GECONSOLIDEERDE VERSIE 
VAN HET 
VERDRAG BETREFFENDE DE EUROPESE UNIENL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/13

PREAMBULE  
ZIJNE MAJESTEIT DE KONING DER BELGEN, HARE MAJESTEIT DE KONINGIN VAN DENEMARKEN, DE PRESIDENT 
VAN DE BONDSREPUBLIEK DUITSLAND, DE PRESIDENT VAN DE HELLEENSE REPUBLIEK, ZIJNE MAJESTEIT DE 
KONING VAN SPANJE, DE PRESIDENT VAN DE FRANSE REPUBLIEK, DE PRESIDENT VAN IERLAND, DE PRESIDENT 
VAN DE ITALIAANSE REPUBLIEK, ZIJNE KONINKLIJKE HOOGHEID DE GROOTHERTOG VAN LUXEMBURG, HARE 
MAJESTEIT DE KONINGIN DER NEDERLANDEN, DE PRESIDENT VAN DE PORTUGESE REPUBLIEK, HARE MAJESTEIT 
DE KONINGIN VAN HET VERENIGD KONINKRIJK VAN GROOT-BRITTANNIË EN NOORD-IERLAND (  1 ), 
VASTBESLOTEN  een nieuwe etappe te markeren in het proces van Europese integratie waarmee een 
aanvang is gemaakt met de oprichting van de Europese Unie,  
GEÏNSPIREERD  door de culturele, religieuze en humanistische tradities van Europa, die ten grondslag 
liggen aan de ontwikkeling van de universele waarden van de onschendbare en onvervreemdbare 
rechten van de mens en van vrijheid, democratie, gelijkheid en de rechtsstaat;  
HERINNEREND  aan het historisch belang van de beëindiging van de deling van het Europese continent 
en de noodzaak solide grondslagen voor de opbouw van het toekomstige Europa te leggen,  
BEVESTIGEND  hun gehechtheid aan de beginselen van vrijheid, democratie en eerbiediging van de 
mensenrechten en de fundamentele vrijheden en van de rechtsstaat,  
BEVESTIGEND  hun gehechtheid aan de sociale grondrechten zoals omschreven in het op 18 oktober 
1961 te Turijn ondertekende Europees Sociaal Handvest en in het Gemeenschapshandvest van de 
sociale grondrechten van de werkenden van 1989,  
VERLANGEND  de solidariteit tussen hun volkeren te verdiepen met inachtneming van hun geschiede ­
nis, cultuur en tradities,  
VERLANGEND  de democratische en doelmatige werking van de instellingen verder te ontwikkelen, 
teneinde hen in staat te stellen de hun toevertrouwde taken beter uit te voeren, in één enkel 
institutioneel kader,  
VASTBESLOTEN  de versterking en de convergentie van hun economieën te verwezenlijken en een 
economische en monetaire unie tot stand te brengen met, overeenkomstig het bepaalde in dit Verdrag en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, één enkele en stabiele munt
­
eenheid,  
VASTBESLOTEN  de economische en sociale vooruitgang van hun volkeren te bevorderen, met inacht ­
neming van het beginsel van duurzame ontwikkeling en in het kader van de voltooiing van de 
interne markt en van versterkte cohesie en milieubescherming, en een beleid te voeren dat er borg 
voor staat dat de vooruitgang op het gebied van de economische integratie en de vooruitgang op 
andere terreinen gelijke tred met elkaar houden,NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/15  
( 1 ) De Tsjechische Republiek, de Republiek Estland, de Republiek Cyprus, de Republiek Letland, de Republiek Litouwen, 
de Republiek Hongarije, de Republiek Malta, de Republiek Oostenrijk, de Republiek Polen, de Republiek Slovenië, de 
Slowaakse Republiek, de Republiek Finland en het Koninkrijk Zweden zijn inmiddels lid geworden van de Europese 
Unie.
VASTBESLOTEN  voor de onderdanen van hun landen een gemeenschappelijk burgerschap in te voeren,  
VASTBESLOTEN  een gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid te voeren met inbegrip van de 
geleidelijke bepaling van een gemeenschappelijk defensiebeleid dat tot een gemeenschappelijke de ­
fensie zou kunnen leiden, overeenkomstig de bepalingen van artikel 42, daarbij de Europese identiteit 
en onafhankelijkheid versterkend, teneinde vrede, veiligheid en vooruitgang in Europa en in de wereld te bevorderen,
 
VASTBESLOTEN  het vrije verkeer van personen te vergemakkelijken en tegelijkertijd tevens de veiligheid 
en zekerheid van hun volkeren te waarborgen, door een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht ­
vaardigheid tot stand te brengen, overeenkomstig het bepaalde in dit Verdrag en het Verdrag be ­
treffende de werking van de Europese Unie,  
VASTBESLOTEN  voort te gaan met het proces van totstandbrenging van een steeds hechter verbond 
tussen de volkeren van Europa, waarin besluiten zo dicht mogelijk bij de burgers worden genomen in 
overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel,  
MET HET OOG OP  verdere stappen die moeten worden gezet om de Europese integratie te bevorderen,  
HEBBEN BESLOTEN  een Europese Unie op te richten en hebben te dien einde als hun gevolmachtigden 
aangewezen:  
(lijst van ondertekenaars niet opgenomen)  
DIE, na overlegging van hun in goede en behoorlijke vorm bevonden volmachten, overeenstemming 
hebben bereikt omtrent de volgende bepalingen:  
TITEL I  
GEMEENSCHAPPELIJKE BEPALINGEN  
Artikel 1  
(oud artikel 1 VEU) (  1 ) 
Bij dit Verdrag richten de  HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN  tezamen een  EUROPESE UNIE  op, hierna 
„Unie” te noemen, waaraan de lidstaten bevoegdheden toedelen om hun gemeenschappelijke doel ­
stellingen te bereiken.  
Dit Verdrag markeert een nieuwe etappe in het proces van totstandbrenging van een steeds hechter 
verbond tussen de volkeren van Europa, waarin de besluiten in zo groot mogelijke openheid en zo 
dicht mogelijk bij de burger worden genomen.  
De Unie is gegrond op dit Verdrag en op het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
(hierna „de Verdragen” te noemen). Deze twee Verdragen hebben dezelfde juridische waarde. De Unie 
treedt in de plaats van de Europese Gemeenschap, waarvan zij de opvolgster is.NL C 83/16 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010  
( 1 ) Deze verwijzing is louter indicatief. Voor meer informatie over de oude en de nieuwe nummering zie de concordan ­
tietabel.
Artikel 2  
De waarden waarop de Unie berust, zijn eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, 
gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten, waaronder de rechten van personen 
die tot minderheden behoren. Deze waarden hebben de lidstaten gemeen in een samenleving die 
gekenmerkt wordt door pluralisme, non-discriminatie, verdraagzaamheid, rechtvaardigheid, solidari ­
teit en gelijkheid van vrouwen en mannen.  
Artikel 3  
(oud artikel 2 VEU)  
1. De Unie heeft als doel de vrede, haar waarden en het welzijn van haar volkeren te bevorderen.  
2. De Unie biedt haar burgers een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht zonder binnengrenzen, 
waarin het vrije verkeer van personen gewaarborgd is in combinatie met passende maatregelen met 
betrekking tot controles aan de buitengrenzen, asiel, immigratie, en voorkoming en bestrijding van 
criminaliteit.  
3. De Unie brengt een interne markt tot stand. Zij zet zich in voor de duurzame ontwikkeling van 
Europa, op basis van een evenwichtige economische groei en van prijsstabiliteit, een sociale markt ­
economie met een groot concurrentievermogen die gericht is op volledige werkgelegenheid en sociale vooruitgang, en van een hoog niveau van bescherming en verbetering van de kwaliteit van het milieu. 
De Unie bevordert de wetenschappelijke en technische vooruitgang.  
De Unie bestrijdt sociale uitsluiting en discriminatie, en bevordert sociale rechtvaardigheid en be
­
scherming, de gelijkheid van vrouwen en mannen, de solidariteit tussen generaties en de bescherming 
van de rechten van het kind.  
De Unie bevordert de economische, sociale en territoriale samenhang, en de solidariteit tussen de 
lidstaten.  
De Unie eerbiedigt haar rijke verscheidenheid van cultuur en taal en ziet toe op de instandhouding en 
de ontwikkeling van het Europese culturele erfgoed.  
4. De Unie stelt een economische en monetaire unie in die de euro als munt heeft.  
5. In de betrekkingen met de rest van de wereld handhaaft de Unie haar waarden en belangen en 
zet zich ervoor in, en draagt zij bij tot de bescherming van haar burgers. Zij draagt bij tot de vrede, 
de veiligheid, de duurzame ontwikkeling van de aarde, de solidariteit en het wederzijds respect tussen 
de volkeren, de vrije en eerlijke handel, de uitbanning van armoede en de bescherming van de 
mensenrechten, in het bijzonder de rechten van het kind, alsook tot de strikte eerbiediging en 
ontwikkeling van het internationaal recht, met inbegrip van de inachtneming van de beginselen 
van het Handvest van de Verenigde Naties.  
6. De Unie streeft deze doelstellingen met passende middelen na, naar gelang van de bevoegd ­
heden die haar daartoe in de Verdragen zijn toegedeeld.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/17
Artikel 4  
1. Overeenkomstig artikel 5 behoren bevoegdheden die in de Verdragen niet aan de Unie zijn 
toegedeeld, toe aan de lidstaten.  
2. De Unie eerbiedigt de gelijkheid van de lidstaten voor de Verdragen, alsmede hun nationale 
identiteit die besloten ligt in hun politieke en constitutionele basisstructuren, waaronder die voor 
regionaal en lokaal zelfbestuur. Zij eerbiedigt de essentiële staatsfuncties, met name de verdediging 
van de territoriale integriteit van de staat, de handhaving van de openbare orde en de bescherming 
van de nationale veiligheid. Met name de nationale veiligheid blijft de uitsluitende verantwoordelijk ­
heid van elke lidstaat.  
3. Krachtens het beginsel van loyale samenwerking respecteren de Unie en de lidstaten elkaar en 
steunen zij elkaar bij de vervulling van de taken die uit de Verdragen voortvloeien.  
De lidstaten treffen alle algemene en bijzondere maatregelen die geschikt zijn om de nakoming van 
de uit de Verdragen of uit de handelingen van de instellingen van de Unie voortvloeiende verplich ­
tingen te verzekeren.  
De lidstaten vergemakkelijken de vervulling van de taak van de Unie en onthouden zich van alle 
maatregelen die de verwezenlijking van de doelstellingen van de Unie in gevaar kunnen brengen.  
Artikel 5  
(oud artikel 5 VEG)  
1. De afbakening van de bevoegdheden van de Unie wordt beheerst door het beginsel van 
bevoegdheidstoedeling. De uitoefening van die bevoegdheden wordt beheerst door de beginselen 
van subsidiariteit en evenredigheid.  
2. Krachtens het beginsel van bevoegdheidstoedeling handelt de Unie enkel binnen de grenzen van 
de bevoegdheden die haar door de lidstaten in de Verdragen zijn toegedeeld om de daarin bepaalde 
doelstellingen te verwezenlijken. Bevoegdheden die in de Verdragen niet aan de Unie zijn toegedeeld, 
behoren toe aan de lidstaten.  
3. Krachtens het subsidiariteitsbeginsel treedt de Unie op de gebieden die niet onder haar exclu ­
sieve bevoegdheid vallen, slechts op indien en voor zover de doelstellingen van het overwogen 
optreden niet voldoende door de lidstaten op centraal, regionaal of lokaal niveau kunnen worden 
verwezenlijkt, maar vanwege de omvang of de gevolgen van het overwogen optreden beter door de 
Unie kunnen worden bereikt.  
De instellingen van de Unie passen het subsidiariteitsbeginsel toe overeenkomstig het protocol 
betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid. De nationale parle ­
menten zien er volgens de in dat protocol vastgelegde procedure op toe dat het subsidiariteitsbeginsel 
wordt geëerbiedigd.  
4. Krachtens het evenredigheidsbeginsel gaan de inhoud en de vorm van het optreden van de Unie 
niet verder dan wat nodig is om de doelstellingen van de Verdragen te verwezenlijken.  
De instellingen van de Unie passen het evenredigheidsbeginsel toe overeenkomstig het protocol 
betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid.NL C 83/18 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 6  
(oud artikel 6 VEU)  
1. De Unie erkent de rechten, vrijheden en beginselen die zijn vastgesteld in het Handvest van de 
grondrechten van de Europese Unie van 7 december 2000, als aangepast op 12 december 2007 te 
Straatsburg, dat dezelfde juridische waarde als de Verdragen heeft.  
De bepalingen van het Handvest houden geenszins een verruiming in van de bevoegdheden van de 
Unie zoals bepaald bij de Verdragen.  
De rechten, vrijheden en beginselen van het Handvest worden uitgelegd overeenkomstig de algemene 
bepalingen van titel VII van het Handvest betreffende de uitlegging en toepassing ervan, waarbij de in het Handvest bedoelde toelichtingen, waarin de bronnen van deze bepalingen vermeld zijn, terdege in 
acht genomen worden.  
2. De Unie treedt toe tot het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de 
fundamentele vrijheden. Die toetreding wijzigt de bevoegdheden van de Unie, zoals bepaald in de 
Verdragen, niet.  
3. De grondrechten, zoals zij worden gewaarborgd door het Europees Verdrag tot bescherming 
van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden en zoals zij voortvloeien uit de con
­
stitutionele tradities die de lidstaten gemeen hebben, maken als algemene beginselen deel uit van het recht van de Unie.  
Artikel 7
 
(oud artikel 7 VEU)  
1. Op een met redenen omkleed voorstel van eenderde van de lidstaten, het Europees Parlement 
of de Europese Commissie kan de Raad, na goedkeuring van het Europees Parlement, met een 
meerderheid van vier vijfden van zijn leden constateren dat er duidelijk gevaar bestaat voor een 
ernstige schending van in artikel 2, bedoelde waarden door een lidstaat. Alvorens die constatering te 
doen, hoort de Raad de betrokken lidstaat en kan hij die lidstaat volgens dezelfde procedure aan ­
bevelingen doen.  
De Raad gaat regelmatig na of de redenen die tot zijn constatering hebben geleid nog bestaan.  
2. De Europese Raad kan met eenparigheid van stemmen, op voorstel van eenderde van de 
lidstaten of van de Europese Commissie, en na goedkeuring van het Europees Parlement, een ernstige 
en voortdurende schending van de in artikel 2 bedoelde waarden door een lidstaat constateren, na de 
lidstaat in kwestie om opmerkingen te hebben verzocht.  
3. Wanneer de in lid 2 bedoelde constatering is gedaan, kan de Raad met gekwalificeerde meer ­
derheid van stemmen besluiten tot schorsing van bepaalde rechten die uit de toepassing van de Verdragen op de lidstaat in kwestie voortvloeien, met inbegrip van de stemrechten van de vertegen
­
woordiger van de regering van die lidstaat in de Raa d. De Raad houdt daarbij rekening met de 
mogelijke gevolgen van een dergelijke schorsing voor de rechten en verplichtingen van natuurlijke en 
rechtspersonen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/19
De verplichtingen van de lidstaat in kwestie uit hoofde van de Verdragen blijven in ieder geval 
verbindend voor die lidstaat.  
4. De Raad kan naderhand met gekwalificeerde meerderheid van stemmen besluiten om krachtens 
lid 3 genomen maatregelen te wijzigen of in te trekken in verband met wijzigingen in de toestand die 
tot het opleggen van de maatregelen heeft geleid.  
5. De stemprocedures die in het kader van dit artikel gelden voor het Europees Parlement, de 
Europese Raad en de Raad worden vastgesteld in artikel 354 van het Verdrag betreffende de werking 
van de Europese Unie.  
Artikel 8  
1. De Unie ontwikkelt met de naburige landen bijzondere betrekkingen, die erop gericht zijn een 
ruimte van welvaart en goed nabuurschap tot stand te brengen welke stoelt op de waarden van de 
Unie en welke gekenmerkt wordt door nauwe en vreedzame betrekkingen die gebaseerd zijn op 
samenwerking.  
2. Voor de toepassing van lid 1 kan de Unie met de betrokken landen specifieke overeenkomsten 
sluiten. Die overeenkomsten kunnen wederkerige rechten en verplichtingen omvatten en tevens 
voorzien in de mogelijkheid gemeenschappelijk op te treden. Over de uitvoering van de overeen ­
komsten wordt op gezette tijden overleg gepleegd.  
TITEL II  
BEPALINGEN INZAKE DE DEMOCRATISCHE BEGINSELEN  
Artikel 9  
De Unie eerbiedigt in al haar activiteiten het beginsel van gelijkheid van haar burgers, die gelijke 
aandacht genieten van haar instellingen, organen en instanties. Burger van de Unie is eenieder die de 
nationaliteit van een lidstaat bezit. Het burgerschap van de Unie komt naast het nationale burger ­
schap en treedt niet in de plaats daarvan.  
Artikel 10  
1. De werking van de Unie is gegrond op de representatieve democratie.  
2. De burgers worden op het niveau van de Unie rechtstreeks vertegenwoordigd in het Europees 
Parlement.  
De lidstaten worden in de Europese Raad vertegenwoordigd door hun staatshoofd of hun regerings ­
leider en in de Raad door hun regering, die zelf democratische verantwoording verschuldigd zijn aan 
hun nationale parlement of aan hun burgers.  
3. Iedere burger heeft het recht aan het democratisch bestel van de Unie deel te nemen. De 
besluitvorming vindt plaats op een zo open mogelijke wijze, en zo dicht bij de burgers als mogelijk 
is. 
4. De politieke partijen op Europees niveau dragen bij tot de vorming van een Europees politiek 
bewustzijn en tot de uiting van de wil van de burgers van de Unie.NL C 83/20 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 11  
1. De instellingen bieden de burgers en de representatieve organisaties langs passende wegen de 
mogelijkheid hun mening over alle onderdelen van het optreden van de Unie kenbaar te maken en 
daarover in het openbaar in discussie te treden.  
2. De instellingen voeren een open, transparante en regelmatige dialoog met representatieve 
organisaties en met het maatschappelijk middenveld.  
3. Ter wille van de samenhang en de transparantie van het optreden van de Unie pleegt de 
Europese Commissie op ruime schaal overleg met de betrokken partijen.  
4. Wanneer ten minste één miljoen burgers van de Unie, afkomstig uit een significant aantal 
lidstaten, van oordeel zijn dat inzake een aangelegenheid een rechtshandeling van de Unie nodig is 
ter uitvoering van de Verdragen, kunnen zij het initiatief nemen de Europese Commissie te verzoeken 
binnen het kader van de haar toegedeelde bevoegdheden een passend voorstel daartoe in te dienen.  
De procedures en voorwaarden voor de indiening van een dergelijk initiatief worden vastgesteld 
overeenkomstig artikel 24, eerste alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie.  
Artikel 12  
De nationale parlementen dragen actief bij tot de goede werking van de Unie:  
a) door zich door de instellingen van de Unie te laten informeren en door zich ontwerpen van 
wetgevingshandelingen van de Unie te laten toezenden, overeenkomstig het Protocol betreffende 
de rol van de nationale parlementen in de Europese Unie;  
b) door erop toe te zien dat het beginsel van subsidiariteit wordt geëerbiedigd overeenkomstig de 
procedures bedoeld in het Protocol betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit 
en evenredigheid;  
c) door, in het kader van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht, deel te nemen aan de mecha ­
nismen voor de evaluatie van de uitvoering van het beleid van de Unie in die ruimte, over ­
eenkomstig artikel 70 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en door 
betrokken te worden bij het politieke toezicht op Europol en de evaluatie van de activiteiten van 
Eurojust, overeenkomstig de artikelen 88 en 85 van dat Verdrag;  
d) door deel te nemen aan de procedures voor de herziening van de Verdragen, overeenkomstig 
artikel 48 van dit Verdrag;  
e) door zich in kennis te laten stellen van verzoeken om toetreding tot de Unie, overeenkomstig 
artikel 49 van dit Verdrag;  
f) door deel te nemen aan de interparlementaire samenwerking tussen de nationale parlementen en 
met het Europees Parlement, overeenkomstig het Protocol betreffende de rol van de nationale parlementen in de Europese Unie.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/21
TITEL III  
BEPALINGEN BETREFFENDE DE INSTELLINGEN  
Artikel 13  
1. De Unie beschikt over een institutioneel kader, dat ertoe strekt haar waarden uit te dragen, haar 
doelstellingen na te streven, haar belangen en de belangen van haar burgers en van de lidstaten te 
dienen, en de samenhang, de doeltreffendheid en de continuïteit van haar beleid en haar optreden te 
verzekeren.  
De instellingen van de Unie zijn:  
— het Europees Parlement,  
— de Europese Raad,  
— de Raad,  
— de Europese Commissie (hierna: „de Commissie” te noemen),  
— het Hof van Justitie van de Europese Unie,  
— de Europese Centrale Bank,  
— de Rekenkamer.  
2. Iedere instelling handelt binnen de grenzen van de bevoegdheden die haar in de Verdragen zijn 
toegedeeld en volgens de daarin bepaalde procedures, voorwaarden en doelstellingen. De instellingen 
werken loyaal samen.  
3. De bepalingen inzake de Europese Centrale Bank en de Rekenkamer alsmede nadere bepalingen 
inzake de andere instellingen staan in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
4. Het Europees Parlement, de Raad en de Commissie worden bijgestaan door een Economisch en 
Sociaal Comité en een Comité van de Regio's, die een adviserende taak hebben.  
Artikel 14  
1. Het Europees Parlement oefent samen met de Raad de wetgevingstaak en de begrotingstaak uit. 
Het oefent onder de bij de Verdragen bepaalde voorwaarden politieke controle en adviserende taken 
uit. Het kiest de voorzitter van de Commissie.  
2. Het Europees Parlement bestaat uit vertegenwoordigers van de burgers van de Unie. Hun aantal 
bedraagt niet meer dan zevenhonderdvijftig, plus de voorzitter. De burgers zijn degressief evenredig 
vertegenwoordigd, met een minimum van zes leden per lidstaat. Geen enkele lidstaat krijgt meer dan 
zesennegentig zetels toegewezen.NL C 83/22 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
De Europese Raad stelt met eenparigheid van stemmen op initiatief van en na goedkeuring door het 
Europees Parlement een besluit inzake de samenstelling van het Europees Parlement vast, met inacht ­
neming van de in de eerste alinea genoemde beginselen.  
3. De leden van het Europees Parlement worden door middel van rechtstreekse, vrije en geheime 
algemene verkiezingen voor een periode van vijf jaar gekozen.  
4. Het Europees Parlement kiest uit zijn leden de voorzitter en het bureau.  
Artikel 15  
1. De Europese Raad geeft de nodige impulsen voor de ontwikkeling van de Unie en bepaalt de 
algemene politieke beleidslijnen en prioriteiten. Hij oefent geen wetgevingstaak uit.  
2. De Europese Raad bestaat uit de staatshoofden en regeringsleiders van de lidstaten, zijn voor ­
zitter en de voorzitter van de Commissie. De hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse 
zaken en veiligheidsbeleid neemt deel aan de werkzaamheden van de Europese Raad.  
3. De Europese Raad wordt twee keer per half jaar door zijn voorzitter in vergadering bijeen ­
geroepen. Indien de agenda zulks vereist, kunnen de leden van de Europese Raad besluiten zich elk te laten bijstaan door een minister en, wat de voorzitter van de Commissie betreft, door een lid van de Commissie. Indien de situatie zulks vereist, roept de voorzitter een buitengewone bijeenkomst van de 
Europese Raad bijeen.  
4. Tenzij in de Verdragen anders is bepaald, spreekt de Europese Raad zich bij consensus uit.  
5. De Europese Raad kiest zijn voorzitter met gekwalificeerde meerderheid van stemmen voor een 
periode van tweeënhalf jaar. De voorzitter is eenmaal herkiesbaar. Indien de voorzitter verhinderd is 
of op ernstige wijze tekortschiet, kan de Europese Raad volgens dezelfde procedure zijn mandaat 
beëindigen.  
6. De voorzitter van de Europese Raad:  
a) leidt en stimuleert de werkzaamheden van de Europese Raad;  
b) zorgt, in samenwerking met de voorzitter van de Commissie en op basis van de werkzaamheden 
van de Raad Algemene Zaken, voor de voor bereiding en de continuïteit van de werkzaamheden 
van de Europese Raad;  
c) bevordert de samenhang en de consensus binnen de Europese Raad;  
d) legt na afloop van iedere bijeenkomst van de Europese Raad een verslag voor aan het Europees 
Parlement.  
De voorzitter van de Europese Raad zorgt op zijn niveau en in zijn hoedanigheid voor de externe 
vertegenwoordiging van de Unie in aangelegenheden die onder het gemeenschappelijk buitenlands en 
veiligheidsbeleid vallen, onverminderd de aan de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buiten
­
landse zaken en veiligheidsbeleid toegedeelde bevoegdheden.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/23
De voorzitter van de Europese Raad kan geen nationaal mandaat uitoefenen.  
Artikel 16  
1. De Raad oefent samen met het Europees Parlement de wetgevingstaak en de begrotingstaak uit. 
Hij oefent onder de bij de Verdragen bepaalde voorwaarden beleidsbepalende en coördinerende taken 
uit. 
2. De Raad bestaat uit een vertegenwoordiger van iedere lidstaat op ministerieel niveau, die 
gemachtigd is om de regering van de lidstaat die hij vertegenwoordigt, te binden en om het stem ­
recht uit te oefenen.  
3. Tenzij in de Verdragen anders is bepaald, besluit de Raad met gekwalificeerde meerderheid van 
stemmen.  
4. Met ingang van 1 november 2014 wordt onder gekwalificeerde meerderheid van stemmen 
verstaan ten minste 55 % van de leden van de Ra ad die ten minste vijftien in aantal zijn en lidstaten 
vertegenwoordigen waarvan de bevolking ten minste 65 % uitmaakt van de bevolking van de Unie.  
Een blokkerende minderheid moet ten minste uit vier leden van de Raad bestaan; in het andere geval 
wordt de gekwalificeerde meerderheid van stemmen geacht te zijn verkregen.  
De overige bepalingen inzake de besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid worden vastgesteld 
in artikel 238, lid 2 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
5. De overgangsbepalingen inzake de omschrijving van de gekwalificeerde meerderheid die tot en 
met 31 oktober 2014, respectievelijk tussen 1 november 2014 en 31 maart 2017 van toepassing 
zijn, worden vastgesteld in het protocol betreffende de overgangsbepalingen.  
6. De Raad komt in verschillende formaties bijeen; de lijst ervan wordt vastgesteld overeenkomstig 
artikel 236 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
De Raad Algemene Zaken zorgt voor de samenhang van de werkzaamheden van de verschillende 
Raadsformaties. De Raad Algemene Zaken bereidt de bijeenkomsten van de Europese Raad voor en 
volgt deze op, in samenspraak met de voorzitter van de Europese Raad en de Commissie.  
De Raad Buitenlandse Zaken werkt het externe optreden van de Unie uit volgens de door de Euro ­
pese Raad vastgestelde strategische lijnen en zorgt voor de samenhang in het optreden van de Unie.  
7. Een Comité van permanente vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten is belast met 
de voorbereiding van de werkzaamheden van de Raad.  
8. De Raad beraadslaagt en stemt in openbare zitting over een ontwerp van wetgevingshandeling. 
Daartoe wordt iedere Raadszitting gesplitst in twee delen, die respectievelijk gewijd worden aan 
beraadslagingen over de wetgevingshandelingen van de Unie en aan niet-wetgevingswerkzaamheden.  
9. Het voorzitterschap van de andere Raadsformaties dan de formatie Buitenlandse Zaken wordt 
volgens een toerbeurtsysteem op basis van gelijkheid uitgeoefend door de vertegenwoordigers van de 
lidstaten in de Raad, onder de overeenkomstig artikel 236 van het Verdrag betreffende de werking 
van de Europese Unie vastgestelde voorwaarden.NL C 83/24 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 17  
1. De Commissie bevordert het algemeen belang van de Unie en neemt daartoe passende initia ­
tieven. Zij ziet toe op de toepassing van zowel de Verdragen als de maatregelen die de instellingen 
krachtens deze Verdragen vaststellen. Onder de controle van het Hof van Justitie van de Europese Unie ziet zij toe op de toepassing van het recht van de Unie. Zij voert de begroting uit en beheert de 
programma's. Zij oefent onder de bij de Verdragen bepaalde voorwaarden coördinerende, uitvoerende 
en beheerstaken uit. Zij zorgt voor de externe vertegenwoordiging van de Unie, behalve wat betreft 
het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid en de andere bij de Verdragen bepaalde 
gevallen. Zij neemt de initiatieven tot de jaarlijkse en meerjarige programmering van de Unie om 
interinstitutionele akkoorden tot stand te brengen.  
2. Tenzij in de Verdragen anders is bepaald, kunnen wetgevingshandelingen van de Unie alleen op 
voorstel van de Commissie worden vastgesteld. Andere handelingen worden op voorstel van de Commissie vastgesteld in de gevallen waarin de Verdragen daarin voorzien.  
3. De ambtstermijn van de Commissie bedraagt vijf jaar.  
De leden van de Commissie worden op grond van hun algemene bekwaamheid en Europese inzet 
gekozen uit personen die alle waarborgen voor onafhankelijkheid bieden.  
De Commissie oefent haar verantwoordelijkheden volkomen onafhankelijk uit. Onverminderd 
artikel 18, lid 2, vragen noch aanvaarden de leden van de Commissie instructies van enige regering, 
instelling, orgaan of instantie. Zij onthouden zich van iedere handeling die onverenigbaar is met het 
karakter van hun ambt of met de uitvoering van hun taak.  
4. De Commissie die benoemd is voor de periode tussen de datum van inwerkingtreding van het 
Verdrag van Lissabon en 31 oktober 2014, bestaat uit één onderdaan van iedere lidstaat, met 
inbegrip van de voorzitter van de Commissie en van de hoge vertegenwoordiger van de Unie 
voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, die een van de vice-voorzitters van de Commissie is.  
5. Vanaf 1 november 2014 bestaat de Commissie uit een aantal leden, met inbegrip van de 
voorzitter van de Commissie en van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse 
zaken en veiligheidsbeleid, dat overeenstemt met twee derde van het aantal lidstaten, tenzij de 
Europese Raad met eenparigheid van stemmen besluit dit aantal te wijzigen.  
De leden van de Commissie worden gekozen uit de onderdanen van de lidstaten volgens een 
toerbeurtsysteem op basis van strikte gelijkheid tussen de lidstaten dat toelaat de demografische 
en geografische verscheidenheid van de lidstaten te weerspiegelen. Dit systeem wordt door de Euro
­
pese Raad met eenparigheid van stemmen vastgesteld overeenkomstig artikel 244 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
6. De voorzitter van de Commissie:  
a) stelt de richtsnoeren vast met inachtneming waarvan de Commissie haar taak vervult;
 
b) beslist over de interne organisatie van de Commissie en waarborgt zodoende de samenhang, de 
doeltreffendheid en het collegiale karakter van haar optreden;NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/25
c) benoemt andere vice-voorzitters dan de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse 
zaken en veiligheidsbeleid, uit de leden van de Commissie.  
Een lid van de Commissie neemt ontslag indien de voorzitter hem daarom verzoekt. De hoge 
vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid neemt ontslag over ­
eenkomstig de procedure van artikel 18, lid 1, indien de voorzitter hem daarom verzoekt.  
7. Rekening houdend met de verkiezingen voor het Europees Parlement en na passende raad ­
plegingen, draagt de Europese Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen bij het Europees 
Parlement een kandidaat voor het ambt van voorzitter van de Commissie voor. Deze kandidaat wordt door het Parlement bij meerderheid van zijn leden gekozen. Indien de kandidaat bij de 
stemming geen meerderheid behaalt, draagt de Europese Raad met gekwalificeerde meerderheid 
van stemmen binnen een maand een nieuwe kandidaat voor, die volgens dezelfde procedure door 
het Parlement wordt gekozen.  
De Raad stelt in onderlinge overeenstemming met de verkozen voorzitter de lijst vast van de overige 
personen die hij voorstelt tot lid van de Commissie te benoemen. Zij worden gekozen op basis van 
de voordrachten van de lidstaten, overeenkomstig de in lid 3, tweede alinea en lid 5, tweede alinea, 
bepaalde criteria.  
De voorzitter, de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid 
en de overige leden van de Commissie worden als college ter goedkeuring onderworpen aan een 
stemming van het Europees Parlement. Op basis van deze goedkeuring wordt de Commissie met 
gekwalificeerde meerderheid van stemmen door de Europese Raad benoemd.  
8. De Commissie legt als college verantwoording af aan het Europees Parlement. Het Europees 
Parlement kan overeenkomstig artikel 234 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie een motie van afkeuring tegen de Commissie aannemen. Indien een dergelijke motie wordt 
aangenomen, moeten de leden van de Commissie collectief ontslag nemen en moet ook de hoge 
vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid zijn functie in de 
Commissie neerleggen.  
Artikel 18  
1. De Europese Raad benoemt met instemming van de voorzitter van de Commissie met gekwa
­
lificeerde meerderheid van stemmen de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken 
en veiligheidsbeleid. De Europese Raad kan zijn mandaat volgens dezelfde procedure beëindigen.  
2. De hoge vertegenwoordiger voert het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid van 
de Unie. Hij draagt met zijn voorstellen bij tot de uitwerking van dit beleid, dat hij als mandataris van 
de Raad ten uitvoer brengt. Hij handelt op dezelfde wijze ten aanzien van het gemeenschappelijk 
veiligheids- en defensiebeleid.  
3. De hoge vertegenwoordiger zit de Raad Buitenlandse Zaken voor.NL C 83/26 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
4. De hoge vertegenwoordiger is een van de vice-voorzitters van de Commissie. Hij ziet toe op de 
samenhang van het externe optreden van de Unie. In de Commissie is hij belast met de taken van de 
Commissie op het gebied van de externe betrekkingen en met de coördinatie van de overige aspecten 
van het externe optreden van de Unie. Bij de uitoefening van deze taken in de Commissie, en alleen binnen het bestek daarvan, is de hoge vertegenwoordiger onderworpen aan de procedures voor de 
werking van de Commissie, voor zover dit verenigbaar is met de leden 2 en 3.  
Artikel 19  
1. Het Hof van Justitie van de Europese Unie omvat het Hof van Justitie, het Gerecht en gespe
­
cialiseerde rechtbanken. Het verzekert de eerbiediging van het recht bij de uitlegging en toepassing 
van de Verdragen.  
De lidstaten voorzien in de nodige rechtsmiddelen om daadwerkelijke rechtsbescherming op de 
onder het recht van de Unie vallende gebieden te verzekeren.  
2. Het Hof van Justitie bestaat uit één rechter per lidstaat. Het wordt bijgestaan door advocaten- 
generaal.  
Het Gerecht telt ten minste één rechter per lidstaat.  
De rechters en de advocaten-generaal van het Hof van Justitie en de rechters van het Gerecht worden 
gekozen uit personen die alle waarborgen voor onafhankelijkheid bieden en voldoen aan de voor ­
waarden bedoeld in de artikelen 253 en 254 van het Verdrag betreffende de werking van de Euro ­
pese Unie. Zij worden in onderlinge overeenstemming door de regeringen van de lidstaten voor zes jaar benoemd. De aftredende rechters en advocaten-generaal zijn herbenoembaar.  
3. Het Hof van Justitie van de Europese Unie doet uitspraak overeenkomstig de Verdragen:  
a) inzake door een lidstaat, een instelling of een natuurlijke of rechtspersoon ingesteld beroep;  
b) op verzoek van de nationale rechterlijke instanties bij wijze van prejudiciële beslissing over de 
uitlegging van het recht van de Unie en over de geldigheid van de door de instellingen vast
­
gestelde handelingen;  
c) in de overige bij de Verdragen bepaalde gevallen.  
TITEL IV  
BEPALINGEN INZAKE DE NAUWERE SAMENWERKING  
Artikel 20  
(oude artikelen 27 A t/m 27 E, 40 t/m 40 B en 43 t/m 45, VEUen oude artikelen 11 en 11 A, VEG  
1. De lidstaten die onderling een nauwere samenwerking wensen aan te gaan in het kader van de 
niet-exclusieve bevoegdheden van de Unie, kunnen gebruik maken van de instellingen van de Unie en die bevoegdheden uitoefenen op grond van de ter zake geldende bepalingen van de Verdragen, 
binnen de grenzen van en overeenkomstig het bepaalde in dit artikel en in de artikelen 326 tot 
en met 334 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/27
Met nauwere samenwerking wordt beoogd de verwezenlijking van de doelstellingen van de Unie te 
bevorderen, haar belangen te beschermen en haar integratieproces te versterken. Nauwere samen ­
werking staat te allen tijde open voor alle lidstaten, overeenkomstig artikel 328 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie.  
2. Het besluit houdende machtiging om nauwere samenwerking aan te gaan wordt in laatste 
instantie vastgesteld door de Raad, wanneer deze constateert dat de met de nauwere samenwerking 
nagestreefde doelstellingen niet binnen een redelijke termijn door de Unie in haar geheel kunnen 
worden verwezenlijkt en mits ten minste negen lidstaten aan de nauwere samenwerking deelnemen. 
De Raad besluit overeenkomstig de in artikel 329 van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie bepaalde procedure.  
3. Alle leden van de Raad kunnen deelnemen aan de beraadslagingen van de Raad, maar alleen de 
leden van de Raad die de aan een nauwere samenwerking deelnemende lidstaten vertegenwoordigen, 
nemen deel aan de stemming. De stemprocedure wordt vastgesteld in artikel 330 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie.  
4. De in het kader van een nauwere samenwerking vastgestelde handelingen zijn alleen verbin ­
dend voor de lidstaten die aan de nauwere samenwerking deelnemen. Zij worden niet beschouwd als 
een acquis dat door de kandidaat-lidstaten van de Unie moet worden aanvaard.  
TITEL V  
ALGEMENE BEPALINGEN INZAKE HET EXTERN OPTREDEN VAN DE UNIE EN SPECIFIEKE BEPALINGEN 
BETREFFENDE HET GEMEENSCHAPPELIJK BUITENLANDS EN VEILIGHEIDSBELEID  
HOOFDSTUK 1  
ALGEMENE BEPALINGEN BETREFFENDE HET EXTERN OPTREDEN VAN DE UNIE  
Artikel 21  
1. Het internationaal optreden van de Unie berust en is gericht op de wereldwijde verspreiding 
van de beginselen die aan de oprichting, de ontwikkeling en de uitbreiding van de Unie ten grondslag liggen: de democratie, de rechtsstaat, de universaliteit en de ondeelbaarheid van de mensenrechten en 
de fundamentele vrijheden, de eerbiediging van de menselijke waardigheid, de beginselen van gelijk
­
heid en solidariteit en de naleving van de beginselen van het Handvest van de Verenigde Naties en 
het internationaal recht.  
De Unie streeft ernaar betrekkingen te ontwikkelen en partnerschappen aan te gaan met derde landen 
en met de mondiale, internationale en regionale organisaties die de in de eerste alinea bedoelde 
beginselen delen. Zij bevordert multilaterale oplossingen voor gemeenschappelijke problemen, met 
name in het kader van de Verenigde Naties.  
2. De Unie bepaalt en voert een gemeenschappelijk beleid en optreden en beijvert zich voor een 
hoge mate van samenwerking op alle gebieden van de internationale betrekkingen, met de volgende 
doelstellingen:  
a) bescherming van haar waarden, fundamentele belangen, veiligheid, onafhankelijkheid en integri ­
teit;NL C 83/28 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
b) consolidering en ondersteuning van de democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten en de begin ­
selen van het internationaal recht;  
c) handhaving van de vrede, voorkoming van conflicten en versterking van de internationale veilig ­
heid, overeenkomstig de doelstellingen en de beginselen van het Handvest van de Verenigde 
Naties, de beginselen van de Slotakte van Helsinki en de doelstellingen van het Handvest van 
Parijs, met inbegrip van de doelstellingen betreffende de buitengrenzen;  
d) ondersteuning van de ontwikkeling van de ontwikkelingslanden op economisch, sociaal en milieu ­
gebied, met uitbanning van de armoede als voornaamste doel;  
e) stimulering van de integratie van alle landen in de wereldeconomie, onder meer door het gelei ­
delijk wegwerken van belemmeringen voor de internationale handel;  
f) het leveren van een bijdrage tot het uitwerken van internationale maatregelen ter bescherming en 
verbetering van de kwaliteit van het milieu en het duurzaam beheer van de mondiale natuurlijke 
rijkdommen, teneinde duurzame ontwikkeling te waarborgen;  
g) het verlenen van hulp aan volkeren, landen en regio's die te kampen hebben met natuurrampen of 
door de mens veroorzaakte rampen; en  
h) het bevorderen van een internationaal bestel dat gebaseerd is op intensievere multilaterale samen ­
werking, en van goed mondiaal bestuur.  
3. De Unie eerbiedigt de in de leden 1 en 2 bedoelde beginselen en streeft de in deze leden 
genoemde doelstellingen na bij de bepaling en de uitvoering van het externe optreden op de verschil ­
lende door deze titel en het vijfde deel van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie bestreken gebieden, alsmede van het overige beleid van de Unie wat de externe aspecten betreft.  
De Unie ziet toe op de samenhang tussen de diverse onderdelen van haar externe optreden en tussen 
het externe optreden en het beleid van de Unie op andere terreinen. De Raad en de Commissie, hierin 
bijgestaan door de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, 
dragen zorg voor deze samenhang en werken daartoe samen.  
Artikel 22  
1. De Europese Raad stelt op basis van de in artikel 21 vermelde beginselen en doelstellingen de 
strategische belangen en doelstellingen van de Unie vast.  
De besluiten van de Europese Raad inzake de strategische belangen en doelstellingen van de Unie 
hebben betrekking op het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid en op andere onder
­
delen van het externe optreden van de Unie. Deze besluiten kunnen de betrekkingen van de Unie met 
een land of een regio betreffen, of een thematische aanpak hebben. In de besluiten worden de 
geldigheidsduur ervan bepaald, alsmede de middelen die door de Unie en de lidstaten beschikbaar 
worden gesteld.  
De Europese Raad besluit met eenparigheid van stemmen op aanbeveling van de Raad, welke 
aanbeveling door de Raad wordt vastgesteld volgens het voor elk gebied bepaalde. De besluiten 
van de Europese Raad worden uitgevoerd volgens de in de Verdragen neergelegde procedures.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/29
2. De hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, en de 
Commissie, kunnen gezamenlijk voorstellen bij de Raad indienen, in verband met het gemeenschap ­
pelijk buitenlands en veiligheidsbeleid respectievelijk het overige externe optreden van de Unie.  
HOOFDSTUK 2  
SPECIFIEKE BEPALINGEN BETREFFENDE HET GEMEENSCHAPPELIJK BUITENLANDS EN 
VEILIGHEIDSBELEID  
AFDELING 1 
GEMEENSCHAPPELIJKE BEPALINGEN  
Artikel 23  
Het internationaal optreden van de Unie berust, voor de toepassing van dit hoofdstuk, op de begin ­
selen, is gericht op de doelstellingen, en wordt uitgevoerd overeenkomstig de algemene bepalingen 
van hoofdstuk 1.  
Artikel 24  
(oud artikel 11 VEU)  
1. De bevoegdheid van de Unie met betrekking tot het gemeenschappelijk buitenlands en veilig ­
heidsbeleid bestrijkt alle gebieden van het buitenlands beleid en alle vraagstukken die verband houden met de veiligheid van de Unie, met inbegrip van de geleidelijke bepaling van een gemeenschappelijk 
defensiebeleid dat kan leiden tot een gemeenschappelijke defensie.  
Het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid is aan specifieke regels en procedures onder
­
worpen. Het wordt bepaald en uitgevoerd door de Europese Raad en door de Raad, die besluiten met 
eenparigheid van stemmen, tenzij in de Verdragen anders wordt bepaald. Wetgevingshandelingen kunnen niet worden vastgesteld. Aan het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid wordt 
uitvoering gegeven door de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veilig
­
heidsbeleid en door de lidstaten, overeenkomstig de Verdragen. De specifieke rol van het Europees 
Parlement en van de Commissie op dit gebied wordt bepaald in de Verdragen. Het Hof van Justitie 
van de Europese Unie is niet bevoegd ten aanzien van deze bepalingen, met uitzondering van zijn 
bevoegdheid toezicht te houden op de naleving van artikel 40 van dit Verdrag en de wettigheid van 
bepaalde besluiten na te gaan, als bepaald in artikel 275, tweede alinea, van het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie.  
2. In het kader van de beginselen en de doelstellingen van haar extern optreden, bepaalt en voert 
de Europese Unie een gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid dat berust op de ontwik ­
keling van de wederzijdse politieke solidariteit van de lidstaten, de bepaling van de aangelegenheden 
van algemeen belang en de totstandbrenging van een steeds toenemende convergentie van het optreden van de lidstaten.  
3. De lidstaten geven in een geest van loyaliteit en wederzijdse solidariteit hun actieve en onvoor
­
waardelijke steun aan het buitenlands en veiligheidsbeleid van de Unie en eerbiedigen het optreden van de Unie op dat gebied.NL C 83/30 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
De lidstaten werken samen om hun wederzijdse politieke solidariteit te versterken en tot ontwikke ­
ling te brengen. Zij onthouden zich van ieder optreden dat in strijd is met de belangen van de Unie 
of dat afbreuk zou kunnen doen aan de doeltreffendheid ervan als bundelende kracht in de inter ­
nationale betrekkingen.  
De Raad en de hoge vertegenwoordiger zien toe op de inachtneming van deze beginselen.  
Artikel 25  
(oud artikel 12 VEU)  
De Unie voert het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid uit door:  
a) de algemene richtsnoeren vast te stellen,  
b) besluiten vast te stellen ter bepaling van:  
i) het door de Unie uit te voeren optreden;  
ii) de door de Unie in te nemen standpunten;  
iii) de wijze van uitvoering van de onder de punten i) en ii) bedoelde besluiten;  
en 
c) de systematische samenwerking tussen de lidstaten met betrekking tot de beleidsvoering te ver ­
sterken.  
Artikel 26  
(oud artikel 13 VEU)  
1. De Europese Raad bepaalt wat de strategische belangen van de Unie zijn en stelt de doel ­
stellingen en algemene richtsnoeren van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid vast, 
onder meer voor aangelegenheden met gevolgen op defensiegebied. Hij neemt de nodige besluiten.  
Indien een internationale ontwikkeling dit vereist, wordt de Europese Raad door zijn voorzitter in 
buitengewone bijeenkomst bijeengeroepen, teneinde de strategische beleidslijnen van de Unie ten 
aanzien van deze ontwikkeling vast te stellen.  
2. Op basis van de algemene richtsnoeren en strategische beleidslijnen van de Europese Raad, 
werkt de Raad het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid uit en neemt hij de nodige 
besluiten voor het bepalen en uitvoeren van dat beleid.  
De Raad en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid 
zien toe op de eenheid, de samenhang en de doeltreffendheid van het optreden van de Unie.  
3. Het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid wordt uitgevoerd door de hoge ver ­
tegenwoordiger en de lidstaten, die daartoe gebruik maken van de nationale middelen en die van de 
Unie.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/31
Artikel 27  
1. De hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, die de 
Raad Buitenlandse Zaken voorzit, draagt door middel van zijn voorstellen bij tot de uitwerking van 
het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid en waarborgt de uitvoering van de besluiten 
van de Europese Raad en van de Raad.  
2. De hoge vertegenwoordiger vertegenwoordigt de Unie in aangelegenheden die onder het ge ­
meenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid vallen. Hij voert namens de Unie de politieke 
dialoog met derden en verwoordt in internationale organisaties en op internationale conferenties 
het standpunt van de Unie.  
3. Bij de vervulling van zijn ambt wordt de hoge vertegenwoordiger bijgestaan door een Europese 
dienst voor extern optreden. Deze dienst werkt samen met de diplomatieke diensten van de lidstaten 
en is samengesteld uit ambtenaren uit de bevoegde diensten van het secretariaat-generaal van de 
Raad, van de Commissie en uit door de nationale diplomatieke diensten gedetacheerde personeels ­
leden. De inrichting en de werking van de Europese dienst voor extern optreden worden vastgesteld 
bij een besluit van de Raad. De Raad besluit op voorstel van de hoge vertegenwoordiger, na raad ­
pleging van het Europees Parlement en na de instemming van de Commissie.  
Artikel 28  
(oud artikel 14 VEU)  
1. Wanneer een internationale situatie een operationeel optreden van de Unie vereist, neemt de 
Raad de nodige besluiten. De doelstellingen, de draagwijdte, de middelen welke de Unie ter beschik ­
king dienen te worden gesteld, zo nodig de tijdsduur, en de voorwaarden voor de uitvoering van dat 
optreden worden hierin omschreven.  
Indien zich een verandering van omstandigheden voordoet met een duidelijke invloed op een vraag ­
stuk dat het voorwerp is van een dergelijk besluit, beziet de Raad de beginselen en de doelstellingen 
van dat besluit opnieuw en neemt hij de noodzakelijke besluiten.  
2. Een in lid 1 bedoeld besluit bindt de lidstaten bij het innemen van standpunten en bij hun 
verdere optreden.  
3. Telkens wanneer op grond van een besluit in de zin van lid 1 een nationale standpuntbepaling 
of een nationaal optreden wordt overwogen, wordt daarvan door de betrokken lidstaat op een 
zodanig tijdstip kennis gegeven dat zo nodig voorafgaand overleg binnen de Raad mogelijk is. De 
verplichting tot voorafgaande kennisgeving geldt niet voor maatregelen die slechts de nationale omzetting van de besluiten van de Raad vormen.  
4. In geval van dwingende noodzaak voortvloeiend uit veranderingen in de situatie en bij gebreke 
van een herziening, als bedoeld in lid 1, van het besluit van de Raad, kunnen de lidstaten met spoed de noodzakelijke maatregelen nemen, rekening houdend met de algemene doelstellingen van dat 
besluit. De betrokken lidstaat stelt de Raad onverwijld van iedere zodanige maatregel in kennis.
 
5. In geval van ernstige moeilijkheden bij de uitvoering van een in dit artikel bedoeld besluit, legt 
een lidstaat deze voor aan de Raad, die daarover beraadslaagt en passende oplossingen zoekt. Deze 
mogen niet in strijd zijn met de doelstellingen van het in lid 1 bedoelde besluit noch afbreuk doen 
aan de doeltreffendheid ervan.NL C 83/32 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 29  
(oud artikel 15 VEU)  
De Raad stelt besluiten vast waarin de aanpak van de Unie bepaald ten aanzien van een bepaalde 
aangelegenheid van geografische of thematische aard. De lidstaten dragen er zorg voor dat hun 
nationaal beleid met de standpunten van de Unie overeenstemt.  
Artikel 30  
(oud artikel 22 VEU)  
1. Iedere lidstaat, de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheids ­
beleid, of de hoge vertegenwoordiger met de steun van de Commissie, kan ieder vraagstuk in verband met het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid aan de Raad voorleggen en bij de Raad initiatieven voorleggen respectievelijk voorstellen indienen.  
2. In gevallen waarin snelle besluitvorming is vereist, roept de hoge vertegenwoordiger, hetzij 
eigener beweging, hetzij op verzoek van een lidstaat binnen achtenveertig uur of, in geval van absolute noodzaak, op kortere termijn een buitengewone zitting van de Raad bijeen.  
Artikel 31
 
(oud artikel 23 VEU)  
1. In het kader van dit hoofdstuk worden besluiten door de Europese Raad en de Raad met 
eenparigheid van stemmen genomen, tenzij in dit hoofdstuk anders is bepaald. Wetgevingshandelin ­
gen kunnen niet worden vastgesteld.  
Ingeval een lid van de Raad zich van stemming onthoudt, kan dit lid zijn onthouding toelichten door 
op grond van onderhavige alinea een formele verklaring af te leggen. In dat geval is het lid niet 
verplicht het besluit toe te passen, doch aanvaardt het wel dat het besluit de Unie bindt. In een geest 
van wederzijdse solidariteit onthoudt de betrokken lidstaat zich van ieder optreden dat het optreden 
van de Unie krachtens genoemd besluit zou kunnen doorkruisen of belemmeren, en eerbiedigen de 
andere lidstaten dit standpunt. Indien de leden van de Raad die hun onthouding op deze wijze 
toelichten, ten minste een derde van de lidstaten vertegenwoordigen en de totale bevolking van de 
door hen vertegenwoordigde lidstaten ten minste een derde van de totale bevolking van de Unie 
uitmaakt, wordt het besluit niet vastgesteld.  
2. In afwijking van lid 1 besluit de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen:  
— wanneer hij een besluit vaststelt dat een optreden of een standpunt van de Unie bepaalt op grond 
van een besluit van de Europese Raad met betrekking tot de strategische belangen en doel ­
stellingen van de Unie in de zin van artikel 22, lid 1;  
— wanneer hij een besluit vaststelt dat een optreden of een standpunt van de Unie bepaalt, op 
voorstel van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheids ­
beleid, dat wordt voorgelegd naar aanleiding van een specifiek verzoek dat de Europese Raad op 
eigen initiatief of op initiatief van de hoge vertegenwoordiger tot hem heeft gericht;NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/33
— bij de aanneming van een besluit waarmee uitvoering wordt gegeven aan een besluit dat een 
optreden of een standpunt van de Unie bepaalt;  
— bij de benoeming van een speciale vertegenwoordiger overeenkomstig artikel 33.  
Indien een lid van de Raad verklaart om vitale, nader genoemde, redenen van nationaal beleid 
voornemens te zijn zich te verzetten tegen de aanneming van een besluit dat met gekwalificeerde 
meerderheid van stemmen moet worden aangenomen, wordt niet tot stemming overgegaan. De hoge 
vertegenwoordiger tracht in nauw overleg met de betrokken lidstaat een aanvaardbare oplossing te 
bereiken. Indien dit niet tot resultaat leidt, kan de Raad verlangen dat de aangelegenheid wordt voorgelegd aan de Europese Raad, die met eenparigheid van stemmen een besluit vaststelt.;  
3. De Europese Raad kan met eenparigheid van stemmen bij besluit bepalen dat de Raad in andere 
dan de in lid 2 genoemde gevallen met gekwalificeerde meerderheid van stemmen besluit.  
4. De leden 2 en 3 zijn niet van toepassing op besluiten die gevolgen hebben op militair of 
defensiegebied.  
5. Voor procedurekwesties neemt de Raad zijn besluiten met volstrekte meerderheid van stemmen 
van zijn leden.  
Artikel 32
 
(oud artikel 16 VEU)  
Tussen de lidstaten vindt onderling overleg plaats in de Europese Raad en in de Raad over elke 
aangelegenheid van algemeen belang op het gebied van het buitenlands en veiligheidsbeleid, teneinde 
een gemeenschappelijke aanpak te bepalen. Iedere lidstaat overlegt met de andere lidstaten in de 
Europese Raad of in de Raad alvorens internationaal op te treden of verbintenissen aan te gaan die 
gevolgen kunnen hebben voor de belangen van de Unie. De lidstaten dragen er door onderlinge 
afstemming van hun optreden zorg voor dat de Unie haar belangen en haar waarden op het inter ­
nationale toneel kan doen gelden. De lidstaten zijn onderling solidair.  
Wanneer de Europese Raad of de Raad een gemeenschappelijke aanpak van de Unie in de zin van de 
eerste alinea heeft bepaald, coördineren de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse 
zaken en veiligheidsbeleid en de ministers van Buitenlandse Zaken van de lidstaten hun activiteiten in 
de Raad. 
De diplomatieke missies van de lidstaten en de delegaties van de Unie in derde landen en bij 
internationale organisaties werken samen en dragen bij tot de formulering en de uitvoering van de gemeenschappelijke aanpak.  
Artikel 33
 
(oud artikel 18 VEU)  
De Raad kan, op voorstel van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en 
veiligheidsbeleid, een speciale vertegenwoordiger met een mandaat voor specifieke beleidsvraagstuk ­
ken benoemen. De speciale vertegenwoordiger voert zijn mandaat uit onder het gezag van de hoge vertegenwoordiger.NL C 83/34 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 34  
(oud artikel 19 VEU)  
1. De lidstaten coördineren hun optreden in internationale organisaties en op internationale 
conferenties. Zij verdedigen in deze fora de standpunten van de Unie. De hoge vertegenwoordiger 
van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid organiseert de coördinatie.  
In internationale organisaties en op internationale conferenties waaraan niet alle lidstaten deelnemen, 
verdedigen de wel deelnemende lidstaten de standpunten van de Unie.  
2. Overeenkomstig artikel 24, lid 3, houden de lidstaten die zijn vertegenwoordigd in internatio ­
nale organisaties of op internationale conferenties waar niet alle lidstaten vertegenwoordigd zijn, de 
niet vertegenwoordigde lidstaten en de hoge vertegenwoordiger op de hoogte van alle aangelegen ­
heden van gemeenschappelijk belang.  
Lidstaten die tevens lid zijn van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties plegen onderling overleg 
en houden de overige lidstaten en de hoge vertegenwoordiger volledig op de hoogte. Lidstaten die lid 
van de Veiligheidsraad zijn, verdedigen bij de uitoefening van hun functie de standpunten en 
belangen van de Unie, onverminderd de verantwoordelijkheden die krachtens het Handvest van de 
Verenigde Naties op hen rusten.  
Wanneer de Unie een standpunt over een thema op de agenda van de Veiligheidsraad van de 
Verenigde Naties heeft bepaald, doen de lidstaten die daarin zitting hebben, het verzoek dat de hoge vertegenwoordiger wordt uitgenodigd om het standpunt van de Unie uiteen te zetten.  
Artikel 35
 
(oud artikel 20 VEU)  
De diplomatieke en consulaire missies van de lidstaten en de delegaties van de Unie in derde landen 
en op internationale conferenties, alsmede hun vertegenwoordigingen bij internationale organisaties voeren onderling overleg om te verzekeren dat de krachtens dit hoofdstuk vastgestelde besluiten die 
standpunten en optredens van de Unie bepalen in acht worden genomen en ten uitvoer worden 
uitgelegd.  
Zij intensiveren hun samenwerking door inlichtingen uit te wisselen en gezamenlijke evaluaties te 
verrichten.  
Zij dragen bij tot de uitvoering van het recht op bescherming van de burgers van de Unie op het 
grondgebied van derde landen bedoeld in artikel 20, lid 2, onder c) van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, alsmede van de overeenkomstig artikel 23 van dat Verdrag vast
­
gestelde maatregelen.  
Artikel 36  
(oud artikel 21 VEU)  
De hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid raadpleegt het 
Europees Parlement regelmatig over de voornaamste aspecten en de fundamentele keuzen op het 
gebied van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid en het gemeenschappelijk veilig ­
heids- en defensiebeleid en informeert het over de ontwikkeling van de beleidsmaatregelen. Hij ziet 
erop toe dat de opvattingen van het Europees Parlement naar behoren in aanmerking worden 
genomen. Bij de informatieverstrekking aan het Europees Parlement kunnen de speciale vertegen ­
woordigers worden ingeschakeld.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/35
Het Europees Parlement kan vragen of aanbevelingen tot de Raad en de hoge vertegenwoordiger 
richten. Het wijdt twee maal per jaar een debat aan de vooruitgang die bij de tenuitvoerlegging van 
het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid is geboekt met inbegrip van het gemeen ­
schappelijk veiligheids- en defensiebeleid.  
Artikel 37  
(oud artikel 24 VEU)  
De Unie kan met één of meer staten of internationale organisaties overeenkomsten sluiten op de 
gebieden die onder dit hoofdstuk vallen.  
Artikel 38  
(oud artikel 25 VEU)  
Onverminderd artikel 240 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie volgt een 
politiek en veiligheidscomité de internationale situatie op de onder het gemeenschappelijk buiten ­
lands en veiligheidsbeleid vallende gebieden en draagt het bij tot het bepalen van het beleid door op 
verzoek van de Raad of van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid of op eigen initiatief adviezen aan de Raad uit te brengen. Het comité ziet ook toe 
op de tenuitvoerlegging van het overeengekomen beleid, onverminderd de bevoegdheden van de 
hoge vertegenwoordiger.  
In het kader van dit hoofdstuk is het politiek en veiligheidscomité onder verantwoordelijkheid van de 
Raad en van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid 
belast met de politieke controle en de strategische leiding van crisisbeheersingsoperaties bedoeld in 
artikel 43.  
De Raad kan het comité voor het doel en de duur van een crisisbeheersingsoperatie, als bepaald door 
de Raad, machtigen passende besluiten te nemen over de politieke controle en strategische leiding 
van de operatie.  
Artikel 39
 
Overeenkomstig artikel 16 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en in 
afwijking van lid 2 daarvan stelt de Raad een besluit vast inzake de voorschriften betreffende de bescherming van natuurlijke personen ten aanzien van de verwerking van persoonsgegevens door 
lidstaten, bij de uitoefening van activiteiten die binnen het toepassingsgebied van dit hoofdstuk 
vallen, alsmede de voorschriften betreffende het vrij verkeer van die gegevens. Op de naleving van 
deze voorschriften wordt toezicht uitgeoefend door onafhankelijke autoriteiten.NL C 83/36 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 40  
(oud artikel 47 VEU)  
De uitvoering van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid heeft geen gevolgen voor 
de toepassing van de procedures en de respectieve omvang van de bevoegdheden van de instellingen 
waarin de Verdragen voorzien voor de uitoefening van de in de artikelen 3 tot en met 6 van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie bedoelde bevoegdheden van de Europese Unie.  
Evenmin heeft de uitvoering van de in deze artikelen bedoelde beleidsonderdelen gevolgen voor de 
toepassing van de procedures en de respectieve omvang van de bevoegdheden van de instellingen 
waarin de Verdragen voorzien voor de uitoefening van de bevoegdheden van de Unie op grond van 
dit hoofdstuk.  
Artikel 41  
(oud artikel 28 VEU)  
1. De administratieve uitgaven die voor de instellingen voortvloeien uit de uitvoering van dit 
hoofdstuk komen ten laste van de begroting van de Unie.  
2. De beleidsuitgaven die voortvloeien uit de uitvoering van die bepalingen komen eveneens ten 
laste van de begroting van de Unie, behalve wanneer het beleidsuitgaven betreft die voortvloeien uit 
operaties die gevolgen hebben op militair of defensiegebied en gevallen waarin de Raad met een ­
parigheid van stemmen anders besluit.  
In de gevallen waarin de uitgaven niet ten laste komen van de begroting van de Unie, komen zij ten 
laste van de lidstaten volgens de bruto nationaal product-verdeelsleutel, tenzij de Raad met eenparig ­
heid van stemmen anders besluit. Lidstaten wier vertegenwoordiger in de Raad een formele verklaring krachtens artikel 31, lid 1, tweede alinea, heeft afgelegd, zijn niet verplicht bij te dragen in de financiering van uitgaven die voortvloeien uit operaties die gevolgen hebben op militair of defensie
­
gebied.  
3. De Raad stelt bij besluit bijzondere procedures vast die waarborgen dat de op de begroting van 
de Unie opgevoerde kredieten voor de dringende financiering van initiatieven in het kader van het 
gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, met name voor de voorbereiding van de in 
artikel 42, lid 1, en artikel 43 bedoelde missies, snel beschikbaar komen. De Raad besluit na 
raadpleging van het Europees Parlement.  
De voorbereiding van de in artikel 42, lid 1, en artikel 43 bedoelde missies die niet ten laste komen 
van de begroting van de Unie, wordt gefinancierd uit een startfonds, gevormd door bijdragen van de 
lidstaten.  
De Raad neemt, op voorstel van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en 
veiligheidsbeleid, met gekwalificeerde meerderheid de besluiten aan betreffende  
a) de instelling en vorming van het startfonds, met name ten aanzien van de in het fonds gestorte 
middelen;  
b) het beheer van het startfonds;NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/37
c) de financiële controle.  
Wanneer een overeenkomstig artikel 42, lid 1, en artikel 43 voorgenomen missie niet ten laste van 
de begroting van de Unie kan worden gebracht, machtigt de Raad de hoge vertegenwoordiger om dit 
fonds te gebruiken. De hoge vertegenwoordiger brengt de Raad verslag uit over de uitvoering van deze opdracht.
 
AFDELING 2 
BEPALINGEN INZAKE HET GEMEENSCHAPPELIJK VEILIGHEIDS-EN DEFENSIEBELEID  
Artikel 42  
(oud artikel 17 VEU)  
1. Het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid is een integrerend deel van het gemeen ­
schappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid. Het voorziet de Unie van een operationeel vermogen dat op civiele en militaire middelen steunt. De Unie kan daarvan gebruik maken voor missies buiten het grondgebied van de Unie met het oog op vredeshandhaving, conflictpreventie en versterking van de 
internationale veiligheid overeenkomstig de beginselen van het Handvest van de Verenigde Naties. De 
uitvoering van deze taken berust op de door de lidstaten beschikbaar gestelde vermogens.  
2. Het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid omvat de geleidelijke bepaling van een 
gemeenschappelijk defensiebeleid van de Unie. Dit zal tot een gemeenschappelijke defensie leiden 
zodra de Europese Raad met eenparigheid van stemmen daartoe besluit. In dat geval beveelt hij de 
lidstaten aan een daartoe strekkend besluit aan te nemen overeenkomstig hun onderscheiden grond
­
wettelijke bepalingen.  
Het beleid van de Unie overeenkomstig deze afdeling laat het specifieke karakter van het veiligheids- 
en defensiebeleid van bepaalde lidstaten onverlet, eerbiedigt de uit het Noord-Atlantisch Verdrag 
voortvloeiende verplichtingen van bepaalde lidstaten waarvan de gemeenschappelijke defensie gestalte 
krijgt in de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO), en is verenigbaar met het in dat kader 
vastgestelde gemeenschappelijke veiligheids- en defensiebeleid.  
3. De lidstaten stellen civiele en militaire vermogens ter beschikking van de Unie voor de uitvoe ­
ring van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid, om zodoende bij te dragen aan het 
bereiken van de door de Raad bepaalde doelstellingen. Lidstaten die onderling multinationale troe ­
penmachten vormen, kunnen deze troepenmachten tevens ter beschikking van het gemeenschappe ­
lijk veiligheids- en defensiebeleid stellen.  
De lidstaten verbinden zich ertoe hun militaire vermogens geleidelijk te verbeteren. Het Agentschap 
op het gebied van de ontwikkeling van defensievermogens, onderzoek, aankopen en bewapening 
(hierna: „het Europees Defensieagentschap” te noemen)bepaalt de operationele behoeften, bevordert 
maatregelen om in die behoeften te voorzien, draagt bij tot de vaststelling en, in voorkomend geval, 
tot de uitvoering van alle nuttige maatregelen om de industriële en technologische basis van de 
defensiesector te versterken, neemt deel aan het bepalen van een Europees beleid inzake vermogens 
en bewapening, en staat de Raad bij om de verbetering van de militaire vermogens te evalueren.NL C 83/38 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
4. Besluiten betreffende het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid, waaronder begrepen 
het opzetten van een missie als bedoeld in dit artike l, worden op voorstel van de hoge vertegen ­
woordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid of op initiatief van een lidstaat 
door de Raad met eenparigheid van stemmen vastgesteld. De hoge vertegenwoordiger kan, in voor ­
komend geval samen met de Commissie, voorstellen om gebruik te maken van nationale middelen 
en van instrumenten van de Unie.  
5. De Raad kan de uitvoering van een missie in het kader van de Unie toevertrouwen aan een 
groep lidstaten, teneinde de waarden van de Unie te beschermen en haar belangen te dienen. De 
uitvoering van een dergelijke missie wordt beheerst door artikel 44.  
6. De lidstaten waarvan de militaire vermogens voldoen aan strengere criteria en die terzake 
verdergaande verbintenissen zijn aangegaan met het oog op de uitvoering van de meest veeleisende 
taken, stellen in het kader van de Unie een permanente gestructureerde samenwerking in. Deze 
samenwerking wordt beheerst door artikel 46. Z ij laat de bepalingen van artikel 43 onverlet.  
7. Indien een lidstaat op zijn grondgebied gewapenderhand wordt aangevallen, rust op de overige 
lidstaten de plicht deze lidstaat met alle middelen waarover zij beschikken hulp en bijstand te 
verlenen overeenkomstig artikel 51 van het Handvest van de Verenigde Naties. Dit laat het specifieke 
karakter van het veiligheids- en defensiebeleid van bepaalde lidstaten onverlet.  
De verbintenissen en de samenwerking op dit gebied blijven in overeenstemming met de in het kader 
van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie aangegane verbintenissen, die voor de lidstaten die er lid van zijn, de grondslag en het instrument van hun collectieve defensie blijft.  
Artikel 43  
1. De in artikel 42, lid 1, bedoelde missies, waarbij de Unie civiele en militaire middelen kan 
inzetten, omvatten gezamenlijke ontwapeningsacties, humanitaire en reddingsmissies, advies en bij
­
stand op militair gebied, conflictpreventie en vredeshandhaving, missies van strijdkrachten met het 
oog op crisisbeheersing, daaronder begrepen vredestichting, alsmede stabiliseringsoperaties na afloop 
van conflicten. Al deze taken kunnen bijdragen aan de strijd tegen het terrorisme, ook door middel van steun aan derde landen om het terrorisme op hun grondgebied te bestrijden.  
2. De Raad regelt bij besluit de in lid 1 bedoelde missies en stelt doel en reikwijdte ervan vast, 
alsmede de algemene voorschriften voor de uitvoering ervan. De hoge vertegenwoordiger van de 
Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid draagt onder gezag van de Raad en in nauw en 
voortdurend contact met het politiek en veiligheidscomité zorg voor de coördinatie van de civiele en 
militaire aspecten van deze missies.  
Artikel 44  
1. In het kader van de overeenkomstig artikel 43 vastgestelde besluiten kan de Raad de uitvoering 
van een missie toevertrouwen aan een groep lidstaten die dat willen en die over de nodige vermogens 
voor een dergelijke missie beschikken. Deze lidstaten regelen in samenspraak met de hoge vertegen
­
woordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid onderling het beheer van de missie.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/39
2. De lidstaten die aan de missie deelnemen, brengen de Raad regelmatig op eigen initiatief of op 
verzoek van een andere lidstaat op de hoogte van het verloop van de missie. De deelnemende 
lidstaten wenden zich onverwijld tot de Raad indien de uitvoering van de missie zwaarwegende 
gevolgen met zich meebrengt of een wijziging vereist van de doelstelling, de reikwijdte of de uitvoeringsbepalingen van de missie, zoals vastgesteld bij de in lid 1 bedoelde besluiten. In dat geval 
stelt de Raad de nodige besluiten vast.  
Artikel 45  
1. Het in artikel 42, lid 3, bedoelde Europees Defensieagentschap, dat onder het gezag van de 
Raad ressorteert, heeft tot taak:  
a) de na te streven militaire vermogens van de lidstaten te helpen bepalen en de nakoming van de 
door de lidstaten aangegane verbintenissen inzake vermogens te evalueren;  
b) het harmoniseren van de operationele behoeften en het hanteren van doelmatige en onderling 
verenigbare aankoopmethoden te bevorderen;  
c) multilaterale projecten voor te stellen die erop gericht zijn de doelstellingen met betrekking tot 
militaire vermogens te verwezenlijken, de door de lidstaten uit te voeren programma's te coör
­
dineren en samenwerkingsprogramma's te beheren;  
d) het onderzoek inzake defensietechnologie te ondersteunen, alsmede gezamenlijk onderzoek naar 
en studie van technische oplossingen die voldoen aan toekomstige operationele behoeften, te 
coördineren en te plannen;  
e) bij te dragen aan het bepalen en in voorkomend geval uitvoeren van alle nuttige maatregelen om 
de industriële en technologische basis van de defensiesector te versterken en de doelmatigheid van 
de militaire uitgaven te verbeteren.  
2. Het Europees Defensieagentschap staat open voor alle lidstaten die daarvan deel wensen uit te 
maken. De Raad stelt met gekwalificeerde meerderheid een besluit vast houdende vastlegging van het statuut, de zetel en de voorschriften voor de werking van het Agentschap. In dat besluit wordt 
rekening gehouden met de mate van werkelijke deelneming aan de activiteiten van het Agentschap. 
Binnen het Agentschap worden specifieke groepen lidstaten gevormd die gezamenlijke projecten uitvoeren. Het Agentschap vervult zijn taken voor zover nodig in overleg met de Commissie.  
Artikel 46  
1. De lidstaten die wensen deel te nemen aan de in artikel 42, lid 6, bedoelde permanente 
gestructureerde samenwerking, die voldoen aan de criteria en die de verbintenissen inzake militaire 
vermogens als vermeld in het Protocol betreffende permanente gestructureerde samenwerking onder
­
schrijven, stellen de Raad en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en 
veiligheidsbeleid in kennis van hun voornemen.  
2. Binnen drie maanden na de in lid 1 bedoe lde kennisgeving stelt de Raad een besluit tot 
instelling van de permanente gestructureerde samenwerking en tot opstelling van de lijst van deel ­
nemers vast. De Raad besluit met gekwalificeerde meerderheid van stemmen, na raadpleging van de 
hoge vertegenwoordiger.NL C 83/40 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
3. Iedere lidstaat die in een later stadium aan de permanente gestructureerde samenwerking wenst 
deel te nemen, stelt de Raad en de hoge vertegenwoordiger van zijn voornemen in kennis.  
De Raad stelt een besluit vast houdende bevestiging van de deelneming van de betrokken lidstaat die 
aan de criteria voldoet en de verbintenissen onderschrijft als bedoeld in de artikelen 1 en 2 van het 
protocol betreffende permanente gestructureerde samenwerking. De Raad besluit met gekwalificeerde 
meerderheid van stemmen, na raadpleging van de hoge vertegenwoordiger. Aan de stemming wordt alleen deelgenomen door de leden van de Raad die de deelnemende lidstaten vertegenwoordigen.  
De gekwalificeerde meerderheid wordt vastgesteld overeenkomstig artikel 238, lid 3, onder a) van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
4. Indien een deelnemende lidstaat niet langer aan de criteria voldoet of zich niet langer kan 
houden aan de verbintenissen als bedoeld in de artikelen 1 en 2 van het protocol betreffende permanente gestructureerde samenwerking, kan de Raad een besluit tot schorsing van de deelneming 
van deze lidstaat vaststellen.  
De Raad besluit met gekwalificeerde meerderheid van stemmen. Aan de stemming wordt alleen 
deelgenomen door de leden van de Raad die de deelnemende lidstaten vertegenwoordigen, met uitzondering van de betrokken lidstaat.  
De gekwalificeerde meerderheid wordt vastgesteld overeenkomstig artikel 238, lid 3, onder a) van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
5. Indien een lidstaat zijn deelneming aan de permanente gestructureerde samenwerking wenst te 
beëindigen, geeft hij daarvan kennis aan de Raad, die er akte van neemt dat de deelneming van de betrokken lidstaat afloopt.  
6. Andere dan de in de leden 2 tot en met 5 bedoelde besluiten en aanbevelingen van de Raad in 
het kader van de gestructureerde samenwerking worden met eenparigheid van stemmen vastgesteld. 
Voor de toepassing van dit lid wordt eenparigheid van stemmen alleen door de stemmen van de 
vertegenwoordigers van de deelnemende lidstaten gevormd.  
TITEL VI
 
SLOTBEPALINGEN  
Artikel 47  
De Unie bezit rechtspersoonlijkheid.  
Artikel 48  
(oud artikel 48 VEU)  
1. De Verdragen kunnen worden gewijzigd volgens een gewone herzieningsprocedure. Zij kunnen 
ook worden gewijzigd volgens vereenvoudigde herzieningsprocedures.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/41
Gewone herzieningsprocedure  
2. De regering van iedere lidstaat, het Europees Parlement en de Commissie kunnen de Raad 
ontwerpen tot herziening van de Verdragen voorleggen. Die ontwerpen kunnen, onder andere, de 
door de Verdragen aan de Unie toegedeelde bevoegdhed en uitbreiden of beperken. Zij worden door 
de Raad aan de Europese Raad toegezonden en worden ter kennis van de nationale parlementen 
gebracht.  
3. Indien de Europese Raad, na raadpleging van het Europees Parlement en van de Commissie, 
met gewone meerderheid van stemmen besluit dat de voorgestelde wijzigingen worden besproken, 
roept de voorzitter van de Europese Raad een Conventie bijeen die is samengesteld uit vertegen ­
woordigers van de nationale parlementen, van de staatshoofden of regeringsleiders van de lidstaten, 
van het Europees Parlement en van de Commissie. Ook de Europese Centrale Bank wordt geraad ­
pleegd in geval van institutionele wijzigingen op monetair gebied. De Conventie beziet de ontwerpen 
tot herziening en neemt bij consensus een aanbeve ling aan ten behoeve van een Conferentie van 
vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten, als bepaald in lid 4.  
De Europese Raad kan met gewone meerderheid van stemmen, na goedkeuring door het Europees 
Parlement, besluiten geen Conventie bijeen te roepen indien de reikwijdte van de wijzigingen bij ­
eenroeping niet rechtvaardigt. In dit laatste geval stelt de Europese Raad het mandaat van een 
Conferentie van vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten vast.  
4. Een Conferentie van vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten wordt door de voor ­
zitter van de Raad bijeengeroepen, teneinde in onderlinge overeenstemming de in de Verdragen aan 
te brengen wijzigingen vast te stellen.  
De wijzigingen treden in werking nadat zij door alle lidstaten overeenkomstig hun onderscheiden 
grondwettelijke bepalingen zijn bekrachtigd.  
5. Indien vier vijfde van de lidstaten een verdrag houdende wijziging van de Verdragen twee jaar 
na de ondertekening ervan hebben bekrachtigd en een of meer lidstaten moeilijkheden bij de 
bekrachtiging hebben ondervonden, bespreekt de Europese Raad de kwestie.  
Vereenvoudigde herzieningsprocedures  
6. De regering van iedere lidstaat, het Europees Parlement en de Commissie kunnen de Europese 
Raad ontwerpen tot gehele of gedeeltelijke herziening van de bepalingen van het derde deel van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie over het intern beleid en optreden van de Unie 
voorleggen.  
De Europese Raad kan een besluit nemen tot gehele of gedeeltelijke wijziging van de bepalingen van 
het derde deel van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. De Europese Raad besluit met eenparigheid van stemmen, na raadpleging van het Europees Parlement en van de 
Commissie alsmede van de Europese Centrale Bank in geval van institutionele wijzigingen op mo
­
netair gebied. Dit besluit treedt pas in werking na door de lidstaten overeenkomstig hun onder ­
scheiden grondwettelijke bepalingen te zijn goedgekeurd.  
Het in de tweede alinea bedoelde besluit kan geen uitbreiding van de door de Verdragen aan de Unie 
toegedeelde bevoegdheden inhouden.NL C 83/42 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
7. Indien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie of titel V van het onderhavige 
Verdrag voorschrijft dat de Raad op een bepaald gebied of in een bepaald geval met eenparigheid van 
stemmen besluit, kan de Europese Raad bij besluit bepalen dat de Raad op dat gebied of in dat geval 
met gekwalificeerde meerderheid van stemmen besluit. Deze alinea is niet van toepassing op besluiten die gevolgen hebben op militair of defensiegebied.  
Indien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie voorschrijft dat wetgevingshan
­
delingen door de Raad volgens een bijzondere wetgevingsprocedure worden vastgesteld, kan de 
Europese Raad bij besluit bepalen dat die wetgevingshandelingen volgens de gewone wetgevings ­
procedure worden vastgesteld.  
Ieder initiatief van de Europese Raad op grond van de eerste of de tweede alinea wordt aan de 
nationale parlementen toegezonden. Indien binnen een termijn van zes maanden na die toezending 
door een nationaal parlement bezwaar wordt aangetekend, is het in de eerste of de tweede alinea bedoelde besluit niet vastgesteld. Indien geen bezwaar wordt aangetekend, kan de Europese Raad dat 
besluit vaststellen.  
Voor de vaststelling van de in de eerste en de tweede alinea bedoelde besluiten, besluit de Europese 
Raad met eenparigheid van stemmen, na goedkeuring door het Europees Parlement, dat zich uit
­
spreekt bij meerderheid van zijn leden.  
Artikel 49  
(oud artikel 49 VEU)  
Elke Europese staat die de in artikel 2 bedoelde waarden eerbiedigt en zich ertoe verbindt deze uit te 
dragen, kan verzoeken lid te worden van de Unie. Het Europees Parlement en de nationale parle ­
menten worden van dit verzoek in kennis gesteld. De verzoekende staat richt zijn verzoek tot de Raad, die zich met eenparigheid van stemmen uitspreekt na de Commissie te hebben geraadpleegd en 
na goedkeuring van het Europees Parlement, dat zich uitspreekt bij meerderheid van zijn leden. Er wordt rekening gehouden met de door de Europese Raad overeengekomen criteria voor toetreding.  
De voorwaarden voor de toelating en de uit die toelating voortvloeiende aanpassingen van de 
Verdragen waarop de Unie is gebaseerd, vormen het onderwerp van een akkoord tussen de lidstaten 
en de staat die het verzoek indient. Dit akkoord moet door alle overeenkomstsluitende staten worden 
bekrachtigd overeenkomstig hun onderscheiden grondwettelijke bepalingen.  
Artikel 50  
1. Een lidstaat kan overeenkomstig zijn grondwettelijke bepalingen besluiten zich uit de Unie 
terug te trekken.  
2. De lidstaat die besluit zich terug te trekken, geeft kennis van zijn voornemen aan de Europese 
Raad. In het licht van de richtsnoeren van de Europese Raad sluit de Unie na onderhandelingen met 
deze staat een akkoord over de voorwaarden voor zijn terugtrekking, waarbij rekening wordt ge
­
houden met het kader van de toekomstige betrekkingen van die staat met de Unie. Over dat akkoord 
wordt onderhandeld overeenkomstig artikel 218, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie. Het akkoord wordt namens de Unie gesloten door de Raad, die met gekwalifi ­
ceerde meerderheid van stemmen besluit, na goedkeuring door het Europees Parlement.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/43
3. De Verdragen zijn niet meer van toepassing op de betrokken staat met ingang van de datum 
van inwerkingtreding van het terugtrekkingsakkoord of, bij gebreke daarvan, na verloop van twee 
jaar na de in lid 2 bedoelde kennisgeving, tenzij de Europese Raad met instemming van de betrokken 
lidstaat met eenparigheid van stemmen tot verlenging van deze termijn besluit.  
4. Voor de toepassing van de leden 2 en 3 nemen het lid van de Europese Raad en het lid van de 
Raad die de zich terugtrekkende lidstaat vertegenwoordigen, niet deel aan de beraadslagingen of aan 
de besluiten van de Europese Raad en van de Raad die hem betreffen.  
De gekwalificeerde meerderheid wordt vastgesteld overeenkomstig artikel 238, lid 3, onder b) van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
5. Indien een lidstaat die zich uit de Unie heeft teruggetrokken, opnieuw om het lidmaatschap 
verzoekt, is op zijn verzoek de procedure van artikel 49 van toepassing.  
Artikel 51  
De protocollen en bijlagen bij de Verdragen maken een integrerend deel daarvan uit.  
Artikel 52  
1. De Verdragen zijn van toepassing op het Konin krijk België, de Republiek Bulgarije, de Tsjechi ­
sche Republiek, het Koninkrijk Denemarken, de Bondsrepubliek Duitsland, de Republiek Estland, de 
Helleense Republiek, het Koninkrijk Spanje, de Franse Republiek, Ierland, de Italiaanse Republiek, de 
Republiek Cyprus, de Republiek Letland, de Republiek Litouwen, het Groothertogdom Luxemburg, de 
Republiek Hongarije, de Republiek Malta, het Koninkrijk der Nederlanden, de Republiek Oostenrijk, 
de Republiek Polen, de Portugese Republiek, Roemenië, de Republiek Slovenië, de Slowaakse Repu ­
bliek, de Republiek Finland, het Koninkrijk Zweden en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië 
en Noord-Ierland.  
2. Het territoriale toepassingsgebied van de Verdragen wordt omschreven in artikel 355 van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
Artikel 53  
(oud artikel 51 VEU)  
Dit Verdrag wordt voor onbeperkte tijd gesloten.  
Artikel 54  
(oud artikel 52 VEU)  
1. Dit Verdrag zal door de Hoge Verdragsluitende Partijen worden bekrachtigd overeenkomstig 
hun onderscheiden grondwettelijke bepalingen. De akten van bekrachtiging zullen worden nederge ­
legd bij de regering van de Italiaanse Republiek.NL C 83/44 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
2. Dit Verdrag treedt in werking op 1 januari 1993, mits alle akten van bekrachtiging zijn 
nedergelegd, of bij gebreke daarvan op de eerste dag van de maand die volgt op het nederleggen 
van de akte van bekrachtiging door de ondertekenende staat die als laatste deze handeling verricht.  
Artikel 55  
(oud artikel 53 VEU)  
1. Dit Verdrag, opgesteld in één exemplaar, in de Bulgaarse, Deense, de Duitse, de Engelse, de 
Estse, de Finse, de Franse, de Griekse, de Hongaarse, de Ierse, de Italiaanse, de Letse, de Litouwse, de 
Maltese, de Nederlandse, de Poolse, de Portugese, de Roemeense, de Sloveense, de Slowaakse, de 
Spaanse, de Tsjechische en de Zweedse taal, zijnde de teksten in elk van deze talen gelijkelijk 
authentiek, zal worden nedergelegd in het archief van de regering van de Italiaanse Republiek die 
een voor eensluidend gewaarmerkt afschrift daarvan toezendt aan de regeringen der andere onder ­
tekenende staten.  
2. Dit Verdrag kan ook worden vertaald in andere talen die door de lidstaten zijn gekozen uit de 
talen die overeenkomstig hun constitutionele bestel op hun gehele grondgebied of een deel daarvan 
als officiële taal gelden. Van dergelijke vertalingen wordt door de betrokken lidstaat een gewaarmerkt 
afschrift nedergelegd in de archieven van de Raad.  
TEN BLIJKE WAARVAN  de ondergetekende gevolmachtigden hun handtekening onder dit Verdrag 
hebben gesteld.  
Gedaan te Maastricht, de zevende februari negentienhonderdtweeënnegentig.  
(lijst van ondertekenaars niet toegevoegd)NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/45
PROTOCOLLENNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/201

PROTOCOL (Nr. 1)  
BETREFFENDE DE ROL VAN DE NATIONALE 
PARLEMENTEN IN DE EUROPESE UNIE  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
ERAAN HERINNEREND  dat de wijze waarop de nationale parlementen de controle uitoefenen op hun 
regering met betrekking tot de activiteiten van de Europese Unie, onder de eigen constitutionele 
inrichting en praktijk van de lidstaten valt;  
GELEID DOOR DE WENS  om een grotere betrokkenheid van de nationale parlementen bij de activiteiten 
van de Europese Unie te stimuleren en hun betere mogelijkheden te bieden om uiting te geven aan 
hun zienswijze op de ontwerpen van wetgevingshan delingen van de Europese Unie en andere aange ­
legenheden die voor hen van bijzonder belang kunnen zijn,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen welke aan het Verdrag betreffende 
de Europese Unie, het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en het Verdrag tot 
oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie worden gehecht:  
TITEL I  
INFORMATIE VOOR DE NATIONALE PARLEMENTEN  
Artikel 1  
Discussiedocumenten van de Commissie (groenboeken, witboeken en mededelingen) worden bij 
publicatie door de Commissie rechtstreeks aan de nationale parlementen toegezonden. De Commissie 
zendt de nationale parlementen ook het jaarlijkse wetgevingsprogramma en alle andere instrumenten 
voor wetgevingsprogrammering en beleidsstrategie, op hetzelfde tijdstip als aan het Europees Parle ­
ment en de Raad.  
Artikel 2  
De tot het Europees Parlement en de Raad gerichte ontwerpen van wetgevingshandelingen worden 
aan de nationale parlementen toegezonden.  
Voor de toepassing van dit protocol worden onder „ontwerp van een wetgevingshandeling” verstaan, 
de voorstellen van de Commissie, de initiatieven van een groep lidstaten, de initiatieven van het 
Europees Parlement, de verzoeken van het Hof van Justitie, de aanbevelingen van de Europese 
Centrale Bank en de verzoeken van de Europese Investeringsbank, met het oog op de vaststelling 
van een wetgevingshandeling.  
De Commissie zendt haar ontwerpen van wetgevingshandelingen rechtstreeks toe aan de nationale 
parlementen op hetzelfde tijdstip als aan het Europees Parlement en de Raad.  
Het Europees Parlement zendt zijn ontwerpen van wetgevingshandelingen rechtstreeks toe aan de 
nationale parlementen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/203
De ontwerpen van wetgevingshandelingen die uitgaan van een groep lidstaten, het Hof van Justitie, 
de Europese Centrale Bank of de Europese Investeringsbank worden door de Raad aan de nationale 
parlementen toegezonden.  
Artikel 3  
De nationale parlementen kunnen de voorzitter van het Europees Parlement, van de Raad en van de 
Commissie een met redenen omkleed advies toezenden betreffende de overeenstemming van een 
ontwerp van een wetgevingshandeling met het subsidiariteitsbeginsel, volgens de procedure van het 
protocol betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid.  
Indien het ontwerp van een wetgevingshandeling uitgaat van een groep lidstaten, zendt de voorzitter 
van de Raad het/de met redenen omklede advies/adviezen toe aan de regeringen van deze lidstaten.  
Indien het ontwerp van een wetgevingshandeling uitgaat van het Hof van Justitie, de Europese 
Centrale Bank of de Europese Investeringsbank, zendt de voorzitter van de Raad het/de met redenen 
omklede advies/adviezen toe aan de/het betrokken instelling of orgaan.  
Artikel 4  
Er dient een periode van acht weken te verstrijken tussen het tijdstip waarop een ontwerp van een 
wetgevingshandeling aan de nationale parlementen in de officiële talen van de Unie beschikbaar 
wordt gesteld, en de datum waarop het met het oog op de vaststelling ervan of op de vaststelling 
van een standpunt in het kader van een wetgevingsprocedure op de voorlopige agenda van de Raad 
wordt geplaatst. Uitzonderingen zijn mogelijk in spoedeisende gevallen, waarvoor de redenen in de handeling of het standpunt van de Raad worden aangegeven. Behalve in naar behoren gemotiveerde 
dringende gevallen kan tijdens deze acht weken niet worden geconstateerd dat er over een ontwerp 
van een wetgevingshandeling een akkoord bestaat. Behalve in naar behoren gemotiveerde dringende 
gevallen moeten tussen de plaatsing van een ontwerp van een wetgevingshandeling op de voorlopige 
agenda van de Raad en de vaststelling van een standpunt tien dagen verstrijken.  
Artikel 5  
De agenda's en de resultaten van de Raadszittingen, waaronder begrepen de notulen van de Raads
­
zittingen waarin over ontwerpen van wetgevingshandelingen is beraadslaagd, worden rechtstreeks 
naar de nationale parlementen gezonden, op hetzelfde tijdstip als aan de regeringen van de lidstaten.  
Artikel 6  
Indien de Europese Raad artikel 48, lid 7, eerste of tweede alinea, van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie wil toepassen, worden de nationale parlementen tenminste zes maanden voordat een 
besluit wordt vastgesteld op de hoogte gebracht van het initiatief van de Europese Raad.  
Artikel 7  
De Rekenkamer zendt haar jaarverslag ter informatie toe aan de nationale parlementen, op hetzelfde 
tijdstip als aan het Europees Parlement en de Raad.NL C 83/204 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 8  
Wanneer het nationale parlementaire stelsel geen eenkamerstelsel is, gelden de artikelen 1 tot en met 
7 voor de kamers waaruit het bestaat.  
TITEL II  
SAMENWERKING TUSSEN DE PARLEMENTEN  
Artikel 9  
Het Europees Parlement en de nationale parlementen bepalen samen hoe binnen de Unie een 
efficiënte en regelmatige samenwerking tussen de verschillende parlementen kan worden georgani ­
seerd en gestimuleerd.  
Artikel 10  
Een conferentie van de organen van de parlement en die gespecialiseerd zijn in de aangelegenheden 
van de Unie kan iedere door haar passend geachte bijdrage ter attentie van het Europees Parlement, 
de Raad en de Commissie leveren. Deze conferentie bevordert voorts de uitwisseling van informatie en beste praktijken tussen de nationale parlementen en het Europees Parlement, alsook tussen hun 
respectieve gespecialiseerde commissies. Zij kan ook interparlementaire conferenties over specifieke 
onderwerpen organiseren, met name om vraagstukken op het gebied van het gemeenschappelijk 
buitenlands en veiligheidsbeleid, waaronder het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid, te 
bespreken. De bijdragen van de conferentie binden de nationale parlementen niet en laten hun 
standpunt onverlet.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/205
PROTOCOL (Nr. 2)  
BETREFFENDE DE TOEPASSING VAN DE BEGINSELEN 
VAN SUBSIDIARITEIT EN EVENREDIGHEID  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELEID DOOR DE WENS  ervoor te zorgen dat besluiten zo dicht mogelijk bij de burgers van de Unie 
worden genomen;  
VASTBESLOTEN  de voorwaarden vast te stellen voor de toepassing van de beginselen van subsidiariteit 
en evenredigheid van artikel 5 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en een systeem in te 
stellen voor toezicht op de toepassing van deze beginselen,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  over de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betreffende de 
Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht:  
Artikel 1  
Iedere instelling draagt er voortdurend zorg voor dat de beginselen van subsidiariteit en evenredig ­
heid van artikel 5 van het Verdrag betreffende de Europese Unie in acht worden genomen.  
Artikel 2  
Alvorens een wetgevingshandeling voor te stellen, houdt de Commissie brede raadplegingen. Daarbij 
wordt, in voorkomend geval, rekening gehouden met de regionale en de lokale dimensie van het 
beoogde optreden. In buitengewoon dringende gevallen houdt de Commissie geen raadplegingen. Zij 
motiveert haar besluit in haar voorstel.  
Artikel 3  
Voor de toepassing van dit protocol worden onder „ontwerp van wetgevingshandeling” verstaan, de 
voorstellen van de Commissie, de initiatieven van een groep lidstaten, de initiatieven van het Euro ­
pees Parlement, de verzoeken van het Hof van Justitie, de aanbevelingen van de Europese Centrale 
Bank en de verzoeken van de Europese Investeringsbank, met het oog op de vaststelling van een 
wetgevingshandeling.  
Artikel 4  
De Commissie zendt haar ontwerpen van wetgevingshandelingen en gewijzigde ontwerpen gelijk ­
tijdig toe aan de nationale parlementen en aan de wetgever van de Unie.  
Het Europees Parlement zendt zijn ontwerpen van wetgevingshandelingen en gewijzigde ontwerpen 
toe aan de nationale parlementen.  
De Raad zendt de ontwerpen van wetgevingshandelingen en gewijzigde ontwerpen die uitgaan van 
een groep lidstaten, het Hof van Justitie, de Europese Centrale Bank of de Europese Investeringsbank 
toe aan de nationale parlementen.NL C 83/206 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
De wetgevingsresoluties van het Europees Parlement en de standpunten van de Raad worden, zodra 
zij zijn aangenomen respectievelijk vastgesteld, door de betrokken instelling aan de nationale parle ­
menten toegezonden.  
Artikel 5  
De ontwerpen van wetgevingshandelingen worden gemotiveerd in het licht van de beginselen van 
subsidiariteit en evenredigheid. Ieder ontwerp van wetgevingshandeling bevat een subsidiariteits- en 
evenredigheidsmemorandum, met een uitgebreide toelichting van de elementen op basis waarvan de 
naleving van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid kan worden beoordeeld. Dat memo ­
randum moet elementen bevatten waarmee de financiële gevolgen van het ontwerp kunnen worden 
beoordeeld, alsook - in het geval van een richtlijn - het effect ervan op de door de lidstaten vast te stellen regelgeving, inclusief - waar toepasselijk - de regionale regelgeving. De redenen voor de 
conclusie dat een doelstelling van de Unie beter bereikt kan worden door de Unie, worden met 
kwalitatieve en, zo mogelijk, kwantitatieve indicatoren gestaafd. In de ontwerpen van wetgevings
­
handelingen wordt er rekening mee gehouden dat alle, financiële of administratieve, lasten voor de 
Unie, de nationale regeringen, de regionale of lokale overheden, het bedrijfsleven en de burgers tot 
een minimum moeten worden beperkt en in verhouding moeten staan tot het te bereiken doel.  
Artikel 6  
Ieder nationaal parlement en iedere kamer van een van die parlementen kan binnen een termijn van 
acht weken vanaf de datum van toezending van een ontwerp van wetgevingshandeling aan de 
voorzitters van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie, in de officiële talen van de Unie, een gemotiveerd advies toezenden waarin wordt uiteengezet waarom het betrokken ontwerp zijns 
inziens niet strookt met het subsidiariteitsbeginsel. Ieder nationaal parlement of iedere kamer van een 
nationaal parlement raadpleegt, in voorkomend geval, de regionale parlementen met wetgevings
­
bevoegdheid.  
Indien het ontwerp van wetgevingshandeling uitgaat van een groep lidstaten zendt de voorzitter van 
de Raad het advies toe aan de regeringen van die lidstaten.  
Indien het ontwerp van wetgevingshandeling afkomstig is van het Hof van Justitie, de Europese 
Centrale Bank of de Europese Investeringsbank zendt de voorzitter van de Raad het advies toe aan de betrokken instelling of het betrokken orgaan.  
Artikel 7  
1. Het Europees Parlement, de Raad en de Commissie, alsmede in voorkomend geval, de groep 
lidstaten, het Hof van Justitie, de Europese Centrale Bank of de Europese Investeringsbank, indien het 
ontwerp van wetgevingshandeling van hen uitgaat, houden rekening met de gemotiveerde adviezen 
die de nationale parlementen of een kamer van een van deze parlementen tot hen richten.
 
Ieder nationaal parlement heeft twee stemmen, die worden toegewezen op grond van het nationale 
parlementaire stelsel. In een nationaal parlementair stelsel met twee kamers heeft elk van de twee 
kamers een stem.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/207
2. Indien gemotiveerde adviezen waarin wordt gesteld dat een ontwerp van wetgevingshandeling 
niet strookt met het subsidiariteitsbeginsel, ten minste eenderde vertegenwoordigen van alle stemmen 
die aan de nationale parlementen zijn toegedeeld overeenkomstig lid 1, tweede alinea, moet het 
ontwerp opnieuw in overweging worden genomen. Deze drempel bedraagt een vierde indien het een ontwerp van wetgevingshandeling betreft dat is ingediend op grond van artikel 76 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie, inzake de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht.  
Op grond van de heroverweging kan de Commissie of, in voorkomend geval, de groep lidstaten, het 
Europees Parlement, het Hof van Justitie, de Europese Centrale Bank of de Europese Investeringsbank, indien het ontwerp van wetgevingshandeling van hen uitgaat, besluiten het ontwerp te handhaven, te 
wijzigen of in te trekken. Dit besluit moet worden gemotiveerd.  
3. Voorts moet, in het kader van de gewone wetgevingsprocedure, indien gemotiveerde adviezen 
waarin wordt gesteld dat een voorstel voor een wetgevingshandeling niet strookt met het subsi
­
diariteitsbeginsel, ten minste een gewone meerderheid vertegenwoordigen van alle stemmen die aan de nationale parlementen zijn toegedeeld overeenkomstig de tweede alinea van lid 1, het voorstel 
opnieuw in overweging worden genomen. Op grond van die heroverweging kan de Commissie 
besluiten het voorstel te handhaven, te wijzigen of in te trekken.  
Indien de Commissie besluit het voorstel te handhaven, moet zij in een gemotiveerd advies verant
­
woorden waarom het voorstel haars inziens strookt met het subsidiariteitsbeginsel. Dit gemotiveerd 
advies, alsmede de gemotiveerde adviezen van de nationale parlementen, moeten ter overweging in 
de procedure worden voorgelegd aan de wetgever van de Unie.  
a) alvorens de eerste lezing af te sluiten, beoordeelt de wetgever (het Europees Parlement en de Raad) 
of het wetgevingsvoorstel met het subsidiariteitsbeginsel strookt, waarbij hij met name rekening 
houdt met de door de meerderheid van de nationale parlementen geformuleerde en gedeelde 
redenen, alsook met het gemotiveerd advies van de Commissie;  
b) indien de wetgever met een meerderheid van 55 % van de leden van de Raad of een meerderheid 
van de uitgebrachte stemmen in het Europees Parlement van oordeel is dat het voorstel niet 
strookt met het subsidiariteitsbeginsel, wordt het wetgevingsvoorstel niet verder in beschouwing 
genomen.  
Artikel 8  
Het Hof van Justitie van de Europese Unie is bevoegd uitspraak te doen inzake ieder beroep wegens 
schending door een wetgevingshandeling van het subsidiariteitsbeginsel, dat op de wijze als bepaald 
in artikel 263 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie wordt ingesteld door 
een lidstaat, of door een lidstaat overeenkomstig zijn rechtsorde wordt toegezonden namens zijn 
nationaal parlement of een kamer van dat parlement.  
Op de wijze als bepaald in datzelfde artikel kan ook het Comité van de Regio's een dergelijk beroep 
instellen tegen wetgevingshandelingen voor de vaststelling waarvan het volgens het Verdrag betref ­
fende de werking van de Europese Unie moet worden geraadpleegd.NL C 83/208 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 9  
De Commissie brengt jaarlijks aan de Europese Raad, aan het Europees Parlement, aan de Raad en 
aan de nationale parlementen verslag uit over de toepassing van artikel 5 van het Verdrag betreffende 
de Europese Unie. Dit jaarverslag wordt ook aan het Economisch en Sociaal Comité en aan het Comité van de Regio's toegezonden.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/209
PROTOCOL (Nr. 3)  
BETREFFENDE HET STATUUT VAN HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE 
EUROPESE UNIE  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
WENSENDE , het statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie, bedoeld in artikel 281 van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie vast te stellen,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen welke aan het Verdrag betreffende 
de Europese Unie, het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en aan het Verdrag tot 
oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie worden gehecht:  
Artikel 1  
Het Hof van Justitie van de Europese Unie wordt samengesteld en oefent zijn functies uit over ­
eenkomstig de bepalingen van de Verdragen, het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeen ­
schap voor Atoomenergie (EGA-Verdrag) en dit statuut.  
TITEL I  
STATUS VAN DE RECHTERS EN VAN DE ADVOCATEN-GENERAAL  
Artikel 2  
Alvorens zijn ambt te aanvaarden, moet iedere rechter voor het Hof van Justitie in openbare zitting 
bijeen de eed afleggen, dat hij zijn functie zal uitoefenen in volkomen onpartijdigheid en geheel 
overeenkomstig zijn geweten en dat hij niets van het geheim der beraadslagingen openbaar zal 
maken.  
Artikel 3  
De rechters zijn vrijgesteld van rechtsvervolging. Met betrekking tot hetgeen zij in hun officiële 
hoedanigheid hebben gedaan, gezegd of geschreven, blijven zij deze immuniteit genieten ook nadat 
zij hun ambt hebben neergelegd.  
Het Hof van Justitie kan, in voltallige zitting, de immuniteit opheffen. Wanneer de beslissing be ­
trekking heeft op een lid van het Gerecht of van een gespecialiseerde rechtbank, beslist het Hof na 
raadpleging van het betrokken rechtscollege.  
Ingeval tegen een rechter wiens immuniteit is opgeheven, een strafvervolging wordt ingesteld, kan hij 
in elk der lidstaten slechts worden berecht door de instantie welke bevoegd is tot berechting van de leden van het hoogste nationale rechterlijke college.NL C 83/210 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
De artikelen 11 tot en met 14 en artikel 18 van het Protocol betreffende de voorrechten en 
immuniteiten van de Europese Unie zijn van toepassing op de rechters, de griffier en de toegevoegde 
rapporteurs van, alsmede op de advocaten-generaal bij het Hof van Justitie van de Europese Unie, 
onverminderd de bepalingen van de voorgaande alinea's nopens de vrijstelling van rechtsvervolging van de rechters.  
Artikel 4  
De rechters mogen geen politieke functie of bestuursambt uitoefenen.  
Zij mogen geen beroepswerkzaamheid al dan niet tegen beloning verrichten, tenzij van deze bepaling 
door de Raad, met gewone meerderheid van stemmen, bij uitzondering afwijking is toegestaan.  
Bij hun ambtsaanvaarding verbinden zij zich plechtig om gedurende hun ambtsperiode en na afloop 
daarvan de uit hun taak voortvloeiende verplichtingen na te komen, in het bijzonder eerlijkheid en kiesheid te betrachten in het aanvaarden van bepaalde functies of voordelen na afloop van die ambtsperiode.  
In geval van twijfel beslist het Hof van Justitie. Wanneer de beslissing betrekking heeft op een lid van 
het Gerecht of van een gespecialiseerde rechtbank, beslist het Hof na raadpleging van het betrokken 
rechtscollege.  
Artikel 5  
Behalve door periodieke vervanging of door overlijden eindigt de ambtsuitoefening van een rechter 
door ontslag.  
Ingeval een rechter om ontslag verzoekt, richt hij daartoe tot de president van het Hof van Justitie 
een brief, welke aan de voorzitter van de Raad wordt doorgezonden. Door laatstbedoelde kennisge
­
ving ontstaat een vacature.  
Behoudens in gevallen waarin artikel 6 toepassing vindt, blijft elke rechter zitting hebben totdat zijn 
opvolger in functie treedt.  
Artikel 6  
Een rechter kan slechts van zijn ambt worden ontheven of van zijn recht op pensioen of van andere 
als zodanig geldende gunsten vervallen worden verklaard, wanneer hij, naar het eenstemmige oordeel 
van de rechters van en de advocaten-generaal bij het Hof van Justitie, heeft opgehouden aan de gestelde voorwaarden of aan de uit zijn ambt voortvloeiende verplichtingen te voldoen. De betrok
­
kene neemt niet aan die beraadslagingen deel. Wanneer de betrokkene lid is van het Gerecht of van 
een gespecialiseerde rechtbank, beslist het Hof na raadpleging van het betrokken rechtscollege.  
De griffier deelt de beslissing van het Hof mee aan de voorzitters van het Europees Parlement en van 
de Commissie en geeft van die beslissing kennis aan de voorzitter van de Raad.  
In geval van een beslissing waarbij een rechter van zijn ambt wordt ontheven, ontstaat door laatst ­
bedoelde kennisgeving een vacature.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/211
Artikel 7  
De rechters wier ambtsuitoefening vóór het verstrijken van hun mandaat eindigt, worden voor de 
verdere duur van het mandaat vervangen.  
Artikel 8  
De bepalingen van de artikelen 2 tot en met 7 zijn van toepassing op de advocaten-generaal.  
TITEL II  
ORGANISATIE VAN HET HOF VAN JUSTITIE  
Artikel 9  
De gedeeltelijke vervanging van de rechters, die om de drie jaar plaatsvindt, heeft beurtelings be ­
trekking op veertien en op dertien rechters.  
De gedeeltelijke vervanging van de advocaten-generaal, die om de drie jaar plaatsvindt, heeft telkens 
betrekking op vier advocaten-generaal.  
Artikel 10  
De griffier legt voor het Hof van Justitie de eed af, dat hij zijn functie zal uitoefenen in volkomen 
onpartijdigheid en geheel overeenkomstig zijn geweten en dat hij niets van het geheim der beraad ­
slagingen openbaar zal maken.  
Artikel 11  
Het Hof van Justitie regelt de vervanging van de griffier, voor het geval dat deze verhinderd is.  
Artikel 12  
In het belang van de dienst worden aan het Hof van Justitie ambtenaren en andere personeelsleden 
verbonden. Zij ressorteren onder de griffier, onder het gezag van de president.  
Artikel 13  
Op verzoek van het Hof van Justitie kunnen het Europees Parlement en de Raad, volgens de gewone 
wetgevingsprocedure, voorzien in de benoeming van toegevoegde rapporteurs en hun statuut bepa ­
len. De toegevoegde rapporteurs kunnen overeenkomstig de in het reglement voor de procesvoering 
vast te stellen bepalingen worden geroepen om deel te nemen aan het onderzoek van de bij het Hof 
aanhangige zaken en om de rechter-rapporteur bij te staan.  
De toegevoegde rapporteurs, gekozen uit personen die alle waarborgen voor onafhankelijkheid 
bieden en de nodige bewijzen van juridische bekwaamheid bezitten, worden door de Raad, met 
gewone meerderheid van stemmen, benoemd. Zij leggen voor het Hof de eed af dat zij hun ambt 
zullen uitoefenen in volkomen onpartijdigheid en geheel overeenkomstig hun geweten en dat zij 
niets van het geheim der beraadslagingen openbaar zullen maken.NL C 83/212 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 14  
De rechters, de advocaten-generaal en de griffier zijn verplicht verblijf te houden in de plaats waarin 
het Hof van Justitie is gevestigd.  
Artikel 15  
Het Hof van Justitie is permanent in functie. De rechterlijke vakanties worden door het Hof met 
inachtneming van de eisen van de dienst vastgesteld.  
Artikel 16  
Het Hof van Justitie vormt uit zijn midden kamers van drie en vijf rechters. De rechters kiezen uit 
hun midden de kamerpresident. De presidenten van de kamers van vijf rechters worden voor drie jaar 
gekozen. Zij zijn eenmaal herbenoembaar.  
De grote kamer bestaat uit dertien rechters. Zij wordt voorgezeten door de president van het Hof. 
Voorts maken van de grote kamer deel uit de presidenten van de kamers van vijf rechters, alsmede 
andere rechters die worden aangewezen overeenkomstig de in het reglement voor de procesvoering 
vastgestelde bepalingen.  
Het Hof houdt zitting in grote kamer, wanneer een lidstaat of een instelling van de Unie die partij is 
bij het geding daarom verzoekt.  
Het Hof komt in voltallige zitting bijeen wanneer een zaak aanhangig is gemaakt op grond van 
artikel 228, lid 2, artikel 245 en artikel 247 dan wel artikel 286, lid 7, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
Verder kan het Hof, wanneer het van oordeel is dat een aanhangige zaak van uitzonderlijk belang is, 
de advocaat-generaal gehoord, besluiten deze zaak naar de voltallige zitting te verwijzen.  
Artikel 17  
Het Hof van Justitie kan slechts in oneven getal op geldige wijze beslissen.  
De beslissingen van de uit drie of vijf rechters bestaande kamers zijn geldig wanneer zij door drie 
rechters zijn genomen.  
De beslissingen van de grote kamer zijn geldig wanneer negen rechters tegenwoordig zijn.  
De in voltallige zitting genomen beslissingen van het Hof zijn geldig wanneer vijftien rechters 
tegenwoordig zijn.
 
In geval van verhindering van één der rechters van een kamer kan, overeenkomstig de in het 
reglement voor de procesvoering vastgestelde bepalingen een beroep worden gedaan op een rechter 
die deel uitmaakt van een andere kamer.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/213
Artikel 18  
De rechters en de advocaten-generaal mogen niet deelnemen aan de berechting van enige zaak 
waarin zij vroeger zijn opgetreden als gemachtigde, raadsman of advocaat van één van beide partijen, 
of waarover zij geroepen zijn geweest zich uit te spreken als lid van een rechtbank, van een commissie van onderzoek of in enige andere hoedanigheid.  
Wanneer een rechter of advocaat-generaal om een bijzondere reden meent niet te kunnen deelnemen 
aan de berechting of het onderzoek van een bepaalde zaak, deelt hij dit aan de president mee. Ingeval 
de president van oordeel is, dat een rechter of een advocaat-generaal om een bijzondere reden niet 
over een bepaalde zaak dient te zitten of te concluderen, stelt hij de betrokkene hiervan in kennis.  
In geval van moeilijkheden nopens de toepassing van dit artikel beslist het Hof van Justitie.  
Partijen kunnen geen wijziging in de samenstelling van het Hof of van een van zijn kamers verlangen 
met een beroep op de nationaliteit van een rechter, of op het feit, dat in het Hof of in een van zijn 
kamers een rechter van hun nationaliteit ontbreekt.  
TITEL III
 
PROCEDURE VOOR HET HOF VAN JUSTITIE  
Artikel 19  
De lidstaten zowel als de instellingen van de Unie worden voor het Hof van Justitie vertegenwoor ­
digd door een voor elke zaak benoemde gemachtigde; de gemachtigde kan door een raadsman of 
door een advocaat worden bijgestaan.  
De staten — niet zijnde lidstaten — die partij zijn bij de Overeenkomst betreffende de Europese 
Economische Ruimte, alsmede de in die overeenkomst bedoelde Toezichthoudende Autoriteit van de 
EVA worden op gelijke wijze vertegenwoordigd.  
De andere partijen moeten door een advocaat worden vertegenwoordigd.  
Alleen een advocaat die bevoegd is om op te treden voor een rechterlijke instantie van een lidstaat of 
van een andere staat die partij is bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, 
kan een partij voor het Hof vertegenwoordigen of bijstaan.  
De gemachtigden, raadslieden en advocaten die voor het Hof verschijnen, genieten de voor de 
onafhankelijke uitoefening van hun functies nodige rechten en waarborgen, overeenkomstig de in 
het reglement voor de procesvoering vast te stellen bepalingen.  
Ten aanzien van de raadslieden en advocaten die voor het Hof optreden, bezit het Hof overeenkom ­
stig de in dat reglement vast te stellen bepalingen de bevoegdheden welke terzake gewoonlijk aan 
gerechtshoven en rechtbanken worden toegekend.  
Hoogleraren die onderdaan zijn van een lidstaat waarvan de wetgeving hun het recht toekent te 
pleiten, genieten voor het Hof de rechten welke in dit artikel aan de advocaten zijn toegekend.NL C 83/214 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 20  
De procedure voor het Hof van Justitie bestaat uit twee gedeelten: de schriftelijke en de mondelinge 
behandeling.  
De schriftelijke behandeling omvat het toezenden aan partijen en aan de instellingen van de Unie 
welker beslissingen in het geding zijn, van de verzoekschriften, memoriën, verweerschriften en andere 
opmerkingen en, eventueel, van de verdere conclusies, alsmede van alle stukken en documenten 
welke ter ondersteuning in het geding worden gebracht of van hun voor eensluidend gewaarmerkte 
afschriften.  
De toezending geschiedt door tussenkomst van de griffier in de volgorde en binnen de termijnen 
zoals bepaald in het reglement voor de procesvoering.  
De mondelinge behandeling omvat de voorlezing van het rapport van de rechter-rapporteur, alsmede 
het horen door het Hof van de gemachtigden, raadslieden en advocaten, en van de advocaat-generaal 
in zijn conclusie, benevens, zo nodig, het horen van getuigen en deskundigen.  
Wanneer het Hof van oordeel is dat in de zaak geen nieuwe rechtsvraag aan de orde is, kan het Hof, 
de advocaat-generaal gehoord, beslissen dat de zaak zonder conclusie van de advocaat-generaal zal 
worden berecht.  
Artikel 21  
Een zaak wordt bij het Hof van Justitie aanhangig gemaakt door middel van een verzoekschrift, dat 
aan de griffier wordt toegezonden. Het verzoekschrift moet inhouden de naam en woonplaats van de 
verzoeker en de hoedanigheid van de ondertekenaar, de aanduiding van de partij of partijen tegen 
wie het verzoekschrift is gericht, het onderwerp van het geschil, de conclusies en een summiere uiteenzetting van de aangevoerde middelen.  
Het moet, indien daartoe aanleiding bestaat, vergezeld gaan van de handeling waarvan nietigver
­
klaring wordt gevraagd, of, in het geval bedoeld in artikel 265 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, van een bewijsstuk van de datum der in genoemd artikel bedoelde uitnodiging. Indien deze stukken niet bij het verzoe kschrift zijn gevoegd, nodigt de griffier de 
betrokkene uit deze alsnog binnen een redelijke termijn over te leggen; verval van het recht tot 
beroep kan niet worden tegengeworpen indien het verzuim eerst is hersteld na het verstrijken van de 
termijn van beroep.  
Artikel 22  
In de in artikel 18 van het EGA-Verdrag bedoelde gevallen wordt beroep bij het Hof van Justitie 
ingesteld door middel van een verzoekschrift, dat aan de griffier wordt toegezonden. Het verzoek
­
schrift moet inhouden de naam en woonplaats van de verzoeker en de hoedanigheid van de onder ­
tekenaar, de beslissing waartegen beroep wordt ingesteld, de tegenpartijen, het onderwerp van het 
geschil, de conclusies en een summiere uiteenzetting van de aangevoerde middelen.  
Het moet vergezeld gaan van een voor eensluidend gewaarmerkt afschrift van de bestreden beslissing 
van de arbitragecommissie.  
Indien het Hof het beroep verwerpt, wordt de beslissing van de arbitragecommissie onherroepelijk.  
Indien het Hof de beslissing van de arbitragecommissie vernietigt, kan de procedure, wanneer daartoe 
grond bestaat, op initiatief van een der partijen in het geding voor de arbitragecommissie worden 
hervat. Deze is aan de door het Hof besliste rechtsvragen gebonden.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/215
Artikel 23  
In de in artikel 267 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie bedoelde gevallen 
wordt van de beslissing van de nationale rechterlijke instantie die de procedure schorst en een beroep 
doet op het Hof van Justitie, aan het Hof kennis gegeven op initiatief van die instantie. De griffier van het Hof geeft van deze beslissing vervolgens kennis aan de betrokken partijen, de lidstaten en de 
Commissie, alsmede aan de instelling, het orgaan of de instantie van de Unie die de handeling 
waarvan de geldigheid of de uitlegging wordt betwist, heeft vastgesteld.  
Binnen twee maanden na deze laatste kennisgeving hebben de partijen, de lidstaten, de Commissie 
en, in voorkomend geval, de instelling, het orgaan of de instantie van de Unie die de handeling 
waarvan de geldigheid of de uitlegging wordt betwist, heeft vastgesteld, het recht bij het Hof memoriën of schriftelijke opmerkingen in te dienen.  
In de in artikel 267 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie bedoelde gevallen 
wordt van de beslissing van de nationale rechterlijke instantie door de griffier van het Hof voorts 
kennis gegeven aan de staten — niet zijnde lidstaten — die partij zijn bij de Overeenkomst betref
­
fende de Europese Economische Ruimte alsmede aan de in die overeenkomst bedoelde Toezicht ­
houdende Autoriteit van de EVA, die binnen twee maanden na de kennisgeving bij het Hof memo ­
riën of schriftelijke opmerkingen kunnen indienen wanneer de beslissing een van de toepassings ­
gebieden van de overeenkomst betreft.  
Indien in een door de Raad met een of meer derde staten op een bepaald gebied gesloten over ­
eenkomst is bepaald, dat deze staten het recht hebben memories of schriftelijke opmerkingen in te 
dienen ingeval een rechterlijke instantie van een lidstaat het Hof een prejudiciële vraag stelt die op het 
toepassingsgebied van de overeenkomst betrekking heeft, wordt van de beslissing van de nationale 
rechterlijke instantie waarin een dergelijke vraag is gesteld, eveneens kennis gegeven aan de betrokken 
derdestaten, die binnen een termijn van twee maanden na deze kennisgeving memories of schrifte ­
lijke opmerkingen kunnen indienen bij het Hof.  
Artikel 23 bis  
Het reglement voor de procesvoering kan voorzien in een versnelde procedure en, voor prejudiciële 
procedures op het gebied van de ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid, in een spoed ­
procedure. 
Deze procedures kunnen in een kortere termijn voor de indiening van memories of schriftelijke 
opmerkingen voorzien dan die van artikel 23, en in afwijking van artikel 20, vierde alinea, kan 
worden beslist de zaak zonder conclusie van de advocaat-generaal te berechten.  
In de spoedprocedure kan bovendien het aantal partijen en andere in artikel 23 bedoelde belang ­
hebbenden dat memories of schriftelijke opmerkingen kan indienen, worden beperkt, en in gevallen van uiterste spoedeisendheid kan de schriftelijke fase van de procedure achterwege worden gelaten.NL C 83/216 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 24  
Het Hof van Justitie kan partijen verzoeken alle stukken over te leggen en alle inlichtingen te 
verstrekken welke het wenselijk acht. In geval van weigering neemt het Hof van Justitie hiervan akte.  
Het Hof kan eveneens aan de lidstaten en aan de instellingen, organen of instanties die geen partij in 
het proces zijn, verzoeken alle inlichtingen te verstrekken welke het voor het proces nodig acht.  
Artikel 25  
Het Hof van Justitie is bevoegd te allen tijde een deskundigenonderzoek op te dragen aan personen, 
lichamen, bureaus, commissies of organen te zijner keuze.  
Artikel 26  
Getuigen kunnen worden gehoord overeenkomstig de bepalingen die worden vastgesteld in het 
reglement voor de procesvoering.  
Artikel 27  
Ten aanzien van gebrekkige getuigen geniet het Hof van Justitie dezelfde bevoegdheden als op dit 
gebied in de regel zijn toegekend aan gerechtshoven en rechtbanken, en kan het geldboeten opleg ­
gen, een en ander overeenkomstig de bepalingen die worden vastgesteld in het reglement voor de 
procesvoering.  
Artikel 28  
Getuigen en deskundigen kunnen onder ede worden gehoord volgens de in het reglement voor de 
procesvoering vastgestelde formule of op de wijze welke in de nationale wetgeving van de getuige of de deskundige is voorgeschreven.  
Artikel 29  
Het Hof van Justitie kan bevelen dat een getuige of deskundige door de rechterlijke instantie van zijn 
woonplaats wordt gehoord.  
Dit bevel wordt ter uitvoering gericht tot de bevoegde rechterlijke instantie overeenkomstig de 
bepalingen van het reglement voor de procesvoering. De stukken ter uitvoering van de rogatoire 
commissie worden op dezelfde wijze aan het Hof teruggezonden.  
Het Hof draagt de kosten, doch kan deze eventueel ten laste van partijen brengen.  
Artikel 30  
Elke lidstaat beschouwt iedere schending van de eed der getuigen en deskundigen als het overeen
­
komstige strafbare feit bedreven voor een nationale rechtbank die in burgerlijke zaken uitspraak doet. 
Op aangifte van het Hof van Justitie vervolgt hij de daders van dit strafbare feit voor de bevoegde 
nationale rechterlijke instantie.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/217
Artikel 31  
De zittingen zijn openbaar, tenzij het Hof van Justitie ambtshalve of op verzoek van partijen om 
gewichtige redenen anders beslist.  
Artikel 32  
Tijdens de mondelinge behandeling kan het Hof van Justitie de deskundigen, de getuigen alsook de 
partijen zelf, horen. Deze laatsten kunnen evenwel slechts pleiten bij monde van hun vertegen ­
woordiger. 
Artikel 33  
Van iedere zitting wordt een proces-verbaal opgemaakt, dat door de president en de griffier wordt 
ondertekend.  
Artikel 34  
De rol der terechtzitting wordt door de president vastgesteld.  
Artikel 35  
De beraadslagingen van het Hof van Justitie zijn en blijven geheim.  
Artikel 36  
De arresten zijn met redenen omkleed. Zij vermelden de namen van de rechters die hebben beslist.  
Artikel 37  
De arresten worden ondertekend door de president en de griffier. Zij worden in openbare zitting 
uitgesproken.  
Artikel 38  
Het Hof van Justitie geeft een beslissing ten aanzien van de proceskosten.  
Artikel 39  
De president van het Hof van Justitie kan in een summiere procedure, voorzover nodig afwijkend van 
sommige regels van dit statuut, welke wordt vastgesteld bij het reglement voor de procesvoering, 
uitspraak doen op conclusies strekkende ofwel tot verkrijging van de in artikel 278 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie en artikel 157 van het EGA-Verdrag bedoelde op ­
schorting, ofwel tot toepassing van voorlopige maatregelen krachtens artikel 279 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, ofwel tot schorsing van de gedwongen tenuitvoerleg
­
ging overeenkomstig artikel 299, vierde alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie of artikel 164, derde alinea, van het EGA-Verdrag.NL C 83/218 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Bij verhindering van de president wordt deze door een andere rechter vervangen overeenkomstig de 
bepalingen van het reglement voor de procesvoering.  
Het door de president of zijn plaatsvervanger gegeven besluit heeft slechts een voorlopig karakter en 
prejudicieert niet op de beslissing van het Hof ten principale.  
Artikel 40  
De lidstaten en de instellingen van de Unie kunnen zich voegen in een voor het Hof van Justitie 
aanhangig rechtsgeding.  
Hetzelfde recht hebben de organen en instanties van de Unie en elke andere persoon, indien zij 
aannemelijk kunnen maken belang te hebben bij de beslissing van het voor het Hof aanhangige 
rechtsgeding. Natuurlijke of rechtspersonen kunnen zich niet voegen in rechtsgedingen tussen lid ­
staten, tussen instellingen van de Unie, of tussen lidstaten enerzijds en instellingen van de Unie 
anderzijds.  
Onverminderd het bepaalde in de tweede alinea kunnen de staten — niet zijnde lidstaten — die partij 
zijn bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, alsmede de in die over ­
eenkomst bedoelde Toezichthoudende Autoriteit van de EVA, zich voegen in een voor het Hof aanhangig rechtsgeding, wanneer dit een der toepassingsgebieden van die overeenkomst betreft.  
De conclusies van het verzoek tot voeging kunnen slechts strekken tot ondersteuning van de con
­
clusies van een der partijen.  
Artikel 41  
Wanneer de verwerende partij, ofschoon regelmatig in het geding geroepen, nalaat schriftelijk con ­
clusies in te dienen, wordt het arrest tegen haar bij verstek gewezen. Het arrest is vatbaar voor verzet 
binnen een maand na zijn betekening. Tenzij het Hof van Justitie iets anders bepaalt, schorst het 
verzet de tenuitvoerlegging van het bij verstek gewezen arrest niet.  
Artikel 42  
De lidstaten, de instellingen, organen en instanties van de Unie en alle andere natuurlijke of rechts ­
personen kunnen, in de gevallen en overeenkomstig de bepalingen vast te stellen in het reglement 
voor de procesvoering, derdenverzet instellen tegen de arresten gewezen in rechtsgedingen waarin zij 
niet geroepen zijn geweest, indien hun rechten door deze arresten worden geschaad.  
Artikel 43  
In geval van moeilijkheden aangaande de betekenis en de strekking van een arrest, heeft het Hof van 
Justitie tot taak dit uit te leggen, op verzoek van een der partijen of van een instelling van de Unie die 
haar belang terzake aannemelijk maakt.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/219
Artikel 44  
Het Hof van Justitie kan slechts om herziening van een arrest worden verzocht op grond van de 
ontdekking van een feit dat van beslissende invloed kan zijn en dat vóór de uitspraak van het arrest 
onbekend was aan het Hof van Justitie en aan de partij die de herziening verzoekt.  
De herzieningsprocedure begint met een arrest, waarbij het Hof van Justitie, uitdrukkelijk het bestaan 
van een nieuw feit vaststellende en oordelende dat het grond tot herziening oplevert, uit dien hoofde 
het verzoek ontvankelijk verklaart.  
Om herziening kan niet meer worden verzocht na verloop van tien jaar te rekenen vanaf de 
dagtekening van het arrest.  
Artikel 45  
In het reglement voor de procesvoering worden termijnen wegens afstand vastgesteld.  
Verval van instantie wegens het verstrijken van een procestermijn kan niet worden tegengeworpen 
wanneer de betrokkene toeval of overmacht aantoont.  
Artikel 46  
De vorderingen tegen de Unie inzake niet-contractuele aansprakelijkheid verjaren vijf jaar na het feit 
dat tot deze vordering aanleiding heeft gegeven. De verjaring wordt gestuit hetzij door een bij het 
Hof van Justitie ingesteld beroep, hetzij door een eerder gedaan verzoek, dat de benadeelde kan 
richten tot de bevoegde instelling van de Unie. In het laatste geval moet het beroep worden ingesteld 
binnen de termijn van twee maanden, bepaald in artike l 263 van het Verdrag betreffende de werking 
van de Europese Unie; artikel 265, tweede alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie is van overeenkomstige toepassing.  
Dit artikel is tevens van toepassing op vorderingen tegen de Europese Centrale Bank inzake niet- 
contractuele aansprakelijkheid.  
TITEL IV  
GERECHT  
Artikel 47  
Artikel 9, eerste alinea, de artikelen 14 en 15, artikel 17, eerste, tweede, vierde en vijfde alinea, en 
artikel 18 zijn van toepassing op het Gerecht en op zijn leden.  
Artikel 3, vierde alinea, en de artikelen 10, 11 en 14 zijn van overeenkomstige toepassing op de 
griffier van het Gerecht.  
Artikel 48  
Het Gerecht bestaat uit zevenentwintig rechters.NL C 83/220 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 49  
De leden van het Gerecht kunnen worden aangewezen om de functie van advocaat-generaal te 
bekleden.  
De advocaat-generaal heeft tot taak in het openbaar in volkomen onpartijdigheid en onafhankelijk ­
heid met redenen omklede conclusies te nemen aangaande zaken welke aan het Gerecht zijn voor ­
gelegd, teneinde dit ter zijde te staan bij de vervulling van zijn taak.  
De criteria voor de selectie van de zaken en de wijze waarop de advocaten-generaal worden aange ­
wezen, worden bepaald in het reglement voor de procesvoering van het Gerecht.  
Een lid van het Gerecht dat is aangewezen om in een zaak de functie van advocaat-generaal te 
bekleden, mag niet deelnemen aan de berechting van die zaak.  
Artikel 50  
Het Gerecht houdt zitting in kamers bestaande uit drie of vijf rechters. De rechters kiezen uit hun 
midden de kamerpresident. De presidenten van de kamers van vijf rechters worden voor drie jaar 
gekozen. Zij zijn eenmaal herbenoembaar.  
Het reglement voor de procesvoering regelt de samenstelling van de kamers en bepaalt van welke 
zaken zij kennis nemen. In sommige, door het reglement voor de procesvoering bepaalde, gevallen 
kan het Gerecht voltallig of in enkelvoudige kamer zitting houden.  
Het reglement voor de procesvoering kan ook bep alen dat, in de gevallen en onder de voorwaarden 
die daarin worden vastgesteld, het Gerecht in grote kamer zitting houdt.  
Artikel 51  
In afwijking van het bepaalde in artikel 256, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie zijn aan het Hof van Justitie voorbehouden de in de artikelen 263 en 265 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie bedoelde beroepen die door een lidstaat 
worden ingesteld tegen  
a) een handeling of een nalaten een besluit te nemen van het Europees Parlement of de Raad, of van 
beide instellingen tezamen, met uitzondering van  
— de besluiten van de Raad krachtens artikel 108, lid 2, derde alinea, van het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie;  
— de handelingen van de Raad krachtens een verordening van de Raad betreffende de handels
­
politieke beschermingsmaatregelen in de zin van artikel 207 van het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie;  
— de handelingen van de Raad waarbij deze laatste uitvoeringsbevoegdheden overeenkomstig 
artikel 291, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie uitoefent;NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/221
b) een handeling of een nalaten een besluit te nemen van de Commissie krachtens artikel 331, lid 1, 
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
Eveneens aan het Hof voorbehouden zijn de in voornoemde artikelen bedoelde beroepen die door 
een instelling van de Unie worden ingesteld tegen een handeling of een nalaten een besluit te nemen 
van het Europees Parlement, de Raad, deze beide instellin gen tezamen of de Commissie, en door een 
instelling van de Unie tegen een handeling of een nalaten een besluit te nemen van de Europese 
Centrale Bank.  
Artikel 52  
De president van het Hof van Justitie en de president van het Gerecht bepalen in onderlinge over ­
eenstemming de wijze waarop ambtenaren en andere personeelsleden bij het Hof in het belang van 
de dienst hun diensten aan het Gerecht verlenen. Bepaalde ambtenaren of andere personeelsleden 
ressorteren onder de griffier van het Gerecht, onder het gezag van de president van het Gerecht.  
Artikel 53  
De procedure voor het Gerecht wordt geregeld in titel III.  
De procedure voor het Gerecht wordt, voorzover nodig, gepreciseerd en aangevuld door het regle ­
ment voor de procesvoering van het Gerecht. Het reglement voor de procesvoering kan afwijken van artikel 40, vierde alinea, en van artikel 41, wanneer dat wegens de bijzonderheden van de geschillen 
op het gebied van de intellectuele eigendom noodzakelijk is.  
In afwijking van artikel 20, vierde alinea, kan de advocaat-generaal zijn met redenen omklede 
conclusie schriftelijk nemen.  
Artikel 54  
Wanneer een tot het Gerecht gericht verzoekschrift of ander processtuk bij vergissing wordt neer
­
gelegd bij de griffier van het Hof van Justitie, wordt het door deze onverwijld doorgezonden naar de 
griffier van het Gerecht. Evenzo, wanneer een tot het Hof gericht verzoekschrift of ander processtuk 
bij vergissing wordt neergelegd bij de griffier van het Gerecht, wordt het door deze onverwijld 
doorgezonden naar de griffier van het Hof.  
Wanneer het Gerecht vaststelt dat het niet bevoeg d is kennis te nemen van een beroep ten aanzien 
waarvan het Hof bevoegd is, verwijst het de zaak naar het Hof. Evenzo, wanneer het Hof vaststelt dat 
een beroep tot de bevoegdheid van het Gerecht behoort, verwijst het de zaak naar het Gerecht, dat 
zich dan niet onbevoegd kan verklaren.  
Wanneer bij het Hof en het Gerecht zaken aanhangig worden gemaakt die hetzelfde voorwerp 
hebben of die dezelfde vraag van uitlegging dan wel de geldigheid van dezelfde handeling betreffen, 
kan het Gerecht, de partijen gehoord, de behandeling schorsen totdat het Hof arrest heeft gewezen dan wel, indien het beroepen betreft die krachtens artikel 263 van het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie zijn ingesteld, zich onbevoegd verklaren opdat het Hof uitspraak 
kan doen op die beroepen. Onder dezelfde voorwaarden kan ook het Hof besluiten zijn behandeling 
te schorsen; de procedure voor het Gerecht vindt dan doorgang.
 
Wanneer een lidstaat en een instelling van de Unie eenzelfde handeling betwisten, verklaart het 
Gerecht zich onbevoegd opdat het Hof uitspraak kan doen op die beroepen.NL C 83/222 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 55  
Van eindbeslissingen van het Gerecht, beslissingen die het geding ten gronde slechts gedeeltelijk 
beslechten of die een einde maken aan een procesincident terzake van onbevoegdheid of niet-ont ­
vankelijkheid, geeft de griffier van het Gerecht kennis aan alle partijen, alsook aan alle lidstaten en 
aan de instellingen van de Unie, zelfs indien deze niet in de zaak voor het Gerecht zijn tussenge ­
komen.  
Artikel 56  
Uiterlijk binnen twee maanden te rekenen vanaf de betekening van de bestreden beslissing kan bij het 
Hof van Justitie een verzoek om hogere voorziening worden ingediend tegen eindbeslissingen van het 
Gerecht, alsmede tegen beslissingen die het geding ten gronde slechts gedeeltelijk beslechten of die 
een einde maken aan een procesincident terzake van onbevoegdheid of niet-ontvankelijkheid.  
Hogere voorziening staat open voor iedere partij die geheel of gedeeltelijk in het ongelijk is gesteld. 
Voor andere tussenkomende partijen dan lidstaten en instellingen van de Unie staat hogere voor ­
ziening evenwel slechts open wanneer de beslissing van het Gerecht hun situatie rechtstreeks aantast.  
Met uitzondering van zaken betreffende geschillen tussen de Unie en haar personeelsleden, staat 
hogere voorziening eveneens open voor de lidstaten en de instellingen van de Unie die niet in het 
geding voor het Gerecht zijn tussengekomen. In dit geval verschilt de positie van die lidstaten en instellingen niet van de positie van lidstaten of instellingen die in eerste aanleg zouden zijn tussen
­
gekomen.  
Artikel 57  
Hogere voorziening bij het Hof van Justitie staat open tegen beslissingen van het Gerecht waarbij een 
verzoek tot tussenkomst wordt afgewezen. Het verzoek om hogere voorziening moet door degene 
wiens verzoek is afgewezen worden ingediend binnen twee weken, te rekenen vanaf de betekening van de afwijzende beslissing.  
Tegen elke beslissing die door het Gerecht krachtens artikel 278, artikel 279 of artikel 299, vierde 
alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie dan wel krachtens artikel 157 
of artikel 164, derde alinea, van het EGA-Verdrag wordt genomen, staat voor de partijen in het 
geding hogere voorziening open gedurende twee maanden vanaf de betekening ervan.  
Van de in de eerste en tweede alinea van dit artikel bedoelde hogere voorziening wordt kennis 
genomen en er wordt over beslist volgens de in artikel 39 bedoelde procedure.  
Artikel 58  
Het verzoek aan het Hof van Justitie om hogere voorziening kan alleen rechtsvragen betreffen. Het 
moet gebaseerd zijn op middelen, ontleend aan onbevoegdheid van het Gerecht, onregelmatigheden 
in de procedure voor het Gerecht waardoor aan de belangen van de verzoekende partij afbreuk is 
gedaan, dan wel schending van het recht van de Unie door het Gerecht.
 
Het verzoek om hogere voorziening kan niet uitsluitend betrekking hebben op de veroordeling in of 
het bedrag van de proceskosten.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/223
Artikel 59  
In geval van hogere voorziening tegen een beslissing van het Gerecht omvat de procedure voor het 
Hof van Justitie een schriftelijk en een mondeling gedeelte. Onder de in het reglement voor de 
procesvoering bepaalde voorwaarden kan het Hof, de advocaat-generaal en de partijen gehoord, zonder mondelinge behandeling beslissen.  
Artikel 60  
Onverminderd de artikelen 278 en 279 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie of artikel 157 van het EGA-Verdrag, heeft het verzoek om hogere voorziening geen opschor
­
tende werking.  
In afwijking van artikel 280 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie treden 
beslissingen van het Gerecht waarbij een verordening nietig is verklaard, eerst in werking na afloop 
van de termijn bedoeld in artikel 56, eerste alinea, van dit statuut of, indien binnen deze termijn een 
verzoek om hogere voorziening is ingediend, nadat dit verzoek is verworpen, onverminderd het feit dat een partij het Hof van Justitie krachtens de artikelen 278 en 279 van het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie of artikel 157 van het EGA-Verdrag kan verzoeken om opschorting 
van de werking van de nietig verklaarde verordening of om enige andere voorlopige maatregel.  
Artikel 61  
In geval van gegrondheid van het verzoek om hogere voorziening vernietigt het Hof van Justitie de 
beslissing van het Gerecht. Het kan dan zelf de zaak afdoen wanneer deze in staat van wijzen is, dan 
wel haar voor afdoening verwijzen naar het Gerecht.  
Indien de zaak wordt verwezen, is het Gerecht gebonden aan de beslissing van het Hof over de 
rechtsvragen.  
In geval van gegrondheid van een verzoek om hogere voorziening van een lidstaat of een instelling 
van de Unie die in de zaak voor het Gerecht niet is tussengekomen, kan het Hof, indien het zulks 
noodzakelijk acht, verklaren welke gevolgen van de vernietigde beslissing van het Gerecht als defi
­
nitief worden beschouwd ten aanzien van de andere partijen in het geschil.  
Artikel 62  
In de in artikel 256, leden 2 en 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
bedoelde gevallen kan de eerste advocaat-generaal het Hof van Justitie voorstellen, de beslissing van 
het Gerecht te heroverwegen, wanneer hij van oordeel is dat er een ernstig risico bestaat dat de 
eenheid of de samenhang van het recht van de Unie wordt aangetast.  
Het voorstel moet binnen een maand na de uitspraak van het Gerecht gedaan worden.  
Het Hof beslist binnen een maand na het door de eerste advocaat-generaal gedane voorstel of 
heroverweging van de uitspraak noodzakelijk is.  
Artikel 62 bis  
Het Hof van Justitie doet, op basis van het dossier dat het Gerecht hem doet toekomen, in het kader 
van een spoedprocedure uitspraak op de vragen waarop de heroverweging betrekking heeft.NL C 83/224 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
De in artikel 23 bedoelde belanghebbenden en de partijen in de procedure voor het Gerecht in de 
gevallen omschreven in artikel 256, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie hebben het recht om over de vragen waarop de heroverweging betrekking heeft, bij het Hof 
memories of schriftelijke opmerkingen in te dienen binnen een daartoe gestelde termijn.  
Het Hof kan besluiten een mondelinge behandeling te openen alvorens uitspraak te doen.  
Artikel 62 ter 
Onverminderd het bepaalde in de artikelen 278 en 279 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie hebben het voorstel tot heroverweging en het besluit om de heroverwegingspro ­
cedure te openen, in de gevallen bedoeld in artikel 256, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie geen schorsende werking. Indien het Hof van Justitie vaststelt dat de eenheid of 
de samenhang van het recht van de Unie door de beslissing van het Gerecht wordt aangetast, verwijst 
het de zaak naar het Gerecht, dat gebonden is aan de rechtsvragen die door het Hof zijn beslist; het Hof kan verklaren welke gevolgen van de beslissing van het Gerecht ten aanzien van de partijen in het geschil als definitief moeten worden beschouwd. Indien de oplossing van het geschil, gelet op het 
resultaat van de heroverweging, evenwel voortvloeit uit de feitelijke vaststelling waarop de beslissing 
van het Gerecht is gebaseerd, doet het Hof de zaak zelf af.  
In de in artikel 256, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie bedoelde 
gevallen en indien geen voorstel tot heroverweging is ingediend of geen besluit tot opening van de 
heroverwegingsprocedure is genomen, wordt het antwoord of worden de antwoorden van het 
Gerecht op de hem gestelde vragen bindend bij het verstrijken van de daartoe in artikel 62, tweede 
alinea, vastgestelde termijn. Is er wel een heroverwegingsprocedure geopend, dan wordt het antwoord 
of worden de antwoorden waarvan de heroverweging wordt gevraagd, bindend na afloop van deze 
procedure, behoudens andersluidende beslissing van het Hof. Wanneer het Hof van oordeel is dat de 
eenheid of de samenhang van het recht van de Unie door de beslissing van het Gerecht wordt 
aangetast, wordt het antwoord van het Gerecht op de vragen waarop de heroverweging betrekking 
heeft, vervangen door het antwoord van het Hof.  
TITEL IV bis
 
GESPECIALISEERDE RECHTBANKEN  
Artikel 62 quater  
De bepalingen betreffende de bevoegdheid, samenstelling en organisatie van en de procedure voor de 
krachtens artikel 257 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie ingestelde 
gespecialiseerde rechtbanken zijn in de aan dit statuut gehechte bijlagen opgenomen.  
TITEL V  
SLOTBEPALINGEN  
Artikel 63  
Het reglement voor de procesvoering van het Hof van Justitie en dat van het Gerecht bevat alle 
bepalingen welke nodig zijn voor de toepassing en, voor zoveel nodig, de aanvulling van dit statuut.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/225
Artikel 64  
De bepalingen inzake de talenregeling die van toepassing is op het Hof van Justitie van de Europese 
Unie worden door de Raad met eenparigheid van stemmen bij verordeningen vastgesteld. Die ver ­
ordening wordt vastgesteld op verzoek van het Hof van Justitie en na raadpleging van de Commissie 
en het Europees Parlement, of op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Hof van 
Justitie en het Europees Parlement.  
Zolang die bepalingen niet zijn vastgesteld, blijven de bepalingen van het reglement voor de pro ­
cesvoering van het Hof van Justitie en die van het reglement voor de procesvoering van het Gerecht 
inzake de regeling van het taalgebruik van toepassing. In afwijking van het bepaalde in de artikelen 253 en 254 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, moet iedere wijziging of 
intrekking van die bepalingen door de Raad met eenparigheid van stemmen worden goedgekeurd.  
BIJLAGE I
 
HET GERECHT VOOR AMBTENARENZAKEN VAN DE EUROPESE UNIE  
Artikel 1 
Het Gerecht voor ambtenarenzaken van de Europese Unie (hierna het „Gerecht voor ambtenarenzaken” te noemen) oefent 
in eerste aanleg de bevoegdheid uit, overeenkomstig artikel 270 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie, uitspraak te doen in geschillen tussen de Unie en haar personeelsleden, met inbegrip van geschillen tussen de 
organen of bureaus en hun personeelsleden waarvoor het Hof van Justitie van de Europese Unie bevoegd is verklaard.  
Artikel 2  
Het Gerecht voor ambtenarenzaken bestaat uit zeven rechters. Indien het Hof van Justitie hierom verzoekt, kan de Raad 
met een gekwalificeerde meerderheid van stemmen het aantal rechters verhogen.  
De rechters worden benoemd voor een periode van zes jaar. De aftredende rechters zijn herbenoembaar.  
In elke vacante zetel wordt voorzien door benoeming van een nieuwe rechter voor een periode van zes jaar.  
Artikel 3 
1. De rechters worden benoemd door de Raad, die na raadpleging van het in onderhavig artikel bedoelde comité een 
besluit neemt overeenkomstig artikel 257, vierde alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. Bij 
de benoeming van rechters ziet de Raad toe op een evenwichtige samenstelling van het Gerecht voor ambtenarenzaken 
op basis van een zo breed mogelijke geografische spreiding onder de onderdanen van de lidstaten en met betrekking tot de vertegenwoordigde nationale rechtsstelsels.  
2. Iedere persoon die burger van de Unie is en die voldoet aan de voorwaarden bedoeld in artikel 257, vierde alinea, 
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie kan zich kandidaat stellen. De Raad stelt, op aanbeveling van het Hof van Justitie, de voorwaarden en de nadere regels voor de indiening en de behandeling van kandidaturen vast.
 
3. Er wordt een comité opgericht dat bestaat uit zeven leden, die voormalige leden van het Hof van Justitie en van het 
Gerecht zijn, of personen die bekend staan als kundige rechtsgeleerden. De Raad benoemt de leden van het comité en bepaalt de werkwijze ervan op aanbeveling van de president van het Hof van Justitie.NL C 83/226 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
4. Het comité geeft advies over de geschiktheid van de kandidaten voor de uitoefening van het ambt van rechter in het 
Gerecht voor ambtenarenzaken. Het comité voegt bij dit advies een lijst van de kandidaten met de meest passende 
ervaring op hoog niveau. Het aantal kandidaten op deze lijst dient het dubbele te bedragen van het aantal door de Raad te 
benoemen rechters.  
Artikel 4 
1. De rechters kiezen uit hun midden voor drie jaar de president van het Gerecht voor ambtenarenzaken. Hij is 
herkiesbaar.  
2. Het Gerecht voor ambtenarenzaken houdt zitting in kamers bestaande uit drie rechters. In sommige, door het 
reglement voor de procesvoering bepaalde, gevallen kan het in een plenaire zitting, in een kamer van vijf rechters of met 
een alleensprekend rechter zitting houden.  
3. De president van het Gerecht voor ambtenarenzaken is tevens president van de plenaire zitting en van de kamer van 
vijf rechters. De presidenten van de kamers van drie rechters worden gekozen overeenkomstig lid 1. Indien de president van het Gerecht voor ambtenarenzaken bij een kamer van drie rechters wordt ingedeeld, zit hij deze kamer voor.  
4. Het reglement voor de procesvoering regelt de bevoegdheid en het quorum van de plenaire zitting alsmede de 
samenstelling van de kamers en bepaalt van welke zaken de kamers kennis nemen.  
Artikel 5 
De artikelen 2 tot en met 6, 14, 15, artikel 17, eerste, tweede en vijfde alinea, en artikel 18 van het statuut van het Hof 
van Justitie van de Europese Unie zijn van toepassing op het Gerecht voor ambtenarenzaken en op zijn leden.  
De eed, bedoeld in artikel 2 van het statuut, wordt afgelegd voor het Hof van Justitie en de beslissingen bedoeld in de 
artikelen 3, 4 en 6 worden genomen door het Hof van Justitie, het Gerecht voor ambtenarenzaken gehoord.  
Artikel 6 
1. Het Gerecht voor ambtenarenzaken maakt gebruik van de diensten van het Hof van Justitie en het Gerecht. De 
president van het Hof van Justitie of, in voorkomend geval, de president van het Gerecht bepaalt in onderlinge over
­
eenstemming met de president van het Gerecht voor ambtenarenzaken de wijze waarop ambtenaren en andere per ­
soneelsleden bij het Hof of het Gerecht in het belang van de dienst hun diensten aan het Gerecht voor ambtenarenzaken 
verlenen. Sommige ambtenaren of andere personeelsleden vallen onder de bevoegdheid van de griffier van het Gerecht voor ambtenarenzaken onder het gezag van de president van het Gerecht.  
2. Het Gerecht voor ambtenarenzaken benoemt de griffier en bepaalt diens positie. Artikel 3, vierde alinea, en de 
artikelen 10, 11 en 14 van het statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie zijn van toepassing op de griffier 
van dit Gerecht.  
Artikel 7 
1. De procedure voor het Gerecht voor ambtenarenzaken wordt geregeld in titel III van het statuut van het Hof van 
Justitie van de Europese Unie, met uitzondering van de artikelen 22 en 23. Zij wordt, voor zover nodig, gepreciseerd en 
aangevuld door het reglement voor de procesvoering van dit Gerecht.  
2. De bepalingen inzake de talenregeling van het Gerecht zijn eveneens van toepassing op het Gerecht voor ambte
­
narenzaken.  
3. Het schriftelijke gedeelte van de procedure omvat de indiening van het verzoekschrift en van het verweerschrift, 
tenzij het Gerecht voor ambtenarenzaken beslist dat een tweede schriftelijke memoriewisseling nodig is. Na de tweede 
memoriewisseling kan het Gerecht voor ambtenarenzaken, met de instemming van de partijen besluiten zonder mon ­
delinge behandeling uitspraak te doen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/227
4. Het Gerecht voor ambtenarenzaken kan in alle fasen van de procedure, en dit vanaf de indiening van het verzoek ­
schrift, de mogelijkheden voor een minnelijke regeling van het geschil onderzoeken en voor de vergemakkelijking van een 
dergelijke regeling zorgen.  
5. Het Gerecht voor ambtenarenzaken doet uitspraak ten aanzien van de proceskosten. Behoudens de bijzondere 
bepalingen in het reglement voor de procesvoering wordt de in het ongelijk gestelde partij in de kosten verwezen, 
voor zover zulks gevorderd is.  
Artikel 8 
1. Wanneer een tot het Gerecht voor ambtenarenzaken gericht verzoekschrift of ander processtuk bij vergissing wordt 
neergelegd bij de griffier van het Hof van Justitie of van het Gerecht, wordt het door deze onverwijld doorgezonden naar 
de griffier van het Gerecht voor ambtenarenzaken. Evenzo, wanneer een tot het Hof of tot het Gerecht gericht verzoek ­
schrift of ander processtuk bij vergissing wordt neergelegd bij de griffier van het Gerecht voor ambtenarenzaken, wordt 
het door deze onverwijld doorgezonden naar de griffier van het Hof of van het Gerecht.  
2. Wanneer het Gerecht voor ambtenarenzaken vaststelt dat het niet bevoegd is kennis te nemen van een beroep ten 
aanzien waarvan het Hof of het Gerecht bevoegd is, verwijst het de zaak naar het Hof of het Gerecht. Evenzo, wanneer 
het Hof of het Gerecht vaststelt dat een beroep tot de bevoegdheid van het Gerecht voor ambtenarenzaken behoort, 
verwijst de rechterlijke instantie bij wie de zaak aanhangig is gemaakt, de zaak naar dit Gerecht, dat zich dan niet 
onbevoegd kan verklaren.  
3. Wanneer bij het Gerecht voor ambtenarenzaken en het Gerecht zaken aanhangig worden gemaakt die dezelfde 
vraag van uitlegging dan wel de geldigheid van dezelfde handeling betreffen, kan het Gerecht voor ambtenarenzaken, de 
partijen gehoord, de behandeling schorsen totdat het Gerecht het arrest heeft gewezen.  
Wanneer bij het Gerecht voor ambtenarenzaken en het Gerecht zaken aanhangig worden gemaakt die hetzelfde voorwerp 
hebben, verklaart het Gerecht voor ambtenarenzaken zich onbevoegd zodat het Gerecht zich over deze zaken kan 
uitspreken.  
Artikel 9 
Uiterlijk binnen twee maanden te rekenen vanaf de betekening van de bestreden beslissing kan bij het Gerecht een 
verzoek om hogere voorziening worden ingediend tegen eindbeslissingen van het Gerecht voor ambtenarenzaken, als ­
mede tegen beslissingen die het geding ten gronde slechts gedeeltelijk beslechten of die een einde maken aan een 
procesincident ter zake van onbevoegdheid of niet-ontvankelijkheid.  
Hogere voorziening staat open voor iedere partij die geheel of gedeeltelijk in het ongelijk is gesteld. Voor andere 
tussenkomende partijen dan lidstaten en instellingen van de Unie staat hogere voorziening evenwel slechts open wanneer 
de beslissing van het Gerecht voor ambtenarenzaken hun situatie rechtstreeks aantast.  
Artikel 10  
1. Hogere voorziening bij het Gerecht staat open tegen beslissingen van het Gerecht voor ambtenarenzaken waarbij 
een verzoek tot tussenkomst wordt afgewezen. Het verzoek om hogere voorziening moet door degene wiens verzoek is afgewezen worden ingediend binnen twee weken, te rekenen vanaf de betekening van de afwijzende beslissing.  
2. Tegen elke beslissing die door het Gerecht voor ambtenarenzaken krachtens artikel 278, artikel 279 of artikel 299, 
vierde alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie dan wel krachtens artikel 157 of artikel 164, derde alinea, van het EGA-Verdrag wordt genomen, staat voor de partijen in het geding hogere voorziening bij het Gerecht open gedurende twee maanden vanaf de betekening ervan.
 
3. De president van het Gerecht kan in een summiere procedure, voor zover nodig afwijkend van sommige regels van 
deze bijlage, welke wordt vastgesteld bij het reglement voor de procesvoering van het Gerecht, uitspraak doen over de in de leden 1 en 2 bedoelde hogere voorzieningen.NL C 83/228 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 11  
1. Het verzoek aan het Gerecht om hogere voorziening kan alleen rechtsvragen betreffen. Het kan gebaseerd zijn op 
middelen ontleend aan onbevoegdheid van het Gerecht voor ambtenarenzaken, onregelmatigheden in de procedure voor 
dit Gerecht waardoor aan de belangen van de betrokken partij afbreuk is gedaan, dan wel schending van het recht van de 
Unie door het Gerecht voor ambtenarenzaken.  
2. Het verzoek om hogere voorziening kan niet uitsluitend betrekking hebben op de veroordeling in of het bedrag van 
de proceskosten.  
Artikel 12  
1. Onverminderd de artikelen 278 en 279 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en 
artikel 157 van het EGA-Verdrag, heeft het verzoek om hogere voorziening bij het Gerecht geen opschortende werking.  
2. In geval van hogere voorziening tegen een beslissing van het Gerecht voor ambtenarenzaken omvat de procedure 
voor het Gerecht een schriftelijk en een mondeling gedeelte. Onder de in het reglement voor de procesvoering bepaalde 
voorwaarden kan het Gerecht, de partijen gehoord, zonder mondelinge behandeling beslissen.  
Artikel 13  
1. In geval van gegrondheid van het verzoek om hogere voorziening vernietigt het Gerecht de beslissing van het 
Gerecht voor ambtenarenzaken en doet het de zaak zelf af. Het verwijst de zaak uitzonderlijk voor afdoening naar het 
Gerecht voor ambtenarenzaken wanneer deze niet in staat van wijzen is.  
2. Indien de zaak wordt verwezen, is het Gerecht voor ambtenarenzaken gebonden aan de beslissing van het Gerecht 
over de rechtsvragen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/229
PROTOCOL (Nr. 4)  
BETREFFENDE DE STATUTEN VAN HET EUROPEES 
STELSEL VAN CENTRALE BANKEN EN VAN DE 
EUROPESE CENTRALE BANK  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELEID DOOR DE WENS  de statuten van het Europees Stelsel van centrale banken en van de Europese 
Centrale Bank, bedoeld in artikel 129, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie, vast te stellen,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht:  
HOOFDSTUK I  
HET EUROPEES STELSEL VAN CENTRALE BANKEN  
Artikel 1  
Het Europees Stelsel van centrale banken  
Overeenkomstig artikel 282, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
vormen de Europese Centrale Bank (ECB) en de nationale centrale banken het Europees Stelsel van 
centrale banken (ESCB). De ECB en de nationale centrale banken van de lidstaten die de euro als 
munt hebben, vormen het Eurosysteem.  
Het ESCB en de ECB voeren hun taken en werkzaamheden uit overeenkomstig de bepalingen van de 
Verdragen en deze statuten.  
HOOFDSTUK II  
DOELSTELLINGEN EN TAKEN VAN HET ESCB  
Artikel 2  
Doelstellingen  
Overeenkomstig artikel 127, lid 1, en artikel 282, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie is het hoofddoel van het ESCB het handhaven van prijsstabiliteit. Onverminderd 
het doel van prijsstabiliteit ondersteunt het ESCB het algemene economische beleid in de Unie 
teneinde bij te dragen tot de verwezenlijking van de in artikel 3 van het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie omschreven doelstellingen van de Unie. Het ESCB handelt in over ­
eenstemming met het beginsel van een open markteconomie met vrije mededinging, waarbij een 
doelmatige allocatie van middelen wordt bevorderd, en met inachtneming van de beginselen die zijn 
neergelegd in artikel 119 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.NL C 83/230 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 3  
Taken  
3.1. Overeenkomstig artikel 127, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie zijn de via het ESCB uit te voeren fundamentele taken:  
— het bepalen en ten uitvoer leggen van het monetair beleid van de Unie;  
— het verrichten van valutamarktoperaties in overeenstemming met de bepalingen van artikel 219 
van genoemd Verdrag;  
— het aanhouden en beheren van de officiële externe reserves van de lidstaten;  
— het bevorderen van een goede werking van het betalingsverkeer.  
3.2. Overeenkomstig artikel 127, lid 3, van dat Verdrag laat het bepaalde in het derde streepje van 
artikel 3.1 het aanhouden en beheren van werksaldi in buitenlandse valuta's door de regeringen van 
de lidstaten onverlet.  
3.3. Overeenkomstig artikel 127, lid 5, van dat Verdrag draagt het ESCB bij tot een goede 
beleidsvoering van de bevoegde autoriteiten ten aanzien van het bedrijfseconomisch toezicht op kredietinstellingen en de stabiliteit van het financiële stelsel.  
Artikel 4
 
Adviesfuncties  
Overeenkomstig artikel 127, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie:  
a) wordt de ECB geraadpleegd  
— over elk voorstel voor een besluit van de Unie op de gebieden die onder haar bevoegdheid 
vallen; 
— door de nationale autoriteiten over elk ontwerp van wettelijke bepaling op de gebieden die 
onder haar bevoegdheid vallen, doch binnen de grenzen en onder de voorwaarden die de Raad 
volgens de procedure van artikel 41 vaststelt;  
b) kan de ECB advies uitbrengen aan de instellingen, organen of instanties van de Unie of nationale 
autoriteiten omtrent aangelegenheden op de gebieden die onder haar bevoegdheid vallen.  
Artikel 5  
Het verzamelen van statistische gegevens  
5.1. Teneinde de taken van het ESCB te kunnen vervullen, verzamelt de ECB, bijgestaan door de 
nationale centrale banken, de benodigde statistische gegevens, hetzij bij de bevoegde nationale 
autoriteiten hetzij rechtstreeks bij de economische subjecten. Hiertoe werkt zij samen met de instel ­
lingen, organen of instanties van de Unie en met de bevoegde autoriteiten van de lidstaten of van 
derde landen en met internationale organisaties.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/231
5.2. De nationale centrale banken voeren, voor zover mogelijk, de in artikel 5.1 omschreven taken 
uit. 
5.3. De ECB draagt waar nodig bij tot de harmonisatie van de regels en werkwijzen voor het 
verzamelen, opmaken en verspreiden van statistieken betreffende de gebieden die onder haar be ­
voegdheid vallen. 
5.4. De Raad bepaalt volgens de procedure van artikel 41 welke natuurlijke en rechtspersonen 
onderworpen zijn aan rapportageverplichtingen, hoe de geheimhoudingsplicht wordt geregeld, en hoe 
wordt voorzien in passende handhavingsbepalingen.  
Artikel 6  
Internationale samenwerking  
6.1. Op het terrein van de internationale samenwerking met betrekking tot de aan het ESCB 
opgedragen taken besluit de ECB hoe het ESCB wordt vertegenwoordigd.  
6.2. De ECB en, met haar toestemming, de nationale centrale banken kunnen deelnemen in 
internationale monetaire instellingen.  
6.3. Artikel 6.1 en artikel 6.2 laten artikel 138 van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie, onverlet.  
HOOFDSTUK III  
ORGANISATIE VAN HET ESCB  
Artikel 7  
Onafhankelijkheid  
Overeenkomstig artikel 130 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie is het aan 
de ECB noch aan een nationale centrale bank, noch aan enig lid van hun besluitvormende organen toegestaan bij de uitoefening van de bevoegdheden en het vervullen van de taken en plichten die bij 
het Verdrag en deze statuten aan hen zijn opgedragen, instructies te vragen aan dan wel te aan
­
vaarden van instellingen, organen of instanties van de Unie, van regeringen van lidstaten of van enig 
ander orgaan. De instellingen, organen of instanties van de Unie alsmede de regeringen van de lidstaten verplichten zich ertoe dit beginsel te eerbiedigen en niet te trachten de leden van de 
besluitvormende organen van de ECB of van de nationale centrale banken bij de uitvoering van 
hun taken te beïnvloeden.  
Artikel 8
 
Algemene grondslag  
Het ESCB wordt bestuurd door de besluitvormende organen van de ECB.NL C 83/232 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 9  
De Europese Centrale Bank  
9.1. De ECB, die overeenkomstig artikel 282, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie rechtspersoonlijkheid bezit, heeft in elk van de lidstaten de ruimste handelings ­
bevoegdheid welke door de wetgeving van de betrokken lidstaat aan rechtspersonen wordt toege ­
kend; zij kan met name roerende en onroerende goederen verkrijgen of vervreemden en in rechte 
optreden.  
9.2. De ECB heeft tot taak erop toe te zien dat de bij artikel 127, leden 2, 3 en 5, van dat Verdrag 
aan het ESCB opgedragen taken worden uitgevoerd, hetzij door eigen werkzaamheden overeenkom ­
stig deze statuten hetzij via de nationale centrale banken overeenkomstig artikel 12.1 en artikel 14.  
9.3. Overeenkomstig artikel 129, lid 3, van dat Verdrag zijn de besluitvormende organen van de 
ECB de Raad van bestuur en de directie.  
Artikel 10  
De Raad van bestuur  
10.1. Overeenkomstig artikel 283, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie bestaat de Raad van bestuur uit de leden van de directie en de presidenten van de nationale 
centrale banken van de lidstaten die de euro als munt hebben.  
10.2. Ieder lid van de Raad van bestuur heeft één stem. Met ingang van de datum waarop het 
aantal leden van de Raad van bestuur meer dan 21 bedraagt, heeft ieder lid van de directie één stem. 
Het aantal presidenten met stemrecht bedraagt dan 15. De toewijzing en roulatie van deze stem ­
rechten geschiedt als volgt:  
— Met ingang van de datum waarop het aantal presidenten meer dan 15 en minder dan 22 
bedraagt, worden de presidenten bij twee groepen ingedeeld volgens de rangorde van de omvang 
van het aandeel van de lidstaat van de NCB in kwestie in het geaggregeerde bruto binnenlands 
product tegen marktprijzen en in de totale geaggregeerde balans van de monetaire financiële 
instellingen van de lidstaten die de euro als munt hebben. Het aandeel in het bruto binnenlands 
product tegen marktprijzen en in de totale geaggregeerde balans van de monetaire financiële 
instellingen krijgt een gewicht van respectievelijk 5/6 en 1/6. De eerste groep bestaat uit vijf 
presidenten en de tweede groep uit de overige presidenten. De frequentie van de stemrechten van 
de bij de eerste groep ingedeelde presidenten zal niet lager zijn dan voor de presidenten van de 
tweede groep. Onder voorbehoud van het in de vorige zin bepaalde, krijgt de eerste groep vier 
stemrechten toegewezen en de tweede groep elf stemrechten.  
— Met ingang van de datum waarop het aantal presidenten 22 bedraagt, worden de presidenten 
volgens een op basis van de voornoemde criteria vast gestelde rangorde bij drie groepen ingedeeld. 
De eerste groep bestaat uit vijf presidenten en krijgt vier stemrechten toegewezen. De tweede 
groep bestaat uit de helft van het totale aantal presidenten, waarbij iedere fractie naar boven 
wordt afgerond op het dichtstbijzijnde gehele getal, en krijgt acht stemrechten toegewezen. De 
derde groep bestaat uit de overige presidenten en krijgt drie stemrechten toegewezen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/233
— Binnen elke groep hebben de presidenten even lang stemrechten.  
— Op de berekening van het aandeel in het geaggregeerde bruto binnenlands product tegen markt ­
prijzen is artikel 29.2 van toepassing. De totale geaggregeerde balans van de monetaire financiële 
instellingen wordt overeenkomstig het ten tijde van de berekening in de Unie toepasselijke statistische kader, berekend.  
— Telkens wanneer het geaggregeerde bruto binnenlands product tegen markprijzen overeenkomstig 
artikel 29.3 wordt aangepast, dan wel telkens wanneer het aantal presidenten toeneemt, wordt overeenkomstig de voornoemde beginselen de omvang en/of de samenstelling van de groepen 
aangepast.  
— Met tweederde meerderheid van de leden, die al dan niet stemrecht hebben, neemt de Raad van 
bestuur alle voor de toepassing van voornoemde beginselen noodzakelijke maatregelen en kan 
besluiten de invoering van het roulatiesysteem uit te stellen tot het aantal presidenten meer dan 
18 bedraagt.  
Slechts persoonlijk aanwezige leden hebben stemrecht. In afwijking van deze regel kan in het in 
artikel 12.3 bedoelde reglement van orde worden bep aald dat leden van de Raad van bestuur hun 
stem via een teleconferentie kunnen uitbrengen. Dat reglement van orde bepaalt tevens, dat een lid 
van de Raad van bestuur dat langdurig verhinderd is de vergaderingen van de Raad van bestuur bij te 
wonen, een plaatsvervanger kan aanwijzen als lid van de Raad van bestuur.  
De bepalingen in de voorgaande paragrafen laten de stemrechten van alle leden van de Raad van 
bestuur, al dan niet met stemrecht, krachtens de artikelen 10.3, 40.2 en 40.3 onverlet.  
Tenzij in deze statuten anders is bepaald, besluit de Raad van bestuur met gewone meerderheid van 
de leden met stemrecht. Bij staking van stemmen brengt de president de beslissende stem uit.  
De Raad van bestuur kan alleen tot stemming overgaan, indien een quorum van tweederde van de 
leden met stemrecht aanwezig is. Indien het quorum niet aanwezig is, kan de president een buiten
­
gewone vergadering bijeenroepen waar besluiten kunnen worden genomen zonder inachtneming van 
het bovenbedoelde quorum.  
10.3. Voor alle besluiten die op grond van de artikelen 28, 29, 30, 32 en 33 dienen te worden 
genomen, worden de stemmen van de leden van de Raad van bestuur gewogen overeenkomstig de 
verdeling van het geplaatste kapitaal van de ECB onder de nationale centrale banken. Aan de 
stemmen van de directieleden wordt een gewicht van nul toegekend. Een besluit met gekwalificeerde 
meerderheid van stemmen wordt geacht te zijn aangenomen wanneer de stemmen voor het besluit 
ten minste twee derde van het geplaatste kapitaal van de ECB en ten minste de helft van de 
aandeelhouders vertegenwoordigen. Indien een president verhinderd is, mag hij een plaatsvervanger 
aanwijzen om zijn gewogen stem uit te brengen.  
10.4. De besprekingen van de vergaderingen zijn vertrouwelijk. De Raad van bestuur kan beslui ­
ten het resultaat van zijn beraadslagingen openbaar te maken.  
10.5. De Raad van bestuur vergadert ten minste tienmaal per jaar.NL C 83/234 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 11  
De directie  
11.1. Overeenkomstig artikel 283, lid 2, onder a), van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie bestaat de directie uit de president, de vice-president en vier andere leden.  
De leden vervullen hun taken voltijds. Geen lid mag een beroepswerkzaamheid al dan niet tegen 
beloning verrichten, tenzij van deze bepaling door de Raad van bestuur bij uitzondering afwijking is 
toegestaan.  
11.2. Overeenkomstig artikel 283, lid 2, onder b), van dat Verdrag worden de president, de vice- 
president en de overige leden van de directie met gekwalificeerde meerderheid van stemmen door de 
Europese Raad benoemd op aanbeveling van de Raad, die het Europees Parlement en de Raad van 
bestuur van de ECB vooraf heeft geraadpleegd; zij worden gekozen uit personen met een erkende 
reputatie en beroepservaring op monetair of bancair gebied.  
Zij worden voor een periode van acht jaar benoemd en zijn niet herbenoembaar.  
Alleen zij die de nationaliteit van één van de lidstaten bezitten, kunnen lid van de directie zijn.  
11.3. De arbeidsvoorwaarden van de leden van de directie, in het bijzonder hun salarissen, 
pensioenen en overige socialezekerheidsvoorzieningen, worden geregeld in overeenkomsten met de 
ECB en worden vastgesteld door de Raad van bestuur op voorstel van een commissie bestaande uit 
drie door de Raad van bestuur benoemde leden en drie door de Raad benoemde leden. De leden van de directie hebben geen stemrecht ten aanzien van de in dit lid bedoelde aangelegenheden.  
11.4. Op verzoek van de Raad van bestuur of van de directie kan een lid van de directie dat niet 
meer aan de eisen voor de uitoefening van zijn ambt voldoet of op ernstige wijze is tekortgeschoten, 
door het Hof van Justitie van zijn ambt ontheven worden verklaard.  
11.5. Ieder lid van de directie dat persoonlijk aanwezig is, heeft stemrecht en bezit daartoe één 
stem. Tenzij anders is bepaald, besluit de direct ie met gewone meerderheid van de uitgebrachte 
stemmen. Bij staking van stemmen brengt de president de beslissende stem uit. De stemprocedures 
worden vastgelegd in het in artikel 12.3 bedoelde reglement van orde.  
11.6. De directie draagt verantwoordelijkheid voor de lopende zaken van de ECB.
 
11.7. In elke vacature bij de directie wordt voorzien door de benoeming van een nieuw lid 
overeenkomstig artikel 11.2.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/235
Artikel 12  
Verantwoordelijkheden van de besluitvormende organen  
12.1. De Raad van bestuur stelt de richtsnoeren vast en neemt de besluiten die nodig zijn voor het 
vervullen van de bij de Verdragen en deze statuten aan het ESCB opgedragen taken. De Raad van 
bestuur formuleert het monetair beleid van de Unie, in voorkomend geval met inbegrip van besluiten met betrekking tot intermediaire monetaire doelstellingen, de belangrijkste rentetarieven en de liqui
­
diteitsvoorziening in het ESCB, en stelt de nodige richtsnoeren op voor de uitvoering ervan.  
De directie voert het monetair beleid uit overeenkomstig de richtsnoeren en besluiten van de Raad 
van bestuur en geeft daartoe de nodige instructies aan de nationale centrale banken. Tevens kunnen aan de directie bij besluit van de Raad van bestuur bepaalde bevoegdheden worden gedelegeerd.  
De ECB doet, voor zover zulks mogelijk en passend wordt geacht en onverminderd het bepaalde in 
dit artikel, een beroep op de nationale centrale banken voor de uitvoering van tot de taken van het 
ESCB behorende operaties.  
12.2. De directie is verantwoordelijk voor de voorbereiding van de vergaderingen van de Raad van 
bestuur.  
12.3. De Raad van bestuur neemt een reglement van orde aan waarin de interne organisatie van 
de ECB en haar besluitvormende organen wordt geregeld.  
12.4. De Raad van bestuur oefent de in artikel 4 bedoelde adviesfuncties uit.  
12.5. De Raad van bestuur neemt de in artikel 6 bedoelde besluiten.  
Artikel 13
 
De president  
13.1. De president of, bij diens afwezigheid, de vice-president zit de vergaderingen van de Raad 
van bestuur en van de directie van de ECB voor.  
13.2. Onverminderd artikel 38 vertegenwoordigt de president of de door hem aangewezen per ­
soon de ECB naar buiten toe.  
Artikel 14  
Nationale centrale banken  
14.1. Overeenkomstig artikel 131 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
waarborgt iedere lidstaat dat zijn nationale wetgeving, met inbegrip van de statuten van zijn nationale 
centrale bank verenigbaar is met de Verdragen en deze statuten.  
14.2. De statuten van de nationale centrale banken bepalen in het bijzonder dat de ambtstermijn 
van een president van een nationale centrale bank minimaal vijf jaar is.NL C 83/236 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Een president kan slechts van zijn ambt worden ontheven indien hij niet meer aan de eisen voor de 
uitoefening van zijn ambt voldoet of op ernstige wijze is tekortgeschoten. Tegen een besluit daartoe 
kan de betrokken president of de Raad van bestuur beroep instellen bij het Hof van Justitie wegens 
schending van de Verdragen of van bepalingen ter uitvoering daarvan. Het beroep moet worden ingesteld binnen twee maanden te rekenen, al naar het geval, vanaf de dag van bekendmaking van 
het besluit, vanaf de dag van kennisgeving ervan aan de verzoeker of, bij gebreke daarvan, vanaf de 
dag waarop de verzoeker er kennis van heeft gekregen.  
14.3. De nationale centrale banken maken een integrerend deel uit van het ESCB en handelen in 
overeenstemming met de richtsnoeren en instructies van de ECB. De Raad van bestuur neemt de nodige maatregelen teneinde te verzekeren dat aan de richtsnoeren en instructies van de ECB wordt 
voldaan, en eist dat hem alle benodigde informatie wordt verstrekt.  
14.4. De nationale centrale banken mogen andere functies vervullen dan die omschreven in deze 
statuten, tenzij de Raad van bestuur met een meerderheid van twee derde van de uitgebrachte 
stemmen vaststelt dat deze functies de doelstellingen en taken van het ESCB doorkruisen. Bedoelde 
functies worden onder verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid van de nationale centrale banken vervuld en worden niet geacht deel uit te maken van de functies van het ESCB.  
Artikel 15
 
Rapportageverplichtingen  
15.1. De ECB stelt, ten minste elk kwartaal, verslagen op over de werkzaamheden van het ESCB 
en maakt deze openbaar.  
15.2. Wekelijks wordt een geconsolideerd financieel overzicht van het ESCB openbaar gemaakt.  
15.3. Overeenkomstig artikel 284, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie stelt de ECB een jaarverslag over de werkzaamheden van het ESCB en over het monetair beleid 
in het afgelopen jaar en het lopende jaar op voor het Europees Parlement, de Raad en de Commissie, 
alsmede voor de Europese Raad.  
15.4. De in dit artikel bedoelde verslagen en overzichten worden aan belangstellenden gratis ter 
beschikking gesteld.  
Artikel 16  
Bankbiljetten  
Overeenkomstig artikel 128, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
heeft de Raad van bestuur het alleenrecht machtiging te geven tot de uitgifte van eurobankbiljetten 
binnen de Unie. De ECB en de nationale centrale banken mogen bankbiljetten uitgeven. De door de 
ECB en de nationale centrale banken uitgegeven bankbiljetten zijn de enige bankbiljetten die binnen 
de Unie de hoedanigheid van wettig betaalmiddel hebben.  
De ECB eerbiedigt zoveel mogelijk de bestaande gebruiken inzake de uitgifte en het ontwerp van 
bankbiljetten.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/237
HOOFDSTUK IV  
MONETAIRE FUNCTIES EN WERKZAAMHEDEN VAN HET ESCB  
Artikel 17  
Rekeningen aangehouden bij de ECB en de nationale centrale banken  
Teneinde hun werkzaamheden te kunnen verrichten, zijn de ECB en de nationale centrale banken 
gerechtigd rekeningen te openen ten behoeve van kredietinstellingen, openbare lichamen en andere 
marktpartijen, en activa, waaronder girale effecten, in onderpand te aanvaarden.  
Artikel 18  
Open markt- en krediettransacties  
18.1. Om de doelstellingen van het ESCB te kunnen verwezenlijken en de taken ervan te kunnen 
vervullen, mogen de ECB en de nationale centrale banken:  
— in de financiële markten opereren door aan- en verkoop, hetzij onvoorwaardelijk (contant en op 
termijn) hetzij onder beding van wederverkoop, respectievelijk wederaankoop, door het in lening geven of nemen van vorderingen en verhandelbaar papier, luidende in euro of andere valuta's, evenals van edele metalen;  
— krediettransacties verrichten met kredietinstellingen en andere marktpartijen, waarbij de verleende 
kredieten worden gedekt door toereikend onderpand.  
18.2. De ECB stelt de algemene grondslagen vast voor door haarzelf of de nationale centrale 
banken uit te voeren open markt- en krediettransacties, waaronder mede begrepen die voor de 
aankondiging van de voorwaarden waaronder zij bereid zijn dergelijke transacties aan te gaan.  
Artikel 19
 
Minimumreserves  
19.1. Behoudens artikel 2 kan de ECB eisen dat in de lidstaten gevestigde kredietinstellingen met 
het oog op de doelstellingen van het monetair beleid op rekeningen bij de ECB en nationale centrale banken bepaalde minimumreserves aanhouden. De Raad van bestuur kan voorschriften omtrent de 
berekening en vaststelling van de verplichtingen inzake minimumreserves vaststellen. Indien aan deze 
voorschriften niet wordt voldaan, is de ECB gerechtigd boeterente te heffen alsmede andere sancties 
met een vergelijkbaar effect op te leggen.
 
19.2. Voor de toepassing van dit artikel stelt de Raad volgens de procedure van artikel 41 de 
grondslag voor de minimumreserves en de maximaal toelaatbare ratio's tussen die reserves en hun grondslag vast, alsook passende sancties bij niet-naleving.NL C 83/238 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 20  
Andere instrumenten van monetair beleid  
De Raad van bestuur kan, bij meerderheid van twee derde van de uitgebrachte stemmen, met 
inachtneming van artikel 2 besluiten tot het gebruik van alle andere door hem passend geachte 
instrumenten van monetair beleid.  
De Raad stelt, overeenkomstig de procedure van artikel 41, de reikwijdte van deze instrumenten vast, 
indien zij verplichtingen voor derden meebrengen.  
Artikel 21  
Transacties met openbare lichamen  
21.1. Overeenkomstig artikel 123 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
is het de ECB en de nationale centrale banken verboden voorschotten in rekening-courant of andere 
kredietfaciliteiten te verlenen ten behoeve van instellin gen, organen of instanties van de Unie, centrale 
overheden, regionale, lokale of andere overheden, overheidsinstanties, andere publiekrechtelijke licha ­
men of openbare bedrijven van de lidstaten; ook het rechtstreeks van hen kopen van schuldbewijzen 
door de ECB of de nationale centrale banken is verboden.  
21.2. De ECB en de nationale centrale banken mogen optreden als fiscaal agent voor de in 
artikel 21.1 bedoelde lichamen.  
21.3. De bepalingen van dit artikel zijn niet van toepassing op kredietinstellingen die in handen 
van de overheid zijn en waaraan in het kader van de liquiditeitsvoorziening door de centrale banken 
dezelfde behandeling door de nationale centrale banken en de ECB wordt gegeven als aan particuliere 
kredietinstellingen.  
Artikel 22  
Verrekenings- en betalingssystemen  
De ECB en de nationale centrale banken zijn gerechtigd faciliteiten ter beschikking te stellen en de 
ECB kan verordeningen vaststellen ter verzekering van doelmatige en deugdelijke verrekenings- en 
betalingssystemen binnen de Unie en met andere landen.  
Artikel 23  
Externe werkzaamheden  
De ECB en de nationale centrale banken mogen:  
— betrekkingen aangaan met centrale banken en financiële instellingen in andere landen en, waar 
passend, met internationale organisaties;  
— zowel contant als op termijn alle soorten deviezen en edele metalen kopen en verkopen. Het 
begrip deviezen omvat effecten en alle overige activa luidende in de valuta van enig land of in 
rekeneenheden, ongeacht de vorm waarin zij worden aangehouden;NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/239
— de in dit artikel bedoelde activa aanhouden en beheren;  
— alle soorten bancaire transacties verrichten met derde landen en internationale organisaties, waar ­
onder mede begrepen het verstrekken en opnemen van leningen.  
Artikel 24  
Overige werkzaamheden  
Naast de uit hun taken voortvloeiende werkzaamheden, mogen de ECB en de nationale centrale 
banken werkzaamheden verrichten voor eigen administratieve doeleinden en ten behoeve van hun 
personeel.  
HOOFDSTUK V  
BEDRIJFSECONOMISCH TOEZICHT  
Artikel 25  
Bedrijfseconomisch toezicht  
25.1. De ECB kan adviezen uitbrengen aan en worden geraadpleegd door de Raad, de Commissie 
en de bevoegde autoriteiten van de lidstaten omtrent de reikwijdte en de tenuitvoerlegging van de 
wetgeving van de Unie met betrekking tot het bedrijfseconomisch toezicht op kredietinstellingen en 
de stabiliteit van het financiële stelsel.  
25.2. Overeenkomstig een verordening van de Raad krachtens artikel 127, lid 6, van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie, kan de ECB specifieke taken vervullen betreffende het 
beleid op het gebied van het bedrijfseconomisch toezicht op kredietinstellingen en andere financiële 
instellingen, met uitzondering van verzekeringsondernemingen.  
HOOFDSTUK VI  
FINANCIËLE BEPALINGEN OMTRENT HET ESCB  
Artikel 26  
Financiële rekeningen  
26.1. Het boekjaar van de ECB en de nationale centrale banken begint op de eerste dag van 
januari en eindigt op de laatste dag van december.  
26.2. De jaarrekening van de ECB wordt door de directie opgesteld in overeenstemming met de 
door de Raad van bestuur vastgelegde grondslagen. De jaarrekening wordt door de Raad van bestuur 
vastgesteld en vervolgens gepubliceerd.  
26.3. Voor analytische en operationele doeleinden stelt de directie een geconsolideerde balans van 
het ESCB op, welke de van het ESCB deel uitmakende activa en passiva van de nationale centrale banken omvat.NL C 83/240 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
26.4. Voor de toepassing van dit artikel stelt de Raad van bestuur de nodige regels vast ter 
standaardisatie van de financiële administratie en verslaglegging van de door de nationale centrale 
banken uitgevoerde werkzaamheden.  
Artikel 27  
Accountantscontrole  
27.1. De rekeningen van de ECB en de nationale centrale banken worden gecontroleerd door 
onafhankelijke externe accountants die op aanbeveling van de Raad van bestuur zijn aanvaard door 
de Raad. De accountants zijn zonder voorbehoud bevoegd alle boeken en rekeningen van de ECB en 
de nationale centrale banken te onderzoeken en volledig te worden geïnformeerd over hun verrich ­
tingen.  
27.2. De bepalingen van artikel 287 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie zijn uitsluitend van toepassing op een doelmatigheidscontrole van de ECB.  
Artikel 28  
Kapitaal van de ECB  
28.1. Het kapitaal van de ECB bedraagt 5 000 miljoen EUR. Het kapitaal kan worden verhoogd 
met bedragen die worden bepaald door de Raad van bestuur met de gekwalificeerde meerderheid van 
stemmen die is voorgeschreven in artikel 10.3, binnen de grenzen en onder de voorwaarden die door 
de Raad volgens de procedure van artikel 41 worden vastgesteld.  
28.2. De enige inschrijvers op het kapitaal van de ECB en de enige aandeelhouders van de ECB 
zijn de nationale centrale banken. De inschrijving op het kapitaal geschiedt volgens de overeenkom ­
stig artikel 29 vastgestelde sleutel.  
28.3. De Raad van bestuur bepaalt met de in artikel 10.3 voorgeschreven gekwalificeerde meer ­
derheid van stemmen in hoeverre en in welke vorm het kapitaal moet worden gestort.  
28.4. Onder voorbehoud van artikel 28.5 mogen de aandelen van de nationale centrale banken in 
het geplaatste kapitaal van de ECB niet worden overgedragen, verpand of in beslag genomen.  
28.5. Indien de in artikel 29 genoemde sleutel wordt aangepast, dragen de nationale centrale 
banken onderling aandelen in het kapitaal over in die mate dat de verdeling van de aandelen 
overeenkomt met de aangepaste sleutel. De Raad van bestuur stelt de modaliteiten en voorwaarden 
voor een dergelijke overdracht vast.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/241
Artikel 29  
Verdeelsleutel voor de inschrijving op het kapitaal  
29.1. De verdeelsleutel voor de inschrijving op het kapitaal van de ECB, die voor het eerst is 
vastgesteld in 1998, bij de oprichting van het ESCB, wordt vastgesteld door aan elke nationale 
centrale bank een weging in deze sleutel toe te kennen die gelijk is aan de som van:  
— 50 % van het aandeel van de lidstaat in kwestie in de bevolking van de Unie tijdens het voor ­
laatste jaar voorafgaand aan de oprichting van het ESCB;  
— 50 % van het aandeel van de lidstaat in kwestie in het bruto binnenlands product van de Unie 
tegen marktprijzen, als vastgesteld tijdens de vijf jaar voorafgaande aan het voorlaatste jaar vóór de oprichting van het ESCB.  
De percentages worden naar onder of naar boven afgerond op het kleinste veelvoud van 0,0001 %.  
29.2. De voor de toepassing van dit artikel benodigde statistieken worden, overeenkomstig de 
door de Raad volgens de procedure van artikel 41 vastgestelde regels, verstrekt door de Commissie.  
29.3. De aan de nationale centrale banken toegekende wegingen worden na de oprichting van het 
ESCB om de vijf jaar aangepast naar analogie van de bepalingen van artikel 29.1. De aangepaste 
sleutel geldt met ingang van de eerste dag van het daaropvolgende jaar.  
29.4. De Raad van bestuur treft alle andere maatregelen die voor de toepassing van dit artikel 
nodig zijn.  
Artikel 30
 
Overdracht van externe reserves aan de ECB  
30.1. Onverminderd artikel 28 wordt de ECB door de nationale centrale banken tot een bedrag 
van 50 000 miljoen euro gedoteerd met externe reserves, uitgezonderd valuta's van de lidstaten, 
euro's, reserveposities in het IMF en bijzondere trekkingsrechten. De Raad van bestuur besluit om ­
trent het door de ECB na haar oprichting op te roepen deel en de op latere tijdstippen op te roepen 
bedragen. De ECB is ten volle gerechtigd om de aan haar overgedragen externe reserves aan te 
houden en te beheren en voor de in deze statuten omschreven doeleinden te gebruiken.  
30.2. De bijdragen van iedere nationale centrale bank worden vastgesteld in verhouding tot haar 
aandeel in het geplaatste kapitaal van de ECB.  
30.3. Aan iedere nationale centrale bank wordt door de ECB een vordering toegekend ter grootte 
van haar bijdrage. De Raad van bestuur bepaalt de denominatie en de rentevergoeding van dergelijke 
vorderingen.  
30.4. Verdere stortingen van externe reserves boven de in artikel 30.1 gestelde grens kunnen, 
overeenkomstig artikel 30.2, door de ECB worden opgeroepen, binnen de grenzen en onder de 
voorwaarden die door de Raad volgens de procedure van artikel 41 worden vastgesteld.NL C 83/242 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
30.5. De ECB is gemachtigd reserveposities in het IMF en bijzondere trekkingsrechten aan te 
houden en te beheren, en te voorzien in het poolen van deze activa.  
30.6. De Raad van bestuur treft alle andere maatregelen die voor de toepassing van dit artikel 
nodig zijn.  
Artikel 31  
Door nationale centrale banken aangehouden externe reserves  
31.1. Het is de nationale centrale banken toegestaan transacties te verrichten ter voldoening aan 
hun verplichtingen jegens internationale organisaties overeenkomstig artikel 23.  
31.2. Alle overige transacties in externe reserves die nog door de nationale centrale banken 
worden aangehouden na de overdrachten bedoeld in artikel 30, en transacties van lidstaten met 
hun werksaldi in buitenlandse valuta's behoeven, bove n een in het kader van artikel 31.3 vast te 
stellen grens, de goedkeuring van de ECB teneinde overeenstemming met het wisselkoersbeleid en het 
monetair beleid van de Unie te verzekeren.  
31.3. De Raad van bestuur vaardigt richtsnoeren uit teneinde dergelijke transacties te vergemak ­
kelijken.  
Artikel 32  
Toedeling van monetaire inkomsten van de nationale centrale banken  
32.1. De inkomsten die de nationale centrale banken bij de uitoefening van de monetaire beleids ­
taken van het ESCB verkrijgen (hierna „monetaire inkomsten” te noemen) worden aan het einde van 
elk boekjaar volgens de onderstaande bepalingen toegedeeld.  
32.2. De monetaire inkomsten van elke nationale centrale bank zijn gelijk aan de jaarinkomsten 
die zij verkrijgt uit de activa die worden aangehouden als tegenwaarde voor de in omloop zijnde 
bankbiljetten en de verplichtingen jegens kredietinstellingen uit hoofde van deposito's. Deze activa 
worden door de nationale centrale banken geoormerkt volgens door de Raad van bestuur vast te 
stellen richtsnoeren.  
32.3. Indien de Raad van bestuur na de invoering van de euro van oordeel is dat de balansindeling 
van de nationale centrale banken de toepassing van artikel 32.2 niet mogelijk maakt, kan hij met gewone meerderheid van stemmen besluiten dat de monetaire inkomsten, in afwijking van 
artikel 32.2, gedurende een periode van ten hoogste vijf jaar volgens een alternatieve methode 
worden bepaald.  
32.4. Op het bedrag van de monetaire inkomsten van elke nationale centrale bank worden de 
rentelasten in mindering gebracht die door de betr okken centrale bank zijn betaald over de ver
­
plichtingen jegens kredietinstellingen uit hoofde van deposito's overeenkomstig artikel 19.  
De Raad van bestuur kan besluiten dat de nationale centrale banken worden vergoed voor de in 
verband met de uitgifte van bankbiljetten gemaakte kosten of, in uitzonderlijke omstandigheden, 
voor specifieke verliezen in verband met de monetaire beleidsoperaties die voor het ESCB zijn 
verricht. De vergoeding geschiedt in een door de Raad van bestuur passend geachte vorm; deze 
bedragen kunnen met de monetaire inkomsten van de nationale centrale banken worden verrekend.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/243
32.5. De som van de monetaire inkomsten van de nationale centrale banken wordt aan de 
nationale centrale banken toegedeeld naar rato van hun gestorte aandeel in het kapitaal van de 
ECB, behoudens een eventueel besluit van de Raad van bestuur overeenkomstig artikel 33.2.  
32.6. De verrekening en de afwikkeling van de saldi afkomstig van de toedeling van de monetaire 
inkomsten worden door de ECB verricht overeenkomstig de door de Raad van bestuur vastgestelde 
richtsnoeren.  
32.7. De Raad van bestuur treft alle andere maatregelen die voor de toepassing van dit artikel 
nodig zijn.  
Artikel 33  
Toedeling van nettowinst en verlies van de ECB  
33.1. De nettowinst van de ECB wordt in de onderstaande volgorde overgedragen:  
a) een door de Raad van bestuur vast te stellen bedrag, dat niet meer dan 20 % van de nettowinst 
mag bedragen, wordt naar het algemeen reservefonds overgedragen tot een maximum van 100 % van het kapitaal;  
b) de resterende nettowinst wordt onder de aandeelhouders van de ECB verdeeld naar rato van hun 
gestorte aandelen.  
33.2. In geval van een verlies van de ECB wordt het tekort gedekt uit het algemeen reservefonds 
van de ECB en, indien nodig, bij besluit van de Raad van bestuur, door de monetaire inkomsten van het betrokken boekjaar, naar rato en tot beloop van de bedragen die overeenkomstig artikel 32.5 aan de nationale centrale banken zijn toegedeeld.
 
HOOFDSTUK VII  
ALGEMENE BEPALINGEN  
Artikel 34  
Regelgevende bevoegdheden  
34.1. Overeenkomstig artikel 132 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
zal de ECB: 
— verordeningen vaststellen voor zover nodig voor de uitvoering van de taken omschreven in 
artikel 3.1, eerste streepje, artikel 19.1, artikel 22 of artikel 25.2, alsmede in de gevallen die worden bepaald in de in artikel 41 bedoelde besluiten van de Raad;  
— de besluiten vaststellen die nodig zijn voor de uitvo ering van de bij de Verdragen en de statuten 
aan het ESCB opgedragen taken;  
— aanbevelingen doen en adviezen uitbrengen.
 
34.2. De ECB kan besluiten haar besluiten, aanbevelingen en adviezen openbaar te maken.NL C 83/244 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
34.3. Binnen de grenzen en onder de voorwaarden die door de Raad volgens de procedure van 
artikel 41 van de statuten worden vastgesteld, is de ECB gerechtigd om ondernemingen boeten en 
dwangsommen op te leggen bij niet-naleving van de verplichtingen krachtens haar verordeningen en 
besluiten.  
Artikel 35  
Toetsing door de rechter en aanverwante aangelegenheden  
35.1. De handelingen en nalatigheden van de ECB zijn onderworpen aan toetsing en uitlegging 
door het Hof van Justitie van de Europese Unie in de gevallen en onder de voorwaarden vastgesteld 
in de Verdragen. De ECB kan gerechtelijke procedures aanspannen in de gevallen en onder de 
voorwaarden vastgesteld in de Verdragen.  
35.2. Geschillen tussen de ECB, enerzijds, en haar crediteuren, debiteuren of andere personen, 
anderzijds, worden beslecht door de bevoegde nationale rechters, tenzij het Hof van Justitie van de 
Europese Unie bevoegd is om uitspraak te doen.  
35.3. De ECB is onderworpen aan de in artikel 340 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie omschreven aansprakelijkheidsregeling. De nationale centrale banken zijn aanspra ­
kelijk volgens hun onderscheiden nationale wetgevingen.  
35.4. Het Hof van Justitie van de Europese Unie is bevoegd uitspraak te doen krachtens een 
arbitragebeding vervat in een door of namens de ECB gesloten publiekrechtelijke of privaatrechtelijke 
overeenkomst.  
35.5. Het besluit van de ECB om een procedure bij het Hof van Justitie van de Europese Unie in te 
stellen, wordt door de Raad van bestuur genomen.  
35.6. Het Hof van Justitie van de Europese Unie is bevoegd uitspraak te doen in geschillen 
betreffende de nakoming door de nationale centrale banken van de verplichtingen die voor hen 
uit de Verdragen en uit deze statuten voortvloeien. Indien de ECB van oordeel is dat een nationale 
centrale bank een van de krachtens deze statuten op haar rustende verplichtingen niet is nagekomen, 
brengt zij dienaangaande een met redenen omkleed advies uit na de betrokken nationale centrale 
bank in de gelegenheid te hebben gesteld haar opmerkingen te maken. Indien de betrokken nationale centrale bank dit advies niet binnen de door de ECB gestelde termijn opvolgt, kan de ECB de zaak 
aanhangig maken bij het Hof van Justitie van de Europese Unie.  
Artikel 36
 
Personeel  
36.1. De Raad van bestuur stelt op voorstel van de directie de arbeidsvoorwaarden van het 
personeel van de ECB vast.  
36.2. Het Hof van Justitie van de Europese Unie is, binnen de grenzen en onder de voorwaarden 
die zijn vastgesteld in de arbeidsvoorwaarden, bevoegd ter zake van geschillen tussen de ECB en haar 
personeelsleden.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/245
Artikel 37  (oud artikel 38)  
Beroepsgeheim  
37.1. Leden van de bestuursorganen en personeelsleden van de ECB en de nationale centrale 
banken zijn gehouden, ook na beëindiging van hun taken, inlichtingen die naar hun aard onder 
de geheimhoudingsplicht vallen, niet openbaar te maken.  
37.2. Personen die toegang hebben tot gegevens welke vallen onder wetgeving van de Unie 
waarbij een geheimhoudingsplicht wordt opgelegd, zijn aan die wetgeving onderworpen.  
Artikel 38  (oud artikel 39)  
Tekenbevoegdheid  
De ECB wordt tegenover derden in rechte verbonden door de president of door twee leden van de 
directie of door de handtekeningen van twee personeelsleden van de ECB die door de president naar 
behoren zijn gemachtigd om namens de ECB te tekenen.  
Artikel 39  (oud artikel 40)  
Voorrechten en immuniteiten  
De ECB geniet op het grondgebied van de lidstaten de voorrechten en immuniteiten die nodig zijn 
voor de vervulling van haar taken, overeenkomstig de bepalingen van het Protocol betreffende de 
voorrechten en immuniteiten van de Europese Unie.  
HOOFDSTUK VIII  
WIJZIGING VAN DE STATUTEN EN AANVULLENDE WETGEVING  
Artikel 40  (oud artikel 41)  
Vereenvoudigde wijzigingsprocedure  
40.1. Overeenkomstig artikel 129, lid 5, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie kunnen de artikelen 5.1, 5.2, 5.3, 17, 18, 19.1, 22, 23, 24, 26, 32.2, 32.3, 32.4, 32.6, 33.1 a) 
en 36 door het Europees Parlement en de Raad volgens de gewone wetgevingsprocedure, hetzij op 
aanbeveling van de ECB en na raadpleging van de Commissie, hetzij op voorstel van de Commissie 
en na raadpleging van de ECB, worden gewijzigd.  
40.2 Artikel 10.2 kan bij besluit van de Europese Raad, met eenparigheid van stemmen, hetzij op 
aanbeveling van de Europese Centrale Bank en na raadpleging van het Europees Parlement en de Commissie, hetzij op aanbeveling van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement 
en de Europese Centrale Bank, worden gewijzigd. De wijzigingen treden pas in werking nadat zij 
door de lidstaten overeenkomstig hun onderscheiden grondwettelijke bepalingen zijn goedgekeurd.NL C 83/246 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
40.3. Tot een aanbeveling van de ECB uit hoofde van dit artikel dient in de Raad van bestuur met 
eenparigheid van stemmen te worden besloten.  
Artikel 41  (oud artikel 42)  
Aanvullende wetgeving  
Overeenkomstig artikel 129, lid 6, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
stelt de Raad, hetzij op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement en 
de ECB, hetzij op aanbeveling van de ECB en na raadpleging van het Europees Parlement en de 
Commissie, de in de artikelen 4, 5.4, 19.2, 20, 28.1, 29.2, 30.4 en 34.3 bedoelde bepalingen vast.  
HOOFDSTUK IX  
OVERGANGSBEPALINGEN EN ANDERE BEPALINGEN VOOR HET ESCB  
Artikel 42  (oud artikel 43)  
Algemene bepalingen  
42.1. Een derogatie als bedoeld in artikel 139 van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie, brengt mee dat voor de betrokken lidstaat uit de volgende artikelen van deze statuten geen rechten of verplichtingen voortvloeien: 3, 6, 9.2, 12.1, 14.3, 16, 18, 19, 20, 22, 23, 26.2, 27, 30, 31, 32, 33, 34 en 49.  
42.2. De centrale banken van de lidstaten met een derogatie als bedoeld in artikel 139 van dat 
Verdrag behouden hun bevoegdheden op het gebied van het monetair beleid overeenkomstig de 
nationale wetgeving.  
42.3. Overeenkomstig artikel 139 van dat Verdrag wordt lidstaten gelezen als lidstaten die de euro 
als munt hebben in de volgende artikelen van deze statuten: 3, 11.2 en 19.  
42.4. Nationale centrale banken wordt gelezen als centrale banken van de lidstaten die de euro als 
munt hebben in de volgende artikelen van deze statuten: 9.2, 10.2, 10.3, 12.1, 16, 17, 18, 22, 23, 
27, 30, 31, 32, 33.2 en 49.  
42.5. Aandeelhouders wordt gelezen als centrale banken van de lidstaten die de euro als munt 
hebben in artikel 10.3 en artikel 33.1.
 
42.6. Het geplaatste kapitaal van de ECB wordt gelezen als het kapitaal van de ECB dat is geplaatst 
bij de centrale banken van de lidstaten die de euro als munt hebben in artikel 10.3 en artikel 30.2.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/247
Artikel 43  (oud artikel 44)  
Overgangstaken van de ECB  
De ECB neemt de voormalige taken van het EMI bedoeld in artikel 141, lid 2, van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie over die na de invoering van de euro wegens de 
derogaties van een of meer lidstaten nog moeten worden vervuld.  
De ECB verstrekt advies bij de voorbereiding van het intrekken van de derogaties bedoeld in 
artikel 140 van dat Verdrag.  
Artikel 44  (oud artikel 45)  
De Algemene Raad van de ECB  
44.1. Onverminderd artikel 129, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie, wordt de Algemene Raad opgericht als derde besluitvormend orgaan van de ECB.  
44.2. De Algemene Raad bestaat uit de president en de vice-president van de ECB en de presi ­
denten van de nationale centrale banken. De overige leden van de directie mogen zonder stemrecht deelnemen aan vergaderingen van de Algemene Raad.  
44.3. De verantwoordelijkheden van de Algemene Raad zijn volledig opgesomd in artikel 46.  
Artikel 45
 (oud artikel 46)  
Reglement van orde van de Algemene Raad  
45.1. De president of bij diens afwezigheid, de vice-president van de ECB zit de vergaderingen van 
de Algemene Raad van de ECB voor.  
45.2. De voorzitter van de Raad en een lid van de Commissie mogen zonder stemrecht deel ­
nemen aan vergaderingen van de Algemene Raad.  
45.3. De president bereidt de vergaderingen van de Algemene Raad voor.  
45.4. In afwijking van artikel 12.3 neemt de Algemene Raad zijn reglement van orde aan.  
45.5. Het secretariaat van de Algemene Raad wordt verzorgd door de ECB.  
Artikel 46  (oud artikel 47)  
Verantwoordelijkheden van de Algemene Raad  
46.1. De Algemene Raad  
— voert de in artikel 43 bedoelde taken uit;  
— verleent medewerking aan de adviesfuncties bedoeld in artikel 4 en artikel 25.1.NL C 83/248 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
46.2. De Algemene Raad verleent medewerking aan:  
— het verzamelen van statistische gegevens als bedoeld in artikel 5;  
— de rapportageactiviteiten van de ECB als bedoeld in artikel 15;  
— het opstellen van de regels bedoeld in artikel 26.4, die nodig zijn voor de toepassing van 
artikel 26;  
— het treffen van alle andere maatregelen bedoeld in artikel 29.4, die nodig zijn voor de toepassing 
van artikel 29;  
— het vaststellen van de arbeidsvoorwaarden van het personeel van de ECB bedoeld in artikel 36.  
46.3. De Algemene Raad verleent medewerking aan de nodige voorbereidingen voor het onher ­
roepelijk vaststellen van de wisselkoersen van de valuta’s van de lidstaten met een derogatie ten 
opzichte van de euro, bedoeld in artikel 140, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie.  
46.4. De Algemene Raad wordt door de president van de ECB in kennis gesteld van de besluiten 
van de Raad van bestuur.  
Artikel 47  (oud artikel 48)  
Overgangsbepalingen voor het kapitaal van de ECB  
Overeenkomstig artikel 29.1 wordt aan elke nationale centrale bank een weging toegekend in de 
sleutel voor inschrijving op het kapitaal van de ECB. In afwijking van artikel 28.3 storten de centrale 
banken van de lidstaten met een derogatie het kapitaal waarop zij hebben ingeschreven niet, tenzij de 
Algemene Raad met een gekwalificeerde meerderheid die ten minste twee derde van het geplaatste 
kapitaal van de ECB en ten minste de helft van de aandeelhouders vertegenwoordigt, besluit dat een 
minimaal percentage moet worden gestort als bijdrage aan de bedrijfskosten van de ECB.  
Artikel 48  (oud artikel 49)  
Latere storting van kapitaal, reserves en voorzieningen van de ECB  
48.1. De centrale bank van een lidstaat waarvan de derogatie is ingetrokken, stort haar aandeel in 
het kapitaal van de ECB ten belope van hetzelfde percentage als de andere centrale banken van de 
lidstaten die de euro als munt hebben en draagt overeenkomstig artikel 30.1 externe reserves aan de 
ECB over. Het over te dragen bedrag wordt bepaald door de Euro-waarde tegen lopende wissel ­
koersen van de reeds overeenkomstig artikel 30.1 aan de ECB overgedragen externe reserves te 
vermenigvuldigen met de ratio tussen het aantal aandelen waarop de betrokken nationale centrale 
bank heeft ingeschreven en het aantal aandelen dat de andere nationale centrale banken al hebben 
volgestort.  
48.2. Behalve de storting die overeenkomstig artikel 48.1 moet worden verricht, draagt de be ­
trokken centrale bank bij tot de reserves van de ECB, tot de voorzieningen die met reserves zijn 
gelijkgesteld, en tot het bedrag dat nog moet worden toegerekend aan de reserves en voorzieningen 
overeenkomstig het saldo van de winst- en verliesrekening per 31 december van het jaar voorafgaandNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/249
aan de intrekking van de derogatie. De verschuldigde bijdrage wordt bepaald door het bedrag van de 
reserves, als hierboven omschreven en als voorkomend op de goedgekeurde balans van de ECB, te 
vermenigvuldigen met de ratio tussen het aantal aandelen waarop de betrokken centrale bank heeft 
ingeschreven en het aantal aandelen dat de andere centrale banken al hebben volgestort.  
48.3. Zodra één of meer landen lidstaat worden en hun respectieve nationale centrale banken deel 
gaan uitmaken van het ESCB, worden het geplaatste kapitaal van de ECB en het plafond voor de 
externe reserves welke aan de ECB mogen worden overgedragen, automatisch verhoogd. De ver ­
hoging wordt bepaald door de op dat ogenblik geldende bedragen te vermenigvuldigen met de ratio 
tussen de weging, in het kader van de uitgebreide verdeelsleutel voor de inschrijving op het kapitaal, 
van de toetredende nationale centrale banken in kwestie enerzijds en die van de nationale centrale banken die reeds deel uitmaken van het ESCB anderzijds. De weging van elke nationale centrale bank in de kapitaalsleutel wordt berekend naar analogie van artikel 29, lid 1, en in overeenstemming met 
artikel 29, lid 2. De referentieperioden voor de statische gegevens zijn gelijk aan die welke zijn 
toegepast voor de laatste vijfjaarlijkse aanpassing van de wegingen krachtens artikel 29, lid 3.  
Artikel 49
 (oud artikel 52)  
Inwisseling van bankbiljetten in valuta's van de lidstaten  
Na de onherroepelijke vaststelling van de wisselkoersen overeenkomstig artikel 140, lid 3, van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, treft de Raad van bestuur de noodzakelijke 
maatregelen om te verzekeren dat bankbiljetten luidende in valuta's met onherroepelijk vastgestelde 
wisselkoersen door de nationale centrale banken worden ingewisseld tegen hun respectieve pari- waarden.  
Artikel 50
 (oud artikel 53)  
Toepasselijkheid van de overgangsbepalingen  
Indien en zolang er nog lidstaten zijn met een derogatie, zijn de artikelen 42 tot en met 47 van 
toepassing.NL C 83/250 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 5)  
BETREFFENDE DE STATUTEN VAN 
DE EUROPESE INVESTERINGSBANK  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
WENSENDE, de in artikel 308 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
bedoelde statuten van de Europese Investeringsbank vast te stellen,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag 
betreffende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie zijn 
gehecht:  
Artikel 1  
De Europese Investeringsbank welke bij artikel 308 van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie is ingesteld, hierna te noemen de „Bank”, wordt opgericht, oefent haar functies uit en verricht haar werkzaamheden overeenkomstig de bepalingen van de Verdragen en van deze statuten.  
Artikel 2  
De taak van de Bank is in artikel 309 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
omschreven. 
Artikel 3  
Overeenkomstig artikel 308 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie zijn de 
lidstaten de leden van de Bank.  
Artikel 4  
1. Het kapitaal van de Bank bedraagt 232 392 989 000 EUR, waarin door de lidstaten voor de 
volgende bedragen wordt deelgenomen:
 
Duitsland  37 578 019 000  
Frankrijk  37 578 019 000  
Italië  37 578 019 000  
Verenigd Koninkrijk  37 578 019 000  
Spanje 22 546 811 500  
België 10 416 365 500  
Nederland  10 416 365 500  
Zweden  6 910 226 000  
Denemarken  5 274 105 000  
Oostenrijk  5 170 732 500  
Polen 4 810 160 500  
Finland  2 970 783 000NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/251
Griekenland  2 825 416 500  
Portugal  1 820 820 000  
Tsjechië 1 774 990 500  
Hongarije  1 679 222 000  
Ierland  1 318 525 000  
Roemenië  1 217 626 000  
Slowakije  604 206 500  
Slovenië  560 951 500  
Bulgarije  410 217 500  
Litouwen  351 981 000  
Luxemburg  263 707 000  
Cyprus 258 583 500  
Letland  214 805 000  
Estland  165 882 000  
Malta 98 429 500 
De lidstaten zijn ten hoogste aansprakelijk tot he t nog niet gestorte bedrag van hun aandeel in het 
geplaatste kapitaal.  
2. De toelating van een nieuw lid brengt verhoging van het geplaatste kapitaal mede, overeen ­
komende met de inbreng van het nieuwe lid.  
3. De Raad van gouverneurs kan met eenparigheid van stemmen tot een verhoging van het 
geplaatste kapitaal besluiten.  
4. Het aandeel der leden in het geplaatste kapitaal kan gecedeerd noch verpand worden en is niet 
vatbaar voor beslag.  
Artikel 5  
1. Het geplaatste kapitaal wordt door de lidstaten gestort ten belope van gemiddeld 5 % van de in 
artikel 4, lid 1, omschreven bedragen.  
2. In geval van verhoging van het geplaatste kapitaal, stelt de Raad van gouverneurs met een ­
parigheid van stemmen het percentage vast dat moet worden gestort alsmede de wijze van storting. 
Storting in contanten geschiedt uitsluitend in euro.  
3. De Raad van bewind kan de storting van het resterende deel van het geplaatste kapitaal 
verlangen, voor zover dit noodzakelijk is om aan de verplichtingen van de Bank te voldoen.  
Storting geschiedt door elke lidstaat in verhouding tot zijn aandeel in het geplaatste kapitaal.NL C 83/252 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 6  
(oud artikel 8)  
De Bank wordt bestuurd en beheerd door een Raad van gouverneurs, een Raad van bewind en een 
directie.  
Artikel 7  
(oud artikel 9)  
1. De Raad van gouverneurs bestaat uit de door de lidstaten aangewezen ministers.  
2. De Raad van gouverneurs stelt de algemene richtlijnen vast met betrekking tot de krediet ­
politiek van de Bank, overeenkomstig de doelstellingen van de Unie.  
Hij ziet erop toe dat deze richtlijnen worden opgevolgd.  
3. Bovendien geldt voor de Raad van gouverneurs het volgende:  
a) hij besluit tot verhoging van het geplaatste kapitaal in overeenstemming met artikel 4, lid 3, en 
met artikel 5, lid 2;  
b) hij stelt, ter fine van artikel 9, lid 1, vast volgens welke beginselen financieringsverrichtingen door 
de Bank in het kader van haar taak geschieden;  
c) hij oefent de bevoegdheden uit welke in de artikelen 9 en 11 voor de benoeming en het ambts ­
halve ontslaan der leden van de Raad van bewind en van de directie, alsmede in artikel 11, lid 1, 
tweede alinea, zijn genoemd;  
d) hij besluit overeenkomstig artikel 16, lid 1, tot financiering van investeringsverrichtingen die 
geheel of gedeeltelijk buiten het grondgebied van de lidstaten zullen worden gedaan;  
e) hij keurt het door de Raad van bewind opgestelde jaarverslag goed;  
f) hij keurt de jaarbalans alsmede de winst- en verliesrekening goed;  
g) hij oefent de overige op grond van deze statuten verleende bevoegdheden uit;  
h) hij keurt het reglement van orde van de Bank goed.  
4. De Raad van gouverneurs is bevoegd om met eenparigheid van stemmen, in het kader van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en van deze statuten, alle besluiten te nemen 
met betrekking tot de schorsing van de werkzaamheden van de Bank en met betrekking tot haar 
eventuele liquidatie.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/253
Artikel 8  
(oud artikel 10)  
Voor zover in deze statuten niet anders is bepaald, worden de besluiten van de Raad van gouverneurs 
met meerderheid van de stemmen zijner leden genomen. Deze meerderheid moet ten minste 50 % 
van het geplaatste kapitaal vertegenwoordigen.  
Een gekwalificeerde meerderheid wordt gevormd door achttien stemmen en 68 % van het geplaatste 
kapitaal. 
Onthouding door aanwezige of vertegenwoordigde leden vormt geen beletsel voor de vaststelling van 
besluiten die eenparigheid van stemmen vereisen.  
Artikel 9  
(oud artikel 11)  
1. De Raad van bewind beslist over financieringen, met name in de vorm van kredieten en 
garanties, en over het aangaan van leningen; hij stelt de rentevoet vast voor de door de Bank verstrekte leningen alsmede de provisies en overige verplichtingen. Hij kan op grond van een met 
gekwalificeerde meerderheid van stemmen genomen besluit, bepaalde bevoegdheden aan het directie
­
comité delegeren. Hij bepaalt onder welke voorwaarden en op welke wijze deze delegatie geschiedt 
en ziet toe op de uitvoering ervan.  
De Raad van bewind ziet toe op een goed bestuur van de Bank en zorgt ervoor dat het beheer van de 
Bank plaatsvindt in overeenstemming met de bepalingen van de Verdragen en de statuten en de 
algemene richtlijnen welke door de Raad van gouverneurs worden vastgesteld.  
Na het boekjaar brengt hij verslag uit aan de Raad van gouverneurs en maakt dit verslag na 
goedkeuring bekend.  
2. De Raad van bewind bestaat uit achtentwintig bewindvoerders en achttien plaatsvervangers.  
De bewindvoerders worden voor de tijd van vijf jaar door de Raad van gouverneurs benoemd; door 
elke lidstaat en door de Commissie wordt een bewindvoerder aangewezen.  
De plaatsvervangers worden voor een tijdvak van vijf jaar door de Raad van gouverneurs benoemd, 
en wel als volgt:  
— twee plaatsvervangers aangewezen door de Bondsrepubliek Duitsland,  
— twee plaatsvervangers aangewezen door de Franse Republiek,  
— twee plaatsvervangers aangewezen door de Italiaanse Republiek,  
— twee plaatsvervangers aangewezen door het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord- 
Ierland,  
— een plaatsvervanger aangewezen in onderlinge overeenstemming door het Koninkrijk Spanje en 
de Portugese Republiek,NL C 83/254 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
— een plaatsvervanger aangewezen in onderlinge overeenstemming door het Koninkrijk België, het 
Groothertogdom Luxemburg en het Koninkrijk der Nederlanden,  
— twee plaatsvervangers aangewezen in onderlinge overeenstemming door het Koninkrijk Dene ­
marken, de Helleense Republiek, Ierland en Roemenië,  
— twee plaatsvervangers aangewezen in onderlinge overeenstemming door de Republiek Estland, de 
Republiek Letland, de Republiek Litouwen, de Republiek Oostenrijk, de Republiek Finland en het 
Koninkrijk Zweden,  
— drie plaatsvervangers aangewezen in onderlinge overeenstemming door de Republiek Bulgarije, de 
Tsjechische Republiek, de Republiek Cyprus, de Republiek Hongarije, de Republiek Malta, de 
Republiek Polen, de Republiek Slovenië, de Slowaakse Republiek,  
— een plaatsvervanger aangewezen door de Commissie.  
De Raad van bewind coöpteert zes deskundigen zonder stemrecht: drie als lid en drie als plaats ­
vervanger.  
De bewindvoerders en de plaatsvervangers zijn herbenoembaar.  
Het reglement van orde bevat de nadere regels inzake deelneming aan de vergaderingen van de Raad 
van bewind alsmede de voorschriften betreffende de plaatsvervangers en de gecoöpteerde leden.  
De president of, bij ontstentenis, een van de vice-presidenten van de directie oefent het voorzitter ­
schap uit van de Raad van bewind, zonder aan de stemming deel te nemen.  
Als leden van de Raad van bewind worden gekozen personen die alle waarborgen bieden voor 
onafhankelijkheid en bekwaamheid. Zij zijn slechts aan de Bank verantwoording schuldig.  
3. Een bewindvoerder kan slechts dan door de Raad van gouverneurs, welke ter zake met ge ­
kwalificeerde meerderheid van stemmen besluit, ambtshalve worden ontslagen, indien hij niet meer 
voldoet aan de voorwaarden welke voor de uitoefening van zijn functie zijn gesteld.  
Ingeval het jaarverslag niet wordt goedgekeurd, treedt de Raad van bewind af.  
4. Indien er ten gevolge van overlijden of van vrijwillig, ambtshalve of collectief ontslag een 
vacature ontstaat, wordt tot vervanging overgegaan overeenkomstig de in lid 2 vastgestelde voor ­
schriften. Behalve bij algehele vernieuwing, worden de leden voor de verdere duur van hun mandaat vervangen.
 
5. De Raad van gouverneurs stelt de vergoeding vast voor de leden van de Raad van bewind. Hij 
bepaalt welke functie eventueel onverenigbaar is met die van bewindvoerder en van plaatsvervanger.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/255
Artikel 10  
(oud artikel 12)  
1. Elke bewindvoerder beschikt in de Raad van bewind over één stem. Hij kan zijn stem in alle 
gevallen overeenkomstig in het reglement van orde van de Bank vast te stellen regels delegeren.  
2. Voor zover in deze statuten niet anders is bepaald, worden de besluiten van de Raad van 
bewind genomen door ten minste eenderde (1/3) van de stemgerechtigde leden die ten minste vijftig 
procent (50 %) van het geplaatste kapitaal vertegenwoordigen. Voor de gekwalificeerde meerderheid zijn achttien (18) eensluidende stemmen vereist en achtenzestig procent (68 %) van het geplaatste 
kapitaal. Het reglement van orde van de Bank stelt het quorum vast dat voor het nemen van 
rechtsgeldige besluiten in de Raad van bewind is vereist.  
Artikel 11
 
(oud artikel 13)  
1. De directie bestaat uit een president en acht vice-presidenten, die voor de tijd van zes jaar door 
de Raad van gouverneurs op voorstel van de Raad van bewind worden benoemd. Zij zijn her ­
benoembaar.  
De Raad van gouverneurs kan met eenparigheid van stemmen het aantal leden van de directie 
wijzigen.  
2. Op voorstel van de Raad van bewind, met gekwalificeerde meerderheid van stemmen tot stand 
gekomen, kan de Raad van gouverneurs, eveneens met gekwalificeerde meerderheid van stemmen, 
besluiten, de leden van de directie ambtshalve te ontslaan.  
3. De directie behandelt de lopende zaken van de Bank, onder leiding van de president en onder 
toezicht van de Raad van bewind.  
Zij bereidt de besluiten van de Raad van bewind voor, met name wat betreft het aangaan van 
leningen en het verlenen van financieringen, met name in de vorm van kredieten en garanties, en 
zorgt voor de uitvoering van die besluiten.  
4. De adviezen inzake plannen voor het aangaan van leningen en het verlenen van financiering, 
met name in de vorm van kredieten en garanties worden door de directie met meerderheid van 
stemmen vastgesteld.  
5. De Raad van gouverneurs stelt de vergoeding vast voor de leden van de directie en bepaalt 
welke werkzaamheden onverenigbaar zijn met hun ambt.  
6. De president of bij ontstentenis, een van de vice-presidenten vertegenwoordigt de Bank in en 
buiten rechte.  
7. De personeelsleden van de Bank staan onder het gezag van de president. Zij worden door hem 
benoemd en ontslagen. Bij de keuze van het personeel dient niet alleen rekening te worden gehouden 
met persoonlijke geschiktheid en beroepsbekwaamheid, doch eveneens met een billijke verdeling naar 
nationaliteit over de lidstaten. In het reglement van orde wordt bepaald welke instantie bevoegd is de 
bepalingen die op het personeel van toepassing zijn, vast te stellen.NL C 83/256 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
8. De directie en het personeel van de Bank zijn slechts aan de Bank verantwoording schuldig en 
oefenen hun functies in volledige onafhankelijkheid uit.  
Artikel 12  
(oud artikel 14)  
1. Een comité van zes leden, door de Raad van gouverneurs op grond van hun bekwaamheid 
benoemd, controleert de activiteiten van de B ank op verenigbaarheid met de beste bancaire praktijken 
en is belast met de controle van de rekeningen van de Bank.  
2. Het in lid 1 bedoelde comité onderzoekt elk jaar de regelmatigheid van de verrichtingen en van 
de boeken van de Bank. Te dien einde controleert het of de verrichtingen van de Bank overeen ­
komstig de in deze statuten en in het reglement van orde vastgestelde voorschriften en procedures 
hebben plaatsgevonden.  
3. Het in lid 1 bedoelde comité verklaart dat de financiële staten, alsmede alle financiële gegevens 
die zijn vervat in de door de Raad van bewind opgestelde jaarrekening, zowel aan de actief- als aan de passiefzijde een trouwe weergave zijn van de financiële situatie van de Bank, alsmede van haar resultaten en kasstroom over het beschouwde boekjaar.  
4. Het reglement van orde bepaalt welke kwalificaties de leden van het in lid 1 bedoelde comité 
moeten bezitten, alsmede onder welke voorwaarden en op welke wijze het comité werkt.  
Artikel 13
 
(oud artikel 15)  
De Bank onderhoudt de betrekkingen met elke lidstaat door tussenkomst van de door deze aange ­
wezen autoriteit. Voor de uitvoering van financiële verrichtingen heeft zij toegang tot de nationale 
centrale bank van de betrokken lidstaat of tot andere door die staat gemachtigde financiële instel ­
lingen.  
Artikel 14  
(oud artikel 16)  
1. De Bank werkt samen met alle internationale organisaties waarvan de werkzaamheden zich 
uitstrekken over een terrein dat met het hare overeenkomt.  
2. De Bank legt alle contacten welke dienstig zijn voor de samenwerking met de bankinstellingen 
en financiële instellingen der landen tot welke zij haar verrichtingen uitstrekt.  
Artikel 15  
(oud artikel 17)  
Op verzoek van een lidstaat of van de Commissie dan wel ambtshalve worden de richtlijnen die door 
de Raad van gouverneurs overeenkomstig artikel 7 van deze statuten zijn vastgesteld door hem 
uitgelegd of aangevuld op dezelfde wijze als waarop zij tot stand zijn gekomen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/257
Artikel 16  
(oud artikel 18)  
1. In het kader van de in artikel 309 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie omschreven taak, verleent de Bank financiering, met name in de vorm van kredieten en 
garanties, aan haar leden of aan particuliere of openbare ondernemingen ten behoeve van investe ­
ringen, te verwezenlijken op het grondgebied van de lidstaten, voor zover uit andere bronnen voortkomende middelen niet tegen redelijke voorwaarden beschikbaar zijn.  
Nochtans kan de Bank, krachtens een met gekwalificeerde meerderheid van stemmen op voorstel van 
de Raad van bewind genomen besluit van de Raad van gouverneurs, financiering verlenen voor 
investeringen welke geheel of gedeeltelijk buiten het grondgebied van de lidstaten zullen worden 
verwezenlijkt.  
2. Het verstrekken van leningen wordt zoveel mogelijk ondergeschikt gemaakt aan de inschakeling 
van andere financieringsmiddelen.  
3. Wanneer een lening wordt toegekend aan een onderneming of een ander lichaam dan een 
lidstaat, maakt de Bank het verstrekken van deze lening ondergeschikt hetzij aan een garantie van de 
lidstaat op wiens grondgebied de investering zal worden verwezenlijkt, hetzij aan andere voldoende 
waarborgen, hetzij aan de financiële soliditeit van de debiteur.  
In het kader van de door de Raad van gouverneurs in de zin van artikel 7, lid 3, onder b), vast
­
gestelde beginselen en indien de verwezenlijking van de projecten bedoeld in artikel 309 van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie zulks vereist, stelt de Raad van bewind voorts met gekwalificeerde meerderheid van stemmen de voorwaarden en bijzonderheden vast van elke 
financiering met een specifiek risicoprofiel die uit dien hoofde beschouwd wordt als een speciale 
activiteit.  
4. De Bank kan leningen garanderen die door openbare of particuliere ondernemingen of door 
lichamen zijn aangegaan ter verwezenlijking van projecten als bedoeld in artikel 309 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie.  
5. De som van de door de Bank verstrekte uitstaande leningen en garanties, mag 250 % van het 
geplaatste kapitaal, van de reserves, van de niet toegewezen voorzieningen, en van het saldo van de 
winst- en verliesrekening niet te boven gaan. Het gecumuleerde bedrag van die posten wordt 
berekend na aftrek van een bedrag dat gelijk is aan het geplaatste kapitaal, al dan niet gestort, uit 
hoofde van elke deelneming van de Bank.  
Op geen enkel moment mag het bedrag dat is gestort uit hoofde van de deelnemingen door de Bank 
meer bedragen dan het totaal van het vrijgemaakte gedeelte van haar kapitaal, van haar reserves, van 
haar niet-toegewezen voorzieningen en van het saldo van de winst- en verliesrekening.  
Bij wijze van uitzondering krijgen de speciale activiteiten van de Bank waartoe door de Raad van 
gouverneurs en de Raad van bewind wordt besloten overeenkomstig lid 3, een specifieke toewijzing 
in reserves.  
Dit lid is eveneens van toepassing op de geconsolideerde rekeningen van de Bank.
 
6. De Bank beveiligt zich tegen wisselkoersrisico's door in de lenings- en garantieovereenkomsten 
de naar haar mening passende bepalingen op te nemen.NL C 83/258 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 17  
(oud artikel 19)  
1. De rentevoet voor door de Bank te verstrekken leningen alsmede de provisie en andere lasten 
dienen te worden aangepast aan de op de kapitaalmarkt geldende voorwaarden en zodanig te worden 
berekend dat de daaruit voortvloeiende ontvangsten de Bank in staat stellen haar verplichtingen na te 
komen, haar kosten en risico's te dekken en overeenkomstig artikel 22 een reservefonds te vormen.  
2. De Bank staat geen verlagingen toe van de rentevoet. Ingeval er, gelet op de bijzondere aard 
van de te financieren investering, aanleiding bestaat tot verlaging van de rentevoet, kan de belang ­
hebbende lidstaat of een derde instantie rentevergoedingen verlenen, voor zover dit verenigbaar is 
met de in artikel 107 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie vastgestelde regels.  
Artikel 18
 
(oud artikel 20)  
Bij het verstrekken van financiering neemt de Bank de volgende beginselen in acht.  
1. Zij waakt ervoor dat haar gelden op de meest rationele wijze in het belang van de Unie worden 
aangewend.  
Zij kan slechts leningen verstrekken of op te nemen leningen garanderen:  
a) wanneer rente en aflossing bij investeringen, uitgevoerd door ondernemingen in de productieve 
sector in het geval van andere investeringen, zijn gewaarborgd door de exploitatieopbrengsten, of door een verbintenis aangegaan door de staat waarin de investering wordt uitgevoerd dan wel op 
enigerlei andere wijze;  
b) en wanneer de uitvoering van de investering bijdraagt tot een verhoging van de economische 
productiviteit in het algemeen en eveneens tot de verwezenlijking van de interne markt.  
2. Zij mag op generlei wijze deelnemen in ondernemingen noch een verantwoordelijkheid in het 
beleid daarvan op zich nemen, tenzij beveiliging van haar rechten dit als waarborg voor de inning 
van haar schuldvordering vereist.  
In het kader van de door de Raad van gouverneurs krachtens artikel 7, lid 3, onder b), vastgestelde 
beginselen en indien de verwezenlijking van de projecten bedoeld in artikel 309 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie zulks vereist, stelt de Raad van bewind evenwel met 
gekwalificeerde meerderheid van stemmen de voorwaarden en bijzonderheden van een deelneming in 
het kapitaal van een commerciële onderneming vast, in de regel ter aanvulling van een lening of een 
garantie, indien zulks nodig is voor de financiering van een investering of van een programma.  
3. Zij kan haar schuldvorderingen cederen op de kapitaalmarkt en te dien einde van haar geld
­
nemers de uitgifte van obligaties of andere effecten verlangen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/259
4. Noch de Bank noch de lidstaten mogen als voorwaarde stellen dat uitgeleende gelden in een 
bepaalde lidstaat moeten worden besteed.  
5. Zij kan het verstrekken van leningen afhankelijk stellen van het uitschrijven van internationale 
aanbestedingen.  
6. Zij financiert noch geheel noch gedeeltelijk een financiering waartegen de lidstaat op wiens 
grondgebied de financiering moet worden uitgevoerd, zich verzet.  
7. Ter aanvulling van haar kredietverlening kan de Bank zorgen voor technische bijstand volgens 
de voorwaarden en bijzonderheden die door de Raad van gouverneurs worden bepaald met gekwa ­
lificeerde meerderheid van stemmen en met inachtneming van deze statuten.  
Artikel 19  
(oud artikel 21)  
1. Iedere onderneming of openbaar of privaat lichaam kan rechtstreeks een aanvraag om finan ­
ciering tot de Bank richten. Een aanvraag kan ook tot de Bank worden gericht, hetzij door tussen ­
komst van de Commissie, hetzij van de lidstaat op wiens grondgebied de investering zal worden 
verwezenlijkt.  
2. Wanneer de aanvragen door tussenkomst van de Commissie plaatsvinden, worden zij voor 
advies voorgelegd aan de lidstaat op wiens grondgebied de investering zal worden uitgevoerd. 
Wanneer de aanvragen door tussenkomst van de lidstaat plaatsvinden, worden zij voor advies aan 
de Commissie voorgelegd. Wanneer zij rechtstreeks van een onderneming afkomstig zijn, worden zij 
aan de betrokken lidstaat en aan de Commissie voorgelegd.  
De betrokken lidstaten en de Commissie dienen hun advies binnen een termijn van ten hoogste twee 
maanden te geven; bij gebreke van een antwoord binnen deze termijn, mag de Bank aannemen dat 
tegen het betrokken project geen bezwaren bestaan.  
3. De Raad van bewind beslist over financieringsverrichtingen welke hem door de directie worden 
voorgelegd.  
4. De Directie onderzoekt of de haar voorgelegde lenings- en garantieaanvragen voldoen aan de 
bepalingen van deze statuten, met name aan die van de artikelen 16 en 18. Indien de directie zich 
uitspreekt voor de financiering, moet zij het desbetreffende voorstel aan de Raad van bewind voor ­
leggen; zij kan haar gunstig advies afhankelijk stellen van de voorwaarden welke zij als wezenlijk 
beschouwt. Indien de directie zich uitspreekt tegen het verstrekken van de financiering, moet zij de 
desbetreffende bescheiden, vergezeld van haar advies, voorleggen aan de Raad van bewind.  
5. Wanneer de directie een afwijzend advies uitbrengt, kan de Raad van bewind de betrokken 
financiering niet dan met eenparigheid van stemmen verstrekken.  
6. Wanneer de Commissie een afwijzend advies uitbrengt, kan de Raad van bewind de betrokken 
financiering niet dan met eenparigheid van stemmen verstrekken; daarbij onthoudt de bewindvoerder 
die na aanwijzing van de Commissie is benoemd, zich van stemming.NL C 83/260 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
7. Ingeval zowel de directie als de Commissie een afwijzend advies uitbrengen, mag de Raad van 
bewind de betrokken financiering niet verstrekken.  
8. Indien de bescherming van de rechten en belangen van de Bank een herschikking van een 
financieringsverrichting met betrekking tot goedgekeurde investeringen rechtvaardigt, neemt het 
directiecomité onverwijld de spoedmaatregelen die zij nodig acht en legt deze onverwijld voor aan 
de Raad van bewind.  
Artikel 20  
(oud artikel 22)  
1. De Bank neemt op de kapitaalmarkten de gelden op welke ter vervulling van haar taak nood ­
zakelijk zijn.  
2. De Bank kan op de kapitaalmarkt van de lidstaten leningen opnemen in het kader van de voor 
deze markten geldende wettelijke voorschriften.  
De bevoegde instanties van een lidstaat die onder een derogatie valt in de zin van artikel 139, lid 1, 
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie kunnen zich slechts hiertegen ver ­
zetten, indien ernstige storingen op de kapitaalmarkt van die staat te vrezen zijn.  
Artikel 21  
(oud artikel 23)  
1. De Bank kan de beschikbare middelen welke zij niet onmiddellijk nodig heeft om aan haar 
verplichtingen te voldoen, op de volgende wijze aanwenden:  
a) zij kan deze op de geldmarkten uitzetten,  
b) met inachtneming van de bepalingen van artikel 18, lid 2, kan zij effecten kopen of verkopen,  
c) zij kan elke andere financiële handeling verrichten welke met haar doel verband houdt.  
2. Onverminderd de bepalingen van artikel 23, verricht de Bank bij het beheer over de door haar 
uitgezette gelden geen deviezenarbitrage welke niet rechtstreeks noodzakelijk is voor de verwezen ­
lijking van door haar te verstrekken leningen of voor de nakoming van de verplichtingen welke zij wegens door haar aangegane leningen of verstrekte garanties op zich heeft genomen.
 
3. Op het in dit artikel bedoelde gebied handelt de Bank in overleg met de bevoegde instanties van 
de lidstaten of met hun nationale centrale banken.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/261
Artikel 22  
(oud artikel 24)  
1. Er zal geleidelijk een reservefonds worden gevormd ten belope van 10 % van het geplaatste 
kapitaal. Indien de stand van de verplichtingen van de Bank zulks rechtvaardigt, kan de Raad van 
bewind besluiten tot het vormen van aanvullende reserves. Zolang dit reservefonds nog niet geheel is 
gevormd, behoort het te worden gevoed door:  
a) de renteontvangsten uit hoofde van leningen door de Bank verstrekt uit de door de lidstaten 
krachtens artikel 5 te storten bedragen,  
b) de renteontvangsten uit hoofde van leningen door de Bank verstrekt uit de bedragen, verkregen 
door de terugbetaling van de onder punt a) bedoelde leningen,  
voor zover deze renteontvangsten niet noodzakelijk zijn voor het nakomen der verplichtingen en 
voor het dekken der kosten van de Bank.  
2. De middelen van het reservefonds dienen zodanig te worden belegd dat zij te allen tijde het 
doel van dit fonds kunnen dienen.  
Artikel 23  
(oud artikel 25)  
1. De Bank is steeds bevoegd haar bezit aan deviezen van een van de lidstaten die de euro niet als 
munt hebben over te maken met het oog op de uitvoering van financiële verrichtingen overeen ­
komstig haar taak als omschreven in artikel 309 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en met inachtneming van de bepalingen van artikel 21 van deze statuten. De Bank 
vermijdt dergelijke overmakingen zoveel mogelijk indien zij saldi beschikbaar heeft of beschikbaar 
kan maken in valuta die zij nodig heeft.  
2. De Bank mag haar bezit aan deviezen van een der lidstaten die de euro niet als munt hebben 
niet zonder toestemming van deze staat omzetten in deviezen van derde landen.  
3. De Bank kan vrij beschikken over dat deel van het kapitaal dat is gestort, en eveneens over de 
op de markten van derde landen geleende deviezen.
 
4. De lidstaten verbinden zich, die deviezen ter beschikking van de debiteuren van de Bank te 
stellen, welke vereist zijn voor de terugbetaling van hoofdsom en rente van de leningen die de Bank 
verstrekt of gegarandeerd heeft, ten behoeve van op het grondgebied der lidstaten uit te voeren 
investeringen.NL C 83/262 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 24  
(oud artikel 26)  
Indien een lidstaat zijn uit deze statuten voortvloeiende verplichtingen als lid niet nakomt, met name 
de verplichting zijn aandeel te storten of aan zijn verbintenissen ter zake van opgenomen leningen te 
voldoen, kan de verstrekking van leningen of van garanties aan deze lidstaat of aan zijn onderdanen 
worden geschorst door een met gewone meerderheid van stemmen genomen besluit van de Raad van 
gouverneurs.  
Dit besluit bevrijdt de staat noch zijn onderdanen van hun verplichtingen jegens de Bank.  
Artikel 25  
(oud artikel 27)  
1. Indien de Raad van gouverneurs besluit de werkzaamheid van de Bank te schorsen, moeten alle 
werkzaamheden zonder verwijl worden stopgezet, met uitzondering van die welke noodzakelijk zijn 
om het gebruik, de bescherming en het behoud van de bezittingen, alsmede de afwikkeling der 
verplichtingen behoorlijk te waarborgen.  
2. In geval van liquidatie benoemt de Raad van gouverneurs de liquidateurs en geeft hun aan ­
wijzingen voor de afwikkeling daarvan. Hij ziet toe op de vrijwaring van de rechten van het per ­
soneel.  
Artikel 26  
(oud artikel 28)  
1. De Bank heeft in ieder der lidstaten de ruimste handelingsbevoegdheid welke door de nationale 
wetgevingen aan rechtspersonen wordt toegekend; zij kan roerende en onroerende goederen ver ­
krijgen en vervreemden en in rechte optreden.  
2. De bezittingen van de Bank kunnen op geen enkele wijze gevorderd of onteigend worden.  
Artikel 27  
(oud artikel 29)  
Geschillen tussen de Bank enerzijds en haar geldgevers, geldnemers of derden anderzijds worden, 
behoudens de aan het Hof van Justitie van de Europese Unie toegekende bevoegdheden, door de 
bevoegde nationale rechter beslecht. De Bank kan in een contract in een scheidsrechterlijke procedure 
voorzien.  
De Bank kiest woonplaats in elk der lidstaten. Zij kan echter in een contract een bijzondere woon ­
plaats kiezen.  
De vermogenswaarden van de Bank kunnen slechts ingevolge rechterlijke beslissing in beslag geno ­
men of geëxecuteerd worden.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/263
Artikel 28  
(oud artikel 30)  
1. De Raad van gouverneurs kan met eenparigheid van stemmen besluiten tot de oprichting van 
filialen of andere lichamen die rechtspersoonlijkheid bezitten en financieel onafhankelijk zijn.  
2. De Raad van gouverneurs stelt met eenparigheid van stemmen de statuten van de in lid 1 
bedoelde organen vast waarin met name de doelstellingen, de structuur, het kapitaal, het lidmaat ­
schap, de zetel, de financiële middelen, de beleidsinstrumenten en de regelingen met betrekking tot 
de accountantscontrole, alsmede hun relatie met de organen van de Bank worden vastgesteld.  
3. De Bank is bevoegd om deel te nemen in het beheer van deze organen en bij te dragen aan het 
geplaatste kapitaal ervan tot een bedrag dat door de Raad van gouverneurs bij een met eenparigheid 
van stemmen genomen besluit wordt vastgesteld.  
4. Het protocol betreffende de voorrechten en immuniteiten van de Europese Unie is van toepas ­
sing op de in lid 1 bedoelde organen voor zover deze onder het recht van de Unie vallen, op de 
leden van haar organen waar het de uitoefening van hun taken betreft, en op hun personeelsleden, volgens dezelfde bepalingen en onder dezelfde voorwaarden als die welke van toepassing zijn op de 
Bank. 
Dividenden, meerwaarden of andere van die organen afkomstige inkomensvormen waarop andere 
leden dan de Europese Unie en de Bank, recht hebben, blijven evenwel onderworpen aan de fiscale 
bepalingen van de toepasselijke wetgeving.  
5. Het Hof van Justitie van de Europese Unie is bevoegd om binnen de hierna genoemde grenzen 
uitspraak te doen in geschillen over maatregelen die zijn getroffen door de organen van een aan het recht van de Unie onderworpen instantie. Tegen deze maatregelen kan onder de in artikel 263 van 
het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie bepaalde voorwaarden, beroep worden 
ingesteld door leden van een dergelijk orgaan in die hoedanigheid of door lidstaten.
 
6. De Raad van gouverneurs kan met eenparigheid van stemmen besluiten het personeel van aan 
het recht van de Unie onderworpen organen aan te sluiten bij gemeenschappelijke stelsels met de 
Bank, met inachtneming van de respectieve interne procedures.NL C 83/264 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 6)  
BETREFFENDE DE PLAATS VAN DE ZETELS 
VAN DE INSTELLINGEN, VAN BEPAALDE 
INSTANTIES, ORGANEN, ORGANISATIES EN 
DIENSTEN VAN DE EUROPESE UNIE  
DE VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN DER LIDSTATEN,  
GELET OP  artikel 341 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en artikel 189 
van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie,  
WIJZEND OP EN BEVESTIGEND  het besluit van 8 april 1965, zulks onverminderd de daarin vervatte 
bepalingen betreffende de zetel van toekomstige instellingen, organen, organisaties en diensten,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT OMTRENT  de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Gemeenschap, het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en het 
Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie worden gehecht:  
Enig artikel  
a) Het Europees Parlement heeft zijn zetel te Straatsburg, voor de twaalf periodes van de maan ­
delijkse voltallige zittingen met inbegrip van de begrotingszitting. De bijkomende voltallige zit ­
tingen worden gehouden te Brussel. De commissies van het Europees Parlement zetelen te Brussel. Het secretariaat-generaal van het Europees Parlement en zijn diensten blijven in Luxemburg 
gevestigd.  
b) De Raad heeft zijn zetel te Brussel. In de maanden april, juni en oktober houdt de Raad zijn 
zittingen in Luxemburg.  
c) De Commissie heeft haar zetel te Brussel. De in de artikelen 7, 8 en 9 van het besluit van 8 april 
1965 genoemde diensten zijn gevestigd in Luxemburg.  
d) Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft zijn zetel te Luxemburg.  
e) De Rekenkamer heeft zijn zetel te Luxemburg.  
f) Het Economisch en Sociaal Comité heeft zijn zetel te Brussel.  
g) Het Comité van de Regio's heeft zijn zetel te Brussel.  
h) De Europese Investeringsbank heeft haar zetel te Luxemburg.  
i) De Europese Centrale Bank heeft haar zetel te Frankfurt.
 
j) De Europese Politiedienst (Europol) heeft zijn zetel te Den Haag.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/265
PROTOCOL (Nr. 7)  
BETREFFENDE DE VOORRECHTEN EN 
IMMUNITEITEN VAN DE EUROPESE UNIE  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
OVERWEGENDE  dat krachtens de bepalingen van artikel 343 van het Verdrag betreffende de werking 
van de Europese Unie en naar artikel 191 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeen ­
schap voor Atoomenergie (EGA), de Europese Unie en de EGA op het grondgebied van de lidstaten 
de immuniteiten en voorrechten genieten welke nodig zijn ter vervulling van hun taak,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT OMTRENT  de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie, het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie worden gehecht:
 
HOOFDSTUK I  
EIGENDOMMEN, FONDSEN, BEZITTINGEN EN VERRICHTINGEN VAN DE EUROPESE UNIE  
Artikel 1  
De gebouwen en terreinen van de Europese Unie zijn onschendbaar. Zij zijn vrijgesteld van huis ­
zoeking, vordering, verbeurdverklaring of onteigening. De eigendommen en bezittingen van de Euro ­
pese Unie kunnen zonder toestemming van het Hof van Justitie niet worden getroffen door enige 
dwangmaatregel van bestuursrechtelijke of gerechtelijke aard.  
Artikel 2  
Het archief van de Unie is onschendbaar.  
Artikel 3  
De Unie, haar bezittingen, inkomsten en andere eigendommen zijn vrijgesteld van alle directe 
belastingen.  
Telkens wanneer hun dit mogelijk is, treffen de regeringen van de lidstaten passende maatregelen tot 
kwijtschelding of teruggave van het bedrag der indirecte belastingen en van belastingen op de 
verkoop, welke een deel vormen van de prijs van onroerende of roerende goederen, wanneer de 
Unie voor haar officieel gebruik belangrijke aankopen doet van goederen in de prijs waarvan 
zodanige belastingen begrepen zijn. De toepassing van deze bepalingen mag evenwel niet tot gevolg 
hebben dat de mededinging binnen de Unie wordt vervalst.  
Geen enkele vrijstelling wordt verleend van belastingen, heffingen en rechten die niet anders zijn dan 
eenvoudige vergoedingen voor diensten van openbaar nut.NL C 83/266 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 4  
De Unie is vrijgesteld van alle douanerechten, in- en uitvoerverboden en -beperkingen met betrekking 
tot goederen bestemd voor officieel gebruik van de Unie; de aldus ingevoerde goederen mogen op 
het grondgebied van het land alwaar zij zijn ingevoerd niet onder bezwarende titel of om niet worden overgedragen, tenzij op voorwaarden welke door de regering van dat land zijn goedgekeurd.  
Zij is eveneens vrijgesteld van alle douanerechten, in- en uitvoerverboden en -beperkingen met 
betrekking tot hun publicaties.
 
HOOFDSTUK II  
MEDEDELINGEN EN LAISSEZ-PASSER  
Artikel 5  
(oud artikel 6)  
De instellingen van de Unie genieten, voor hun officiële mededelingen en het overbrengen van al hun 
documenten op het grondgebied van iedere lidstaat de behandeling, welke door deze staat aan diplomatieke missies wordt toegestaan.  
De officiële correspondentie en andere officiële mededelingen van de instellingen van de Unie zijn 
niet aan censuur onderworpen.  
Artikel 6
 
(oud artikel 7)  
Laissez-passer, waarvan de vorm door de Raad met gewone meerderheid van stemmen wordt vast ­
gesteld en welke als geldige reispapieren worden erkend door de overheidsinstanties van de lidstaten 
kunnen door de voorzitters van de instellingen van de Unie aan de leden en het personeel van deze 
instellingen worden verstrekt. Deze laissez-passer worden aan de ambtenaren, en overige personeels ­
leden verstrekt overeenkomstig de bepalingen van het statuut van de ambtenaren en de regeling voor 
de andere personeelsleden van de Unie.  
De Commissie kan akkoorden sluiten teneinde deze laissez-passer te doen erkennen als geldige 
reispapieren voor het grondgebied van derde staten.  
HOOFDSTUK III  
LEDEN VAN HET EUROPEES PARLEMENT  
Artikel 7  
(oud artikel 8)  
De bewegingsvrijheid der leden van het Europees Parlement die zich naar de plaats van bijeenkomst 
van het Europees Parlement begeven of daarvan terugkeren wordt op geen enkele wijze beperkt door voorschriften van bestuursrechtelijke of andere aard.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/267
Aan de leden van het Europees Parlement worden, wat betreft douane en deviezencontrole, toege ­
kend:  
a) door hun eigen regering, dezelfde faciliteiten als zijn toegekend aan hoge ambtenaren, die zich, 
belast met een tijdelijke officiële zending, naar het buitenland begeven,  
b) door de regeringen van de andere lidstaten, dezelfde faciliteiten als zijn toegekend aan vertegen ­
woordigers van buitenlandse regeringen, belast met een tijdelijke officiële zending.  
Artikel 8  
(oud artikel 9)  
Tegen de leden van het Europees Parlement kan geen opsporing plaatsvinden, noch kunnen zij 
worden aangehouden of vervolgd op grond van de mening of de stem, die zij in de uitoefening 
van hun ambt hebben uitgebracht.  
Artikel 9  
(oud artikel 10)  
Tijdens de zittingsduur van het Europees Parlement genieten de leden:  
a) op hun eigen grondgebied, de immuniteiten welke aan de leden van de volksvertegenwoordiging 
in hun land zijn verleend,  
b) op het grondgebied van elke andere lidstaat, vrijstelling van aanhouding en gerechtelijke vervol ­
ging in welke vorm ook.  
De immuniteit beschermt hen eveneens, wanneer zij zich naar de plaats van de bijeenkomst van het 
Europees Parlement begeven of daarvan terugkeren.  
Op deze immuniteit kan geen beroep worden gedaan in geval van ontdekking op heterdaad, terwijl 
zij evenmin kan verhinderen dat het Europees Parlement het recht uitoefent de immuniteit van een 
van zijn leden op te heffen.  
HOOFDSTUK IV  
DE AAN DE WERKZAAMHEDEN VAN DE INSTELLINGEN DER EUROPESE UNIE DEELNEMENDE 
VERTEGENWOORDIGERS DER LIDSTATEN  
Artikel 10  
(oud artikel 11)  
De aan de werkzaamheden van de instellingen van de Unie deelnemende vertegenwoordigers der 
lidstaten, alsmede hun raadslieden en de deskundigen, genieten gedurende de uitoefening van hun 
ambt en op hun reizen naar en van de plaats van bijeenkomst de gebruikelijke voorrechten, im ­
muniteiten en faciliteiten.  
Dit artikel is eveneens van toepassing op de leden der raadgevende organen van de Unie.NL C 83/268 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
HOOFDSTUK V  
AMBTENAREN EN OVERIGE PERSONEELSLEDEN VAN DE EUROPESE UNIE  
Artikel 11  
(oud artikel 12)  
De ambtenaren en overige personeelsleden van de Unie zijn, ongeacht hun nationaliteit, op het 
grondgebied van elk der lidstaten:  
a) vrijgesteld van rechtsvervolging voor hetgeen zij in hun officiële hoedanigheid hebben gedaan, 
gezegd of geschreven, behoudens de toepassing van de bepalingen der Verdragen, die betrekking 
hebben op de verantwoordelijkheid van de ambtenaren en overige personeelsleden tegenover de 
Unie, en voorts op de bevoegdheid van het Hof van Justitie van de Europese Unie om uitspraak te 
doen in geschillen tussen de Unie en haar ambtenaren en overige personeelsleden. Zij blijven deze immuniteit genieten nadat zij hun ambt hebben neergelegd;  
b) tezamen met hun echtgenoten en de te hunnen laste zijnde verwanten vrijgesteld van immigra
­
tiebeperkingen en vreemdelingenregistratie;  
c) inzake monetaire of deviezenregelingen in het genot van de gebruikelijke faciliteiten welke aan 
ambtenaren van internationale organisaties worden toegekend;  
d) gerechtigd om de eerste maal, dat zij hun post bezetten, in het betrokken land hun huisraad en 
goederen voor persoonlijk gebruik vrij van rechten in te voeren, en bij het neerleggen van hun 
ambt hun huisraad en goederen voor persoonlijk gebruik uit genoemd land vrij van rechten weder 
uit te voeren, in beide gevallen met inachtneming van de voorwaarden welke de regering van het land waar dit recht wordt uitgeoefend, als noodzakelijk beschouwt;  
e) gerechtigd uit een lidstaat hun voor persoonlijk gebruik bestemde personenauto die in het land 
waar zij het laatst hun verblijfplaats hebben gehad of in het land waarvan zij onderdaan zijn, verkregen is op de voorwaarden die op de binnenlandse markt van dat land gelden, vrij van 
rechten in te voeren, en deze vrij van rechten weder uit te voeren, in beide gevallen met inacht
­
neming van de voorwaarden welke de regering van het betrokken land als noodzakelijk be ­
schouwt.  
Artikel 12  
(oud artikel 13)  
Onder de voorwaarden en volgens de procedure welke door het Europees Parlement en de Raad 
volgens de gewone wetgevingsprocedure bij ver ordeningen en na raadpleging van de betrokken 
instellingen worden vastgesteld, worden de ambtenaren en overige personeelsleden van de Unie 
onderworpen aan een belasting ten bate van de Unie op de door haar betaalde salarissen, lonen 
en emolumenten.  
Zij zijn vrijgesteld van nationale belastingen op de door de Unie betaalde salarissen, lonen en 
emolumenten.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/269
Artikel 13  
(oud artikel 14)  
De ambtenaren en overige personeelsleden van de Unie, die zich uitsluitend uit hoofde van de 
uitoefening van hun ambt in dienst van de Unie vestigen op het grondgebied van een andere lidstaat 
dan de staat van de fiscale woonplaats, welke zij bezitten op het ogenblik van hun indiensttreding bij 
de Unie, worden voor de toepassing van de inkomsten-, vermogens- en successiebelastingen, alsmede 
van de tussen de lidstaten van de Unie gesloten overeenkomsten ter voorkoming van dubbele 
belasting, zowel in de staat waar zij zich gevestigd hebben als in de staat van de fiscale woonplaats, 
geacht hun woonplaats te hebben behouden in de laatstgenoemde staat, indien deze lid is van de 
Unie. Deze bepaling geldt eveneens voor de echtgenoot voor zover deze geen eigen beroepsbezig ­
heden uitoefent, alsmede voor de kinderen die ten laste zijn en onder toezicht staan van de in dit 
artikel bedoelde personen.  
De roerende goederen welke toebehoren aan de in de vorige alinea bedoelde personen en zich 
bevinden op het grondgebied van de staat van verblijf, worden in de staat vrijgesteld van succes ­
siebelasting; voor de heffing van die belasting worden die roerende goederen geacht zich in de staat van de fiscale woonplaats te bevinden, onder voorbehoud van de rechten van derde staten en de 
mogelijke toepassing van de bepalingen der internationale overeenkomsten betreffende dubbele 
belasting.  
De uitsluitend uit hoofde van de uitoefening van een ambt in dienst van andere internationale 
organisaties verkregen woonplaats wordt niet in aanmerking genomen bij de toepassing van de 
bepalingen van dit artikel.  
Artikel 14
 
(oud artikel 15)  
Het Europees Parlement en de Raad stellen volgens de gewone wetgevingsprocedure bij verordenin ­
gen en na raadpleging van de betrokken instellingen de regeling vast inzake de sociale voorzieningen, 
welke op de ambtenaren en overige personeelsleden van de Unie van toepassing zijn.  
Artikel 15  
(oud artikel 16)  
Het Europees Parlement en de Raad bepalen volgens de gewone wetgevingsprocedure bij verorde ­
ningen en na raadpleging van de overige betrokken instellingen, op welke categorieën van ambte ­
naren en overige personeelsleden van de Unie de bepalingen van de artikelen 11, 12, tweede alinea, 
en 13 geheel of ten dele van toepassing zijn.  
De namen, hoedanigheden en adressen der ambtenaren en overige personeelsleden, welke onder deze 
categorieën zijn begrepen, worden op gezette tijden aan de regeringen van de lidstaten medegedeeld.NL C 83/270 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
HOOFDSTUK VI  
VOORRECHTEN EN IMMUNITEITEN DER BIJ DE EUROPESE UNIE GEACCREDITEERDE MISSIES 
VAN DERDE STATEN  
Artikel 16  
(oud artikel 17)  
De lidstaat, op wiens grondgebied de zetel van de Unie is gevestigd, verleent aan de missies der bij de 
Unie geaccrediteerde derde staten de gebruikelijke diplomatieke immuniteiten en voorrechten.  
HOOFDSTUK VII  
ALGEMENE BEPALINGEN  
Artikel 17  
(oud artikel 18)  
De voorrechten, immuniteiten en faciliteiten worden aan de ambtenaren en overige personeelsleden 
van de Unie uitsluitend in het belang van de Unie verleend.  
Elke instelling van de Unie is gehouden de aan een ambtenaar of ander personeelslid verleende 
immuniteit op te heffen in alle gevallen, waarin zulks naar haar mening niet strijdig is met de 
belangen van de Unie.  
Artikel 18  
(oud artikel 19)  
Voor de toepassing van dit protocol handelen de instellingen van de Unie in overeenstemming met 
de verantwoordelijke autoriteiten van de betrokken lidstaten.  
Artikel 19  
(oud artikel 20)  
De artikelen 11 tot en met 14 en 17 zijn van toepassing op de voorzitter van de Europese Raad.  
Zij zijn eveneens van toepassing op de leden van de Commissie.  
Artikel 20  
(oud artikel 21)  
De artikelen 11 tot en met 14 en artikel 17 zijn van toepassing op de rechters, de advocaten- 
generaal, de griffier en de toegevoegde rapporteurs van het Hof, onverminderd de bepalingen van 
artikel 3 van het Protocol betreffende het statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie 
nopens de vrijstelling van rechtsvervolging van de rechters en de advocaten-generaal.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/271
Artikel 21  
(oud artikel 22)  
Dit protocol is eveneens van toepassing op de Europese Investeringsbank, de leden van haar organen, 
haar personeel en de vertegenwoordigers der lidstaten, welke aan haar werkzaamheden deelnemen, 
onverminderd de bepalingen van het protocol betreffende haar statuten.  
De Europese Investeringsbank wordt bovendien vrijgesteld van elke fiscale en parafiscale heffing ter 
gelegenheid van de uitbreiding van haar aandelenkapitaal, alsmede van de verschillende formaliteiten 
welke deze verrichtingen kunnen medebrengen in de staat waar de zetel gevestigd is. Haar opheffing 
en liquidering zullen evenmin enige heffing medebrengen. Ten slotte geeft de werkzaamheid van de 
Bank en van haar organen, uitgeoefend onder de statutaire voorwaarden, geen aanleiding tot de 
heffing van omzetbelastingen.  
Artikel 22  
(oud artikel 23)  
Dit protocol is eveneens van toepassing op de Europese Centrale Bank, de leden van haar organen en 
haar personeel, onverminderd de bepalingen van het protocol betreffende de statuten van het Euro ­
pees Stelsel van centrale banken en van de Europese Centrale Bank.  
De Europese Centrale Bank wordt bovendien vrijgesteld van elke fiscale en parafiscale heffing bij de 
uitbreiding van haar kapitaal, alsmede van de verschillende formaliteiten welke hieraan verbonden 
zijn in de staat waar de zetel van de Bank gevestigd is. De werkzaamheden van de Bank en van haar 
organen, uitgeoefend overeenkomstig de statuten van het Europese Stelsel van centrale banken en 
van de Europese Centrale Bank, geven geen aanleiding tot de heffing van omzetbelasting.NL C 83/272 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 8)  
BETREFFENDE ARTIKEL 6, LID 2, VAN HET VERDRAG 
BETREFFENDE DE EUROPESE UNIE INZAKE DE 
TOETREDING VAN DE UNIE TOT HET EUROPEES 
VERDRAG TOT BESCHERMING VAN DE RECHTEN 
VAN DE MENS EN DE FUNDAMENTELE VRIJHEDEN  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  over de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betreffende de 
Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht:  
Artikel 1  
Het in artikel 6, lid 2, van het Verdrag betreffende de Europese Unie bedoelde akkoord betreffende de 
toetreding van de Unie tot het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de 
fundamentele vrijheden (hierna „Europees Verdrag” te noemen) voorziet in de instandhouding van de specifieke kenmerken van de Unie en het recht van de Unie, met name wat betreft:  
a) de bijzondere voorwaarden van de eventuele deelneming van de Unie aan de controle-instanties 
van het Europees Verdrag;  
b) de benodigde mechanismen om ervoor te zorgen dat door staten die geen lidstaat zijn ingeleide 
procedures en individuele beroepen correct tot de lidstaten en/of de Unie worden gericht, naarge
­
lang het geval.  
Artikel 2  
Het in artikel 1 bedoelde akkoord moet van dien aard zijn dat de toetreding de bevoegdheden van de 
Unie en die van haar instellingen onverlet laat. Het moet tevens waarborgen dat de situatie van de 
lidstaten ten aanzien van het Europees Verdrag, en met name ten aanzien van de bijbehorende 
protocollen, de door de lidstaten overeenkomstig artikel 15 van het Europees Verdrag genomen afwijkende maatregelen en de door de lidstaten overeenkomstig artikel 57 van dat verdrag gemaakte 
voorbehouden geheel onverlet blijft.  
Artikel 3
 
Het in artikel 1 bedoelde akkoord laat artikel 344 van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie geheel onverlet.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/273
PROTOCOL (Nr. 9)  
INZAKE HET BESLUIT VAN DE RAAD 
BETREFFENDE DE UITVOERING VAN ARTIKEL 16, 
LID 4, VAN HET VERDRAG BETREFFENDE DE 
EUROPESE UNIE EN ARTIKEL 238, LID 2, VAN HET 
VERDRAG BETREFFENDE DE WERKING VAN DE 
EUROPESE UNIE TUSSEN 1 NOVEMBER 2014 EN 
31 MAART 2017, ENERZIJDS, EN VANAF 
1 APRIL 2017, ANDERZIJDS  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELET OP  het grote belang dat een akkoord over het besluit van de Raad betreffende de uitvoering van 
artikel 16, lid 4, van het Verdrag betreffende de Europese Unie en artikel 238, lid 2, van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie tussen 1 november 2014 en 31 maart 2017 enerzijds, 
en vanaf 1 april 2017 anderzijds (hierna „het besluit” te noemen), had bij de goedkeuring van het 
Verdrag van Lissabon,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  over de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betreffende de 
Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht:  
Enig artikel  
Alvorens de Raad een ontwerp behandelt dat een wijziging of intrekking van het besluit of van 
bepalingen ervan, of een indirecte wijziging van de werkingssfeer of betekenis van het besluit door 
het wijzigen van een andere rechtshandeling van de Unie tot doel zou hebben, voert de Europese Raad, handelend bij consensus overeenkomstig artikel 15, lid 4, van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie, voorafgaand overleg over dat ontwerp.NL C 83/274 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (nr. 10)  
BETREFFENDE DE PERMANENTE 
GESTRUCTUREERDE SAMENWERKING, 
INGESTELD BIJ ARTIKEL 42 VAN HET VERDRAG 
BETREFFENDE DE EUROPESE UNIE  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELET  op artikel 42, lid 6, en artikel 46 van het Verdrag betreffende de Europese Unie;  
MEMOREREND  dat de Unie een gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid voert dat berust op 
een steeds toenemende mate van convergentie van het optreden van de lidstaten;  
MEMOREREND  dat het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid een integrerend deel van het 
gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid is, dat het de Unie voorziet van een operationeel 
vermogen dat op civiele en militaire middelen steunt, en dat de Unie deze middelen kan gebruiken voor in artikel 43 van het Verdrag betreffende de Europese Unie bedoelde missies buiten het grond
­
gebied van de Unie, zulks met het oog op handhaving van de vrede, conflictpreventie en versterking 
van de internationale veiligheid overeenkomstig de beginselen van het Handvest van de Verenigde 
Naties. Bij de uitvoering van deze taken wordt gebruik gemaakt van de door de lidstaten beschikbaar te stellen vermogens, volgens het beginsel van „één set strijdkrachten”;
 
MEMOREREND  dat het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid van de Unie het specifieke 
karakter van het veiligheids- en defensiebeleid van bepaalde lidstaten onverlet laat;  
MEMOREREND  dat het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid van de Unie de uit het Noord- 
Atlantisch Verdrag voortvloeiende verplichtingen van de lidstaten die van oordeel zijn dat hun gemeenschappelijke defensie gestalte krijgt in het kader van de Noord-Atlantische Verdragsorganisa
­
tie, eerbiedigt en verenigbaar is met het in dat kader vastgestelde gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid;
 
IN DE OVERTUIGING  dat een meer nadrukkelijke rol van de Unie op het gebied van veiligheid en 
defensie de vitaliteit van een hernieuwd Atlantisch bondgenootschap ten goede zal komen, in over ­
eenstemming met de „Berlijn Plus”-regeling;  
VASTBESLOTEN  de Unie in staat te stellen haar verantwoordelijkheden in de internationale gemeen ­
schap volledig op zich te nemen;  
ERKENNEND  dat de Verenigde Naties de hulp van de Unie kunnen inroepen met het oog op dringende 
uitvoering van de missies die uit hoofde van de hoofdstukken VI en VII van het Handvest van de Verenigde Naties worden ondernomen;
 
ERKENNEND  dat de versterking van het veiligheids- en defensiebeleid van de lidstaten inspanningen op 
het gebied van vermogens zal vergen;  
IN HET BEWUSTZIJN  dat het aanbreken van een nieuwe fase in de ontwikkeling van het Europees 
veiligheids- en defensiebeleid vastberaden inspanningen zal vergen van de lidstaten die daartoe bereid 
zijn;  
MEMOREREND  hoezeer het van belang is dat de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buiten ­
landse zaken en veiligheidsbeleid volledig bij de werkzaamheden van de permanente gestructureerde 
samenwerking wordt betrokken,NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/275
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  over de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betreffende de 
Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht:  
Artikel 1  
De in artikel 42, lid 6, van het Verdrag betreffende de Europese Unie bedoelde permanente gestruc ­
tureerde samenwerking staat open voor alle lidstaten die, met ingang van de datum van inwerking ­
treding van het Verdrag van Lissabon, zich ertoe verbinden:  
a) intensiever te werken aan de ontwikkeling van hun defensievermogens, door hun nationale 
bijdragen te ontwikkelen en in voorkomend geval deel te nemen aan multinationale strijdkrach ­
ten, aan de voornaamste Europese programma's voor materieel en aan het werk van het Europees 
agentschap op het gebied van de ontwikkeling van defensievermogens, onderzoek, aankopen en bewapening (hierna het „Europees defensieagentschap”te noemen), en  
b) uiterlijk in 2010 in staat te zijn tot levering, hetzij op nationale basis hetzij als component van 
multinationale taakgroepen, van specifiek voor de voorgenomen missies bestemde gevechtseen
­
heden, die in tactisch opzicht als snellereactiegevechtsmacht samengesteld zijn en voorzien zijn van ondersteuningselementen, transport en logistiek inbegrepen, en die in staat zijn binnen een termijn van 5 tot 30 dagen missies als bedoeld in artikel 43 van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie te ondernemen, in het bijzonder om gevolg te geven aan verzoeken van de 
Verenigde Naties, en die missies kunnen volhouden gedurende een initiële periode van 30 dagen, te verlengen tot ten minste 120 dagen.  
Artikel 2  
Teneinde te voldoen aan de in artikel 1 genoemde doelstellingen verbinden de lidstaten die deel
­
nemen aan de permanente gestructureerde samenwerking, zich ertoe:  
a) vanaf de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon samen te werken met het oog op het 
halen van de overeengekomen streefcijfers betreffende het niveau van de investeringsuitgaven voor militair materieel en die streefcijfers regelmatig opnieuw te bezien in het licht van het veiligheids
­
klimaat en de internationale verantwoordelijkheden van de Unie;  
b) hun defensie-instrumentarium zoveel mogelijk onderling af te stemmen, met name door de 
militaire behoeften op geharmoniseerde wijze vast te stellen door hun defensiemiddelen en 
defensievermogens te poolen en, in voorkomend geval, te specialiseren, alsmede door samen ­
werking ten aanzien van opleiding en logistiek te stimuleren;  
c) concrete maatregelen te nemen om de beschikbaarheid, interoperabiliteit, flexibiliteit en inzetbaar ­
heid van hun strijdkrachten te verbeteren, met name door gemeenschappelijke doelstellingen voor 
het inzetten van strijdkrachten te bepalen, en daarbij eventueel hun nationale besluitvormings ­
procedures opnieuw te bezien;  
d) samen te werken om ervoor te zorgen dat zij de nodige maatregelen nemen om, onder andere 
door multinationale benaderingen en onverminderd de verbintenissen dienaangaande in het kader 
van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie, de in het kader van het „vermogensontwikkelings ­
mechanisme” geconstateerde leemten op te vullen;NL C 83/276 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
e) in voorkomend geval samen te werken bij de ontwikkeling van gemeenschappelijke of Europese 
programma's voor belangrijke materieel in het kader van het Europees Defensieagentschap.  
Artikel 3  
Het Europees Defensieagentschap draagt bij tot een regelmatige evaluatie van de bijdragen van de 
deelnemende lidstaten op het gebied van vermogens, in het bijzonder de bijdragen die worden 
geleverd volgens de onder meer op basis van artikel 2 vast te stellen criteria, en brengt daarover 
ten minste eenmaal per jaar verslag uit. De evaluatie kan dienen als uitgangspunt voor de aanbeve ­
lingen en de besluiten van de Raad die worden vastgesteld overeenkomstig artikel 46 van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/277
PROTOCOL (Nr. 11)  
INZAKE ARTIKEL 42 VAN HET VERDRAG 
BETREFFENDE DE EUROPESE UNIE  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
INDACHTIG DE NOODZAAK  om de bepalingen van artikel 42, lid 2, van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie volledig uit te voeren,  
INDACHTIG HET FEIT  dat het beleid van de Unie overeenkomstig artikel 42 het specifieke karakter van 
het veiligheids- en defensiebeleid van bepaalde lidstaten onverlet laat, de uit het Noord-Atlantisch 
Verdrag voortvloeiende verplichtingen van bepaalde lidstaten waarvan de gemeenschappelijke defen ­
sie gestalte krijgt in de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO), eerbiedigt en verenigbaar is met het in dat kader vastgestelde gemeenschappelijke veiligheids- en defensiebeleid,
 
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht: 
De Europese Unie ontwikkelt samen met de West-Europese Unie regelingen voor intensievere onder
­
linge samenwerking.NL C 83/278 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (nr. 12)  
BETREFFENDE DE PROCEDURE BIJ BUITENSPORIGE TEKORTEN  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELEID DOOR DE WENS  nadere bepalingen vast te stellen voor de in artikel 126 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie bedoelde procedure bij buitensporige tekorten,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht:  
Artikel 1  
De in artikel 126, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie bedoelde 
referentiewaarden zijn:  
— 3 % voor de verhouding tussen het voorziene of feitelijke overheidstekort en het bruto binnen ­
lands product tegen marktprijzen;  
— 60 % voor de verhouding tussen de overheidsschuld en het bruto binnenlands product tegen 
marktprijzen.  
Artikel 2  
In artikel 126 van dat Verdrag en in dit protocol wordt verstaan onder:  
— overheid: de algemene overheid, dat wil zeggen de centrale overheid, de regionale of lokale 
overheid en de fondsen voor sociale zekerheid onder uitsluiting van commerciële transacties, 
als omschreven in het Europees Stelsel van economische rekeningen;  
— tekort: netto financieringstekort als omschreven in het Europees Stelsel van economische reke ­
ningen;  
— investeringen: bruto investeringen in vaste activa als omschreven in het Europees Stelsel van 
economische rekeningen;  
— schuld: totale aan het eind van het jaar uitstaande brutoschuld tegen nominale waarde, gecon ­
solideerd tussen en binnen de sectoren van de algemene overheid als omschreven in het eerste streepje.  
Artikel 3
 
Teneinde een doeltreffende werking van de procedure bij buitensporige tekorten te verzekeren, zijn 
de regeringen van de lidstaten in het kader van deze procedure aansprakelijk voor de tekorten van deNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/279
algemene overheid als omschreven in artikel 2, eerste streepje. De lidstaten zorgen ervoor dat de 
nationale procedures op begrotingsgebied hen in staat stellen hun verdragsverplichtingen op dit 
gebied na te komen. De lidstaten stellen de Commissie onverwijld en regelmatig in kennis van 
hun voorziene en feitelijke tekorten en van de omvang van hun schuld.  
Artikel 4  
De voor de toepassing van dit protocol benodigde statistische gegevens worden door de Commissie 
verstrekt.NL C 83/280 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (nr. 13)  
BETREFFENDE DE CONVERGENTIECRITERIA  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELEID DOOR DE WENS  nadere regels vast te stellen voor de convergentiecriteria die de Unie moet 
hanteren wanneer zij besluit de derogaties in te trekken van de lidstaten die vallen onder een 
derogatie, bedoeld in artikel 140 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht: 
Artikel 1  
Het in artikel 140, lid 1, eerste streepje, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie bedoelde criterium inzake prijsstabiliteit betekent dat een lidstaat een houdbare prijsontwikke
­
ling heeft en een gemiddeld inflatiepercentage dat, gemeten over een periode van één jaar vóór het 
onderzoek, niet meer dan 1 1/2 procentpunt hoger ligt dan dat van ten hoogste de drie lidstaten die 
op het gebied van prijsstabiliteit het best presteren. De inflatie wordt gemeten aan de hand van het indexcijfer van de consumptieprijzen op een vergelijkbare basis, rekening houdend met verschillen in de nationale definities.  
Artikel 2  
Het in artikel 140, lid 1, tweede streepje, van dat Verdrag bedoelde criterium inzake de begrotings
­
situatie van de overheid, houdt in dat ten aanzien van de lidstaat op het tijdstip van het onderzoek 
geen Raadsbesluit krachtens artikel 126, lid 6, van dat Verdrag is genomen, waarin wordt vastgesteld 
dat er in de betrokken lidstaat een buitensporig tekort bestaat.  
Artikel 3  
Het in artikel 140, lid 1, derde streepje, van dat Verdrag bedoelde criterium inzake deelneming aan 
het wisselkoersmechanisme van het Europees Monetair Stelsel betekent dat een lidstaat ten minste 
gedurende de laatste twee jaren vóór het onderzoek, zonder grote spanningen de normale fluctua ­
tiemarges van het wisselkoersmechanisme van het Europees Monetair Stelsel heeft kunnen aanhou ­
den. Met name mag de betrokken lidstaat tijdens die periode de bilaterale spilkoers van zijn valuta 
tegenover die van de euro niet op eigen initiatief hebben gedevalueerd.  
Artikel 4  
Het in artikel 140, lid 1, vierde streepje, van dat Verdrag genoemde criterium inzake de convergentie 
van het niveau van de rentevoet betekent dat een lidstaat, gemeten over een periode van één jaar 
vóór het onderzoek, een gemiddelde nominale langetermijnrente heeft gehad die niet meer dan 2NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/281
procentpunten hoger ligt dan die van ten hoogste de drie lidstaten die op het gebied van prijs ­
stabiliteit het best presteren. De rentevoet wordt gemeten op basis van langlopende staatsobligaties of 
vergelijkbare waardepapieren, rekening houdend met verschillen in de nationale definities.  
Artikel 5  
De voor de toepassing van dit protocol benodigde statistische gegevens worden door de Commissie 
verstrekt.  
Artikel 6  
De Raad stelt op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement of de 
ECB, en het Economisch en Financieel Comité, met eenparigheid van stemmen de passende bepa ­
lingen vast betreffende de nadere regels voor de in artikel 140 van dat Verdrag bedoelde conver ­
gentiecriteria, die dan in de plaats van dit protocol komen.NL C 83/282 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 14)  
BETREFFENDE DE EUROGROEP  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
VERLANGEND  de voorwaarden voor een sterkere economische groei in de Europese Unie te bevorde ­
ren en daartoe een steeds nauwere coördinatie van het economisch beleid in de eurozone te ont ­
wikkelen;  
ZICH ERVAN BEWUST  dat er bijzondere bepalingen voor een versterkte dialoog tussen de staten die de 
euro als munt hebben, moeten worden vastgesteld, in afwachting dat de euro de munt van alle 
lidstaten van de Unie wordt,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  over de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betreffende de 
Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht:  
Artikel 1  
De ministers van de lidstaten die de euro als munt hebben vergaderen in informeel verband. De 
vergaderingen worden, voor zover nodig, gehouden om van gedachten te wisselen over aangelegen ­
heden die verband houden met de specifieke bevoegdheden van de ministers inzake de ene munt. De Commissie neemt deel aan de vergaderingen. De Europese Centrale Bank wordt uitgenodigd deel te 
nemen aan deze vergaderingen, die worden voorbereid door de vertegenwoordigers van de ministers 
van Financiën van de lidstaten die de euro als munt hebben en van de Commissie.  
Artikel 2
 
De ministers van de lidstaten die de euro als munt hebben, kiezen met een meerderheid van die 
lidstaten een voorzitter voor de duur van tweeënhalf jaar.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/283
PROTOCOL (nr. 15)  
BETREFFENDE ENKELE BEPALINGEN MET 
BETREKKING TOT HET VERENIGD KONINKRIJK VAN 
GROOT-BRITTANNIË EN NOORD-IERLAND  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
ERKENNENDE  dat het Verenigd Koninkrijk niet verplicht of gehouden wordt om de euro in te voeren 
zonder een daartoe strekkend afzonderlijk besluit van zijn regering en parlement,  
GEZIEN  het feit dat de regering van het Verenigd Koninkrijk op 16 oktober 1996 en op 30 oktober 
1997 de Raad ervan in kennis heeft gesteld dat het niet wenst deel te nemen aan de derde fase van 
de economische en monetaire unie,  
KENNIS NEMEND  van de praktijk van de regering van het Verenigd Koninkrijk om voor de financiering 
van haar leningsbehoeften gebruik te maken van de verkoop van schuldbewijzen aan de particuliere 
sector,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht: 
1. Tenzij het Verenigd Koninkrijk de Raad ervan in kennis stelt dat het voornemens is de euro in te 
voeren, is het daartoe niet verplicht.  
2. De leden 3 tot en met 8 en 10 zijn van toepassing op het Verenigd Koninkrijk, gezien de 
kennisgeving van de regering van het Verenigd Koninkrijk aan de Raad van 16 oktober 1996 en 
30 oktober 1997.  
3. Het Verenigd Koninkrijk behoudt zijn bevoegdheden op het gebied van het monetaire beleid 
overeenkomstig de nationale wetgeving.  
4. Artikel 282, lid 2, met uitzondering van de eerste en de laatste zin, artikel 282, lid 5, artikel 119, 
tweede alinea, artikel 126, de leden 1, 9 en 11, artikel 127, de leden 1 tot en met 5, artikel 128, de 
artikelen 130, 131, 132 en 133, artikel 138, artikel 140, lid 3, de artikelen 219 en 283 van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie zijn niet van toepassing op het Verenigd 
Koninkrijk. Dat geldt ook voor artikel 121, lid 2, van dit Verdrag wat betreft de aanneming van de 
onderdelen van de globale richtsnoeren voor het economisch beleid die in algemene zin betrekking 
hebben op de eurozone. Verwijzingen in deze artikelen naar de Unie of de lidstaten betreffen niet het Verenigd Koninkrijk en verwijzingen naar de nationale centrale banken betreffen niet de Bank of 
England.  
5. Het Verenigd Koninkrijk streeft ernaar een buitensporig overheidstekort te voorkomen.
 
De artikelen 143 en 144 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie blijven van 
toepassing op het Verenigd Koninkrijk. De artikelen 134, lid 4 en 142 zijn van toepassing op het 
Verenigd Koninkrijk alsof voor het Verenigd Koninkrijk een derogatie gold.NL C 83/284 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
6. Het stemrecht van het Verenigd Koninkrijk wordt geschorst ten aanzien van besluiten van de Raad 
als bedoeld in de in lid 4 genoemde artikelen en in de in artikel 139, lid 4, eerste alinea, van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie bedoelde gevallen. Daartoe is artikel 139, lid 4, 
tweede en derde alinea, van dat Verdrag van toepassing.  
Het Verenigd Koninkrijk heeft ook geen recht om deel te nemen aan de benoeming van de president, 
de vice-president en de overige leden van de directie van de Europese Centrale Bank overeenkomstig 
artikel 283, lid 2, onder b), van dat Verdrag.  
7. De artikelen 3, 4, 6, 7, 9.2, 10.1, 10.3, 11.2, 12.1, 14, 16, 18, 19, 20, 22, 23, 26, 27, 30 tot en 
met 34 en 49 van het Protocol betreffende de statuten van het Europees Stelsel van centrale banken 
en van de ECB (statuten) zijn niet van toepassing op het Verenigd Koninkrijk.  
Verwijzingen in die artikelen naar de Unie of de lidstaten betreffen niet het Verenigd Koninkrijk en 
verwijzingen naar de nationale centrale banken of aandeelhouders betreffen niet de Bank of England.  
De verwijzingen in artikel 10.3 en artikel 30.2 van de statuten naar het geplaatste kapitaal van de 
ECB omvatten niet het kapitaal waarop door de Bank of England is ingeschreven.  
8. Artikel 141, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en de artikelen 
43 tot en met 47 van de statuten zijn van toepassing, ongeacht of er een lidstaat is waarvoor een 
derogatie geldt, behoudens de volgende wijzigingen:  
a) Verwijzingen in artikel 43 naar de taken van de Europese Centrale Bank en het EMI omvatten 
mede de taken die na de invoering van de euro nog vervuld moeten worden vanwege een besluit 
van het Verenigd Koninkrijk om de euro niet in te voeren.  
b) Naast de in artikel 46 bedoelde taken geeft de Europese Centrale Bank ook advies met betrekking 
tot en draagt zij bij aan de voorbereiding van elk besluit van de Raad betreffende het Verenigd 
Koninkrijk overeenkomstig de paragrafen 9 a) en 9 c).  
c) De Bank of England stort haar aandeel in het kapitaal van de ECB als bijdrage in de bedrijfskosten 
van de ECB op dezelfde basis als de nationale centrale banken van lidstaten met een derogatie.  
9. Het Verenigd Koninkrijk kan te allen tijde kennis geven van zijn voornemen de euro in te voeren. 
In dat geval:  
a) heeft het Verenigd Koninkrijk het recht de euro in te voeren, mits het voldoet aan de nodige 
voorwaarden. De Raad, die besluit op verzoek van het Verenigd Koninkrijk en overeenkomstig de 
voorwaarden en volgens de procedure van artikel 140, leden 1 en 2, van het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie, beslist of het Verenigd Koninkrijk aan de nodige voorwaarden 
voldoet;  
b) stort de Bank of England haar aandeel in het kapitaal, draagt zij aan de ECB externe reserves over 
en draagt zij bij aan de reserves van de ECB op dezelfde grondslag als de nationale centrale bank van een lidstaat waarvan de derogatie is ingetrokken;NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/285
c) neemt de Raad, onder de voorwaarden en volgens de procedure van artikel 140, lid 3, van dat 
Verdrag, alle andere nodige besluiten om het Verenigd Koninkrijk in staat te stellen de euro in te 
voeren. 
Indien het Verenigd Koninkrijk overeenkomstig deze paragraaf de euro invoert, treden de paragrafen 
3 tot en met 8 buiten werking.  
10. Niettegenstaande het bepaalde in artikel 123 van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie en artikel 21.1 van de statuten kan de regering van het Verenigd Koninkrijk haar „Ways and Means”-faciliteit bij de Bank of England handhaven indien en zolang het Verenigd 
Koninkrijk de euro niet invoert.NL C 83/286 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (nr. 16)  
BETREFFENDE ENKELE BEPALINGEN INZAKE 
DENEMARKEN  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
REKENING HOUDENDE  met het feit dat de Deense grondwet bepalingen bevat die kunnen impliceren 
dat voordat Denemarken van zijn derogatie afziet een referendum wordt gehouden,  
GEZIEN  het feit dat de Deense regering op 3 november 1993 de Raad ervan in kennis heeft gesteld 
dat het niet wenst deel te nemen aan de derde fase van de economische en monetaire unie,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, die als bijlage aan het Verdrag 
betreffende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht: 
1. Voor Denemarken geldt een derogatie, gezien de kennisgeving van de Deense regering aan de 
Raad van 3 november 1993. Deze ontheffing heeft ten gevolge dat alle artikelen en bepalingen van 
de Verdragen en de statuten van het ESCB en van de ECB die betrekking hebben op een derogatie, op 
Denemarken van toepassing zijn.  
2. Wat de intrekking van de ontheffing betreft, wordt de in artikel 140 van het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie bedoelde procedure alleen ingeleid op verzoek van Denemarken.  
3. In geval van intrekking van de ontheffingsstatus zijn de bepalingen van dit protocol niet langer 
van toepassing.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/287
PROTOCOL (Nr. 17)  
BETREFFENDE DENEMARKEN  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELEID DOOR DE WENS  bepaalde bijzondere problemen betreffende Denemarken te regelen,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag tot 
oprichting van de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie worden gehecht:  
De bepalingen van artikel 14 van het Protocol betreffende de statuten van het Europees Stelsel van 
centrale banken en van de Europese Centrale Bank doen geen afbreuk aan het recht van de nationale 
bank van Denemarken om haar huidige taken betreffende die delen van het Koninkrijk Denemarken 
die niet tot de Unie behoren, uit te voeren.NL C 83/288 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (nr. 18)  
BETREFFENDE FRANKRIJK  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELEID DOOR DE WENS  rekening te houden met een bijzonder punt betreffende Frankrijk,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht:  
Frankrijk behoudt het privilege van geldemissie in Nieuw-Caledonië, Frans-Polynesië en Wallis en 
Futuna onder de in zijn nationale wetgeving vastgestelde voorwaarden, en is als enige gerechtigd om 
de pariteit van de CFP-frank vast te stellen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/289
PROTOCOL (Nr. 19)  
BETREFFENDE HET SCHENGENACQUIS DAT IS OPGENOMEN IN HET 
KADER VAN DE EUROPESE UNIE  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
CONSTATEREND  dat de door sommige lidstaten van de Europese Unie op 14 juni 1985 en 19 juni 
1990 te Schengen ondertekende overeenkomsten inzake de geleidelijke afschaffing van de controles 
aan de gemeenschappelijke grenzen, alsmede de daarmee samenhangende overeenkomsten en de op 
grond ervan vastgestelde voorschriften, door het Verdrag van Amsterdam van 2 oktober 1997 zijn opgenomen in het kader van de Europese Unie,
 
GELEID DOOR DE WENS  het Schengenacquis, zoals dat sedert de inwerkingtreding van het Verdrag van 
Amsterdam is ontwikkeld, te behouden en te ontwikkelen teneinde bij te dragen aan de verwezen ­
lijking van de doelstelling aan de burgers van de Unie een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht 
zonder binnengrenzen te bieden,  
REKENING HOUDEND MET  de bijzondere positie van Denemarken,  
IN AANMERKING NEMEND  dat Ierland en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord- 
Ierland niet aan alle bepalingen van het Schengenacquis deelnemen; dat deze lidstaten evenwel de 
mogelijkheid moet worden geboden andere bepalingen van dit acquis geheel of gedeeltelijk te aan ­
vaarden,  
ERKENNEND  dat het bijgevolg noodzakelijk is gebruik te maken van de bepalingen van de Verdragen 
die betrekking hebben op nauwere samenwerking tussen sommige lidstaten,  
IN AANMERKING NEMEND  dat het noodzakelijk is geprivilegieerde betrekkingen in stand te houden met 
de Republiek IJsland en het Koninkrijk Noorwegen, die beide gebonden zijn door de bepalingen van 
de Noordse paspoortunie, tezamen met de Noordse staten die lid zijn van de Europese Unie,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht: 
Artikel 1  
Het Koninkrijk België, de Republiek Bulgarije, de Tsjechische Republiek, het Koninkrijk Denemarken, 
de Bondsrepubliek Duitsland, de Republiek Estland, de Helleense Republiek, het Koninkrijk Spanje, de 
Franse Republiek, de Italiaanse Republiek, de Republiek Cyprus, de Republiek Letland, de Republiek 
Litouwen, het Groothertogdom Luxemburg, de Republiek Hongarije, de Republiek Malta, het Konink
­
rijk der Nederlanden, de Republiek Oostenrijk, de Republiek Polen, de Portugese Republiek, Roeme ­
nië, de Republiek Slovenië, de Slowaakse Republiek, de Republiek Finland en het Koninkrijk Zweden 
worden gemachtigd onderling een nauwere samenwerking aan te gaan op de gebieden die vallen onder de door de Raad vastgestelde bepalingen die samen het Schengenacquis vormen. Deze samen
­
werking vindt plaats binnen het institutionele en juridische kader van de Europese Unie en met inachtneming van de toepasselijke bepalingen van de Verdragen.NL C 83/290 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 2  
Het Schengenacquis is van toepassing op de in artikel 1 bedoelde lidstaten, onverminderd artikel 3 
van de Toetredingsakte van 16 april 2003 en artikel 4 van de Toetredingsakte van 25 april 2005. De 
Raad treedt in de plaats van het bij de overeenkomsten van Schengen ingestelde Uitvoerend Comité.  
Artikel 3  
De deelneming van Denemarken aan de vaststelling van maatregelen die een verdere ontwikkeling 
van het Schengenacquis inhouden en de uitvoering en toepassing van deze maatregelen in Dene ­
marken vallen onder de toepasselijke bepalingen van het protocol betreffende de positie van Dene ­
marken.  
Artikel 4  
Ierland en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland kunnen te allen tijde 
verzoeken om aan alle of aan enkele van de bepalingen van het Schengenacquis deel te nemen.  
De Raad neemt een besluit over dit verzoek met eenparigheid van stemmen van zijn in artikel 1 
genoemde leden en van de vertegenwoordiger van de regering van de betrokken staat.  
Artikel 5  
1. Voorstellen en initiatieven om voort te bouwen op het Schengenacquis vallen onder de toe ­
passelijke bepalingen van de Verdragen.  
Wanneer Ierland of het Verenigd Koninkrijk de Raad niet binnen een redelijke termijn schriftelijk 
heeft meegedeeld dat het wenst deel te nemen, wordt de in artikel 329 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie bedoelde toestemming in dit verband geacht te zijn verleend aan 
de in artikel 1 genoemde lidstaten, en aan Ierland of het Verenigd Koninkrijk op de gebieden waarop 
het aan de samenwerking wenst deel te nemen.  
2. Wanneer Ierland of het Verenigd Koninkrijk geacht wordt uit hoofde van een besluit op grond 
van artikel 4 een mededeling te hebben gedaan, kan het de Raad niettemin binnen 3 maanden 
schriftelijk mededelen dat het niet wenst deel te nemen aan dat voorstel of initiatief. In dat geval 
neemt Ierland of het Verenigd Koninkrijk niet deel aan de aanneming daarvan. Zodra deze mede
­
deling is gedaan, wordt de procedure voor de aanneming van de maatregel die voortbouwt op het 
Schengenacquis, opgeschort tot het einde van de procedure van lid 3 of lid 4 of totdat de mededeling 
op enig tijdstip in deze procedure wordt ingetrokken.  
3. Voor de lidstaat die de in lid 2 bedoelde mededeling heeft gedaan, zijn alle door de Raad uit 
hoofde van artikel 4 genomen besluiten vanaf de datum van inwerkingtreding van de voorgestelde maatregel niet langer van toepassing in de door de Raad noodzakelijk geachte mate en onder de 
voorwaarden die moeten worden vastgesteld in een met gekwalificeerde meerderheid van stemmen 
door de Raad op voorstel van de Commissie te nemen besluit. Dat besluit moet aan de volgende 
criteria beantwoorden: de Raad streeft naar de ruimst mogelijke deelneming van de betrokkenNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/291
lidstaat zonder de praktische toepasbaarheid van de verschillende onderdelen van het Schengenacquis 
ernstig in het gedrang te brengen en rekening houdend met de samenhang daarvan. De Commissie 
dient haar voorstel zo spoedig mogelijk na de in lid 2 bedoelde mededeling in. De Raad neemt, 
indien nodig na twee opeenvolgende zittingen, binnen vier maanden na de indiening van het 
Commissievoorstel een besluit.  
4. Indien de Raad na het verstrijken van deze termijn van vier maanden nog geen besluit heeft 
genomen, kan een lidstaat verzoeken dat het dossier onverwijld naar de Europese Raad wordt 
verwezen. In dat geval neemt de Europese Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen op 
voorstel van de Commissie tijdens zijn volgende bijeenkomst een besluit overeenkomstig de in lid 3 
bedoelde criteria.  
5. Indien de Raad of de Europese Raad, naargelang het geval, na afloop van de procedure van lid 3 
of lid 4 geen besluit heeft genomen, wordt de opschorting van de procedure voor de aanneming van 
de op het Schengenacquis voortbouwende maatregel stopgezet. Wordt de maatregel in kwestie 
vervolgens aangenomen, dan zijn alle uit hoofde van artikel 4 door de Raad vastgestelde besluiten 
niet langer op de betrokken lidstaat van toepassing vanaf de datum van de inwerkingtreding van de 
desbetreffende maatregel, in de door de Commissie vastgestelde mate en onder de door haar bepaalde 
voorwaarden, tenzij de betrokken lidstaat zijn mededeling in de zin van lid 2 vóór de aanneming van 
de maatregel heeft ingetrokken. De Commissie neemt vóór de datum van deze aanneming een 
besluit. In haar besluit eerbiedigt zij de in lid 3 bedoelde criteria.  
Artikel 6  
De Republiek IJsland en het Koninkrijk Noorwegen worden betrokken bij de uitvoering van het 
Schengenacquis en de verdere ontwikkeling ervan. Te dien einde worden passende procedures over ­
eengekomen in een overeenkomst die de Raad, met eenparigheid van stemmen van zijn in artikel 1 genoemde leden, met die staten sluit. In die overeenkomst worden bepalingen opgenomen inzake de bijdrage van IJsland en Noorwegen in de kosten die aan de uitvoering van dit protocol zijn ver
­
bonden.  
De Raad sluit, met eenparigheid van stemmen, met IJsland en Noorwegen een afzonderlijke over ­
eenkomst voor de vaststelling van de wederzijdse rechten en verplichtingen van Ierland en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland enerzijds en IJsland en Noorwegen 
anderzijds, op gebieden van het Schengenacquis die op deze staten van toepassing zijn.  
Artikel 7
 
Voor de onderhandelingen over de toetreding van nieuwe lidstaten tot de Europese Unie worden het 
Schengenacquis en de verdere maatregelen die de instellingen binnen de werkingssfeer van dat acquis 
nemen, beschouwd als een acquis dat door alle staten die kandidaat zijn voor toetreding volledig 
moet worden aanvaard.NL C 83/292 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 20)  
BETREFFENDE DE TOEPASSING VAN BEPAALDE 
ASPECTEN VAN ARTIKEL 26 VAN HET VERDRAG 
BETREFFENDE DE WERKING VAN DE 
EUROPESE UNIE OP HET VERENIGD 
KONINKRIJK EN IERLAND  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELEID DOOR DE WENS  bepaalde vraagstukken met betrekking tot het Verenigd Koninkrijk en Ierland 
te regelen,  
GELET OP  het feit dat tussen het Verenigd Koninkrijk en Ierland al sedert vele jaren bijzondere 
reisregelingen bestaan,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht: 
Artikel 1  
Onverminderd de artikelen 26 en 77 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, 
de andere bepalingen van dat Verdrag of van het Verdrag betreffende de Europese Unie, de uit hoofde van deze Verdragen aangenomen maatregelen en de internationale overeenkomsten die door de Unie 
of door de Unie en haar lidstaten met één of meer derde staten zijn gesloten, heeft het Verenigd 
Koninkrijk het recht aan zijn grenzen met andere lidstaten ten aanzien van personen die het Verenigd Koninkrijk wensen binnen te komen de controles te verrichten die het nodig acht om:  
a) het recht op binnenkomst in het Verenigd Koninkrijk te verifiëren van burgers van lidstaten en 
hun gezinsleden die bij het recht van de Unie verleende rechten uitoefenen, alsmede van burgers 
van andere staten aan wie dergelijke rechten zijn toegekend bij een overeenkomst waardoor het 
Verenigd Koninkrijk gebonden is, en  
b) te bepalen of aan andere personen al dan niet toelating wordt verleend om het Verenigd Konink
­
rijk binnen te komen.  
Niets in de artikelen 26 en 77 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie of in 
een andere bepaling van dat Verdrag of van het Verdrag betreffende de Europese Unie of in een uit hoofde daarvan aangenomen maatregel doet afbreuk aan het recht van het Verenigd Koninkrijk om 
dergelijke controles in te voeren of uit te oefenen. Onder het Verenigd Koninkrijk worden in dit 
artikel ook de grondgebieden verstaan waarvan de externe betrekkingen onder de verantwoordelijk
­
heid van het Verenigd Koninkrijk vallen.  
Artikel 2  
Het Verenigd Koninkrijk en Ierland kunnen onderlin g regelingen blijven treffen betreffende het 
personenverkeer tussen hun grondgebieden („het gemeenschappelijk reisgebied” of „the Common 
Travel Area”), met volledige inachtneming van de rechten van de in artikel 1, eerste alinea, onder 
a), van dit protocol bedoelde personen. Zolang zij dergelijke regelingen handhaven, zijnNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/293
de bepalingen van artikel 1 van dit protocol derhalve van toepassing op Ierland op dezelfde wijze en 
onder dezelfde voorwaarden als op het Verenigd Koninkrijk. Niets in de artikelen 26 en 77 van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie of in een andere bepaling van dat Verdrag of 
van het Verdrag betreffende de Europese Unie of in een uit hoofde daarvan aangenomen maatregel doet afbreuk aan deze regelingen.  
Artikel 3  
De andere lidstaten hebben het recht aan hun grenzen of op enig punt van binnenkomst op hun 
grondgebied voor de in artikel 1 van dit protocol aangegeven doeleinden dergelijke controles te verrichten op personen die hun grondgebied wensen binnen te komen vanuit het Verenigd Konink
­
rijk, of enig ander grondgebied waarvan de externe betrekkingen onder de verantwoordelijkheid van dit land vallen, dan wel vanuit Ierland, zolang de bepalingen van artikel 1 van dit protocol op Ierland van toepassing zijn.
 
Niets in de artikelen 26 en 77 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie of in 
een andere bepaling van dat Verdrag of van het Verdrag betreffende de Europese Unie of in een uit 
hoofde daarvan aangenomen maatregel doet afbreuk aan het recht van de overige lidstaten om 
dergelijke controles in te voeren of te verrichten.NL C 83/294 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 21)  
BETREFFENDE DE POSITIE VAN HET VERENIGD KONINKRIJK EN 
IERLAND TEN AANZIEN VAN DE RUIMTE VAN VRIJHEID, VEILIGHEID 
EN RECHT  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELEID DOOR DE WENS  bepaalde vraagstukken met betrekking tot het Verenigd Koninkrijk en Ierland 
te regelen,  
GELET OP  het Protocol betreffende de toepassing van bepaalde aspecten van artikel 26 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie op het Verenigd Koninkrijk en Ierland,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht:  
Artikel 1  
Onder voorbehoud van artikel 3 nemen het Verenigd Koninkrijk en Ierland niet deel aan de aan ­
neming door de Raad van overeenkomstig deel III, titel V, van het Verdrag betreffende de werking 
van de Europese Unie voorgestelde maatregelen. Voor besluiten van de Raad die met eenparigheid 
van stemmen moeten worden aangenomen, is eenparigheid van de leden van de Raad vereist, met uitzondering van de vertegenwoordigers van de regeringen van het Verenigd Koninkrijk en van 
Ierland.  
Voor de toepassing van dit artikel wordt de gekwalificeerde meerderheid bepaald overeenkomstig 
artikel 238, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
Artikel 2  
Ingevolge artikel 1 en onder voorbehoud van de artikelen 3, 4 en 6 zijn de bepalingen van deel III, 
titel V, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, de overeenkomstig die titel 
aangenomen maatregelen, de bepalingen in door de Unie overeenkomstig die titel gesloten inter
­
nationale overeenkomsten en de beslissingen van het Hof van Justitie van de Europese Unie ter 
uitlegging van die bepalingen of maatregelen niet bindend voor, noch van toepassing in het Verenigd 
Koninkrijk en Ierland; bedoelde bepalingen, maatregelen en beslissingen laten de bevoegdheden, 
rechten en verplichtingen van deze staten onverlet; bedoelde bepalingen, maatregelen en beslissingen 
laten zowel het op het Verenigd Koninkrijk en Ierland van toepassing zijnde communautair acquis als 
het acquis van de Unie onverlet en maken geen deel uit van het op die staten van toepassing zijnde 
recht van de Unie.  
Artikel 3  
1. Binnen een termijn van drie maanden na de indiening van een voorstel of een initiatief bij de 
Raad overeenkomstig deel III, titel V, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
kunnen het Verenigd Koninkrijk en Ierland de voorzitter van de Raad er schriftelijk van in kennis 
stellen dat zij wensen deel te nemen aan de aanneming en toepassing van de voorgestelde maatregel, 
waarna deze staten daartoe gerechtigd zijn.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/295
Voor besluiten van de Raad die met eenparigheid van stemmen moeten worden aangenomen, is 
eenparigheid van de leden van de Raad vereist, met uitzondering van de leden die geen kennisgeving 
hebben gedaan. Een overeenkomstig dit lid aangenomen maatregel is bindend voor alle lidstaten die 
aan de aanneming ervan hebben deelgenomen.  
In de uit hoofde van artikel 70 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
aangenomen maatregelen worden de voorwaarden bepaald voor de deelneming van het Verenigd Koninkrijk en Ierland aan de evaluaties betreffende de gebieden die worden bestreken door deel III, 
titel V, van dat Verdrag.  
Voor de toepassing van dit artikel wordt de gekwalificeerde meerderheid bepaald overeenkomstig 
artikel 238, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
2. Indien na een redelijke termijn een maatregel als bedoeld in lid 1 niet met deelneming van het 
Verenigd Koninkrijk of Ierland kan worden aangenomen, kan de Raad deze maatregel overeenkom
­
stig artikel 1 aannemen zonder de deelneming van het Verenigd Koninkrijk of Ierland. In dat geval is 
artikel 2 van toepassing.  
Artikel 4  
Na de aanneming van een maatregel door de Raad overeenkomstig deel III, titel V, van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie kunnen het Verenigd Koninkrijk en Ierland de Raad en 
de Commissie er te allen tijde van in kennis stellen dat zij die maatregel wensen te aanvaarden. In dat geval is de procedure van artikel 331, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie mutatis mutandis van toepassing.  
Artikel 4  bis  
1. De bepalingen van dit Protocol gelden ten aanzien van het Verenigd Koninkrijk en Ierland ook 
voor de uit hoofde van deel III, titel V, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
voorgestelde of vastgestelde maatregelen tot wijziging van een bestaande maatregel waardoor zijn 
gebonden zijn.  
2. In gevallen waarin de Raad, handelend op voorstel van de Commissie, evenwel vaststelt dat de 
niet-deelneming door het Verenigd Koninkrijk of Ierland aan de gewijzigde versie van een bestaande maatregel de toepassing van deze maatregel onmogelijk maakt voor andere lidstaten of de Unie, kan 
hij tot het Verenigd Koninkrijk of Ierland een dringend verzoek richten tot het doen van een mededeling uit hoofde van artikel 3 of artikel 4. Voor de toepassing van artikel 3 begint een nieuwe 
termijn van twee maanden te lopen op het moment dat de Raad een dergelijk besluit heeft genomen.  
Indien het Verenigd Koninkrijk of Ierland bij het verstrijken van deze termijn van twee maanden 
vanaf het besluit van de Raad nog geen mededeling uit hoofde van artikel 3 of artikel 4 heeft gedaan, 
is de bestaande maatregel niet langer bindend voor en van toepassing op het Verenigd Koninkrijk of 
Ierland, tenzij de betrokken lidstaat vóór de inwerkingtreding van de wijzigingsmaatregel een mede
­
deling uit hoofde van artikel 4 heeft gedaan. Deze situatie wordt van kracht vanaf de datum van 
inwerkingtreding van de wijzigingsmaatregel of de datum waarop de termijn van twee maanden 
verstrijkt, al naargelang welk tijdstip later valt.NL C 83/296 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Voor de toepassing van dit lid neemt de Raad, na een grondige bespreking van deze aangelegenheid, 
een besluit met een gekwalificeerde meerderheid van de stemmen van de leden die de lidstaten 
vertegenwoordigen welke aan de aanneming van de wijzigingsmaatregel deelnemen of hebben deel ­
genomen. Een gekwalificeerde meerderheid van stemmen in de Raad is de meerderheid in de zin van 
artikel 238, lid 3, onder a), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
3. De Raad kan met gekwalificeerde meerderheid op een voorstel van de Commissie besluiten dat 
de eventuele directe financiële gevolgen, die noodzakelijkerwijs en onvermijdelijk voortvloeien uit de beëindiging van de deelname van het Verenigd Koninkrijk of Ierland aan de bestaande maatregel door 
het Verenigd Koninkrijk of Ierland worden gedragen.  
4. Dit artikel laat artikel 4 onverlet.  
Artikel 5  
Voor een lidstaat die niet gebonden is door een overeenkomstig deel III, titel V, van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie aangenomen maatregel, mag deze maatregel geen 
andere financiële gevolgen hebben dan de ermee gepaard gaande administratieve kosten voor de 
instellingen, tenzij de Raad, na raadpleging van het Europees Parlement, met eenparigheid van 
stemmen van al zijn leden anders besluit.  
Artikel 6  
Indien het Verenigd Koninkrijk of Ierland in gevallen als bedoeld in dit protocol gebonden is door 
een door de Raad overeenkomstig deel III, titel V, van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie aangenomen maatregel, zijn de desbetreffende bepalingen van de Verdragen, in ver
­
band met die maatregel van toepassing op de staat in kwestie.  
Artikel 6  bis  
Het Verenigd Koninkrijk en Ierland zullen niet gebonden zijn door de op grond van artikel 16 van 
het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie vastgestelde regels die betrekking hebben 
op de verwerking van persoonsgegevens door de lidstaten bij de uitoefening van activiteiten die 
binnen het toepassingsgebied van deel III, titel V, hoofdstuk 4 of 5, van genoemd Verdrag vallen, 
wanneer het Verenigd Koninkrijk en Ierland niet gebonden zijn door de regels van de Unie betref ­
fende de vormen van justitiële samenwerking in strafzaken of van politiële samenwerking in het 
kader waarvan de op grond van artikel 16 vastgestelde bepalingen moeten worden nageleefd.  
Artikel 7  
De artikelen 3, 4 en 4 bis laten het Protocol betreffende het Schengenacquis dat is opgenomen in het 
kader van de Europese Unie onverlet.  
Artikel 8  
Ierland kan de Raad er schriftelijk van in kennis stellen dat het niet langer onder de bepalingen van 
dit protocol wenst te vallen. In dat geval zijn de normale Verdragsbepalingen van toepassing op Ierland.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/297
Artikel 9  
Wat Ierland betreft, is dit protocol niet van toepassing op artikel 75 van het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie.NL C 83/298 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 22)  
BETREFFENDE DE POSITIE VAN DENEMARKEN  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
HERINNEREND  aan het Besluit van de Staatshoofden en Regeringsleiders, in het kader van de Europese 
Raad bijeen op 12 december 1992 in Edinburgh, betreffende bepaalde problemen die Denemarken 
met betrekking tot het Verdrag betreffende de Europese Unie aan de orde heeft gesteld,  
KENNIS GENOMEN HEBBEND  van de positie van Denemarken met betrekking tot het burgerschap, de 
Economische en Monetaire Unie, het defensiebeleid en justitie en binnenlandse zaken zoals neerge ­
legd in het besluit van Edinburgh,  
ZICH BEWUST  van het feit dat de handhaving, in het kader van de Verdragen, van een wettelijke 
regeling die voortvloeit uit het besluit van Edinburgh, de deelneming van Denemarken op belangrijke gebieden van samenwerking van de Unie aanzienlijk zal beperken, en dat het in het belang van de 
Unie is de integriteit van het acquis op het gebied van vrijheid, veiligheid en recht te waarborgen,
 
GELEID DOOR DE WENS  om die reden een juridisch kader vast te stellen dat Denemarken de moge ­
lijkheid geeft deel te nemen aan de vaststelling van maatregelen die voorgesteld worden uit hoofde van deel III, titel V, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met waardering 
voor het voornemen van Denemarken om van die mogelijkheid gebruik te maken wanneer dat 
volgens zijn grondwettelijke bepalingen mogelijk is,
 
ER NOTA VAN NEMEND  dat Denemarken de overige lidstaten niet zal beletten hun samenwerking 
verder te versterken met betrekking tot maatregelen die voor Denemarken niet verbindend zijn,  
INDACHTIG  artikel 3 van het Protocol betreffende het Schengenacquis dat is opgenomen in het kader 
van de Europese Unie,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag tot op ­
richting van de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de Europese Unie worden gehecht:  
DEEL I  
Artikel 1  
Denemarken neemt niet deel aan de aanneming door de Raad van overeenkomstig deel III, titel V, 
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie voorgestelde maatregelen. Voor besluiten van de Raad die met eenparigheid van stemmen moeten worden aangenomen, is eenparig
­
heid van de leden van de Raad vereist, met uitzondering van de vertegenwoordiger van de regering 
van Denemarken.  
Voor de toepassing van dit artikel wordt de gekwalificeerde meerderheid bepaald overeenkomstig 
artikel 238, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/299
Artikel 2  
De bepalingen van het derde deel, titel V, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie, de ingevolge die titel vastgestelde maatregelen, de bepalingen in door de Unie ingevolge die titel 
gesloten internationale overeenkomsten en de beslissingen van het Hof van Justitie van de Europese Unie ter uitlegging van deze bepalingen of maatregelen of maatregelen die uit hoofde van die titel 
gewijzigd zijn of kunnen worden, zijn niet bindend voor, noch van toepassing in Denemarken; 
bedoelde bepalingen, maatregelen en beslissingen laten de bevoegdheden, rechten en verplichtingen 
van Denemarken onverlet, laten het op Denemarken van toepassing zijnde acquis van de Unie 
onverlet en maken geen deel uit van het op Denemarken van toepassing zijnde recht van de Unie. 
Met name de handelingen van de Unie op het gebied van de politiële samenwerking en de justitiële 
samenwerking in strafzaken die vóór de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon zijn vast
­
gesteld en die zijn gewijzigd, blijven in ongewijzigde vorm bindend voor en van toepassing op 
Denemarken.  
Artikel 2 bis  
Artikel 2 van dit protocol is tevens van toepassing op de op grond van artikel 16 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie vastgestelde regels die betrekking hebben op de 
verwerking van persoonsgegevens door de lidstaten bij de uitoefening van activiteiten die binnen 
het toepassingsgebied van deel III, titel V, hoofdstuk 4 of 5, van dat Verdrag vallen.  
Artikel 3  
Voor Denemarken hebben de in artikel 1 bedoelde maatregelen geen andere financiële gevolgen dan 
de ermee gepaard gaande administratieve kosten voor de instellingen.  
Artikel 4  
1. Denemarken beslist binnen een termijn van zes maanden nadat de Raad een maatregel heeft 
genomen over een voorstel of een initiatief tot uitwerking van het Schengenacquis dat onder dit deel 
valt, of het deze maatregel in zijn nationale wetgeving zal omzetten. Indien Denemarken daartoe 
besluit, wordt daarmee een verplichting volgens internationaal recht geschapen tussen Denemarken 
en de andere lidstaten die door die maatregel gebonden zijn.  
2. Indien Denemarken beslist een maatregel van de Raad als bedoeld in lid 1 niet in zijn nationale 
wetgeving om te zetten, overwegen de lidstaten die door die maatregel gebonden zijn en Denemar ­
ken, welke passende maatregelen moeten worden genomen.  
DEEL II  
Artikel 5  
Wat betreft de maatregelen die door de Raad worden aangenomen op het gebied van artikel 26, lid 
1, artikel 42 en de artikelen 43 tot en met 46 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, neemt 
Denemarken niet deel aan de uitwerking en de uitvoering van besluiten en acties van de Unie dieNL C 83/300 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
gevolgen hebben op defensiegebied. Daarom zal Denemarken niet deelnemen aan de aanneming van 
die besluiten en acties. Denemarken is niet verplicht bij te dragen aan de financiering van operati ­
onele uitgaven in verband met dergelijke maatregelen. Denemarken belet de overige lidstaten niet 
hun samenwerking op dit gebied verder te ontwikkelen, noch om militaire vermogens ter beschik ­
king van de Unie te stellen.  
Voor handelingen van de Raad die met eenparigheid van stemmen moeten worden vastgesteld, is 
eenparigheid van de leden van de Raad vereist, met uitzondering van de vertegenwoordiger van de Deense regering.  
Voor de toepassing van dit artikel wordt de gekwalificeerde meerderheid bepaald overeenkomstig 
artikel 238, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
DEEL III  
Artikel 6  
De artikelen 1, 2 en 3 zijn niet van toepa ssing op maatregelen tot bepaling van de derde landen 
waarvan de onderdanen bij overschrijding van de buitengrenzen van de lidstaten in het bezit moeten zijn van een visum of op maatregelen betreffende een uniform visummodel.  
DEEL IV  
Artikel 7  
Denemarken kan te allen tijde, overeenkomstig zijn grondwettelijke bepalingen, de andere lidstaten 
mededelen dat het niet langer een beroep wenst te doen op dit protocol in zijn geheel of op gedeelten ervan. In dat geval zal Denemarken alle geldende desbetreffende maatregelen die in het kader van de Europese Unie zijn genomen, volledig toepassen.  
Artikel 8  
1. Denemarken kan te allen tijde, onverminderd artikel 7, overeenkomstig zijn grondwettelijke 
bepalingen de andere lidstaten ervan in kennis stellen dat deel I met ingang van de eerste dag van de 
maand volgend op de kennisgeving, bestaat uit de bepalingen van de bijlage. In dat geval worden de artikelen 5 tot en met 8 dienovereenkomstig hernummerd.
 
2. Zes maanden nadat de in lid 1 bedoelde kennisgeving van kracht is geworden, worden het 
volledige Schengenacquis en alle maatregelen die genomen zijn om dat acquis te ontwikkelen, die tot dan ten aanzien van Denemarken verbindend waren als internationaalrechtelijke verplichtingen, voor 
Denemarken verbindend uit hoofde van het recht van de Unie.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/301
BIJLAGE  
Artikel 1 
Onder voorbehoud van artikel 3 neemt Denemarken niet deel aan de vaststelling door de Raad van de overeenkomstig 
deel III, titel V, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie voorgestelde maatregelen. Voor handelingen 
van de Raad die met eenparigheid van stemmen moeten worden vastgesteld, is eenparigheid van de leden van de Raad 
vereist, met uitzondering van de vertegenwoordiger van de Deense regering.  
Voor de toepassing van dit artikel wordt de gekwalificeerde meerderheid bepaald overeenkomstig artikel 238, lid 3, van 
het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
Artikel 2 
Ingevolge artikel 1 en onder voorbehoud van de artikelen 3, 4 en 8 zijn de bepalingen van deel III, titel V, van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, de overeenkomstig die titel vastgestelde maatregelen, de bepalingen 
van door de Unie overeenkomstig die titel gesloten internationale overeenkomsten en de beslissingen van het Hof van 
Justitie van de Europese Unie ter uitlegging van die bepalingen of maatregelen niet verbindend voor, noch van toepassing 
op Denemarken. Bedoelde bepalingen, maatregelen en beslissingen laten de bevoegdheden, rechten en verplichtingen van 
Denemarken onverlet. Bedoelde bepalingen, maatregelen en beslissingen laten het acquis communautaire en het acquis 
van de Unie geheel onverlet en maken geen deel uit van het recht van de Unie, zoals die op Denemarken van toepassing zijn.  
Artikel 3 
1. Binnen een termijn van drie maanden na de indiening van een voorstel of een initiatief bij de Raad overeenkomstig 
deel III, titel V, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie kan Denemarken de voorzitter van de Raad er schriftelijk van in kennis stellen dat het wenst deel te nemen aan de vaststelling en de toepassing van de voorgestelde 
maatregel, waarna deze staat daartoe gerechtigd is.  
2. Indien een maatregel als bedoeld in lid 1 na een redelijke termijn niet met deelneming van Denemarken kan worden 
vastgesteld, kan de Raad de in lid 1 bedoelde maatregel overeenkomstig artikel 1 vaststellen zonder deelneming van 
Denemarken. In dat geval is artikel 2 van toepassing.  
Artikel 4 
Na de vaststelling van een maatregel overeenkomstig deel III, titel V, van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie kan Denemarken de Raad en de Commissie er te allen tijde van in kennis stellen dat het voornemens is die 
maatregel te aanvaarden. In dat geval is de procedure van artikel 331, lid 1, van dat Verdrag van overeenkomstige 
toepassing.  
Artikel 5 
1. De bepalingen van dit Protocol gelden ten aanzien van Denemarken ook voor de uit hoofde van deel III, titel V, van 
het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie voorgestelde of vastgestelde maatregelen tot wijziging van een bestaande maatregel waardoor Denemarken gebonden is.
 
2. In gevallen waarin de Raad, handelend op voorstel van de Commissie, evenwel vaststelt dat de niet-deelneming door 
Denemarken aan de gewijzigde versie van een bestaande maatregel de toepassing van deze maatregel onmogelijk maakt voor,andere lidstaten of de Unie kan hij tot Denemarken een dringend verzoek richten tot het doen van een mededeling 
uit hoofde van artikel 3 of artikel 4. Voor de toepassing van artikel 3 begint een nieuwe periode van twee maanden te 
lopen op het moment dat de Raad een dergelijk besluit heeft genomen.NL C 83/302 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Indien Denemarken bij het verstrijken van deze termijn van twee maanden vanaf de vaststelling door de Raad nog geen 
mededeling uit hoofde van artikel 3 of artikel 4 heeft gedaan, is de bestaande maatregel niet langer bindend voor of van 
toepassing op Denemarken, tenzij het vóór de inwerkingtreding van de wijzigingsmaatregel een mededeling uit hoofde 
van artikel 4 heeft gedaan. Deze situatie wordt van kracht vanaf de datum van inwerkingtreding van de wijzigingsmaat ­
regel of de datum waarop de termijn van twee maanden verstrijkt, al naargelang welk tijdstip later valt.  
Voor de toepassing van dit lid neemt de Raad, na een grondige bespreking van deze aangelegenheid, een besluit met een 
gekwalificeerde meerderheid van de stemmen van de leden die de lidstaten vertegenwoordigen welke aan de aanneming 
van de wijzigingsmaatregel deelnemen of hebben deelgenomen. Een gekwalificeerde meerderheid van stemmen in de Raad 
is de meerderheid in de zin van artikel 238, lid 3, onder a), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
3. De Raad kan met gekwalificeerde meerderheid op voorstel van de Commissie een besluit vaststellen waarbij bepaald 
wordt dat de eventuele directe financiële gevolgen die noodzakelijkerwijs en onvermijdelijk voortvloeien uit de beëindiging 
van de deelname van Denemarken aan de bestaande maatregel door Denemarken zullen worden gedragen.  
4. Dit artikel laat artikel 4 onverlet.  
Artikel 6 
1. De in artikel 4 bedoelde kennisgeving vindt uiterlijk zes maanden na de definitieve vaststelling van een maatregel 
plaats, indien die maatregel een uitwerking van het Schengenacquis inhoudt.  
Indien Denemarken aangaande die maatregelen de in de artikelen 3 en 4 bedoelde kennisgeving nalaat, overwegen de 
lidstaten die door die maatregelen gebonden zijn en Denemarken welke passende stappen moeten worden ondernomen.  
2. Een kennisgeving overeenkomstig artikel 3 met betrekking tot maatregelen die een uitwerking van het Schengenac ­
quis inhouden, wordt onherroepelijk geacht een kennisgeving overeenkomstig artikel 3 te zijn ten aanzien van elk ander voorstel of initiatief dat een uitwerking van die maatregel inhoudt, voor zover dat voorstel of initiatief een uitwerking van 
het Schengenacquis inhouden.  
Artikel 7 
Denemarken zal niet gebonden zijn door de op de op grond van artikel 16 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie vastgestelde regels die betrekking hebben op de verwerking van persoonsgegevens door de lidstaten bij de uitoefening van activiteiten die binnen het toepassingsgebied van deel III, titel V, hoofdstuk 4 of 5, van dat Verdrag 
vallen, wanneer Denemarken niet gebonden is door de regels van de Unie betreffende de vormen van justitiële samen
­
werking in strafzaken of van politiële samenwerking in het kader waarvan de op grond van artikel 16 vastgestelde 
bepalingen moeten worden nageleefd.  
Artikel 8 
Indien Denemarken, in gevallen als bedoeld in dit deel, gebonden is door een door de Raad overeenkomstig deel III, titel 
V, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie vastgestelde maatregel, zijn de desbetreffende bepalingen 
van de Verdragen van toepassing op Denemarken wat betreft die maatregel.  
Artikel 9  
Indien Denemarken niet gebonden is door een overeenkomstig deel III, titel V, van het Verdrag betreffende de werking 
van de Europese Unie vastgestelde maatregel, mag deze maatregel voor Denemarken geen andere financiële gevolgen 
hebben dan de ermee gepaard gaande administratieve kosten voor de instellingen, tenzij de Raad met eenparigheid van stemmen van al haar leden anders besluit, na raadpleging van het Europees Parlement.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/303
PROTOCOL (Nr. 23)  
BETREFFENDE DE BUITENLANDSE BETREKKINGEN 
VAN DE LIDSTATEN IN VERBAND MET DE 
OVERSCHRIJDING VAN DE BUITENGRENZEN  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
IN AANMERKING NEMEND  dat de lidstaten doeltreffende controles aan hun buitengrenzen moeten 
kunnen garanderen, waar nodig in samenwerking met derde landen,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT OMTRENT  de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht:  
De bepalingen betreffende de maatregelen inzake de overschrijding van de buitengrenzen in 
artikel 77, lid 2, onder b), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie laten de bevoegdheid van de lidstaten om met derde landen over overeenkomsten te onderhandelen of overeenkomsten te sluiten onverlet, mits daarbij het recht van de Unie en andere internationale 
overeenkomsten terzake worden geëerbiedigd.NL C 83/304 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 24)  
INZAKE ASIEL VOOR ONDERDANEN VAN 
LIDSTATEN VAN DE EUROPESE UNIE  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
OVERWEGENDE  dat de Unie overeenkomstig artikel 6, lid 1, van het Verdrag betreffende de Europese 
Unie de in het Handvest van de grondrechten vervatte rechten, vrijheden en beginselen erkent,  
OVERWEGENDE  dat overeenkomstig artikel 6, lid 3, van het Verdrag betreffende de Europese Unie 
wordt bepaald dat de grondrechten, zoals zij worden gewaarborgd door het Europees Verdrag tot 
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, als algemene beginselen deel 
uitmaken van het recht van de Unie,  
OVERWEGENDE  dat het Hof van Justitie van de Europese Unie bevoegd is om te waarborgen dat de 
Unie de wet naleeft bij de uitlegging en toepassing van artikel 6, leden 1 en 3, van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie,  
OVERWEGENDE  dat krachtens artikel 49 van het Verdrag betreffende de Europese Unie elke Europese 
staat die verzoekt lid te worden van de Unie, de in artikel 2, van het Verdrag betreffende de Europese 
Unie genoemde waarden dient te eerbiedigen,  
IN AANMERKING NEMEND  dat bij artikel 7 van het Verdrag betreffende de Europese Unie een regeling 
wordt ingesteld voor de schorsing van bepaalde rechten in geval van een ernstige en voortdurende 
schending van die waarden door een lidstaat,  
ERAAN HERINNEREND  dat iedere onderdaan van een lidstaat, als burger van de Unie, een bijzondere 
status en bescherming geniet die door de lidstaten wordt gegarandeerd in overeenstemming met de 
bepalingen in het tweede deel van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,  
IN AANMERKING NEMEND  dat bij de Verdragen een ruimte zonder binnengrenzen tot stand wordt 
gebracht en aan iedere burger van de Unie het recht wordt verleend op vrij verkeer en verblijf op het 
grondgebied van de lidstaten,  
GELEID DOOR DE WENS  te voorkomen dat het recht op asiel wordt aangewend voor andere doeleinden 
dan die waarvoor het bedoeld is,  
OVERWEGENDE  dat in dit protocol de uiteindelijke doelstellingen van het Verdrag van Genève van 
28 juli 1951 betreffende de status van vluchtelingen worden geëerbiedigd,NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/305
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht: 
Enig artikel  
Het niveau van bescherming van de fundamentele rechten en vrijheden in de lidstaten van de 
Europese Unie in aanmerking nemend, beschouwen de lidstaten elkaar als veilige landen van oor ­
sprong voor alle juridische en praktische doeleinden in verband met asielzaken. Dienovereenkomstig kan een asielaanvraag van een onderdaan van een lidstaat door een andere lidstaat uitsluitend in aanmerking worden genomen of ontvankelijk worden verklaard in de volgende gevallen:  
a) indien de lidstaat waarvan de aanvrager onderdaan is na de inwerkingtreding van het Verdrag van 
Amsterdam maatregelen neemt met gebruikmaking van de bepalingen van artikel 15 van het 
Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, waarbij op 
zijn grondgebied wordt afgeweken van zijn verplichtingen uit hoofde van dat Verdrag;  
b) indien de in artikel 7, lid 1, van het Verdrag betreffende de Europese Unie bedoelde procedure op 
gang is gebracht en totdat de Raad, of in voorkomend geval de Europese Raad hieromtrent een 
besluit heeft genomen ten aanzien van de lidstaat waarvan de aanvrager onderdaan is;  
c) indien de Raad overeenkomstig artikel 7, lid 1, van het Verdrag betreffende de Europese Unie een 
besluit heeft vastgesteld ten aanzien van de lidstaat waarvan de aanvrager onderdaan is of indien 
de Europese Raad overeenkomstig artikel 7, lid 2, van dat Verdrag een besluit heeft vastgesteld ten 
aanzien van de lidstaat waarvan de aanvrager onderdaan is;
 
d) indien een lidstaat hiertoe eenzijdig besluit in verband met de aanvraag van een onderdaan van 
een andere lidstaat; in dat geval wordt de Raad onverwijld op de hoogte gesteld; de aanvraag wordt behandeld op basis van het vermoeden dat zij duidelijk ongegrond is zonder op enigerlei 
wijze, in welk geval dan ook, van invloed te zijn op de beslissingsbevoegdheid van de lidstaat.NL C 83/306 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 25)  
BETREFFENDE DE UITOEFENING VAN 
DE GEDEELDE BEVOEGDHEDEN  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  over de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betreffende de 
Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht:  
Enig artikel  
Wanneer de Unie overeenkomstig artikel 2, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie inzake gedeelde bevoegdheden op een bepaald gebied optreedt, heeft deze uitoefening 
van bevoegdheden enkel betrekking op de door de betrokken handeling van de Unie geregelde materie en niet op het gehele gebied.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/307
PROTOCOL (Nr. 26)  
BETREFFENDE DE DIENSTEN VAN ALGEMEEN BELANG  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
WENSEND  het belang van diensten van algemeen belang te benadrukken;  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  over de volgende interpretatieve bepalingen, welke aan het Verdrag 
betreffende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
worden gehecht:  
Artikel 1  
De gedeelde waarden van de Unie met betrekking tot diensten van algemeen economisch belang in 
de zin van artikel 14 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie omvatten met 
name:  
— de essentiële rol en de ruime discretionaire bevoegdheid van de nationale, regionale en lokale 
autoriteiten om diensten van algemeen economisch belang te verrichten, te doen verrichten en te 
organiseren op een manier die zoveel mogelijk in overeenstemming is met de behoeften van de 
gebruikers;  
— de diversiteit tussen verschillende diensten van algemeen economisch belang en de verschillen in 
de behoeften en voorkeuren van de gebruikers die kunnen voortvloeien uit verschillende geogra ­
fische, sociale of culturele omstandigheden;  
— een hoog niveau van kwaliteit, veiligheid en betaalbaarheid, gelijke behandeling en de bevordering 
van de algemene toegang en van de rechten van de gebruiker.  
Artikel 2  
De bepalingen van de Verdragen doen op generlei wijze afbreuk aan de bevoegdheid van de lidstaten 
om niet-economische diensten van algemeen belang te verrichten, te doen verrichten en te organi ­
seren.NL C 83/308 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 27)  
BETREFFENDE DE INTERNE MARKT EN DE MEDEDINGING  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
OVERWEGENDE  dat de interne markt als omschreven in artikel 3 van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie een regime omvat dat verzekert dat de mededinging niet wordt vervalst,  
ZIJN OVEREENGEKOMEN  dat  
de Unie, met het oog daarop, indien nodig, maatregelen neemt overeenkomstig de bepalingen van de 
Verdragen, waaronder artikel 352 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
Dit protocol wordt gehecht aan het Verdrag betreffende de Europese Unie en aan het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/309
PROTOCOL (Nr. 28)  
BETREFFENDE ECONOMISCHE, SOCIALE EN 
TERRITORIALE SAMENHANG  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
ERAAN HERINNEREND  dat artikel 3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie als een van de 
doelstellingen de bevordering van de economische, sociale en territoriale samenhang en van de 
solidariteit tussen de lidstaten omvat en dat in artikel 4, lid 2, onder c), van het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie die samenhang als onderdeel van de gebieden van gedeelde 
bevoegdheid van de Unie wordt vermeld,  
ERAAN HERINNEREND  dat het geheel van de bepalingen van het derde deel, titel XVIII, inzake de 
economische, sociale en territoriale samenhang de rechtsgrondslag vormt voor de consolidatie en de 
verdere ontwikkeling van het optreden van de Unie op het gebied van de economische, sociale en 
territoriale samenhang, met inbegrip van de mogelijkheid om een nieuw fonds op te richten,  
ERAAN HERINNEREND  dat de bepalingen van artikel 177 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie voorzien in de oprichting van een Cohesiefonds,  
CONSTATEREND  dat de Europese Investeringsbank (EIB) ten behoeve van de armere regio's aanzienlijke 
en in omvang toenemende leningen verstrekt,  
GEZIEN  de wens om de voorwaarden voor de toewijzing van middelen uit de structuurfondsen 
flexibeler te maken,  
GEZIEN de wens om de niveaus van de deelneming van de Unie aan programma's en projecten in 
bepaalde landen te differentiëren,  
GELET  op het voorstel om in het stelsel van eigen middelen meer rekening te houden met de relatieve 
welvaart van de lidstaten,  
BEVESTIGEN  dat de bevordering van de economische, sociale en territoriale samenhang van vitaal 
belang is voor de volledige ontwikkeling en een duurzaam welslagen van de Unie;  
BEVESTIGEN  hun overtuiging dat de structuurfondsen een voorname rol moeten blijven spelen bij de 
verwezenlijking van de doelstellingen van de Unie op het gebied van de samenhang;  
BEVESTIGEN  hun overtuiging dat de EIB het grootste deel van haar middelen moet blijven besteden aan 
de bevordering van de economische, sociale en territoriale samenhang, en verklaren zich bereid de kapitaalbehoeften van de EIB opnieuw te bezien zodra zulks voor dat doel vereist is;
 
KOMEN OVEREEN  dat het financiële bijdragen van de Unie zal verlenen voor projecten op het gebied 
van milieu en trans-Europese netwerken in lidstaten met een BNP per capita van minder dan 90 % van het gemiddelde van de Unie, die een programma hebben dat leidt tot het voldoen aan de 
voorwaarden van economische convergentie omschreven in artikel 126 van het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie;NL C 83/310 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
GEVEN HUN VOORNEMEN TE KENNEN  een grotere flexibiliteit mogelijk te maken bij de toewijzing van 
middelen uit de structuurfondsen voor specifieke behoeften die niet vallen onder de huidige ver ­
ordeningen betreffende de structuurfondsen;  
VERKLAREN  zich bereid de niveaus van de deelneming van de Unie in het kader van programma's en 
projecten van de structuurfondsen te differentiëren om excessieve stijgingen van de begrotingsuit ­
gaven in de minder welvarende lidstaten te voorkomen;  
ERKENNEN  de noodzaak van nabij toe te zien op de vooruitgang bij de verwezenlijking van de 
economische, sociale en territoriale samenhang en verklaren zich bereid alle nodige maatregelen 
dienaangaande te bestuderen;  
GEVEN HET VOORNEMEN  te kennen meer rekening te houden met het vermogen van de individuele 
lidstaten om aan het stelsel van eigen middelen bij te dragen en de middelen te bestuderen om voor 
de minder welvarende lidstaten de regressieve elementen die in het huidige stelsel van eigen middelen 
bestaan bij te stellen;  
KOMEN OVEREEN  dit protocol aan het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag betref ­
fende de werking van de Europese Unie te hechten.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/311
PROTOCOL (Nr. 29)  
BETREFFENDE HET OPENBARE-OMROEPSTELSEL IN 
DE LIDSTATEN  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
VAN OORDEEL  dat het openbare-omroepstelsel in de lidstaten rechtstreeks verband houdt met de 
democratische, sociale en culturele behoeften van iedere samenleving en met de noodzaak pluralisme 
in de media te behouden,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING  bereikt over de volgende interpretatieve bepalingen, welke aan het Verdrag 
betreffende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht: 
De bepalingen van de Verdragen doen geen afbreuk aan de bevoegdheid van de lidstaten om te 
voorzien in de financiering van de openbare omroep, voor zover deze financiering wordt verleend aan omroeporganisaties voor het vervullen van de publieke opdracht zoals toegekend, bepaald en georganiseerd door iedere lidstaat, en voor zover deze financiering de voorwaarden inzake het 
handelsverkeer en de mededingingsvoorwaarden in de Unie niet zodanig verandert dat het gemeen
­
schappelijk belang zou worden geschaad, waarbij rekening wordt gehouden met de verwezenlijking 
van de opdracht van deze openbare dienst.NL C 83/312 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 30)  
BETREFFENDE DE TOEPASSING VAN HET HANDVEST 
VAN DE GRONDRECHTEN VAN DE EUROPESE UNIE 
OP POLEN EN HET VERENIGD KONINKRIJK  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
OVERWEGENDE  dat de Unie in artikel 6 van het Verdrag betreffende de Europese Unie de in het 
Handvest van de grondrechten van de Unie vervatte rechten, vrijheden en beginselen erkent;  
OVERWEGENDE  dat het Handvest moet worden toegepast in strikte overeenstemming met de bepa ­
lingen van voornoemd artikel 6 en titel VII van het Handvest zelf;  
OVERWEGENDE  dat het voornoemd artikel 6 vereist dat het Handvest door de rechtbanken van Polen 
en het Verenigd Koninkrijk wordt toegepast en uitgelegd in strikte overeenstemming met de in dat 
artikel bedoelde toelichtingen;  
OVERWEGENDE  dat het Handvest zowel in rechten als in beginselen voorziet;  
OVERWEGENDE  dat het Handvest zowel bepalingen van civiele als van politieke aard bevat alsmede 
bepalingen van economische en sociale aard;  
OVERWEGENDE  dat het Handvest de in de Unie erkende rechten, vrijheden en beginselen herbevestigt 
en deze rechten zichtbaarder worden gemaakt, maar dat het Handvest geen nieuwe rechten of 
beginselen schept;  
HERINNEREND  aan de verplichtingen van Polen en het Verenigd Koninkrijk uit hoofde van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie, het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en het recht 
van de Unie in het algemeen;  
NOTA NEMEND  van de wens van Polen en het Verenigd Koninkrijk dat meer duidelijkheid wordt 
gebracht in bepaalde aspecten van de toepassing van het Handvest;  
Derhalve WENSEND  de toepassing van het Handvest met betrekking tot de wetten en bestuursrechtelijke 
handelingen van Polen en het Verenigd Koninkrijk te verduidelijken evenals de wijze waarop recht ­
zoekenden zich in rechte op dit Handvest kunnen beroepen in Polen en in het Verenigd Koninkrijk;  
OPNIEUW BEVESTIGEND  dat verwijzingen in dit protocol naar de werking van specifieke bepalingen van 
het Handvest de werking van andere bepalingen van het Handvest strikt onverlet laten;  
OPNIEUW BEVESTIGEND  dat dit protocol de toepassing van het Handvest op andere lidstaten onverlet 
laat;  
OPNIEUW BEVESTIGEND  dat dit protocol andere verplichtingen van Polen en het Verenigd Koninkrijk 
uit hoofde van het Verdrag betreffende de Europese Unie, het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie en het recht van de Unie in het algemeen onverlet laat;NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/313
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht: 
Artikel 1  
1. Het Handvest verleent het Hof van Justitie van de Europese Unie noch enig hof of enige 
rechterijke instantie van Polen of het Verenigd Koninkrijk de bevoegdheid te bepalen dat de wetten, regelgeving of administratieve bepalingen, praktijken of maatregelen van Polen of het Verenigd 
Koninkrijk in strijd zijn met de grondrechten, vrijheden en beginselen die in het Handvest zijn 
herbevestigd.  
2. Met name, en om twijfel te voorkomen, voorziet titel IV van het Handvest niet in in rechten 
inroepbare rechten die op Polen of het Verenigd Koninkrijk van toepassing zijn, behalve voor zover de wetgeving van Polen of het Verenigd Koninkrijk in dergelijke rechten voorziet.  
Artikel 2
 
Voor zover een bepaling van het Handvest verwijst naar de nationale wetgevingen en praktijken, is 
zij in Polen en het Verenigd Koninkrijk alleen van toepassing voor zover de daarin vervatte rechten of beginselen erkend zijn in het recht of de praktijken van Polen en het Verenigd Koninkrijk.NL C 83/314 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 31)  
BETREFFENDE DE INVOER IN DE EUROPESE UNIE 
VAN IN DE NEDERLANDSE ANTILLEN 
GERAFFINEERDE AARDOLIEPRODUCTEN  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
VERLANGENDE  nadere bijzonderheden vast te stellen over de regeling van het handelsverkeer, toepas ­
selijk op de invoer in de Europese Unie van in de Nederlandse Antillen geraffineerde aardoliepro ­
ducten,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT OMTRENT  de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht: 
Artikel 1  
Dit protocol is van toepassing op aardolieproducten die vallen onder de posten 27.10, 27.11, 27.12 
ex 27.13 (paraffine, was uit aardoliën of uit leisteenoliën, paraffineachtige residuen) en 27.14 van de 
Naamlijst van Brussel en die worden ingevoerd voor verbruik in de lidstaten.  
Artikel 2  
De lidstaten verbinden zich aan in de Nederlandse Antillen geraffineerde aardolieproducten, over ­
eenkomstig dit protocol, de tariefvoordelen toe te kennen die voortvloeien uit de associatie van dit 
land met de Unie. De bepalingen van dit protocol gelden ongeacht de regels inzake oorsprong welke 
door de lidstaten worden toegepast.  
Artikel 3  
1. Wanneer de Commissie op verzoek van een lidstaat of op eigen initiatief vaststelt dat de invoer 
in de Unie volgens artikel 2 van in de Nederlandse Antillen geraffineerde aardolieproducten werke ­
lijke moeilijkheden op de markt van een of meer lidstaten teweegbrengt, besluit zij dat voor deze invoer door de betrokken lidstaten douanerechten zullen worden ingesteld, verhoogd of weder toegepast, voor zover en voor zo lang als nodig is om aan deze situatie het hoofd te bieden. De 
aldus ingestelde, verhoogde of weder toegepaste douanerechten mogen niet hoger zijn dan de 
douanerechten die tegenover derde landen voor dezelfde producten van toepassing zijn.  
2. De bepalingen van het voorgaande lid kunnen in ieder geval worden toegepast wanneer de 
invoer in de Unie van in de Nederlandse Antillen geraffineerde aardolieproducten twee miljoen ton 
per jaar bereikt.
 
3. De door de Commissie krachtens de voorgaande leden gegeven besluiten met inbegrip van die 
welke strekken tot het afwijzen van een verzoek van een lidstaat, worden ter kennis van de Raad 
gebracht. Deze kan ze op verzoek van elke lidstaat in behandeling nemen en kan op elk ogenblik 
besluiten ze te wijzigen of in te trekken.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/315
Artikel 4  
1. Indien een lidstaat oordeelt dat invoer van in de Nederlandse Antillen geraffineerde aardolie ­
producten welke rechtstreeks of via een andere lidstaat overeenkomstig artikel 2 plaatsvindt, werke ­
lijke moeilijkheden op zijn markt veroorzaakt en dat onmiddellijk optreden noodzakelijk is om 
daaraan het hoofd te bieden, mag hij op eigen initiatief besluiten, op deze invoer douanerechten 
toe te passen die niet hoger zijn dan de douanerechten die tegenover derde landen voor dezelfde 
producten van toepassing zijn. Hij brengt dit besluit ter kennis van de Commissie, die binnen één maand beslist of de door deze staat getroffen maatregelen mogen worden gehandhaafd, dan wel 
dienen te worden gewijzigd of opgeheven. Artikel 3, lid 3, is op dit besluit van de Commissie van 
toepassing.  
2. Wanneer de invoer van in de Nederlandse Antillen geraffineerde aardolieproducten welke 
rechtstreeks of via een andere lidstaat overeenkomstig artikel 2 plaatsvindt in één of meer lidstaten 
van de Europese Unie gedurende één kalenderjaar de in de bijlage van dit protocol vastgestelde hoeveelheden overschrijdt, worden de eventueel krachtens lid 1 door deze lidstaat of lidstaten getroffen maatregelen voor het lopende kalenderjaar rechtmatig geacht: na zich ervan te hebben 
overtuigd dat de vastgestelde hoeveelheid is bereikt, neemt de Commissie nota van de getroffen 
maatregelen. In dit geval zien de andere lidstaten ervan of zich tot de Raad te wenden.  
Artikel 5  
Indien de Unie besluit kwantitatieve beperkingen toe te passen op de invoer van aardolieproducten, 
ongeacht de herkomst daarvan, mogen deze ook worden toegepast op de invoer van die producten 
uit de Nederlandse Antillen. In dat geval wordt aan de Nederlandse Antillen een voorkeursbehan
­
deling ten opzichte van derde landen gewaarborgd.  
Artikel 6  
1. De bepalingen van de artikelen 2 tot en met 5 worden door de Raad, met eenparigheid van 
stemmen na raadpleging van het Europees Parlement en van de Commissie herzien bij de aanvaar ­
ding van een gemeenschappelijke definitie van de oorsprong voor aardolieproducten afkomstig uit 
derde en geassocieerde landen, bij het nemen van besluiten in het kader van een gemeenschappelijke 
handelspolitiek voor de betrokken producten, of bij de opstelling van een gemeenschappelijk ener ­
giebeleid.  
2. Bij deze herziening dienen evenwel in ieder geval voor de Nederlandse Antillen in een passende 
vorm gelijkwaardige voordelen voor een hoeveelheid van ten minste 2,5 miljoen ton aardoliepro ­
ducten te worden gehandhaafd.  
3. De verplichtingen van de Unie betreffen de in lid 2 genoemde gelijkwaardige voordelen kunnen 
zo nodig over de landen verdeeld worden, waarbij met de in de bijlage van dit protocol vermelde 
hoeveelheden rekening wordt gehouden.NL C 83/316 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 7  
In verband met de uitvoering van dit protocol dient de Commissie het verloop van de invoer van in 
de Nederlandse Antillen geraffineerde aardolieproducten in de lidstaten te volgen. Deze brengen alle 
daartoe dienstige gegevens volgens de door de Commissie aanbevolen administratieve voorschriften te harer kennis; zij zorgt voor de verspreiding daarvan.  
BIJLAGE BIJ HET PROTOCOL
 
Voor de toepassing van artikel 4, lid 2, van het protocol betreffende de invoer in de Europese Unie van in de Nederlandse 
Antillen geraffineerde aardolieproducten hebben de Hoge Overeenkomstsluitende Partijen besloten dat de hoeveelheid van 
twee miljoen ton Antilliaanse aardolieproducten als volgt over de lidstaten wordt verdeeld: 
Duitsland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 625 000 ton 
Belgisch-Luxemburgse Economische Unie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  200 000 ton 
Frankrijk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  75 000 ton 
Italië . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 000 ton 
Nederland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  1 000 000 tonNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/317
PROTOCOL (Nr. 32)  
BETREFFENDE DE VERWERVING VAN ONROERENDE GOEDEREN  
IN DENEMARKEN DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELEID DOOR DE WENS  bepaalde bijzondere problemen te regelen die betrekking hebben op Dene ­
marken,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT OMTRENT  de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht:  
Niettegenstaande de bepalingen van de Verdragen mag Denemarken zijn huidige wetgeving inzake de 
verwerving van tweede woningen handhaven.NL C 83/318 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 33)  
AD ARTIKEL 157 VAN HET VERDRAG BETREFFENDE 
DE WERKINGVAN DE EUROPESE UNIE  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT OMTRENT  de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht:  
Voor de toepassing van artikel 157 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
worden uitkeringen uit hoofde van een ondernemings- of sectorale regeling inzake sociale zekerheid 
niet als beloning beschouwd indien en voor zover zij kunnen worden toegerekend aan tijdvakken 
van arbeid vóór 17 mei 1990, behalve in het geval van werknemers of hun rechtverkrijgenden die 
vóór die datum een rechtsvordering of een naar geldend nationaal recht daarmee gelijk te stellen 
vordering hebben ingesteld.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/319
PROTOCOL (Nr. 34)  
BETREFFENDE DE BIJZONDERE REGELING VAN 
TOEPASSING OP GROENLAND  
Enig artikel  
1. De behandeling bij invoer in de Unie van onder de gemeenschappelijke ordening der markten 
in de sector visserijproducten vallende producten van oorsprong uit Groenland, geschiedt, met 
inachtneming van de mechanismen van de gemeenschappelijke ordening der markten, met vrijstelling van douanerechten en heffingen van gelijke werking, indien de mogelijkheden van toegang tot de 
Groenlandse visserijzones die voor de Unie zijn geopend krachtens een overeenkomst tussen de Unie 
en de voor Groenland bevoegde autoriteit bevredigend zijn voor de Unie.
 
2. Maatregelen betreffende de invoerregeling voor genoemde producten, met inbegrip van de 
bepalingen inzake de aanneming van die maatregelen, worden getroffen volgens de procedure van artikel 43 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.NL C 83/320 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 35)  
BETREFFENDE ARTIKEL 40.3.3 VAN DE GRONDWET 
VAN IERLAND  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT OMTRENT  de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht: 
Geen enkele bepaling van de Verdragen, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeen ­
schap voor Atoomenergie of van de Verdragen en akten tot wijziging of aanvulling van deze Verdragen doet afbreuk aan de toepassing in Ierland van artikel 40.3.3 van de grondwet van Ierland.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/321
PROTOCOL (Nr. 36)  
BETREFFENDE DE OVERGANGSBEPALINGEN  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
OVERWEGENDE  dat voor de overgang van, enerzijds, de institutionele bepalingen van de verdragen die 
van toepassing zijn tot de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon naar, anderzijds, de 
bepalingen van bedoeld verdrag, overgangsbepalingen moeten worden vastgesteld,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie, het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en het Verdrag tot 
oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie worden gehecht:  
Artikel 1  
In dit protocol wordt onder „de Verdragen” verstaan het Verdrag betreffende de Europese Unie, het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese 
Gemeenschap voor Atoomenergie:  
TITEL I  
BEPALINGEN INZAKE HET EUROPEES PARLEMENT  
Artikel 2  
Tijdig vóór de verkiezingen voor het Europees Parlement van 2009 stelt de Europese Raad, over ­
eenkomstig artikel 14, lid 2, tweede alinea, van het Verdrag betreffende de Europese Unie, een besluit 
inzake de samenstelling van het Europees Parlement vast.  
Tot het einde van de zittingsperiode 2004-2009 blijven de samenstelling en het aantal leden van het 
Europees Parlement die welke bestonden bij de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon.  
TITEL II  
BEPALINGEN INZAKE DE GEKWALIFICEERDE MEERDERHEID  
Artikel 3  
1. Overeenkomstig artikel 16, lid 4, van het Verdrag betreffende de Europese Unie worden de 
bepalingen van dat lid en van artikel 238, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie inzake de bepaling van de gekwalificeerde meerderheid van stemmen in de Europese 
Raad en de Raad van kracht op 1 november 2014.  
2. Wanneer, tussen 1 november 2014 en 31 maart 2017, een besluit moet worden genomen met 
gekwalificeerde meerderheid van stemmen, kan een lid van de Raad verzoeken dat het besluit wordt genomen met de in lid 3 omschreven gekwalificeerde meerderheid. In dat geval zijn de leden 3 en 4 
van toepassing.NL C 83/322 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
3. Tot en met 31 oktober 2014 zijn de volgende bepalingen van kracht, onverminderd 
artikel 235, lid 1, tweede alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie:  
Voor de besluiten van de Europese Raad en de Raad waarvoor een gekwalificeerde meerderheid van 
stemmen vereist is, worden de stemmen van de leden als volgt gewogen:  
België 12  
Bulgarije  10  
Tsjechië 12  
Denemarken  7  
Duitsland  29  
Estland  4  
Griekenland  12  
Spanje 27  
Frankrijk  29  
Ierland  7  
Italië  29  
Cyprus 4  
Letland  4  
Litouwen  7  Luxemburg  4  
Hongarije  12 
Malta 3  
Nederland  13 
Oostenrijk  10 
Polen  27 
Portugal  12  
Roemenië 14  
Slovenië  4  
Slowakije  7  
Finland  7  
Zweden  10  
Verenigd Koninkrijk  29  
De besluiten komen tot stand wanneer zij ten minste 255 stemmen hebben verkregen en de 
meerderheid van de leden voorstemt, indien zij krachtens de Verdragen op voorstel van de Com ­
missie moeten worden genomen. In de overige gevallen komen de besluiten tot stand wanneer zij ten 
minste 255 stemmen hebben verkregen en ten minste twee derde van de leden voorstemmen.  
Een lid van de Europese Raad of van de Raad kan verlangen dat, in de gevallen waarin de Europese 
Raad of de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen een handeling vaststelt, wordt 
nagegaan of de lidstaten welke die gekwalificeerde meerderheid vormen ten minste 62 % van de bevolking van de Unie vertegenwoordigen. Indien blijkt dat niet aan deze voorwaarde is voldaan, is 
de handeling niet vastgesteld.  
4. Tot en met 31 oktober 2014 geldt, in gevallen waarin overeenkomstig de Verdragen niet alle 
leden van de Raad aan de stemming deelnemen, namelijk in de gevallen waarin verwezen wordt naar 
de gekwalificeerde meerderheid omschreven in artikel 238, lid 3, van het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie, de gekwalificeerde meerderheid van stemmen als het overeenkomstige 
aandeel gewogen stemmen en het overeenkomstige aandeel van het aantal leden van de Raad 
alsmede, in voorkomend geval, hetzelfde percentage van de bevolking van de betrokken lidstaten, 
als vastgesteld in lid 3 van het huidige artikel.  
TITEL III
 
BEPALINGEN INZAKE DE RAADSFORMATIES  
Artikel 4  
Tot aan de inwerkingtreding van het in artikel 16, lid 6, eerste alinea, van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie bedoelde besluit kan de Raad bijeenkomen in de in de tweede en derde alinea van dat 
lid genoemde formaties en in de formaties voorkomende op een lijst die de Raad Algemene Zaken bij 
besluit vaststelt met gewone meerderheid van stemmen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/323
TITEL IV  
BEPALINGEN INZAKE DE COMMISSIE, MET INBEGRIP VAN 
DE HOGE VERTEGENWOORDIGER VAN DE UNIE 
VOOR BUITENLANDSE ZAKEN EN VEILIGHEIDSBELEID  
Artikel 5  
De leden van de Commissie die op de datum van inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon in 
functie zijn, blijven in functie tot het eind van hun ambtstermijn. Op de dag waarop de hoge 
vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid wordt benoemd, eindigt 
evenwel de ambtstermijn van het lid dat dezelfde nationaliteit heeft als de hoge vertegenwoordiger.  
TITEL V  
BEPALINGEN INZAKE DE SECRETARIS-GENERAAL VAN DE RAAD, 
HOGE VERTEGENWOORDIGER VOOR 
HET GEMEENSCHAPPELIJK BUITENLANDS EN VEILIGHEIDSBELEID, 
EN DE PLAATSVERVANGEND SECRETARIS-GENERAAL VAN DE RAAD  
Artikel 6  
De ambtstermijnen van de secretaris-generaal van de Raad, hoge vertegenwoordiger voor het ge ­
meenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, en de plaatsvervangend secretaris-generaal van de 
Raad eindigen op de datum van inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon. De Raad benoemt 
een secretaris-generaal overeenkomstig artikel 240, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie.  
TITEL VI  
BEPALINGEN INZAKE DE ADVIESORGANEN  
Artikel 7  
Tot aan de inwerkingtreding van het in artikel 301 van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie bedoelde besluit is de zetelverdeling van de leden van het Economisch en Sociaal 
Comité als volgt:  
België 12  
Bulgarije  12  
Tsjechië  12  
Denemarken  9  
Duitsland  24  
Estland  7  
Ierland  9  
Griekenland  12  Spanje  21 
Frankrijk  24 
Italië  24  
Cyprus  6  
Letland  7  
Litouwen  9  
Luxemburg  6  
Hongarije  12NL C 83/324 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Malta 5  
Nederland  12  
Oostenrijk  12  
Polen 21  
Portugal  12  
Roemenië  15  Slovenië  7  
Slowakije  9  
Finland  9  
Zweden  12  
Verenigd Koninkrijk  24  
Artikel 8  
Tot aan de inwerkingtreding van het in artikel 305 van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie bedoelde besluit is de zetelverdeling van de leden van het Comité van de Regio's als 
volgt:  
België 12  
Bulgarije  12  
Tsjechië 12  
Denemarken  9  
Duitsland  24  
Estland  7  
Ierland  9  
Griekenland  12  
Spanje 21  
Frankrijk  24  
Italië  24  
Cyprus 6  
Letland  7  
Litouwen  9  
Luxemburg  6  Hongarije  12 
Malta  5  
Nederland  12 
Oostenrijk  12 
Polen  21 
Portugal  12  
Roemenië 15  
Slovenië  7  
Slowakije  9  
Finland  9  
Zweden  12  
Verenigd Koninkrijk  24  
TITEL VII  
OVERGANGSBEPALINGEN INZAKE DE HANDELINGEN DIE ZIJN VASTGESTELD OP 
BASIS VAN DE TITELS V EN VI VAN HET VERDRAG BETREFFENDE DE EUROPESE UNIE VOOR DE 
INWERKINGTREDING VAN HET VERDRAG VAN LISSABON  
Artikel 9  
De rechtsgevolgen van de handelingen van de instellingen, organen en instanties van de Unie die 
vastgesteld zijn op basis van het Verdrag betreffende de Europese Unie worden na de inwerking ­
treding van het Verdrag van Lissabon gehandhaafd zolang deze handelingen niet krachtens de verdragen ingetrokken, nietig verklaard of gewijzigd zijn. Dit geldt ook voor de overeenkomsten 
tussen de lidstaten die gesloten zijn op basis van het Verdrag betreffende de Europese Unie.  
Artikel 10
 
1. Als overgangsmaatregel, en met betrekking tot de handelingen van de Unie op het gebied van 
de politiële samenwerking en de justitiële samenwerking in strafzaken die voor de inwerkingtreding 
van het Verdrag van Lissabon zijn vastgesteld, hebben de instellingen op de datum vanNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/325
inwerkingtreding van dat Verdrag de volgende bevoegdheden: de bevoegdheden van de Commissie 
uit hoofde van artikel 258 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie zijn niet 
van toepassing en de bevoegdheden van het Hof van Justitie van de Europese Unie uit hoofde van 
titel VI van het Verdrag betreffende de Europese Unie, zoals deze luidde voor de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon, blijven ongewijzigd, ook in die gevallen waarin deze uit hoofde van 
artikel 35, lid 2, van het bovengenoemde Verdrag betreffende de Europese Unie zijn aanvaard.  
2. Uit de wijziging van een in lid 1 bedoelde handeling volgt dat de bevoegdheden van de in dat 
lid genoemde instellingen zoals bepaald in de Verdragen van toepassing zijn ten aanzien van de 
gewijzigde handeling voor die lidstaten waarop de betrokken gewijzigde handeling van toepassing is.  
3. De overgangsmaatregel van lid 1 houdt in ieder geval op effect te sorteren vijf jaar na de datum 
van inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon.  
4. Uiterlijk zes maanden vóór het verstrijken van de in lid 3 bedoelde overgangsperiode kan het 
Verenigd Koninkrijk de Raad ervan in kennis stellen dat het, met betrekking tot de in lid 1 bedoelde 
handelingen, de bevoegdheden van de in lid 1 genoemde instellingen zoals omschreven in de 
Verdragen niet aanvaardt. Indien het Verenigd Koninkrijk deze mededeling heeft gedaan, zijn alle 
in lid 1 genoemde handelingen niet langer op het Verenigd Koninkrijk van toepassing zodra de in lid 
3 bedoelde overgangsperiode verstreken is. Deze alinea is niet van toepassing op de gewijzigde handelingen die uit hoofde van lid 2 op het Verenigd Koninkrijk van toepassing zijn.  
De Raad stelt met gekwalificeerde meerderheid van stemmen op voorstel van de Commissie de 
dientengevolge noodzakelijke regelingen, alsmede de noodzakelijke overgangsregelingen vast. Het 
Verenigd Koninkrijk neemt niet deel aan de aanneming van dit besluit. Een gekwalificeerde meer
­
derheid in de Raad is in dat geval de meerderheid omschreven in artikel 238, lid 3, onder a), van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
De Raad kan tevens met gekwalificeerde meerderheid op een voorstel van de Commissie een besluit 
vaststellen waarbij bepaald wordt dat de eventuele directe financiële gevolgen, die noodzakelijkerwijs 
en onvermijdelijk voortvloeien uit de beëindiging van de deelname van het Verenigd Koninkrijk aan 
deze handelingen, worden gedragen door het Verenigd Koninkrijk.  
5. Nadien kan het Verenigd Koninkrijk de Raad te allen tijde kennis geven van zijn wens deel te 
nemen aan de handelingen die zijn opgehouden op hem van toepassing te zijn uit hoofde van lid 4, 
eerste alinea. In dat geval zijn de relevante bepalingen van het Protocol betreffende het in het kader 
van de Europese Unie geïntegreerde Schengenacquis of het Protocol betreffende de positie van het Verenigd Koninkrijk en Ierland ten aanzien van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht, al naar het 
geval, van toepassing. De bevoegdheden van de instellingen voor deze handelingen zijn in dat geval 
de bij de Verdragen vastgestelde bevoegdheden. Wanneer zij krachtens de betrokken Protocollen optreden, trachten de instellingen van de Unie en het Verenigd Koninkrijk opnieuw tot de ruimst 
mogelijke deelneming van het Verenigd Koninkrijk aan het acquis van de Unie op het gebied van 
vrijheid, veiligheid en recht te komen zonder de praktische toepasbaarheid van de verschillende 
onderdelen daarvan ernstig in het gedrang te brengen en rekening houdend met de samenhang 
daarvan.NL C 83/326 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 37)  
BETREFFENDE DE FINANCIËLE GEVOLGEN VAN DE 
BEËINDIGING VAN HET EGKS-VERDRAG EN 
BETREFFENDE HET FONDS VOOR ONDERZOEK 
INZAKE KOLEN EN STAAL  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
MEMOREREND  dat alle op 23 juli 2002 bestaande activa en passiva van de Europese Gemeenschap 
voor Kolen en Staal op 24 juli 2002 zijn overgedragen aan de Europese Gemeenschap,  
REKENING HOUDEND MET het feit dat het wenselijk is die middelen te gebruiken voor onderzoek 
in sectoren die in verband staan met de kolen- en staalindustrie, en met de noodzaak daarvoor enkele 
bijzondere regels op te stellen,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT OMTRENT  de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht:  
Artikel 1  
1. De nettowaarde van die activa en passiva in de balans van de EGKS per 23 juli 2002 wordt, 
onder voorbehoud van eventuele toe- of afname als gevolg van de liquidatieverrichtingen, beschouwd als vermogen dat, onder de benaming „EGKS in vereffening”, bestemd is voor onderzoek in sectoren 
die in verband staan met de kolen- en staalindustrie. Na afwikkeling van de liquidatie krijgt het 
vermogen de benaming „vermogen van het Fonds voor onderzoek inzake kolen en staal”.  
2. De opbrengst van dat vermogen, die „Fonds voor onderzoek inzake kolen en staal” wordt 
genoemd, wordt overeenkomstig de bepalingen van dit protocol en de op grond daarvan aange
­
nomen besluiten uitsluitend gebruikt voor onderzoek dat buiten het kaderprogramma voor onder ­
zoek wordt verricht in sectoren die in verband staan met de kolen- en staalindustrie.  
Artikel 2  
De Raad stelt volgens een bijzondere wetgevingsprocedure en na goedkeuring van het Europees 
Parlement volgens een bijzondere wetgevingsprocedure de bepalingen, met inbegrip van de grond ­
beginselen, vast die nodig zijn om dit protocol uit te voeren.  
De Raad neemt, op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement, de 
maatregelen aan tot vaststelling van de financiële meerjarenrichtsnoeren voor het beheer van het 
vermogen van het Fonds voor onderzoek inzake kolen en staal, alsmede de technische richtsnoeren 
voor het onderzoeksprogramma van het Fonds voor onderzoek inzake kolen en staal.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/327
Artikel 3  
De bepalingen van de Verdragen zijn van toepassing, tenzij in dit protocol en de op grond daarvan 
aangenomen besluiten iets anders is bepaald.NL C 83/328 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
BIJLAGENNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/329

BIJLAGE I  
LIJST GENOEMD IN ARTIKEL 38 VAN HET VERDRAG BETREFFENDE DE WERKING 
VAN DE EUROPESE UNIE  
- 1 -  - 2 - 
Nummers van de 
naamlijst van Brussel  Omschrijving der goederen  
Hoofdstuk 1  Levende dieren  
Hoofdstuk 2  Vlees en eetbare slachtafvallen  
Hoofdstuk 3  Vis, schaal-, schelp- en weekdieren  
Hoofdstuk 4  Melk en zuivelproducten; vogeleieren; natuurhonig  
Hoofdstuk 5  
5.04 Darmen, blazen en magen van dieren, andere dan die van vissen, in hun 
geheel of in stukken  
5.15 Producten van dierlijke oorsprong, niet elders genoemd noch elders on ­
der begrepen; dode dieren van de soorten bedoeld bij de 
hoofdstukken 1 en 3, niet geschikt voor menselijke consumptie  
Hoofdstuk 6  Levende planten en producten van de bloementeelt  
Hoofdstuk 7  Groenten, planten, wortels en knollen, voor voedingsdoeleinden  
Hoofdstuk 8  Eetbaar fruit; schillen van citrusvruchten en van meloenen  
Hoofdstuk 9  Koffie, thee en specerijen, met uitzondering van maté (nr. 0903)  
Hoofdstuk 10  Granen  
Hoofdstuk 11  Producten van de meelindustrie; mout; zetmeel; gluten; inuline  
Hoofdstuk 12  Oliehoudende zaden en vruchten; allerlei zaden, zaadgoed en vruchten; 
planten voor industrieel en geneeskundig gebruik; stro en voeder  
Hoofdstuk 13  
ex 13.03  Pectine  
Hoofdstuk 15  
15.01  Reuzel en ander geperst of gesmolten varkensvet; geperst of gesmolten 
vet van pluimvee  
15.02 Ruw of gesmolten rundvet, schapenvet en geitenvet, „premier jus” daar ­
onder begrepen  
15.03  Varkensstearine; oleostearine; spekolie en oleomargarine, niet geëmul ­
geerd, niet vermengd en niet anderszins bereid  
15.04  Vetten en oliën van vis of van zeezoogdieren, ook indien geraffineerd  
15.07  Plantaardige vette oliën, vloeibaar of vast, ruw, gezuiverd of geraffineerd  
15.12  Gehydrogeneerde dierlijke of plantaardige vetten en oliën, ook indien 
gezuiverd doch niet verder bereidNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/331
- 1 -  - 2 - 
Nummers van de 
naamlijst van Brussel  Omschrijving der goederen  
15.13  Margarine, kunstreuzel en andere bereide spijsvetten  
15.17  Afvallen, afkomstig van de bewerking van vetstoffen of van dierlijke of 
plantaardige was  
Hoofdstuk 16  Bereidingen van vlees, van vis, van schaal-, schelp- en weekdieren  
Hoofdstuk 17  
17.01  Beetwortelsuiker en rietsuiker, in vaste vorm  
17.02  Andere suiker; suikerstroop; kunsthonig, ook indien met natuurhonig 
vermengd; karamel  
17.03  Melasse, ook indien ontkleurd  
17.05  Suiker, stroop en melasse, gearomatiseerd of met toegevoegde kleurstof ­
fen (vanillesuiker en vanillinesuiker daaronder begrepen), met uitzon ­
dering van vruchtensap, waaraan suiker is toegevoegd, ongeacht in welke 
verhouding  
Hoofdstuk 18  
18.01  Cacaobonen, ook indien gebroken, al dan niet gebrand  
18.02  Cacaodoppen, cacaoschillen, cacaovliezen en andere afvallen van cacao  
Hoofdstuk 20  Bereidingen van groenten, van moeskruiden, van vruchten en van planten 
of plantendelen  
Hoofdstuk 22  
22.04  Gedeeltelijk gegist druivenmost, ook indien de gisting op andere wijze 
dan door toevoegen van alcohol is gestuit  
22.05  Wijn van verse druiven; druivenmost waarvan de gisting door toevoegen 
van alcohol is gestuit (mistella daaronder begrepen)  
22.07  Appeldrank, perendrank, honigdrank en andere gegiste dranken  
ex 22.08 
ex 22.09  Ethylalcohol, al dan niet gedenatureerd, ongeacht de sterkte, verkregen uit 
landbouwproducten, vermeld in bijlage I, met uitzondering van gedestil ­
leerde dranken, likeuren en andere alcoholhoudende dranken; samen ­
gestelde alcoholische preparaten („geconcentreerde extracten”) voor de vervaardiging van dranken  
ex 22.10  Tafelazijn (natuurlijke en kunstmatige)  
Hoofdstuk 23  Resten en afval van de voedselindustrie; bereid voedsel voor dieren  
Hoofdstuk 24  
24.01  Ruwe en niet tot verbruik bereide tabak; afvallen van tabak  
Hoofdstuk 45  
45.01  Ruwe natuurkurk en kurkafval; gebroken of gemalen kurkNL C 83/332 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
- 1 -  - 2 - 
Nummers van de 
naamlijst van Brussel  Omschrijving der goederen  
Hoofdstuk 54  
54.01  Vlas, ruw, geroot, gezwingeld, gehekeld of anders bewerkt, doch niet 
gesponnen; werk en afval (rafelingen daaronder begrepen)  
Hoofdstuk 57  
57.01  Hennep (Cannabis sativa), ruw, geroot, gezwingeld, gehekeld of anders 
bewerkt, doch niet gesponnen; werk en afval (rafelingen daaronder be ­
grepen)NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/333
BIJLAGE II  
LANDEN EN GEBIEDEN OVERZEE WAAROP TOEPASSELIJK ZIJN DE BEPALINGEN 
VAN HET VIERDE DEEL VANHET VERDRAG BETREFFENDE DE WERKING VAN DE 
EUROPESE UNIE  
— Groenland  
— Nieuw-Caledonië en onderhorigheden  
— Frans-Polynesië  
— Franse Zuidelijke en Zuidpoolgebieden  
— Wallisarchipel en Futunaeiland  
— Mayotte  
— Saint-Pierre en Miquelon  
— Aruba  
— Nederlandse Antillen:  
— Bonaire 
— Curaçao 
— Saba  
— Sint-Eustatius  
— Sint-Maarten  
— Anguilla  
— Caymaneilanden  
— Falklandeilanden  
— South Georgia en de Zuidelijke Sandwicheilanden  
— Montserrat  
— Pitcairn  
— Sint-Helena met onderhorigheden  
— Brits Antarctica  
— Brits gebied in de Indische Oceaan  
— Turks- en Caicoseilanden  
— Britse Maagdeneilanden  
— Bermudaeilanden.NL C 83/334 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
VERKLARINGEN  
GEHECHT AAN DE SLOTAKTE VAN DE INTERGOUVERNEMENTELE 
CONFERENTIE DIE HET VERDRAG VAN LISSABON HEEFT 
AANGENOMEN  
ondertekend op 13 december 2007NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/335

A. VERKLARINGEN BETREFFENDE BEPALINGEN VAN DE VERDRAGEN  
1. Verklaring betreffende het Handvest van de grondrechten 
van de Europese Unie  
Het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, dat juridisch bindend is, bevestigt de 
grondrechten die gewaarborgd zijn door het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van 
de mens en de fundamentele vrijheden en de grondrechten die voortvloeien uit de grondwettelijke 
tradities die de lidstaten gemeen hebben.  
Het Handvest breidt het toepassingsgebied van het recht van de Unie niet uit tot buiten de bevoegd ­
heden van de Unie en schept voor de Unie geen nieuwe bevoegdheden of taken, noch brengt het wijziging in de bevoegdheden en taken als omschreven in de Verdragen.  
2. Verklaring ad artikel 6, lid 2, van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie  
De Conferentie is het erover eens dat bij de toetreding van de Unie tot het Europees Verdrag tot 
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, de specifieke kenmerken van 
de rechtsorde van de Unie in stand moeten worden gehouden. In dit verband neemt de Conferentie 
nota van het bestaan van een regelmatige dialoog tussen het Hof van Justitie van de Europese Unie 
en het Europese Hof voor de rechten van de mens; deze dialoog zou kunnen worden versterkt 
wanneer de Unie toetreedt tot dit Verdrag.  
3. Verklaring ad artikel 8 van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie  
De Unie houdt rekening met de bijzondere situatie van de landen met een klein grondgebied die 
specifieke nabuurschapsbetrekkingen met haar onderhouden.  
4. Verklaring betreffende de samenstelling van het Europees Parlement  
De extra zetel in het Europees Parlement wordt toegewezen aan Italië.  
5. Verklaring betreffende het politieke akkoord van de Europese Raad 
over het ontwerp-besluit inzake de samenstelling 
van het Europees Parlement
 
De Europese Raad zal zijn politieke akkoord hechten aan het herziene ontwerp-besluit inzake de 
samenstelling van het Europees Parlement, voor de zittingsperiode 2009-2014, dat gebaseerd is op 
het voorstel van het Europees Parlement.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/337
6. Verklaring ad artikel 15, leden 5 en 6, artikel 17, leden 6 en 7, en 
artikel 18 van het Verdrag betreffende de Europese Unie 
Bij de keuze van de personen voor de ambten van voorzitter van de Europese Raad, voorzitter van de 
Commissie en hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid 
moet naar behoren rekening worden gehouden met de noodzaak tot eerbiediging van de geografische en demografische verscheidenheid van de Unie en van de lidstaten.  
7. Verklaring ad artikel 16, lid 4, van het Verdrag betreffende de Europese 
Unie en artikel 238, lid 2, van het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
De Conferentie verklaart dat het besluit betreffende de uitvoering van artikel 9 C, lid 4, van het 
Verdrag betreffende de Europese Unie en artikel 238, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie door de Raad zal worden vastgesteld op de dag van de ondertekening van het 
Verdrag van Lissabon, en in werking zal treden op de dag waarop dat Verdrag in werking treedt. 
Hieronder volgt het ontwerp-besluit:  
Ontwerp-besluit van de Raad  
betreffende de uitvoering van artikel 16, lid 4, van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie en artikel 238, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie tussen 1 november 2014 en 31 maart 2017, enerzijds, en 
vanaf 1 april 2017, anderzijds  
DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,  
Overwegende hetgeen volgt:
 
(1) Er dienen bepalingen te worden vastgesteld die een vlotte overgang mogelijk maken van het 
systeem van besluitvorming in de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen - als 
omschreven in artikel 3, lid 3, van het protocol betreffende de overgangsbepalingen, dat tot en 
met 31 oktober 2014 van toepassing zal blijven - naar de stemprocedure als bepaald bij 
artikel 16, lid 4, van het Verdrag betreffende de Europese Unie en artikel 238, lid 2, van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, die vanaf 1 november 2014 van toe ­
passing zal zijn, met inbegrip van de in artikel 3, lid 2, van dat protocol vastgestelde specifieke 
bepalingen, die gedurende een overgangsperiode tot en met 31 maart 2017, van toepassing zullen zijn.
 
(2) Er zij aan herinnerd dat het gebruikelijk is dat de Raad zich zoveel mogelijk inspant om de 
democratische legitimiteit van met gekwalificeerde meerderheid van stemmen vastgestelde han ­
delingen te versterken,NL C 83/338 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
BESLUIT: 
Deel 1  
Tussen 1 november 2014 en 31 maart 2017 toepasselijke bepalingen  
Artikel 1  
Indien, tussen 1 november 2014 en 31 maart 2017, leden van de Raad die:  
a) ten minste driekwart van de bevolking, of  
b) ten minste driekwart van het aantal lidstaten  
vertegenwoordigen, zoals vereist voor het vormen van een blokkerende minderheid ingevolge de 
toepassing van artikel 16, lid 4, eerste alinea, van het Verdrag betreffende de Europese Unie of 
artikel 238, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, aangeven zich ertegen te verzetten dat de Raad een handeling met gekwalificeerde meerderheid van stemmen 
vaststelt, bespreekt de Raad de kwestie.  
Artikel 2  
De Raad doet tijdens deze besprekingen alles wat in zijn vermogen ligt om, binnen een redelijke tijd 
en zonder afbreuk te doen aan de dwingende termijnen die door het recht van de Unie worden voorgeschreven, een bevredigende oplossing te vinden om tegemoet te komen aan de bezwaren van 
de in artikel 1 bedoelde leden van de Raad.  
Artikel 3  
De voorzitter van de Raad neemt hiertoe, met de hulp van de Commissie en met inachtneming van 
het reglement van orde van de Raad, ieder initiatief dat nodig is om een grotere mate van over
­
eenstemming in de Raad te vergemakkelijken. De leden van de Raad zijn hem daarbij behulpzaam.  
Deel 2  
Vanaf 1 april 2017 toepasselijke bepalingen  
Artikel 4  
Indien, vanaf 1 april 2017, leden van de Raad die:  
a) ten minste 55 % van de bevolking, of  
b) ten minste 55 % van het aantal lidstatenNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/339
vertegenwoordigen, zoals vereist voor het vormen van een blokkerende minderheid ingevolge de 
toepassing van artikel 16, lid 4, eerste alinea, van het Verdrag betreffende de Europese Unie of 
artikel 238, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, aangeven zich 
ertegen te verzetten dat de Raad een handeling met gekwalificeerde meerderheid van stemmen vaststelt, bespreekt de Raad de kwestie.  
Artikel 5  
De Raad doet tijdens deze besprekingen alles wat in zijn vermogen ligt om, binnen een redelijke tijd 
en zonder afbreuk te doen aan de dwingende termijnen die door het recht van de Unie worden 
voorgeschreven, een bevredigende oplossing te vinden om tegemoet te komen aan de bezwaren van 
de in artikel 4 bedoelde leden van de Raad.  
Artikel 6  
De voorzitter van de Raad neemt hiertoe, met de hulp van de Commissie en met inachtneming van 
het reglement van orde van de Raad, ieder initiatief dat nodig is om een grotere mate van over
­
eenstemming in de Raad te vergemakkelijken. De leden van de Raad zijn hem daarbij behulpzaam.  
Deel 3  
Inwerkingtreding en vankrachtwording van het besluit  
Artikel 7  
Dit besluit treedt in werking op de dag van inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon.  
8. Verklaring betreffende de praktische maatregelen die moeten worden 
genomen op het tijdstip van inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon 
wat betreft het voorzitterschap van de Europese Raad en van de Raad 
Buitenlandse Zaken  
Ingeval het Verdrag van Lissabon na 1 januari 2009 in werking treedt, verzoekt de Conferentie de 
bevoegde autoriteiten van de lidstaat die het voorzitterschap van de Raad gedurende dat halfjaar 
bekleedt, enerzijds, en de persoon die tot voorzitter van de Raad wordt gekozen en de persoon die 
tot hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid wordt be ­
noemd, anderzijds, in overleg met het voorzitterschap van het daaropvolgende halfjaar, de nodige 
concrete maatregelen te nemen die een efficiënte overgang van de materiële en organisatorische 
aspecten van de uitoefening van het voorzitterschap van de Europese Raad en de Raad Buitenlandse 
Zaken mogelijk maken.NL C 83/340 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
9. Verklaring ad artikel 16, lid 9, van het Verdrag betreffende de Europese 
Unie, betreffende het besluit van de Europese Raad inzake de uitoefening 
van het voorzitterschap van de Raad  
De Conferentie verklaart dat de Raad, zodra het Verdrag van Lissabon is ondertekend, moet beginnen 
met de voorbereiding van het besluit tot vaststelling van de procedures voor de uitvoering van het 
besluit inzake de uitoefening van het voorzitterschap van de Raad en daaraan binnen zes maanden 
zijn politieke goedkeuring moet hechten. Hieronder volgt een ontwerp-besluit van de Europese Raad 
dat zal worden aangenomen op de dag waarop voornoemd Verdrag in werking treedt.  
Ontwerp-besluit van de Europese Raad betreffende  
de uitoefening van het voorzitterschap van de Raad  
Artikel 1  
1. Het voorzitterschap van de Raad, met uitzondering van de formatie Buitenlandse Zaken, wordt 
gedurende 18 maanden door vooraf bepaalde groepen van drie lidstaten vervuld. Deze groepen worden volgens een toerbeurtsysteem op basis van gelijkheid van de lidstaten samengesteld, waarbij 
rekening wordt gehouden met de verscheidenheid van de lidstaten en het geografisch evenwicht 
binnen de Unie.  
2. Ieder lid van de groep zit bij toerbeurt gedurende een periode van zes maanden alle Raads
­
formaties voor, met uitzondering van de formatie Buitenlandse Zaken. De andere leden van de groep 
staan het voorzitterschap in al zijn verantwoordelijkheden bij op basis van een gemeenschappelijk 
programma. De leden van de groep kunnen onderling tot andere regelingen besluiten.  
Artikel 2  
Het Comité van permanente vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten wordt voorgezeten 
door een vertegenwoordiger van de lidstaat die de Raad Algemene Zaken voorzit.  
Het politiek en veiligheidscomité wordt voorgezeten door een vertegenwoordiger van de hoge ver ­
tegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid.  
De voorbereidende instanties van de diverse Raadsformaties, met uitzondering van de formatie 
Buitenlandse Zaken, worden voorgezeten door het lid van de groep dat het voorzitterschap van de betrokken Raadsformatie vervult, behoudens een ander besluit overeenkomstig artikel 4.  
Artikel 3  
De Raad Algemene Zaken draagt in samenwerking met de Commissie in het kader van een meer
­
jarenprogrammering zorg voor de samenhang en de continuïteit van de werkzaamheden van de 
verschillende Raadsformaties. De lidstaten die het voorzitterschap vervullen, treffen, met de hulp van 
het secretariaat-generaal van de Raad, alle nodige maatregelen voor de organisatie en het goede 
verloop van de werkzaamheden van de Raad.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/341
Artikel 4  
De Raad stelt een besluit houdende maatregelen tot uitvoering van dit besluit vast.  
10. Verklaring ad artikel 17 van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie  
De Conferentie is van mening dat, wanneer de Commissie niet langer uit onderdanen van alle 
lidstaten bestaat, zij bijzondere aandacht moet schenken aan de noodzaak om te zorgen voor 
volledige transparantie in haar betrekkingen met alle lidstaten. Bijgevolg moet de Commissie nauwe 
contacten onderhouden met alle lidstaten, ongeacht of een van hun onderdanen lid van de Com ­
missie is, en in dit verband moet zij bijzondere aandacht schenken aan de noodzaak om met alle lidstaten informatie te delen en overleg te plegen.  
De Conferentie is ook van mening dat de Commissie alle nodige maatregelen moet nemen om 
ervoor te zorgen dat de politieke, sociale en economische realiteit in alle lidstaten, daaronder de lidstaten begrepen die geen onderdaan als lid van de Commissie hebben, volledig in aanmerking 
wordt genomen. Deze maatregelen zouden onder meer de waarborg moeten omvatten dat het 
standpunt van die lidstaten door de vaststelling van passende organisatorische regelingen in aan
­
merking wordt genomen.  
11. Verklaring ad artikel 17, leden 6 en 7, van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie  
De Conferentie is van oordeel dat het Europees Parlement en de Europese Raad krachtens de 
bepalingen van de Verdragen gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor het goede verloop van het 
proces dat tot de verkiezing van de voorzitter van de Commissie leidt. Daarom zullen vertegen ­
woordigers van het Europees Parlement en van de Europese Raad voorafgaand aan het besluit van de 
Europese Raad in het daartoe meest geschikt geachte kader de nodige raadplegingen verrichten. Deze raadplegingen zullen handelen over het profiel van de kandidaten voor het ambt van voorzitter van 
de Commissie, waarbij overeenkomstig artikel 17, lid 7, eerste alinea, rekening zal worden gehouden 
met de uitslag van de verkiezingen voor het Europees Parlement. De wijze waarop deze raadplegin
­
gen plaatsvinden kan te gelegener tijd in onderlinge overeenstemming tussen het Europees Parlement 
en de Europese Raad gepreciseerd worden.  
12. Verklaring ad artikel 18 van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie  
1. De Conferentie verklaart dat tijdens de voorbereidende besprekingen voorafgaand aan de be ­
noeming van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, die op de datum van inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon moet geschieden overeenkom
­
stig artikel 18 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en artikel 5 van het Protocol betreffende de overgangsbepalingen, en wiens ambtstermijn loopt van bovenbedoelde datum tot het einde van de 
ambtstermijn van de Commissie die op dat moment in functie is, de nodige contacten met het 
Europees Parlement zullen worden gelegd.  
2. De Conferentie memoreert tevens dat de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buiten
­
landse zaken en veiligheidsbeleid, wiens ambtstermijn in november 2009 een aanvang zal nemen op hetzelfde tijdstip en voor dezelfde duur als de volgende Commissie, zal worden benoemd overeen
­
komstig de artikelen 17 en 18 van het Verdrag betreffende de Europese Unie.NL C 83/342 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
13. Verklaring betreffende het gemeenschappelijk 
buitenlands en veiligheidsbeleid  
De Conferentie benadrukt dat de bepalingen van het Verdrag betreffende de Europese Unie die het 
gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid regelen, daaronder begrepen de instelling van het 
ambt van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid en de 
oprichting van een dienst voor extern optreden, geen afbreuk doen aan de huidige bevoegdheden van de lidstaten wat betreft de bepaling en uitvoering van hun buitenlands beleid, noch aan hun nationale 
vertegenwoordiging in derde landen en internationale organisaties.  
De Conferentie herinnert er tevens aan dat de bepalingen die het gemeenschappelijk veiligheids- en 
defensiebeleid beheersen, geen afbreuk doen aan de specifieke aard van het veiligheids- en defensie
­
beleid van de lidstaten.  
Zij benadrukt dat de Europese Unie en haar lidstaten gebonden blijven door de bepalingen van het 
Handvest van de Verenigde Naties, in het bijzonder de bepaling dat de Veiligheidsraad en zijn leden 
de primaire verantwoordelijkheid dragen voor het handhaven van de internationale vrede en veilig ­
heid. 
14. Verklaring betreffende het gemeenschappelijk 
buitenlands en veiligheidsbeleid  
Naast de specifieke regels en procedures vermeld in artikel 24, lid 1, van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie onderstreept de Conferentie dat de bepalingen betreffende het gemeenschappelijk 
buitenlands en veiligheidsbeleid, mede met betrekking tot de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid en de dienst voor extern optreden, de huidige rechts
­
grondslag, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van elke afzonderlijke lidstaat onverlet laten wat betreft het bepalen en voeren van zijn bui tenlands beleid, zijn nationale diplomatieke dienst, zijn 
betrekkingen met derde landen en zijn deelname aan internationale organisaties, waaronder het 
lidmaatschap van een lidstaat van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties.  
Voorts merkt de Conferentie op dat de bepalingen betreffende het gemeenschappelijk buitenlands en 
veiligheidsbeleid geen nieuwe bevoegdheden aan de Commissie verlenen om besluiten te initiëren 
noch de rol van het Europees Parlement vergroten.  
De Conferentie herinnert er tevens aan dat de bepalingen die het gemeenschappelijk veiligheids- en 
defensiebeleid beheersen, geen afbreuk doen aan de specifieke aard van het veiligheids- en defensie
­
beleid van de lidstaten.  
15. Verklaring ad artikel 27 van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie  
De Conferentie verklaart dat, zodra het Verdrag van Lissabon is ondertekend, de secretaris-generaal 
van de Raad, hoge vertegenwoordiger voor het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, 
de Commissie en de lidstaten, de voorbereidingen in verband met de Europese dienst voor extern 
optreden dienen aan te vangen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/343
16. Verklaring ad artikel 55, lid 2, van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie  
De Conferentie is van mening dat de mogelijkheid om de Verdragen in de in artikel 55, lid 2, 
bedoelde talen te vertalen bijdraagt tot de verwezenlijking van de doelstelling van eerbiediging van de 
rijke verscheidenheid van cultuur en taal van de Unie, waarvan sprake is in artikel 3, lid 3, vierde 
alinea. In dit verband bevestigt de Conferentie dat de Unie gehecht is aan de culturele verscheidenheid van Europa en bijzondere aandacht zal blijven schenken aan deze en andere talen.  
De Conferentie beveelt aan dat lidstaten die van de in artikel 55, lid 2, geboden mogelijkheid gebruik 
wensen te maken, binnen zes maanden na de datum van ondertekening van het Verdrag van 
Lissabon aan de Raad meedelen in welke taal of talen de Verdragen zullen worden vertaald.  
17. Verklaring betreffende de voorrang 
De Conferentie memoreert dat, in overeenstemming met de vaste rechtspraak van het Hof van Justitie 
van de Europese Unie, de Verdragen en het recht dat de Unie op grond van de Verdragen vaststelt, voorrang hebben boven het recht van de lidstaten, onder de voorwaarden bepaald in die rechtspraak.  
Voorts heeft de Conferentie besloten het advies van de Juridische dienst van de Raad betreffende de 
voorrang, als vervat in document 11197/07 (JUR 260), te hechten aan deze Slotakte:  
„Advies van de Juridische dienst van de Raad 
van 22 juni 2007  
Uit de rechtspraak van het Hof van Justitie vloeit voort dat de voorrang van het EG-recht een fundamenteel 
beginsel van het communautair recht is. Volgens het Hof gaat dit beginsel samen met het specifieke karakter 
van de Europese Gemeenschap. Ten tijde van het eerste arrest dat tot deze vaste rechtspraak behoort (Zaak 
6/64, Costa/ENEL (
 1 ), van 15 juli 1964), bevatte het Verdrag geen verwijzing naar zulk een voorrang. Dit is 
nog altijd het geval. Het feit dat het beginsel van voorrang niet in het nieuwe Verdrag wordt opgenomen, 
verandert hoegenaamd niets aan het bestaan van dit beginsel of aan de rechtspraak van het Hof van Justitie.  
___________  
( 1 ) „Het Verdragsrecht, dat uit een autonome bron voortvloeit, kan op grond van zijn bijzonder karakter niet door enig voorschrift v an 
nationaal recht opzij worden gezet, zonder zijn gemeenschapsrechtelijk karakter te verliezen en zonder dat de rechtsgrond van d e 
Unie zelf daardoor wordt aangetast. ” ” 
18. Verklaring betreffende de afbakening van de bevoegdheden  
De Conferentie onderstreept dat, conform het systeem van verdeling van bevoegdheden tussen de 
Unie en de lidstaten als bedoeld in het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie, bevoegdheden die in de Verdragen niet aan de 
Unie worden toegedeeld, aan de lidstaten toebehoren.NL C 83/344 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
In de gevallen waarin in de Verdragen op een bepaald gebied een bevoegdheid aan de Unie wordt 
toegedeeld die zij met de lidstaten deelt, oefenen de lidstaten hun bevoegdheid uit voor zover de Unie 
haar bevoegdheid niet heeft uitgeoefend of besloten heeft deze niet langer uit te oefenen. Deze laatste 
situatie doet zich voor wanneer de bevoegde EU-instellingen besluiten een wetgevingshandeling in te trekken, met name om beter te waarborgen dat de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid te 
allen tijde worden geëerbiedigd. De Raad kan, op initiatief van een of meer van zijn leden (vertegen
­
woordigers van de lidstaten) en overeenkomstig artikel 241 van het Verdrag betreffende de werking 
van de Europese Unie, de Commissie verzoeken voorstellen in te dienen met het oog op de 
intrekking van een wetgevingshandeling. De Conferentie is verheugd over de verklaring van de 
Commissie dat zij bijzondere aandacht aan dergelijke verzoeken zal schenken.  
Ook kunnen de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten, in het kader van een inter ­
gouvernementele conferentie bijeen, overeenkomstig de gewone herzieningsprocedure bedoeld in artikel 48, leden 2 tot en met 5, van het Verdrag betreffende de Europese Unie besluiten tot wijziging van de verdragen waarop de Unie is gegrondvest, onder meer met het doel de in die Verdragen aan 
de Unie toegedeelde bevoegdheden uit te breiden of te beperken.  
19. Verklaring ad artikel 8 van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie  
De Conferentie is het erover eens dat de Unie, in het kader van haar algemene streven de ongelijk
­
heden tussen vrouwen en mannen op te heffen, in haar beleidsinitiatieven zal trachten alle vormen 
van huiselijk geweld te bestrijden. De lidstaten moeten alle maatregelen nemen om deze strafbare feiten te voorkomen en te bestraffen en om de slachtoffers te steunen en te beschermen.  
20. Verklaring ad artikel 16 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
De Conferentie verklaart dat in alle gevallen waarin op grond van artikel 16 voorschriften inzake de 
bescherming van persoonsgegevens moeten worden vastgesteld die rechtstreekse gevolgen voor de 
nationale veiligheid zouden kunnen hebben, daarmee naar behoren rekening moet worden gehouden. 
Zij memoreert dat de geldende wetgeving (zie met name Richtlijn 95/46/EG) ter zake specifieke 
afwijkingen bevat.  
21. Verklaring betreffende de bescherming van persoonsgegevens op het 
gebied van justitiële samenwerking in strafzaken en op het gebied van 
politiële samenwerking
 
De Conferentie erkent dat op het gebied van justitiële samenwerking in strafzaken en op het gebied 
van politiële samenwerking specifieke voorschriften inzake de bescherming van persoonsgegevens en 
het vrije verkeer van die gegevens op basis van artikel 16 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie nodig zouden kunnen blijken vanwege de specifieke aard van deze gebieden.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/345
22. Verklaring ad artikelen 48 en 79 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie  
De Conferentie is van oordeel dat ingeval een op artikel 79, lid 2, gebaseerde wetgevingshandeling 
afbreuk zou doen aan belangrijke aspecten van het socialezekerheidsstelsel van een lidstaat, met name 
het toepassingsgebied, de kosten en de financiële structuur ervan, of gevolgen zou hebben voor het 
financiële evenwicht van dat stelsel, zoals bepaald in artikel 48, tweede alinea, er naar behoren rekening zal worden gehouden met de belangen van die lidstaat.  
23. Verklaring ad artikel 48, tweede alinea, van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie  
De Conferentie herinnert eraan dat in dat geval de Europese Raad overeenkomstig artikel 15, lid 4, 
van het Verdrag betreffende de Europese Unie bij consensus handelt.  
24. Verklaring betreffende de rechtspersoonlijkheid 
van de Europese Unie  
De Conferentie bevestigt dat het feit dat de Europese Unie rechtpersoonlijkheid bezit, de Unie 
geenszins machtigt wetgevend of anderszins op te treden buiten de bevoegdheden die de lidstaten haar in de Verdragen hebben toegedeeld.  
25. Verklaring ad artikelen 75 en 215 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie  
De Conferentie memoreert dat de eerbiediging van de grondrechten en de fundamentele vrijheden 
met name inhoudt dat de nodige aandacht wordt geschonken aan de bescherming en de eerbiediging 
van het recht van de betrokken natuurlijke personen of entiteiten op het genot van de bij de wet 
bepaalde waarborgen. Daartoe, en om een grondige rechterlijke toetsing te waarborgen, moeten 
besluiten waarbij een natuurlijke persoon of entiteit aan beperkende maatregelen wordt onderwor
­
pen, op duidelijke en onderscheiden criteria gebaseerd zijn. Deze criteria dienen te worden toegesne ­
den op de specifieke kenmerken van de beperkende maatregel.  
26. Verklaring over de niet-deelneming van een lidstaat aan een maatregel 
die gebaseerd is op titel IV van het derde deel van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie  
De Conferentie verklaart dat de Raad, wanneer een lidstaat verkiest niet deel te nemen aan een 
maatregel die gebaseerd is op titel IV van het derde deel van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie, een diepgaande bespreking zal houden over de mogelijke implicaties en gevolgen 
van de niet-deelneming van deze lidstaat aan deze maatregel.  
Voorts kan elke lidstaat de Commissie verzoeken de situatie te onderzoeken op basis van artikel 116 
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
Bovenstaande alinea's laten de mogelijkheid dat een lidstaat deze kwestie aan de Europese Raad 
voorlegt, onverlet.NL C 83/346 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
27. Verklaring ad artikel 85, lid 1, tweede alinea, van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie  
De Conferentie is van oordeel dat de in 85, lid 1, tweede alinea, van het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie bedoelde verordeningen rekening dienen te houden met de nationale 
voorschriften en gebruiken inzake het inleiden van strafrechtelijk onderzoek.  
28. Verklaring ad artikel 98 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
De Conferentie merkt op dat de bepalingen van artikel 98 moeten worden toegepast in overeen ­
stemming met de gangbare praktijk. De zinsnede „de maatregelen (…) [die] noodzakelijk zijn om de 
economische nadelen welke door de deling van Duitsland zijn berokkend aan de economie van de door de deling getroffen streken in de Bondsrepubl iek te compenseren” moet worden uitgelegd in 
overeenstemming met de bestaande rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie.  
29. Verklaring ad artikel 107, lid 2, onder c), van het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
De Conferentie merkt op dat artikel 107, lid 2, onder c), moet worden uitgelegd in overeenstemming 
met de bestaande rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie betreffende de toepas
­
selijkheid van die bepaling op de steun die wordt toegekend aan bepaalde gebieden van de Bonds ­
republiek Duitsland die gevolgen ondervinden van de vroegere deling van Duitsland.  
30. Verklaring ad artikel 126 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
Met betrekking tot artikel 126 bevestigt de Conferentie dat het versterken van het groeipotentieel en 
het zorgen voor een gezonde begrotingssituatie de twee pijlers zijn van het economisch en het begrotingsbeleid van de Unie en de lidstaten. Het stabiliteits- en groeipact is een belangrijk werktuig 
om deze doelstellingen te verwezenlijken.  
De Conferentie bevestigt dat zij achter de bepalingen betreffende het stabiliteits- en groeipact blijft 
staan, die zij beschouwt als het kader voor de coördinatie van het begrotingsbeleid van de lidstaten.  
De Conferentie bevestigt dat een op regels gebaseerd systeem de beste garantie vormt voor het doen 
nakomen van de verbintenissen en voor een gelijke behandeling van alle lidstaten.  
In verband hiermee bevestigt de Conferentie eveneens dat zij achter de doelstellingen van de strategie 
van Lissabon blijft staan: het creëren van werkgelegenheid, structurele hervormingen en sociale 
samenhang.
 
De Unie streeft naar evenwichtige economische groei en prijsstabiliteit. Het economisch en het 
begrotingsbeleid moeten dus de juiste prioriteiten bepalen voor economische hervormingen, innovatie, 
concurrentievermogen en stimulering van particuliere investeringen en consumptie in tijden van 
zwakke economische groei. Dit zou tot uiting moeten komen in de opzet van begrotingsbeslissingenNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/347
op nationaal niveau en op het niveau van de Unie, met name door herstructurering van de overheids ­
inkomsten en -uitgaven, met inachtneming van de begrotingsdiscipline conform de Verdragen en het 
stabiliteits- en groeipact.  
De budgettaire en economische uitdagingen waarmee de lidstaten worden geconfronteerd wijzen op 
het belang van een gezond begrotingsbeleid gedurende de gehele economische cyclus.  
De Conferentie is het erover eens dat de lidstaten perioden van economisch herstel actief dienen te 
gebruiken om hun overheidsfinanciën te consolideren en hun begrotingssituatie te verbeteren. Doel ­
stelling is om in goede tijden geleidelijk een begrotingsoverschot te realiseren, waardoor de nood ­
zakelijke ruimte ontstaat om economische tegenvallers op te vangen en aldus bij te dragen tot de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn.  
De lidstaten zien met belangstelling mogelijke voorstellen van de Commissie en verdere bijdragen van 
de lidstaten tegemoet, die de uitvoering van het stabiliteits- en groeipact krachtiger en transparanter moeten maken. De lidstaten zullen alle nodige maatregelen nemen om het groeipotentieel van hun economieën te verbeteren. Een verbeterde coördinatie van het economisch beleid zou deze doel
­
stelling kracht kunnen bijzetten. Met deze verklaring wordt niet vooruitgelopen op het toekomstige debat over het stabiliteits- en groeipact.  
31. Verklaring ad artikel 156 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
De Conferentie bevestigt dat de in artikel 156 beschreven beleidsterreinen in essentie onder de 
bevoegdheid van de lidstaten vallen. De ondersteunende en coördinerende maatregelen die overeen
­
komstig dit artikel op het niveau van de Unie moeten worden genomen, zijn van aanvullende aard. Zij hebben niet ten doel de nationale stelsels te harmoniseren, maar de samenwerking tussen de 
lidstaten te versterken. Zij laten de in elke lidstaat bestaande waarborgen en gebruiken in verband 
met de verantwoordelijkheid van de sociale partners onverlet.  
Deze verklaring doet geen afbreuk aan de bepalingen van de Verdragen die de Unie bevoegdheid 
toedelen, daaronder begrepen op sociaal gebied.  
32. Verklaring ad artikel 168, lid 4, onder c), van het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
De Conferentie verklaart dat de maatregelen die overeenkomstig artikel 168, lid 4, onder c), zullen 
worden vastgesteld, tegemoet moeten komen aan de gemeenschappelijke uitdagingen op veiligheids
­
gebied en ten doel moeten hebben hoge kwaliteits- en veiligheidsnormen vast te stellen, wanneer nationale normen die van invloed zijn op de interne markt de verwezenlijking van een hoog niveau 
van bescherming van de menselijke gezondheid anders zouden verhinderen.NL C 83/348 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
33. Verklaring ad artikel 174 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
De Conferentie is van oordeel dat de woorden „insulaire gebieden” in artikel 174 ook betrekking 
kunnen hebben op insulaire staten in hun geheel, mits aan de vereiste criteria wordt voldaan.  
34. Verklaring ad artikel 179 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
De Conferentie is het erover eens dat in het optreden van de Unie op het gebied van onderzoek en 
technologische ontwikkeling naar behoren rekening zal worden gehouden met de fundamentele 
oriëntaties en keuzen van het onderzoeksbeleid van de lidstaten.  
35. Verklaring ad artikel 194 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
De Conferentie is van oordeel dat artikel 194 geen afbreuk doet aan het recht van de lidstaten om 
onder de in artikel 347 bepaalde voorwaarden de nodige voorzieningen te treffen om hun energie ­
voorziening te waarborgen.  
36. Verklaring ad artikel 218 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie betreffende de onderhandelingen over en sluiting van 
internationale overeenkomsten inzake de ruimte van vrijheid, veiligheid en 
recht door de lidstaten  
De Conferentie bevestigt dat de lidstaten op de door deel III, titel V, hoofdstukken 3, 4 en 5 
bestreken gebieden onderhandelingen kunnen aangaan over overeenkomsten met derde landen en 
internationale organisaties en zulke overeenkomsten kunnen sluiten, voor zover deze verenigbaar zijn 
met het recht van de Unie.  
37. Verklaring ad artikel 222 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
Onverminderd de maatregelen die de Unie vaststelt om te voldoen aan haar solidariteitsverplichting 
jegens een lidstaat die getroffen wordt door een terroristische aanval, een natuurramp of een door de 
mens veroorzaakte ramp, beoogt geen van de bepalingen van artikel 222 afbreuk te doen aan het 
recht van een andere lidstaat de geschiktste middelen te kiezen om aan zijn solidariteitsverplichting 
jegens eerstgenoemde lidstaat te voldoen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/349
38. Verklaring ad artikel 252 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie over het aantal advocaten-generaal bij het Hof van Justitie  
De Conferentie verklaart dat indien het Hof van Justitie overeenkomstig artikel 252, eerste alinea, van 
het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie verzoekt om het aantal advocaten-generaal 
met drie te verhogen (van acht naar elf), de Raad met eenparigheid van stemmen met die verhoging 
zal instemmen.  
De Conferentie komt overeen dat Polen in dat geval, zoals nu reeds Duitsland, Frankrijk, Italië, Spanje 
en het Verenigd Koninkrijk, een permanente advocaat-generaal zal hebben en niet langer zal deel ­
nemen aan het toerbeurtsysteem; het bestaande toerbeurtsysteem zal dan betrekking hebben op vijf 
advocaten-generaal in plaats van drie.  
39. Verklaring ad artikel 290 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
De Conferentie neemt er nota van dat de Commissie voornemens is de door de lidstaten aangewezen 
deskundigen te blijven raadplegen bij de voor bereiding van haar ontwerpen van gedelegeerde han ­
delingen op het gebied van financiële diensten, overeenkomstig haar vaste praktijk.  
40. Verklaring ad artikel 329 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
De Conferentie verklaart dat de lidstaten bij de indiening van hun verzoek om een nauwere samen ­
werking te mogen aangaan, kunnen aangeven of zij reeds in dat stadium voornemens zijn artikel 333 
toe te passen, dat voorziet in uitbreiding van de stemming bij gekwalificeerde meerderheid, of 
gebruik te maken van de gewone wetgevingsprocedure.  
41. Verklaring ad artikel 352 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
De Conferentie verklaart dat de verwijzing naar de doelstellingen van de Unie in artikel 352, lid 1, 
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie een verwijzing is naar de doelstellingen 
bedoeld in artikel 3, leden 2 en 3, van het Verdrag betreffende de Europese Unie en naar de 
doelstellingen van artikel 3, lid 5, van genoemd Verdrag met betrekking tot het externe optreden 
op basis van het vijfde deel van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. Het is 
derhalve uitgesloten dat met een optreden op basis van artikel 352 van het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie alleen de doelste llingen bedoeld in artikel 3, lid 1, worden nagestreefd. 
De Conferentie wijst er in dit verband op dat, overeenkomstig artikel 31, lid 1, van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie, geen wetgevingshandelingen kunnen worden aangenomen op het 
gebied van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid.NL C 83/350 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
42. Verklaring ad artikel 352 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
De Conferentie benadrukt dat, volgens de vaste rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese 
Unie, artikel 352 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, als bestanddeel van 
een op het beginsel van bevoegdheidstoedeling berustend institutioneel bestel, geen grondslag kan 
zijn voor een uitbreiding van het competentiegebied van de Unie tot buiten het algemene kader dat 
gevormd wordt door het geheel van de bepalingen van de Verdragen, en in het bijzonder die waarin 
de taken en het optreden van de Unie worden omschreven. In geen geval kan dit artikel als grondslag 
dienen voor de vaststelling van bepalingen die, wat hun gevolgen betreft, in wezen neerkomen op een wijziging van de Verdragen buiten de daartoe in de Verdragen voorziene procedure om.  
43. Verklaring ad artikel 355, lid 6, van het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie
 
De Hoge Verdragsluitende Partijen komen overeen dat de Europese Raad krachtens artikel 355, lid 6, 
een besluit zal vaststellen om Mayotte ten aanzien van de Unie de status van ultraperifeer gebied in de zin van artikel 355, lid 1, en artikel 349 te verlenen wanneer de Franse autoriteiten de Europese 
Raad en de Commissie mededelen dat de huidige evolutie in de interne status van het eiland daarvoor 
de ruimte biedt.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/351
B. VERKLARINGEN BETREFFENDE AAN DE VERDRAGEN GEHECHTE 
PROTOCOLLEN  
44. Verklaring ad artikel 5 van het Protocol betreffende het in het kader 
van de Europese Unie geïntegreerde Schengenacquis  
De Conferentie neemt er nota van dat wanneer een lidstaat er uit hoofde van artikel 5, lid 2, van het 
Protocol betreffende het in het kader van de Europese Unie geïntegreerde Schengenacquis kennis van 
heeft gegeven dat hij niet wenst deel te nemen aan een voorstel of initiatief, die kennisgeving op elk 
tijdstip voor de aanneming van het voorstel waarmee wordt voortgebouwd op het Schengenacquis 
kan worden ingetrokken.  
45. Verklaring ad artikel 5, lid 2, van het Protocol betreffende het in het 
kader van de Europese Unie geïntegreerde Schengenacquis  
De Conferentie verklaart dat de Raad, wanneer het Verenigd Koninkrijk of Ierland de Raad mededeelt 
voornemens te zijn niet deel te nemen aan een maatregel waarmee wordt voortgebouwd op een deel van het Schengenacquis waaraan het wel deelneemt, een grondige bespreking zal houden over de 
mogelijke implicaties van de niet-deelneming van die lidstaat aan die maatregel. De bespreking in de 
Raad moet worden gevoerd in het licht van de door de Commissie verstrekte aanwijzingen over het 
verband tussen het voorstel en het Schengenacquis.  
46. Verklaring ad artikel 5, lid 3, van het Protocol betreffende het in het 
kader van de Europese Unie geïntegreerde Schengenacquis  
De Conferentie herinnert eraan dat de Commissie, indien de Raad na een eerste inhoudelijke be
­
spreking van de kwestie geen besluit neemt, een gewijzigd voorstel met het oog op een inhoudelijke 
herbespreking door de Raad binnen een termijn van vier maanden kan indienen.  
47. Verklaring ad artikel 5, leden 3, 4 en 5, van het Protocol betreffende 
het in het kader van de Europese Unie geïntegreerde Schengenacquis  
De Conferentie neemt er nota van dat de voorwaarden die moeten worden gesteld in het besluit als 
bedoeld in artikel 5, leden 3, 4 en 5, van het Protocol betreffende het in het kader van de Europese 
Unie geïntegreerde Schengenacquis, kunnen voorschrijven dat de betrokken lidstaat de eventuele directe financiële gevolgen zal dragen die noodzakelijkerwijs en onvermijdelijk voortvloeien uit de 
beëindiging van zijn deelname aan enkele of alle bepalingen van het acquis, als vermeld in elk door 
de Raad overeenkomstig artikel 4 van genoemd Protocol genomen besluit.NL C 83/352 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
48. Verklaring inzake het Protocol betreffende de positie Denemarken  
De Conferentie neemt er nota van dat Denemarken, met betrekking tot rechtshandelingen die de 
Raad alleen of samen met het Europees Parlement moet vaststellen en die zowel bepalingen bevatten 
die op Denemarken van toepassing zijn als bepalingen die dat niet zijn omdat zij een rechtsgrondslag 
hebben waarop deel I van het Protocol betreffende de positie van Denemarken van toepassing is, 
verklaart dat het zijn stemrecht niet zal geb ruiken om de vaststelling tegen te gaan van bepalingen 
die niet op Denemarken van toepassing zijn.  
Voorts neemt de Conferentie er nota van dat Denemarken, op basis van de verklaring van de 
Conferentie over artikel 222, verklaart dat de Deense deelneming aan een optreden of aan rechts ­
handelingen op grond van artikel 222 zal geschieden overeenkomstig deel I en deel II van het Protocol betreffende de positie van Denemarken.  
49. Verklaring inzake Italië  
De Conferentie neemt er akte van dat het Protocol betreffende Italië, dat in 1957 aan het Verdrag tot 
oprichting van de Europese Economische Gemeenschap is gehecht, zoals gewijzigd bij de goedkeu
­
ring van het Verdrag betreffende de Europese Unie, het volgende bepaalde:  
„DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
VERLANGENDE bepaalde bijzondere vraagstukken te regelen welke voor Italië van belang zijn,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag zijn 
gehecht: 
DE LIDSTATEN VAN DE GEMEENSCHAP  
NEMEN KENNIS van het feit dat de Italiaanse regering een aanvang heeft gemaakt met de tenuit ­
voerlegging van een tienjarenplan voor economische expansie, dat tot doel heeft een evenwicht tot 
stand te brengen in de structuur van de Italiaanse economie, met name door de minderontwikkelde 
streken in het zuiden en op de eilanden toe te rusten en door nieuwe werkgelegenheid te scheppen, ten einde de werkloosheid uit te schakelen.  
BRENGEN IN HERINNERING dat dit programma van de Italiaanse regering door organisaties van 
internationale samenwerking waarvan zij lid zijn, in zijn beginselen en zijn doelstellingen in be
­
schouwing is genomen en goedgekeurd.  
ERKENNEN dat het in hun gemeenschappelijk belang is dat de doelstellingen van het Italiaanse 
programma worden bereikt.  
KOMEN OVEREEN, ten einde de vervulling van de taak der Italiaanse regering te vergemakkelijken, 
aan de instellingen van de Unie aan te bevelen alle in het Verdrag bedoelde middelen en procedures 
aan te wenden, met name een doeltreffend gebruik te maken van de middelen van de Europese 
Investeringsbank en het Europees Sociaal Fonds.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/353
ZIJN VAN MENING dat door de instellingen van de Uniebij de toepassing van het Verdrag rekening 
moet worden gehouden met de krachtsinspanning welke de Italiaanse economie zich gedurende de 
eerstkomende jaren moet getroosten, en met de wenselijkheid gevaarlijke spanningen te voorkomen, 
met name in de betalingsbalans en het peil van werkgelegenheid, welke de toepassing van dat Verdrag in Italië in gevaar zouden kunnen brengen.  
ERKENNEN in het bijzonder dat er bij de toepassing van de artikelen 109 H en 109 I voor gewaakt 
moet worden dat de maatregelen welke van de Italiaanse regering worden verlangd, het volbrengen 
van haar programma voor economische expansie en voor verbetering van de levensstandaard van de 
bevolking niet aantasten.”  
50. Verklaring ad artikel 10 van het Protocol 
betreffende de overgangsbepalingen
 
De Conferentie verzoekt het Europees Parlement, de Raad en de Commissie, in het kader van hun 
respectieve bevoegdheden, zich in te spannen om, in de passende gevallen en voor zover mogelijk binnen de termijn van vijf jaar als bedoeld in artikel 10, lid 3, van het Protocol betreffende de overgangsbepalingen, rechtshandelingen vast te stellen tot wijziging of vervanging van de in 
artikel 10, lid 1, van genoemd Protocol bedoelde besluiten.NL C 83/354 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
C. VERKLARINGEN VAN LIDSTATEN  
51. Verklaring van het Koninkrijk België inzake de nationale parlementen  
Het Koninkrijk België verduidelijkt dat, overeenkomstig zijn grondwettelijk recht, zowel de Kamer 
van Volksvertegenwoordigers en de Senaat van het federaal Parlement als de parlementaire vergade ­
ringen van de Gemeenschappen en Gewesten, in functie van de bevoegdheden die de Unie uitoefent, 
optreden als componenten van het nationaal parlementair stelsel of als kamers van het nationaal 
Parlement.  
52. Verklaring van het Koninkrijk België, de Republiek Bulgarije, de 
Bondsrepubliek Duitsland, de Helleense Republiek, het Koninkrijk Spanje, 
de Italiaanse Republiek, de Republiek Cyprus, de Republiek Litouwen, het 
Groothertogdom Luxemburg, de Republiek Hongarije, de Republiek Malta, 
de Republiek Oostenrijk, Roemenië, de Portugese Republiek, de Republiek 
Slovenië en de Slowaakse Republiek betreffende de symbolen van de 
Europese Unie  
België, Bulgarije, Duitsland, Griekenland, Spanje, Italië, Cyprus, Litouwen, Luxemburg, Hongarije, 
Malta, Oostenrijk, Roemenië, Portugal, Slovenië en Slowakije verklaren dat de vlag met een cirkel 
van twaalf gouden sterren op een blauw veld, de hymne uit de „Ode aan de Vreugde” uit de negende 
symfonie van Ludwig van Beethoven, het devies „In verscheidenheid verenigd”, de euro als munt van de Europese Unie en de „Dag van Europa” op 9 mei voor hen de symbolen blijven van het 
gemeenschappelijk lidmaatschap van de burgers van de Europese Unie en van hun band met de Unie.  
53. Verklaring van de Tsjechische Republiek over het handvest van de 
grondrechten van de Europese Unie  
1. De Tsjechische Republiek herinnert eraan dat de bepalingen van het Handvest van de grond
­
rechten van de Europese Unie gericht zijn tot de instellingen en de organen van de Europese Unie, 
met passende inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel en de verdeling van bevoegdheden tussen 
de Europese Unie en haar lidstaten, zoals opnieuw bevestigd in verklaring nr. 18 betreffende de 
afbakening van bevoegdheden. De Tsjechische Republiek benadrukt dat deze bepalingen alleen voor 
de lidstaten gelden wanneer zij de wetgeving van de Unie toepassen, en niet wanneer zij onafhan ­
kelijk van de wetgeving van de Unie nationale wetgeving aannemen en toepassen.  
2. De Tsjechische Republiek onderstreept tevens dat het Handvest het toepassingsgebied van de 
wetgeving van de Unie niet uitbreidt en de Unie geen nieuwe bevoegdheid verleent. Het houdt geen 
beperking van het toepassingsgebied van de nationale wetgeving in en geen inperking van de huidige 
bevoegdheden van de nationale autoriteiten op dit gebied.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/355
3. De Tsjechische Republiek legt er de nadruk op dat, voor zover het Handvest grondrechten en 
beginselen erkent zoals deze voortvloeien uit de grondwettelijke tradities die de lidstaten gemeen ­
schappelijk hebben, die rechten en beginselen in harmonie met die tradities moeten worden geïnter ­
preteerd.  
4. De Tsjechische Republiek benadrukt voorts dat niets in het Handvest mag worden geïnter ­
preteerd als beperkend of met nadelige gevolgen voor de mensenrechten en fundamentele vrijheden 
zoals deze, op hun respectieve toepassingsgebied, worden erkend door de wetgeving van de Unie en 
door internationale overeenkomsten waarbij de Unie of alle lidstaten partij zijn, waaronder het 
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, en door de grondwetten van de lidstaten.  
54. Verklaring van de Bondsrepubliek Duitsland, Ierland, de Republiek 
Hongarije, de Republiek Oostenrijk en het Koninkrijk Zweden  
Duitsland, Ierland, Hongarije, Oostenrijk en Zweden merken op dat de belangrijkste bepalingen van 
het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie sinds de inwerking
­
treding van dat Verdrag inhoudelijk niet zijn gewijzigd en moeten worden geactualiseerd. Daarom steunen zij het idee van een zo spoedig mogelijk bijeen te roepen Conferentie van de vertegen
­
woordigers van de regeringen der lidstaten, die bijeengeroepen zou moeten worden zodra dit mo ­
gelijk is.  
55. Verklaring van het Koninkrijk Spanje en van het Verenigd Koninkrijk 
van Groot-Brittannië en Noord-Ierland  
De Verdragen zijn van toepassing op Gibraltar als een Europees gebiedsdeel waarvan de buitenlandse 
betrekkingen door een lidstaat worden behartigd. Dit houdt geen wijziging van de respectieve stand ­
punten van de betrokken lidstaten in.  
56. Verklaring van Ierland ad artikel 3 van het Protocol betreffende de 
positie van het Verenigd Koninkrijk en Ierland ten aanzien van de ruimte 
van vrijheid, veiligheid en recht  
Ierland bevestigt zijn gehechtheid aan de Unie als een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht, waarin 
de grondrechten en de verschillende rechtsstelsels en -tradities van de lidstaten worden geëerbiedigd en waarin de lidstaten de burgers een hoog niveau van veiligheid bieden.  
Ierland verklaart derhalve het vaste voornemen te hebben zo maximaal mogelijk gebruik te maken 
van zijn recht, krachtens artikel 3 van het Protocol betreffende de positie van het Verenigd Koninkrijk en Ierland ten aanzien van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht, om deel te nemen aan de 
aanneming van maatregelen uit hoofde van het derde deel, titel V, van het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie.
 
Ierland zal met name zo maximaal mogelijk deelnemen aan de maatregelen op het gebied van de 
politiële samenwerking.NL C 83/356 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Voorts herinnert Ierland eraan dat het overeenkomstig artikel 8 van het protocol de Raad er 
schriftelijk van in kennis kan stellen dat het niet langer onder de bepalingen van dit protocol wenst 
te vallen. Ierland is voornemens om binnen drie jaar na de inwerkingtreding van het Verdrag van 
Lissabon te evalueren hoe deze regelingen functioneren.  
57. Verklaring van de Italiaanse Republiek over de samenstelling van het 
Europees Parlement  
Italië constateert dat overeenkomstig artikel 10 en artikel 14 van het Verdrag betreffende de Europese 
Unie, het Europees Parlement bestaat uit vertegenwoordigers van de burgers van de Unie, die 
degressief evenredig zijn vertegenwoordigd.  
Italië constateert eveneens dat krachtens artikel 8 (hernummerd tot 9) van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie en artikel 17 (hernummerd tot 20) van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie, burger van de Unie eenieder is die de nationaliteit van een lidstaat bezit.  
In dat verband is Italië van mening dat, onverminderd het besluit inzake de zittingsperiode 2009- 
2014, eender welk besluit van de Europese Raad op initiatief van het Europees Parlement en met 
goedkeuring van laatstgenoemde instelling betreffende de samenstelling van het Europees Parlement, dient te stroken met de beginselen van artikel 14, lid 2, eerste alinea.  
58. Verklaring van de Republiek Letland, de Republiek Hongarije en de 
Republiek Malta over de spelling van de naam van de enige munteenheid in 
de Verdragen  
Onverminderd de uniforme spelling van de naam van de in de Verdragen bedoelde enige munt
­
eenheid van de Europese Unie zoals die op de bankbiljetten en munten staat, verklaren Letland, 
Hongarije en Malta dat de spelling van de naam van de enige munteenheid en van de afgeleide 
vormen daarvan in de Letse, Hongaarse en Maltese tekst van de Verdragen geen gevolgen heeft voor 
de bestaande regels van de Letse, Hongaarse en Maltese taal.  
59. Verklaring van het Koninkrijk der Nederlanden ad artikel 312 van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie  
Het Koninkrijk der Nederlanden zal instemmen met een besluit, bedoeld in artikel 312, lid 2, tweede 
alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, zodra een herziening van de in 
artikel 311, derde alinea, van dat Verdrag bedoelde besluit Nederland een bevredigende oplossing 
heeft geboden voor zijn buitensporige negatieve nettobetalingspositie ten opzichte van de begroting 
van de Unie.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/357
60. Verklaring van het Koninkrijk der Nederlanden ad artikel 355 van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie  
Het Koninkrijk der Nederlanden verklaart dat een initiatief tot een besluit, als bedoeld in artikel 355, 
lid 6, strekkende tot wijziging van de status van de Nederlandse Antillen en/of Aruba ten aanzien van 
de Unie alleen zal worden ingediend op grond van een besluit dat genomen is in overeenstemming 
met het Statuut van het Koninkrijk der Nederlanden.  
61. Verklaring van de Republiek Polen betreffende het Handvest van de 
grondrechten van de Europese Unie 
Het Handvest heeft in geen enkel opzicht gevolgen voor het recht van de lidstaten om wetgeving vast 
te stellen op het gebied van de openbare zeden, het familierecht en de bescherming van de menselijke 
waardigheid alsmede de eerbiediging van de lichamelijke en morele integriteit van de mens.  
62. Verklaring van de Republiek Polen over het Protocol inzake de 
toepassing van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie op 
Polen en het Verenigd Koninkrijk 
Polen verklaart dat zij, gezien de traditie van de sociale beweging „Solidariteit” en haar belangrijke 
bijdrage aan de strijd voor sociale en werknemersrechten, de sociale en werknemersrechten, als 
vastgelegd in het recht van de Unie, en met name die welke zijn herbevestigd in Titel IV van het 
Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, ten volle eerbiedigt.  
63. Verklaring van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en 
Noord-Ierland betreffende de definitie van de term „onderdanen”  
Wat betreft de Verdragen en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoom ­
energie, en handelingen die voortvloeien uit die Verdragen of van kracht blijven op grond van die 
Verdragen, herinnert het Verenigd Koninkrijk aan de verklaring die het op 31 december 1982 heeft 
afgelegd over de definitie van de term „onderdanen”, met dien verstande dat het begrip „burgers van 
Britse afhankelijke gebieden” gelezen moet worden als „burgers van Britse overzeese gebieden”.  
64. Verklaring van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en 
Noord-Ierland betreffende het kiesrecht bij verkiezingen 
voor het Europees Parlement  
Het Verenigd Koninkrijk merkt op dat artikel 14 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en 
andere bepalingen van de Verdragen niet bedoeld zijn om wijzigingen aan te brengen in de grond ­
slagen voor het kiesrecht bij verkiezingen voor het Europees Parlement.NL C 83/358 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
65. Verklaring van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en 
Noord-Ierland ad artikel 75 van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie  
Het Verenigd Koninkrijk staat volledig achter krachtige maatregelen met betrekking tot het opleggen 
van financiële sancties die zijn bedoeld om terrorisme en aanverwante activiteiten te voorkomen en 
te bestrijden. Het Verenigd Koninkrijk verklaart derhalve dat het voornemens is zijn uit artikel 3 van het Protocol betreffende de positie van het Verenigd Koninkrijk en Ierland ten aanzien van de ruimte 
van vrijheid, veiligheid en recht voortvloeiende recht om deel te nemen aan de aanneming van alle 
voorstellen uit hoofde van artikel 75 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, uit te oefenen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/359

CONCORDANTIETABELLEN  (*) 
Verdrag betreffende de Europese Unie  
Oude nummering in het Verdrag betreffende de 
Europese Unie  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de Europese Unie  
TITEL I — GEMEENSCHAPPELIJKE BEPALIN ­
GEN TITEL I — GEMEENSCHAPPELIJKE BEPALIN ­
GEN 
Artikel 1  Artikel 1 
Artikel 2  
Artikel 2  Artikel 3 
Artikel 3 (geschrapt) (  1 ) 
Artikel 4  
Artikel 5 (  2 ) 
Artikel 4 (geschrapt) (  3 ) 
Artikel 5 (geschrapt) (  4 ) 
Artikel 6  Artikel 6 
Artikel 7  Artikel 7 
Artikel 8  
TITEL II — BEPALINGEN HOUDENDE WIJZI ­
GING VAN HET VERDRAG TOT OPRICHTING 
VAN DE EUROPESE ECONOMISCHE GE ­
MEENSCHAP MET HET OOG OP DE OP ­
RICHTING VAN DE EUROPESE GEMEEN ­
SCHAP TITEL II — BEPALINGEN INZAKE DE DE ­
MOCRATISCHE BEGINSELEN  
Artikel 8 (geschrapt) (  5 ) Artikel 9 
Artikel 10 (  6 ) 
( 1 ) Ten gronde vervangen door artikel 7 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
(VWEU) en de artikelen 13, lid 1, en 21, lid 3, tweede alinea, van het Verdrag betreffende de Europese 
Unie (VEU). 
( 2 ) Vervangt artikel 5 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap (VEG). 
( 3 ) Ten gronde vervangen door artikel 15. 
( 4 ) Ten gronde vervangen door artikel 13, lid 2. 
( 5 ) Artikel 8 VEU dat van kracht was voor de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon (hierna het 
huidige VEU) wijzigde het VEG. Deze wijzigingen zijn opgenomen in laatstgenoemd verdrag en artikel 8 is geschrapt. Het nummer is gebruikt om een nieuwe bepaling te kunnen invoegen. 
(
 6 ) Lid 4 vervangt ten gronde artikel 191, eerste alinea VEG.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/361  
(*) Deze twee tabellen zijn gebaseerd op de tabellen bedoeld in artikel 5 van het Verdrag van Lissabon, 
zonder de middelste kolom, waarin de tijdelijke nummering uit het Verdrag van Lissabon was opge ­
nomen.
Oude nummering in het Verdrag betreffende de 
Europese Unie  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de Europese Unie  
Artikel 11  
Artikel 12  
TITEL III — BEPALINGEN HOUDENDE WIJ ­
ZIGINGEN VAN HET VERDRAG TOT OP ­
RICHTING VAN DE EUROPESE GEMEEN ­
SCHAP VOOR KOLEN EN STAAL TITEL III — BEPALINGEN BETREFFENDE DE 
INSTELLINGEN  
Artikel 9 (geschrapt) (  7 ) Artikel 13 
Artikel 14 (  8 ) 
Artikel 15 (  9 ) 
Artikel 16 (  10 ) 
Artikel 17 (  11 ) 
Artikel 18  
Artikel 19 (  12 ) 
TITEL IV — BEPALINGEN TOT WIJZIGING 
VAN HET VERDRAG TOT OPRICHTING VAN 
DE EUROPESE GEMEENSCHAP VOOR 
ATOOMENERGIE  TITEL IV — BEPALINGEN INZAKE DE NAU ­
WERE SAMENWERKING  
Artikel 10 (geschrapt) (  13 ) 
Artikelen 27 A tot en met 27 E (vervangen) 
Artikelen 40 tot en met 40 B (vervangen) 
Artikelen 43 tot en met 45 (vervangen)  Artikel 20 (  14 ) 
( 7 ) Artikel 9 van het huidige VEU wijzigde het EGKS-Verdrag. Dit verdrag is op 23 juli 2002 verstreken. 
Artikel 9 is geschrapt en het nummer is gebruikt om een andere bepaling in te voegen. 
( 8 ) — De leden 1 en 2 vervangen ten gronde artikel 189 VEG; 
— de leden 1 tot en met 3 vervangen ten gronde artikel 190, leden 1 tot en met 3 VEG; 
— lid 1 vervangt ten gronde artikel 192, eerste alinea VEG; 
— lid 4 vervangt ten gronde artikel 197, eerste alinea VEG. 
( 9 ) Vervangt ten gronde artikel 4. 
( 10 ) — Lid 1 vervangt ten gronde artikel 202, eerste en tweede streepje VEG; 
— de leden 2 en 9 vervangen ten gronde artikel 203 VEG; — de leden 4 en 5 vervangen ten gronde artikel 205, leden 2 en 4 VEG. 
(
 11 ) — Lid 1 vervangt ten gronde artikel 211 VEG; 
— de leden 3 en 7 vervangen ten gronde artikel 214 VEG; — lid 6 vervangt ten gronde artikel 217, leden 1, 3 en 4 VEG. 
(
 12 ) — Vervangt ten gronde artikel 220 VEG; 
— lid 2, eerste alinea, vervangt ten gronde artikel 221, eerste alinea VEG. 
( 13 ) Artikel 10 van het huidige VEU wijzigde het Euratom-Verdrag. Deze wijzigingen zijn opgenomen in 
laatstgenoemd verdrag en artikel 10 is geschrapt. Het nummer is gebruikt om een andere bepaling in 
te voegen. 
( 14 ) Vervangt eveneens de artikelen 11 en 11 A VEG.NL C 83/362 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag betreffende de 
Europese Unie  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de Europese Unie  
TITEL V — BEPALINGEN BETREFFENDE EEN 
GEMEENSCHAPPELIJK BUITENLANDS EN 
VEILIGHEIDSBELEID  TITEL V — ALGEMENE BEPALINGEN INZAKE 
HET EXTERN OPTREDEN VAN DE UNIE EN 
SPECIFIEKE BEPALINGEN BETREFFENDE HET 
GEMEENSCHAPPELIJK BUITENLANDS EN 
VEILIGHEIDSBELEID  
Hoofdstuk 1 — Algemene bepalingen betref ­
fende het extern optreden van de Unie  
Artikel 21  
Artikel 22  
Hoofdstuk 2 — Specifieke bepalingen betref ­
fende het gemeenschappelijk buitenlands en 
veiligheidsbeleid  
Eerste afdeling - Gemeenschappelijke bepalin ­
gen 
Artikel 23  
Artikel 11  Artikel 24 
Artikel 12  Artikel 25 
Artikel 13  Artikel 26 
Artikel 27  
Artikel 14  Artikel 28 
Artikel 15  Artikel 29 
Artikel 22 (verplaatst)  Artikel 30 
Artikel 23 (verplaatst)  Artikel 31 
Artikel 16  Artikel 32 
Artikel 17 (verplaatst)  Artikel 42 
Artikel 18  Artikel 33 
Artikel 19  Artikel 34 
Artikel 20  Artikel 35 
Artikel 21  Artikel 36 
Artikel 22 (verplaatst)  Artikel 30 
Artikel 23 (verplaatst)  Artikel 31 
Artikel 24  Artikel 37NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/363
Oude nummering in het Verdrag betreffende de 
Europese Unie  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de Europese Unie  
Artikel 25  Artikel 38 
Artikel 39  
Artikel 47 (verplaatst)  Artikel 40 
Artikel 26 (geschrapt)  
Artikel 27 (geschrapt)  
Artikel  27 A (vervangen) (  15 ) Artikel 20 
Artikel  27 B  (vervangen) (  15 ) Artikel 20 
Artikel  27 C  (vervangen) (  15 ) Artikel 20 
Artikel  27 D  (vervangen) (  15 ) Artikel 20 
Artikel  27 E (vervangen) (  15 ) Artikel 20 
Artikel 28  Artikel 41 
Tweede deel - Bepalingen inzake het gemeen ­
schappelijk veiligheids- en defensiebeleid  
Artikel 17 (verplaatst)  Artikel 42 
Artikel 43  
Artikel 44  
Artikel 45  
Artikel 46  
TITEL VI - BEPALINGEN INZAKE POLITIËLE 
EN JUSTITIËLE SAMENWERKING IN STRAF ­
ZAKEN (geschrapt) (  16 ) 
Artikel 29 (vervangen) (  17 ) 
Artikel 30 (vervangen) (  18 ) 
Artikel 31 (vervangen) (  19 ) 
( 15 ) De artikelen 27 A tot en met 27 E van het huidige VEU, betreffende de nauwere samenwerking, 
worden eveneens vervangen door de artikelen 326 tot en met 334 VWEU. 
( 16 ) De bepalingen van titel VI van het huidige VEU, betreffende de politiële en justitiële samenwerking in 
strafzaken worden vervangen door de bepalingen van de hoofdstukken 1, 4 en 5 van titel IV 
(hernummerd tot V) van het derde deel VWEU. 
( 17 ) Vervangen door artikel 67 VWEU. 
( 18 ) Vervangen door de artikelen 87 en 88 VWEU. 
( 19 ) Vervangen door de artikelen 82, 83 en 85 VWEU.NL C 83/364 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag betreffende de 
Europese Unie  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de Europese Unie  
Artikel 32 (vervangen) (  20 ) 
Artikel 33 (vervangen) (  21 ) 
Artikel 34 (geschrapt)  
Artikel 35 (geschrapt)  
Artikel 36 (vervangen) (  22 ) 
Artikel 37 (geschrapt)  
Artikel 38 (geschrapt)  
Artikel 39 (geschrapt)  
Artikel 40 (vervangen) (  23 ) Artikel 20 
Artikel 40 A (vervangen) (  23 ) Artikel 20 
Artikel 40 B (vervangen) (  23 ) Artikel 20 
Artikel 41 (geschrapt)  
Artikel 42 (geschrapt)  
TITEL VII - BEPALINGEN INZAKE NAUWERE 
SAMENWERKING (vervangen) (  24 ) TITEL IV - BEPALINGEN INZAKE NAUWERE SAMENWERKING  
Artikel 43 (vervangen) (
 24 ) Artikel 20 
Artikel 43 A (vervangen) (  24 ) Artikel 20 
Artikel 43 B (vervangen) (  24 ) Artikel 20 
Artikel 44 (vervangen) (  24 ) Artikel 20 
Artikel 44 A (vervangen) (  24 ) Artikel 20 
Artikel 45 (vervangen) (  24 ) Artikel 20 
TITEL VIII - SLOTBEPALINGEN  TITEL VI - SLOTBEPALINGEN  
Artikel 46 (geschrapt)  
Artikel 47  
( 20 ) Vervangen door artikel 89 VWEU. 
( 21 ) Vervangen door artikel 72 VWEU. 
( 22 ) Vervangen door artikel 71 VWEU. 
( 23 ) De artikelen 40 tot en met 40 B van het huidige VEU, betreffende de nauwere samenwerking, worden 
eveneens vervangen door de artikelen 326 tot en met 334 VWEU. 
( 24 ) De artikelen 43 tot en met 45 en titel VII van het huidige VEU, betreffende de nauwere samenwerking, 
worden eveneens vervangen door de artikelen 326 tot en met 334 VWEU.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/365
Oude nummering in het Verdrag betreffende de 
Europese Unie  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de Europese Unie  
Artikel 47 (vervangen)  Artikel 40 
Artikel 48  Artikel 48 
Artikel 49  Artikel 49 
Artikel 50  
Artikel 51  
Artikel 52  
Artikel 50 (geschrapt)  
Artikel 51  Artikel 53 
Artikel 52  Artikel 54 
Artikel 53  Artikel 55 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie  
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
EERSTE DEEL — DE BEGINSELEN  EERSTE DEEL — DE BEGINSELEN  
Artikel 1 (geschrapt)  
Artikel 1  
Artikel 2 (geschrapt) (  25 ) 
Titel I — Categorieën en gebieden van be ­
voegdheden van de Unie  
Artikel 2  
Artikel 3  
Artikel 4  
Artikel 5  
Artikel 6  
Titel II — Algemeen toepasselijke bepalingen  
( 25 ) Ten gronde vervangen door artikel 3 VEU.NL C 83/366 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 7  
Artikel 3, lid 1 (geschrapt) (  26 ) 
Artikel 3, lid 2  Artikel 8 
Artikel 4 (verplaatst)  Artikel 119  
Artikel 5 (vervangen) (  27 ) 
Artikel 9  
Artikel 10  
Artikel 6  Artikel 11 
Artikel 153, lid 2 (verplaatst)  Artikel 12 
Artikel 13 (  28 ) 
Artikel 7 (geschrapt) (  29 ) 
Artikel 8 (geschrapt) (  30 ) 
Artikel 9 (geschrapt)  
Artikel 10 (geschrapt) (  31 ) 
Artikel 11 (vervangen) (  32 ) Artikelen 326 tot en met 334  
Artikel 11 A (vervangen) (  32 ) Artikelen 326 tot en met 334  
Artikel 12 (verplaatst)  Artikel 18 
Artikel 13 (verplaatst)  Artikel 19 
Artikel 14 (verplaatst)  Artikel 26 
Artikel 15 (verplaatst)  Artikel 27 
Artikel 16  Artikel 14 
Artikel 255 (verplaatst)  Artikel 15 
Artikel 286 (vervangen) Artikel 16 
( 26 ) Ten gronde vervangen door de artikelen 3 tot en met 6 VWEU. 
( 27 ) Vervangen door artikel 5 VEU. 
( 28 ) Invoeging van het dispositief van het Protocol betreffende de bescherming en het welzijn der dieren. 
( 29 ) Ten gronde vervangen door artikel 13 VEU. 
( 30 ) Ten gronde vervangen door artikel 13 VEU en artikel 282, lid 1 VWEU . 
( 31 ) Ten gronde vervangen door artikel 4, lid 3 VEU. 
( 32 ) Eveneens vervangen door artikel 20 VEU.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/367
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 17  
TWEEDE DEEL — HET BURGERSCHAP VAN 
DE UNIE  TWEEDE DEEL — NON-DISCRIMINATIE EN BURGERSCHAP VAN DE UNIE  
Artikel 12 (verplaatst)  Artikel 18 
Artikel 13 (verplaatst)  Artikel 19 
Artikel 17  Artikel 20 
Artikel 18  Artikel 21 
Artikel 19  Artikel 22 
Artikel 20  Artikel 23 
Artikel 21  Artikel 24 
Artikel 22  Artikel 25 
DERDE DEEL — HET BELEID VAN DE UNIE  DERDE DEEL — HET BELEID EN INTERN 
OPTREDEN VAN DE UNIE  
Titel I — De interne markt  
Artikel 14 (verplaatst)  Artikel 26 
Artikel 15 (verplaatst)  Artikel 27 
Titel I — Het vrije verkeer van goederen  Titel II — Het vrije verkeer van goederen  
Artikel 23  Artikel 28 
Artikel 24  Artikel 29 
Hoofdstuk 1 — De douane-unie  Hoofdstuk 1 — De douane-unie  
Artikel 25  Artikel 30 
Artikel 26  Artikel 31 
Artikel 27  Artikel 32 
Derde deel, titel X, Douanesamenwerking (ver
­
plaatst)  Hoofdstuk 2 — Douanesamenwerking  
Artikel 135 (verplaatst)  Artikel 33 
Hoofdstuk 2 — Verbod op kwantitatieve be ­
perkingen tussen de lidstaten  Hoofdstuk 3 — Verbod op kwantitatieve be ­
perkingen tussen de lidstaten  
Artikel 28  Artikel 34NL C 83/368 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 29  Artikel 35 
Artikel 30  Artikel 36 
Artikel 31  Artikel 37 
Titel II — De landbouw  Titel III — Landbouw en visserij  
Artikel 32  Artikel 38 
Artikel 33  Artikel 39 
Artikel 34  Artikel 40 
Artikel 35  Artikel 41 
Artikel 36  Artikel 42 
Artikel 37  Artikel 43 
Artikel 38  Artikel 44 
Titel III — Het vrije verkeer van personen, 
diensten en kapitaal  Titel IV — Het vrije verkeer van personen, diensten en kapitaal  
Hoofdstuk 1 — De werknemers  Hoofdstuk 1 — De werknemers  
Artikel 39  Artikel 45 
Artikel 40  Artikel 46 
Artikel 41  Artikel 47 
Artikel 42  Artikel 48 
Hoofdstuk 2 — Het recht van vestiging  Hoofdstuk 2 — Het recht van vestiging  
Artikel 43  Artikel 49 
Artikel 44  Artikel 50 
Artikel 45  Artikel 51 
Artikel 46  Artikel 52 
Artikel 47  Artikel 53 
Artikel 48  Artikel 54 
Artikel 294 (verplaatst)  Artikel 55 
Hoofdstuk 3 — De diensten  Hoofdstuk 3 — De diensten  
Artikel 49  Artikel 56NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/369
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 50  Artikel 57 
Artikel 51  Artikel 58 
Artikel 52  Artikel 59 
Artikel 53  Artikel 60 
Artikel 54  Artikel 61 
Artikel 55  Artikel 62 
Hoofdstuk 4 — Kapitaal en betalingsverkeer  Hoofdstuk 4 — Kapitaal en betalingsverkeer  
Artikel 56  Artikel 63 
Artikel 57  Artikel 64 
Artikel 58  Artikel 65 
Artikel 59  Artikel 66 
Artikel 60 (verplaatst)  Artikel 215 
Titel IV — Visa, asiel, immigratie en andere 
beleidsterreinen die verband houden met het 
vrije verkeer van personen  Titel V — De ruimte van vrijheid, veiligheid en 
recht 
Hoofdstuk 1 — Algemene bepalingen  
Artikel 61  Artikel 67 ( 33 ) 
Artikel 68  
Artikel 69  
Artikel 70  
Artikel 71 (  34 ) 
Artikel 64, lid 1 (verplaatst)  Artikel 72 ( 35 ) 
Artikel 73  
Artikel 66 (verplaatst)  Artikel 74 
Artikel 60 (verplaatst)  Artikel 75 
Artikel 76  
( 33 ) Vervangt eveneens artikel 29 van het huidige VEU. 
( 34 ) Vervangt artikel 36 van het huidige VEU. 
( 35 ) Vervangt eveneens artikel 33 van het huidige VEU.NL C 83/370 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Hoofdstuk 2 — Beleid inzake grenscontroles, 
asiel en immigratie  
Artikel 62  Artikel 77 
Artikel 63, punten 1 en 2 en Artikel 64, lid 2 (
 36 ) Artikel 78  
Artikel 63, punten 3 en 4  Artikel 79 
Artikel 80  
Artikel 64, lid 1 (vervangen)  Artikel 72 
Hoofdstuk 3 — Justitiële samenwerking in 
burgerlijke zaken  
Artikel 65  Artikel 81 
Artikel 66 (vervangen)  Artikel 74 
Artikel 67 (geschrapt)  
Artikel 68 (geschrapt)  
Artikel 69 (geschrapt)  
Hoofdstuk 4 — Justitiële samenwerking in strafzaken  
Artikel 82 (
 37 ) 
Artikel 83 (  37 ) 
Artikel 84  
Artikel 85 (  37 ) 
Artikel 86  
Hoofdstuk 5 — Politiële samenwerking  
Artikel 87 (  38 ) 
Artikel 88 (  38 ) 
Artikel 89 (  39 ) 
( 36 ) Artikel 63, punten 1 en 2 VEG wordt vervangen door artikel 78, leden 1 en 2 VWEU en artikel 64, lid 
2, wordt vervangen door artikel 78, lid 3 VWEU. 
( 37 ) Vervangt artikel 31 van het huidige VEU. 
( 38 ) Vervangt artikel 30 van het huidige VEU. 
( 39 ) Vervangt artikel 32 van het huidige VEU.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/371
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Titel V — Vervoer  Titel VI — Vervoer  
Artikel 70  Artikel 90 
Artikel 71  Artikel 91 
Artikel 72  Artikel 92 
Artikel 73  Artikel 93 
Artikel 74  Artikel 94 
Artikel 75  Artikel 95 
Artikel 76  Artikel 96 
Artikel 77  Artikel 97 
Artikel 78  Artikel 98 
Artikel 79  Artikel 99 
Artikel 80  Artikel 100  
Titel VI — Gemeenschappelijke regels betref ­
fende de mededinging, de belastingen en de 
onderlinge aanpassing van de wetgevingen  Titel VII — Gemeenschappelijke regels betref ­
fende de mededinging, de belastingen en de onderlinge aanpassing van de wetgevingen  
Hoofdstuk 1 — Regels betreffende de mede
­
dinging  Hoofdstuk 1 — Regels betreffende de mede ­
dinging  
Eerste afdeling — Regels voor de ondernemin ­
gen Eerste afdeling — Regels voor de onder ­
nemingen  
Artikel 81  Artikel 101  
Artikel 82  Artikel 102  
Artikel 83  Artikel 103  
Artikel 84  Artikel 104  
Artikel 85  Artikel 105  
Artikel 86  Artikel 106  
Tweede afdeling — Steunmaatregelen van de 
staten  Tweede afdeling — Steunmaatregelen van de staten  
Artikel 87  Artikel 107  
Artikel 88  Artikel 108  
Artikel 89  Artikel 109  
Hoofdstuk 2 — Bepalingen betreffende belas
­
tingen  Hoofdstuk 2 — Bepalingen betreffende belas ­
tingenNL C 83/372 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 90  Artikel 110  
Artikel 91  Artikel 111  
Artikel 92  Artikel 112  
Artikel 93  Artikel 113  
Hoofdstuk 3 — De aanpassing van de wetge ­
vingen  Hoofdstuk 3 — De aanpassing van de wetge ­
vingen  
Artikel 95 (verplaatst)  Artikel 114  
Artikel 94 (verplaatst)  Artikel 115  
Artikel 96  Artikel 116  
Artikel 97  Artikel 117  
Artikel 118  
Titel VII — Economisch en monetair beleid  Titel VIII — Economisch en monetair beleid  
Artikel 4 (verplaatst)  Artikel 119  
Hoofdstuk 1 — Economisch beleid  Hoofdstuk 1 — Economisch beleid  
Artikel 98  Artikel 120  
Artikel 99  Artikel 121  
Artikel 100  Artikel 122  
Artikel 101  Artikel 123  
Artikel 102  Artikel 124  
Artikel 103  Artikel 125  
Artikel 104  Artikel 126  
Hoofdstuk 2 — Monetair beleid  Hoofdstuk 2 — Monetair beleid  
Artikel 105  Artikel 127  
Artikel 106  Artikel 128  
Artikel 107  Artikel 129  
Artikel 108  Artikel 130  
Artikel 109  Artikel 131  
Artikel 110  Artikel 132NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/373
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 111, leden 1 tot en met 3 en 5 (ver ­
plaatst)  Artikel 219 
Artikel 111, lid 4 (verplaatst)  Artikel 138 
Artikel 133  
Hoofdstuk 3 — Institutionele bepalingen  Hoofdstuk 3 — Institutionele bepalingen  
Artikel 112 (verplaatst)  Artikel 283 
Artikel 113 (verplaatst)  Artikel 284 
Artikel 114  Artikel 134  
Artikel 115  Artikel 135  
Hoofdstuk 4 — Specifieke bepalingen voor de 
lidstaten die de euro als munt hebben  
Artikel 136  
Artikel 137  
Artikel 111, lid 4 (verplaatst)  Artikel 138  
Hoofdstuk 4 — Overgangsbepalingen  Hoofdstuk 5 — Overgangsbepalingen  
Artikel 116 (geschrapt)  
Artikel 139  
Artikel 117, leden 1, 2, zesde streepje, en 3 tot 
en met 9 (verplaatst)  Artikel 141, lid 2 
Artikel 117, lid 2, vijf eerste streepjes (ver ­
plaatst)  
Artikel 121, lid 1 (verplaatst) 
Artikel 122, lid 2, tweede zin (verplaatst) 
Artikel 123, lid 5 (verplaatst)  Artikel 140 (  40 ) 
Artikel 118 (geschrapt)  
Artikel 123, lid 3 (verplaatst) Artikel 117, lid 2, vijf eerste streepjes (verplaatst)  Artikel 141 (
 41 ) 
( 40 ) — Artikel 140, lid 1, herneemt artikel 121, lid 1; 
— artikel 140, lid 2, herneemt artikel 122, lid 2, tweede zin; 
— artikel 140, lid 3, herneemt artikel 123, lid 5. 
( 41 ) — Artikel 141, lid 1, herneemt artikel 123, lid 3; 
— artikel 141, lid 2, herneemt de eerste vijf streepjes van artikel 117, lid 2.NL C 83/374 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 124, lid 1 (verplaatst)  Artikel 142  
Artikel 119  Artikel 143  
Artikel 120  Artikel 144  
Artikel 121, lid 1 (verplaatst)  Artikel 140, lid 1 
Artikel 121, leden 2 tot en met 4 (geschrapt)  
Artikel 122, leden 1, 2, eerste zin, 3, 4, 5 en 6 
(geschrapt)  
Artikel 122, lid 2, tweede zin (verplaatst)  Artikel 140, lid 2, eerste alinea 
Artikel 123, leden 1, 2 en 4 (geschrapt)  
Artikel 123, lid 3 (verplaatst)  Artikel 141, lid 1 
Artikel 123, lid 5 (verplaatst)  Artikel 140, lid 3 
Artikel 124, lid 1 (verplaatst)  Artikel 142  
Artikel 124, lid 2 (geschrapt)  
Titel VIII — Werkgelegenheid  Titel IX — Werkgelegenheid  
Artikel 125  Artikel 145  
Artikel 126  Artikel 146  
Artikel 127  Artikel 147  
Artikel 128  Artikel 148  
Artikel 129  Artikel 149  
Artikel 130  Artikel 150  
Titel IX — Gemeenschappelijke handelspolitiek 
(verplaatst)  Vijfde deel, Titel II, Gemeenschappelijke handels ­
politiek  
Artikel 131 (verplaatst)  Artikel 206  
Artikel 132 (geschrapt)  
Artikel 133 (verplaatst)  Artikel 207  
Artikel 134 (geschrapt)  
Titel X — Douanesamenwerking (verplaatst)  Derde deel, Titel II, Hoofdstuk 2, Douanesamen ­
werkingNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/375
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 135 (verplaatst)  Artikel 33 
Titel XI — Sociale politiek, onderwijs, be ­
roepsopleiding en jeugd  Titel X — Sociale politiek  
Hoofdstuk 1 — Sociale bepalingen (geschrapt)  
Artikel 136  Artikel 151  
Artikel 152  
Artikel 137  Artikel 153  
Artikel 138  Artikel 154  
Artikel 139  Artikel 155  
Artikel 140  Artikel 156  
Artikel 141  Artikel 157  
Artikel 142  Artikel 158  
Artikel 143  Artikel 159  
Artikel 144  Artikel 160  
Artikel 145  Artikel 161  
Hoofdstuk 2 — Het Europees Sociaal Fonds  Titel XI — Het Europees Sociaal Fonds  
Artikel 146  Artikel 162  
Artikel 147  Artikel 163  
Artikel 148  Artikel 164  
Hoofdstuk 3 — Onderwijs, beroepsopleiding en 
jeugd  Titel XII — Onderwijs, beroepsopleiding, jeugd en sport  
Artikel 149  Artikel 165  
Artikel 150  Artikel 166  
Titel XII — Cultuur  Titel XIII — Cultuur  
Artikel 151  Artikel 167  
Titel XIII — Volksgezondheid  Titel XIV — Volksgezondheid  
Artikel 152  Artikel 168  
Titel XIV — Consumentenbescherming  Titel XV — ConsumentenbeschermingNL C 83/376 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 153, leden 1, 3, 4 en 5  Artikel 169  
Artikel 153, lid 2 (verplaatst)  Artikel 12 
Titel XV — Trans-Europese netwerken  Titel XVI — Trans-Europese netwerken  
Artikel 154  Artikel 170  
Artikel 155  Artikel 171  
Artikel 156  Artikel 172  
Titel XVI — Industrie  Titel XVII — Industrie  
Artikel 157  Artikel 173  
Titel XVII — Economische en sociale samen ­
hang Titel XVIII — Economische, sociale en territo ­
riale samenhang  
Artikel 158  Artikel 174  
Artikel 159  Artikel 175  
Artikel 160  Artikel 176  
Artikel 161  Artikel 177  
Artikel 162  Artikel 178  
Titel XVIII — Onderzoek en technologische 
ontwikkeling  Titel XIX — Onderzoek, technologische ont ­
wikkeling en ruimte  
Artikel 163  Artikel 179  
Artikel 164  Artikel 180  
Artikel 165  Artikel 181  
Artikel 166  Artikel 182  
Artikel 167  Artikel 183  
Artikel 168  Artikel 184  
Artikel 169  Artikel 185  
Artikel 170  Artikel 186  
Artikel 171  Artikel 187  
Artikel 172  Artikel 188  
Artikel 189NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/377
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 173  Artikel 190  
Titel XIX — Milieu  Titel XX — Milieu  
Artikel 174  Artikel 191  
Artikel 175  Artikel 192  
Artikel 176  Artikel 193  
Titel XXI — Energie  
Artikel 194  
Titel XXII — Toerisme  
Artikel 195  
Titel XXIII — Civiele bescherming  
Artikel 196  
Titel XXIV — Administratieve samenwerking  
Artikel 197  
Titel XX — Ontwikkelingssamenwerking (ver ­
plaatst)  Vijfde deel, Titel III, Hoofdstuk 1, Ontwikkelings ­
samenwerking 
Artikel 177 (verplaatst)  Artikel 208  
Artikel 178 (geschrapt) (  42 ) 
Artikel 179 (verplaatst)  Artikel 209  
Artikel 180 (verplaatst)  Artikel 210  
Artikel 181 (verplaatst)  Artikel 211  
Titel XXI — Economische, financiële en tech ­
nische samenwerking met derde landen (ver ­
plaatst)  Vijfde deel, Titel III, Hoofdstuk 2, Economische, 
financiële en technische samenwerking met derde 
landen 
Artikel 181 A (verplaatst)  Artikel 212  
VIERDE DEEL — DE ASSOCIATIE VAN DE LANDEN EN GEBIEDEN OVERZEE  VIERDE DEEL — DE ASSOCIATIE VAN DE LANDEN EN GEBIEDEN OVERZEE  
Artikel 182  Artikel 198  
Artikel 183  Artikel 199
 
( 42 ) Ten gronde vervangen door artikel 208, lid 1, tweede alinea, tweede zin VWEU.NL C 83/378 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 184  Artikel 200  
Artikel 185  Artikel 201  
Artikel 186  Artikel 202  
Artikel 187  Artikel 203  
Artikel 188  Artikel 204  
VIJFDE DEEL — EXTERN OPTREDEN VAN DE 
UNIE 
Titel I — Algemene bepalingen inzake het ex ­
tern optreden van de Unie  
Artikel 205  
Derde deel, Titel IX, De gemeenschappelijke han ­
delspolitiek (verplaatst)  Titel II — De gemeenschappelijke handelspoli ­
tiek 
Artikel 131 (verplaatst)  Artikel 206  
Artikel 133 (verplaatst)  Artikel 207  
Titel III — Samenwerking met derde landen en 
humanitaire hulp  
Derde deel, Titel XX, Ontwikkelingssamenwerking 
(verplaatst)  Hoofdstuk 1 — Ontwikkelingssamenwerking  
Artikel 177 (verplaatst)  Artikel 208 ( 43 ) 
Artikel 179 (verplaatst)  Artikel 209  
Artikel 180 (verplaatst)  Artikel 210  
Artikel 181 (verplaatst)  Artikel 211  
Derde deel, Titel XXI, Economische, financiële en 
technische samenwerking met derde landen (ver ­
plaatst)  Hoofdstuk 2 — Economische, financiële en technische samenwerking met derde landen  
Artikel 181 A (verplaatst)  Artikel 212  
Artikel 213  
Hoofdstuk 3 — Humanitaire hulp  
Artikel 214  
Titel IV — Beperkende maatregelen
 
( 43 ) Lid 1, tweede alinea, tweede zin, vervangt ten gronde artikel 178 VEG.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/379
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 301 (vervangen) Artikel 215  
Titel V — Internationale overeenkomsten  
Artikel 216  
Artikel 310 (verplaatst)  Artikel 217  
Artikel 300 (vervangen) Artikel 218  
Artikel 111, leden 1 tot en met 3 en 5 (verplaatst)  Artikel 219  
Titel VI — Betrekkingen van de Unie met in ­
ternationale organisaties en derde landen en 
delegaties van de Unie  
Artikelen 302 tot en met 304 (vervangen)  Artikel 220  
Artikel 221  
Titel VII — Solidariteitsclausule  
Artikel 222  
VIJFDE DEEL — DE INSTELLINGEN VAN DE 
UNIE  ZESDE DEEL — INSTITUTIONELE EN FI ­
NANCIËLE BEPALINGEN  
Titel I — Bepalingen inzake de instellingen  Titel I — Institutionele bepalingen  
Hoofdstuk 1 — De instellingen  Hoofdstuk 1 — De Instellingen  
Eerste afdeling — Het Europees Parlement  Eerste afdeling — Het Europees Parlement  
Artikel 189 (geschrapt) (  44 ) 
Artikel 190, leden 1 tot en met 3 (ge ­
schrapt) (  45 ) 
Artikel 190, leden 4 en 5  Artikel 223  
Artikel 191, eerste alinea (geschrapt) (  46 ) 
Artikel 191, tweede alinea  Artikel 224  
Artikel 192, eerste alinea (geschrapt) (  47 ) 
Artikel 192, tweede alinea  Artikel 225  
Artikel 193  Artikel 226  
( 44 ) Ten gronde vervangen door artikel 14, leden 1 en 2 VEU. 
( 45 ) Ten gronde vervangen door artikel 14, leden 1 tot en met 3 VEU. 
( 46 ) Ten gronde vervangen door artikel 11, lid 4 VEU. 
( 47 ) Ten gronde vervangen door artikel 14, lid 1 VEU.NL C 83/380 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 194  Artikel 227  
Artikel 195  Artikel 228  
Artikel 196  Artikel 229  
Artikel 197, eerste alinea (geschrapt) (  48 ) 
Artikel 197, tweede, derde en vierde alinea  Artikel 230  
Artikel 198  Artikel 231  
Artikel 199  Artikel 232  
Artikel 200  Artikel 233  
Artikel 201  Artikel 234  
Tweede afdeling — De Europese Raad  
Artikel 235  
Artikel 236  
Tweede afdeling — De Raad  Derde afdeling — De Raad  
Artikel 202 (geschrapt) (  49 ) 
Artikel 203 (geschrapt) (  50 ) 
Artikel 204  Artikel 237  
Artikel 205, leden 2 en 4 (geschrapt) (  51 ) 
Artikel 205, leden 1 en 3  Artikel 238  
Artikel 206  Artikel 239  
Artikel 207  Artikel 240  
Artikel 208  Artikel 241  
Artikel 209  Artikel 242  
Artikel 210  Artikel 243  
Derde afdeling — De Commissie  Vierde afdeling — De Commissie  
( 48 ) Ten gronde vervangen door artikel 14, lid 4 VEU. 
( 49 ) Ten gronde vervangen door artikel 16, lid 1 VEU en de artikelen 290 en 291 VWEU. 
( 50 ) Ten gronde vervangen door artikel 16, leden 2 en 9 VEU. 
( 51 ) Ten gronde vervangen door artikel 16, leden 4 en 5 VEU.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/381
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 211 (geschrapt) (  52 ) 
Artikel 244  
Artikel 212 (verplaatst)  Artikel 249, lid 2 
Artikel 213  Artikel 245  
Artikel 214 (geschrapt) (  53 ) 
Artikel 215  Artikel 246  
Artikel 216  Artikel 247  
Artikel 217, leden 1, 3 en 4 (geschrapt) (  54 ) 
Artikel 217, lid 2  Artikel 248  
Artikel 218, lid 1 (geschrapt) (  55 ) 
Artikel 218, lid 2  Artikel 249  
Artikel 219  Artikel 250  
Vierde afdeling — Het Hof van Justitie  Vijfde afdeling — Het Hof van Justitie van de 
Europese Unie  
Artikel 220 (geschrapt) (  56 ) 
Artikel 221, eerste alinea (geschrapt) (  57 ) 
Artikel 221, tweede en derde alinea  Artikel 251  
Artikel 222  Artikel 252  
Artikel 223  Artikel 253  
Artikel 224 (  58 ) Artikel 254  
Artikel 255  
Artikel 225  Artikel 256  
Artikel 225 A  Artikel 257  
( 52 ) Ten gronde vervangen door artikel 17, lid 1 VEU. 
( 53 ) Ten gronde vervangen door artikel 17, leden 3 en 7 VEU. 
( 54 ) Ten gronde vervangen door artikel 17, lid 6 VEU. 
( 55 ) Ten gronde vervangen door artikel 295 VWEU. 
( 56 ) Ten gronde vervangen door artikel 19 VEU. 
( 57 ) Ten gronde vervangen door artikel 19, lid 2, eerste alinea VEU. 
( 58 ) De eerste zin van de eerste alinea is ten gronde vervangen door artikel 19, lid 2, tweede alinea VEU.NL C 83/382 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 226  Artikel 258  
Artikel 227  Artikel 259  
Artikel 228  Artikel 260  
Artikel 229  Artikel 261  
Artikel 229 A  Artikel 262  
Artikel 230  Artikel 263  
Artikel 231  Artikel 264  
Artikel 232  Artikel 265  
Artikel 233  Artikel 266  
Artikel 234  Artikel 267  
Artikel 235  Artikel 268  
Artikel 269  
Artikel 236  Artikel 270  
Artikel 237  Artikel 271  
Artikel 238  Artikel 272  
Artikel 239  Artikel 273  
Artikel 240  Artikel 274  
Artikel 275  
Artikel 276  
Artikel 241  Artikel 277  
Artikel 242  Artikel 278  
Artikel 243  Artikel 279  
Artikel 244  Artikel 280  
Artikel 245  Artikel 281  
Zesde afdeling — De Europese Centrale Bank  
Artikel 282  
Artikel 112 (verplaatst)  Artikel 283NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/383
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 113 (verplaatst)  Artikel 284  
Vijfde afdeling — De Rekenkamer  Zevende afdeling — De Rekenkamer  
Artikel 246  Artikel 285  
Artikel 247  Artikel 286  
Artikel 248  Artikel 287  
Hoofdstuk 2 — Bepalingen welke verscheidene 
instellingen gemeen hebben  Hoofdstuk 2 — Rechtshandelingen van de Unie, vaststellingsprocedures en overige bepa
­
lingen  
Eerste afdeling — Rechtshandelingen van de 
Unie  
Artikel 249  Artikel 288  
Artikel 289  
Artikel 290 (  59 ) 
Artikel 291 (  59 ) 
Artikel 292  
Tweede afdeling — Vaststellingsprocedures en 
overige bepalingen  
Artikel 250  Artikel 293  
Artikel 251  Artikel 294  
Artikel 252 (geschrapt)  
Artikel 295  
Artikel 253  Artikel 296  
Artikel 254  Artikel 297  
Artikel 298  
Artikel 255 (verplaatst)  Artikel 15 
Artikel 256  Artikel 299  
Hoofdstuk 3 — Adviesorganen  
Artikel 300  
Hoofdstuk 3 — Het Economisch en Sociaal 
Comité  Eerste afdeling — Het Economisch en Sociaal Comité
 
( 59 ) Vervangt ten gronde artikel 202, derde streepje VEG.NL C 83/384 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 257 (geschrapt) (  60 ) 
Artikel 258, eerste, tweede en vierde alinea  Artikel 301  
Artikel 258, derde alinea (geschrapt) (  61 ) 
Artikel 259  Artikel 302  
Artikel 260  Artikel 303  
Artikel 261 (geschrapt)  
Artikel 262  Artikel 304  
Hoofdstuk 4 — Het Comité van de Regio's  Tweede afdeling — Het Comité van de Regio's  
Artikel 263, eerste en vijfde alinea (ge ­
schrapt) (  62 ) 
Artikel 263, tweede tot en met vierde alinea  Artikel 305  
Artikel 264  Artikel 306  
Artikel 265  Artikel 307  
Hoofdstuk 5 — De Europese Investeringsbank  Hoofdstuk 4 — De Europese Investeringsbank  
Artikel 266  Artikel 308  
Artikel 267  Artikel 309  
Titel II — Financiële bepalingen  Titel II — Financiële bepalingen  
Artikel 268  Artikel 310  
Hoofdstuk 1 — De eigen middelen van de Unie  
Artikel 269  Artikel 311  
Artikel 270 (geschrapt) (  63 ) 
Hoofdstuk 2 — Meerjarig financieel kader  
Artikel 312  
Hoofdstuk 3 — De jaarlijkse begroting van de 
Unie  
( 60 ) Ten gronde vervangen door artikel 300, lid 2 VWEU. 
( 61 ) Ten gronde vervangen door artikel 300, lid 4 VWEU. 
( 62 ) Ten gronde vervangen door artikel 300, leden 3 en 4 VWEU. 
( 63 ) Ten gronde vervangen door artikel 300, lid 4 VWEU.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/385
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 272, lid 1 (verplaatst)  Artikel 313 
Artikel 271 (verplaatst)  Artikel 316 
Artikel 272, lid 1 (verplaatst)  Artikel 313  
Artikel 272, leden 2 tot en met 10  Artikel 314  
Artikel 273  Artikel 315  
Artikel 271 (verplaatst)  Artikel 316  
Hoofdstuk 4 — Uitvoering van de begroting en 
kwijtingverlening  
Artikel 274  Artikel 317  
Artikel 275  Artikel 318  
Artikel 276  Artikel 319  
Hoofdstuk 5 — Gemeenschappelijke bepalin ­
gen 
Artikel 277  Artikel 320  
Artikel 278  Artikel 321  
Artikel 279  Artikel 322  
Artikel 323  
Artikel 324  
Hoofdstuk 6 — Fraudebestrijding  
Artikel 280  Artikel 325  
Titel III — Nauwere samenwerking  
Artikelen 11 en 11 A (vervangen)  Artikel 326 ( 64 ) 
Artikelen 11 en 11 A (vervangen)  Artikel 327 ( 64 ) 
Artikelen 11 en 11 A (vervangen)  Artikel 328 ( 64 ) 
Artikelen 11 en 11 A (vervangen)  Artikel 329 ( 64 ) 
Artikelen 11 en 11 A (vervangen)  Artikel 330 ( 64 ) 
Artikelen 11 en 11 A (vervangen)  Artikel 331 ( 64 ) 
Artikelen 11 en 11 A (vervangen)  Artikel 332 ( 64 ) 
( 64 ) Vervangt eveneens de artikelen 27 A tot en met 27 E, 40 tot en met 40 B en 43 tot en met 45 van 
het huidige VEU.NL C 83/386 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikelen 11 en 11 A (vervangen)  Artikel 333 ( 64 ) 
Artikelen 11 en 11 A (vervangen)  Artikel 334 ( 64 ) 
ZESDE DEEL — ALGEMENE EN SLOTBEPA ­
LINGEN  ZEVENDE DEEL — ALGEMENE EN SLOT ­
BEPALINGEN  
Artikel 281 (geschrapt) (  65 ) 
Artikel 282  Artikel 335  
Artikel 283  Artikel 336  
Artikel 284  Artikel 337  
Artikel 285  Artikel 338  
Artikel 286 (vervangen)  Artikel 16 
Artikel 287  Artikel 339  
Artikel 288  Artikel 340  
Artikel 289  Artikel 341  
Artikel 290  Artikel 342  
Artikel 291  Artikel 343  
Artikel 292  Artikel 344  
Artikel 293 (geschrapt)  
Artikel 294 (verplaatst)  Artikel 55 
Artikel 295  Artikel 345  
Artikel 296  Artikel 346  
Artikel 297  Artikel 347  
Artikel 298  Artikel 348  
Artikel 299, lid 1 (geschrapt) (  66 ) 
Artikel 299, lid 2, tweede, derde en vierde 
alinea Artikel 349  
Artikel 299, lid 2, eerste alinea, en leden 3 tot 
en met 6 (verplaatst)  Artikel 355  
( 64 ) Vervangt eveneens de artikelen 27 A tot en met 27 E, 40 tot en met 40 B en 43 tot en met 45 van 
het huidige VEU. 
( 65 ) Ten gronde vervangen door artikel 47 VEU. 
( 66 ) Ten gronde vervangen door artikel 52 VEU.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/387
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 300 (vervangen)  Artikel 218 
Artikel 301 (vervangen)  Artikel 215 
Artikel 302 (vervangen)  Artikel 220 
Artikel 303 (vervangen)  Artikel 220 
Artikel 304 (vervangen)  Artikel 220 
Artikel 305 (geschrapt)  
Artikel 306  Artikel 350  
Artikel 307  Artikel 351  
Artikel 308  Artikel 352  
Artikel 353  
Artikel 309  Artikel 354  
Artikel 310 (verplaatst)  Artikel 217 
Artikel 311 (geschrapt) (  67 ) 
Artikel 299, lid 2, eerste alinea, en leden 3 tot en 
met 6 (verplaatst)  Artikel 355  
Artikel 312  Artikel 356  
Slotbepalingen  
Artikel 313  Artikel 357  
Artikel 358  
Artikel 314 (geschrapt) (  68 ) 
( 67 ) Ten gronde vervangen door artikel 51 VEU. 
( 68 ) Ten gronde vervangen door artikel 55 VEU.NL C 83/388 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010