen.  
P  Verwarmde bemonsteringspomp 
 
De pomp moet worden verwarmd tot de temperatuur van HSL1.  
HC Verwarmde vlamionisatiedetector (HFID) voor het bepalen van de 
koolwaterstoffenconcentratie. 
 
De temperatuur moet tussen 453 en 473 K (180 en 200°C) worden gehouden.  
CO, CO
2 NDIR-analysatoren voor het bepalen van de koolmonoxide- en 
kooldioxideconcentratie (facultatief voor het bepalen van de 
verdunningsverhouding bij de meting van de deeltjesconcentratie). 
 
NO CLD- of HCLD-analysator voor het bepalen van de 
stikstofoxidenconcentratie. 
 
Indien een HCLD wordt toegepast, moet deze op een temperatuur van 328 tot 473 K (55 
tot 200°C) worden gehouden. 
 
C Omzetter 
 Een omzetter wordt gebruikt voor de katalytische reductie van NO
2 tot NO vóór de 
analyse in de CLD of HCLD.   
B Koelbad (facultatief) 
 
Om te koelen en waterdamp uit het uitlaatgasmonster te laten condenseren.  Het bad moet op een temperatuur tussen 273 en 277 K (0 en 4°C) worden gehouden met behulp van ijs of een koelsysteem.  De inrichting is facultatief indien de analyse niet door waterdamp wordt beïnvloed, zoals bepaald in bijlage 4, aanhangsel 5, punten 1.9.1 en 1.9.2.  Indien het water door condensatie wordt verwijderd, moet de temperatuur of het dauwpunt van het bemonsteringsgas in de watervanger of stroomafwaarts worden L 375/162 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
gemeten.  De temperatuur of het dauwpunt van het bemonsteringsgas mag niet hoger 
zijn dan 280 K (7°C).  Chemische droging is niet toegestaan voor de verwijdering van het water uit de monsters.  
T1, T2, T3  Temperatuursensoren 
 
Met deze sensoren wordt de temperatuur van de gasstroom bewaakt.   
T4 Temperatuursensor 
 
Om de temperatuur van de NO
2-NO-omzetter te bewaken.  
 
T5 Temperatuursensor 
 
Om de temperatuur van het koelbad te bewaken.  
G1, G2, G3  Drukmeters 
 
Om de druk in de bemonsteringsleidingen te meten.  
R1, R2  Drukregelaars 
 
Om de lucht- respectievelijk brandstofdruk voor de HFID te regelen.  
R3, R4, R5  Drukregelaars 
 
Om de druk in de bemonsteringsleidingen en de stroom naar de analyseapparatuur te regelen.  
FL1, FL2, FL3  Stroommeters 
 
Om de stroom in de omloopleiding te meten.  
FL4 t/m FL6 Stroommeters (facultatief) 
 
Om de stroom door de analyseapparatuur te meten. 
 
V1 t/m V5 Selectiekleppen 
 Geschikte kleppen om naar keuze het bemonsteringsgas, ijkgas of nulgas naar het analyseapparaat te leiden.  
V6, V7 Elektromagnetische kleppen 
 
Om de NO
2-NO-omzetter te overbruggen. 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/163
V8 Naaldklep 
 
Om de stroom door de NO 2-NO-omzetter en de omloopleiding uit te balanceren.  
 
V9, V10 Naaldkleppen 
 
Om de stroom naar de analysatoren te regelen.  
V11, V12  Open-dichtklep (facultatief) 
 
Om het condensaat uit bad B af te tappen.  
1.3. NMHC-analyse (alleen aardgasmotoren)
 
 1.3.1. Gaschromatografische methode (GC, figuur 9) 
 Bij gebruik van een GC-methode wordt een klein gemeten volume van het monster ingespoten in een analysekolom waarin het door een inert transportgas wordt getransporteerd.  De kolom scheidt de diverse bestanddelen naar gelang van hun kookpunt, zodat zij op verschillende tijdstippen uit de kolom worden uitgewassen.  Vervolgens passeren zij een detector die een elektrisch signaal opwekt dat afhangt van de concentratie.  Omdat deze methode geen continue analysemethode is, kan zij alleen worden gebruikt samen met de bemonsteringszakmethode die in bijlage 4, aanhangsel 4, punt 3.4.2, is beschreven. 
 
Voor de NMHC-analyse wordt een geautomatiseerde GC-techniek met een FID toegepast.  De uitlaatgassen worden bemonsterd en de monsters gaan in een bemonsteringszak, waaruit een klein gedeelte wordt genomen dat in de GC-kolom wordt ingespoten.  Het monster wordt door de Porapak-kolom in twee delen gescheiden (CH
4/lucht/CO en NMHC/CO 2/H 2O).  Een moleculaire zeef scheidt vervolgens het CH 4 
van de lucht en de CO voordat het naar de FID wordt doorgeleid, waar de concentratie wordt gemeten.  Een volledige cyclus vanaf de inspuiting van een monster tot de inspuiting van het volgende monster kan in 30 s plaatsvinden.  Om de NMHC te bepalen, dient de CH
4-concentratie van de totale HC-concentratie te worden afgetrokken 
(zie bijlage 4, aanhangsel 2, punt 4.3.1). 
 
Figuur 9 toont een typische GC-opstelling voor de routinematige bepaling van CH 4.  
Andere GC-methoden mogen worden toegepast, indien zij technisch verantwoord zijn. 
 L 375/164 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
1
23
4
567
8
9
10SLPMSC
PD F4 F1
V3V2
V4
V6
V7
V8F5F3R1
R2
R3Oven
ventF2FM1ventto x
to y xy10
V1PC
samplespan gasfuel inlet
air inletHC
FC
 
 
EN NL 
to x naar x 
fuel inlet brandstoftoevoer 
air inlet luchtinlaat 
vent naar buitenlucht 
to y naar y 
oven oven 
sample monster 
vent naar buitenlucht 
span gas ijkgas 
 
 
Figuur 9  - Stroomdiagram voor methaananalyse (GC-methode) 
 
Onderdelen van figuur 9  
PC Porapak-kolom 
 
Porapak N, 180/300 µm (50/80 mesh), lengte 610 mm en inwendige diameter 2,16 mm, moet vóór het eerste gebruik ten minste 12 uur in het transportgas worden geplaatst bij 423 K (150°C).  
MSC Kolom met de moleculaire zeef 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/165
Type 13X, 250/350 µm (45/60 mesh), lengte 1 220 mm en inwendige diameter 2,16 
mm, moet vóór het eerste gebruik ten minste 12 uur in het transportgas worden geplaatst bij 423 K (150°C).  
OV Oven 
 
Om de kolommen en de kleppen op een voor de goede werking van de analysator vereiste stabiele temperatuur te houden en de kolommen bij 423 K (150°C) te conditioneren.  
SLP Bemonsteringslus 
 
Een buis van roestvrij staal van voldoende lengte en met een volume van circa 1 cm
3. 
 
P Pomp 
 
Om het monster naar de gaschromatograaf te leiden.  
D Droger 
 
Een droger met een moleculaire zeef wordt gebruikt om water en andere eventuele verontreinigingen uit het transportgas te verwijderen.  
HC Vlamionisatiedetector (FID) om de methaanconcentratie te bepalen. 
 V1 Monsterinspuitklep 
 
Om het monster uit de bemonsteringszak via de SL van figuur 8 in te spuiten.  De klep moet een klein dood volume hebben, gasdicht zijn en tot 423 K (150 °C) kunnen worden verhit.  
V3 Selectieklep 
 
Om te kiezen tussen ijkgas, bemonsteringsgas of geen gas.  
V2, V4, V5, V6, V7, V8 Naaldkleppen 
 
Om de stromen in het systeem in te stellen.  
R1, R2, R3 Drukregelaars 
 
Om de stroom van respectievelijk de brandstof (= het transportgas), het monster en de lucht te regelen.  
FC Stroomcapillair 
 L 375/166 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
Om de luchtstroom naar de FID te regelen. 
 
G1, G2, G3 Drukmeters 
 
Om de stroom van respectievelijk de brandstof (= het transportgas), het monster en de lucht te regelen.  
F1, F2, F3, F4, F5 Filters 
 
Filters van gesinterd metaal om te voorkomen dat slijpsel de pomp of het instrument binnendringt.  
FL1 Stroommeter 
 
Om de stroom in de omloopleiding te meten. 
 1.3.2. Niet-methaancuttermethode (NMC, figuur 10)  
De NMC oxideert alle koolwaterstoffen behalve CH
4 tot CO 2 en H 2O, zodat alleen nog 
CH 4 door de FID wordt gedetecteerd nadat het monster door de NMC is geleid.  Bij 
gebruik van een bemonsteringszak wordt bij de SL een omloopleiding geïnstalleerd (zie punt 1.2, figuur 8), waarmee het mogelijk is de stroom door of om de NMC heen te leiden overeenkomstig de bovenste helft van figuur 10.  Voor de NMHC-meting moeten beide waarden (HC en CH
4) van de FID worden afgelezen en geregistreerd.  Bij gebruik 
van de integratiemethode moet een NMC, gecombineerd met een tweede FID, parallel aan de gewone FID in de HSL1 worden aangebracht (zie punt 1.2, figuur 8) overeenkomstig de onderste helft van figuur 10.  Voor de NMHC-meting moeten de waarden van de twee FID's (HC en CH
4) worden afgelezen en geregistreerd. 
 
De NMC moet vóór de test bij een temperatuur van ten minste 600 K (327°C) worden gekarakteriseerd voor wat het katalytische effect op CH
4 en C 2H 6 betreft, waarbij de 
H 2O-waarden representatief zijn voor uitlaatgascondities.  Het dauwpunt en het O 2-
niveau van de bemonsterde uitlaatgasstroom moeten bekend zijn.  De relatieve respons van de FID op CH
4 moet worden geregistreerd (zie bijlage 4, aanhangsel 5, punt 1.8.2). 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/167
 nulgas 
meetbereik-
gas 
monster V1 V2 V3 NM C 
SL ( zie fi g . 8 )  naar buitenlucht 
HC V4 
nul g as 
meetbereik-gas 
monster V1 V2 NM C 
HSL1 (zie fig. 8) naar buitenlucht 
HC naar buitenlucht HC Bemonsterin g szakmethode  
Integratiem ethode  
 
Figuur 10  - Stroomdiagram voor de analyse van methaan met de niet-
methaancuttermethode (NMC) 
 
 
Onderdelen van figuur 10  
NMC Niet-methaancutter 
 
Om alle koolwaterstoffen behalve methaan te oxideren.  
HC Verwarmde vlamionisatiedetector (HFID) 
 
Om de HC- en CH
4-concentraties te meten.  De temperatuur moet tussen 453 en 473 K 
(180 en 200°C) worden gehouden. 
 
V1 Selectieklep 
 Om te kiezen tussen bemonsteringsgas, nulgas en ijkgas.  V1 komt overeen met V2 in figuur 8.  
V2, V3 Elektromagnetische kleppen 
 
Om de NMC te overbruggen.  
V4 Naaldklep 
 L 375/168 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
Om de stroom over de NMC en de omloopleiding te verdelen. 
 
R1 Drukregelaar 
 
Om de druk in de bemonsteringsleiding en de stroom naar de HFID te regelen.  R1 komt overeen met R3 in figuur 8.  
FL1 Stroommeter 
 
Om de stroom in de omloopleiding te meten.  FL1 is identiek met FL1 in figuur 8. 
 2. UITLAATGASVERDUNNING EN BEPALING VAN DE 
DEELTJESCONCENTRATIE 
 2.1. Inleiding
 
 
De punten 2.2, 2.3 en 2.4 en de figuren 11 tot en met 22 geven uitvoerige beschrijvingen van de aanbevolen verdunnings- en bemonsteringssystemen.  Aangezien verschillende configuraties gelijkwaardige resultaten kunnen opleveren, hoeven deze figuren niet exact te worden gevolgd.  Aanvullende onderdelen zoals instrumenten, kleppen, elektromagneten, pompen en schakelaars mogen worden gebruikt om extra gegevens te verstrekken en de functies van deelsystemen te coördineren.  Andere onderdelen die niet noodzakelijk zijn om de nauwkeurigheid van bepaalde systemen te waarborgen, mogen worden weggelaten als dit technisch verantwoord is.  
 2.2. Partiële-stroomverdunningssysteem
 
 In de figuren 11 tot en met 19 is een verdunningssysteem beschreven dat gebaseerd is op de verdunning van een gedeelte van de uitlaatgassen.  Het splitsen van de uitlaatgasstroom en de daaropvolgende verdunning kunnen geschieden door verschillende soorten verdunningssystemen.  Bij de daaropvolgende verzameling van deeltjes kan al het verdunde uitlaatgas of een gedeelte van het verdunde uitlaatgas door het deeltjesbemonsteringssysteem worden gevoerd (punt 2.4, figuur 21).  De eerste methode wordt de totale bemonsteringsmethode genoemd, de tweede de deelbemonsteringsmethode. 
 
De berekening van de verdunningsverhouding hangt af van het toegepaste systeem.  De volgende systemen worden aanbevolen: 
 
Isokinetische systemen (figuren 11 en 12) 
 
Met deze systemen wordt de stroom in de verbindingsbuis wat de gassnelheid en/of -druk betreft afgestemd op de totale uitlaatgasstroom, waarvoor derhalve een vrije en gelijkmatige gasstroom bij de bemonsteringssonde nodig is.  Dit wordt gewoonlijk tot stand gebracht door gebruikmaking van een resonator en een rechte toevoerleiding vóór het bemonsteringspunt.  De splitsingsverhouding wordt dan berekend uit gemakkelijk 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/169
meetbare waarden zoals de buisdiameters.  Er moet rekening mee worden gehouden dat 
een isokinetische toestand alleen wordt gebruikt voor het afstemmen van de stroomomstandigheden en niet voor het afstemmen van de grootteverdeling.  Dit laatste is gewoonlijk niet nodig, aangezien de deeltjes voldoende klein zijn om de stromen in het fluïdum te volgen. 
 
Systemen met stroomregeling en concentratiemeting (figuren 13 tot en met 17) 
 
Bij deze systemen wordt een monster genomen uit de totale uitlaatgasstroom door de verdunningsluchtstroom en de totale verdunde uitlaatgasstroom te regelen.  De verdunningsverhouding wordt bepaald door de concentraties van indicatorgassen, zoals CO
2 of NO x, die van nature in het uitlaatgas voorkomen.  De concentraties in het 
verdunde uitlaatgas en in de verdunningslucht worden gemeten, terwijl de concentratie in het ruwe uitlaatgas hetzij rechtstreeks kan worden gemeten, hetzij kan worden bepaald uit de brandstofstroom en de koolstofbalansvergelijking indien de brandstofsamenstelling bekend is.  De systemen kunnen worden geregeld aan de hand van de berekende verdunningsverhouding (figuren 13 en 14) of op basis van de stroom in de verbindingsbuis (figuren 12, 13 en 14). 
 
Systemen met stroomregeling en -meting (figuren 18 en 19) 
 
Bij deze systemen wordt een monster uit de totale uitlaatgasstroom genomen door de verdunningsluchtstroom en de totale verdunde uitlaatgasstroom in te stellen.  De verdunningsverhouding wordt bepaald door het verschil tussen de twee stromen.  Nauwkeurige kalibrering van de stroommeters ten opzichte van elkaar is hiervoor nodig, aangezien de relatieve grootte van de twee stromen bij hogere verdunningsverhoudingen (van 15 en meer) tot significante fouten kan leiden.  De stroomregeling geschiedt eenvoudig door de verdunde uitlaatgasstroom constant te houden en de verdunningslucht zo nodig te variëren.  
 
Om de voordelen van het partiële-stroomverdunningssysteem te benutten, moet ervoor worden gezorgd dat de potentiële problemen van het verlies van deeltjes in de verbindingsbuis wordt voorkomen, zodat een representatief monster wordt genomen uit het uitlaatgas en de splitsingsverhouding wordt bepaald.  Bij de beschreven systemen is rekening gehouden met deze kritische gebieden. 
 L 375/170 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
zie fig. 21 DAF 
EP TT DT d PSP PB FM1 
ISP 
FC1 l > 10*d 
lucht 
uitlaatgas PTT 
naar 
deeltjes-
bemonsterings- 
systeem SB 
naar buitenlucht 
DPT 
delta p 
 
 
Figuur 11  - Partiële-stroomverdunningssysteem met isokinetische sonde en 
deelbemonstering (regeling van SB) 
 
 
Het ruwe uitlaatgas wordt met de isokinetische bemonsteringssonde ISP uit de uitlaatpijp EP naar de verdunningstunnel DT gevoerd via de verbindingsbuis TT.  Het drukverschil van het uitlaatgas tussen de uitlaatpijp en de inlaat van de sonde wordt gemeten met de drukomvormer DPT.  Het signaal wordt doorgegeven aan de stroomregelaar FC1 die de aanzuigventilator SB regelt, zodat het drukverschil bij de punt van de sonde op nul wordt gehouden.  Onder deze omstandigheden zijn de uitlaatgassnelheden in EP en ISP gelijk en is de stroom door ISP en TT een constant deel (fractie) van de uitlaatgasstroom.  De splitsingsverhouding wordt bepaald door de dwarsdoorsneden van EP en ISP.  De verdunningsluchtstroom wordt gemeten met de stroommeter FM1.  De verdunningsverhouding wordt berekend uit de verdunningsluchtstroom en de splitsingsverhouding.  
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/171
 DAF 
EP TT DT d 
PB FM1 
ISP 
delta p FC 1 DPT l > 10*d 
lucht 
uitlaatgas PSP 
PTT 
zie fig. 21 naar 
deeltjes-
bemonsterings- 
systeem naar buitenlucht SB 
 
 
 
Figuur 12  - Partiële-stroomverdunningssysteem met isokinetische sonde en 
deelbemonstering (regeling van PB) 
  
Het ruwe uitlaatgas wordt met de isokinetische bemonsteringssonde ISP uit de uitlaatpijp EP naar de verdunningstunnel DT gevoerd via de verbindingsbuis TT.  Het drukverschil van het uitlaatgas tussen de uitlaatpijp en de inlaat van de sonde wordt gemeten met de drukomvormer DPT.  Het signaal wordt doorgegeven aan de stroomregelaar FC1 die de aanjager PB regelt, zodat het drukverschil bij de punt van de sonde op nul wordt gehouden.  Dit wordt gerealiseerd door een klein deel van de verdunningslucht te nemen waarvan de stroom reeds gemeten is met de stroommeter FM1 en dit via een gekalibreerde gasdoorlaat naar TT te voeren.  Onder deze omstandigheden zijn de uitlaatgassnelheden in EP en ISP gelijk en is de stroom door ISP en TT een constant deel (fractie) van de uitlaatgasstroom.  De splitsingsverhouding wordt bepaald door de dwarsdoorsneden van EP en ISP.  De verdunningslucht wordt in DT gezogen met behulp van de aanzuigventilator SB en de stroom wordt gemeten met FM1 bij de inlaat van DT.  De verdunningsverhouding wordt berekend uit de verdunningsluchtstroom en de splitsingsverhouding. 
  L 375/172 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
DAF 
EP SP TT DT d 
PB l > 10*d EGA EGA 
EGA lucht 
uitlaat g as zie fig. 21 naar 
deeltjes-
bemonsterings- 
systeem  PSP 
PTT SB 
naar buitenlucht facultatief 
naar PB of SB FC2 
 
 
Figuur 13  - Partiële-stroomverdunningssysteem met meting van CO 2- of NO x-
concentratie en deelbemonstering 
 
 
Het ruwe uitlaatgas wordt met de bemonsteringssonde SP vanuit de uitlaatpijp EP via de verbindingsbuis TT naar de verdunningstunnel DT gevoerd.  De concentratie van een indicatorgas (CO
2 of NO x) wordt gemeten in het ruwe en het verdunde uitlaatgas en in 
de verdunningslucht met de uitlaatgasanalysator(en) EGA.  Deze signalen worden doorgegeven aan de stroomregelaar FC2 die de aanjager PB of de aanzuigventilator SB regelt, zodat de uitlaatgassplitsing en de verdunningsverhouding in DT op de gewenste waarde worden gehouden.  De verdunningsverhouding wordt berekend uit de indicatorgasconcentraties in het ruwe uitlaatgas, het verdunde uitlaatgas en de verdunningslucht. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/173
 
 
DAF 
EP SP TT DT d 
PB EGA EGA 
G FUEL  
uitlaatgas lucht PTT 
voor details: zie fig. 21 FH 
P facultatief naar P 
PSS 
facultatief van FC2 FC2 
 
 
Figuur 14  - Partiële-stroomverdunningssysteem met meting van de CO 2-
concentratie, koolstofbalans en totale bemonstering 
 
 
Het ruwe uitlaatgas wordt met de bemonsteringssonde SP vanuit de uitlaatpijp EP via de verbindingsbuis TT naar de verdunningstunnel DT gevoerd.  De CO
2-concentratie wordt 
gemeten in het verdunde uitlaatgas en in de verdunningslucht met de uitlaatgasanalysator(en) EGA.  De signalen van de CO
2-meting en de 
brandstofstroommeting G FUEL worden doorgegeven aan hetzij de stroomregelaar FC2, 
hetzij de stroomregelaar FC3 van het deeltjesbemonsteringssysteem (zie figuur 21).  FC2 regelt de aanjager PB en FC3 de bemonsteringspomp P (zie figuur 21), waardoor de stromen in en uit het systeem zodanig worden ingesteld dat de uitlaatgassplitsing en de verdunningsverhouding in DT op de gewenste waarde worden gehouden.  De verdunningsverhouding wordt berekend uit de CO
2-concentratie en de G FUEL, uitgaande 
van de koolstofbalansveronderstelling. L 375/174 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
 
DAF 
EP SP TT DT d PB l > 10*d 
EGA EGA 
lucht 
uitlaatgas EGA 
zie f ig. 21 naar 
deeltjes-
bemonsterings- 
systeem naar buitenlucht PSP 
PTT VN  
 
 
Figuur 15  - Partiële-stroomverdunningssysteem met één venturi, meting van de 
concentratie en deelbemonstering 
 
 
Het ruwe uitlaatgas wordt met de bemonsteringssonde SP vanuit de uitlaatpijp EP via de verbindingsbuis TT naar de verdunningstunnel DT gevoerd als gevolg van de onderdruk die door de venturi VN in DT ontstaat.  De gasstroom door TT hangt af van de impulsuitwisseling in het venturigebied en wordt daardoor beïnvloed door de absolute temperatuur van het gas bij de uitgang van TT.  Als gevolg daarvan is de uitlaatgassplitsing voor een bepaalde tunnelstroom niet constant en de verdunningsverhouding bij lage belasting iets lager dan bij hoge belasting.  De indicatorgasconcentraties (CO
2 of NO x) worden in het ruwe uitlaatgas, het verdunde 
uitlaatgas en de verdunningslucht gemeten met de uitlaatgasanalysator(en) EGA en de verdunningsverhouding wordt berekend uit de gemeten waarden. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/175
 
 
DAF 
TT DT d 
PB l > 10*d 
EGA EGA 
PCV1 PCV2 HE 
EP lucht 
uitlaat g as PSP EGA 
PTT 
zie fig. 21 naar 
deeltjes-
bemonsterings- 
systeem 
naar 
buitenlucht SB 
FD1 
FD2 
 
 
Figuur 16  - Partiële-stroomverdunningssysteem met twee venturi's of twee 
openingen, meting van de concentratie en deelbemonstering 
 
 
Het ruwe uitlaatgas wordt met de bemonsteringssonde SP vanuit de uitlaatpijp EP via de verbindingsbuis TT naar de verdunningstunnel DT geleid met behulp van een stroomverdeler die voorzien is van twee restricties of venturi's.  De eerste (FD1) bevindt zich in EP en de tweede (FD2) in TT.  Bovendien zijn twee drukregelkleppen (PCV1 en PCV2) nodig om een constante uitlaatgassplitsing te bewerkstelligen door de tegendruk in EP en de druk in DT te regelen.  PCV1 is na SP in EP geplaatst, PCV2 tussen de aanjager PB en DT.  De indicatorgasconcentraties (CO
2 en NO x) worden in het ruwe 
uitlaatgas, het verdunde uitlaatgas en de verdunningslucht gemeten met de uitlaatgasanalysator(en) EGA.  Deze zijn nodig om de uitlaatgassplitsing te controleren en kunnen worden gebruikt om PCV1 en PCV2 bij te stellen voor een nauwkeurige regeling van de splitsing.  De verdunningsverhouding wordt berekend uit de indicatorgasconcentraties. L 375/176 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
 
 
DAF 
DT d l > 10*d EGA 
HE 
EGA 
DP T 
EP TT 
DAF lucht 
lucht  inspuiting van buitenlucht PSP 
zie fig. 21 naar  
deeltjes-
bemonsterings- 
s y steem PTT 
SB 
DC  FD3 FC1 EGA 
naar buitenlucht 
 
 
Figuur 17  - Partiële-stroomverdunningssysteem met scheiding door verscheidene 
buisjes, meting van de concentratie en deelbemonstering 
  
Het ruwe uitlaatgas wordt vanuit de uitlaatpijp EP naar de verdunningstunnel DT gevoerd via de verbindingsbuis TT en de stroomverdeler FD3 die bestaat uit een aantal buisjes met dezelfde afmetingen (zelfde diameter, lengte en bochtradius) en in EP is geplaatst.  Het uitlaatgas uit één van deze buisjes wordt naar DT geleid en het uitlaatgas door de overige buizen gaat door de rustkamer DC.  Op deze wijze wordt de uitlaatgassplitsing bepaald door het totale aantal buisjes.  Voor een constante regeling van de splitsing moet het drukverschil tussen DC en de uitlaat van TT nul zijn, hetgeen wordt gemeten met de drukomvormer DPT.  Een drukverschil van nul wordt bereikt door bij het uiteinde van TT buitenlucht in DT in te spuiten.  De indicatorgasconcentraties (CO
2 en NO x) worden in het ruwe uitlaatgas, het verdunde 
uitlaatgas en de verdunningslucht gemeten met de uitlaatgasanalysator(en) EGA.  Deze grootheden zijn nodig om de uitlaatgassplitsing te controleren en kunnen worden gebruikt om de ingespoten luchtstroom te regelen, zodat de scheiding nauwkeurig plaatsvindt.  De verdunningsverhouding wordt berekend uit de indicatorgasconcentraties. 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/177
 
DAF 
EP SP TT DT d 
FM1 FC2 
GEXH 
of 
G AIR  
G FUEL  of 
uitlaatgas naar buitenlucht 
voor details: zie fig. 21 FH 
P PSS PTT facultatief naar P (PSS)  
 
 
Figuur 18  - Partiële-stroomverdunningssysteem met stroomregeling en totale 
bemonstering 
 
 
Het ruwe uitlaatgas wordt met de bemonsteringssonde SP vanuit de uitlaatpijp EP via de verbindingsbuis TT naar de verdunningstunnel DT gevoerd.  De totale stroom door de tunnel wordt geregeld door de stroomregelaar FC3 en de bemonsteringspomp P van het deeltjesbemonsteringssysteem (zie figuur 18).  De verdunningsluchtstroom wordt geregeld door de stroomregelaar FC2, die door G
EXHW , G AIRW of G FUEL kan worden 
gestuurd om de gewenste uitlaatgassplitsing te verkrijgen.  De bemonsteringsstroom in DT is het verschil van de totale stroom en de verdunningsluchtstroom.  De verdunningsluchtstroom wordt gemeten met de stroommeter FM1 en de totale stroom met de stroommeter FM3 van het deeltjesbemonsteringssysteem (zie figuur 21).  De verdunningsverhouding wordt berekend uit deze twee stroomwaarden. L 375/178 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
DAF 
EP SP TT DT d 
PB FM1 l > 10*d 
GEXH 
of 
G AIR  
G FUEL  of SB 
FM2 FC2 
lucht 
uitlaat g as naar PB of SB 
PSP 
PTT 
naar buitenlucht zie fig. 21 naar deeltjes- 
bemonsterings- systeem zie fig. 21 
 
 
Figuur 19  - Partiële-stroomverdunningssysteem met stroomregeling en 
deelbemonstering 
 
 
Het ruwe uitlaatgas wordt met de bemonsteringssonde SP vanuit de uitlaatpijp EP via de verbindingsbuis TT naar de verdunningstunnel DT gevoerd.  De uitlaatgassplitsing en de stroom in DT wordt geregeld door de stroomregelaar FC2 die de stroom (of snelheid) van de aanjager PB en de aanzuigventilator SB dienovereenkomstig bijstelt.  Dit is mogelijk aangezien het door het bemonsteringssysteem genomen monster wordt teruggevoerd in DT.  De signalen van G
EXHW , G AIRW of G FUEL kunnen worden gebruikt 
om FC2 te sturen.  De verdunningsluchtstroom wordt gemeten met de stroommeter FM1 en de totale stroom met de stroommeter FM2.  De verdunningsverhouding wordt berekend uit deze twee stroomwaarden. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/179
2.2.1. Onderdelen van de figuren 11 tot en met 19 
 
EP Uitlaatpijp 
 
De uitlaatpijp mag worden geïsoleerd.  Om de thermische traagheid van de uitlaatpijp te verminderen, wordt een dikte/diameterverhouding van 0,015 of minder aanbevolen. Het gebruik van flexibele delen moet worden beperkt tot een lengte/diameterverhouding van 12 of minder.  Bochten moeten tot een minimum worden beperkt om afzetting door inertie tegen te gaan.  Indien het systeem een testbankdemper omvat, mag de demper ook worden geïsoleerd. 
 
Bij een isokinetisch systeem mogen er in de uitlaatpijp geen ellebogen, bochten of plotselinge diameterovergangen voorkomen over een lengte van ten minste zes pijpdiameters vóór en drie pijpdiameters voorbij de punt van de sonde.  De gassnelheid in het bemonsteringsgebied moet hoger zijn dan 10 m/s, behalve bij stationair draaien.  Drukschommelingen van het uitlaatgas mogen niet meer dan gemiddeld ± 500 Pa bedragen.  Andere maatregelen ter vermindering van drukschommelingen dan die met een uitlaatsysteem van het type onder een chassis (met inbegrip van demper en nabehandelingsinrichting) mogen de motorprestaties niet wijzigen en geen afzetting van deeltjes veroorzaken. 
 
Bij systemen zonder isokinetische sondes wordt aanbevolen een rechte pijp van ten minste zes pijpdiameters vóór en drie pijpdiameters voorbij de punt van de sonde te gebruiken. 
 
SP Bemonsteringssonde (figuren 10, 14, 15, 16, 18 en 19) 
 
De inwendige diameter bedraagt minimaal 4 mm.  De minimum-diameterverhouding tussen uitlaatpijp en sonde bedraagt vier.  De sonde bestaat uit een open buis met de opening tegen de stroom in gericht in de hartlijn van de uitlaatpijp, of een sonde met verscheidene gaatjes overeenkomstig SP1 in punt 1.2.1, figuur 5.  
 
ISP Isokinetische bemonsteringssonde (figuren 11 en 12) 
 
De isokinetische bemonsteringssonde moet tegen de stroom in gericht zijn en zich in de hartlijn van de uitlaatpijp bevinden, in het deel van EP waar aan de stroomvoorwaarden wordt voldaan, en zodanig zijn ontworpen dat een evenredig deel van het ruwe uitlaatgas wordt bemonsterd.  De inwendige diameter bedraagt minimaal 12 mm. 
 
Er is een regelsysteem nodig voor de isokinetische uitlaatgassplitsing waarbij het drukverschil tussen EP en SP op nul wordt gehouden.  Onder deze omstandigheden zijn de uitlaatgassnelheden in EP en ISP gelijk en is de massastroom door ISP een constant deel van de uitlaatgasstroom.  De ISP moet op een drukverschilomvormer worden aangesloten.  Het drukverschil tussen EP en ISP wordt op nul gehouden met de stroomregelaar FC1.  
 L 375/180 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
FD1, FD2 Stroomverdelers (figuur 16) 
 
Er worden in de uitlaatpijp EP en in de verbindingsbuis TT venturi's of restricties 
aangebracht om een proportioneel monster van het ruwe uitlaatgas te kunnen nemen.  Er is een regelsysteem met twee drukregelkleppen PCV1 en PCV2 nodig voor een proportionele splitsing door regeling van de druk in EP en DT. 
 
FD3 Stroomverdeler (figuur 17) 
 
Er wordt in de uitlaatpijp EP een stel buisjes (een eenheid die uit verscheidene buisjes bestaat) gemonteerd om een proportioneel monster van het ruwe uitlaatgas te kunnen nemen.  Een van de buisjes voert het uitlaatgas in de verdunningstunnel DT, terwijl de andere buisjes het uitlaatgas naar de rustkamer DC leiden.  De buisjes moeten dezelfde afmetingen hebben (zelfde diameter, lengte, bochtradius), zodat de splitsing van het uitlaatgas afhangt van het totaal aantal buisjes.  Voor een proportionele scheiding is een regelsysteem nodig waarbij het drukverschil tussen het uiteinde van de uit meerdere buisjes bestaande eenheid in de DC en de uitgang van de TT op nul wordt gehouden.  Onder deze omstandigheden zijn de uitlaatgassnelheden in EP en in FD3 evenredig en is de stroom door de TT een constant deel van de uitlaatgasstroom.  De twee punten moeten worden verbonden met behulp van een drukverschilomvormer DPT. Het drukverschil nul wordt gerealiseerd met behulp van de stroomregelaar FC1. 
 
EGA Uitlaatgasanalysator (figuren 13, 14, 15, 16 en 17) 
 
Er kan gebruik worden gemaakt van CO
2- of NO x-analysatoren (alleen CO 2 bij de 
koolstofbalansmethode).  De analysatoren worden op dezelfde wijze gekalibreerd als de analysatoren voor de meting van de gasvormige emissies.  Er kan gebruik worden gemaakt van verscheidene analysatoren om de concentratieverschillen te bepalen.  De nauwkeurigheid van de meetsystemen moet zodanig zijn dat G
EDFW,i  met een tolerantie 
van ± 4% kan worden bepaald. 
 
TT Verbindingsbuis (figuren 11 tot en met 19) 
 
De verbindingsbuis moet:  
 
− zo kort mogelijk zijn (maximaal 5 meter lang); 
 
− een diameter hebben die groter is dan of gelijk is aan de sonde (maximaal 25 mm); 
 − in de hartlijn van de verdunningstunnel uitkomen en met de stroom mee gericht zijn. 
 
Indien de lengte van de buis kleiner is dan of gelijk is aan 1 meter, moet deze geïsoleerd worden met materiaal met een maximale thermische geleidbaarheid van 0,05 W/m*K en met een radiale isolatiedikte die overeenkomt met de diameter van de sonde.  Indien de buis langer is dan 1 meter, moet zij geïsoleerd zijn en worden verwarmd tot een minimumwandtemperatuur van 523 K (250°C). 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/181
 
DPT Drukverschilomvormer (figuren 11, 12 en 17) 
 
De drukverschilomvormer moet een bereik van ± 500 Pa of minder hebben. 
 
FC1 Stroomregelaar (figuren 11, 12 en 17) 
 
Voor isokinetische systemen (figuren 11 en 12) is een stroomregelaar nodig om het 
drukverschil tussen EP en ISP op nul te houden.  De afstelling kan geschieden door:  
 
a) de snelheid of het debiet van de aanzuigventilator SB te regelen en de snelheid van 
de aanjager PB in elke toestand constant te houden (figuur 11), of: 
 b) de aanzuigventilator SB zodanig af te stellen dat er een constante massastroom van 
verdund uitlaatgas is en de bemonsterde uitlaatgasstroom aan het eind van de verbindingsbuis TT (figuur 12) te beheersen door het debiet van de aanjager PB te regelen. 
 
Bij een systeem met drukregeling mag de nettofout in de regelkring niet meer dan ± 3 Pa bedragen. De drukschommelingen in de verdunningstunnel mogen gemiddeld niet meer dan ± 250 Pa bedragen. 
 
Bij een systeem met meerdere buisjes (figuur 17) is een stroomregelaar nodig voor de proportionele scheiding van het uitlaatgas, waarbij het drukverschil tussen de uitgang van de uit meerdere buisjes bestaande eenheid en de uitgang van TT op nul wordt gehouden.  De afstelling kan geschieden door de inspuitluchtstroom in DT aan het einde van de verbindingsbuis TT te regelen.  
 
PCV1, PCV2 Drukregelkleppen (figuur 16) 
 
Er zijn twee drukregelkleppen nodig voor de twee venturi's/restricties voor een proportionele stroomscheiding, waarbij de tegendruk van EP en de druk in DT worden geregeld. De kleppen moeten voorbij SP in EP en tussen PB en DT worden geplaatst. 
 
DC Rustkamer (figuur 17) 
 
Er moet een rustkamer worden aangebracht aan het uiteinde van de buisjeseenheid om de drukschommelingen in de uitlaatpijp EP tot een minimum te beperken. 
 
VN Venturi (figuur 15) 
 
Er wordt in de verdunningstunnel DT een venturi geplaatst om een onderdruk in de omgeving van de uitgang van de verbindingsbuis TT teweeg te brengen.  De gasstroom door TT wordt bepaald door de impulsuitwisseling in het venturigebied en is in principe evenredig met het debiet van de aanjager PB, met als gevolg een constante verdunningsverhouding.  Aangezien de impulsuitwisseling afhankelijk is van de L 375/182 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
temperatuur bij de uitgang van TT en het drukverschil tussen EP en DT, ligt de 
werkelijke verdunningsverhouding enigszins lager bij lage belasting dan bij hoge belasting. 
 
FC2 Stroomregelaar (figuren 13, 14, 18 en 19; facultatief) 
 
Er mag een stroomregelaar worden gebruikt om de stroom van de aanjager PB en/of de aanzuigventilator SB te regelen.  Deze mag aangesloten worden op het uitlaatgasstroom- of brandstofstroomsignaal en/of op het CO
2- of NO x-verschilsignaal. 
Wanneer lucht onder druk wordt toegevoerd (figuur 18), regelt FC2 de luchtstroom rechtstreeks. 
 
FM1 Stroommeter (figuren 11, 12, 18 en 19) 
 
Een gasstroom- of debietmeter die de verdunningsluchtstroom meet.  Het gebruik van FM1 is facultatief, indien PB gekalibreerd is om de stroom te meten. 
 
FM2 Stroommeter (figuur 19) 
 
Een gasstroom- of debietmeter die de verdunde uitlaatgasstroom meet.  Het gebruik van FM2 is facultatief, indien de aanzuigventilator SB gekalibreerd is om de stroom te meten. 
 
PB Aanjager (figuren 11, 12, 13, 14, 15, 16 en 19) 
 
Om de stroom van de verdunningslucht te regelen, mag PB worden aangesloten op de stroommeters FC1 of FC2.  PB is overbodig wanneer gebruik wordt gemaakt van een vlinderklep.  Indien PB is gekalibreerd, kan hij worden gebruikt om de verdunningsluchtstroom te meten. 
 
SB Aanzuigventilator (figuren 11, 12, 13, 16, 17 en 19) 
 
Alleen voor deeltjesbemonsteringssystemen.  Indien SB is gekalibreerd, kan hij worden gebruikt om de verdunde uitlaatgasstroom te meten. 
 
DAF Verdunningsluchtfilter (figuren 11 tot en met 19) 
 
Aanbevolen wordt de verdunningslucht te filteren en met koolstof te wassen om achtergrondkoolwaterstoffen te verwijderen.  Op verzoek van de motorfabrikant mag de verdunningslucht op deskundige wijze worden bemonsterd om de achtergronddeeltjesniveaus te bepalen, die vervolgens van de gemeten waarden in het verdunde uitlaatgas kunnen worden afgetrokken. 
 
DT Verdunningstunnel (figuren 11 tot en met 19) 
 
De verdunningstunnel: 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/183
 
– moet lang genoeg zijn om volledige vermenging van het uitlaatgas en de 
verdunningslucht door turbulentie tot stand te brengen; 
 
– moet van roestvrij staal gemaakt zijn met: 
 
/square4 een dikte/diameterverhouding van 0,025 of minder voor verdunningstunnels met een binnendiameter van meer dan 75 mm; 
 
/square4 een nominale wanddikte van minimaal 1,5 mm voor verdunningstunnels met een binnendiameter van 75 mm of minder; 
 
– moet bij deelbemonsteringssystemen een diameter van minimaal 75 mm hebben; 
 
– heeft bij totale bemonsteringssystemen een aanbevolen diameter van minstens 25 mm; 
 
– mag worden verwarmd tot een maximumwandtemperatuur van 325 K (52°C) door directe verwarming of door voorverwarming van de verdunningslucht, mits de luchttemperatuur niet meer dan 325 K (52°C) bedraagt voordat het uitlaatgas in de verdunningstunnel wordt geleid;  
 
– mag worden geïsoleerd.  
 
Het uitlaatgas moet grondig met de verdunningslucht worden vermengd.  Bij deelbemonsteringssystemen moet de mengkwaliteit na ingebruikname worden gecontroleerd aan de hand van een CO
2-profiel van de tunnel bij draaiende motor (ten 
minste vier meetpunten, op gelijke afstand van elkaar).  Indien nodig mag een mengrestrictie worden toegepast. 
 
Opmerking
: Indien de omgevingstemperatuur rond de verdunningstunnel (DT) 
onder 293 K (20°C) ligt, moeten maatregelen worden genomen om te voorkomen dat deeltjes door afzetting op de koele wanden van de verdunningstunnel verloren gaan.  Derhalve wordt aanbevolen de tunnel te verwarmen en/of te isoleren volgens de bovenstaande specificaties. 
 
Bij hoge motorbelastingen mag de tunnel op niet-agressieve wijze worden gekoeld, bv. met behulp van een circulatieventilator, zolang de temperatuur van het koelmiddel niet tot onder 293 K (20°C) daalt. 
 
HE Warmtewisselaar (figuren 16 en 17) 
 
De warmtewisselaar moet voldoende capaciteit hebben om gedurende de test de temperatuur bij de inlaat van aanzuigventilator SB binnen ± 11 K van de gemiddelde bedrijfstemperatuur te houden.  
 L 375/184 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
2.3. Volledige-stroomverdunningssysteem  
 
In figuur 20 wordt een verdunningssysteem beschreven waarbij het totale uitlaatgas 
wordt verdund, uitgaande van constante-volumebemonstering (CVS).  Het totale volume van het mengsel uitlaatgas en verdunningslucht moet worden gemeten.  Er mag gebruik worden gemaakt van hetzij een PDP- hetzij een CFV-systeem. 
 
Voor de daaropvolgende verzameling van deeltjes wordt een monster van het verdunde uitlaatgas door het deeltjesbemonsteringssysteem (punt 2.4, figuren 21 en 22) gevoerd.  Indien dit rechtstreeks geschiedt, is er sprake van enkelvoudige verdunning.  Indien het monster nogmaals wordt verdund in een secundaire verdunningstunnel, is er sprake van dubbele verdunning.  Dit kan nuttig zijn indien met een enkelvoudige verdunning niet aan de eisen ten aanzien van de temperatuur van het filteroppervlak kan worden voldaan.  Hoewel het dubbele-verdunningssysteem gedeeltelijk uit een verdunningssysteem bestaat, wordt dit systeem beschreven als een variant van het deeltjesbemonsteringssysteem in punt 2.4, figuur 22, aangezien de meeste onderdelen overeenkomen met een typisch deeltjesbemonsteringssysteem. 
 
 
DAF HE 
PDP 
CFV PTT PSP 
EP facultatief  facultatief  
lucht 
uitlaatgas naar achtergrondfilter 
zie fig. 21 
naar 
buiten-lucht naar buiten-lucht FC 3 
FC 3 indien een EFC wordt toegepas t  naar deeltjesbemonsteringssyst eem 
of naar DDS, zie fig. 22 
 
 
Figuur 20  - Volledige-stroomverdunningssysteem 
 
De totale hoeveelheid ruw uitlaatgas wordt in de verdunningstunnel DT vermengd met 
verdunningslucht.  De verdunde uitlaatgasstroom wordt gemeten met de verdringerpomp PDP of met de venturibuis met kritische stroming CFV.  Er kan gebruik worden gemaakt van een warmtewisselaar HE of elektronische stroomcompensatie EFC voor proportionele deeltjesbemonstering of voor de vaststelling van de stroom.  Aangezien bepaling van de massa van de deeltjes gebaseerd is op de totale verdunde uitlaatgasstroom, hoeft de verdunningsverhouding niet te worden berekend. 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/185
 
2.3.1. Onderdelen van figuur 20  
EP Uitlaatpijp 
 
De lengte van de uitlaatpijp vanaf de uitgang van het uitlaatspruitstuk van de motor, de uitgang van de turbocompressor of de nabehandelingsinrichting tot de verdunningstunnel mag niet meer dan 10 m bedragen. Indien deze pijp meer dan 4 m lang is, moet het gedeelte dat langer is dan 4 m worden geïsoleerd, behalve een eventuele in het systeem opgenomen opaciteitsmeter.  De radiale dikte van het isolatiemateriaal moet ten minste 25 mm bedragen. De thermische geleidbaarheid van het isolatiemateriaal moet een waarde hebben van maximaal 0,1 W/m*K, gemeten bij een temperatuur van 673 K (400°C). Om de thermische traagheid van de uitlaatpijp te verminderen, wordt een dikte/diameterverhouding van 0,015 of minder aanbevolen.  Het gebruik van flexibele delen moet worden beperkt tot een lengte/diameterverhouding van 12 of minder. 
 
PDP Verdringerpomp 
 
De PDP bepaalt de totale verdunde uitlaatgasstroom aan de hand van het aantal pompomwentelingen en de plunjerverplaatsing.  De tegendruk van het uitlaatsysteem mag door de PDP of het inlaatsysteem voor de verdunningslucht niet kunstmatig worden verlaagd.  De statische tegendruk van het uitlaatgas, gemeten met de PDP in werking, moet binnen ± 1,5 kPa van de statische druk liggen, gemeten zonder aansluiting op de PDP bij gelijk toerental en gelijke belasting.  De gasmengseltemperatuur onmiddellijk vóór de PDP moet gedurende de test binnen ± 6 K van de gemiddelde bedrijfstemperatuur liggen, wanneer geen stroomcompensatie wordt toegepast.  Er mag slechts stroomcompensatie worden toegepast, indien de temperatuur bij de inlaat van de PDP niet meer dan 323 K (50°C) bedraagt. 
 
CFV Venturibuis met kritische stroming 
 
De CFV meet de totale verdunde uitlaatgasstroom door de stroming voortdurend te knijpen (kritische stroming).  De statische tegendruk van het uitlaatgas, gemeten met de CFV in werking, moet binnen ± 1,5 kPa van de statische druk liggen, gemeten zonder aansluiting op de CFV bij gelijk toerental en gelijke belasting.  De gasmengseltemperatuur onmiddellijk vóór de CFV moet gedurende de test binnen ± 11 K van de gemiddelde bedrijfstemperatuur liggen, wanneer geen stroomcompensatie wordt toegepast. 
 
HE Warmtewisselaar (facultatief bij gebruik van een EFC) 
 
De warmtewisselaar moet voldoende capaciteit hebben om de temperatuur binnen de bovengenoemde grenswaarden te houden. 
 
EFC Elektronische stroomcompensatie (facultatief bij gebruik van een HE) L 375/186 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
Indien de temperatuur bij de inlaat van de PDP of de CFV niet binnen de bovenstaande 
grenzen wordt gehouden, moet een stroomcompensatiesysteem worden toegepast voor de permanente meting van de stroom en regeling van de proportionele bemonstering in het deeltjessysteem.  Hiertoe worden de continu gemeten stroomsignalen gebruikt om de bemonsteringsstroom door het deeltjesfilter van het deeltjesbemonsteringssysteem te corrigeren (zie punt 2.4, figuren 21 en 22). 
 
DT Verdunningstunnel 
 
De verdunningstunnel: 
 
– moet een diameter hebben die klein genoeg is om turbulente stroom teweeg te brengen (getal van Reynolds groter dan 4 000) en lang genoeg is om volledige vermenging van het uitlaatgas met de verdunningslucht teweeg te brengen. Er mag een mengrestrictie worden toegepast; 
 
– moet een diameter van ten minste 460 mm hebben bij een systeem met enkelvoudige verdunning; 
 
– moet een diameter van ten minste 210 mm hebben bij een systeem met dubbele verdunning; 
 
– mag worden geïsoleerd. 
 
Het uitlaatgas van de motor moet met de stroom mee gericht zijn op het punt waar het de verdunningstunnel binnenkomt, en grondig worden vermengd. 
 
Bij enkelvoudige verdunning wordt een monster uit de verdunningstunnel overgebracht naar het deeltjesbemonsteringssysteem (punt 2.4, figuur 21).  De stroomcapaciteit van de PDP of CFV moet groot genoeg zijn om het verdunde uitlaatgas op een temperatuur te houden die vlak voor het primaire deeltjesfilter kleiner is dan of gelijk is aan 325 K (52°C). 
 
Wanneer dubbele verdunning wordt toegepast, moet een monster uit de verdunningstunnel worden overgebracht naar de secundaire verdunningstunnel waar het verder wordt verdund en vervolgens door de bemonsteringsfilters worden geleid (punt 2.4, figuur 22).  De stroomcapaciteit van de PDP of CFV moet groot genoeg zijn om de verdunde uitlaatgasstroom in de DT op een temperatuur in het bemonsteringsgebied te houden die lager is dan of gelijk is aan 464 K (191°C).  Het secundaire verdunningssysteem moet voldoende secundaire verdunningslucht toevoeren om de tweemaal verdunde uitlaatgasstroom op een temperatuur te houden die vlak voor het primaire deeltjesfilter lager is dan of gelijk is aan 325 K (52°C). 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/187
DAF Verdunningsluchtfilter 
 
Aanbevolen wordt de verdunningslucht te filteren en met koolstof te wassen om 
achtergrondkoolwaterstoffen te verwijderen.  Op verzoek van de motorfabrikant mag de verdunningslucht op deskundige wijze worden bemonsterd om de achtergronddeeltjesniveaus te bepalen, die vervolgens van de gemeten waarden in het verdunde uitlaatgas kunnen worden afgetrokken. 
 
PSP Deeltjesbemonsteringssonde 
 
De sonde is het eerste stuk van de PTT en 
 
− moet tegen de stroom in worden gemonteerd op een punt waar de verdunningslucht en het uitlaatgas goed vermengd zijn, d.w.z. in de hartlijn van de verdunningstunnel DT, ongeveer 10 tunneldiameters voorbij het punt waar het uitlaatgas in de verdunningstunnel stroomt; 
 
− moet een minimumbinnendiameter van 12 mm hebben; 
 − mag worden verwarmd tot een maximumwandtemperatuur van 325 K (52°C) door 
directe verwarming of door voorverwarming van de verdunningslucht, mits de luchttemperatuur niet meer dan 325 K (52°C) bedraagt voordat het uitlaatgas in de verdunningstunnel wordt geleid;  
 
− mag worden geïsoleerd.  
 
2.4. Deeltjesbemonsteringssysteem  
Het deeltjesbemonsteringssysteem moet de deeltjes met het deeltjesfilter opvangen.  Bij totale bemonstering met partiële-stroomverdunning, waarbij het gehele verdunde uitlaatgasmonster door de filters wordt gevoerd, vormen het verdunningssysteem (punt 2.2, figuren 14 en 18) en het bemonsteringssysteem gewoonlijk één geheel.  Bij deelbemonstering met partiële-stroomverdunning of volledige-stroomverdunning, waarbij slechts een deel van het verdunde uitlaatgas door de filters wordt gevoerd, zijn het verdunningssysteem (punt 2.2, figuren 11, 12, 13, 15, 16, 17 en 19; punt 2.3, figuur 20) en het bemonsteringssysteem gewoonlijk gescheiden.  
 
In dit reglement wordt het dubbele-verdunningssysteem DDS (figuur 22) van een volledige-stroomverdunningssysteem beschouwd als een specifieke variant van het in figuur 21 afgebeelde typische deeltjesbemonsteringssysteem.  Het dubbele-verdunningssysteem omvat alle belangrijke onderdelen van het deeltjesbemonsteringssysteem, zoals filterhouders en bemonsteringspomp, en daarnaast een aantal verdunningskenmerken, zoals een verdunningsluchttoevoer en een secundaire verdunningstunnel. 
  
Om eventuele effecten op de controlelussen te voorkomen, wordt aanbevolen de L 375/188 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
bemonsteringspomp gedurende de hele test te laten werken.  Bij de methode met één 
filter moet een omloopsysteem worden toegepast om het monster op de gewenste tijden door de bemonsteringsfilters te voeren.  Nadelige effecten op de controlelussen door het omschakelen moeten tot een minimum worden beperkt. 
 
 
FM3 FC3 FH BV 
facultatief  
van EGA 
van PDP 
van CFV 
van G FUEL  of 
of  
of  PTT 
P van verdunningstunnel D T 
zie fig. 11 t/m 20 
 
 
Figuur 21  - Deeltjesbemonsteringssysteem 
  
Er wordt met behulp van de bemonsteringspomp P een monster van het verdunde uitlaatgas uit de tunnel DT van een partiële- of volledige-stroomverdunningssysteem genomen via de deeltjesbemonsteringssonde PSP en de deeltjesverbindingsbuis PTT. Het monster wordt door de filterhouder(s) FH geleid die de deeltjesbemonsteringsfilters bevat(ten).  De bemonsteringsstroom wordt geregeld door de stroomregelaar FC3.  Indien elektronische stroomcompensatie EFC (zie figuur 20) wordt toegepast, moet de verdunde uitlaatgasstroom worden gebruikt als stuursignaal voor FC3.  
  
 FM4 DP 
SDT BV FH FM3 
BV  facultatief PTT P 
FC3 
PDP 
of  
CFV van verdun-
ni ngstunnel  DT 
zie fig. 20 naar 
buiten-lucht
 
 
 
  27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/189
Figuur 22  - Dubbele-verdunningssysteem (alleen volledige-stroomsysteem) 
 
Een monster van het verdunde uitlaatgas wordt vanuit de verdunningstunnel DT van een 
volledige-stroomverdunningssysteem door de bemonsteringssonde PSP en de deeltjesverbindingsbuis PTT overgebracht naar de secundaire verdunningstunnel SDT, waar het nogmaals wordt verdund.  Het monster wordt vervolgens door de filterhouder(s) FH geleid waarin zich de deeltjesbemonsteringsfilters bevinden.  De verdunningsluchtstroom is gewoonlijk constant, terwijl de bemonsteringsstroom door de stroomregelaar FC3 wordt geregeld.  Indien elektronische stroomcompensatie EFC (zie figuur 20) wordt toegepast, moet de totale verdunde uitlaatgasstroom als stuursignaal voor FC3 worden gebruikt.  
 2.4.1. Onderdelen van de figuren 21 en 22  
PTT Deeltjesverbindingsbuis (figuren 21 en 22) 
 
De deeltjesverbindingsbuis moet zo kort mogelijk zijn, maar in ieder geval niet langer dan 1 020 mm.  Voorzover van toepassing (d.w.z. bij stroomverdunningssystemen met deelbemonstering en bij volledige-stroomverdunningssystemen) is de lengte van de bemonsteringssonde (SP, ISP, PSP; zie de punten 2.2 en 2.3) daarbij inbegrepen.  
 
De afmetingen gelden voor: 
 
− het stroomverdunningssysteem met deelbemonstering en het volledige-stroomsysteem met enkele verdunning vanaf de sondepunt (SP, ISP, respectievelijk PSP) tot aan de filterhouder; 
 
− het partiële-stroomverdunningssysteem met totale bemonstering vanaf het eind 
van de verdunningstunnel tot aan de filterhouder; 
 
− het volledige-stroomsysteem met dubbele verdunning vanaf de sondepunt (PSP) tot aan de secundaire verdunningstunnel. 
 De verbindingsbuis: 
 
− mag worden verwarmd tot een maximumwandtemperatuur van 325 K (52°C) door directe verwarming of door voorverwarming van de verdunningslucht, mits de luchttemperatuur niet meer dan 325 K (52 °C) bedraagt voordat het uitlaatgas in de verdunningstunnel wordt geleid;   
 
− mag worden geïsoleerd.  
 
SDT Secundaire verbindingstunnel (figuur 22) 
 
De secundaire verdunningstunnel moet een minimumdiameter van 75 mm hebben en lang genoeg zijn om voor het tweemaal verdunde monster een retentietijd van ten L 375/190 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
minste 0,25 seconden te realiseren.  De primaire filterhouder FH moet zich op een 
afstand van maximaal 300 mm vanaf het uiteinde van de SDT bevinden. 
 
De secundaire verdunningstunnel:  
− mag worden verwarmd tot een maximumwandtemperatuur van 325 K (52°C) door 
directe verwarming of door voorverwarming van de verdunningslucht, mits de luchttemperatuur niet meer dan 325 K (52°C) bedraagt voordat het uitlaatgas in de verdunningstunnel wordt geleid; 
 
− mag worden geïsoleerd. 
 
FH Filterhouder(s) (figuren 21 en 22) 
 
Voor primaire en secundaire filters mag gebruik worden gemaakt van één filterhuis of 
afzonderlijke filterhuizen.  Er moet aan de voorschriften van bijlage 4, aanhangsel 4, punt 4.1.3, worden voldaan. 
 
De filterhouder(s): 
 
− mag worden verwarmd tot een maximumwandtemperatuur van 325 K (52°C) door directe verwarming of door voorverwarming van de verdunningslucht, mits de luchttemperatuur niet meer dan 325 K (52°C) bedraagt voordat het uitlaatgas in de verdunningstunnel wordt geleid;   
 
− mag worden geïsoleerd.  
 
P Bemonsteringspomp (figuren 21 en 22) 
 
De deeltjesbemonsteringspomp moet zich op voldoende afstand van de tunnel bevinden, 
zodat de inlaatgastemperatuur constant wordt gehouden (± 3 K), indien geen stroomcorrectie door FC3 wordt toegepast.  
DP Verdunningsluchtpomp (figuur 22) 
 
De verdunningsluchtpomp moet zich op een zodanige plaats bevinden dat de secundaire 
verdunningslucht op een temperatuur van 298 ± 5 K (25 ± 5°C) wordt toegevoerd, indien de verdunningslucht niet wordt voorverwarmd. 
 
FC3 Stroomregelaar (figuren 21 en 22) 
 
Om de deeltjesbemonsteringsstroom in verband met temperatuur- en tegendrukschommelingen op het bemonsteringstraject te regelen, moet gebruik worden gemaakt van een stroomregelaar, indien geen andere middelen beschikbaar zijn.  De stroomregelaar is verplicht, indien elektronische stroomcompensatie EFC (zie figuur 20) wordt toegepast. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/191
 
FM3 Stroommeter (figuren 21 en 22) 
 
De gasstroom- of debietmeter moet zich op voldoende afstand van de 
bemonsteringspomp bevinden, zodat de inlaatgastemperatuur constant blijft (± 3 K), indien geen stroomcorrectie door FC3 wordt toegepast. 
 
FM4 Stroommeter (figuur 22) 
 
De gasstroom- of debietmeter moet zich op een zodanige plaats bevinden dat de inlaatgastemperatuur op 298 ± 5 K (25 ± 5°C) wordt gehouden. 
 
BV Kogelklep (facultatief) 
 
De kogelklep moet een diameter van minimaal de binnendiameter van de deeltjesverbindingsbuis PTT en een schakeltijd van minder dan 0,5 s hebben. 
 
Opmerking
: Indien de omgevingstemperatuur in de buurt van PSP, PTT, SDT en FH 
onder 239 K (20°C) ligt, moeten maatregelen worden genomen om te voorkomen dat deeltjes door afzetting op de koele wand van deze onderdelen verloren gaan.  Derhalve wordt aanbevolen deze onderdelen te verwarmen en/of te isoleren volgens de specificaties van de respectieve beschrijvingen.  Ook wordt aanbevolen de filteroppervlaktemperatuur gedurende de bemonstering niet tot onder 293 K (20°C) te laten dalen.  
 
Bij hoge motorbelastingen mogen de bovenstaande delen op niet-agressieve wijze worden gekoeld, bv. met behulp van een circulatieventilator, zolang de temperatuur van het koelmiddel niet tot onder 293 K (20°C) daalt. 
 3. BEPALING VAN DE OPACITEIT VAN DE ROOK  3.1. Inleiding
 
 
De punten 3.2 en 3.3 en de figuren 23 en 24 bevatten een uitvoerige beschrijving van de aanbevolen opaciteitsmeters.  Aangezien verschillende configuraties gelijkwaardige resultaten kunnen opleveren, hoeven de figuren 23 en 24 niet exact te worden gevolgd. Aanvullende onderdelen zoals instrumenten, kleppen, elektromagneten, pompen en schakelaars, mogen worden gebruikt om extra gegevens te verstrekken en de functies van deelsystemen te coördineren.  Andere onderdelen die niet noodzakelijk zijn om de nauwkeurigheid van bepaalde systemen te waarborgen, mogen worden weggelaten als dit technisch verantwoord is. 
 
Voor de meting wordt licht over een bepaalde afstand door de te meten rook geleid. Het gedeelte van het invallende licht dat een ontvanger bereikt, is dan een maat voor de lichtabsorptie-eigenschappen van het medium.  De opaciteitsmeting is afhankelijk van het ontwerp van de apparatuur en kan plaatsvinden in de uitlaatpijp (geïntegreerde L 375/192 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
volledige-stroomopaciteitsmeter), aan het uiteinde van de uitlaatpijp (achtergeschakelde 
volledige-stroomopaciteitsmeter) of door een monster van de uitlaatgassen aan de uitlaatpijp te nemen (partiële-stroomopaciteitsmeter).  Voor het bepalen van de lichtabsorptiecoëfficiënt uit het opaciteitssignaal moet de optische weglengte van het instrument door de fabrikant van het instrument worden vermeld. 
 
3.2. Volledige-stroomopaciteitsmeter
 
 
Er kunnen twee algemene typen volledige-stroomopaciteitsmeters worden gebruikt (figuur 23).  Bij de geïntegreerde opaciteitsmeter wordt de opaciteit van de volledige uitlaatgasstroom in de uitlaatpijp gemeten.  Bij dit type opaciteitsmeter is de effectieve optische weglengte een functie van het ontwerp van de opaciteitsmeter.  Bij de achtergeschakelde opaciteitsmeter wordt de opaciteit van de volledige uitlaatgasstroom gemeten op de plaats waar deze de uitlaatpijp verlaat.  Bij dit type opaciteitsmeter is de effectieve optische weglengte een functie van het ontwerp van de uitlaatpijp en de afstand tussen het uiteinde van de uitlaatpijp en de opaciteitsmeter. 
   
EPOPLT1 (optional)
CLLDLS
CL
 
 
EN NL 
T1 (optional) T1 (facultatief) 
 
  
Figuur 23
 - Volledige-stroomopaciteitsmeter 
  27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/193
3.2.1. Onderdelen van figuur 23 
 
EP Uitlaatpijp 
 
Bij een geïntegreerde opaciteitsmeter mag de diameter van de uitlaatpijp binnen een afstand van driemaal die diameter vóór en achter het meetgebied niet worden gewijzigd.  Indien de diameter van het meetgebied groter is dan die van de uitlaatpijp, verdient het aanbeveling vóór het meetgebied een taps toelopende pijp te gebruiken.  
 
Bij een achtergeschakelde opaciteitsmeter dient de laatste 0,6 m van de uitlaatpijp een cirkelvormige doorsnede te hebben en vrij te zijn van ellebogen en bochten.  Het uiteinde van de uitlaatpijp moet haaks zijn afgezaagd.  De opaciteitsmeter wordt in het midden van de rookpluim gemonteerd binnen 25 ± 5 mm van het uiteinde van de uitlaatpijp.  
 
OPL Optische weglengte 
 
De lengte van het door de rook verduisterde optische traject tussen de lichtbron van de opaciteitsmeter en de ontvanger, zo nodig gecorrigeerd voor non-uniformiteit ten gevolge van dichtheidsgradiënten en randeffecten.  De optische weglengte moet door de fabrikant van het instrument worden vermeld, waarbij hij rekening houdt met de maatregelen die zijn genomen om aanslag te voorkomen (bv. spoellucht).  Indien de optische weglengte niet bekend is, moet deze worden bepaald overeenkomstig ISO IDS 11614, punt 11.6.5.  Voor de juiste bepaling van de optische weglengte moet het uitlaatgas een snelheid van ten minste 20 m/s hebben.  
 
LS Lichtbron 
 De lichtbron is een gloeilamp met een kleurtemperatuur tussen 2800 en 3250 K of een groene lichtemitterende diode (LED) met een spectrale piek tussen 550 en 570 nm. De lichtbron moet tegen aanslag worden beschermd op een wijze die de optische weglengte niet méér beïnvloedt dan op grond van de specificaties van de fabrikant is toegestaan.  
LD Lichtdetector 
 
De lichtdetector is een fotocel of fotodiode (zo nodig voorzien van een filter).  Indien de lichtbron een gloeilamp is, moet de spectrale gevoeligheid van de ontvanger lijken op de lichtgevoeligheidskromme van het menselijk oog met een respons die een maximum bereikt in het gebied tussen 550 en 570 nm en tot minder dan 4% van dat maximum daalt onder 430 nm en boven 680 nm. De lichtdetector moet tegen aanslag worden beschermd op een wijze die de optische weglengte niet méér beïnvloedt dan op grond van de specificaties van de fabrikant is toegestaan.  
CL Collimatorlens 
 
Het opgevangen licht moet worden gecollimeerd tot een bundel met een diameter van L 375/194 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
ten hoogste 30 mm.  De lichtstralen van de lichtbundel moeten, met een tolerantie van 
3°, parallel lopen met de optische as.  
T1 Temperatuursensor (facultatief) 
 
De temperatuur van het uitlaatgas mag tijdens de test worden gemeten.   
3.3. Partiële-stroomopaciteitsmeter
 
 Bij de partiële-stroomopaciteitsmeter (figuur 24) wordt in de uitlaatpijp een representatief monster van het uitlaatgas genomen. Via een verbindingsbuis wordt dit naar de meetkamer geleid.  Bij dit type opaciteitsmeter is de effectieve optische weglengte een functie van het ontwerp van de opaciteitsmeter.  De in het volgende punt bedoelde responstijden hebben betrekking op de minimumwaarde van de stroom door de opaciteitsmeter, zoals opgegeven door de fabrikant van het instrument. 
 
Exhaust
EPSP
TT
T1FM
P (optional)OPL
MCCLLS
CLLD
 
 
EN NL 
Exhaust uitlaatgas 
P (optional) P (facultatief) 
 
 
Figuur 24  - Partiële-stroomopaciteitsmeter 
  27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/195
3.3.1. Onderdelen van figuur 24 
 
EP Uitlaatpijp 
 De uitlaatpijp moet recht zijn over een lengte van ten minste 6 pijpdiameters vóór en 3 pijpdiameters voorbij de punt van de meetsonde.  
SP Bemonsteringssonde 
 
De bemonsteringssonde moet een open buis zijn die, met de opening tegen de stroom in gericht, op of vlakbij de hartlijn van de uitlaatpijp is geplaatst.  De afstand tot de wand van de uitlaatpijp moet ten minste 5 mm bedragen.  De diameter van de sonde moet groot genoeg zijn om een representatieve bemonstering mogelijk te maken en voor een voldoende hoge stroom door de opaciteitsmeter te zorgen.   
TT Verbindingsbuis 
 
De verbindingsbuis moet:   
− zo kort mogelijk zijn en voor een uitlaatgastemperatuur van 373 ± 30 K (100 ± 
30°C) aan de ingang van de meetkamer zorgen; 
 
− een wandtemperatuur hebben die ver genoeg boven het dauwpunt van het 
uitlaatgas ligt om condensatie te voorkomen;  
 
− over de hele lengte dezelfde diameter hebben als de bemonsteringssonde; 
 − een responstijd van minder dan 0,05 s hebben bij de minimumstroom door het 
instrument, bepaald volgens bijlage 4, aanhangsel 4, punt 5.2.4;  
 
− geen merkbaar effect op de rookwaarde hebben.  
 
FM Stroommeter 
 
Stroommeter om de juiste waarde van de stroom in de meetkamer te bepalen.  De minimum- en de maximumwaarde van de stroom moeten door de fabrikant van het instrument worden opgegeven en moeten zo zijn dat aan de eisen ten aanzien van de responstijd en de optische weglengte wordt voldaan.  De stroommeter mag zich in de nabijheid van de bemonsteringspomp  (P) bevinden, voorzover die aanwezig is.  
MC Meetkamer 
 
De meetkamer moet een niet-reflecterende binnenwand of gelijkwaardige optische eigenschappen bezitten.  De invloed van strooilicht op de detector ten gevolge van interne reflecties of verstrooiing moet tot een minimum worden beperkt.   L 375/196 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
De druk van het gas in de meetkamer mag niet meer dan 0,75 kPa van de luchtdruk 
afwijken.  Waar dit in verband met het ontwerp niet mogelijk is, moet de aflezing van de opaciteitsmeter worden gecorrigeerd voor de luchtdruk.   De wandtemperatuur van de meetkamer moet, met een tolerantie van ± 5 K, tussen 343 K (70°C) en 373 K (100°C) liggen, maar in ieder geval ver genoeg boven het dauwpunt van het uitlaatgas om condensatie te voorkomen.  De meetkamer moet zijn uitgerust met geschikte instrumenten voor de meting van de temperatuur.   
OPL Optische weglengte 
 
De lengte van het door de rook verduisterde optische traject tussen de lichtbron van de opaciteitsmeter en de ontvanger, zo nodig gecorrigeerd voor non-uniformiteit ten gevolge van dichtheidsgradiënten en randeffecten.  De optische weglengte moet door de fabrikant van het instrument worden vermeld, waarbij hij rekening houdt met de maatregelen die zijn genomen om aanslag te voorkomen (bv. spoellucht).  Indien de optische weglengte niet bekend is, moet deze worden bepaald overeenkomstig ISO IDS 11614, punt 11.6.5.  
LS Lichtbron 
 
De lichtbron is een gloeilamp met een kleurtemperatuur tussen 2800 en 3250 K of een groene lichtemitterende diode (LED) met een spectrale piek tussen 550 en 570 nm.  De lichtbron moet tegen aanslag worden beschermd op een wijze die de optische weglengte niet méér beïnvloedt dan op grond van de specificaties van de fabrikant is toegestaan.  
LD Lichtdetector 
 
De lichtdetector is een fotocel of fotodiode (zo nodig voorzien van een filter).  Indien de lichtbron een gloeilamp is, moet de spectrale gevoeligheid van de ontvanger lijken op de lichtgevoeligheidskromme van het menselijk oog met een respons die een maximum bereikt in het gebied tussen 550 en 570 nm en tot minder dan 4% van dat maximum daalt onder 430 nm en boven 680 nm.  De lichtdetector moet tegen aanslag worden beschermd op een wijze die de optische weglengte niet méér beïnvloedt dan op grond van de specificaties van de fabrikant is toegestaan.  
CL Collimatorlens 
 
Het opgevangen licht moet worden gecollimeerd tot een bundel met een diameter van ten hoogste 30 mm.  De lichtstralen van de lichtbundel moeten, met een tolerantie van 3°, parallel lopen met de optische as.  
T1 Temperatuursensor 
 
Om de temperatuur van het uitlaatgas aan de ingang van de meetkamer tijdens de test te meten.  27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/197
 
P Bemonsteringspomp (facultatief) 
 
Achter de meetkamer mag een bemonsteringspomp worden gebruikt om het bemonsteringsgas door de meetkamer te zuigen. L 375/198 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
Bijlage 5  
 
 
TECHNISCHE EIGENSCHAPPEN VAN DE REFERENTIEBRANDSTOF VOOR 
COMPRESSIEONTSTEKINGSMOTOREN DIE VOORGESCHREVEN IS VOOR DE GOEDKEURINGSTESTS EN OM DE OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE TE CONTROLEREN 
 1. DIESELBRANDSTOF 
(1) 
 
Parameter  Eenheid  Grenswaarden (1) Testmethode (2) 
 Publicatie  
  Minimu
m  Maximu
m    
Cetaangetal (3)   52 54 ISO 5165 1998 (4) 
Dichtheid bij 15°C  kg/m3 833 837 ISO 3675 1995 
Distillatie:       
- 50%-punt  °C 245  ISO 3405 1998 
- 95%-punt  °C 345 350 ISO 3405 1998 
- eindkookpunt  °C --- 370 ISO 3405 1998 
Vlampunt  °C 55 --- EN 27719 1993 
Verstoppingspunt van het 
filter bij lage temperatuur
  °C --- -5 EN 116 1981 
Viscositeit bij 40°C  mm²/s 2,5 3,5 EN-ISO 3104 1996 
Polycyclische 
aromatische 
koolwaterstoffen  % m/m 3,0 6,0 IP 391 (*) 1995 
Zwavelgehalte (5) mg/kg --- 300 pr. EN-ISO/DIS 14596 1998 (4) 
Kopercorrosie   --- 1 EN-ISO 2160 1995 
Conradson-koolstofresidu 
(10% distillatieresidu)  % m/m --- 0,2 EN-ISO 10370  
Asgehalte  % m/m --- 0,01 EN-ISO 6245 1995 
Watergehalte  % m/m --- 0,05 EN-ISO 12937 1995 
Neutralisatiegetal (sterk 
zuur)  mg OH/g --- 0,02 ASTM D 974-95 1998 (4) 
Oxidatiebestendigheid (6) mg/ ml --- 0,025 EN-ISO 12205 1996 
 
(1)  Indien het vereist is het thermisch rendement van de motor of het voertuig te berekenen, 
kan de calorische waarde van de brandstof worden berekend uit: 
  Specifieke energie (calorische waarde) (netto) in MJ/kg = (46,423 - 8,792d2 + 3,170d) 
(1 - (x + y + s)) + 9,420s - 2,499x 
   waarin:    d = dichtheid bij 15°C   x  = watergehalte in gewichtsprocenten (%)   y = asgehalte in gewichtsprocenten (%) 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/199
  s = zwavelgehalte in gewichtsprocenten (%). 
 (2)  De in de specificatie vermelde waarden zijn "reële waarden".  De grenswaarden zijn 
vastgesteld aan de hand van ISO 4259, Petroleum products - Determination and application of precision data in relation to methods of test, terwijl voor het vastleggen van een minimumwaarde rekening is gehouden met een minimumverschil van 2R boven nul; bij het vaststellen van een maximum- en minimumwaarde bedroeg het minimumverschil 4R (R = reproduceerbaarheid).  Hoewel deze maatregel om statistische redenen is ingevoerd, moet de fabrikant van een brandstof er toch naar streven een nulwaarde te verkrijgen indien de vastgestelde maximumwaarde 2R bedraagt, en de gemiddelde waarde te verkrijgen ingeval maximum- en minimumgrenswaarden zijn opgegeven.  Indien moet worden nagegaan of een brandstof al dan niet voldoet aan de voorwaarden van de specificatie, moet ISO 4259 worden toegepast. 
 (3)  Het opgegeven gebied voor het cetaangetal is niet in overeenstemming met de eis van 
een minimum van 4R.  Bij geschillen tussen de brandstofleverancier en de gebruiker kunnen evenwel de eisen van ISO 4259 worden gebruikt om die geschillen op te lossen, mits er bij voorkeur niet één meting, maar herhaalde metingen worden verricht in voldoende aantal om de vereiste nauwkeurigheid te bereiken. 
 (4) De maand van publicatie wordt te zijner tijd ingevuld. 
 
(5) Het reële zwavelgehalte van de brandstof die gebruikt wordt voor de test, wordt 
gerapporteerd.  Bovendien bedraagt het zwavelgehalte van de referentiebrandstof die gebruikt wordt om een voertuig goed te keuren tegenover de grenswaarden, bedoeld in rij B in de tabel van punt 5.2.1, maximaal 50 ppm. 
 (6)  Ook al wordt de oxidatiebestendigheid onder controle gehouden, toch zal de 
houdbaarheid waarschijnlijk beperkt zijn.  De leverancier moet om advies worden gevraagd over de voorwaarden en de duur van de opslag. 
 L 375/200 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
2. ETHANOL VOOR DIESELMOTOREN (1) 
 
Grenswaarden (2) Parameter Eenheid Minimum Maximum Testmethode (3) 
Alcohol, massa % m/m 92 ,4 - ASTM D 5501 
Andere alcoholen dan 
ethanol, begrepen in het alcoholtotaal, massa % m/m - 2 ASTM D 5501 
Dichtheid bij 15°C kg/m3 795 815 ASTM D 4052 
Asgehalte % m/m  0,001 ISO 6245 
Vlampunt °C 10  ISO 2719 
Zuurgraad, berekend als azijnzuur % m/m - 0,0025 ISO 1388-2 
Neutralisatiegetal (sterk zuur) KOH mg/1 - 1  
Kleur Volgens 
schaal - 10 ASTM D 1209 
Droog residu bij 100°C mg/kg  15 ISO 759 
Watergehalte % m/m  6,5 ISO 760 
Aldehyden, berekend als azijnzuur % m/m  0,0025 ISO 1388-4 
Zwavelgehalte mg/kg - 10 ASTM D 5453 
Esters, berekend als ethylacetaat % m/m - 0,1 ASTM D 1617 
 (1) Aan de ethanolbrandstof mag cetaanverbeteraar, zoals gespecificeerd door de fabrikant van 
de motor, worden toegevoegd. De maximumhoeveelheid bedraagt 10% m/m. 
 (2) De in de specificatie vermelde waarden zijn "reële waarden". De grenswaarden zijn 
vastgesteld aan de hand van ISO 4259, Petroleum products - Determination and application of precision data in relation to methods of test, terwijl voor het vastleggen van een minimumwaarde rekening is gehouden met een minimumverschil van 2R boven nul;  bij het vaststellen van een maximum- en minimumwaarde bedroeg het minimumverschil 4R (R = reproduceerbaarheid)). Hoewel deze maatregel om statistische redenen is ingevoerd, moet de fabrikant van een brandstof er toch naar streven een nulwaarde te verkrijgen indien de vastgestelde maximumwaarde 2R bedraagt, en de gemiddelde waarde te verkrijgen ingeval maximum- en minimumgrenswaarden zijn opgegeven. Indien moet worden nagegaan of een brandstof al dan niet voldoet aan de voorwaarden van de specificatie, moet ISO 4259 worden toegepast. 
 (3) Voor alle bovenstaande ei genschappen zullen equivalente ISO-methoden worden toegepast 
zodra deze zijn bekendgemaakt. 
  
__________ 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/201
Bijlage 6  
 
TECHNISCHE EIGENSCHAPPEN VAN DE REFERENTIEBRANDSTOF AARDGAS DIE 
VOORGESCHREVEN IS VOOR DE GOEDKEURINGSTESTS EN OM DE 
OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE TE CONTROLEREN 
 
 Type:  AARDGAS 
  Op de Europese markt worden brandstoffen in twee gasgroepen aangeboden:   – gasgroep H, waarvan de uiterste referentiebrandstoffen G
R en G 23 zijn; 
 – gasgroep L, waarvan de uiterste referentiebrandstoffen G 23 en G 25 zijn. 
   De kenmerken van de referentiebrandstoffen G
R, G 23 en G 25 zijn als volgt: 
 
Referentiebrandstof G R 
 
Eigenschappen  Eenheden Basis Grenswaarde
n Testmethode  
   Min.  Max  
Samenstelling:       
Methaan mol.-% 87 84 89  
Ethaan mol.-% 13 11 15  
Balans (*) mol.-% - - 1 ISO 6974  
Zwavelgehalte  mg/m3 (**) - - 10 ISO 6326-5  
 
(*) Inerte gassen +C 2+. 
(**) Waarde te bepalen onder standaardomstandigheden (293,2 K (20°C) en 101,3 kPa). 
 
Referentiebrandstof G 23  
 
Eigenschappen  Eenheden  Basis  Grenswaarden Testmethode  
   Min. Max.  
Samenstelling:       
Methaan mol.-% 92,5 91,5 93,5  
Balans (*) mol.-% - - 1 ISO 6974  
N 2 mol.-% 7,5 6,5 8,5  
Zwavelgehalte  mg/m3 (**) - - 10 ISO 6326-5  
 
(*) Inerte gassen (andere dan N 2) +C 2/C 2+. 
(**) Waarde te bepalen onder standaardomstandigheden (293,2 K (20°C) en 101,3 kPa). L 375/202 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
Referentiebrandstof G 25 
 
Eigenschappen  Eenheden  Basis  Grenswaarden  Testmethode  
   Min. Max.  
Samenstelling:       
Methaan mol.-% 86 84 88  
Balans (*) mol.-% - - 1 ISO 6974  
N 2 mol.-% 14 12 16  
Zwavelgehalte  mg/m3 (**) - - 10 ISO 6326-5  
 
(*) Inerte gassen (andere dan N 2) +C 2/C 2+. 
(**) Waarde te bepalen onder standaardomstandigheden (293,2 K (20°C) en 101,3 kPa). 
 
_________ 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/203
Bijlage 7  
 
Type:  VLOEIBAAR PETROLEUMGAS (LPG) 
 
Parameter Eenheid Grenswaarden 
brandstof A Grenswaarden 
brandstof B Testmethod
e 
  Minimum Maximum Minimum Maximum  
Motoroctaangetal  92,5 (1)  92,5  EN 589 
bijlage B 
Samenstelling:        
C 3-gehalte vol.-% 48 52 83 87  
C 4-gehalte vol.-% 48 52 13 17 ISO 7941 
Olefinen vol.-%  12  14  
Verdampingsresten mg/kg  50  50 NFM 
41015 
Totaal 
zwavelgehalte ppm 
massa (1)  50  50 EN 24260 
Waterstofsulfide ---  geen  geen ISO 8819 
Koperstripcorrosie graad  klasse 1  klasse 1 ISO 6251(2)
Water bij 0°C   vrij  vrij visuele 
inspectie 
 (1) Waarde te bepalen onder standaardomstandigheden (293,2 K (20 °C) en 101,3 kPa).  (2) Indien het monster corrosieremmers bevat of andere scheikundige bestanddelen die de 
corrosiviteit van het monster op de koperstrip verminderen, kan de aanwezigheid van corrosieve stoffen met deze methode niet altijd nauwkeurig worden bepaald.  Daarom is het verboden dergelijke bestanddelen toe te voegen met als enig doel de test te beïnvloeden. 
________  L 375/204 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
Bijlage 8  
 
VOORBEELD VAN DE BEREKENINGSMETHODE 
 
1.  ESC-TEST  1.1.  Gasvormige emissies
 
   De meetgegevens voor de berekening van de resultaten van de afzonderlijke 
testfasen staan hieronder.  In dit voorbeeld worden CO en NO
x op droge basis en 
HC op natte basis gemeten.  De HC-concentratie wordt uitgedrukt in propaanequivalent (C3) en moet met 3 worden vermenigvuldigd om het C1-equivalent te verkrijgen.  De berekeningswijze is identiek voor de andere testfasen.  
 
P 
(kW) T
a 
(K) H a 
(g/kg) G EXH 
(kg) G AIRW 
(kg) G FUEL 
(kg) HC 
(ppm) CO 
(ppm) NO x 
(ppm) 
82,9 294,8 7,81 563,38 545,29 18,09 6,3 41,2 495 
     Berekening van de droog/nat-correctiefactor K
W,r (bijlage 4, aanhangsel 1, punt 
4.2): 
 
  F FH = 
⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛+29,54509,181969,1 = 1,9058 en K W2 = () 81,7 608,1 000181,7 608,1
∗ +∗ = 0,0124 
 
  K W,r = 9239,0 0124,006,54109,189058,11 = −⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛∗ −  
 
  Berekening van de natte concentraties:    CO  = 41,2 * 0,9239 = 38,1 ppm   NO
x  = 495 * 0,9239 = 457 ppm 
   Berekening van de NO
x-vochtigheidscorrectiefactor K H,D (bijlage 4, 
aanhangsel 1, punt 4.3): 
   A =  0,309 * 18,09/541,06 – 0,0266  = -0,0163   B = -0,209 * 18,09/541,06 + 0,00954  =  0,0026  
9625,0)2988,294( 0026,0)71,10 81,7( 0163,011
, =− ∗ + − ∗ −=D HK  
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/205
  Berekening van de emissiemassastroom (bijlage 4, aanhangsel 1, punt 4.4): 
 
  NO x = 0,001587 * 457 * 0,9625 * 563,38 = 393,27 g/h 
  CO  = 0,000966 * 38,1 * 563,38 = 20,735 g/h   HC  = 0,000479 * 6,3 * 3 * 563,38 = 5,100 g/h    Berekening van de specifieke emissies (bijlage 4, aanhangsel 1, punt 4.5):    Het volgende voorbeeld heeft betrekking op CO; voor de andere bestanddelen is 
de berekeningswijze identiek. 
   De emissiemassastromen van de afzonderlijke testfasen worden vermenigvuldigd 
met de respectieve wegingsfactoren, zoals vermeld in bijlage 4, aanhangsel 1, punt 2.7.1, en vervolgens bij elkaar opgeteld. Dit resulteert in de gemiddelde emissiemassastroom over de cyclus: 
    CO = (6,7 * 0,15) + (24,6 * 0,08) + (20,5 * 0,10) + (20,7 * 0,10) + (20,6 * 
0,05) + (15,0 * 0,05) + (19,7 * 0,05) + (74,5 * 0,09) + (31,5 * 0,10) + (81,9 * 0,08) + (34,8 * 0,05) + (30,8 * 0,05) + (27,3 * 0,05) = 30,91 g/h  
    Het motorvermogen van de afzonderlijke testfasen wordt vermenigvuldigd met 
de respectieve wegingsfactoren, zoals vermeld in bijlage 4, aanhangsel 1, punt 2.7.1, en vervolgens bij elkaar opgeteld. Dit resulteert in het gemiddelde vermogen over de cyclus: 
    P(n) = (0,1 * 0,15) + (96,8 * 0,08) + (55,2 * 0,10) + (82,9 * 0,10) + (46,8 * 
0,05) + (70,1 * 0,05) + (23,0 * 0,05) +(114,3 * 0,09) + (27,0 * 0,10) + (122,0 * 0,08) + (28,6 * 0,05) + (87,4 * 0,05) + (57,9 * 0,05) = 60,006 kW 
  
006,6091,30=CO  = 0,515 g/kWh 
    Berekening van de specifieke NO
x-emissie voor een willekeurig punt (bijlage 4, 
aanhangsel 1, punt 4.6.1): 
   Stel dat voor het willekeurige punt de volgende waarden zijn bepaald:     n
Z   = 1 600 min-1 
  M Z   = 495 Nm 
  NO x mass,Z  = 487,9 g/h (berekend met de voorgaande formules) 
  P(n) Z   = 83 kW 
  NO x,Z   = 487,9/83 = 5,878 g/kWh 
   Bepaling van de emissiewaarde uit de testcyclus (bijlage 4, aanhangsel 1, 
punt 4.6.2): 
 L 375/206 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
  Stel dat de waarden voor de vier omgevingstoestanden voor de ESC-cyclus als 
volgt luiden: 
 
n RT n SU E R E S E T E U M R M S M T M U 
1 368 1 785 5,943 5,565 5,889 4,973 515 460 681 610 
 
 E TU = 5,889 + (4,973  - 5,889) * (1 600  - 1 368)/(1 785  - 1 368) = 5,377 g/kWh 
 E RS = 5,943 + (5,565 - 5,943) * (1 600  - 1 368)/(1 785  - 1 368) = 5,732 g/kWh 
 M TU = 681 + (601 - 681) * (1 600  - 1 368)/(1 785  - 1 368) = 641,3 Nm 
 M RS = 515 + (460  - 515) * (1 600 – 1 368)/(1 785  - 1 368) = 484,3 Nm 
 
 E Z = 5,732 + (5,377 - 5,732) * (495  - 484,3)/(641,3  - 484,3) = 5,708 g/kWh 
 
 Vergelijking van de NO x-emissiewaarden (bijlage 4, aanhangsel 1, punt 4.6.3): 
  NO
x diff = 100 * (5,878 – 5,708)/5,708 = 2,98% 
 1.2. Deeltjesemissies
 
  De deeltjesmeting is gebaseerd op het principe van bemonstering van de 
deeltjesmassa over de volledige cyclus, terwijl de deeltjesmassa van de monsters en de deeltjesstroom (M
SAM en G EDF) in de afzonderlijke testfasen worden bepaald.  De 
berekening van G EDF is afhankelijk van het gebruikte systeem.  In de volgende 
voorbeelden wordt zowel een systeem met CO 2-meting en een 
koolstofbalansmethode als een systeem met stroommeting gebruikt.  Bij gebruik van een volledige-verdunningssysteem wordt G
EDF rechtstreeks door de CVS-
apparatuur gemeten.  
  Berekening van G
EDF (bijlage 4, aanhangsel 1, punten 5.2.3 en 5.2.4): 
  Stel dat de meetgegevens voor testfase 4 als volgt zijn.  De berekeningswijze is 
identiek voor de andere testfasen.  
 
G
EXH 
(kg/h) G FUEL 
(kg/h) G DILW 
(kg/h) G TOTW 
(kg/h) CO 2D 
(%) CO 2A 
(%) 
334,02 10,76 5,4435 6,0 0,657 0,040 
  a) koolstofbalansmethode  
G
EDFW = 040,0 657,076,105,206
−∗ = 3601,2 kg/h 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/207
 b) stroommeetmethode 
 
q = 4435,50,6(0,6
− = 10,78 
  G
EDFW = 334,02 * 10,78 = 3600,7 kg/h 
  Berekening van de massastroom (bijlage 4, aanhangsel 1, punt 5.4):   De massastromen G
EDFW van de afzonderlijke testfasen worden vermenigvuldigd met de 
respectieve wegingsfactoren, zoals vermeld in bijlage 4, aanhangsel 1, punt 2.7.1, en bij elkaar opgeteld. Dit resulteert in de gemiddelde G
EDF over de cyclus.  De totale 
deeltjesmassa van de monsters M SAM wordt berekend door de deeltjesmassa's van de 
afzonderlijke testfasen bij elkaar op te tellen. 
 
 GEDFW = (3 567 * 0,15) + (3 592 * 0,08) + (3 611 * 0,10) + (3 600 * 0,10)  
+ (3 618 * 0,05) + (3 600 * 0,05) + (3 640 * 0,05) + (3 614 * 0,09) + (3 620 * 
0,10) + (3 601 * 0,08) + (3 639 * 0,05) + (3 582 * 0,05) + (3 635 * 0,05) 
 =  3 604,6 kg/h   M
SAM = 0,226 + 0,122 + 0,151 + 0,152 + 0,076 + 0,076 + 0,076 + 0,136 + 0,151 
+ 0,121 + 0,076 + 0,076 + 0,075  = 1,515 kg 
   Stel dat de massa van de deeltjes op de filters 2,5 mg bedraagt, dan is:  
PT
mass = 00016,6043
515,15,2∗  = 5,948 g/h 
   Achtergrondcorrectie (facultatief)    Stel dat er een achtergrondmeting heeft plaatsgevonden met de volgende resultaten. 
 De verdunningsfactor DF wordt op dezelfde wijze berekend als in punt 3.1 van deze bijlage en wordt hier niet getoond. 
   
M
d = 0,1 mg; M DIL = 1,5 kg 
    Som van de DF = [(1
-1/119,15) * 0,15] + [(1-1/8,89) * 0,08] + [(1-1/14,75) * 0,10] 
+ [(1-1/10,10) * 0,10] + [(1-1/18,02) * 0,05] + [(1-1/12,33) * 0,05] + [(1-1/32,18) * 
0,05] + [(1-1/6,94) * 0,09] + [(1-1/25,19) * 0,10] + [(1-1/6,12) * 0,08] + [(1-1/20,87) * 
0,05] + [(1-1/8,77) * 0,05] + [(1-1/12,59) * 0,05] = 0,923 
 L 375/208 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
PT mass = 00016,6043923,05,11,0
515,15,2∗⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛∗ −  = 5,726 g/h 
 
  Berekening van de specifieke emissie (bijlage 4, aanhangsel 1, punt 5.5):   P(n) = (0,1 * 0,15) + (96,8 * 0,08) + (55,2 * 0,10) + (82,9 * 0,10) + (46,8 * 0,05) 
+ (70,1 * 0,05) + (23,0 * 0,05) + (114,3 * 0,09) + (27,0 * 0,10) + (122,0 * 0,08) + (28,6 * 0,05) + (87,4 * 0,05) + (57,9 * 0,05) = 60,006 kW 
 
 
006,60948,5=PT  = 0,099 g/kWh, met achtergrondcorrectie 
006,60726,5=PT  = 0,095 g/kWh 
   Berekening van de specifieke wegingsfactor (bijlage 4, aanhangsel 1, punt 5.6):    Als de waarden voor fase 4 op bovenstaande wijze zijn berekend, dan:  
WF
E,I = 7,6003 515,16,6043 152,0
∗∗ = 0,1004 
 
  Deze waarde is in overeenstemming met de voorgeschreven waarde van 0,10 ± 
0,003. 
 2.  ELR-TEST     Aangezien het gebruik van een Bessel-filter voor de berekening van het gemiddelde in 
de Europese wetgeving inzake uitlaatgassen geheel nieuw is, wordt hieronder een uitleg van het Bessel-filter, een voorbeeld van het opstellen van een Bessel-algoritme en een voorbeeld van de berekening van de uiteindelijke rookwaarde gegeven.  De constanten van de Bessel-algoritme zijn uitsluitend afhankelijk van het ontwerp van de opaciteitsmeter en de bemonsteringsfrequentie van het data-acquisitiesysteem.  Het verdient aanbeveling dat de fabrikant van de opaciteitsmeter de uiteindelijke Bessel-filterconstanten voor verschillende bemonsteringsfrequenties opgeeft en dat de klant deze constanten gebruikt voor het opstellen van de Bessel-algoritme en voor het berekenen van de rookwaarden. 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/209
2.1.  Algemene opmerkingen over het Bessel-filter  
  
  Ten gevolge van hoogfrequente vervorming vertoont het ruwe signaal van de 
opaciteitsmeter (het opaciteitssignaal) gewoonlijk een grillig karakter.  Om deze hoogfrequente vervorming te elimineren is bij de ELR-test een Bessel-filter nodig.  Het Bessel-filter zelf is een recursief, tweede orde-laagdoorlaatfilter dat een zo kort mogelijke stijgtijd van het signaal mogelijk maakt zonder overshoot. 
   Stel dat rook in real time door de uitlaatpijp passeert. Elke opaciteitsmeter levert met 
een zekere vertraging een verschillend opaciteitssignaal.  De vertraging en de grootte van het gemeten opaciteitssignaal zijn voornamelijk afhankelijk van de geometrie van de meetkamer van de opaciteitsmeter, de bemonsteringsleidingen voor de uitlaatgassen inbegrepen, en van de tijd die de elektronica van de opaciteitsmeter nodig heeft om het signaal te verwerken.  De voor deze twee effecten karakteristieke waarden worden de fysische en de elektrische responstijd genoemd. Zij vormen een apart filter voor elk type opaciteitsmeter.  
  Een Bessel-filter wordt gebruikt om te zorgen voor een uniform totaal filter dat 
karakteristiek is voor het hele opaciteitsmetersysteem, bestaande uit: 
      -  de fysische responstijd van de opaciteitsmeter (t
p); 
    - de elektrische responstijd van de opaciteitsmeter (t e); 
    - de filterresponstijd van het gebruikte Bessel-filter (t f). 
   De resulterende totale responstijd t
Aver van het systeem wordt gegeven door 
  
t Aver = 2 2 2
e p F t t t ++  
   en moet voor alle soorten opaciteitsmeters gelijk zijn om dezelfde rookwaarde op te 
leveren.  Daarom moet een zodanig Bessel-filter worden ontworpen dat de filterresponstijd (t
f) samen met de fysische (t p) en de elektrische responstijd (t e) van de 
afzonderlijke opaciteitsmeter de gewenste totale responstijd (t Aver) oplevert.  Aangezien 
t p en t e voor elke opaciteitsmeter vastliggen en t Aver voor dit reglement vastgesteld is op 
1,0 s, kan t f als volgt worden berekend: 
  
t f = 2
e2
p2
Aver t t t − −  
   Per definitie is de filterresponstijd t
f de stijgtijd van het uitgangssignaal van het filter 
tussen 10 en 90% van de waarde van het stapvormige ingangssignaal.  Daarom moet de grensfrequentie van het Bessel-filter iteratief worden bepaald, zodat de responstijd van het Bessel-filter binnen de voorgeschreven grenzen voor de stijgtijd ligt.  
  L 375/210 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
               
EN NL 
Signal [-] Signaal [-] 
Step Input Signal Stapvormig ingangssignaal 
Bessel Filtered Output Signal Uitgangssignaal van het Bessel-filter 
Time [s] Tijd [s] 
 
 
Figuur a  - Signaalverloop van het stapvormige ingangssignaal en het gefilterde 
uitgangssignaal 
    Figuur a toont het verloop van het stapvormige ingangssignaal en het 
uitgangssignaal van het Bessel-filter en de responstijd (t
f) van het Bessel-filter. 
   Het ontwerp van het uiteindelijke Bessel-filter is een meerstappenprocedure 
waarvoor verschillende iteratiecycli nodig zijn.  Het schema van het iteratieproces staat hieronder.  
 A.   Signal [-] 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/211
 
  
EN NL 
Characteristics of Opacimeter 
tp, te [s] Eigenschappen opaciteitsmeter t
p, t e [s] 
Regulation tAver [s] Reglement t
Aver [s] 
Data Acquisition System Sample Rate [Hz] Bemonsteringsfrequentie data-acquisitiesysteem [Hz] 
required overall Bessel filter response time Vereiste totale Bessel-filterresponstijd L 375/212 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
tf t f 
Step Stap 
fc = fcnew f c = f c,new 
design of Bessel filter algorithm 
fc, E, K Ontwerp van de Bessel-filteralgoritme f
c, E, K 
application of Bessel filter on step input t(10%), t(90%) Toepassing van het Bessel-filter op het stapvormige ingangssignaal t(10%), t(90%) 
adjustment of cut-off frequency fcnew = fc * (1 + delta) Aanpassing van de grensfrequentie 
f
c,new = f c * (1 + ∆) 
calculation of iterated filter response 
time tfiter = t(90%) – t(10%) Berekening van de geïtereerde filterresponstijd t
f,iter = t(90%) – t(10%) 
deviation between tf and tfiter 
delta = tftf tfiter − Afwijking tussen t f en t f,iter 
∆ = 
ff f,iter
tt t− 
Iteration Iteratie 
no 
check for iteration criteria 
|delta| ≤ 0,01 
yes neen 
Test op het iteratiecriterium 
|∆| ≤ 0,01 
ja 
final Bessel filter constants and 
algorithm Yi = … Uiteindelijke Bessel-filterconstanten en -algoritme Y
i = … 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/213
 
2.2.  Berekening van de Bessel-algoritme  
   In dit voorbeeld wordt in verschillende stappen een Bessel-algoritme ontwikkeld 
op grond van bovenstaande iteratieprocedure, die gebaseerd is op bijlage 4, aanhangsel 1, punt 6.1. 
    Voor de opaciteitsmeter en het data-acquisitiesysteem wordt uitgegaan van de 
volgende karakteristieken: 
    - fysische responstijd, t
p  0,15 s 
  - elektrische responstijd, t e 0,05 s 
  - totale responstijd t Aver   1,00 s (zoals gedefinieerd in dit reglement) 
  - bemonsteringsfrequentie  150 Hz     Stap 1 Vereiste responstijd t
f van het Bessel-filter: 
  
t f = )05,0 15,0( 12 2 2+ −  = 0,987421 s 
   Stap 2 Schatting van de grensfrequentie en berekening van de Bessel-
constanten E en K voor de eerste iteratie  
    f
c =  3,1415 / (10 * 0,987421) = 0,318152 Hz 
  ∆t =  1 / 150  =  0,006667 s   Ω  = 1 / [tan (3,1415 * 0,006667 * 0,318152)] = 150,076644    
5
210 07948,7
076644,150 618034,0 618034,03 076644,15011−∗ =
∗ + ∗∗ +=E  
  K = 2 * 7,07948 * 10-5 * (0,618034 * 150,076644 - 1) – 1 = 0,970783 
    Dit levert de volgende Bessel-algoritme op:   
  Y
i = Y i-1 + 7,07948 * 10-5 * (S i + 2 * S i-1 + S i-2 - 4 * Y i-2) + 0,970783 * (Y i-1 - Y i-
2) 
    waarin S
i de waarde van het stapvormige ingangssignaal ("0" of "1") en Y i de 
gefilterde waarde van het uitgangssignaal is.  
    Stap 3 Toepassing van het Bessel-filter op het stapvormige ingangssignaal     De filterresponstijd t
f van het Bessel-filter is gedefinieerd als de stijgtijd van het 
gefilterde uitgangssignaal tussen 10 en 90% van de waarde van het stapvormige ingangssignaal.  Om het tijdstip te bepalen waarop het uitgangssignaal 10% (t
10), 
respectievelijk 90% (t 90) van de waarde van het uitgangssignaal bereikt, moet een 
Bessel-filter worden toegepast op het stapvormige ingangssignaal met L 375/214 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
gebruikmaking van de bovenstaande waarden voor f c, E en K. 
  
  De index, de tijd en de waarde van het stapvormige ingangssignaal en de 
resulterende waarde van het gefilterde uitgangssignaal voor de eerste en de tweede iteratie staan in tabel B.  Na de eerste iteratie ligt in tabel B de 10%-waarde tussen index 30 en 31 en de 90%-waarde tussen index 191 en 192.  Voor de berekening van t
f,iter worden de t 10- en t 90-waarden op de volgende wijze 
bepaald door lineaire interpolatie tussen de aangrenzende meetpunten: 
  
t 10=t lower + ∆t * (0,1-out lower)/(out upper - out lower) 
 
t 90=t lower + ∆t * (0,9-out lower)/(out upper - out lower) 
   waarin out
upper, respectievelijk out lower de aangrenzende punten van het Bessel-gefilterde 
uitgangssignaal zijn en t lower de tijd is van het voorgaande tijdstip, zoals aangegeven in 
tabel B. 
  
   t 10 = 0,200000 + 0,006667 * (0,1 – 0,099208)/(0,104794 – 0,099208) = 0,200945 s 
 
   t 90 = 1,273333 + 0,006667 * (0,9 – 0,899147)/(0,901168 – 0,899147) = 1,276147 s 
   Stap 4 Filterresponstijd voor de eerste iteratiecyclus:   
t
f,iter =  1,276147 – 0,200945 = 1,075202 s 
    Stap 5 Afwijking tussen de gewenste en de berekende filterresponstijd voor de eerste 
iteratiecyclus: 
  
∆ = (1,075202 – 0,987421) / 0,987421 = 0,081641 
    Stap 6 Test op het stopcriterium:     De eis is dat |∆| ≤ 0,01. Aangezien 0,081641 > 0,01, is niet aan het stopcriterium 
voldaan en is een tweede iteratiecyclus nodig.  Voor deze iteratiecyclus wordt uit f
c en ∆ 
een nieuwe grensfrequentie berekend: 
  
f c,new = 0,318152 * (1 + 0,081641) = 0,344126 Hz 
    Deze nieuwe grensfrequentie wordt in de tweede iteratiecyclus gebruikt, waarbij weer 
bij stap 2 wordt begonnen.  De iteratie gaat door totdat aan het stopcriterium is voldaan.  De resulterende waarden voor de eerste en de tweede iteratie staan in het overzicht van tabel A. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/215
 
Parameter Iteratie 1 Iteratie 2 
f c (Hz) 0,318152 0,344126 
E (-) 7,07948 * 10-5 8,272777 * 10-5 
K (-) 0,970783 0,968410 
t 10 (s) 0,200945 0,185523 
t 90 (s) 1,276147 1,179562 
t f,iter (s) 1,075202 0,994039 
∆ (-) 0,081641 0,006657 
f c,new (Hz) 0,344126 0,346417 
 
  Tabel A  - Waarden voor de eerste en de tweede iteratie 
   Stap 7 Uiteindelijke Bessel-algoritme:     Zodra aan het stopcriterium is voldaan, worden de uiteindelijke Bessel-filterconstanten 
en de uiteindelijke Bessel-algoritme bepaald overeenkomstig stap 2.  In dit voorbeeld wordt na de tweede iteratie aan het stopcriterium voldaan (∆ = 0,006657 ≤ 0,01).  De uiteindelijke algoritme wordt dan gebruikt om de gemiddelde rookwaarden te bepalen (zie onderstaand punt 2.3).  
  
Y
I = Y i-1 + 8,272777 * 10-5 * (S i + 2 *S i-1 + S i-2 – 4 * Y i-2) + 0,968410 * (Y i-1 - Y i-2) L 375/216 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
   Stapvormig 
ingangs  Gefilterd uitgangssignaal  
  signaal  Y i 
Index i  Tijd  S i [-] 
[-] [s]  [-] Iteratie 1  Iteratie 2  
-2 -0,013333 0 0,000000 0,000000 
-1 -0,006667 0 0,000000 0,000000 
0 0,000000 1 0,000071 0,000083 
1 0,006667 1 0,000352 0,000411 
2 0,013333 1 0,000908 0,001060 
3 0,020000 1 0,001731 0,002019 
4 0,026667 1 0,002813 0,003278 
5 0,033333 1 0,004145 0,004828 
~ ~ ~ ~ ~ 
24 0,160000 1 0,067877 0,077876 
25 0,166667 1 0,072816 0,083476 
26 0,173333 1 0,077874 0,089205 
27 0,180000 1 0,083047 0,095056 
28 0,186667 1 0,088331 0,101024 
29 0,193333 1 0,093719 0,107102 
30 0,200000 1 0,099208 0,113286 
31 0,206667 1 0,104794 0,119570 
32 0,213333 1 0,110471 0,125949 
33 0,220000 1 0,116236 0,132418 
34 0,226667 1 0,122085 0,138972 
35 0,233333 1 0,128013 0,145605 
36 0,240000 1 0,134016 0,152314 
37 0,246667 1 0,140091 0,159094 
~ ~ ~ ~ ~ 
175 1,166667 1 0,862416 0,895701 
176 1,173333 1 0,864968 0,897941 
177 1,180000 1 0,867484 0,900145 
178 1,186667 1 0,869964 0,902312 
179 1,193333 1 0,872410 0,904445 
180 1,200000 1 0,874821 0,906542 
181 1,206667 1 0,877197 0,908605 
182 1,213333 1 0,879540 0,910633 
183 1,220000 1 0,881849 0,912628 
184 1,226667 1 0,884125 0,914589 
185 1,233333 1 0,886367 0,916517 
186 1,240000 1 0,888577 0,918412 
187 1,246667 1 0,890755 0,920276 
188 1,253333 1 0,892900 0,922107 
189 1,260000 1 0,895014 0,923907 
190 1,266667 1 0,897096 0,925676 
191 1,273333 1 0,899147 0,927414 
192 1,280000 1 0,901168 0,929121 
193 1,286667 1 0,903158 0,930799 
194 1,293333 1 0,905117 0,932448 
195 1,300000 1 0,907047 0,934067 
~ ~ ~ ~ ~ 
 
 Tabel B  -  Waarden van het stapvormige ingangssignaal en het uitgangssignaal van het 
Bessel-filter voor de eerste en de tweede iteratiecyclus 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/217
 
2.3. Berekening van de rookwaarden  
   Onderstaand schema toont de algemene gang van zaken voor het bepalen van de 
uiteindelijke rookwaarde. 
 
 
 
 L 375/218 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
EN NL 
Speed A 
Load Step 1 Toerental A stapvormige belasting 1 
Speed B Load Step 1 Toerental B stapvormige belasting 1 
Speed C Load Step 1 Toerental C stapvormige belasting 1 
Speed A Load Step 2 Toerental A Stapvormige belasting 2 
Speed B Load Step 2 Toerental B Stapvormige belasting 2 
Speed C Load Step 2 Toerental C Stapvormige belasting 2 
Speed A Load Step 3 Toerental A Stapvormige belasting 3 
Speed B Load Step 3 Toerental B Stapvormige belasting 3 
Speed C Load Step 3 Toerental C Stapvormige belasting 3 
raw opacity values N [%] ruwe waarde opaciteitssignaal N [%] 
conversion to light absorption coefficient k [1/m] k = - (1 / LA) * ln (1 – N/100) omrekening naar de lichtabsorptiecoëfficiënt k [1/M]
 
k = - (1/LA) * ln (1 – N/100) 
filtering with Bessel filter filtering met Bessel-filter 
selection of maximum k-value (peak) for each speed and load step selectie van de maximum k-waarde (piekwaarde) voor elk toerental en elke stapvormige belasting 
Ymax1A Y max1,A  
Ymax1B Y max1,B  
Ymax1C Y max1,C  
Ymax2A Y max2,A  
Ymax2B Y max2,B  
Ymax2C Y max2,C  
Ymax3A Y max3,A  
Ymax3B Y max3,B  
Ymax3C Y max3,C  
cycle validation for each speed cyclusvalidatie voor elk toerental 
calculation of mean smoke for each speed berekening van de gemiddelde rookwaarde voor elk 
toerental 
SVA =  
(Ymax1A+Ymax2A+Ymax3A)/3 SVA =  
(Y max1,A  + Y max2,A  + Y max3,A )/3 
SVB =  
(Ymax1B+Ymax2B+Ymax3B)/3 SVB =  
(Y max1,B  + Y max2,B  + Y max3,B )/3 
SVC =  
(Ymax1C+Ymax2C+Ymax3C)/3 SVC =  
(Y max1,C  + Y max2,C  + Y max3,C )/3 
calculation of the final smoke value 
SV = 0,43 * SVA + 0,56 * SVB + 0,01 * SVC berekening van de uiteindelijke rookwaarde SV = 0,43 * SV
A  + 0,56 * SV B  + 0,01 * SV C  
 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/219
  In figuur b worden het verloop van het gemeten ruwe opaciteitssignaal en dat van de 
ongefilterde en de gefilterde lichtabsorptiecoëfficiënt (k-waarde) van de eerste 
belastingsstap bij een ELR-test getoond. Ook is de maximumwaarde Y max1,A  (piek) van 
het k-signaal aangegeven.  Tabel C bevat de overeenkomstige numerieke waarden van de index i, de tijd (bemonsteringsfrequentie 150 Hz), het ruwe opaciteitssignaal, de ongefilterde k-waarde en de gefilterde k-waarde.  De filtering is verricht met de constanten van de in punt 2.2 van deze bijlage ontwikkelde Bessel-algoritme.  Vanwege de grote hoeveelheid gegevens zijn alleen het signaalverloop rond het begin en de piek van het signaal in de tabel opgenomen. 
                
EN NL 
Opacity N [%] Opaciteit N [%] 
Peak = 0,5424 m-1 Piekwaarde = 0,5424 m-1 
Opacity N Opaciteit N 
unfiltered Smoke k Ongefilterde lichtabsorptiecoëfficiënt k 
filtered Smoke k Gefilterde lichtabsorptiecoëfficiënt k 
Time [s] Tijd [s] 
 
    Figuur b
 - Verloop van de gemeten opaciteit N, de ongefilterde 
lichtabsorptiecoëfficiënt k en de gefilterde lichtabsorptiecoëfficiënt k 
    De piekwaarde (i = 272) wordt berekend uitgaande van de volgende gegevens voor tabel 
C.  Alle overige k-waarden worden op dezelfde wijze berekend. Bij het begin van de algoritme worden S
-1, S -2, Y -1 en Y -2 op nul gesteld. 
 B.   Opacity N [%] L 375/220 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
  Berekening van de k-waarde (bijlage 4, aanhangsel 1, punt 6.3.1): 
  
L
A (m) 0,430 
Index i 272 
N (%) 16,783 
S 271 (m-1) 0,427392 
S 270 (m-1) 0,427532 
Y 271 (m-1) 0,542383 
Y 270 (m-1) 0,542337 
  
k = -
⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛− ∗100783,161ln430,01 = 0,427252 m-1 
 
 Deze waarde correspondeert met S 272 in de volgende vergelijking. 
   Berekening van de Bessel-gemiddelde rookwaarde (bijlage 4, aanhangsel 1, punt 6.3.2):    In de volgende vergelijking worden de Bessel-constanten uit het voorgaande punt 2.2 
gebruikt. De momentane ongefilterde k-waarde, die hierboven is berekend, correspondeert met S
272 (S i). S 271 (S i-1) en S 270 (S i-2) zijn de twee voorgaande ongefilterde k-waarden, Y 271 
(Y i-1) en Y 270 (Y i-2) zijn de twee voorgaande gefilterde k-waarden. 
   Y
272 = 0,542383 + 8,272777 * 10-5 * (0,427252 + 2 * 0,427392 + 0,427532 –
 4 * 0,542337) +  0,968410 * (0,542383 – 0,542337) = 0,542389 m-1 
   Deze waarde correspondeert met Y
max1,A  in de volgende vergelijking. 
   Berekening van de uiteindelijke rookwaarde (bijlage 4, aanhangsel 1, punt 6.3.1):    Voor elk rookspoor wordt het maximum van de gefilterde k-waarde genomen als 
uitgangspunt voor de verdere berekening. Uitgaande van de volgende waarden: 
  
 Y
max (m-1) 
Toerental 
 Cyclus 1 
 Cyclus 2 
 Cyclus 3 
 
 
A 
  
0,5424 
  
0,5435 
  
0,5587 
 
 
B 
  
0,5596 
  
0,5400 
  
0,5389 
 
    27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/221
C 
 0,4912 
 0,5207 
 0,5177 
 
 
  SV
A = (0,5424 + 0,5435 + 0,5587) / 3 =  0,5482 m-1 
  SV
B = (0,5596 + 0,5400 + 0,5389) / 3 =  0,5462 m-1 
  SV
C = (0,4912 + 0,5207 + 0,5177) / 3 =  0,5099 m-1 
 
 SV  = (0,43 * 0,5482) + (0,56 * 0,5462) + (0,01 * 0,5099) = 0,5467 m-1 
Cyclusvalidatie (bijlage 4, aanhangsel 1, punt 3.4)    Voor de berekening van de SV moet de cyclus worden gevalideerd door de relatieve 
standaardafwijking van de rookwaarde van de drie cycli voor elk toerental te berekenen. 
  
  
In dit voorbeeld wordt voldaan aan het validatiecriterium van 15% voor elk toerental. 
   
Toerental 
  
Gemiddelde SV 
(m
-1) 
  
Absolute 
standaardafwijking (m-1) 
  
Relatieve 
standaardafwijking (%)
 
 
A 
  
0,5482 
  
0,0091 
  
1,7 
 
 
B 
  
0,5462 
  
0,0116 
  
2,1 
 
 
C 
  
0,5099 
  
0,0162 
  
3,2 
 
 L 375/222 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
Tabel C  
 Opaciteit N, ongefilterde en gefilterde k-waarde aan het begin van de belastingsstap 
   Ongefilterde  Gefilterde 
Index i Tijd Opaciteit N  k-waarde k-waarde 
[-] [s]  [%] [m-1] [m-1] 
-2 0,000000 0,000000 0,000000 0,000000 
-1 0,000000 0,000000 0,000000 0,000000 
0 0,000000 0,000000 0,000000 0,000000 
1 0,006667 0,020000 0,000465 0,000000 
2 0,013333 0,020000 0,000465 0,000000 
3 0,020000 0,020000 0,000465 0,000000 
4 0,026667 0,020000 0,000465 0,000001 
5 0,033333 0,020000 0,000465 0,000002 
6 0,040000 0,020000 0,000465 0,000002 
7 0,046667 0,020000 0,000465 0,000003 
8 0,053333 0,020000 0,000465 0,000004 
9 0,060000 0,020000 0,000465 0,000005 
10 0,066667 0,020000 0,000465 0,000006 
11 0,073333 0,020000 0,000465 0,000008 
12 0,080000 0,020000 0,000465 0,000009 
13 0,086667 0,020000 0,000465 0,000011 
14 0,093333 0,020000 0,000465 0,000012 
15 0,100000 0,192000 0,004469 0,000014 
16 0,106667 0,212000 0,004935 0,000018 
17 0,113333 0,212000 0,004935 0,000022 
18 0,120000 0,212000 0,004935 0,000028 
19 0,126667 0,343000 0,007990 0,000036 
20 0,133333 0,566000 0,013200 0,000047 
21 0,140000 0,889000 0,020767 0,000061 
22 0,146667 0,929000 0,021706 0,000082 
23 0,153333 0,929000 0,021706 0,000109 
24 0,160000 1,263000 0,029559 0,000143 
25 0,166667 1,455000 0,034086 0,000185 
26 0,173333 1,697000 0,039804 0,000237 
27 0,180000 2,030000 0,047695 0,000301 
28 0,186667 2,081000 0,048906 0,000378 
29 0,193333 2,081000 0,048906 0,000469 
30 0,200000 2,424000 0,057067 0,000573 
31 0,206667 2,475000 0,058282 0,000693 
32 0,213333 2,475000 0,058282 0,000827 
33 0,220000 2,808000 0,066237 0,000977 
34 0,226667 3,010000 0,071075 0,001144 
35 0,233333 3,253000 0,076909 0,001328 
36 0,240000 3,606000 0,085410 0,001533 
37 0,246667 3,960000 0,093966 0,001758 
38 0,253333 4,455000 0,105983 0,002007 
39 0,260000 4,818000 0,114836 0,002283 
40 0,266667 5,020000 0,119776 0,002587 
~ ~ ~ ~ ~ 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/223
Tabel C (vervolg)  
 Opaciteit N, ongefilterde en gefilterde k-waarde rond Y maxl,A  
    ( ≡ piekwaarde, vetgedrukt) 
   Ongefilterde  Gefilterde 
Index i Tijd Opaciteit N  k-waarde k-waarde 
[-] [s]  [%] [m-1] [m-1] 
~  ~  ~  ~  ~  
259 1,726667 17,182000 0,438429 0,538856 
260 1,733333 16,949000 0,431896 0,539423 
261 1,740000 16,788000 0,427392 0,539936 
262 1,746667 16,798000 0,427671 0,540396 
263 1,753333 16,788000 0,427392 0,540805 
264 1,760000 16,798000 0,427671 0,541163 
265 1,766667 16,798000 0,427671 0,541473 
266 1,773333 16,788000 0,427392 0,541735 
267 1,780000 16,788000 0,427392 0,541951 
268 1,786667 16,798000 0,427671 0,542123 
269 1,793333 16,798000 0,427671 0,542251 
270 1,800000 16,793000 0,427532 0,542337 
271 1,806667 16,788000 0,427392 0,542383 
272 1,813333 16,783000 0,427252 0,542389 
273 1,820000 16,780000 0,427168 0,542357 
274 1,826667 16,798000 0,427671 0,542288 
275 1,833333 16,778000 0,427112 0,542183 
276 1,840000 16,808000 0,427951 0,542043 
277 1,846667 16,768000 0,426833 0,541870 
278 1,853333 16,010000 0,405750 0,541662 
279 1,860000 16,010000 0,405750 0,541418 
280 1,866667 16,000000 0,405473 0,541136 
281 1,873333 16,010000 0,405750 0,540819 
282 1,880000 16,000000 0,405473 0,540466 
283 1,886667 16,010000 0,405750 0,540080 
284 1,893333 16,394000 0,416406 0,539663 
285 1,900000 16,394000 0,416406 0,539216 
286 1,906667 16,404000 0,416685 0,538744 
287 1,913333 16,394000 0,416406 0,538245 
288 1,920000 16,394000 0,416406 0,537722 
289 1,926667 16,384000 0,416128 0,537175 
290 1,933333 16,010000 0,405750 0,536604 
291 1,940000 16,010000 0,405750 0,536009 
292 1,946667 16,000000 0,405473 0,535389 
293 1,953333 16,010000 0,405750 0,534745 
294 1,960000 16,212000 0,411349 0,534079 
295 1,966667 16,394000 0,416406 0,533394 
296 1,973333 16,394000 0,416406 0,532691 
297 1,980000 16,192000 0,410794 0,531971 
298 1,986667 16,000000 0,405473 0,531233 
299 1,993333 16,000000 0,405473 0,530477 
300 2,000000 16,000000 0,405473 0,529704 
~  ~  ~  ~  ~  L 375/224 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
3. ETC-TEST 
  3.1. Gasvormige emissies (dieselmotor)
 
   Stel dat de testresultaten voor een PDP-CVS-systeem als volgt zijn:  
V
0 (m³/omw.) 0,1776 
N P (omw.) 23 073 
p B (kPa) 98,0 
p 1 (kPa) 2.3 
T (K)  322,5 
H a  (g/kg) 12,8 
NO x conce (ppm) 53,7 
NO x concd (ppm) 0,4 
CO conce (ppm) 38,9 
CO concd (ppm) 1,0 
HC conce (ppm) zonder cutter  9,00 
HC concd (ppm) zonder cutter  3,02 
HC conce (ppm) met cutter  1,20 
HC concd (ppm) met cutter  0,65 
CO 2,conce (%) 0,723 
W act (kWh) 62,72 
    Berekening van de verdunde uitlaatgasstroom (bijlage 4, aanhangsel 2, punt 4.1):   
M
TOTW  = 1,293 * 0,1776 * 23 073 * (98,0 – 2,3) * 273 / (101,3 * 322,5) 
 = 4 237,2 kg 
   Berekening van de NO
x-correctiefactor (bijlage 4, aanhangsel 2, punt 4.2): 
  1,03910,71)- (12,8 0,0182-11KD H, =⋅=  
 
Berekening van de NMHC-concentratie volgens de NMC-methode (bijlage 4, aanhangsel 2, punt 4.3.1), bij een rendement van 0,04 voor methaan en 0,98 voor ethaan:  
ppm 7,91 0,04- 0,981,2- 0,04)-(1 9,0NMHCconce =×=  27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/225
 
 
ppm 2,39 0,04- 0,980,65- 0,04)-(1 3,02NMHCconcd =×=  
 
 Berekening van de concentraties met achtergrondcorrectie (bijlage 4, aanhangsel 2, 
punt 4.3.1.1): 
   Stel dat de dieselbrandstof de samenstelling C
1H 1,8 heeft 
  
13.6(1,8/4)) (1 (3,76 (1,8/2)11100 Fs =+⋅ + +⋅ =  
  
18,6910 38,9) (9,00 0,72313,6DF4 -=⋅ + +=  
 
NO x conce    = 53,7 – 0,4 · (1 - (1/18,69)) = 53,3 ppm 
 CO
conc   = 38,9 – 1,0 · (1 - (1/18,69)) = 37,9 ppm 
 HC
conc   = 9,00 – 3,02 · (1 - (1/18,69)) = 6,14 ppm 
 
NMHC conc = 7,91 – 2,39 · (1 - (1/18,69)) = 5,65 ppm 
  
 Berekening van de emissiemassastroom (bijlage 4, aanhangsel 2, punt 4.3.1):   
NO
x mass = 0,001587 · 53,3 · 1,039 · 4 237,2 = 372,391 g 
 CO
mass = 0,000966 · 37,9   · 4 237,2  = 155,129 g 
 HC
mass = 0,000479 · 6,14 · 4 237,2  = 12,462 g 
 
NMHC mass = 0,000479 · 5,65 · 4237,2  = 11,467 g 
 
 Berekening van de specifieke emissies (bijlage 4, aanhangsel 2, punt 4.4):   
h g/kW 5,94 62,72 / 372,391 NOx = =  
 
h g/kW 2,47 62,72 / 155,129 CO = =  
 
h g/kW 0,199 62,72 / 12,462 HC = =  
 
g/kWh 0,183 62,72 / 11,467 NMHC = =  L 375/226 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
3.2. Deeltjesemissies (dieselmotor)  
  
 Stel dat de testresultaten voor een PDP-CVS-systeem met dubbele verdunning als volgt 
zijn: 
 
M TOTW (kg) 4 237,2 
M f,p (mg) 3,030 
M f,b (mg) 0,044 
M TOT (kg) 2,159 
M SEC (kg) 0,909 
M d (mg) 0,341 
M DIL (kg) 1,245 
DF 18,69 
W act (kWh) 62,72 
  Berekening van de massa-emissie (bijlage 4, aanhangsel 2, punt 5.1):   
M
f = 3,030 + 0,044 = 3,074 mg 
  
M SAM = 2,159 – 0,909 = 1,250 kg 
 
g PTmass 42,1000012,2374
250,1074,3= ∗ =  
 
 Berekening van de massa-emissie met achtergrondcorrectie (bijlage 4, aanhangsel 2, punt 
5.1): 
 
g 9,32 00012,2374
69,1811245,1341,0
250,1074,3PTmass = ∗⎥
⎦⎤
⎢
⎣⎡
⎟⎟
⎠⎞
⎜⎜
⎝⎛⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛− ∗ − =  
 
Berekening van de specifieke emissie (bijlage 4, aanhangsel 2, punt 5.2):  
 
g/kWh 5,94 62,72 / 372,391 = =xNO  
g/kWh 2,47 62,72 / 155,129 = =CO  
g/kWh 0,199 62,72 / 12,462 = =HC  
  
3.3. Gasvormige emissies (op gecomprimeerd aardgas lopende motor)  
  
Stel dat de testresultaten voor een PDP-CVS-systeem als volgt zijn:  27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/227
 
 
M TOTW (kg)  4 237,2 
H a (g/kg)  12,8 
NO x conce (ppm)  17,2 
NO x concd (ppm)  0,4 
CO conce (ppm)  44,3 
CO concd (ppm)  1,0 
HC conce (ppm) zonder cutter   27,0 
HC concd (ppm) zonder cutter   2,02 
HC conce (ppm) met cutter   18,0 
HC concd (ppm) met cutter   0,65 
CH 4 conce (ppm)  18,0 
CH 4 concd (ppm)  1,1 
CO 2,conce (%)  0,723 
W act (kWh)  62,72 
 
Berekening van de NO x-correctiefactor (bijlage 4, aanhangsel 2, punt 4.2): 
 
1,07410,71)- (12,8 0,0329-11KG H, =×=  
 
Berekening van de NMHC-concentratie (bijlage 4, aanhangsel 2, punt 4.3.1): 
 a) GC-methode 
  
NMHC
conce = 27,0 – 18,0 = 9,0 ppm 
 
b) NMC-methode   Bij een rendement van 0,04 voor methaan en 0,98 voor ethaan (zie bijlage 4, aanhangsel 5, punt 1.8.4) is: 
 
ppm 8,4 0,04- 0,9818,0- 0,04)-(1 27,0NMHCconce =⋅=  
 
ppm 1,37 0,04- 0,980,65- 0,04)-(1 2,02NMHCconcd =⋅=  
 L 375/228 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
Berekening van de concentraties met achtergrondcorrectie (bijlage 4, aanhangsel 2, 
punt 4.3.1.1):  Met als referentiebrandstof 100% methaan met samenstelling C
1H 4 is:  
 
9,5(4/4))(1 (3,76 (4/2)11100FS =+× + +⋅ =  
 
13,0110 44,3) (27,0 0,7239,5DF4 -=⋅ + +=  
 
Voor NMHC volgens de GC-methode is de achtergrondconcentratie gelijk aan het verschil tussen HC
concd en CH 4 concd  
 
NO x conc = 17,2 – 0,4 ·  (1 - (1/13,01)) = 16,8 ppm 
 
CO conc = 44,3 – 1,0 ·  (1 - (1/13,01)) = 43,4 ppm 
 
NMHC conc = 8,4 – 1,37 ·  (1 - (1/13,01)) = 7,13 ppm  (NMC-methode) 
 
NMHC conc = 9,0 – 0,92 ·  (1 - (1/13,01)) = 8,15 ppm  (GC-methode) 
 
CH 4 conc = 18,0 – 1,1 ·  (1 - (1/13,01)) = 17,0 ppm  (GC-methode) 
  
Berekening van de emissiemassastroom (bijlage 4, aanhangsel 2, punt 4.3.1): 
  
NO x mass = 0,001587 ·  16,8 ·  1,074 ·  4 237,2 =121,330 g 
 CO
mass = 0,000966 ·  43,4 ·  4 237,2 = 177,642 g 
 
NMHC mass = 0,000516 ·  7,13 ·  4 237,2 = 15,589 g  (NMC-methode) 
 
NMHC mass = 0,000516 ·  8,15 ·  4 237,2 = 17,819 g  (GC-methode) 
 CH
4 mass = 0,000552 ·  17,0 ·  4 237,2 = 39,762 g  (GC-methode) 
  
Berekening van de specifieke emissies (bijlage 4, aanhangsel 2, punt 4.4): 
 
x NO = 121,330/62,72 = 1,93 g/kWh 
 
CO = 177,642/62,72 = 2,83 g/kWh 
 
NMHC  = 15,589/62,72  = 0,249 g/kWh  (NMC-methode) 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/229
 
NMHC  = 17,819/62,72  = 0,284 g/kWh  (GC-methode) 
 
4CH  = 39,762/62,72  = 0,634 g/kWh  (GC-methode) 
 
4. λ-VERSCHUIVINGSFACTOR (S λ) 
 4.1. Berekening van de λ-verschuivingsfactor (S
λ)8 
 
100*O - 4m + n100gas inert% - 12 = S
2⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛λ  
 waarin: 
  S
λ  = λ-verschuivingsfactor; 
 % inert gas = vol.- % van de inerte gassen in de brandstof (bv. N 2, CO 2, He enz.); 
 O 2*  = vol.-% van de oorspronkelijke zuurstof in de brandstof; 
 n en m  = staan voor de gemiddelde C nH m van de koolwaterstoffen in de 
brandstof, d.w.z.: 
  
100%1100%5100%4100%3100%2100%15 4 3 2 4
smiddel verdunning..C C C C CH
n
−+⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗+⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗+⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗+⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗+⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗
=  
 
 
100%1100%8100%6100%4100%48 3 6 2 4 2 4
smiddel verdunning..HC HC HC CH
m
−+⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗+⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗+⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗+⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗
=  
 
  waarin:   CH
4 = vol.-% methaan in de brandstof; 
 C 2 = vol.-% van alle C 2-koolwaterstoffen (bv. C 2H 6, C 2H 4 enz.) in de brandstof; 
 C 3 = vol-% van alle C 3-koolwaterstoffen (bv. C 3H 8, C 3H 6 enz.) in de brandstof; 
 C 4 = vol.-% van alle C 4-koolwaterstoffen (bv. C 4H 10, C 4H 8 enz.) in de brandstof; 
 C 5 = vol.-% van alle C 5-koolwaterstoffen (bv. C 5H 12, C 5H 10 enz.) in de brandstof; 
 verdunningsmiddel = vol.-% van de verdunningsgassen in de brandstof (bv. O 2*, N 2, 
CO 2, He enz.). 
 
                     
8 / Stoichiometrische lucht-brandstofverhouding van brandstoffen voor automobielen – SAE J1829, juni 1987. 
John B. Heywood, Internal Combustion Engine Fundamentals, McGraw-Hill, 1988, hoofdstuk 3.4 "Combustion 
stoichiometry" (blz. 68-72). L 375/230 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
4.2.  Voorbeelden van de berekening van de λ-verschuivingsfactor S λ 
 
  Voorbeeld 1: G 25: CH 4 = 86%, N 2 = 14 vol.-% 
 
 
1  = 86 086 0 = 
10014 -  186 0   1 = 
100smiddel verdunning -  1..   + 100C2  + 100CH1
 = n,, ,
%% %2 4
∗⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗
 
  
4  = 86 086 0   4 = 
100smiddel verdunning -  1..    + 100H C4  + 100CH4
 = m,,
%% %4 2 4
∗⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗⎥⎦⎤
⎢⎣⎡∗
 
 
161 = 
44 + 1 x 10014 - 12 = 
100*O - 4m + n100gas inert% - 12 = S ,
2⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛λ  
 
 
Voorbeeld 2: GR: CH 4 = 87%, C 2H 6 = 13 vol.-% 
  
1,13  = 11,13 = 
1000 -  12x0,13  +  1x0,87 = 
100smiddel verdunning -  1..   + 100C2%2x  + 100CH4%1x
 = n%⎥⎦⎤
⎢⎣⎡
⎥⎦⎤
⎢⎣⎡
 
  
 
4,26  =  16x0,13  +  4x0,87 = 
100smiddel verdunning %   -  1..    +  100C2H6%6x  +  100CH4%4x
 = m⎥⎦⎤
⎢⎣⎡
⎥⎦⎤
⎢⎣⎡
 
 
9110 = 
4264 + 131  1000 - 12 = 
100*O - 4m + n100gas inert% - 12 = S ,,,2⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛∗⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛λ  
 
 Voorbeeld 3: USA: CH 4 = 89%, C 2H 6 = 4,5%, C 3H 8 = 2,3%, C 6H 14 = 0,2%, O 2 = 0,6%, N 2 
= 4% 
 
 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/231
 
()11 1  = 
1004  + 0,64 -  1002 0 4  + 023 0 3  + 045 0 2  + 89 0 1 = 
100smiddel verdunning % -  1..   + 100C2x  + 100CH1x
 = n ,, , , ,% %2 4
∗ ∗ ∗ ∗⎥⎦⎤
⎢⎣⎡
⎥⎦⎤
⎢⎣⎡
 
  
4,24  = 
1004  + 0,6 -  114x0,002  +  8x0,023  +  4x0,045  + 4x0,89 = = 
100smiddel verdunning %   -  1100C3H8%8x  +  ..    + 100C2H6%6x  +  100C2H4%4x  +  100CH4%4x
 = m⎥⎦⎤
⎢⎣⎡
⎥⎦⎤
⎢⎣⎡
⎥⎦⎤
⎢⎣⎡
⎥⎦⎤
⎢⎣⎡
 
 
960 = 
10060 - 4244 + 111  1004 - 12 = 
100*O - 4m + n100gas inert% - 12 = S ,, ,,2⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛∗⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛⎟
⎠⎞⎜
⎝⎛λ  
 
__________ L 375/232 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
Bijlage 9  
 
SPECIFIEKE TECHNISCHE EISEN MET BETREKKING TOT DIESELMOTOREN OP 
ETHANOL 
 
 Voor dieselmotoren op ethanol moeten de desbetreffende punten, formules en factoren die bij de testprocedures van bijlage 4 van dit reglement worden gebruikt, als volgt worden aangepast.  Aanhangsel 1 van bijlage 4
: 
 4.2. Droog/natcorrectie 
⎟⎟
⎠⎞
⎜⎜
⎝⎛⋅ +=
AIRWFUELFH
GG2,57711,877F  
 
 4.3. Vochtigheids- en temperatuurcorrectie voor NO
x 
298) (T B 10,71) (H A 11K
a aD H,− ⋅ + − ⋅ +=  
 
  waarin:  A = 0,181 G
FUEL/G AIRD – 0,0266 
 B = - 0,123 G FUEL/G AIRD + 0,00954 
 T a = temperatuur van de lucht, K 
 H a = vochtigheidsgraad van de inlaatlucht, g water per kg droge lucht 
 4.4. Berekening van de emissiemassastroom   De emissiemassastroom (g/h) voor elke toestand wordt als volgt berekend, waarbij ervan 
wordt uitgegaan dat de uitlaatgasdichtheid 1,272 kg/m
3 bij 273 K (0°C) en 101,3 kPa 
bedraagt: 
  (1) NO
x mass = 0,001613 ·  NO x conc ·  K H,D ·  G EXHW  
  (2) CO
mass = 0,000982 ·  CO conc  ·  G EXHW  
  (3) HC
mass = 0,000809 ·  HC conc ·  K H,D ·  G EXHW  
  waarin NO
x conc, CO conc, HC conc 1/ de gemiddelde concentraties (ppm) in het ruwe uitlaatgas 
zijn, vastgesteld overeenkomstig punt 4.1. 
 
                     
1 / Op basis van C1-equivalent. 27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/233
 
 Indien de gasvormige emissies (facultatief) worden bepaald met een volledige-
stroomverdunningssysteem, moet de volgende formule worden toegepast: 
  
 (1) NO x mass = 0,001587 ·  NO x conc ·  K H,D ·  G TOTW  
  (2) CO
mass = 0,000966 ·  CO conc  ·  G TOTW  
 
 (3) HC mass = 0,000795 ·  HC conc ·  G TOTW  
 
 waarin NO x conc , CO conc, HC conc 1/ de gemiddelde, naar de achtergrond gecorrigeerde 
concentraties (ppm) in elke toestand in het verdunde uitlaatgas zijn, bepaald overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 2, punt 4.3.1.1. 
 Aanhangsel 2 van bijlage 4:
 
 De punten 3.1, 3,4, 3.8.3 en 5 van aanhangsel 2 gelden niet uitsluitend voor dieselmotoren. Zij gelden ook voor dieselmotoren op ethanol.  4.2. De test moet plaatsvinden onder zodanige omstandigheden dat de luchttemperatuur en 
-vochtigheid gemeten aan de motorinlaat gelijk zijn aan de standaardomstandigheden voor 
de testcyclus. De norm is 6 ± 0,5 g water per kg droge lucht bij een temperatuur van 298 ± 3 
K.  Binnen deze grenzen hoeft geen verdere NO
x-correctie plaats te vinden. De test is alleen 
onder deze omstandigheden geldig.  
 4.3. Berekening van de emissiemassastroom  4.3.1.  Systemen met constante massastroom    Voor systemen met een warmtewisselaar wordt de massa van de verontreinigende stoffen 
(g/test) bepaald aan de hand van de volgende vergelijkingen: 
   
 (1) NO
X mass = 0,001587 ·  NO X conc ·  K H,D ·  M TOTW  (ethanolmotoren)  
   (2) CO 
mass = 0,000966 ·  CO conc M TOTW  (ethanolmotoren)  
   (3) HC 
mass = 0,000794 ·  HC conc ·  M TOTW  (ethanolmotoren)  
  L 375/234 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
 waarin: 
  NO
x conc, CO conc, HC conc 1/, NMHC conc = gemiddelde, naar de achtergrond gecorrigeerde 
concentraties gedurende de cyclus, verkregen via integratie (verplicht voor NO x en HC) of 
bemonsteringszakmetingen, ppm; 
  M
TOTW = totale massa van het verdunde uitlaatgas over de hele cyclus, bepaald 
overeenkomstig punt 4.1, in kg. 
 4.3.1.1. Bepaling van de naar de achtergrond gecorrigeerde concentraties    De gemiddelde achtergrondconcentratie van gasvormige verontreinigingen in de 
verdunningslucht moet van de gemeten concentraties worden afgetrokken om de nettoconcentratie van de verontreinigende stoffen te krijgen.  De gemiddelde waarde van de achtergrondconcentraties kan worden bepaald via de bemonsteringszakmethode of via continue meting met integratie.  De volgende formule is van toepassing: 
 
conc = conc
e - conc d * (1 - (1/DF))  
 waarin:    conc = concentratie van de respectieve verontreinigende stof in het verdunde uitlaatgas, 
gecorrigeerd naar de hoeveelheid van de respectieve verontreinigende stof in de verdunningslucht, ppm 
  conc
e = concentratie van de respectieve verontreinigende stof, gemeten in het verdunde 
uitlaatgas, ppm 
  conc
d = concentratie van de respectieve verontreinigende stof, gemeten in de 
verdunningslucht, ppm 
  DF = verdunningsfactor      De verdunningsfactor wordt als volgt berekend:   
DF = 
4-10*)conceCO+conceHC(+conce,2COSF
 
    waarin:    CO
2,conce  = concentratie van CO 2 in het verdunde uitlaatgas, vol.-% 
 HC conce  = concentratie van HC in het verdunde uitlaatgas, ppm C1 
                     
1 / Op basis van C1-equivalent.  27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/235
 
 CO conce  = concentratie van CO in het verdunde uitlaatgas, ppm 
 F S  = stoichiometrische factor 
 
  Op droge basis gemeten concentraties worden omgezet in concentraties op natte basis 
overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 1, punt 4.2. 
   De stoichiometrische factor wordt, voor de algemene br andstofsamenstelling CH
αO βN γ, als 
volgt berekend: 
F S = 
2γ
2β -  4α1 3,762α11100
+ ⎟⎠⎞⎜⎝⎛+ ⋅ + +⋅  
 
 Indien de brandstofsamenstelling niet bekend is, mag de volgende stoichiometrische factor 
worden gebruikt: 
  F
S (ethanol) = 12,3. 
 4.3.2. Systemen met stroomcompensatie 
 
 Bij systemen zonder warmtewisselaar wordt de massa van de verontreinigende stoffen 
(g/test) bepaald door de momentane gasemissies te berekenen en deze momentane waarden 
te integreren over de hele cyclus.  De achtergrondcorrectie wordt eveneens direct op de momentane concentraties toegepast.  De te gebruiken formules zijn:  (1) NO
x mass = 
 
 (2) CO mass = 
 ∑
=⋅ − ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅n
1 iconcd x TOTW i conce, x i TOTW, 0,001587) 1/DF) (1 NO (M 0,001587) NO (M
∑
=∗ − ⋅ ⋅ − ⋅ ⋅n
1 iconc TOTW i , conc i TOTW, 0.000966) 1/DF) (1 CO (M 0.000966) CO (Md eL 375/236 NL Publicatieblad van de Europese Unie 27.12.2006
 
(3) HC mass = 
  
 waarin: 
  conc
e = concentratie van de respectieve verontreinigende stof, gemeten in het 
verdunde uitlaatgas, ppm 
  conc
d = concentratie van de respectieve verontreinigende stof, gemeten in de 
verdunningslucht, ppm 
  M
TOTW,i  = momentane massa van het verdunde uitlaatgas (zie punt 4.1), kg 
  M
TOTW  = totale massa van het verdunde uitlaatgas over de hele cyclus (zie punt 4.1), 
kg 
  DF = verdunningsfactor, bepaald in punt 4.3.1.1  4.4. Berekening van de specifieke emissies   De emissies (g/kWh) worden voor alle afzonderlijke bestanddelen op de volgende wijze 
berekend: 
 
 
act mass x x W/ NO=NO  
 
 act massW/ CO=CO  
 
 act massW/ HC=HC  
 
  
 waarin: 
   W
act = werkelijke cyclusarbeid, zoals bepaald in punt 3.9.2, kWh 
  
____________  ∑
=∗ − ∗ ∗ − ∗ ∗n
1 iconc TOTW i , conc i TOTW, 0,000479) 1/DF) (1 HC (M 0,000479) HC (Md e27.12.2006 NL Publicatieblad van de Europese Unie L 375/237