GECONSOLIDEERDE VERSIE 
VAN 
HET VERDRAG BETREFFENDE DE WERKING VAN DE 
EUROPESE UNIENL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/47

PREAMBULE  
ZIJNE MAJESTEIT DE KONING DER BELGEN, DE PRESIDENT VAN DE BONDSREPUBLIEK DUITSLAND, DE PRESIDENT 
VAN DE FRANSE REPUBLIEK, DE PRESIDENT VAN DE ITALIAANSE REPUBLIEK, HARE KONINKLIJKE HOOGHEID DE 
GROOTHERTOGIN VAN LUXEMBURG, HARE MAJESTEIT DE KONINGIN DER NEDERLANDEN (  1 ), 
VASTBERADEN  de grondslagen te leggen voor een steeds hechter verbond tussen de Europese volkeren,  
BESLOTEN HEBBENDE  door gemeenschappelijk optreden de economische en sociale vooruitgang van 
hun staten te verzekeren en daartoe de barrières die Europa verdelen te verwijderen,  
VASTSTELLENDE  als wezenlijk doel van hun streven, een voortdurende verbetering van de omstandig ­
heden waaronder hun volkeren leven en werken, te verzekeren,  
ERKENNENDE  dat de verwijdering van de bestaande hinderpalen eensgezind optreden vereist teneinde 
de gestadige expansie, het evenwicht in het handelsverkeer en de eerlijkheid in de mededinging te 
waarborgen,  
VERLANGENDE  de eenheid hunner volkshuishoudingen te versterken en de harmonische ontwikkeling 
daarvan te bevorderen door het verschil in niveau tussen de onderscheidene gebieden en de achter ­
stand van de minder begunstigde gebieden te verminderen,  
GELEID DOOR DE WENS  door middel van een gemeenschappelijke handelspolitiek bij te dragen tot de 
geleidelijke opheffing der beperkingen in het internationale handelsverkeer,  
WENSENDE  de verbondenheid van Europa met de landen overzee te bevestigen en verlangende de 
ontwikkeling van hun welvaart te verzekeren, overeenkomstig de beginselen van het Handvest der Verenigde Naties,
 
VASTBESLOTEN  door deze bundeling van krachten de waarborgen voor vrede en vrijheid te versterken 
en de overige Europese volkeren die hun idealen delen, oproepende zich bij hun streven aan te sluiten,
 
VASTBESLOTEN  het hoogstmogelijke kennisniveau voor zijn volkeren na te streven door middel van 
ruime toegang tot onderwijs en door middel van de voortdurende vernieuwing daarvan,  
HEBBEN  als hun gevolmachtigden  AANGEWEZEN:  
(lijst van ondertekenaars niet toegevoegd)  
DIE, na overlegging van hun in goede en behoorlijke vorm bevonden volmachten, omtrent de 
volgende bepalingen overeenstemming hebben bereikt.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/49  
( 1 ) De Bulgaarse Republiek, de Tsjechische Republiek, het Koninkrijk Denemarken, de Republiek Estland, de Helleense 
Republiek, het Koninkrijk Spanje, Ierland, de Republiek Cyprus, de Republiek Letland, de Republiek Litouwen, de 
Republiek Hongarije, de Republiek Malta, de Republiek Oostenrijk, de Republiek Polen, de Portugese Republiek, 
Roemenië, de Republiek Slovenië, de Slowaakse Republiek, de Republiek Finland, het Koninkrijk Zweden en het 
Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland zijn inmiddels lid geworden van de Europese Unie.
EERSTE DEEL  
DE BEGINSELEN  
Artikel 1  
1. Dit Verdrag regelt de werking van de Unie en bepaalt de gebieden, de afbakening en de 
voorwaarden van uitoefening van haar bevoegdheden.  
2. Dit Verdrag en het Verdrag betreffende de Europese Unie vormen de verdragen waarop de Unie 
is gegrondvest. Deze twee verdragen, die dezelfde juridische waarde hebben, worden aangeduid met 
de term „de Verdragen”.  
TITEL I  
CATEGORIEËN EN GEBIEDEN VAN BEVOEGDHEDEN VAN DE UNIE  
Artikel 2  
1. In de gevallen waarin bij de Verdragen op een bepaald gebied een exclusieve bevoegdheid aan 
de Unie wordt toegedeeld, kan alleen de Unie wetgevend optreden en juridisch bindende handelingen vaststellen, en kunnen de lidstaten zulks slechts zelf doen als zij daartoe door de Unie gemachtigd 
zijn of ter uitvoering van de handelingen van de Unie.  
2. In de gevallen waarin bij de Verdragen op een bepaald gebied een bevoegdheid aan de Unie 
wordt toegedeeld die zij met de lidstaten deelt, kunnen de Unie en de lidstaten wetgevend optreden 
en juridisch bindende handelingen vaststellen. De lidstaten oefenen hun bevoegdheid uit voor zover 
de Unie haar bevoegdheid niet heeft uitgeoefend. De lidstaten oefenen hun bevoegdheid weer uit 
voor zover de Unie besloten heeft haar bevoegdheid niet meer uit te oefenen.  
3. De lidstaten coördineren hun economisch en werkgelegenheidsbeleid overeenkomstig de in dit 
Verdrag gestelde nadere regels, die de Unie bevoegd is vast te stellen.  
4. De Unie is bevoegd om, overeenkomstig het Verdrag betreffende de Europese Unie, een 
gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid te bepalen en te voeren, met inbegrip van de 
geleidelijke bepaling van een gemeenschappelijk defensiebeleid.  
5. Op bepaalde gebieden en onder de bij de Verdragen gestelde voorwaarden is de Unie bevoegd 
om het optreden van de lidstaten te ondersteunen, te coördineren of aan te vullen, zonder evenwel 
de bevoegdheid van de lidstaten op die gebieden over te nemen.  
De juridisch bindende handelingen van de Unie die op grond van de bepalingen van de Verdragen 
over die gebieden worden vastgesteld, kunnen generlei harmonisatie van de wettelijke of bestuurs
­
rechtelijke bepalingen van de lidstaten inhouden.  
6. De omvang en de voorwaarden voor de uitoefening van de bevoegdheden van de Unie worden 
geregeld door de bepalingen van de Verdragen over ieder van die gebieden.NL C 83/50 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 3  
1. De Unie is exclusief bevoegd op de volgende gebieden:  
a) de douane-unie;  
b) de vaststelling van mededingingsregels die voor de werking van de interne markt nodig zijn;  
c) het monetair beleid voor de lidstaten die de euro als munt hebben;  
d) de instandhouding van de biologische rijkdommen van de zee in het kader van het gemeenschap ­
pelijk visserijbeleid;  
e) de gemeenschappelijke handelspolitiek.  
2. De Unie is tevens exclusief bevoegd een internationale overeenkomst te sluiten indien een 
wetgevingshandeling van de Unie in die sluiting voorziet, indien die sluiting noodzakelijk is om 
de Unie in staat te stellen haar interne bevoegdheid uit te oefenen of indien die sluiting gevolgen kan 
hebben voor gemeenschappelijke regels of de strekking daarvan kan wijzigen.  
Artikel 4  
1. De Unie heeft een met de lidstaten gedeelde bevoegdheid in de gevallen waarin haar in de 
Verdragen een bevoegdheid wordt toegedeeld die buiten de in de artikelen 3 en 6 bedoelde gebieden valt. 
2. De gedeelde bevoegdheden van de Unie en de lidstaten betreffen in het bijzonder de volgende 
gebieden:  
a) interne markt;  
b) sociaal beleid, voor de in het onderhavige Verdrag genoemde aspecten;  
c) economische, sociale en territoriale samenhang;  
d) landbouw en visserij, met uitsluiting van de instandhouding van de biologische rijkdommen van 
de zee;  
e) milieu;  
f) consumentenbescherming;  
g) vervoer;  
h) trans-Europese netwerken;
 
i) energie;NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/51
j) de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht;  
k) gemeenschappelijke veiligheidsvraagstukken op het gebied van volksgezondheid, voor de in het 
onderhavige Verdrag genoemde aspecten.  
3. Op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en de ruimte is de Unie bevoegd op 
te treden, met name door programma's vast te stellen en uit te voeren, zonder dat de uitoefening van 
die bevoegdheid lidstaten belet hun eigen bevoegdheid uit te oefenen.  
4. Op het gebied van ontwikkelingssamenwerking en humanitaire hulp is de Unie bevoegd op te 
treden en een gemeenschappelijk beleid te voeren; de uitoefening van die bevoegdheid belet de lidstaten niet hun eigen bevoegdheid uit te oefenen.  
Artikel 5  
1. De lidstaten coördineren hun economisch beleid binnen de Unie. Daartoe stelt de Raad maat
­
regelen vast, met name globale richtsnoeren voor dat beleid.  
Voor de lidstaten die de euro als munt hebben, gelden bijzondere bepalingen.  
2. De Unie neemt maatregelen om te zorgen voor de coördinatie van het werkgelegenheidsbeleid 
van de lidstaten, met name door de richtsnoeren voor dat beleid te bepalen.  
3. De Unie kan initiatieven nemen ter coördinatie van het sociaal beleid van de lidstaten.  
Artikel 6  
De Unie is bevoegd om het optreden van de lidstaten te ondersteunen, te coördineren of aan te 
vullen. Dit geldt voor de volgende gebieden wat hun Europese dimensie betreft:  
a) bescherming en verbetering van de volksgezondheid;  
b) industrie;  
c) cultuur;  
d) toerisme;  
e) onderwijs, beroepsopleiding, jongeren en sport;NL C 83/52 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
f) civiele bescherming;  
g) administratieve samenwerking.  
TITEL II  
ALGEMEEN TOEPASSELIJKE BEPALINGEN  
Artikel 7  
De Unie ziet toe op de samenhang tussen haar verschillende beleidsmaatregelen en optredens, 
rekening houdend met het geheel van haar doelstellingen en met inachtneming van het beginsel 
van bevoegdheidstoedeling.  
Artikel 8  
(oud artikel 3, lid 2, VEG) (  1 ) 
Bij elk optreden streeft de Unie ernaar de ongelijkheden tussen mannen en vrouwen op te heffen en 
de gelijkheid van mannen en vrouwen te bevorderen.  
Artikel 9  
Bij de bepaling en de uitvoering van haar beleid en optreden houdt de Unie rekening met de eisen in 
verband met de bevordering van een hoog niveau van werkgelegenheid, de waarborging van een 
adequate sociale bescherming, de bestrijding van sociale uitsluiting alsmede een hoog niveau van 
onderwijs, opleiding en bescherming van de volksgezondheid.  
Artikel 10  
Bij de bepaling en de uitvoering van haar beleid en optreden streeft de Unie naar bestrijding van 
iedere discriminatie op grond van geslacht, ras of etnische afkomst, godsdienst of overtuiging, 
handicap, leeftijd of seksuele gerichtheid.  
Artikel 11  
(oud artikel 6 VEG)  
De eisen inzake milieubescherming moeten worden geïntegreerd in de omschrijving en uitvoering 
van het beleid en het optreden van de Unie, in het bijzonder met het oog op het bevorderen van duurzame ontwikkeling.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/53  
( 1 ) Deze verwijzing is louter indicatief. Voor meer informatie over de oude en de nieuwe nummering zie de concordan ­
tietabel.
Artikel 12  
(oud artikel 153, lid 2, VEG)  
Met de eisen terzake van consumentenbescherming wordt rekening gehouden bij het bepalen en 
uitvoeren van het beleid en het optreden van de Unie op andere gebieden.  
Artikel 13  
Bij het formuleren en uitvoeren van het beleid van de Unie op het gebied van landbouw, visserij, 
vervoer, interne markt en onderzoek, technologische ontwikkeling en de ruimte, houden de Unie en 
de lidstaten ten volle rekening met hetgeen vereist is voor het welzijn van dieren als wezens met gevoel, onder eerbiediging van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen en gebruiken van de 
lidstaten met betrekking tot met name godsdienstige riten, culturele tradities en regionaal erfgoed.  
Artikel 14
 
(oud artikel 16 VEG)  
Onverminderd artikel 4 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en de artikelen 93, 106 en 
107 van dit Verdrag en gezien de plaats die de diensten van algemeen economisch belang in de 
gemeenschappelijke waarden van de Unie innemen, alsook de rol die zij vervullen bij het bevorderen van sociale en territoriale samenhang, dragen de Unie en de lidstaten er, in het kader van hun onderscheiden bevoegdheden en binnen het toepassingsgebied van de Verdragen zorg voor dat 
deze diensten functioneren op basis van beginselen en, met name economische en financiële, voor
­
waarden die hen in staat stellen hun taken te vervullen. Het Europees Parlement en de Raad stellen 
volgens de gewone wetgevingsprocedure bij verordeningen deze beginselen en voorwaarden vast, 
onverminderd de bevoegdheid van de lidstaten om, met inachtneming van de Verdragen, dergelijke 
diensten te verstrekken, te laten verrichten en te financieren.  
Artikel 15  
(oud artikel 255 VEG)  
1. Om goed bestuur te bevorderen en de deelneming van het maatschappelijk middenveld te 
waarborgen, werken de instellingen, organen en instanties van de Unie in een zo groot mogelijke 
openheid.  
2. Het Europees Parlement, en de Raad wanneer hij beraadslaagt en stemt over een ontwerp van 
wetgevingshandeling, vergaderen in het openbaar.  
3. Iedere burger van de Unie en iedere natuurlijke of rechtspersoon met verblijfplaats of statutaire 
zetel in een lidstaat heeft recht op toegang tot documenten van de instellingen, organen en instanties 
van de Unie, ongeacht de informatiedrager waarop zij zij n vastgelegd, volgens de beginselen en onder 
de voorwaarden die overeenkomstig het huidige lid worden bepaald.NL C 83/54 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
De Raad bepaalt bij verordeningen volgens de gewone wetgevingsprocedure de algemene beginselen 
en de beperkingen op grond van openbare of particuliere belangen betreffende dit recht op toegang 
tot documenten.  
Elke instelling, elk orgaan of elke instantie zorgt voor transparantie in haar werkzaamheden en neemt 
in zijn of haar eigen reglement van orde specifieke bepalingen betreffende de toegang tot zijn of haar 
documenten op, overeenkomstig de in de tweede alinea bedoelde verordeningen.  
Ten aanzien van het Hof van Justitie van de Europese Unie, de Europese Centrale Bank en de 
Europese Investeringsbank, geldt het onderhavige lid alleen voor de uitoefening van hun administra ­
tieve taken.  
Het Europees Parlement en de Raad zorgen voor de openbaarmaking van de stukken betreffende de 
wetgevingsprocedures overeenkomstig de voorwaarden van de in de tweede alinea bedoelde ver ­
ordeningen.  
Artikel 16  
(oud artikel 286 VEG)  
1. Eenieder heeft recht op bescherming van zijn persoonsgegevens.  
2. Het Europees Parlement en de Raad stellen volgens de gewone wetgevingsprocedure de voor ­
schriften vast betreffende de bescherming van natuurlijke personen ten aanzien van de verwerking van persoonsgegevens door de instellingen, organen en instanties van de Unie, alsook door de lidstaten, bij de uitoefening van activiteiten die binnen het toepassingsgebied van het recht van de 
Unie vallen, alsmede de voorschriften betreffende het vrij verkeer van die gegevens. Op de naleving 
van deze voorschriften wordt toezicht uitgeoefend door onafhankelijke autoriteiten.  
De op basis van dit artikel vastgestelde voorschriften doen geen afbreuk aan de in artikel 39 van het 
Verdrag betreffende de Europese Unie bedoelde specifieke voorschriften.  
Artikel 17  
1. De Unie eerbiedigt de status die kerken en religieuze verenigingen en gemeenschappen volgens 
het nationaal recht in de lidstaten hebben, en doet daaraan geen afbreuk.  
2. De Unie eerbiedigt tevens de status die de levensbeschouwelijke en niet-confessionele organi
­
saties volgens het nationaal recht hebben.  
3. De Unie voert een open, transparante en regelmatige dialoog met die kerken en organisaties, 
onder erkenning van hun identiteit en hun specifieke bijdrage.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/55
TWEEDE DEEL  
NON-DISCRIMINATIE EN BURGERSCHAP VAN DE UNIE  
Artikel 18  
(oud artikel 12 VEG)  
Binnen de werkingssfeer van de Verdragen en onverminderd de bijzondere bepalingen, daarin gesteld, 
is elke discriminatie op grond van nationaliteit verboden.  
Het Europees Parlement en de Raad kunnen, volgens de gewone wetgevingsprocedure, regelingen 
treffen met het oog op het verbod van bedoelde discriminaties.  
Artikel 19  
(oud artikel 13 VEG)  
1. Onverminderd de andere bepalingen van de Verdragen, kan de Raad, binnen de grenzen van de 
door de Verdragen aan de Unie verleende bevoegdheden, met eenparigheid van stemmen, volgens een 
bijzondere wetgevingsprocedure, op voorstel van de Commissie en na goedkeuring door het Euro ­
pees Parlement, passende maatregelen nemen om discriminatie op grond van geslacht, ras of etnische 
afstamming, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele geaardheid te bestrijden.  
2. Het Europees Parlement en de Raad kunnen, in afwijking van lid 1, volgens de gewone 
wetgevingsprocedure, stimuleringsmaatregelen van de Unie, harmonisatie van de wettelijke en be ­
stuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten uitgezonderd, de basisbeginselen vaststellen ter onder ­
steuning van de maatregelen die de lidstaten nemen om bij te dragen tot de verwezenlijking van de 
in lid 1 genoemde doelstellingen.  
Artikel 20  
(oud artikel 17 VEG)  
1. Er wordt een burgerschap van de Unie ingesteld. Burger van de Unie is een ieder die de 
nationaliteit van een lidstaat bezit. Het burgerschap van de Unie komt naast het nationale burger ­
schap doch komt niet in de plaats daarvan.  
2. De burgers van de Unie genieten de rechten en hebben de plichten die bij de Verdragen zijn 
bepaald. Zij hebben, onder andere,  
a) het recht zich vrij op het grondgebied van de lidstaten te verplaatsen en er vrij te verblijven;  
b) het actief en passief kiesrecht bij de verkiezingen voor het Europees Parlement en bij de gemeente ­
raadsverkiezingen in de lidstaat waar zij verblijf houden, onder dezelfde voorwaarden als de onderdanen van die staat;NL C 83/56 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
c) het recht op bescherming van de diplomatieke en consulaire instanties van iedere andere lidstaat 
op het grondgebied van derde landen waar de lidstaat waarvan zij onderdaan zijn, niet vertegen ­
woordigd is, onder dezelfde voorwaarden als de onderdanen van die lidstaat;  
d) het recht om verzoekschriften tot het Europees Parlement te richten, zich tot de Europese 
ombudsman te wenden, alsook zich in een van de talen van de Verdragen tot de instellingen 
en de adviesorganen van de Unie te richten en in die taal antwoord te krijgen.  
Deze rechten worden uitgeoefend onder de voorwaarden en binnen de grenzen welke bij de Ver ­
dragen en de maatregelen ter uitvoering daarvan zijn vastgesteld.  
Artikel 21  
(oud artikel 18 VEG)  
1. Iedere burger van de Unie heeft het recht vrij op het grondgebied van de lidstaten te reizen en 
te verblijven, onder voorbehoud van de beperkingen en voorwaarden die bij de Verdragen en de bepalingen ter uitvoering daarvan zijn vastgesteld.  
2. Indien een optreden van de Unie noodzakelijk blijkt om deze doelstelling te verwezenlijken en 
de Verdragen niet in de daartoe vereiste bevoegdheden voorziet, kunnen het Europees Parlement en de Raad, volgens de gewone wetgevingsprocedure bepalingen vaststellen die de uitoefening van de in 
lid 1 bedoelde rechten vergemakkelijken.  
3. Ter verwezenlijking van dezelfde doelstellingen als in lid 1 genoemd en tenzij de Verdragen in 
de daartoe vereiste bevoegdheden voorzien, kan de Raad, volgens een bijzondere wetgevingspro
­
cedure, maatregelen inzake sociale zekerheid en sociale bescherming vaststellen. De Raad besluit met 
eenparigheid van stemmen, na raadpleging van het Europees Parlement.  
Artikel 22  
(oud artikel 19 VEG)  
1. Iedere burger van de Unie die verblijf houdt in een lidstaat waarvan hij geen onderdaan is, bezit 
het actief en passief kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen in de lidstaat waar hij verblijft, onder 
dezelfde voorwaarden als de onderdanen van die staat. Dit recht wordt uitgeoefend onder voor ­
behoud van de door de Raad met eenparighei d van stemmen, volgens een bijzondere wetgevings ­
procedure, op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement vastgestelde 
nadere regelingen; deze nadere regelingen kunnen voorz ien in afwijkingen wanneer zulks gerecht ­
vaardigd wordt door bijzondere problemen in een lidstaat.  
2. Onverminderd artikel 223, lid 1, en de bepalingen ter uitvoering daarvan, heeft iedere burger 
van de Unie die verblijft houdt in een lidstaat waarvan hij geen onderdaan is, het actief en passief 
kiesrecht bij de verkiezingen voor het Europees Parlement in de lidstaat waar hij verblijft, onder 
dezelfde voorwaarden als de onderdanen van die staat. Dit recht wordt uitgeoefend onder voor ­
behoud van de door de Raad met eenparighei d van stemmen, volgens een bijzondere wetgevings ­
procedure, op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement vastgestelde 
nadere regelingen; deze nadere regelingen kunnen voorz ien in afwijkingen wanneer zulks gerecht ­
vaardigd wordt door bijzondere problemen in een bepaalde lidstaat.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/57
Artikel 23  
(oud artikel 20 VEG)  
Iedere burger van de Unie geniet op het grondgebied van derde landen waar de lidstaat waarvan hij 
onderdaan is, niet vertegenwoordigd is, de bescherming van de diplomatieke en consulaire instanties 
van iedere andere lidstaat, onder dezelfde voorwaarden als de onderdanen van die lidstaat. De 
lidstaten treffen de nodige voorzieningen en beginnen de internationale onderhandelingen die met 
het oog op deze bescherming vereist zijn.  
De Raad kan, volgens een bijzondere wetgevingsprocedure en na raadpleging van het Europees 
Parlement, richtlijnen aannemen tot vaststelling van coördinatie- en samenwerkingsmaatregelen die 
nodig zijn om die bescherming te vergemakkelijken.  
Artikel 24  
(oud artikel 21 VEG)  
Het Europees Parlement en de Raad stellen volgens de gewone wetgevingsprocedure bij verordenin ­
gen de bepalingen vast voor de procedures en voorwaarden voor de indiening van een burgerinitiatief in de zin van artikel 11 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, met inbegrip van het 
minimum aantal lidstaten waaruit de burgers die het verzoek indienen, afkomstig dienen te zijn.  
Iedere burger van de Unie heeft het recht een verzoekschrift tot het Europees Parlement te richten 
overeenkomstig artikel 227.  
Iedere burger van de Unie kan zich wenden tot de overeenkomstig artikel 228 ingestelde ombuds
­
man. 
Iedere burger van de Unie kan de in dit artikel of in artikel 13 van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie genoemde instellingen of organen aanschrijven in een van de in artikel 55, lid 1, van 
het Verdrag betreffende de Europese Unie genoemde talen en ook in die taal antwoord krijgen.  
Artikel 25  
(oud artikel 22 VEG)  
De Commissie brengt om de drie jaar aan het Europees Parlement, de Raad en het Economisch en 
Sociaal Comité verslag uit over de toepassing van de bepalingen van dit deel van het Verdrag. In dat 
verslag wordt rekening gehouden met de ontwikkeling van de Unie.  
Op basis van dat verslag en onverminderd de overige bepalingen van de Verdragen, kan de Raad na 
goedkeuring door het Europees Parlement met eenparigheid van stemmen, volgens een bijzondere 
wetgevingsprocedure, bepalingen ter aanvulling van de in artikel 20, lid 2, vermelde rechten vast ­
stellen. Deze bepalingen treden pas in werking nadat zij door de lidstaten overeenkomstig hun 
onderscheiden grondwettelijke bepalingen zijn goedgekeurd.NL C 83/58 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
DERDE DEEL  
HET BELEID EN INTERN OPTREDEN VAN DE UNIE  
TITEL I  
DE INTERNE MARKT  
Artikel 26  
(oud artikel 14 VEG)  
1. De Unie stelt de maatregelen vast die ertoe bestemd zijn om de interne markt tot stand te 
brengen en de werking ervan te verzekeren, overeenkomstig de bepalingen terzake van de Verdragen.  
2. De interne markt omvat een ruimte zonder binnengrenzen waarin het vrije verkeer van goe ­
deren, personen, diensten en kapitaal is gewaarborgd volgens de bepalingen van de Verdragen.  
3. Op voorstel van de Commissie stelt de Raad de noodzakelijke beleidslijnen en voorwaarden 
vast om een evenwichtige vooruitgang in het geheel der betrokken sectoren te garanderen.  
Artikel 27  
(oud artikel 15 VEG)  
Bij het formuleren van haar voorstellen met het oog op de verwezenlijking van de doelstellingen van 
artikel 26 houdt de Commissie rekening met de inspanning die bepaalde volkshuishoudingen met 
verschillen in ontwikkeling zich moeten getroosten voor de instelling van de interne markt en kan zij 
passende bepalingen voorstellen.  
Indien deze bepalingen de vorm van afwijkingen aannemen, dienen zij van tijdelijke aard te zijn en 
de werking van de interne markt zo weinig mogelijk te verstoren.  
TITEL II  
HET VRIJE VERKEER VAN GOEDEREN  
Artikel 28  
(oud artikel 23 VEG)  
1. De Unie omvat een douane-unie welke zich uitstrekt over het gehele goederenverkeer en welke 
zowel het verbod medebrengt van in- en uitvoerrechten en van alle heffingen van gelijke werking in 
het verkeer tussen de lidstaten onderling als de invoering van een gemeenschappelijk douanetarief 
voor hun betrekkingen met derde landen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/59
2. De bepalingen van artikel 30 en van hoofdstuk 3 van deze titel zijn van toepassing op de 
producten welke van oorsprong zijn uit de lidstaten alsook op de producten uit derde landen welke 
zich in de lidstaten in het vrije verkeer bevinden.  
Artikel 29  
(oud artikel 24 VEG)  
Als zich bevindend in het vrije verkeer in een lidstaat worden beschouwd: de producten uit derde 
landen waarvoor in genoemde staat de invoerformaliteiten zijn verricht en de verschuldigde dou ­
anerechten en heffingen van gelijke werking zijn voldaan en waarvoor geen gehele of gedeeltelijke 
teruggave van die rechten en heffingen is verleend.  
HOOFDSTUK 1  
DE DOUANE-UNIE  
Artikel 30  
(oud artikel 25 VEG)  
In- en uitvoerrechten of heffingen van gelijke werking zijn tussen de lidstaten verboden. Zulks geldt 
eveneens voor douanerechten van fiscale aard.  
Artikel 31  
(oud artikel 26 VEG)  
De rechten van het gemeenschappelijk douanetarief worden door de Raad vastgesteld op voorstel van 
de Commissie.  
Artikel 32  
(oud artikel 27 VEG)  
Bij de uitvoering van de taken die haar krachtens de bepalingen van dit hoofdstuk toevertrouwd zijn, 
laat de Commissie zich leiden door:  
a) de noodzaak het handelsverkeer tussen de lidstaten en derde landen te bevorderen;  
b) de ontwikkeling van de mededingingsvoorwaarden binnen de Unie in de mate waarin deze 
ontwikkeling het vermogen tot mededinging van de ondernemingen zal doen toenemen;  
c) de behoeften van de Unie aan grondstoffen en halffabrikaten, waarbij zij ervoor waakt dat de 
mededingingsvoorwaarden met betrekking tot eindproducten tussen de lidstaten niet worden 
vervalst;  
d) de noodzaak om ernstige verstoringen van het economisch leven der lidstaten te vermijden en een 
rationele ontwikkeling van de productie alsook een verruiming van het verbruik in de Unie te 
waarborgen.NL C 83/60 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
HOOFDSTUK 2  
DE DOUANESAMENWERKING  
Artikel 33  
(oud artikel 135 VEG)  
Binnen het toepassingsgebied van de Verdragen nemen het Europees parlement en de Raad volgens 
de gewone wetgevingsprocedure maatregelen ter versterking van de douanesamenwerking tussen de 
lidstaten onderling en tussen de lidstaten en de Commissie.  
HOOFDSTUK 3  
VERBOD OP KWANTITATIEVE BEPERKINGEN TUSSEN DE LIDSTATEN  
Artikel 34  
(oud artikel 28 VEG)  
Kwantitatieve invoerbeperkingen en alle maatregelen van gelijke werking zijn tussen de lidstaten 
verboden. 
Artikel 35  
(oud artikel 29 VEG)  
Kwantitatieve uitvoerbeperkingen en alle maatregelen van gelijke werking zijn tussen de lidstaten 
verboden. 
Artikel 36  
(oud artikel 30 VEG)  
De bepalingen van de artikelen 34 en 35 vormen geen beletsel voor verboden of beperkingen van 
invoer, uitvoer of doorvoer, welke gerechtvaardigd zijn uit hoofde van bescherming van de openbare zedelijkheid, de openbare orde, de openbare veiligheid, de gezondheid en het leven van personen, 
dieren of planten, het nationaal artistiek historisch en archeologisch bezit of uit hoofde van bescher
­
ming van de industriële en commerciële eigendom. Deze verboden of beperkingen mogen echter geen middel tot willekeurige discriminatie noch een verkapte beperking van de handel tussen de 
lidstaten vormen.  
Artikel 37
 
(oud artikel 31 VEG)  
1. De lidstaten passen hun nationale monopolies van commerciële aard aan in dier voege dat elke 
discriminatie tussen de onderdanen van de lidstaten wat de voorwaarden van de voorziening en afzet betreft is uitgesloten.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/61
De bepalingen van dit artikel zijn van toepassing op elk lichaam waardoor een lidstaat de invoer of 
de uitvoer tussen de lidstaten in rechte of in feite rechtstreeks of zijdelings beheerst, leidt of aan ­
merkelijk beïnvloedt. Deze bepalingen zijn eveneens van toepassing op de door een staat gedele ­
geerde monopolies.  
2. De lidstaten onthouden zich ervan enige nieuwe maatregel te treffen welke tegen de in lid 1 
vermelde beginselen indruist of de draagwijdte van de artikelen inzake het verbod op douanerechten 
en kwantitatieve beperkingen tussen de lidstaten beperkt.  
3. Wanneer er een monopolie van commerciële aard bestaat, dat een regeling ter vergemakkelij ­
king van de afzet of van de valorisatie van landbouwproducten omvat, dienen bij de toepassing van 
de bepalingen van dit artikel gelijkwaardige waarborgen te worden gegeven voor de werkgelegenheid en de levensstandaard van de betrokken producenten.  
TITEL III
 
LANDBOUW EN VISSERIJ  
Artikel 38  
(oud artikel 32 VEG)  
1. De Unie bepaalt een gemeenschappelijk landbouw- en visserijbeleid en voert dat uit.  
De interne markt omvat mede de landbouw, de visserij en de handel in landbouwproducten. Onder 
landbouwproducten worden verstaan de voortbrengselen van bodem, veeteelt en visserij alsmede de 
producten in eerste graad van bewerking welke met de genoemde voortbrengselen rechtstreeks 
verband houden. Verwijzingen naar het gemeenschappelijk landbouwbeleid of naar de landbouw 
en het gebruik van de term „landbouw” worden geacht tevens te gelden als verwijzing naar de 
visserij, met inachtneming van de bijzondere kenmerken van de visserijsector.  
2. Voor zover in de artikelen 39 tot en met 44 niet anders is bepaald, zijn de regels voor de 
instelling en de werking van de interne markt van toepassing op de landbouwproducten.  
3. De producten welke vallen onder de bepalingen van de artikelen 39 tot en met 44 zijn vermeld 
in de lijst in bijlage I.  
4. De werking en de ontwikkeling van de interne markt voor de landbouwproducten dienen 
gepaard te gaan met de totstandkoming van een gemeenschappelijk landbouwbeleid.  
Artikel 39  
(oud artikel 33 VEG)  
1. Het gemeenschappelijk landbouwbeleid heeft ten doel:  
a) de productiviteit van de landbouw te doen toenemen door de technische vooruitgang te bevor ­
deren en door zowel de rationele ontwikkeling van de landbouwproductie als een optimaal 
gebruik van de productiefactoren, met name de arbeidskrachten, te verzekeren;NL C 83/62 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
b) aldus de landbouwbevolking een redelijke levensstandaard te verzekeren, met name door de 
verhoging van het hoofdelijk inkomen van hen die in de landbouw werkzaam zijn;  
c) de markten te stabiliseren;  
d) de voorziening veilig te stellen;  
e) redelijke prijzen bij de levering aan verbruikers te verzekeren.  
2. Bij het tot stand brengen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en van de daarvoor te 
treffen bijzondere voorzieningen zal rekening gehouden worden met:  
a) de bijzondere aard van het landbouwbedrijf, welke voortvloeit uit de maatschappelijke structuur 
van de landbouw en uit de structurele en natuurlijke ongelijkheid tussen de verschillende land ­
bouwgebieden;  
b) de noodzaak de dienstige aanpassingen geleidelijk te doen verlopen;  
c) het feit, dat de landbouwsector in de lidstaten nauw verweven is met de gehele economie.  
Artikel 40  
(oud artikel 34 VEG)  
1. Om de in artikel 39 gestelde doeleinden te bereiken wordt een gemeenschappelijke ordening 
van de landbouwmarkten tot stand gebracht.  
Naar gelang van de producten neemt deze ordening een van de volgende vormen aan:  
a) gemeenschappelijke regels inzake mededinging,  
b) verplichte coördinatie van de verschillende nationale marktorganisaties,  
c) een Europese marktorganisatie.  
2. De gemeenschappelijke ordening in een der in lid 1 vermelde vormen kan alle maatregelen 
medebrengen welke noodzakelijk zijn om de in artikel 39 omschreven doelstellingen te bereiken, met 
name prijsregelingen, subsidies zowel voor de productie als voor het in de handel brengen der 
verschillende producten, systemen van voorraadvorming en opslag en gemeenschappelijke organisa ­
torische voorzieningen voor de stabilisatie van de in- of uitvoer.  
Zij moet zich beperken tot het nastreven van de in artikel 39 genoemde doeleinden en elke dis ­
criminatie tussen producenten of verbruikers van de Unie uitsluiten.  
Een eventueel gemeenschappelijk prijsbeleid moet op gemeenschappelijke criteria en op eenvormige 
berekeningswijzen berusten.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/63
3. Om de in lid 1 bedoelde gemeenschappelijke ordening aan haar doel te laten beantwoorden, 
kunnen een of meer oriëntatie- en garantiefondsen voor de landbouw in het leven worden geroepen.  
Artikel 41  
(oud artikel 35 VEG)  
Teneinde de in artikel 39 omschreven doeleinden te bereiken, kunnen in het kader van het gemeen ­
schappelijk landbouwbeleid met name voorzieningen worden getroffen met betrekking tot:  
a) een doeltreffende coördinatie van hetgeen ondernomen wordt op het gebied van de beroeps ­
opleiding, het landbouwkundig onderzoek en de landbouwkundige voorlichting, welke coördinatie 
gemeenschappelijk gefinancierde projecten of instellingen kan medebrengen,  
b) gemeenschappelijke acties voor de ontwikkeling van het verbruik van bepaalde producten.  
Artikel 42  
(oud artikel 36 VEG)  
De bepalingen van het hoofdstuk over regels betreffende de mededinging zijn op de voortbrenging 
van en de handel in landbouwproducten slechts in zoverre van toepassing, als door het Europees Parlement en de Raad met inachtneming van de in artikel 39 vermelde doeleinden zal worden bepaald binnen het raam van de bepalingen en overeenkomstig de procedure van artikel 43, lid 2.  
De Raad kan, op voorstel van de Commissie, machtiging geven tot het verlenen van steun:  
a) ter bescherming van door structurele of natuurlijke omstandigheden benadeelde bedrijven;  
b) in het kader van economische ontwikkelingsplannen.  
Artikel 43
 
(oud artikel 37 VEG)  
1. De Commissie doet voorstellen inzake de totstandbrenging en de uitvoering van het gemeen ­
schappelijk landbouwbeleid, daarbij inbegrepen de vervanging van de nationale organisaties door een 
van de in artikel 40, lid 1, genoemde vormen van gemeenschappelijke ordening, alsook de uitvoering 
van de in deze titel speciaal vermelde maatregelen.  
Deze voorstellen dienen rekening te houden met de onderlinge samenhang tussen de in deze titel 
genoemde landbouwvraagstukken.  
2. Het Europees Parlement en de Raad stellen volgens de gewone wetgevingsprocedure en na 
raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité de in artikel 40, lid 1, bedoelde gemeenschap ­
pelijke ordening van de landbouwmarkten in en stellen de overige bepalingen vast die nodig zijn om de doelstellingen van het gemeenschappelijk landbouw- en visserijbeleid na te streven.NL C 83/64 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
3. De Raad stelt op voorstel van de Commissie de maatregelen vast voor de prijsbepaling, de 
heffingen, de steun en de kwantitatieve beperkingen, alsook voor de vaststelling en verdeling van de 
vangstmogelijkheden.  
4. De in artikel 40, lid 1, genoemde gemeenschappelijke ordening kan overeenkomstig de bepa ­
lingen van het voorgaande lid in de plaats worden gesteld van de nationale marktorganisaties:  
a) indien de gemeenschappelijke ordening aan de lidstaten welke tegen deze maatregelen gekant zijn 
en zelf over een nationale organisatie voor de betrokken productie beschikken, gelijkwaardige 
waarborgen biedt inzake de werkgelegenheid en de levensstand van de betrokken producenten, 
met inachtneming van het ritme van de mogelijke aanpassing en van de noodzakelijke speciali ­
satie, en  
b) indien deze ordening aan het handelsverkeer binnen de Unie analoge voorwaarden waarborgt als 
op een nationale markt bestaan.  
5. Wanneer voor bepaalde grondstoffen een gemeenschappelijke ordening in het leven wordt 
geroepen, voordat er reeds een gemeenschappelijke ordening voor de overeenkomstige verwerkte 
producten bestaat, mogen de betrokken grondstoffen, gebruikt voor de producten die voor uitvoer 
naar derde landen zijn bestemd, van buiten de Unie worden ingevoerd.  
Artikel 44  
(oud artikel 38 VEG)  
Wanneer in een lidstaat een product onder een nationale marktorganisatie valt of onder een binnen ­
landse regeling van gelijke werking welke een gelijksoortige productie in een andere lidstaat bij de mededinging nadelig beïnvloedt, leggen de lidstaten een compenserende heffing op de invoer van dat 
product uit de lidstaat waar de organisatie of de regeling bestaat, tenzij deze staat een compenserende 
heffing op de uitvoer toepast.  
De Commissie bepaalt de hoogte van deze heffingen zodanig als nodig is om het evenwicht te 
herstellen; zij kan eveneens machtiging verlenen tot het nemen van andere maatregelen waarvan zij 
de voorwaarden en wijze van toepassing vaststelt.  
TITEL IV
 
HET VRIJE VERKEER VAN GOEDEREN, DIENSTEN EN KAPITAAL  
HOOFDSTUK 1  
DE WERKNEMERS  
Artikel 45  
(oud artikel 39 VEG)  
1. Het verkeer van werknemers binnen de Unie is vrij.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/65
2. Dit houdt de afschaffing in van elke discriminatie op grond van de nationaliteit tussen de 
werknemers der lidstaten, wat betreft de werkgelegenheid, de beloning en de overige arbeidsvoor ­
waarden.  
3. Het houdt behoudens de uit hoofde van openbare orde, openbare veiligheid en volksgezond ­
heid gerechtvaardigde beperkingen het recht in om,  
a) in te gaan op een feitelijk aanbod tot tewerkstelling;  
b) zich te dien einde vrij te verplaatsen binnen het grondgebied der lidstaten;  
c) in een der lidstaten te verblijven teneinde daar een beroep uit te oefenen overeenkomstig de 
wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen welke voor de tewerkstelling van nationale werk ­
nemers gelden;  
d) op het grondgebied van een lidstaat verblijf te houden, na er een betrekking te hebben vervuld, 
overeenkomstig de voorwaarden die zullen worden opgenomen in door de Commissie vast te 
stellen verordeningen.  
4. De bepalingen van dit artikel zijn niet van toepassing op de betrekkingen in overheidsdienst.  
Artikel 46  
(oud artikel 40 VEG)  
Het Europees Parlement en de Raad stellen volgens de gewone wetgevingsprocedure en na raad ­
pleging van het Economisch en Sociaal Comité, bij wege van richtlijnen of verordeningen de maat ­
regelen vast welke nodig zijn om tot een vrij verkeer van werknemers te komen zoals dit in 
artikel 45 is omschreven, met name door:  
a) het verzekeren van een nauwe samenwerking tussen de nationale bestuursinstellingen op het 
gebied van de arbeid;  
b) het afschaffen van de administratieve procedures en handelwijzen, alsmede van de wachttijden 
voor het aanvaarden van aangeboden betrekkingen voortvloeiende hetzij uit de nationale wetge ­
ving hetzij uit voordien tussen de lidstaten gesloten overeenkomsten, waarvan de handhaving een 
beletsel zou vormen voor het vrijmaken van het verkeer van de werknemers;  
c) het afschaffen van alle wachttijden en andere beperkingen gesteld hetzij in de nationale wetgeving 
hetzij in voordien tussen de lidstaten gesloten overeenkomsten, welke aan de werknemers uit de 
overige lidstaten andere voorwaarden opleggen voor de vrije keuze van een betrekking dan aan de 
werknemers van het eigen land;  
d) het instellen van organisatorische voorzieningen door welke de aanbiedingen van en de aanvragen 
om werk met elkaar in aanraking kunnen worden gebracht en door welke het evenwicht daarvan 
kan worden vergemakkelijkt onder voorwaarden welke ernstige gevaren voor de levensstandaard 
en de werkgelegenheid in de verschillende gebieden en industrieën uitsluiten.NL C 83/66 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 47  
(oud artikel 41 VEG)  
De lidstaten begunstigen de uitwisseling van jeugdige werknemers in het kader van een gemeen ­
schappelijk programma. 
Artikel 48  
(oud artikel 42 VEG)  
Het Europees Parlement en de Raad stellen volgens de gewone wetgevingsprocedure de maatregelen 
vast welke op het gebied van de sociale zekerheid noodzakelijk zijn voor de totstandkoming van het 
vrije verkeer van werknemers met name door een stelsel in te voeren waardoor het mogelijk is voor 
al dan niet in loondienst werkzame migrerende werknemers en hun rechthebbenden te waarborgen:  
a) dat, met het oog op het verkrijgen en het behoud van het recht op uitkeringen alsmede voor de 
berekening daarvan, al die tijdvakken worden bijeengeteld welke door de verschillende nationale wetgevingen in aanmerking worden genomen;  
b) dat de uitkeringen aan personen die op het grondgebied van de lidstaten verblijven, zullen worden 
uitbetaald.  
Wanneer een lid van de Raad verklaart dat een ontwerp van wetgevingshandeling als bedoeld in de 
eerste alinea afbreuk zou doen aan belangrijke aspecten van zijn socialezekerheidsstelsel, met name 
het toepassingsgebied, de kosten en de financiële structuur ervan, of gevolgen zou hebben voor het 
financiële evenwicht van dat stelsel, kan hij verzoeken dat de aangelegenheid wordt voorgelegd aan 
de Europese Raad. In dat geval wordt de gewone wetgevingsprocedure geschorst. Na bespreking zal 
de Europese Raad, binnen 4 maanden na die schorsing:  
a) het ontwerp terugverwijzen naar de Raad, waardoor de schorsing van de gewone wetgevings
­
procedure wordt beëindigd, of  
b) niet handelen of de Commissie verzoeken een nieuw voorstel in te dienen; in dat geval wordt de 
aanvankelijk voorgestelde handeling geacht niet te zijn vastgesteld.  
HOOFDSTUK 2  
HET RECHT VAN VESTIGING  
Artikel 49  
(oud artikel 43 VEG)  
In het kader van de volgende bepalingen zijn beperkingen van de vrijheid van vestiging voor onder ­
danen van een lidstaat op het grondgebied van een andere lidstaat verboden. Dit verbod heeft 
eveneens betrekking op beperkingen betreffende de oprichting van agentschappen, filialen of dochter ­
ondernemingen door de onderdanen van een lidstaat die op het grondgebied van een lidstaat zijn gevestigd.
 
De vrijheid van vestiging omvat, behoudens de bepalingen van het hoofdstuk betreffende het kapitaal, 
de toegang tot werkzaamheden anders dan in loondienst en de uitoefening daarvan alsmede de 
oprichting en het beheer van ondernemingen, en met name van vennootschappen in de zin van 
de tweede alinea van artikel 54, overeenkomstig de bepalingen welke door de wetgeving van het land 
van vestiging voor de eigen onderdanen zijn vastgesteld.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/67
Artikel 50  
(oud artikel 44 VEG)  
1. Teneinde de vrijheid van vestiging voor een bepaalde werkzaamheid te verwezenlijken, beslui ­
ten het Europees Parlement en de Raad volgens de gewone wetgevingsprocedure en na raadpleging 
van het Economisch en Sociaal Comité bij wege van richtlijnen.  
2. Het Europees Parlement, de Raad en de Commissie oefenen de taken uit welke hun door 
bovenstaande bepalingen worden toevertrouwd, met name:  
a) door in het algemeen bij voorrang die werkzaamheden te behandelen waarvoor de vrijheid van 
vestiging een bijzonder nuttige bijdrage levert ter ontwikkeling van de productie en van het handelsverkeer;  
b) door het verzekeren van een nauwe samenwerking tussen de bevoegde nationale bestuursinstel
­
lingen teneinde de bijzondere omstandigheden van de verschillende betrokken werkzaamheden binnen de Unie te leren kennen;  
c) door het afschaffen van die bestuursrechtelijke procedures en handelwijzen, voortvloeiende hetzij 
uit de nationale wetgeving hetzij uit voordien tussen de lidstaten gesloten akkoorden waarvan de 
handhaving een beletsel zou vormen voor de vrijheid van vestiging;  
d) door ervoor te waken dat de werknemers van een der lidstaten welke op het grondgebied van een 
andere lidstaat te werk zijn gesteld, op dit grondgebied kunnen verblijven om er anders dan in 
loondienst werk te verrichten, wanneer zij voldoen aan de voorwaarden waaraan zij zouden 
moeten voldoen indien zij op het tijdstip waarop zij genoemde bezigheid willen opvatten, eerst 
in die staat zouden zijn aangekomen;  
e) door de verwerving en de exploitatie mogelijk te maken van op het grondgebied van een lidstaat 
gelegen grondbezit door een onderdaan van een andere lidstaat, voor zover de beginselen van 
artikel 39, lid 2, niet worden aangetast;  
f) door de geleidelijke opheffing der beperkingen van de vrijheid van vestiging in elke in behandeling 
genomen tak van werkzaamheid toe te passen enerzijds op de oprichtingsvoorwaarden op het 
grondgebied van een lidstaat van agentschappen, filialen of dochterondernemingen en anderzijds 
op de toelatingsvoorwaarden voor het personeel van de hoofdvestiging tot de organen van beheer 
of toezicht van deze agentschappen, filialen of dochterondernemingen;  
g) door, voor zover nodig, de waarborgen te coördineren welke in de lidstaten worden verlangd van 
de rechtspersonen in de zin van de tweede alinea van artikel 54, om de belangen te beschermen 
zowel van de deelnemers in die rechtspersonen als van derden, teneinde die waarborgen gelijk
­
waardig te maken;  
h) door ervoor te zorgen dat de voorwaarden van vestiging niet worden vervalst als gevolg van 
steunmaatregelen van de lidstaten.  
Artikel 51  
(oud artikel 45 VEG)  
De bepalingen van dit hoofdstuk zijn, wat de betrokken lidstaat betreft, niet van toepassing op de 
werkzaamheden ter uitoefening van het openbaar gezag in deze staat, zelfs indien deze slechts voor 
een bepaalde gelegenheid geschieden.NL C 83/68 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Het Europees Parlement en de Raad kunnen, volgens de gewone wetgevingsprocedure, besluiten dat 
de bepalingen van dit hoofdstuk op bepaalde werkzaamheden niet van toepassing zijn.  
Artikel 52  
(oud artikel 46 VEG)  
1. De voorschriften van dit hoofdstuk en de maatregelen uit hoofde daarvan genomen doen niet 
af aan de toepasselijkheid van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen waarbij een bijzondere 
regeling is vastgesteld voor vreemdelingen welke bep alingen uit hoofde van de openbare orde, de 
openbare veiligheid en de volksgezondheid gerechtvaardigd zijn.  
2. Het Europees Parlement en de Raad stellen volgens de gewone wetgevingsprocedure richtlijnen 
vast voor de coördinatie van voornoemde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen.  
Artikel 53  
(oud artikel 47 VEG)  
1. Teneinde de toegang tot werkzaamheden, anders dan in loondienst, en de uitoefening daarvan 
te vergemakkelijken, stellen het Europees Parlement en de Raad volgens de gewone wetgevingspro ­
cedure richtlijnen vast inzake de onderlinge erkenning van diploma's, certificaten en andere titels en inzake de coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten betreffende 
de toegang tot werkzaamheden anders dan in loondienst en de uitoefening daarvan.  
2. Wat de geneeskundige, paramedische en farmaceutische beroepen betreft, is de geleidelijke 
afschaffing van de beperkingen afhankelijk van de coördinatie van de voorwaarden waaronder zij 
in de verschillende lidstaten worden uitgeoefend.  
Artikel 54
 
(oud artikel 48 VEG)  
De vennootschappen welke in overeenstemming met de wetgeving van een lidstaat zijn opgericht en 
welke hun statutaire zetel, hun hoofdbestuur of hun hoofdvestiging binnen de Unie hebben, worden 
voor de toepassing van de bepalingen van dit hoofd stuk gelijkgesteld met de natuurlijke personen die 
onderdaan zijn van de lidstaten.  
Onder vennootschappen worden verstaan maatschappen naar burgerlijk recht of handelsrecht, de 
coöperatieve verenigingen of vennootschappen daaronder begrepen, en de overige rechtspersonen 
naar publiek- of privaatrecht, met uitzondering van vennootschappen welke geen winst beogen.  
Artikel 55  
(oud artikel 294 VEG)  
De lidstaten verlenen nationale behandeling wat betreft financiële deelneming door de onderdanen 
van de andere lidstaten in het kapitaal van rechtspersonen in de zin van artikel 54, onverminderd de 
toepassing der overige bepalingen van de Verdragen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/69
HOOFDSTUK 3  
DE DIENSTEN  
Artikel 56  
(oud artikel 49 VEG)  
In het kader van de volgende bepalingen zijn de beperkingen op het vrij verrichten van diensten 
binnen de Unie verboden ten aanzien van de onderdanen der lidstaten die in een andere lidstaat zijn 
gevestigd dan dat, waarin degene is gevestigd te wiens behoeve de dienst wordt verricht.  
Het Europees Parlement en de Raad kunnen, volgens de gewone wetgevingsprocedure, de bepalingen 
van dit hoofdstuk van toepassing verklaren ten gunste van de onderdanen van een derde staat die 
diensten verrichten en binnen de Unie zijn gevestigd.  
Artikel 57  
(oud artikel 50 VEG)  
In de zin van de Verdragen worden als diensten beschouwd de dienstverrichtingen welke gewoonlijk 
tegen vergoeding geschieden, voor zover de bepalingen, betreffende het vrije verkeer van goederen, 
kapitaal en personen op deze dienstverrichtingen niet van toepassing zijn.  
De diensten omvatten met name werkzaamheden:  
a) van industriële aard,  
b) van commerciële aard,  
c) van het ambacht,  
d) van de vrije beroepen.  
Onverminderd de bepalingen van het hoofdstuk betreffende het recht van vestiging, kan degene die 
de diensten verricht, daartoe zijn werkzaamheden tijdelijk uitoefenen in de lidstaat waar de dienst 
wordt verricht, onder dezelfde voorwaarden als die welke die staat aan zijn eigen onderdanen oplegt.  
Artikel 58  
(oud artikel 51 VEG)  
1. Het vrije verkeer van de diensten op het gebied van het vervoer wordt geregeld door de 
bepalingen voorkomende in de titel betreffende het vervoer.  
2. De liberalisering van de door banken en verzekeringsmaatschappijen verrichte diensten waar ­
mede kapitaalverplaatsingen gepaard gaan, moet worden verwezenlijkt in overeenstemming met de liberalisering van het kapitaalverkeer.NL C 83/70 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 59  
(oud artikel 52 VEG)  
1. Teneinde de vrijheid tot het verrichten van een bepaalde dienst te verwezenlijken, stellen het 
Europees Parlement en de Raad, volgens de gewone wetgevingsprocedure en na raadpleging van het 
Economisch en Sociaal Comité, richtlijnen vast.  
2. De in lid 1 bedoelde richtlijnen hebben in het algemeen bij voorrang betrekking op de diensten 
welke rechtstreeks van invloed zijn op de productiekosten of waarvan de liberalisering bijdraagt tot 
het vergemakkelijken van het goederenverkeer.  
Artikel 60  
(oud artikel 54 VEG)  
De lidstaten spannen zich in om bij de liberalisering der diensten verder te gaan dan waartoe zij op 
grond van de richtlijnen krachtens artikel 59, lid 1, verplicht zijn, indien hun algemene economische 
toestand en de toestand in de betrokken sector dit toelaten.  
De Commissie doet de betrokken lidstaten daartoe aanbevelingen.  
Artikel 61  
(oud artikel 54 VEG)  
Zolang de beperkingen op het vrij verrichten van diensten niet zijn opgeheven, passen de lidstaten 
deze zonder onderscheid naar nationaliteit of naar verblijfplaats toe op al degenen die diensten verrichten als bedoeld in de eerste alinea van artikel 56.  
Artikel 62
 
(oud artikel 55 VEG)  
De bepalingen van de artikelen 51 tot en met 54 zijn van toepassing op het onderwerp dat in dit 
hoofdstuk is geregeld.  
HOOFDSTUK 4  
KAPITAAL EN BETALINGSVERKEER  
Artikel 63  
(oud artikel 56 VEG)  
1. In het kader van de bepalingen van dit hoofdstuk zijn alle beperkingen van het kapitaalverkeer 
tussen lidstaten onderling en tussen lidstaten en derde landen verboden.  
2. In het kader van de bepalingen van dit hoofdstuk zijn alle beperkingen van het betalingsverkeer 
tussen lidstaten onderling en tussen lidstaten en derde landen verboden.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/71
Artikel 64  
(oud artikel 57 VEG)  
1. Het bepaalde in artikel 63 doet geen afbreuk aan de toepassing op derde landen van beper ­
kingen die op 31 december 1993 bestaan uit hoofde van het nationale recht of het recht van de Unie 
inzake het kapitaalverkeer naar of uit derde landen in verband met directe investeringen — met 
inbegrip van investeringen in onroerende goederen —, vestiging, het verrichten van financiële dien ­
sten of de toelating van waardepapieren tot de kapitaalmarkten. Voor beperkingen uit hoofde van 
nationaal recht in Bulgarije, Estland en Hongarije geldt als datum 31 december 1999.  
2. Hoewel het Europees Parlement en de Raad trachten de doelstelling van een niet aan beper ­
kingen onderworpen vrij kapitaalverkeer tussen lidstaten en derde landen zoveel mogelijk te bereiken, stellen zij, onverminderd het bepaalde in de overige hoofdstukken van de Verdragen, volgens de gewone wetgevingsprocedure maatregelen vast betreffende het kapitaalverkeer naar of uit derde 
landen in verband met directe investeringen — met inbegrip van investeringen in onroerende 
goederen —, vestiging, het verrichten van financiële diensten of de toelating van waardepapieren 
tot de kapitaalmarkten.  
3. In afwijking van lid 2, kan alleen de Raad, volgens een bijzondere wetgevingsprocedure, met 
eenparigheid van stemmen en na raadpleging van het Europees Parlement, maatregelen vaststellen die 
in het recht van de Unie een achteruitgang op het gebied van de liberalisering van het kapitaalverkeer 
naar of uit derde landen vormen.  
Artikel 65
 
(oud artikel 58 VEG)  
1. Het bepaalde in artikel 63 doet niets af aan het recht van de lidstaten:  
a) de terzake dienende bepalingen van hun belastingwetgeving toe te passen die onderscheid maken 
tussen belastingplichtigen die niet in dezelfde situatie verkeren met betrekking tot hun vestigings ­
plaats of de plaats waar hun kapitaal is belegd;  
b) alle nodige maatregelen te nemen om overtredingen van de nationale wetten en voorschriften 
tegen te gaan, met name op fiscaal gebied en met betrekking tot het bedrijfseconomisch toezicht 
op financiële instellingen, of te voorzien in procedures voor de kennisgeving van kapitaalbe ­
wegingen ter informatie van de overheid of voor statistische doeleinden, dan wel maatregelen te nemen die op grond van de openbare orde of de openbare veiligheid gerechtvaardigd zijn.  
2. De bepalingen van dit hoofdstuk doen geen afbreuk aan de toepasbaarheid van beperkingen 
inzake het recht van vestiging welke verenigbaar zijn met de Verdragen.
 
3. De in de leden 1 en 2 bedoelde maatregelen en procedures mogen geen middel tot willekeurige 
discriminatie vormen, noch een verkapte beperking van het vrije kapitaalverkeer en betalingsverkeer 
als omschreven in artikel 63.NL C 83/72 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
4. Bij ontstentenis van maatregelen als bedoeld in artikel 64, lid 3, kan de Commissie, of, bij 
ontstentenis van een besluit van de Commissie binnen drie maanden na de indiening van het verzoek 
door de betrokken lidstaat, kan de Raad een besluit vaststellen waarin wordt bepaald dat door een 
lidstaat jegens een of meer derde landen genomen beperkende belastingmaatregelen verenigbaar worden geacht met de Verdragen, voor zover deze stroken met de doelstellingen van de Unie en 
verenigbaar zijn met de goede werking van de interne markt. De Raad besluit met eenparigheid van 
stemmen, op verzoek van een lidstaat.  
Artikel 66
 
(oud artikel 59 VEG)  
Wanneer, in uitzonderlijke omstandigheden, het kapitaalverkeer naar of uit derde landen ernstige 
moeilijkheden veroorzaakt of dreigt te veroorzaken voor de werking van de Economische en Mo ­
netaire Unie, kan de Raad op voorstel van de Commissie en na raadpleging van de Europese Centrale Bank ten aanzien van derde landen vrijwaringsmaatregelen nemen voor een periode van ten hoogste 
zes maanden, indien deze maatregelen strikt noodzakelijk zijn.  
TITEL V
 
DE RUIMTE VAN VRIJHEID, VEILIGHEID EN RECHT  
HOOFDSTUK 1  
ALGEMENE BEPALINGEN  
Artikel 67  
(oud artikel 61 VEG en oud artikel 29 VEU)  
1. De Unie is een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht, waarin de grondrechten en de verschil ­
lende rechtsstelsels en -tradities van de lidstaten worden geëerbiedigd.  
2. De Unie zorgt ervoor dat aan de binnengrenzen geen personencontroles worden verricht en zij 
ontwikkelt een gemeenschappelijk beleid op het gebied van asiel, immigratie en controle aan de 
buitengrenzen, dat gebaseerd is op solidariteit tussen de lidstaten en dat billijk is ten aanzien van de 
onderdanen van derde landen. Voor de toepassing van deze titel worden staatlozen gelijkgesteld met 
onderdanen van derde landen.  
3. De Unie streeft ernaar een hoog niveau van veiligheid te waarborgen, door middel van maat ­
regelen ter voorkoming en bestrijding van criminaliteit, en van racisme en vreemdelingenhaat, maat ­
regelen inzake coördinatie en samenwerking tussen de politiële en justitiële autoriteiten in strafzaken 
en andere bevoegde autoriteiten, alsmede door de wederzijdse erkenning van rechterlijke beslissingen 
in strafzaken en, zo nodig, door de onderlinge aanpassing van de strafwetgevingen.  
4. De Unie vergemakkelijkt de toegang tot de rechter, met name door het beginsel van weder ­
zijdse erkenning van gerechtelijke en buitengerechtelijke beslissingen in burgerlijke zaken.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/73
Artikel 68  
De Europese Raad stelt de strategische richtsnoeren van de wetgevende en operationele programme ­
ring in de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht vast.  
Artikel 69  
Met betrekking tot de wetgevingsvoorstellen en -initiatieven die worden ingediend in het kader van 
de hoofdstukken 4 en 5 zien de nationale parlementen erop toe dat het subsidiariteitsbeginsel wordt 
geëerbiedigd, overeenkomstig het protocol betreffende de toepassing van de beginselen van subsi ­
diariteit en evenredigheid.  
Artikel 70  
Onverminderd de artikelen 258, 259 en 260, kan de Raad op voorstel van de Commissie maat ­
regelen vaststellen die bepalen dat de lidstaten in samenwerking met de Commissie een objectieve en onpartijdige evaluatie van de uitvoering, door de autoriteiten van de lidstaten, van het door deze titel 
bestreken beleid van de Unie verrichten, met name ter bevordering van de volledige toepassing van 
het beginsel van wederzijdse erkenning. Het Europees Parlement en de nationale parlementen worden op de hoogte gebracht van de inhoud en de resultaten van die evaluatie.  
Artikel 71
 
(oud artikel 36 VEU)  
Binnen de Raad wordt een permanent comité opgericht om ervoor te zorgen dat binnen de Unie de 
operationele samenwerking op het gebied van de binnenlandse veiligheid wordt bevorderd en ver ­
sterkt. Onverminderd artikel 240 bevordert het comité de coördinatie van het optreden van de 
bevoegde autoriteiten van de lidstaten. De vertegenwoordigers van de betrokken organen en instan ­
ties van de Unie kunnen bij de werkzaamheden van het comité worden betrokken. Het Europees 
Parlement en de nationale parlementen worden over deze werkzaamheden geïnformeerd.  
Artikel 72  
(oud artikel 64, lid 1, VEG, en oud artikel 33 VEU)  
Deze titel laat de uitoefening van de verantwoordelijkheid van de lidstaten voor de handhaving van 
de openbare orde en de bescherming van de binnenlandse veiligheid onverlet.  
Artikel 73  
Het staat de lidstaten vrij onderling en onder hun verantwoordelijkheid vormen van samenwerking 
en coördinatie te organiseren zoals zij het passend achten tussen hun bevoegde overheidsdiensten die 
verantwoordelijk zijn voor het verzekeren van de nationale veiligheid.NL C 83/74 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 74  
(oud artikel 66 VEG)  
De Raad stelt maatregelen vast voor de administratieve samenwerking tussen de diensten van de 
lidstaten die bevoegd zijn op de door deze titel bestreken gebieden, en tussen deze diensten en de 
Commissie. De Raad besluit op voorstel van de Commissie, onder voorbehoud van artikel 76, en na 
raadpleging van het Europees Parlement.  
Artikel 75  
(oud artikel 60 VEG)  
Indien zulks noodzakelijk is om de in artikel 67 genoemde doelstellingen te verwezenlijken, wat 
betreft de preventie en de bestrijding van terrorisme en aanverwante activiteiten, stellen het Europees 
Parlement en de Raad volgens de gewone wetgevingsprocedure bij verordeningen een kader vast voor beheersmaatregelen met betrekking tot het kapitaal- en betalingsverkeer, zoals het bevriezen van 
tegoeden, financiële activa of economische baten waarvan de bezitters, de eigenaars of de houders 
natuurlijke personen, rechtspersonen dan wel niet-statelijke groepen of entiteiten zijn.  
De Raad stelt op voorstel van de Commissie maatregelen vast ter uitvoering van het in de eerste 
alinea bedoelde kader.  
De in dit artikel bedoelde handelingen bevatten de nodige bepalingen inzake juridische waarborgen.  
Artikel 76  
De in de hoofdstukken 4 en 5 bedoelde handelingen alsmede de in artikel 74 bedoelde maatregelen 
tot vaststelling van regels voor administratieve samenwerking op de door die hoofdstukken bestreken 
gebieden worden vastgesteld:  
a) op voorstel van de Commissie, of  
b) op initiatief van een kwart van de lidstaten.
 
HOOFDSTUK 2  
BELEID INZAKE GRENSCONTROLES, ASIEL EN IMMIGRATIE  
Artikel 77  
(oud artikel 62 VEG)  
1. De Unie ontwikkelt een beleid dat tot doel heeft:  
a) het voorkomen dat personen, ongeacht hun nationaliteit, bij het overschrijden van de binnen ­
grenzen aan enige controle worden onderworpen;NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/75
b) te zorgen voor personencontrole en efficiënte bewaking bij het overschrijden van de buiten ­
grenzen;  
c) geleidelijk een geïntegreerd systeem voor het beheer van de buitengrenzen op te zetten.  
2. Voor de toepassing van lid 1 stellen het Europees Parlement en de Raad volgens de gewone 
wetgevingsprocedure maatregelen vast voor  
a) het gemeenschappelijk beleid inzake visa en andere verblijfstitels van korte duur;  
b) de controles waaraan personen bij het overschrijden van de buitengrenzen worden onderworpen;  
c) de voorwaarden waaronder onderdanen van derde landen gedurende een korte periode vrij in de 
Unie kunnen reizen;  
d) de geleidelijke invoering van een geïntegreerd systeem van beheer van de buitengrenzen;  
e) het voorkomen dat personen, ongeacht hun nationaliteit, bij het overschrijden van de binnen ­
grenzen aan enige controle worden onderworpen.  
3. Indien een optreden van de Unie noodzakelijk blijkt om de uitoefening van het in artikel 20, lid 
2, onder a), bedoelde recht te vergemakkelijken, kan de Raad, volgens een bijzondere wetgevings ­
procedure, bepalingen inzake paspoorten, identiteitskaarten, verblijfsvergunningen en daarmee gelijk ­
gestelde documenten vaststellen, tenzij de Verdragen in de daartoe vereiste bevoegdheden voorzien. 
De Raad besluit met eenparigheid van stemmen, na raadpleging van het Europees Parlement.  
4. Dit artikel laat de bevoegdheid van de lidstaten inzake de geografische afbakening van hun 
grenzen overeenkomstig het internationaal recht onverlet.  
Artikel 78  
(oude artikelen 63, punten 1 en 2, en 64, lid 2, VEG)  
1. De Unie ontwikkelt een gemeenschappelijk beleid inzake asiel, subsidiaire bescherming en 
tijdelijke bescherming, teneinde iedere onderdaan van een derde land die internationale bescherming behoeft, een passende status te verlenen en de naleving van het beginsel van non-refoulement te 
garanderen. Dit beleid moet in overeenstemming zijn met het Verdrag van Genève van 28 juli 1951 
en het protocol van 31 januari 1967 betreffende de status van vluchtelingen alsmede met de andere 
toepasselijke verdragen.  
2. Voor de toepassing van lid 1 stellen het Europees Parlement en de Raad volgens de gewone 
wetgevingsprocedure maatregelen vast voor een gemeenschappelijk Europees asielstelsel dat omvat:  
a) een uniforme asielstatus voor onderdanen van derde landen die in de hele Unie geldt;
 
b) een uniforme subsidiaire-beschermingsstatus voor onderdanen van derde landen die, als zij geen 
asiel krijgen in de Europese Unie, internationale bescherming behoeven;NL C 83/76 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
c) een gemeenschappelijk stelsel voor tijdelijke bescherming van ontheemden in geval van een 
massale toestroom;  
d) gemeenschappelijke procedures voor toekenning of intrekking van de uniforme status van asiel of 
van subsidiaire bescherming;  
e) criteria en instrumenten voor de vaststelling van de lidstaat die verantwoordelijk is voor de 
behandeling van een asielverzoek of van een verzoek om subsidiaire bescherming;  
f) normen betreffende de voorwaarden inzake de opvang van asielzoekers of van aanvragers van 
subsidiaire bescherming;  
g) partnerschap en samenwerking met derde landen om de stromen van asielzoekers of aanvragers 
van subsidiaire of tijdelijke bescherming te beheersen.  
3. Indien een of meer lidstaten ten gevolge van een plotselinge toestroom van onderdanen van 
derde landen in een noodsituatie terechtkomen, kan de Raad op voorstel van de Commissie voor ­
lopige maatregelen ten gunste van de betrokken lidstaat of lidstaten vaststellen. De Raad besluit na 
raadpleging van het Europees Parlement.  
Artikel 79  
(oud artikel 63, punten 3 en 4, VEG)  
1. De Unie ontwikkelt een gemeenschappelijk immigratiebeleid, dat erop gericht is in alle stadia te 
zorgen voor een efficiënt beheer van de migratiestromen, een billijke behandeling van onderdanen van derde landen die legaal op het grondgebied van de lidstaten verblijven, en een preventie en intensievere bestrijding van illegale immigratie en mensenhandel.  
2. Voor de toepassing van lid 1 stellen het Europees Parlement en de Raad volgens de gewone 
wetgevingsprocedure maatregelen vast op de volgende gebieden:  
a) de voorwaarden voor toegang en verblijf, en normen betreffende de afgifte door de lidstaten van 
langlopende visa en verblijfstitels, onder andere met het oog op gezinshereniging;  
b) de omschrijving van de rechten van onderdanen van derde landen die legaal in een lidstaat 
verblijven, alsook de voorwaarden ter regeling van het vrije verkeer en het vrije verblijf in andere lidstaten;  
c) illegale immigratie en illegaal verblijf, met inbegrip van verwijdering en repatriëring van illegaal 
verblijvende personen;  
d) bestrijding van mensenhandel, met name handel in vrouwen en kinderen.
 
3. De Unie kan overeenkomsten met derde landen sluiten waarmee de overname door hun land 
van oorsprong of herkomst wordt beoogd van onderdanen van derde landen die niet of niet meer 
voldoen aan de voorwaarden voor binnenkomst, aanwezigheid of verblijf op het grondgebied van 
een van de lidstaten.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/77
4. Het Europees Parlement en de Raad kunnen, volgens de gewone wetgevingsprocedure, maat ­
regelen vaststellen om het optreden van de lidstaten ter bevordering van de integratie van onder ­
danen van derde landen die legaal op hun grondgebied verblijven, aan te moedigen en te onder ­
steunen, met uitsluiting van enige harmonisering van de wettelijke of bestuursrechtelijke regelingen 
van de lidstaten.  
5. Dit artikel laat het recht van de lidstaten onverlet, zelf te bepalen hoeveel onderdanen van derde 
landen, afkomstig uit derde landen, tot hun grondge bied worden toegelaten teneinde daar al dan niet 
in loondienst arbeid te verrichten.  
Artikel 80  
Aan het in dit hoofdstuk bedoelde beleid van de Unie en de uitvoering daarvan liggen de beginselen 
van solidariteit en billijke verdeling van de verantwoordelijkheid tussen de lidstaten, ook op financieel 
vlak, ten grondslag. De handelingen van de Unie die uit hoofde van dit hoofdstuk worden vastgesteld, 
bevatten telkens wanneer dat nodig is, passende bepalingen voor de toepassing van dit beginsel.  
HOOFDSTUK 3  
JUSTITIËLE SAMENWERKING IN BURGERLIJKE ZAKEN  
Artikel 81  
(oud artikel 65 VEG)  
1. De Unie ontwikkelt een justitiële samenwerking in burgerlijke zaken met grensoverschrijdende 
gevolgen, die berust op het beginsel van wederzijdse erkenning van rechterlijke beslissingen en van beslissingen in buitengerechtelijke zaken. Deze samenwerking kan maatregelen ter aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten omvatten.  
2. Voor de toepassing van lid 1 stellen het Europees Parlement en de Raad volgens de gewone 
wetgevingsprocedure, met name wanneer dat nodig is voor de goede werking van de interne markt, maatregelen vast die het volgende beogen:  
a) de wederzijdse erkenning tussen de lidstaten van rechterlijke beslissingen en van beslissingen in 
buitengerechtelijke zaken en de tenuitvoerlegging daarvan;  
b) de grensoverschrijdende betekening en kennisgeving van gerechtelijke en buitengerechtelijke stuk
­
ken;  
c) de verenigbaarheid van de in de lidstaten geldende regels voor collisie en jurisdictiegeschillen;  
d) samenwerking bij het vergaren van bewijsmiddelen;  
e) daadwerkelijke toegang tot de rechter;  
f) het wegnemen van de hindernissen voor de goede werking van burgerrechtelijke procedures, zo 
nodig door bevordering van de verenigbaarheid van de in de lidstaten geldende bepalingen inzake burgerlijke rechtsvordering;NL C 83/78 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
g) de ontwikkeling van alternatieve methoden voor geschillenbeslechting;  
h) de ondersteuning van de opleiding van magistraten en justitieel personeel.  
3. In afwijking van lid 2, worden maatregelen betreffende het familierecht met grensoverschrij ­
dende gevolgen vastgesteld door de Raad, die volgens een bijzondere wetgevingsprocedure besluit. De 
Raad besluit met eenparigheid van stemmen, na raadpleging van het Europees Parlement.  
De Raad kan op voorstel van de Commissie bij besluit vaststellen ten aanzien van welke aspecten van 
het familierecht met grensoverschrijdende gevolgen handelingen volgens de gewone wetgevingspro ­
cedure kunnen worden vastgesteld. De Raad besluit met eenparigheid van stemmen, na raadpleging van het Europees Parlement.  
Het in de tweede alinea bedoelde voorstel wordt aan de nationale parlementen toegezonden. Indien 
binnen een termijn van zes maanden na die toezending door een nationaal parlement bezwaar wordt 
aangetekend, is het besluit niet vastgesteld. Indien geen bezwaar wordt aangetekend, kan de Raad het 
besluit vaststellen.
 
HOOFDSTUK 4  
JUSTITIËLE SAMENWERKING IN STRAFZAKEN  
Artikel 82  
(oud artikel 31 VEU)  
1. De justitiële samenwerking in strafzaken in de Unie berust op het beginsel van de wederzijdse 
erkenning van rechterlijke uitspraken en beslissingen en omvat de onderlinge aanpassing van de 
wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten op de in lid 2 en in artikel 83 genoemde 
gebieden.  
Het Europees Parlement en de Raad stellen, volgens de gewone wetgevingsprocedure, maatregelen 
vast die ertoe strekken:  
a) regels en procedures vast te leggen waarmee alle soorten vonnissen en rechterlijke beslissingen 
overal in de Unie erkend worden;  
b) jurisdictiegeschillen tussen de lidstaten te voorkomen en op te lossen;  
c) de opleiding van magistraten en justitieel personeel te ondersteunen;  
d) in het kader van strafvervolging en tenuitvoerlegging van beslissingen de samenwerking tussen de 
justitiële of gelijkwaardige autoriteiten van de lidstaten te bevorderen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/79
2. Voor zover nodig ter bevordering van de wederzijdse erkenning van vonnissen en rechterlijke 
beslissingen en van de politiële en justitiële samenwerking in strafzaken met een grensoverschrijdende 
dimensie, kunnen het Europees Parlement en de Raad volgens de gewone wetgevingsprocedure bij 
richtlijnen minimumvoorschriften vaststellen. In die minimumvoorschriften wordt rekening gehou ­
den met de verschillen tussen de rechtstradities en rechtsstelsels van de lidstaten.  
Deze minimumvoorschriften hebben betrekking op:  
a) de wederzijdse toelaatbaarheid van bewijs tussen de lidstaten;  
b) de rechten van personen in de strafvordering;  
c) de rechten van slachtoffers van misdrijven;  
d) andere specifieke elementen van de strafvordering, die door de Raad vooraf bij besluit worden 
bepaald. Voor de aanneming van dit besluit, besluit de Raad met eenparigheid van stemmen, na goedkeuring door het Europees Parlement.  
De vaststelling van de in dit lid bedoelde minimumvoorschriften belet de lidstaten niet een hoger 
niveau van bescherming voor personen te handhaven of in te voeren.  
3. Wanneer een lid van de Raad van oordeel is dat een in lid 2 bedoelde ontwerp-richtlijn afbreuk 
zou doen aan fundamentele aspecten van zijn strafrechtstelsel, kan hij verzoeken dat het ontwerp aan 
de Europese Raad wordt voorgelegd. In dat geval wordt de gewone wetgevingsprocedure geschorst. 
Na bespreking, en in geval van consensus, verwijst de Europese Raad, binnen vier maanden na die 
schorsing het ontwerp terug naar de Raad, waardoor de schorsing van de gewone wetgevingspro
­
cedure wordt beëindigd.  
Binnen dezelfde termijn, in geval van verschil van mening en indien ten minste negen lidstaten een 
nauwere samenwerking wensen aan te gaan op grond van de betrokken ontwerp-richtlijn, stellen zij 
het Europees Parlement, de Raad en de Commissie daarvan in kennis. In dat geval wordt de in de 
artikelen 20, lid 2, van het Verdrag betreffende de Europese Unie en 329, lid 1, van dit Verdrag 
bedoelde machtiging tot nauwere samenwerking geacht te zijn verleend en zijn de bepalingen 
betreffende nauwere samenwerking van toepassing.  
Artikel 83  
(oud artikel 31 VEU)  
1. Het Europees Parlement en de Raad kunnen volgens de gewone wetgevingsprocedure bij richt ­
lijnen minimumvoorschriften vaststellen betreffende de bepaling van strafbare feiten en sancties in 
verband met vormen van bijzonder zware criminaliteit met een grensoverschrijdende dimensie die 
voortvloeit uit de aard of de gevolgen van deze strafbare feiten of uit een bijzondere noodzaak om 
deze op gemeenschappelijke basis te bestrijden.NL C 83/80 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Het betreft de volgende vormen van criminaliteit: terrorisme, mensenhandel en seksuele uitbuiting 
van vrouwen en kinderen, illegale drugshandel, illegale wapenhandel, het witwassen van geld, cor ­
ruptie, de vervalsing van betaalmiddelen, computercriminaliteit en de georganiseerde criminaliteit.  
Afhankelijk van de ontwikkelingen in de criminaliteit kan de Raad bij besluit vaststellen, welke 
andere vormen van criminaliteit aan de in dit lid genoemde criteria voldoen. De Raad besluit met 
eenparigheid van stemmen, na goedkeuring door het Europees Parlement.  
2. Indien onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lid ­
staten op het gebied van het strafrecht nodig blijkt voor een doeltreffende uitvoering van beleid van 
de Unie op een gebied waarop harmonisatiemaatregelen zijn vastgesteld, kunnen bij richtlijnen 
minimumvoorschriften worden vastgesteld met betrekking tot de bepaling van strafbare feiten en 
de sancties op het betrokken gebied. Onverminderd artikel 76 worden deze richtlijnen vastgesteld 
volgens de gewone of een bijzondere wetgevingsprocedure die gelijk is aan de procedure voor de 
vaststelling van de betrokken harmonisatiemaatregelen.  
3. Wanneer een lid van de Raad van oordeel is dat een in de leden 1 en 2 bedoelde richtlijn 
afbreuk zou doen aan fundamentele aspecten van zijn strafrechtstelsel, kan hij verzoeken dat het ontwerp aan de Europese Raad wordt voorgelegd. In dat geval wordt de gewone wetgevingsprocedure 
geschorst. Na bespreking, en in geval van consensus, verwijst de Europese Raad, binnen vier maanden 
na die schorsing het ontwerp terug naar de Raad, waardoor de schorsing van de gewone wetgevings
­
procedure wordt beëindigd.  
Binnen dezelfde termijn, in geval van verschil van mening en indien ten minste negen lidstaten een 
nauwere samenwerking wensen aan te gaan op grond van de betrokken ontwerp-richtlijn, stellen zij 
het Europees Parlement, de Raad en de Commissie daarvan in kennis. In dat geval wordt de in de 
artikelen 20, lid 2, van het Verdrag betreffende de Europese Unie en 329, lid 1,van dit Verdrag 
bedoelde machtiging tot nauwere samenwerking geacht te zijn verleend en zijn de bepalingen 
betreffende nauwere samenwerking van toepassing.  
Artikel 84  
Het Europees Parlement en de Raad kunnen, volgens de gewone wetgevingsprocedure, maatregelen 
vaststellen ter stimulering en ondersteuning van het optreden van de lidstaten op het gebied van 
misdaadpreventie, met uitsluiting van enige harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke 
bepalingen van de lidstaten.  
Artikel 85  
1. De opdracht van Eurojust bestaat in het ondersteunen en versterken van de coördinatie en de 
samenwerking tussen de nationale autoriteiten die belast zijn met het onderzoek en de vervolging 
van zware criminaliteit welke twee of meer lidstaten schaadt of een vervolging op gemeenschappe ­
lijke basis vereist, op basis van de door de autoriteiten van de lidstaten en Europol uitgevoerde 
operaties en verstrekte informatie.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/81
In dit kader bepalen het Europees Parlement en de Raad volgens de gewone wetgevingsprocedure bij 
verordeningen de structuur, de werking, het werkterrein en de taken van Eurojust. Deze taken 
kunnen het volgende omvatten:  
a) het inleiden van strafrechtelijk onderzoek alsmede het voorstellen van het inleiden van vervolging 
door de bevoegde nationale autoriteiten, met name in verband met strafbare feiten welke de 
financiële belangen van de Unie schaden;  
b) de coördinatie van onderzoek en vervolging als bedoeld onder a);  
c) de versterking van de justitiële samenwerking, met name door middel van het oplossen van 
jurisdictiegeschillen en door nauwe samenwerking met het Europees justitieel netwerk.  
Bij die verordeningen wordt tevens bepaald op welke wijze het Europees Parlement en de nationale 
parlementen bij de evaluatie van de activiteiten van Eurojust worden betrokken.  
2. In het kader van de in lid 1 bedoelde vervolgingen en onverminderd artikel 86, worden de 
formele handelingen in verband met de gerechtelijke procedure gesteld door de bevoegde nationale 
functionarissen.  
Artikel 86  
1. Ter bestrijding van strafbare feiten die de financiële belangen van de Unie schaden, kan de Raad 
op de grondslag van Eurojust volgens een bijzondere wetgevingsprocedure bij verordeningen een 
Europees openbaar ministerie instellen. De Raad besluit met eenparigheid van stemmen, na goed ­
keuring door het Europees Parlement.  
Is er geen eenparigheid, dan kan een groep van ten minste negen lidstaten verzoeken dat het ontwerp 
van verordening aan de Europese Raad wordt voorgelegd. In dat geval wordt de procedure in de Raad geschorst. Na bespreking, en in geval van consensus, verwijst de Europese Raad, binnen vier maanden na die schorsing, het ontwerp ter aanneming terug naar de Raad.  
Binnen dezelfde termijn, in geval van verschil van mening en indien ten minste negen lidstaten een 
nauwere samenwerking wensen aan te gaan op grond van de betrokken ontwerp-verordening, stellen zij het Europees Parlement, de Raad en de Commissie daarvan in kennis. In dat geval wordt de in de 
artikelen 20, lid 2, van het Verdrag betreffende de Europese Unie en 329, lid 1,van dit Verdrag 
bedoelde machtiging tot nauwere samenwerking geacht te zijn verleend en zijn de bepalingen 
betreffende nauwere samenwerking van toepassing.  
2. Het Europees openbaar ministerie is, in voorkomend geval in samenwerking met Europol, 
bevoegd voor het opsporen, vervolgen en voor het gerecht brengen van daders van en medeplich
­
tigen aan strafbare feiten die de financiële belangen van de Unie, zoals omschreven in de in lid 1 
bedoelde verordening, schaden. Het Europees openbaar ministerie is belast met de rechtsvordering 
voor de bevoegde rechterlijke instanties van de lidstaten in verband met deze strafbare feiten.NL C 83/82 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
3. Het statuut van het Europees openbaar ministerie, de voorwaarden voor de uitoefening van zijn 
functies, de voor zijn activiteiten geldende procedurevoorschriften en de voorschriften inzake de 
toelaatbaarheid van bewijs en de voorschriften voor de rechterlijke toetsing van de procedurele 
handelingen die het in de uitoefening van zijn ambt verricht, worden bij de in lid 1 bedoelde verordeningen vastgesteld.  
4. De Europese Raad kan tegelijkertijd of later een besluit vaststellen tot wijziging van lid 1, 
teneinde de bevoegdheden van het Europees openbaar ministerie bij de bestrijding van ernstige criminaliteit met een grensoverschrijdende dimensie uit te breiden en dientengevolge tot wijziging van lid 2 wat betreft de plegers van en medeplichtigen aan zware misdrijven die verscheidene 
lidstaten schaden. De Europese Raad besluit met eenparigheid van stemmen, na goedkeuring door 
het Europees Parlement en na raadpleging van de Commissie.
 
HOOFDSTUK 5  
POLITIËLE SAMENWERKING  
Artikel 87  
(oud artikel 30 VEU)  
1. De Unie ontwikkelt een vorm van politiële samenwerking waarbij alle bevoegde autoriteiten 
van de lidstaten betrokken zijn, met inbegrip van de politie, de douane en andere gespecialiseerde 
wetshandhavingsdiensten die belast zijn met het voorkomen, opsporen en onderzoeken van strafbare feiten.  
2. Voor de toepassing van lid 1 stellen het Europees Parlement en de Raad volgens de gewone 
wetgevingsprocedure maatregelen vast voor:  
a) de verzameling, opslag, verwerking, analyse en uitwisseling van relevante informatie;  
b) steun voor de opleiding van personeel, alsmede samenwerking betreffende de uitwisseling van 
personeel, apparatuur en onderzoek op het gebied van criminalistiek;  
c) gemeenschappelijke onderzoekstechnieken voor het opsporen van ernstige vormen van georga
­
niseerde criminaliteit.  
3. De Raad kan volgens een bijzondere wetgevingsprocedure maatregelen vaststellen die betrek ­
king hebben op de operationele samenwerking tussen de in dit artikel bedoelde autoriteiten. De Raad 
besluit met eenparigheid van stemmen, na raadpleging van het Europees Parlement.  
Is er geen eenparigheid, dan kan een groep van ten minste negen lidstaten verzoeken dat de ontwerp- 
maatregelen aan de Europese Raad wordt voorgelegd. In dat geval wordt de procedure in de Raad 
geschorst. Na bespreking, en in geval van consensus, verwijst de Europese Raad, binnen vier maanden 
na die schorsing, het ontwerp ter aanneming terug naar de Raad.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/83
Binnen dezelfde termijn, in geval van verschil van mening en indien ten minste negen lidstaten 
nauwere samenwerking wensen aan te gaan op grond van de betrokken ontwerp-maatregelen, stellen 
zij het Europees Parlement, de Raad en de Commissie daarvan in kennis. In dat geval wordt de in 
artikelen 20, lid 2, van het Verdrag betreffende de Europese Unie en 329, lid 1, van dit Verdrag bedoelde machtiging tot nauwere samenwerking geacht te zijn verleend en zijn de bepalingen 
betreffende nauwere samenwerking van toepassing.  
De in de tweede en derde alinea bedoelde procedure is niet van toepassing op handelingen die een 
ontwikkeling vormen van het Schengenacquis.  
Artikel 88
 
(oud artikel 30 VEU)  
1. De opdracht van Europol is het optreden van de politie-instanties en andere wetshandhavings ­
diensten van de lidstaten, alsmede hun wederzijdse samenwerking bij de voorkoming en bestrijding 
van zware criminaliteit waardoor twee of meer lidstaten worden getroffen, van terrorisme en van 
vormen van criminaliteit die een schending inhouden van een gemeenschappelijk belang dat tot het 
beleid van de Unie behoort, te ondersteunen en te versterken.  
2. Het Europees Parlement en de Raad stellen volgens de gewone wetgevingsprocedure bij ver ­
ordeningen de structuur, de werking, het werkterrein en de taken van Europol vast. Deze taken kunnen het volgende omvatten:  
a) de verzameling, opslag, verwerking, analyse en uitwisseling van informatie die met name door de 
autoriteiten van de lidstaten of van derde landen of instanties worden verstrekt;  
b) de coördinatie, organisatie en uitvoering van onderzoeken en operationele acties, die gezamenlijk 
met de bevoegde autoriteiten van de lidstaten of in gezamenlijke onderzoeksteams worden 
uitgevoerd, in voorkomend geval in samenwerking met Eurojust.  
Bij deze verordeningen wordt tevens bepaald op welke wijze de activiteiten van Europol door het 
Europees Parlement, tezamen met de nationale parlementen, worden gecontroleerd.  
3. Iedere operationele actie van Europol moet worden uitgevoerd in overleg en overeenstemming 
met de autoriteiten van de lidstaat op wiens of de lidstaten op wier grondgebied de actie wordt 
uitgevoerd. Over het gebruik van dwangmiddelen beslissen alleen de bevoegde nationale autoriteiten.  
Artikel 89
 
(oud artikel 32 VEU)  
De Raad stelt volgens een bijzondere wetgevingsprocedure de voorwaarden en de beperkingen vast 
waarbinnen de in de artikelen 82 en 87 bedoelde bevoegde autoriteiten van de lidstaten op het 
grondgebied van een andere lidstaat in overleg en overeenstemming met de autoriteiten van die staat 
mogen optreden. De Raad besluit met eenparigheid van stemmen, na raadpleging van het Europees 
Parlement.NL C 83/84 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
TITEL VI  
VERVOER  
Artikel 90  
(oud artikel 70 VEG)  
De doelstellingen van de Verdragen worden, wat het in deze titel geregelde onderwerp betreft, 
nagestreefd in het kader van een gemeenschappelijk vervoerbeleid.  
Artikel 91  
(oud artikel 71 VEG)  
1. Ter uitvoering van artikel 90 stellen het Europees Parlement en de Raad, met inachtneming van 
de bijzondere aspecten van het vervoer, volgens de gewone wetgevingsprocedure en na raadpleging 
van het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's, vast:  
a) gemeenschappelijke regels voor internationaal vervoer vanuit of naar het grondgebied van een 
lidstaat of over het grondgebied van één of meer lidstaten;  
b) de voorwaarden waaronder vervoerondernemers worden toegelaten tot nationaal vervoer in een 
lidstaat waarin zij niet woonachtig zijn;  
c) de maatregelen die de veiligheid van het vervoer kunnen verbeteren;  
d) alle overige dienstige bepalingen.  
2. Bij de vaststelling van de in lid 1 bedoelde maatregelen wordt rekening gehouden met gevallen 
waarin de toepassing ervan ernstige gevolgen zou ku nnen hebben voor de levensstandaard en de 
werkgelegenheid in bepaalde regio's, en voor de exploitatie van de vervoersfaciliteiten.  
Artikel 92  
(oud artikel 72 VEG)  
Totdat de in artikel 91, lid 1, bedoelde bepalingen zijn vastgesteld en behoudens vaststelling door de 
Raad, met eenparigheid van stemmen van een maatregel die in een afwijking voorziet, mag geen 
enkele lidstaat de onderscheidende bepalingen, die terzake gelden op 1 januari 1958 of, voor de 
toetredende staten, op de datum van hun toetreding, zodanig veranderen dat zij daardoor in hun 
rechtstreekse of zijdelingse uitwerking minder gunstig worden voor de vervoerondernemers der 
overige lidstaten dan voor de nationale vervoerondernemers.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/85
Artikel 93  
(oud artikel 73 VEG)  
Met de Verdragen zijn verenigbaar de steunmaatr egelen die beantwoorden aan de behoeften van de 
coördinatie van het vervoer of die overeenkomen met de vergoeding van bepaalde met het begrip 
„openbare dienst” verbonden, verplichte dienstverrichtingen.  
Artikel 94  
(oud artikel 74 VEG)  
Elke in het kader van de Verdragen genomen maatregel op het gebied der vrachtprijzen en vervoer ­
voorwaarden moet rekening houden met de economische toestand van de vervoerondernemers.  
Artikel 95  
(oud artikel 75 VEG)  
1. In het verkeer binnen de Unie zijn discriminaties verboden welke daarin bestaan, dat een 
vervoerondernemer voor dezelfde verbindingen verschillende vrachtprijzen en vervoervoorwaarden voor gelijke goederen toepast naar gelang van het land van herkomst of bestemming van de ver
­
voerde waren.  
2. Lid 1 sluit niet uit dat krachtens artikel 91, lid 1, andere maatregelen door het Europees 
Parlement en de Raad kunnen worden genomen.  
3. De Raad stelt op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement en 
van het Economisch en Sociaal Comité, bepalingen vast teneinde de uitvoering van lid 1 te waar ­
borgen.  
De Raad kan met name de bepalingen vaststellen welke noodzakelijk zijn om de instellingen van de 
Unie in staat te stellen te waken voor de naleving van het in lid 1 vermelde voorschrift en teneinde te 
verzekeren dat de gebruikers hiervan volledig voordeel trekken.  
4. De Commissie onderzoekt eigener beweging of op verzoek van een lidstaat de in lid 1 bedoelde 
gevallen van discriminatie en neemt, na raadpleging van elke belanghebbende lidstaat, in het kader 
van de overeenkomstig lid 3 getroffen regeling, de noodzakelijke besluiten.  
Artikel 96  
(oud artikel 76 VEG)  
1. Het is aan een lidstaat, behoudens machtiging van de Commissie, verboden voor het vervoer 
binnen de Unie de toepassing van prijzen en voorwaarden op te leggen welke enig element van steun 
of bescherming in het belang van een of meer ondernemingen of bepaalde industrieën inhouden.NL C 83/86 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
2. De Commissie onderwerpt eigener beweging of op verzoek van een lidstaat de in lid 1 
bedoelde prijzen en voorwaarden aan een onderzoek en houdt daarbij met name rekening, enerzijds 
met de vereisten van een passend regionaal economisch beleid, met de behoeften van minder 
ontwikkelde gebieden alsmede met de vraagstukken welke zich in door politieke omstandigheden ernstig benadeelde streken voordoen, en anderzijds met de gevolgen van die prijzen en voorwaarden 
voor de mededinging tussen de takken van vervoer.  
Na raadpleging van elke betrokken lidstaat neemt zij de noodzakelijke besluiten.  
3. Het in lid 1 bedoelde verbod geldt niet voor mededingingstarieven.  
Artikel 97
 
(oud artikel 77 VEG)  
De heffingen of andere rechten welke naast de vervoerprijs door een vervoerondernemer in verband 
met het overschrijden der grens in rekening worden gebracht, mogen een redelijk peil niet te boven 
gaan, gelet op de werkelijke kosten welke door die grensoverschrijding feitelijk zijn veroorzaakt.  
De lidstaten streven naar een geleidelijke verlaging van die kosten.  
De Commissie kan de lidstaten aanbevelingen doen voor de toepassing van dit artikel.  
Artikel 98  
(oud artikel 78 VEG)  
De bepalingen van deze titel staan niet in de weg aan maatregelen, in de Bondsrepubliek Duitsland 
genomen, voor zover deze noodzakelijk zijn om de economische nadelen door de deling van 
Duitsland berokkend aan de economie van die streken in de Bondsrepubliek welke door deze deling 
zijn getroffen, te compenseren. Vijf jaar na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon kan de 
Raad op voorstel van de Commissie een besluit tot intrekking van dit artikel vaststellen.  
Artikel 99  
(oud artikel 79 VEG)  
Een comité van raadgevende aard, bestaande uit door de regeringen der lidstaten aangewezen des ­
kundigen, wordt aan de Commissie toegevoegd. Deze raadpleegt het comité over vervoeraangelegen ­
heden, zo dikwijls zij zulks nodig acht.  
Artikel 100  
(oud artikel 80 VEG)  
1. De bepalingen van deze titel zijn van toepassing op het vervoer per spoor, over de weg en over 
de binnenwateren.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/87
2. Het Europees Parlement en de Raad kunnen, volgens de gewone wetgevingsprocedure, passende 
bepalingen vaststellen voor de zeevaart en de luchtvaart. Zij besluiten na raadpleging van het Eco ­
nomisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's.  
TITEL VII  
GEMEENSCHAPPELIJKE REGELS BETREFFENDE DE MEDEDINGING, DE 
BELASTINGEN EN DE ONDERLINGE AANPASSING VAN DE WETGEVINGEN  
HOOFDSTUK 1  
REGELS BETREFFENDE DE MEDEDINGING  
EERSTE AFDELING  
REGELS VOOR DE ONDERNEMINGEN  
Artikel 101  
(oud artikel 81 VEG)  
1. Onverenigbaar met de interne markt en verboden zijn alle overeenkomsten tussen ondernemin ­
gen, alle besluiten van ondernemersverenigingen en alle onderling afgestemde feitelijke gedragingen 
welke de handel tussen lidstaten ongunstig kunnen beïnvloeden en ertoe strekken of ten gevolge hebben dat de mededinging binnen de interne markt wordt verhinderd, beperkt of vervalst en met 
name die welke bestaan in:  
a) het rechtstreeks of zijdelings bepalen van de aan- of verkoopprijzen of van andere contractuele 
voorwaarden;  
b) het beperken of controleren van de productie, de afzet, de technische ontwikkeling of de inves
­
teringen;  
c) het verdelen van de markten of van de voorzieningsbronnen;  
d) het ten opzichte van handelspartners toepassen van ongelijke voorwaarden bij gelijkwaardige 
prestaties, hun daarmede nadeel berokkenend bij de mededinging;  
e) het afhankelijk stellen van het sluiten van overeenkomsten van de aanvaarding door de handels ­
partners van bijkomende prestaties welke naar hun aard of volgens het handelsgebruik geen 
verband houden met het onderwerp van deze overeenkomsten.  
2. De krachtens dit artikel verboden overeenkomsten of besluiten zijn van rechtswege nietig.  
3. De bepalingen van lid 1 van dit artikel kunnen echter buiten toepassing worden verklaard  
— voor elke overeenkomst of groep van overeenkomsten tussen ondernemingen,  
— voor elk besluit of groep van besluiten van ondernemersverenigingen, enNL C 83/88 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
— voor elke onderling afgestemde feitelijke gedraging of groep van gedragingen  
die bijdragen tot verbetering van de productie of van de verdeling der producten of tot verbetering 
van de technische of economische vooruitgang, mits een billijk aandeel in de daaruit voortvloeiende 
voordelen de gebruikers ten goede komt, en zonder nochtans aan de betrokken ondernemingen  
a) beperkingen op te leggen welke voor het bereiken van deze doelstellingen niet onmisbaar zijn,  
b) de mogelijkheid te geven, voor een wezenlijk deel van de betrokken producten de mededinging 
uit te schakelen.  
Artikel 102  
(oud artikel 82 VEG)  
Onverenigbaar met de interne markt en verboden, voor zover de handel tussen lidstaten daardoor 
ongunstig kan worden beïnvloed, is het, dat een of meer ondernemingen misbruik maken van een 
machtspositie op de interne markt of op een wezenlijk deel daarvan.  
Dit misbruik kan met name bestaan in:  
a) het rechtstreeks of zijdelings opleggen van onbillijke aan- of verkoopprijzen of van andere 
onbillijke contractuele voorwaarden;  
b) het beperken van de productie, de afzet of de technische ontwikkeling ten nadele van de ver ­
bruikers;  
c) het toepassen ten opzichte van handelspartners van ongelijke voorwaarden bij gelijkwaardige 
prestaties, hun daarmede nadeel berokkenend bij de mededinging;  
d) het feit dat het sluiten van overeenkomsten afhankelijk wordt gesteld van het aanvaarden door de 
handelspartners van bijkomende prestaties, welke naar hun aard of volgens het handelsgebruik geen verband houden met het onderwerp van deze overeenkomsten.  
Artikel 103
 
(oud artikel 83 VEG)  
1. De verordeningen of richtlijnen dienstig voor de toepassing van de beginselen neergelegd in de 
artikelen 101 en 102 worden door de Raad, op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement, vastgesteld.  
2. De in lid 1 bedoelde voorschriften hebben met name ten doel:
 
a) nakoming van de in artikel 101, lid 1, en in artikel 102 bedoelde verbodsbepalingen te verzekeren 
door de instelling van geldboeten en dwangsommen;NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/89
b) de wijze van toepassing van artikel 101, lid 3, vast te stellen met inachtneming van de noodzaak, 
enerzijds een doeltreffend toezicht te verzekeren, anderzijds de administratieve controle zoveel 
mogelijk te vereenvoudigen;  
c) in voorkomende gevallen, de werkingssfeer van de bepalingen van de artikelen 101 en 102 voor 
de verschillende bedrijfstakken nader vast te stellen;  
d) de taak van de Commissie onderscheidenlijk van het Hof van Justitie van de Europese Unie bij de 
toepassing van de in dit lid bedoelde bepalingen vast te stellen;  
e) de verhouding vast te stellen tussen de nationale wetgevingen enerzijds en de bepalingen van deze 
afdeling, alsmede de uitvoeringsbepalingen van dit artikel anderzijds.  
Artikel 104  
(oud artikel 84 VEG)  
Tot op het tijdstip van inwerkingtreding van de voorschriften, op grond van artikel 103 vastgesteld, 
beslissen de autoriteiten van de lidstaten over de toelaatbaarheid van mededingingsregelingen en over het misbruik maken van een machtspositie op de interne markt, in overeenstemming met hun 
nationale recht en de in artikel 101, met name lid 3, en in artikel 102 neergelegde bepalingen.  
Artikel 105
 
(oud artikel 85 VEG)  
1. Onverminderd het in artikel 104 bepaalde, waakt de Commissie voor de toepassing van de in 
de artikelen 101 en 102 neergelegde beginselen. Op verzoek van een lidstaat of ambtshalve, en in 
samenwerking met de bevoegde autoriteiten van de lidstaten, welke haar daarbij behulpzaam zijn, 
stelt zij een onderzoek in naar de gevallen van vermoedelijke inbreuk op bovengenoemde beginselen. 
Indien haar blijkt dat inbreuk is gepleegd, stelt zij passende middelen voor om daaraan een eind te 
maken.  
2. Wordt aan deze inbreuken geen eind gemaakt, dan stelt de Commissie de inbreuk op de 
beginselen in een met redenen omkleed besluit vast. Zij kan haar besluit bekendmaken en de 
lidstaten machtigen de noodzakelijke tegenmaatregelen, waarvan zij de voorwaarden en de wijze 
van toepassing bepaalt, te treffen om de toestand te verhelpen.  
3. De Commissie kan verordeningen vaststellen betreffende groepen overeenkomsten ten aanzien 
waarvan de Raad overeenkomstig artikel 103, lid 2, onder b), een verordening of een richtlijn heeft 
vastgesteld.  
Artikel 106  
(oud artikel 86 VEG)  
1. De lidstaten nemen of handhaven met betrekking tot de openbare bedrijven en de onder ­
nemingen waaraan zij bijzondere of uitsluitende rechten verlenen, geen enkele maatregel welke in 
strijd is met de regels van de Verdragen, met name die bedoeld in de artikelen 18 en 101 tot en met 
109.NL C 83/90 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
2. De ondernemingen belast met het beheer van diensten van algemeen economisch belang of die 
het karakter dragen van een fiscaal monopolie, vallen onder de regels van de Verdragen, met name 
onder de mededingingsregels, voor zover de toepassing daarvan de vervulling, in feite of in rechte, 
van de hun toevertrouwde bijzondere taak niet verhindert. De ontwikkeling van het handelsverkeer mag niet worden beïnvloed in een mate die strijdig is met het belang van de Unie.  
3. De Commissie waakt voor de toepassing van dit artikel en richt, voor zover nodig, passende 
richtlijnen of besluiten tot de lidstaten.
 
TWEEDE AFDELING  
STEUNMAATREGELEN VAN DE STATEN  
Artikel 107  
(oud artikel 87 VEG)  
1. Behoudens de afwijkingen waarin de Verdragen voorzien, zijn steunmaatregelen van de staten 
of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met 
de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.  
2. Met de interne markt zijn verenigbaar:  
a) steunmaatregelen van sociale aard aan individuele verbruikers op voorwaarde dat deze toegepast 
worden zonder onderscheid naar de oorsprong van de producten;  
b) steunmaatregelen tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buiten
­
gewone gebeurtenissen;  
c) steunmaatregelen aan de economie van bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland die 
nadeel ondervinden van de deling van Duitsland, voor zover deze steunmaatregelen noodzakelijk 
zijn om de door deze deling berokkende economische nadelen te compenseren. Vijf jaar na de 
inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon kan de Raad op voorstel van de Commissie een 
besluit tot intrekking van dit punt vaststellen.  
3. Als verenigbaar met de interne markt kunnen worden beschouwd:  
a) steunmaatregelen ter bevordering van de economische ontwikkeling van streken waarin de levens ­
standaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst en van de in 
artikel 349 bedoelde regio's, rekening houdend met hun structurele, economische en sociale 
situatie;  
b) steunmaatregelen om de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Euro ­
pees belang te bevorderen of een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen;NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/91
c) steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of 
van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het 
handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk 
belang wordt geschaad;  
d) steunmaatregelen om de cultuur en de instandhouding van het culturele erfgoed te bevorderen, 
wanneer door deze maatregelen de voorwaarden inzake het handelsverkeer en de mededingings ­
voorwaarden in de Unie niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad; 
e) andere soorten van steunmaatregelen aangewezen bij besluit van de Raad, op voorstel van de 
Commissie.  
Artikel 108
 
(oud artikel 88 VEG)  
1. De Commissie onderwerpt tezamen met de lidstaten de in die staten bestaande steunregelingen 
aan een voortdurend onderzoek. Zij stelt de dienstige maatregelen voor, welke de geleidelijke ont ­
wikkeling of de werking van de interne markt vereist.  
2. Indien de Commissie, na de belanghebbenden te hebben aangemaand hun opmerkingen te 
maken, vaststelt dat een steunmaatregel door een staat of met staatsmiddelen bekostigd, volgens 
artikel 107 niet verenigbaar is met de interne markt of dat van deze steunmaatregel misbruik wordt 
gemaakt, bepaalt zij dat de betrokken staat die steunmaatregel moet opheffen of wijzigen binnen de door haar vast te stellen termijn.  
Indien deze staat dat besluit niet binnen de gestelde termijn nakomt, kan de Commissie of iedere 
andere belanghebbende staat zich in afwijking van de artikelen 258 en 259 rechtstreeks tot het Hof van Justitie van de Europese Unie wenden.  
Op verzoek van een lidstaat kan de Raad met eenparigheid van stemmen beslissen dat een door die 
staat genomen of te nemen steunmaatregel in afwijking van de bepalingen van artikel 107 of van de 
in artikel 109 bedoelde verordeningen als verenigbaar moet worden beschouwd met de interne 
markt, indien buitengewone omstandigheden een dergelijk besluit rechtvaardigen. Als de Commissie 
met betrekking tot deze steunmaatregel de in de eerste alinea van dit lid vermelde procedure heeft 
aangevangen, wordt deze door het verzoek van de betrokken staat aan de Raad geschorst, totdat de 
Raad zijn standpunt heeft bepaald.  
Evenwel, indien de Raad binnen een termijn van drie maanden te rekenen van het verzoek zijn 
standpunt niet heeft bepaald, beslist de Commissie.
 
3. De Commissie wordt van elk voornemen tot invoering of wijziging van steunmaatregelen tijdig 
op de hoogte gebracht, om haar opmerkingen te kunnen maken. Indien zij meent dat zulk een 
voornemen volgens artikel 107 onverenigbaar is met de interne markt, vangt zij onverwijld de in het 
vorige lid bedoelde procedure aan. De betrokken lidstaat kan de voorgenomen maatregelen niet tot 
uitvoering brengen voordat die procedure tot een eindbeslissing heeft geleid.NL C 83/92 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
4. De Commissie kan verordeningen vaststellen betreffende de soorten van staatssteun waar ­
omtrent de Raad overeenkomstig artikel 109 heeft bepaald dat zij van de in lid 3 van dit artikel 
bedoelde procedure kunnen worden vrijgesteld.  
Artikel 109  
(oud artikel 89 VEG)  
De Raad kan op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement alle 
verordeningen vaststellen, dienstig voor de toepassing van de artikelen 107 en 108, en met name de voorwaarden voor de toepassing van artikel 108, lid 3, bepalen alsmede de van die procedure 
vrijgestelde soorten van steunmaatregelen.
 
HOOFDSTUK 2  
BEPALINGEN BETREFFENDE BELASTINGEN  
Artikel 110  
(oud artikel 90 VEG)  
De lidstaten heffen op producten van de overige lidstaten, al dan niet rechtstreeks, geen hogere 
binnenlandse belastingen van welke aard ook dan die welke, al dan niet rechtstreeks, op gelijksoortige nationale producten worden geheven.  
Bovendien heffen de lidstaten op de producten van de overige lidstaten geen zodanige binnenlandse 
belastingen, dat daardoor andere producties zijdelings worden beschermd.  
Artikel 111
 
(oud artikel 91 VEG)  
Bij de uitvoer van producten naar het grondgebied van een der lidstaten mag de teruggave van 
binnenlandse belastingen niet het bedrag overschrijden dat daarop al dan niet rechtstreeks geheven is.  
Artikel 112  
(oud artikel 92 VEG)  
Met betrekking tot andere belastingen dan de omzetbelasting, de accijnzen en de overige indirecte 
belastingen mogen vrijstellingen en teruggaven bij uitvoer naar de andere lidstaten slechts worden 
verleend en compenserende belastingen bij invoer uit de lidstaten slechts worden geheven, voor zover 
de bedoelde maatregelen van tevoren voor een beperkte periode door de Raad op voorstel van de 
Commissie zijn goedgekeurd.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/93
Artikel 113  
(oud artikel 93 VEG)  
De Raad stelt en na raadpleging van het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité 
met eenparigheid van stemmen, volgens een bijzondere wetgevingsprocedure, de bepalingen vast die 
betrekking hebben op de harmonisatie van de wetgevingen inzake de omzetbelasting, de accijnzen en 
de andere indirecte belastingen, voor zover deze harmonisatie noodzakelijk is om de instelling en de 
werking van de interne markt te bewerkstelligen en concurrentieverstoringen te voorkomen.  
HOOFDSTUK 3  
DE AANPASSING VAN DE WETGEVINGEN  
Artikel 114  
(oud artikel 95 VEG)  
1. Tenzij in de Verdragen anders is bepaald, zijn de volgende bepalingen van toepassing voor de 
verwezenlijking van de doeleinden van artikel 26. Het Europees Parlement en de Raad stellen volgens 
de gewone wetgevingsprocedure en na raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité de maat ­
regelen vast inzake de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van 
de lidstaten die de instelling en de werking van de interne markt betreffen.  
2. Lid 1 is niet van toepassing op de fiscale bepalingen, op de bepalingen inzake het vrije verkeer 
van personen en op de bepalingen inzake de rechten en belangen van werknemers.  
3. De Commissie zal bij haar in lid 1 bedoelde voorstellen op het gebied van de volksgezondheid, 
de veiligheid, de milieubescherming en de consumentenbescherming uitgaan van een hoog bescher ­
mingsniveau, daarbij in het bijzonder rekening houdend met alle nieuwe ontwikkelingen die op wetenschappelijke gegevens zijn gebaseerd. Ook het Europees Parlement en de Raad zullen binnen 
hun respectieve bevoegdheden deze doelstelling trachten te verwezenlijken.  
4. Wanneer een lidstaat het, nadat door het Europees Parlement en de Raad, door de Raad of door 
de Commissie een harmonisatiemaatregel is genomen, noodzakelijk acht nationale bepalingen te 
handhaven die hun rechtvaardiging vinden in gewichtige eisen als bedoeld in artikel 36 of verband 
houdend met de bescherming van het milieu of het arbeidsmilieu, geeft hij zowel van die bepalingen 
als van de redenen voor het handhaven ervan, kennis aan de Commissie.  
5. Wanneer een lidstaat het, nadat door het Europees Parlement en de Raad, door de Raad of door 
de Commissie een harmonisatiemaatregel is genomen, noodzakelijk acht, nationale bepalingen te 
treffen die gebaseerd zijn op nieuwe wetenschappelijke gegevens die verband houden met de be
­
scherming van het milieu of het arbeidsmilieu vanwege een specifiek probleem dat zich in die lidstaat 
heeft aangediend nadat de harmonisatiemaatregel is genomen, stelt hij de Commissie voorts, onver ­
minderd lid 4, in kennis van de voorgenomen bepalingen en de redenen voor het vaststellen ervan.NL C 83/94 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
6. Binnen zes maanden na de in de leden 4 en 5 bedoelde kennisgevingen keurt de Commissie de 
betrokken nationale bepalingen goed of wijst die af, nadat zij heeft nagegaan of zij al dan niet een 
middel tot willekeurige discriminatie, een verkapte beperking van de handel tussen de lidstaten, of 
een hinderpaal voor de werking van de interne markt vormen.  
Indien de Commissie binnen deze termijn geen besluit neemt, worden de in lid 4 en lid 5 bedoelde 
nationale bepalingen geacht te zijn goedgekeurd.  
Indien het complexe karakter van de aangelegenheid zulks rechtvaardigt en er geen gevaar bestaat 
voor de gezondheid van de mens, kan de Commissie de betrokken lidstaat ervan in kennis stellen dat 
de in dit lid bedoelde termijn met ten hoogste zes maanden kan worden verlengd.  
7. Indien een lidstaat krachtens lid 6 gemachtigd is om nationale bepalingen te handhaven of te 
treffen die afwijken van een harmonisatiemaatregel, onderzoekt de Commissie onverwijld of er een 
aanpassing van die maatregel moet worden voorgesteld.  
8. Indien een lidstaat een specifiek probleem in verband met volksgezondheid aan de orde stelt op 
een gebied waarop eerder harmonisatiemaatregelen zijn genomen, brengt hij dit ter kennis van de 
Commissie die onverwijld onderzoekt of zij passende maatregelen aan de Raad moet voorstellen.  
9. In afwijking van de procedure van de artikelen 258 en 259 kan de Commissie of een lidstaat 
zich rechtstreeks tot het Hof van Justitie van de Europese Unie wenden indien zij/hij meent dat een 
andere lidstaat misbruik maakt van de in dit artikel bedoelde bevoegdheden.  
10. Bovenbedoelde harmonisatiemaatregelen omvatten, in passende gevallen, een vrijwaringsclau ­
sule die de lidstaten machtigt om, op grond van één of meer van de in artikel 36 bedoelde niet- 
economische redenen, voorlopige maatregelen te treffen die aan toetsingsprocedure van de Unie 
worden onderworpen.  
Artikel 115  
(oud artikel 94 VEG)  
Onverminderd artikel 114 stelt de Raad na raadpleging van het Europees Parlement en het Eco ­
nomisch en Sociaal Comité met eenparigheid van stemmen, volgens een bijzondere wetgevingspro ­
cedure, richtlijnen vast voor de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepa ­
lingen der lidstaten welke rechtstreeks van invloed zijn op de instelling of de werking van de interne markt.  
Artikel 116
 
(oud artikel 96 VEG)  
Ingeval de Commissie vaststelt dat een dispariteit tussen de wettelijke of bestuursrechtelijke bepalin ­
gen der lidstaten de mededingingsvoorwaarden op de interne markt vervalst en zodoende een distorsie veroorzaakt welke moet worden opgeheven, raadpleegt zij de betrokken lidstaten.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/95
Indien deze raadpleging niet leidt tot overeenstemming waardoor de betrokken distorsie wordt 
opgeheven, stellen het Europees Parlement en de Raad, volgens de gewone wetgevingsprocedure, 
de voor dat doel noodzakelijke richtlijnen vast. Ook andere dienstige maatregelen waarin de Ver ­
dragen voorzien, kunnen worden vastgesteld.  
Artikel 117  
(oud artikel 97 VEG)  
1. Wanneer er aanleiding bestaat te vrezen dat de vaststelling of de wijziging van een wettelijke of 
bestuursrechtelijke bepaling een distorsie in de zin van artikel 116 veroorzaakt, raadpleegt de lidstaat, 
die daartoe wil overgaan, de Commissie. Na de lidstaten te hebben geraadpleegd, beveelt de Com ­
missie de betrokken staten passende maatregelen aan om deze distorsie te voorkomen.  
2. Indien de staat die nationale bepalingen wil vaststellen of wijzigen niet handelt overeenkomstig 
de aanbeveling welke de Commissie hem heeft gedaan, kan bij toepassing van artikel 116 van de andere lidstaten niet worden verlangd dat zij hun nationale bepalingen wijzigen om deze distorsie op 
te heffen. Indien de lidstaat die aan de aanbeveling van de Commissie geen gevolg heeft gegeven, een 
distorsie veroorzaakt waarvan alleen hijzelf nadeel ondervindt, zijn de bepalingen van artikel 116 niet van toepassing.  
Artikel 118 
In het kader van de totstandbrenging en de werking van de interne markt stellen het Europees 
Parlement en de Raad, volgens de gewone wetgevingsprocedure, de maatregelen vast voor de invoe
­
ring van Europese titels om een eenvormige bescherming van de intellectuele eigendomsrechten in de hele Unie te bewerkstelligen, en voor de instelling van op het niveau van de Unie gecentraliseerde machtigings-, coördinatie- en controleregelingen.  
De Raad stelt, volgens een bijzondere wetgevingsprocedure, bij verordeningen de talenregelingen met 
betrekking tot de Europese titels vast. De Raad besluit met eenparigheid van stemmen, na raadpleging 
van het Europees Parlement.  
TITEL VIII
 
ECONOMISCH EN MONETAIR BELEID  
Artikel 119  
(oud artikel 4 VEG)  
1. Teneinde de in artikel 3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie genoemde doelstellingen 
te bereiken, omvat het optreden van de lidstaten en de Unie, onder de voorwaarden waarin de 
Verdragen voorzien, de invoering van een economisch beleid dat gebaseerd is op de nauwe coördi ­
natie van het economisch beleid van de lidstaten, op de interne markt en op de uitwerking van 
gemeenschappelijke doelstellingen en dat wordt gevoerd met inachtneming van het beginsel van een 
openmarkteconomie met vrije mededinging.NL C 83/96 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
2. Gelijktijdig daarmee omvat dit optreden, onder de voorwaarden en volgens de procedures 
waarin de Verdragen voorzien, één munt, de euro, alsmede het bepalen en voeren van één monetair 
en wisselkoersbeleid, beide met als hoofddoel het handhaven van prijsstabiliteit en, onverminderd 
deze doelstelling, het ondersteunen van het algemene economische beleid in de Unie, met inacht ­
neming van het beginsel van een openmarkteconomie met vrije mededinging.  
3. Dit optreden van de lidstaten en van de Unie impliceert de naleving van de volgende grond ­
beginselen: stabiele prijzen, gezonde overheidsfinanciën en monetaire condities en een houdbare betalingsbalans.
 
HOOFDSTUK 1  
ECONOMISCH BELEID  
Artikel 120  
(oud artikel 98 VEG)  
De lidstaten voeren hun economisch beleid teneinde bij te dragen tot de verwezenlijking van de 
doelstellingen van de Unie, als omschreven in artikel 3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, 
en in het kader van de in artikel 121, lid 2, bedoel de globale richtsnoeren. De lidstaten en de Unie 
handelen in overeenstemming met het beginsel van een openmarkteconomie met vrije mededinging, waarbij een doelmatige allocatie van middelen wordt bevorderd en met inachtneming van de begin
­
selen die zijn neergelegd in artikel 119.  
Artikel 121  
(oud artikel 99 VEG)  
1. De lidstaten beschouwen hun economisch beleid als een aangelegenheid van gemeenschappelijk 
belang en coördineren het in het kader van de Raad, overeenkomstig het bepaalde in artikel 120.  
2. De Raad stelt, op aanbeveling van de Commissie, een ontwerp op voor de globale richtsnoeren 
voor het economisch beleid van de lidstaten en van de Unie, en legt zijn bevindingen in een verslag 
aan de Europese Raad voor.  
Aan de hand van dit verslag van de Raad bespreekt de Europese Raad een conclusie over de globale 
richtsnoeren voor het economisch beleid van de lidstaten en van de Unie.  
Uitgaande van deze conclusie neemt de Raad een aanbeveling aan, waarin deze globale richtsnoeren 
zijn vastgelegd. De Raad stelt het Europees Parlement van zijn aanbeveling in kennis.  
3. Teneinde een nauwere coördinatie van het economisch beleid en een aanhoudende conver ­
gentie van de economische prestaties van de lidstaten te verzekeren, ziet de Raad aan de hand van door de Commissie ingediende rapporten toe op de economische ontwikkelingen in elke lidstaat en 
in de Unie, alsmede op de overeenstemming van het economisch beleid met de in lid 2 bedoelde 
globale richtsnoeren en verricht hij regelmatig een algehele evaluatie.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/97
Met het oog op dit multilaterale toezicht verstrekken de lidstaten de Commissie informatie over de 
belangrijke maatregelen die zij in het kader van hun economisch beleid hebben genomen en alle 
andere informatie die zij nodig achten.  
4. Wanneer in het kader van de procedure van lid 3 blijkt dat het economisch beleid van een 
lidstaat niet overeenkomt met de in lid 2 bedoelde globale richtsnoeren of de goede werking van de economische en monetaire unie in gevaar dreigt te brengen, kan de Commissie een waarschuwing tot 
de betrokken lidstaat richten. De Raad kan op aanbeveling van de Commissie de nodige aanbeve
­
lingen tot de lidstaat richten. De Raad kan op voorstel van de Commissie besluiten zijn aanbeve ­
lingen openbaar te maken.  
In het kader van dit lid besluit de Raad zonder rekening te houden met de stem van het lid van de 
Raad dat de betrokken lidstaat vertegenwoordigt.  
De gekwalificeerde meerderheid van de overige leden van de Raad wordt bepaald overeenkomstig 
artikel 238, lid 3, onder a).  
5. De voorzitter van de Raad en de Commissie brengen het Europees Parlement verslag uit over de 
resultaten van het multilaterale toezicht. De voorzitter van de Raad kan worden verzocht om voor de 
bevoegde commissie van het Europees Parlement te verschijnen, indien de Raad zijn aanbevelingen openbaar heeft gemaakt.  
6. Het Europees Parlement en de Raad kunnen volgens de gewone wetgevingsprocedure bij 
verordeningen nadere bepalingen vaststellen voor de in de leden 3 en 4 bedoelde multilaterale 
toezichtprocedure.  
Artikel 122
 
(oud artikel 100 VEG)  
1. Onverminderd de overige procedures waarin de Verdragen voorzien, kan de Raad op voorstel 
van de Commissie in een geest van solidariteit tussen de lidstaten bij besluit de voor de economische situatie passende maatregelen vaststellen, met name indien zich bij de voorziening van bepaalde 
producten, in het bijzonder op energiegebied, ernstige moeilijkheden voordoen.
 
2. In geval van moeilijkheden of ernstige dreiging van grote moeilijkheden in een lidstaat, die 
worden veroorzaakt door natuurrampen of buitengewone gebeurtenissen die deze lidstaat niet kan 
beheersen, kan de Raad op voorstel van de Commissie, onder bepaalde voorwaarden financiële 
bijstand van de Unie aan de betrokken lidstaat verlenen. De voorzitter van de Raad stelt het Europees 
Parlement van het genomen besluit in kennis.NL C 83/98 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 123  
(oud artikel 101 VEG)  
1. Het verlenen van voorschotten in rekening-courant of andere kredietfaciliteiten bij de Europese 
Centrale Bank of de centrale banken van de lidstate n, (hierna „nationale centrale banken” te noemen), 
ten behoeve van instellingen, organen of instanties van de Unie, centrale overheden, regionale, lokale 
of andere overheden, andere publiekrechtelijke lichamen of openbare bedrijven van de lidstaten, 
alsmede het rechtstreeks van hen kopen door de Europese Centrale Bank of nationale centrale banken 
van schuldbewijzen, zijn verboden.  
2. Het bepaalde in lid 1 is niet van toepassing op kredietinstellingen die in handen van de 
overheid zijn en waaraan in het kader van de liquiditeitsvoorziening door centrale banken dezelfde behandeling door de nationale centrale banken en de Europese Centrale Bank wordt gegeven als aan 
particuliere kredietinstellingen.  
Artikel 124
 
(oud artikel 102 VEG)  
Niet op overwegingen van bedrijfseconomisch toezicht gebaseerde maatregelen waardoor instellingen, 
organen of instanties van de Unie, centrale overheden, regionale, lokale of andere overheden, andere publiekrechtelijke lichamen of openbare bedrijven van de lidstaten een bevoorrechte toegang tot de 
financiële instellingen krijgen, zijn verboden.  
Artikel 125
 
(oud artikel 103 VEG)  
1. De Unie is niet aansprakelijk voor de verbintenissen van centrale overheden, regionale, lokale of 
andere overheden, andere publiekrechtelijke lichamen of openbare bedrijven van de lidstaten en 
neemt deze verbintenissen niet over, onverminderd de wederzijdse financiële garanties voor de 
gemeenschappelijke uitvoering van een specifiek project. De lidstaten zijn niet aansprakelijk voor 
de verbintenissen van centrale overheden, regionale, lokale of andere overheden, andere publiek ­
rechtelijke lichamen of openbare bedrijven van een andere lidstaat en nemen deze verbintenissen niet over, onverminderd de wederzijdse financiële garanties voor de gemeenschappelijke uitvoering van 
een specifiek project.  
2. Indien nodig kan de Raad op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees 
Parlement, definities vaststellen voor de toepassing van de in de artikelen 123 en 124 en in dit artikel 
bedoelde verbodsbepalingen.  
Artikel 126
 
(oud artikel 104 VEG)  
1. De lidstaten vermijden buitensporige overheidstekorten.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/99
2. De Commissie ziet toe op de ontwikkeling van de begrotingssituatie en de omvang van de 
overheidsschuld in de lidstaten, teneinde aanzienlijke tekortkomingen vast te stellen. Met name gaat 
de Commissie op basis van de volgende twee criteria na of de hand wordt gehouden aan de 
begrotingsdiscipline:  
a) of de verhouding tussen het voorziene of feitelijke overheidstekort en het bruto binnenlands 
product een bepaalde referentiewaarde overschrijdt, tenzij:  
— hetzij de verhouding in aanzienlijke mate en voortdurend is afgenomen en een niveau heeft 
bereikt dat de referentiewaarde benadert;  
— hetzij de overschrijding van de referentiewaarde slechts van uitzonderlijke en tijdelijke aard is 
en de verhouding dicht bij de referentiewaarde blijft;  
b) of de verhouding tussen de overheidsschuld en het bruto binnenlands product een bepaalde 
referentiewaarde overschrijdt, tenzij de verhouding in voldoende mate afneemt en de referentie ­
waarde in een bevredigend tempo benadert.  
De referentiewaarden worden nader omschreven in het aan de Verdragen gehechte protocol betref ­
fende de procedure bij buitensporige tekorten.  
3. Indien een lidstaat niet voldoet aan deze of aan een van deze criteria, stelt de Commissie een 
verslag op. In het verslag van de Commissie wordt er tevens rekening mee gehouden of het 
overheidstekort groter is dan de investeringsuitgaven van de overheid en worden alle andere relevante 
factoren in aanmerking genomen, met inbegrip van de economische en budgettaire situatie van de 
lidstaat op middellange termijn.  
Voorts kan de Commissie een verslag opstellen indien zij — ook al is aan de criteria voldaan — van 
mening is dat er gevaar voor een buitensporig tekort in een lidstaat aanwezig is.  
4. Het Economisch en Financieel Comité brengt advies uit over het verslag van de Commissie.  
5. Indien de Commissie van oordeel is dat er in een lidstaat een buitensporig tekort bestaat of kan 
ontstaan, richt zij een advies tot de betrokken lidstaat en brengt zij de Raad daarvan op de hoogte.  
6. Op voorstel van de Commissie en rekening houdend met de opmerkingen die de betrokken 
lidstaat eventueel wenst te maken, besluit de Raad, na een algehele evaluatie te hebben gemaakt, of er 
al dan niet een buitensporig tekort bestaat.  
7. Wanneer de Raad overeenkomstig lid 6 beslui t dat er sprake is van een buitensporig tekort, 
stelt hij, op aanbeveling van de Commissie, zonder ongegronde vertraging de aanbevelingen vast die 
hij tot de betrokken lidstaat richt opdat deze binnen een bepaalde termijn een eind maakt aan het 
tekort. Behoudens het bepaalde in lid 8, worden deze aanbevelingen niet openbaar gemaakt.  
8. Wanneer de Raad vaststelt dat binnen de voorgeschreven periode geen effectief gevolg aan zijn 
aanbevelingen is gegeven, kan hij zijn aanbevelingen openbaar maken.NL C 83/100 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
9. Wanneer een lidstaat blijft verzuimen uitvoering te geven aan de aanbevelingen van de Raad, 
kan de Raad besluiten de betrokken lidstaat aan te manen binnen een voorgeschreven termijn 
maatregelen te treffen om het tekort te verminderen in de mate die de Raad nodig acht om de 
situatie te verhelpen.  
In dat geval kan de Raad de betrokken lidstaat verzoeken volgens een nauwkeurig tijdschema verslag 
uit te brengen, teneinde na te gaan welke aanpassingsmaatregelen die lidstaat heeft getroffen.  
10. Het recht om een klacht in te dienen, als bedoeld in de artikelen 258 en 259, kan niet worden 
uitgeoefend in het kader van de toepassing van de leden 1 tot en met 9 van dit artikel.  
11. Zolang een lidstaat zich niet voegt naar een overeenkomstig lid 9 genomen besluit, kan de 
Raad één of meer van de volgende maatregelen toepassen of in voorkomend geval versterken:  
— eisen dat de betrokken lidstaat door de Raad te bepalen aanvullende informatie openbaar maakt 
voordat hij obligaties en andere waardepapieren uitgeeft;  
— de Europese Investeringsbank verzoeken haar beleid inzake kredietverstrekking ten aanzien van 
de betrokken lidstaat opnieuw te bezien;  
— eisen dat de betrokken lidstaat bij de Unie een niet-rentedragend bedrag van een passende 
omvang deponeert, totdat het buitensporige tekort naar het oordeel van de Raad is gecorrigeerd;  
— boeten van een passende omvang opleggen.  
De voorzitter van de Raad stelt het Europees Parlement van de genomen besluiten in kennis.  
12. De Raad trekt de in de leden 6 tot en met 9 en 11 bedoelde besluiten of aanbevelingen of 
sommige daarvan in, indien hij van oordeel is dat het buitensporige tekort in de betrokken lidstaat is gecorrigeerd. Indien de Raad voordien aanbevelingen openbaar heeft gemaakt, legt hij, zodra het besluit uit hoofde van lid 8 is ingetrokken, een openbare verklaring af waarin wordt gezegd dat er 
niet langer een buitensporig tekort in de betrokken lidstaat bestaat.  
13. De in de leden 8, 9, 11 en 12 bedoelde besluiten worden door de Raad op aanbeveling van de 
Commissie genomen.  
Wanneer de Raad de in de leden 6 tot en met 9, 11 en 12 bedoelde maatregelen neemt, houdt hij 
geen rekening met de stem van het lid van de Raad dat de betrokken lidstaat vertegenwoordigt.  
De gekwalificeerde meerderheid van de overige leden van de Raad wordt bepaald overeenkomstig 
artikel 238, lid 3, onder a).  
14. Verdere bepalingen betreffende de tenuitvoerlegging van de in dit artikel omschreven pro
­
cedure zijn opgenomen in het aan de Verdragen gehechte protocol betreffende de procedure bij 
buitensporige tekorten.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/101
Na raadpleging van het Europees Parlement en van de Europese Centrale Bank, neemt de Raad met 
eenparigheid van stemmen, volgens een bijzondere wetgevingsprocedure, passende bepalingen aan 
die in de plaats van voornoemd protocol komen.  
Onder voorbehoud van de andere bepalingen van dit lid, stelt de Raad op voorstel van de Commissie 
en na raadpleging van het Europees Parlement, nadere voorschriften en definities voor de toepassing 
van de bepalingen van dit protocol vast.  
HOOFDSTUK 2  
MONETAIR BELEID  
Artikel 127  
(oud artikel 105 VEG)  
1. Het hoofddoel van het Europees Stelsel van Centrale Banken (hierna „ESCB” te noemen), is het 
handhaven van prijsstabiliteit. Onverminderd het doel van prijsstabiliteit ondersteunt het ESCB het algemene economische beleid in de Unie teneinde bij te dragen tot de verwezenlijking van de in artikel 3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie omschreven doelstellingen van de Unie. Het 
ESCB handelt in overeenstemming met het beginsel van een open-markteconomie met vrije mede
­
dinging, waarbij een doelmatige allocatie van middelen wordt bevorderd, en met inachtneming van 
de beginselen die zijn neergelegd in artikel 119.  
2. De via het ESCB uit te voeren fundamentele taken zijn:  
— het bepalen en ten uitvoer leggen van het monetair beleid van de Unie;  
— het verrichten van valutamarktoperaties in overeenstemming met de bepalingen van artikel 219;  
— het aanhouden en beheren van de officiële externe reserves van de lidstaten;  
— het bevorderen van een goede werking van het betalingsverkeer.  
3. Het bepaalde in lid 2, derde streepje, laat het aanhouden en beheren van werksaldi in buiten ­
landse valuta's door de regeringen van de lidstaten onverlet.  
4. De Europese Centrale Bank wordt geraadpleegd:  
— over elk voorstel voor een besluit van de Unie op de gebieden die onder haar bevoegdheid vallen;  
— door de nationale autoriteiten over elk ontwerp van wettelijke bepaling op de gebieden die onder 
haar bevoegdheid vallen, doch binnen de grenzen en onder de voorwaarden die de Raad volgens 
de procedure van artikel 129, lid 4, vaststelt.  
De Europese Centrale Bank kan advies uitbrengen aan de geëigende instellingen, organen of instanties 
van de Unie of aan nationale autoriteiten omtrent aangelegenheden op de gebieden die onder haar 
bevoegdheid vallen.NL C 83/102 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
5. Het ESCB draagt bij tot een goede beleidsvoering van de bevoegde autoriteiten ten aanzien van 
het bedrijfseconomisch toezicht op kredietinstellingen en de stabiliteit van het financiële stelsel.  
6. De Raad kan volgens een bijzondere wetgevingsprocedure bij verordeningen, na raadpleging 
van het Europees Parlement en de Europese Centrale Bank, met eenparigheid van stemmen besluiten 
aan de Europese Centrale Bank specifieke taken op te dragen betreffende het beleid op het gebied van 
het bedrijfseconomisch toezicht op kredietinstellingen en andere financiële instellingen, met uitzon ­
dering van verzekeringsondernemingen.  
Artikel 128  
(oud artikel 106 VEG)  
1. De Europese Centrale Bank heeft het alleenrecht machtiging te geven tot de uitgifte van bank ­
biljetten in euro binnen de Unie. De Europese Centrale Bank en de nationale centrale banken mogen 
bankbiljetten uitgeven. De door de Europese Centrale Bank en de nationale centrale banken uitge ­
geven bankbiljetten zijn de enige bankbiljetten die binnen de Unie de hoedanigheid van wettig betaalmiddel hebben.  
2. De lidstaten kunnen munten in euro uitgeven, onder voorbehoud van goedkeuring van de 
Europese Centrale Bank met betrekking tot de omvang van de uitgifte. De Raad kan, op voorstel van 
de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement en de Europese Centrale Bank, maat
­
regelen nemen om de nominale waarden en technische specificaties van alle voor circulatie bestemde 
munten te harmoniseren voor zover dit nodig is voor een goede circulatie van munten binnen de 
Unie.  
Artikel 129  
(oud artikel 107 VEG)  
1. Het ESCB wordt bestuurd door de besluitvormende organen van de Europese Centrale Bank, te 
weten de Raad van bestuur en de directie.  
2. De statuten van het Europees Stelsel van Centrale Banken en van de Europese Centrale Bank 
(hierna „statuten van het ESCB en van de ECB” te noemen) zijn opgenomen in een aan de Verdragen 
gehecht protocol.  
3. Artikelen 5.1, 5.2, 5.3, 17, 18, 19.1, 22, 23, 24, 26, 32.2, 32.3, 32.4, 32.6, 33.1 a) en 36 van 
de statuten van het ESCB en van de ECB kunnen door het Europees Parlement en de Raad worden 
gewijzigd volgens de gewone wetgevingsprocedure. Zij besluiten hetzij op aanbeveling van de Euro ­
pese Centrale Bank en na raadpleging van de Commissie, hetzij op voorstel van de Commissie en na 
raadpleging van de Europese Centrale Bank.  
4. De in de artikelen 4, 5.4, 19.2, 20, 28.1, 29.2, 30.4 en 34.3 van de statuten van het ESCB en 
van de ECB bedoelde bepalingen worden door de Raad aangenomen hetzij op voorstel van de 
Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement en de Europese Centrale Bank, hetzij 
op aanbeveling van de Europese Centrale Bank en na raadpleging van het Europees Parlement en 
de Commissie.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/103
Artikel 130  
(oud artikel 108 VEG)  
Bij de uitoefening van de bevoegdheden en het vervullen van de taken en plichten die bij de 
Verdragen en de statuten van het ESCB en van de ECB aan hen zijn opgedragen, is het noch de 
Europese Centrale Bank, noch een nationale centrale bank, noch enig lid van hun besluitvormende 
organen toegestaan instructies te vragen aan dan wel te aanvaarden van instellingen, organen of 
instanties van de Unie, van regeringen van lidstaten of van enig ander orgaan. De instellingen, 
organen of instanties van de Unie alsmede de regeringen van de lidstaten verplichten zich ertoe 
dit beginsel te eerbiedigen en niet te trachten de leden van de besluitvormende organen van de 
Europese Centrale Bank of van de nationale centrale banken bij de uitvoering van hun taken te 
beïnvloeden.  
Artikel 131  
(oud artikel 109 VEG)  
Iedere lidstaat draagt er zorg voor dat zijn nationale wetgeving, met inbegrip van de statuten van zijn 
nationale centrale bank, verenigbaar is met de Verdragen en met de statuten van het ESCB en van de 
ECB. 
Artikel 132  
(oud artikel 110 VEG)  
1. Ter uitvoering van de aan het ESCB opgedragen taken, zal de Europese Centrale Bank, over ­
eenkomstig het bepaalde in de Verdragen en onder de voorwaarden van de statuten van het ESCB en 
van de ECB:  
— verordeningen vaststellen voor zover nodig voor de uitvoering van de taken omschreven in 
artikel 3.1, eerste streepje, artikel 19.1, artikel 22 of artikel 25.2 van de statuten van het 
ESCB en van de ECB, alsmede in de gevallen die worden bepaald in de in artikel 129, lid 4, 
bedoelde besluiten van de Raad;  
— de besluiten geven die nodig zijn voor de uitvoering van de bij de Verdragen en de statuten van 
het ESCB en van de ECB aan het ESCB opgedragen taken;  
— aanbevelingen doen en adviezen uitbrengen.  
2. De Europese Centrale Bank kan besluiten haar besluiten, aanbevelingen en adviezen openbaar te 
maken.  
3. Binnen de grenzen en onder de voorwaarden die door de Raad volgens de procedure van 
artikel 129, lid 4, worden vastgesteld, is de Europese Centrale Bank gerechtigd om ondernemingen 
boeten of dwangsommen op te leggen bij niet-naleving van de verplichtingen krachtens haar ver ­
ordeningen en besluiten.NL C 83/104 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 133 
Onverminderd de bevoegdheden van de Europese Centrale Bank, stellen het Europees Parlement en 
de Raad, volgens de gewone wetgevingsprocedure, de maatregelen vast die nodig zijn voor het 
gebruik van de euro als enige munteenheid. Deze maatregelen worden vastgesteld na raadpleging van de Europese Centrale Bank.
 
HOOFDSTUK 3  
INSTITUTIONELE BEPALINGEN  
Artikel 134  
(oud artikel 114 VEG)  
1. Teneinde de coördinatie van het beleid van de lidstaten te bevorderen in de volle omvang die 
nodig is voor de werking van de interne markt, wordt een Economisch en Financieel comité ingesteld.  
2. Het Economisch en Financieel Comité heeft tot taak:  
— hetzij op verzoek van de Raad of van de Commissie, hetzij op eigen initiatief adviezen aan deze 
instellingen uit te brengen;  
— de economische en financiële toestand van de lidsta ten en van de Unie te volgen en terzake 
regelmatig aan de Raad en aan de Commissie verslag uit te brengen, inzonderheid wat betreft de 
financiële betrekkingen met derde landen en internationale instellingen;  
— onverminderd artikel 240, bij te dragen aan de voorbereiding van de werkzaamheden van de 
Raad, bedoeld in de artikelen 66 en 75, artikel 121, leden 2, 3, 4 en 6, de artikelen 122, 124, 125 en 126, artikel 127, lid 6, artikel 128, lid 2, artikel 128, leden 3 en 4, de artikelen 219 en 
138, artikel 143, leden 2 en 3, artikel 140, leden 2 en 3, en andere adviserende en voor
­
bereidende taken die de Raad aan het Comité heeft opgedragen, uit te voeren;  
— ten minste eenmaal per jaar de toestand te onderzoeken met betrekking tot het kapitaalverkeer en 
de vrijheid van het betalingsverkeer, zoals deze voortvloeien uit de toepassing van de Verdragen 
en van door de Raad genomen maatregelen; dit onderzoek heeft betrekking op alle maatregelen 
betreffende kapitaalverkeer en betalingsverkeer; het Comité brengt de Commissie en de Raad 
verslag uit over de resultaten van dit onderzoek.  
De lidstaten, de Commissie en de Europese Centrale Bank benoemen ieder ten hoogste twee leden 
van het Comité.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/105
3. De Raad stelt op voorstel van de Commissie en na raadpleging van de Europese Centrale Bank 
en het in dit artikel bedoelde Comité, nadere bepalingen betreffende de samenstelling van het 
Economisch en Financieel Comité vast. De voor zitter van de Raad stelt het Europees Parlement 
van het desbetreffende besluit in kennis.  
4. Naast de vervulling van de in lid 2 genoemde taken volgt het Comité, indien en zolang er 
lidstaten zijn met een derogatie als bedoeld in artikel 139, de monetaire en financiële toestand en de 
algemene regeling van het betalingsverkeer van die lidstaten en brengt het terzake regelmatig verslag 
uit aan de Raad en aan de Commissie.  
Artikel 135  
(oud artikel 115 VEG)  
De Raad of een lidstaat kan de Commissie verzoeken een aanbeveling of een voorstel te doen 
betreffende aangelegenheden die onder artikel 121, lid 4, artikel 126, met uitzondering van lid 
14, de artikelen 219, 138, en artikel 140, leden 1 en 3, vallen. De Commissie onderzoekt dit 
verzoek en legt haar conclusies onverwijld aan de Raad voor.  
HOOFDSTUK 4  
SPECIFIEKE BEPALINGEN VOOR DE LIDSTATEN 
DIE DE EURO ALS MUNT HEBBEN  
Artikel 136 
1. Om bij te dragen aan de goede werking van de economische en monetaire unie, en over ­
eenkomstig de desbetreffende bepalingen van de Verdragen stelt de Raad, overeenkomstig de pro ­
cedure van artikel 121 of van artikel 126, al naar het geval, met uitzondering van de procedure van 
artikel 126, lid 14, maatregelen vast voor de lidstaten die de euro als munt hebben:  
a) ter versterking van de coördinatie en de bewaking van hun begrotingsdiscipline;  
b) houdende bepaling van de richtsnoeren voor hun economisch beleid, met dien verstande dat deze 
verenigbaar moeten zijn met de richtsnoeren welke voor de gehele Unie zijn vastgesteld, en met 
het oog op de bewaking ervan.  
2. Met betrekking tot de in lid 1 bedoelde maatregelen hebben alleen leden van de Raad die 
lidstaten vertegenwoordigen welke de euro als munt hebben, stemrecht.  
De gekwalificeerde meerderheid van deze leden wordt bepaald overeenkomstig artikel 238, lid 3, 
onder a).NL C 83/106 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 137 
De nadere regels voor vergaderingen van de ministers van de lidstaten die de euro als munt hebben, 
worden vastgesteld in het protocol betreffende de Eurogroep.  
Artikel 138  
(oud artikel 111, lid 4, VEG)  
1. Teneinde de positie van de euro in het internationaal monetair stelsel veilig te stellen, stelt de 
Raad op voorstel van de Commissie een besluit vast houdende de gemeenschappelijke standpunten in 
de bevoegde internationale financiële instellingen en conferenties over kwesties die voor de Eco ­
nomische en Monetaire Unie van bijzonder belang zijn. De Raad besluit na raadpleging van de Europese Centrale Bank.  
2. De Raad kan op voorstel van de Commissie passende maatregelen vaststellen met het oog op 
een gezamenlijke vertegenwoordiging in de internationale financiële instellingen en conferenties. De Raad besluit na raadpleging van de Europese Centrale Bank.  
3. Met betrekking tot de in de leden 1 en 2 bedoelde maatregelen hebben alleen de leden van de 
Raad die lidstaten vertegenwoordigen welke de euro als munt hebben, stemrecht.  
De gekwalificeerde meerderheid van deze leden wordt bepaald overeenkomstig artikel 238, lid 3, 
onder a).
 
HOOFDSTUK 5  
OVERGANGSBEPALINGEN 
Artikel 139 
1. De lidstaten ten aanzien waarvan de Raad niet heeft besloten dat zij voldoen aan de nodige 
voorwaarden voor de invoering van de euro, worden hierna „lidstaten die vallen onder een derogatie” genoemd.  
2. De onderstaande bepalingen van de Verdragen zijn niet van toepassing op de lidstaten die 
onder een derogatie vallen:  
a) de aanneming van de onderdelen van de globale richtsnoeren voor het economisch beleid die in 
algemene zin betrekking hebben op de eurozone (artikel 121, lid 2);  
b) dwingende maatregelen om buitensporige tekorten te verminderen (artikel 126, leden 9 en 11);  
c) doelstellingen en taken van het ESCB (artikel 127, leden 1, 2, 3 en 5);  
d) uitgifte van de euro (artikel 128);
 
e) handelingen van de Europese Centrale Bank (artikel 132);NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/107
f) maatregelen met betrekking tot het gebruik van de euro (artikel 133);  
g) monetaire overeenkomsten en andere maatregelen in verband met het wisselkoersbeleid 
(artikel 219);  
h) aanwijzing van de leden van de directie van de Europese Centrale Bank (artikel 283, lid 2);  
i) besluiten houdende gemeenschappelijke standpunten in de bevoegde internationale financiële 
instellingen en conferenties over kwesties die voor de economische en monetaire unie van bij ­
zonder belang zijn (artikel 138, lid 1);  
j) maatregelen die een gezamenlijke vertegenwoordiging in de internationale financiële instellingen 
en conferenties verzekeren (artikel 138, lid 2).  
Derhalve wordt in de onder a) tot en met j) genoemde artikelen onder „lidstaten” verstaan „de 
lidstaten die de euro als munt hebben”.  
3. De lidstaten die onder een derogatie vallen, alsmede hun nationale centrale banken, zijn uit ­
gesloten van de rechten en plichten in het kader van het ESCB, overeenkomstig hoofdstuk IX van de 
statuten van het ESCB en van de ECB.  
4. De stemrechten van de leden van de Raad die de lidstaten vertegenwoordigen welke onder een 
derogatie vallen, worden geschorst tijdens de aanneming door de Raad van de maatregelen bedoeld in de in lid 2 opgesomde artikelen, alsmede in de volgende gevallen:  
a) bij de vaststelling van aanbevelingen die in het kader van het multilaterale toezicht worden gericht 
tot de lidstaten die de euro als munt hebben, met inbegrip van aanbevelingen over de stabiliteits
­
programma’s en waarschuwingen (artikel 121, lid 4);  
b) bij de aanneming van maatregelen inzake buitensporige tekorten ten aanzien van lidstaten die de 
euro als munt hebben (artikel 126, leden 6, 7, 8, 12 en 13).  
De gekwalificeerde meerderheid van de overige leden van de Raad wordt bepaald overeenkomstig 
artikel 238, lid 3, onder a).  
Artikel 140  
(oude artikelen 121, lid 1, 122, lid 2, tweede zin en 123, lid 5, VEG)  
1. Ten minste eens in de twee jaar of op verzoek van een lidstaat die onder een derogatie valt, 
brengen de Commissie en de Europese Centrale Bank aan de Raad verslag uit over de vooruitgang die 
door de onder een derogatie vallende lidstaten is geboekt bij de nakoming van hun verplichtingen 
met het oog op de totstandbrenging van de Economische en Monetaire Unie. Deze verslagenNL C 83/108 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
bevatten tevens een onderzoek naar de verenigbaarheid van de nationale wetgeving van elk van deze 
lidstaten, met inbegrip van de statuten van zijn nationale centrale bank, met artikel 130 en 
artikel 131 en de statuten van het ESCB en van de ECB. In deze verslagen wordt ook nagegaan 
of er een hoge mate van duurzame convergentie is bereikt, aan de hand van de mate waarin elke lidstaat aan de volgende criteria voldoet:  
— het bereiken van een hoge mate van prijsstabiliteit; dit blijkt uit een inflatiepercentage dat dicht 
ligt bij dat van ten hoogste de drie lidstaten die op het gebied van de prijsstabiliteit het best presteren;  
— het houdbare karakter van de situatie van de overheidsfinanciën; dit blijkt uit een begrotings
­
situatie van de overheid zonder een buitensporig tekort als bedoeld in artikel 126, lid 6;  
— de inachtneming van de normale fluctuatiemarges van het wisselkoersmechanisme van het Euro ­
pees Monetair Stelsel, gedurende ten minste twee jaar, zonder devaluatie ten opzichte van de 
euro;  
— de duurzaamheid van de door de lidstaat die onder een derogatie valt, bereikte convergentie en 
van zijn deelneming aan het wisselkoersmechanisme van het Europees Monetair Stelsel, hetgeen 
tot uitdrukking komt in het niveau van de rentevoet voor de lange termijn.  
De vier in dit lid genoemde criteria en de betreffende perioden tijdens welke daaraan moet worden 
voldaan, worden nader uitgewerkt in een aan de V erdragen gehecht protocol. In de verslagen van de 
Commissie en de Europese Centrale Bank wordt ook rekening gehouden met de resultaten van de 
integratie van de markten, de situatie en de ontwikkeling van de lopende rekeningen van de beta ­
lingsbalansen, en een onderzoek naar de ontwikkeling van de loonkosten per eenheid product en andere prijsindicatoren.  
2. Na raadpleging van het Europees parlement en na bespreking in de Europese Raad, besluit de 
Raad op voorstel van de Commissie, welke lidstaten met een derogatie volgens de criteria van lid 1, aan de noodzakelijke voorwaarden voldoen, en trekt hij de derogaties van de betrokken lidstaten in.  
De Raad besluit na een aanbeveling te hebben ontvangen van een gekwalificeerde meerderheid van 
diegenen onder zijn leden die de lidstaten vertegenwoordigen welke de euro als munt hebben. Deze 
leden handelen binnen zes maanden nadat de Raad het Commissievoorstel heeft ontvangen.  
De gekwalificeerde meerderheid van deze leden wordt bepaald overeenkomstig artikel 238, lid 3, 
onder a).
 
3. Indien overeenkomstig de procedure van lid 2, wordt besloten tot intrekking van een derogatie, 
stelt de Raad met eenparigheid van stemmen van de lidstaten die de euro als munt hebben en de 
betrokken lidstaat, op voorstel van de Commissie en na raadpleging van de Europese Centrale Bank,NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/109
onherroepelijk de koers vast waartegen de munteenheid van de betrokken lidstaat wordt vervangen 
door de Euro, en neemt hij de overige maatregelen die nodig zijn voor de invoering van de Euro als 
enige munteenheid in de betrokken lidstaat.  
Artikel 141  
(oude artikelen 123, lid 3 en 117, lid 2, eerste vijf streepjes, VEG)  
1. Indien en zolang er lidstaten met een derogatie zijn, wordt, onverminderd het bepaalde in 
artikel 129, lid 1, de in artikel 44 van de statuten van de ESCB en de ECB bedoelde Algemene Raad 
van de Europese Centrale Bank als derde besluitvormend orgaan van de Europese Centrale Bank 
gevormd.  
2. Indien en zolang er onder een derogatie vallende lidstaten zijn, heeft de Europese Centrale Bank 
ten aanzien van die lidstaten de taak:  
— de samenwerking tussen de nationale centrale banken van de lidstaten te versterken;  
— de coördinatie van het monetair beleid van de lidstaten te versterken teneinde prijsstabiliteit te 
verzekeren;  
— toe te zien op de werking van het wisselkoersmechanisme;  
— overleg te plegen over aangelegenheden die onder de bevoegdheid van de nationale centrale 
banken vallen en die van invloed zijn op de stabiliteit van de financiële instellingen en markten;  
— de vroegere taken uit te oefenen van het Europees Fonds voor monetaire samenwerking, die 
eerder waren overgenomen door het Europees Monetair Instituut.  
Artikel 142  
(oud artikel 124, lid 1, VEG)  
Iedere onder een derogatie vallende lidstaat behandelt zijn wisselkoersbeleid als een aangelegenheid 
van gemeenschappelijk belang. Daarbij houden de lidstaten rekening met de ervaring die is opgedaan 
bij de samenwerking in het kader van het wisselkoersmechanisme.  
Artikel 143  
(oud artikel 119 VEG)  
1. In geval van moeilijkheden of ernstig dreigende moeilijkheden in de betalingsbalans van een 
onder een derogatie vallende lidstaat, die voortvloeien hetzij uit het ontbreken van het globaal 
evenwicht van zijn balans hetzij uit de aard van zijn beschikbare deviezen, en die met name de 
werking van de interne markt of de verwezenlijking van de gemeenschappelijke handelspolitiek in 
gevaar kunnen brengen, onderwerpt de Commissie de toestand in die staat en de maatregelen welke 
hij overeenkomstig het bepaalde in de Verdragen met gebruikmaking van alle hem ten dienste 
staande middelen heeft genomen of kan nemen, onverwijld aan een onderzoek. De Commissie geeft 
de maatregelen aan die zij de betrokken staat aanbeveelt.NL C 83/110 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Indien de door de onder een derogatie vallende lidstaat getroffen en de door de Commissie in 
overweging gegeven maatregelen niet voldoende blijken te zijn om de ondervonden of dreigende 
moeilijkheden uit de weg te ruimen, doet de Commissie, na raadpleging van het Economisch en 
Financieel Comité, aan de Raad aanbevelingen tot wederzijdse bijstand en betreffende passende 
maatregelen om die moeilijkheden uit de weg te ruimen.  
De Commissie houdt de Raad regelmatig van de toestand en de ontwikkeling daarvan op de hoogte.  
2. De Raad kent de wederzijdse bijstand toe; hij stelt richtlijnen of besluiten vast die de voor ­
waarden en de wijze van toepassing daarvan bepalen. De wederzijdse bijstand kan met name de vorm 
aannemen van:  
a) een gezamenlijk optreden bij andere internationale organisaties waarop de onder een derogatie 
vallende lidstaten een beroep kunnen doen;  
b) maatregelen noodzakelijk om het zich verleggen van het handelsverkeer te vermijden, wanneer de 
onder een derogatie vallende lidstaat die in moeilijkheden verkeert, kwantitatieve beperkingen ten 
aanzien van derde landen handhaaft of wederinvoert;  
c) de verlening van beperkte kredieten door andere lidstaten, onder voorbehoud van hun toestem ­
ming.  
3. Indien de door de Commissie aanbevolen wederzijdse bijstand door de Raad niet wordt goed ­
gekeurd of wanneer de goedgekeurde wederzijdse bijstand en de getroffen maatregelen ontoereikend 
zijn, machtigt de Commissie de onder een derogatie vallende lidstaat die in moeilijkheden verkeert, 
vrijwaringsmaatregelen te nemen waarvan zij de voorwaarden en de wijze van toepassing bepaalt.  
De Raad kan deze machtiging intrekken en deze voorwaarden en wijze van toepassing wijzigen.  
Artikel 144  
(oud artikel 120 VEG)  
1. In geval van een plotselinge crisis in de betalingsbalans en indien een besluit in de zin van 
artikel 143, lid 2, niet onmiddellijk wordt genomen, kan een onder een derogatie vallende lidstaat te 
zijner bescherming de noodzakelijke vrijwaringsmaatregelen treffen. Die maatregelen moeten zo 
weinig mogelijk verstoringen in de werking van de interne markt teweegbrengen en mogen niet 
verder reiken dan strikt onvermijdelijk is om de plotseling opgetreden moeilijkheden te overwinnen.  
2. De Commissie en de andere lidstaten moeten van die vrijwaringsmaatregelen uiterlijk op het 
tijdstip van hun inwerkingtreding op de hoogte worden gebracht. De Commissie kan de Raad 
wederzijdse bijstand overeenkomstig artikel 143 aanbevelen.  
3. Op aanbeveling van de Commissie en na raadpleging van het Economisch en Financieel Comité 
kan de Raad besluiten dat de betrokken lidstaat bovenbedoelde vrijwaringsmaatregelen moet wijzi ­
gen, schorsen of intrekken.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/111
TITEL IX  
WERKGELEGENHEID  
Artikel 145  
(oud artikel 125 VEG)  
De lidstaten en de Unie streven overeenkomstig deze titel naar de ontwikkeling van een gecoördi ­
neerde strategie voor werkgelegenheid en in het bijzonder voor de bevordering van de scholing, de 
opleiding en het aanpassingsvermogen van de werkn emers en arbeidsmarkten die soepel reageren op 
economische veranderingen teneinde de doelstellingen van artikel 3 van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie te bereiken.  
Artikel 146  
(oud artikel 126 VEG)  
1. De lidstaten dragen door middel van hun werkgelegenheidsbeleid bij tot het bereiken van de in 
artikel 145 bedoelde doelstellingen op een wijze die verenigbaar is met de overeenkomstig 
artikel 121, lid 2, aangenomen globale richtsnoeren voor het economische beleid van de lidstaten en van de Unie.  
2. Rekening houdend met nationale gebruiken op het gebied van de verantwoordelijkheden van 
de sociale partners beschouwen de lidstaten het bevorderen van de werkgelegenheid als een aange
­
legenheid van gemeenschappelijke zorg en coördineren zij hun maatregelen op dit gebied binnen de Raad, overeenkomstig artikel 148.  
Artikel 147
 
(oud artikel 127 VEG)  
1. De Unie draagt bij tot een hoog werkgelegenheidsniveau door samenwerking tussen de lidstaten 
aan te moedigen en hun maatregelen te steunen en, indien nodig, aan te vullen. De bevoegdheden 
van de lidstaten worden daarbij geëerbiedigd.  
2. Bij het bepalen en uitvoeren van het beleid en de activiteiten van de Unie wordt rekening 
gehouden met de doelstelling van een hoog werkgelegenheidsniveau.  
Artikel 148  
(oud artikel 128 VEG)  
1. De Europese Raad beziet jaarlijks de werkgelegenheidssituatie in de Unie en neemt terzake 
conclusies aan, aan de hand van een gezamenlijk jaarverslag van de Raad en de Commissie.  
2. Op basis van de conclusies van de Europese Raad stelt de Raad jaarlijks, op voorstel van de 
Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité, het 
Comité van de Regio's en het in artikel 150 genoemde Raadgevend Comité voor de werkgelegenheid, 
richtsnoeren op, waarmee de lidstaten in hun werkgelegenheidsbeleid rekening houden. Deze richt ­
snoeren moeten verenigbaar zijn met de overeenkomstig artikel 121, lid 2, aangenomen globale richtsnoeren.NL C 83/112 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
3. Elke lidstaat legt jaarlijks aan de Raad en aan de Commissie een verslag voor over de belang ­
rijkste maatregelen welke genomen zijn om zijn werkgelegenheidsbeleid ten uitvoer te leggen in het 
licht van de in lid 2 bedoelde richtsnoeren inzake werkgelegenheid.  
4. Op basis van de in lid 3 bedoelde verslagen en na ontvangst van de adviezen van het 
Raadgevend Comité voor de werkgelegenheid verricht de Raad jaarlijks een onderzoek naar de tenuitvoerlegging van het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten in het licht van de richtsnoeren 
inzake werkgelegenheid. De Raad kan, op aanbeveling van de Commissie, aanbevelingen tot de 
lidstaten richten indien hij zulks in het licht van dat onderzoek dienstig acht.  
5. Op basis van de resultaten van dat onderzoek brengen de Raad en de Commissie jaarlijks 
gezamenlijk verslag uit aan de Europese Raad over de werkgelegenheidssituatie in de Unie en over de 
tenuitvoerlegging van de richtsnoeren inzake werkgelegenheid.  
Artikel 149
 
(oud artikel 129 VEG)  
Het Europees Parlement en de Raad kunnen volgens de gewone wetgevingsprocedure, na raadpleging 
van het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's, stimuleringsmaatregelen aannemen die erop gericht zijn de samenwerking tussen de lidstaten aan te moedigen en hun werkgelegenheidsbeleid te ondersteunen door middel van initiatieven ter ontwikkeling van de uit
­
wisseling van informatie en optimale praktijken, verstrekking van vergelijkende analyses en advies, alsmede bevordering van innoverende benaderingswijzen en evaluatie van ervaringen, in het bijzon
­
der door gebruik te maken van proefprojecten.  
Deze maatregelen houden geen harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van 
de lidstaten in.  
Artikel 150  
(oud artikel 130 VEG)  
Na raadpleging van het Europees Parlement stelt de Raad met gewone meerderheid een raadgevend 
comité voor de werkgelegenheid in teneinde de coördi natie van het werkgelegenheids- en arbeids ­
marktbeleid van de lidstaten te bevorderen. Dit comité heeft tot taak:  
— toe te zien op de werkgelegenheidssituatie en het werkgelegenheidsbeleid in de lidstaten en de 
Unie;  
— onverminderd artikel 240, adviezen uit te brengen, hetzij op verzoek van de Raad of van de 
Commissie, hetzij op eigen initiatief, en bij te dragen aan de voorbereiding van de in artikel 148 bedoelde werkzaamheden van de Raad.  
Voor de vervulling van zijn opdracht raadpleegt het comité de sociale partners.
 
Elke lidstaat en de Commissie benoemen elk twee leden van het comité.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/113
TITEL X  
SOCIALE POLITIEK  
Artikel 151  
(oud artikel 136 VEG)  
De Unie en de lidstaten stellen zich, indachtig sociale grondrechten zoals vastgelegd in het op 
18 oktober 1961 te Turijn ondertekend Europees Sociaal Handvest en in het Gemeenschapshandvest 
van de sociale grondrechten van de werkenden van 1989, ten doel de bevordering van de werk ­
gelegenheid, de gestage verbetering van de levensomstandigheden en de arbeidsvoorwaarden, zodat 
de onderlinge aanpassing daarvan op de weg van de vooruitgang wordt mogelijk gemaakt, alsmede 
een adequate sociale bescherming, de sociale dialoog, de ontwikkeling van de menselijke hulpbron ­
nen om een duurzaam hoog werkgelegenheidsniveau mogelijk te maken, en de bestrijding van 
uitsluiting.  
Te dien einde leggen de Unie en de lidstaten maatregelen ten uitvoer waarin rekening wordt 
gehouden met de verscheidenheid van de nationale gebruiken, met name op het gebied van con ­
tractuele betrekkingen, alsmede met de noodzaak om het concurrentievermogen van de economie van de Unie te handhaven.  
Zij zijn van mening dat een dergelijke ontwikkeling zal voortvloeien zowel uit de werking van de 
interne markt waardoor de harmonisatie der sociale stelsels zal worden bevorderd, als uit de in de Verdragen bepaalde procedures en het nader tot elkaar brengen van wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen.  
Artikel 152 
De Unie erkent en bevordert de rol van de sociale partners op het niveau van de Unie, en houdt 
daarbij rekening met de verschillen tussen de nationale stelsels. Zij bevordert hun onderlinge dialoog, 
met inachtneming van hun autonomie.  
De tripartiete sociale top voor groei en werkgelegenheid levert een bijdrage tot de sociale dialoog.  
Artikel 153
 
(oud artikel 137 VEG)  
1. Ter verwezenlijking van de doelstellingen van artikel 151 wordt het optreden van de lidstaten 
op de volgende gebieden door de Unie ondersteund en aangevuld:  
a) de verbetering van met name het arbeidsmilieu, om de veiligheid en de gezondheid van de 
werknemers te beschermen;  
b) de arbeidsvoorwaarden;  
c) de sociale zekerheid en de sociale bescherming van de werknemers;  
d) de bescherming van de werknemers bij beëindiging van de arbeidsovereenkomst;  
e) de informatie en de raadpleging van de werknemers;NL C 83/114 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
f) de vertegenwoordiging en collectieve verdediging van de belangen van werknemers en werkgevers, 
met inbegrip van de medezeggenschap, onder voorbehoud van lid 5;  
g) de werkgelegenheidsvoorwaarden voor onderdanen van derde landen die op wettige wijze op het 
grondgebied van de Unie verblijven;  
h) de integratie van personen die van de arbeidsmarkt zijn uitgesloten, onverminderd artikel 166;  
i) de gelijkheid van mannen en vrouwen wat hun kansen op de arbeidsmarkt en de behandeling op 
het werk betreft;  
j) de bestrijding van sociale uitsluiting;  
k) de modernisering van de stelsels voor sociale bescherming, onverminderd punt c).  
2. Te dien einde kunnen het Europees Parlement en de Raad:  
a) maatregelen aannemen die erop gericht zijn de samenwerking tussen de lidstaten aan te moedigen 
door middel van initiatieven ter verbetering van de kennis, ontwikkeling van de uitwisseling van 
informatie en optimale praktijken, bevordering van innoverende benaderingswijzen en evaluatie van ervaringen, met uitsluiting van harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalin
­
gen van de lidstaten;  
b) op de in lid 1, onder a) tot en met i), bedoelde gebieden door middel van richtlijnen mini ­
mumvoorschriften vaststellen die geleidelijk van toepassing zullen worden, met inachtneming van de in elk van de lidstaten bestaande omstandigheden en technische voorschriften. In deze richt
­
lijnen wordt vermeden zodanige administratieve, financiële en juridische verplichtingen op te 
leggen dat de oprichting en ontwikkeling van kleine en middelgrote ondernemingen daardoor 
zou kunnen worden belemmerd.  
Het Europees Parlement en de Raad besluiten volgens de gewone wetgevingsprocedure na raadple ­
ging van het Economisch en Sociaal Comité en het Co mité van de Regio's. Op de in lid 1, onder c), 
d), f) en g), bedoelde gebieden besluit de Raad volgens een bijzondere wetgevingsprocedure, met eenparigheid van stemmen, na raadpleging van het Europees Parlement en de beide Comités.  
De Raad kan op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement met 
eenparigheid van stemmen besluiten dat de gewone wetgevingsprocedure van toepassing is op lid 1, punten d), f) en g).  
3. Een lidstaat kan de sociale partners, indien zij gezamenlijk daarom verzoeken, belasten met de 
uitvoering van de krachtens lid 2 vastgestelde richtlijnen of, in voorkomend geval, de uitvoering van een overeenkomstig artikel 155 vastgesteld besluit van de Raad.
 
In dat geval verzekert de lidstaat zich ervan dat de sociale partners, uiterlijk op de datum waarop een 
richtlijn of een besluit moet zijn omgezet of uitgevoerd, de nodige maatregelen bij overeenkomst 
hebben ingevoerd; de betrokken lidstaat moet zelf alle maatregelen treffen om de in de betrokken 
richtlijn of het betrokken besluit voorgeschreven resultaten te allen tijde te kunnen waarborgen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/115
4. De krachtens dit artikel vastgestelde bepalingen:  
— laten het recht van de lidstaten om de fundamentele beginselen van hun socialezekerheidsstelsel 
vast te stellen onverlet en mogen geen aanmerkelijke gevolgen hebben voor het financiële 
evenwicht van dat stelsel;  
— beletten niet dat een lidstaat maatregelen met een hogere graad van bescherming handhaaft of 
invoert welke met de Verdragen verenigbaar zijn.  
5. Dit artikel is niet van toepassing op de beloning, het recht van vereniging, het stakingsrecht of 
het recht tot uitsluiting.  
Artikel 154  
(oud artikel 138 VEG)  
1. De Commissie heeft tot taak de raadpleging van de sociale partners op het niveau van de Unie 
te bevorderen en treft alle maatregelen die nuttig kunnen zijn om de dialoog tussen de partners te 
vergemakkelijken door middel van een evenwichtige ondersteuning van de partijen.  
2. Daartoe raadpleegt de Commissie, alvorens voorstellen op het gebied van de sociale politiek in 
te dienen, de sociale partners over de mogelijke richting van een optreden van de Unie.  
3. Indien de Commissie na deze raadpleging van mening is dat een optreden van de Unie 
wenselijk is, raadpleegt zij de sociale partners over de inhoud van het overwogen voorstel. De sociale 
partners doen de Commissie een advies of, in voorkomend geval, een aanbeveling toekomen.  
4. Ter gelegenheid van de in de leden 2 en 3 bedoelde raadplegingen kunnen de sociale partners 
de Commissie in kennis stellen van hun wens om het in artikel 155 bedoelde proces in te leiden. Dit 
proces neemt maximaal negen maanden in beslag, tenzij de betrokken sociale partners en de Com ­
missie gezamenlijk besluiten tot verlenging.  
Artikel 155  
(oud artikel 139 VEG)  
1. De dialoog tussen de sociale partners op het niveau van de Unie kan, indien de sociale partners 
zulks wensen, leiden tot contractuele betrekkingen, met inbegrip van overeenkomsten.  
2. De tenuitvoerlegging van de op het niveau van de Unie gesloten overeenkomsten geschiedt 
hetzij volgens de procedures en gebruiken die eigen zijn aan de sociale partners en aan de lidstaten, 
hetzij, voor zaken die onder artikel 153 vallen, op gezamenlijk verzoek van de ondertekenende 
partijen, door een besluit van de Raad op voorstel van de Commissie. Het Europees Parlement wordt 
hiervan in kennis gesteld.  
De Raad besluit met eenparigheid van stemmen wanneer de betrokken overeenkomst één of meer 
bepalingen bevat die betrekking hebben op één van de gebieden waarvoor krachtens artikel 153, lid 
2, eenparigheid van stemmen vereist is.NL C 83/116 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 156  
(oud artikel 140 VEG)  
Ter verwezenlijking van de doelstellingen van artikel 151 en onverminderd de andere bepalingen van 
de Verdragen, bevordert de Commissie de samenwerking tussen de lidstaten en vergemakkelijkt zij de 
coördinatie van hun optreden op alle onder dit hoofdstuk vallende gebieden van de sociale politiek, 
met name op het terrein van:  
— de werkgelegenheid,  
— het arbeidsrecht en de arbeidsvoorwaarden,  
— de beroepsopleiding en de voortgezette vorming,  
— de sociale zekerheid,  
— de voorkoming van arbeidsongevallen en beroepsziekten,  
— de arbeidshygiëne,  
— het recht om zich te organiseren in vakverenigingen en van collectieve onderhandelingen tussen 
werkgevers en werknemers.  
Te dien einde werkt de Commissie nauw samen met de lidstaten bij het verrichten van studies, het 
uitbrengen van adviezen en het organiseren van overleg zowel omtrent vraagstukken op nationaal 
niveau als omtrent vraagstukken die de internationale organisaties aangaan, met name initiatieven om 
richtsnoeren en indicatoren vast te stellen, de uitwisseling van beste praktijken te regelen en de 
nodige elementen met het oog op periodieke controle en evaluatie te verzamelen. Het Europees Parlement wordt ten volle in kennis gesteld.  
Alvorens de in dit artikel bedoelde adviezen uit te brengen, raadpleegt de Commissie het Economisch 
en Sociaal Comité.  
Artikel 157
 
(oud artikel 141 VEG)  
1. Iedere lidstaat draagt er zorg voor dat het beginsel van gelijke beloning van mannelijke en 
vrouwelijke werknemers voor gelijke of gelijkwaardige arbeid wordt toegepast.  
2. Onder beloning in de zin van dit artikel dien t te worden verstaan het gewone basis- of mini ­
mumloon of -salaris en alle overige voordelen in geld of in natura die de werknemer uit hoofde van 
zijn dienstbetrekking direct of indirect van de werkgever ontvangt.  
Gelijke beloning zonder onderscheid naar kunne houdt in:  
a) dat de beloning voor gelijke arbeid in stukloon wordt vastgesteld op basis van eenzelfde maatstaf;NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/117
b) dat de beloning voor arbeid in tijdloon dezelfde is voor eenzelfde functie.  
3. Het Europees Parlement en de Raad nemen volgens de gewone wetgevingsprocedure en na 
raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité maatregelen aan om de toepassing te waarborgen 
van het beginsel van gelijke kansen en gelijke behandeling van mannen en vrouwen in werkgele ­
genheid en beroep, met inbegrip van het beginsel van gelijke beloning voor gelijke of gelijkwaardige arbeid.  
4. Het beginsel van gelijke behandeling belet niet dat een lidstaat, om volledige gelijkheid van 
mannen en vrouwen in het beroepsleven in de praktijk te verzekeren, maatregelen handhaaft of aanneemt waarbij specifieke voordelen worden ingesteld om de uitoefening van een beroepsactiviteit door het ondervertegenwoordigde geslacht te vergemakkelijken of om nadelen in de beroepsloopbaan 
te voorkomen of te compenseren.  
Artikel 158
 
(oud artikel 142 VEG)  
De lidstaten streven ernaar de bestaande gelijkwaardigheid van de bepalingen omtrent betaalde 
vakantie te handhaven.  
Artikel 159  
(oud artikel 143 VEG)  
De Commissie stelt ieder jaar een verslag op over de stand van de verwezenlijking van de doel ­
stellingen van artikel 136, met inbegrip van de demografische situatie in de Unie. Zij zendt dit 
verslag toe aan het Europees Parlement, de Raad en het Economisch en Sociaal Comité.  
Artikel 160  
(oud artikel 144 VEG)  
De Raad stelt na raadpleging van het Europees Parlement met gewone meerderheid van stemmen een 
comité voor sociale bescherming met een adviestaak in teneinde de samenwerking tussen de lidstaten 
onderling en met de Commissie op het gebied van de sociale bescherming te bevorderen. Het comité 
heeft tot taak:  
— toe te zien op de sociale situatie en de ontwikkeling van het beleid inzake sociale bescherming in 
de lidstaten en de Unie;  
— de uitwisseling van informatie, ervaringen en goede praktijken tussen de lidstaten onderling en 
met de Commissie te vergemakkelijken;  
— onverminderd artikel 240, verslagen op te stellen, adviezen uit te brengen of andere activiteiten te 
ontplooien op gebieden die onder zijn bevoegdheid vallen, hetzij op verzoek van de Raad of de 
Commissie, hetzij op eigen initiatief.  
Voor de vervulling van zijn opdracht legt het comité de nodige contacten met de sociale partners.NL C 83/118 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Iedere lidstaat en de Commissie benoemen twee leden van het comité.  
Artikel 161  
(oud artikel 145 VEG)  
In haar jaarverslag aan het Europees Parlement wijdt de Commissie een afzonderlijk hoofdstuk aan de 
ontwikkeling van de sociale toestand in de Unie.  
Het Europees Parlement kan de Commissie verzoeken verslagen op te stellen over bijzondere vraag ­
stukken inzake de sociale toestand.  
TITEL XI  
HET EUROPEES SOCIAAL FONDS  
Artikel 162  
(oud artikel 146 VEG)  
Teneinde de werkgelegenheid voor de werknemers in de interne markt te verbeteren en zodoende bij 
te dragen tot verhoging van de levensstandaard, wordt in het kader van de volgende bepalingen een 
Europees Sociaal Fonds opgericht; dit Fonds heeft ten doel binnen de Unie de tewerkstelling te vergemakkelijken en de geografische en beroepsmobiliteit van de werknemers te bevorderen, alsmede 
de aanpassing aan veranderingen in het bedrijfsleven en in productiestelsels gemakkelijker te maken, 
met name door beroepsopleiding en omscholing.  
Artikel 163
 
(oud artikel 147 VEG)  
Het beheer van het Fonds berust bij de Commissie.  
De Commissie wordt in deze taak bijgestaan door een comité dat onder het voorzitterschap staat van 
een lid van de Commissie en samengesteld is uit vertegenwoordigers van de regeringen en van de 
vakverenigingen van werknemers en van werkgevers.  
Artikel 164  
(oud artikel 148 VEG)  
Het Europees Parlement en de Raad stellen volgens de gewone wetgevingsprocedure en na raad ­
pleging van het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's de uitvoeringsver ­
ordeningen betreffende het Europees Sociaal Fonds vast.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/119
TITEL XII  
ONDERWIJS, BEROEPSOPLEIDING, JEUGD EN SPORT  
Artikel 165  
(oud artikel 149 VEG)  
1. De Unie draagt bij tot de ontwikkeling van onderwijs van hoog gehalte door samenwerking 
tussen de lidstaten aan te moedigen en zo nodig door hun activiteiten te ondersteunen en aan te 
vullen, met volledige eerbiediging van de verantwoordelijkheid van de lidstaten voor de inhoud van het onderwijs en de opzet van het onderwijsstelsel en van hun culturele en taalkundige verscheiden
­
heid. 
De Unie draagt bij tot de bevordering van de Europese inzet op sportgebied, rekening houdend met 
haar specifieke kenmerken, haar op vrijwilligerswerk berustende structuren en haar sociale en edu ­
catieve functie.  
2. Het optreden van de Unie is erop gericht:  
— de Europese dimensie in het onderwijs tot ontwikkeling te brengen, met name door onderricht in 
en verspreiding van de talen der lidstaten;  
— de mobiliteit van studenten en docenten te bevorderen, mede door de academische erkenning van 
diploma's en studietijdvakken aan te moedigen;  
— de samenwerking tussen onderwijsinstellingen te bevorderen;  
— de uitwisseling te bevorderen van informatie en ervaring omtrent de gemeenschappelijke vraag ­
stukken waarmee de onderwijsstelsels van de lidstaten worden geconfronteerd;  
— de ontwikkeling van uitwisselingsprogramma's voor jongeren en jongerenwerkers te bevorderen, 
en de deelneming van jongeren aan het democratisch leven van Europa aan te moedigen;  
— de ontwikkeling van het onderwijs op afstand te stimuleren;  
— de Europese dimensie van de sport te ontwikkelen, door de eerlijkheid en de openheid van 
sportcompetities en de samenwerking tussen de verantwoordelijke sportorganisaties te bevorde ­
ren, en door de fysieke en morele integriteit van sportlieden, met name jonge sporters, te beschermen.  
3. De Unie en de lidstaten bevorderen de samenwerking met derde landen en met de inzake 
onderwijs en sport bevoegde internationale organisaties, met name met de Raad van Europa.  
4. Om bij te dragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van dit artikel:  
— nemen het Europees Parlement en de Raad, volgens de gewone wetgevingsprocedure en na 
raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's, stimulerings
­
maatregelen aan, met uitsluiting van harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepa ­
lingen van de lidstaten,NL C 83/120 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
— neemt de Raad, op voorstel van de Commissie, aanbevelingen aan.  
Artikel 166  
(oud artikel 150 VEG)  
1. De Unie legt inzake beroepsopleiding een beleid ten uitvoer waardoor de activiteiten van de 
lidstaten worden versterkt en aangevuld, met volledige eerbiediging van de verantwoordelijkheid van 
de lidstaten voor de inhoud en de opzet van de beroepsopleiding.  
2. Het optreden van de Unie is erop gericht  
— de aanpassing aan veranderingen in het bedrijfsleven te vergemakkelijken, met name door be ­
roepsopleiding en omscholing;  
— door verbetering van de initiële beroepsopleiding en van bij- en nascholing, de opneming en de 
wederopneming op de arbeidsmarkt te bevorderen;  
— de toegang tot beroepsopleidingen te vergemakkelijken en de mobiliteit van opleiders en leerlin ­
gen, met name jongeren, te bevorderen;  
— de samenwerking inzake opleiding tussen onderwijs- of opleidingsinstellingen en ondernemingen 
te bevorderen;  
— de uitwisseling te bevorderen van informatie en ervaring omtrent de gemeenschappelijke vraag ­
stukken waarmee de opleidingsstelsels van de lidstaten worden geconfronteerd.  
3. De Unie en de lidstaten bevorderen de samenwerking met derde landen en met de inzake 
beroepsopleiding bevoegde internationale organisaties.  
4. Het Europees Parlement en de Raad nemen, volgens de gewone wetgevingsprocedure en na 
raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's, maatregelen aan 
die bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van dit artikel, met uitsluiting van har ­
monisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijk bepalingen van de lidstaten, en de Raad neemt, op 
voorstel van de Commissie, aanbevelingen aan.  
TITEL XIII  
CULTUUR  
Artikel 167  
(oud artikel 151 VEG)  
1. De Unie draagt bij tot de ontplooiing van de culturen van de lidstaten onder eerbiediging van 
de nationale en regionale verscheidenheid van die culturen, maar tegelijk ook de nadruk leggend op 
het gemeenschappelijk cultureel erfgoed.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/121
2. Het optreden van de Unie is erop gericht de samenwerking tussen de lidstaten aan te moedigen 
en zo nodig hun activiteiten op de volgende gebieden te ondersteunen en aan te vullen:  
— verbetering van de kennis en verbreiding van de cultuur en de geschiedenis van de Europese 
volkeren,  
— instandhouding en bescherming van het cultureel erfgoed van Europees belang,  
— culturele uitwisseling op niet-commerciële basis,  
— scheppend werk op artistiek en literair gebied, mede in de audiovisuele sector.  
3. De Unie en de lidstaten bevorderen de samenwerking met derde landen en met de inzake 
cultuur bevoegde internationale organisaties, met name met de Raad van Europa.  
4. De Unie houdt bij haar optreden uit hoofde van andere bepalingen van de Verdragen rekening 
met de culturele aspecten, met name om de culturele verscheidenheid te eerbiedigen en te bevorde ­
ren. 
5. Om bij te dragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van dit artikel:  
— nemen het Europees Parlement en de Raad, volgens de gewone wetgevingsprocedure en na 
raadpleging van het Comité van de Regio's, stimuleringsmaatregelen aan, met uitsluiting van 
harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten;  
— neemt de Raad, op voorstel van de Commissie, aanbevelingen aan.  
TITEL XIV  
VOLKSGEZONDHEID  
Artikel 168  
(oud artikel 152 VEG)  
1. Bij de bepaling en de uitvoering van elk beleid en elk optreden van de Unie wordt een hoog 
niveau van bescherming van de menselijke gezondheid verzekerd.  
Het optreden van de Unie, dat een aanvulling vormt op het nationale beleid, is gericht op verbetering 
van de volksgezondheid, preventie van ziekten en aan doeningen bij de mens en het wegnemen van 
bronnen van gevaar voor de lichamelijke en geestelijke gezondheid. Dit optreden omvat de bestrij ­
ding van grote bedreigingen van de gezondheid, door het bevorderen van onderzoek naar de oor ­
zaken, de overdracht en de preventie daarvan, alsmede door het bevorderen van gezondheidsvoor ­
lichting en gezondheidsonderwijs, en de controle van, de alarmering bij en de bestrijding van ernstige 
grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid.  
De Unie vult het optreden van de lidstaten aan ter vermindering van de schade aan de gezondheid 
door drugsgebruik, met inbegrip van voorlichting en preventie.NL C 83/122 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
2. De Unie moedigt samenwerking tussen de lidstaten op de in dit artikel bedoelde gebieden aan 
en steunt zo nodig hun optreden. Zij moedigt in het bijzonder aan dat de lidstaten samenwerken ter 
verbetering van de complementariteit van hun gezondheidsdiensten in de grensgebieden.  
De lidstaten coördineren onderling, in verbinding met de Commissie, hun beleid en programma's op 
de in lid 1 bedoelde gebieden. De Commissie kan, in nauw contact met de lidstaten, alle dienstige 
initiatieven nemen om deze coördinatie te bevorderen, met name initiatieven om richtsnoeren en 
indicatoren vast te stellen, de uitwisseling van beste praktijken te regelen en de nodige elementen met 
het oog op periodieke controle en evaluatie te verzamelen. Het Europees Parlement wordt ten volle in 
kennis gesteld.  
3. De Unie en de lidstaten bevorderen de samenwerking met derde landen en met de inzake 
volksgezondheid bevoegde internationale organisaties.  
4. In afwijking van artikel 2, lid 5, en artikel 6, onder a), en overeenkomstig artikel 4, lid 2, onder 
k), draagt de Raad volgens de gewone wetgevingsprocedure, na raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's, bij tot de verwezenlijking van de doelstellingen van dit 
artikel, om gemeenschappelijke veiligheidskwesties het hoofd te bieden, door:  
a) maatregelen aan te nemen waarbij hoge kwaliteits- en veiligheidseisen worden gesteld aan organen 
en stoffen van menselijke oorsprong, bloed en bloedderivaten; deze maatregelen beletten niet dat 
een lidstaat maatregelen voor een hogere graad van bescherming handhaaft of treft;  
b) maatregelen op veterinair en fytosanitair gebied aan te nemen die rechtstreeks gericht zijn op de 
bescherming van de volksgezondheid,  
c) maatregelen waarbij hoge kwaliteits- en veiligheidseisen worden gesteld aan geneesmiddelen en 
medische hulpmiddelen.  
5. Het Europees Parlement en de Raad kunnen, volgens de gewone wetgevingsprocedure en na 
raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's, ook stimulerings
­
maatregelen vaststellen die gericht zijn op de bescherming en de verbetering van de menselijke 
gezondheid en met name de bestrijding van grote grensoverschrijdende bedreigingen van de gezond ­
heid, maatregelen betreffende de controle van, de vroegtijdige alarmering bij en de bestrijding van 
ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid, alsook maatregelen die rechtstreeks 
verband houden met de bescherming van de volksgezondheid ter zake van tabak en misbruik van 
alcohol, met uitsluiting van enige harmonisering van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen 
van de lidstaten.  
6. De Raad kan, op voorstel van de Commissie, ook aanbevelingen aannemen met het oog op de 
doelstellingen van dit artikel.  
7. Het optreden van de Unie eerbiedigt de verantwoordelijkheden van de lidstaten met betrekking 
tot de bepaling van hun gezondheidsbeleid, alsmede de organisatie en de verstrekking van gezond ­
heidsdiensten en geneeskundige verzorging. De verantwoordelijkheden van de lidstatenNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/123
omvatten het beheer van gezondheidsdiensten en geneeskundige verzorging, alsmede de allocatie van 
de daaraan toegewezen middelen. De in lid 4, onder a), bedoelde maatregelen doen geen afbreuk aan 
de nationale voorschriften inzake donatie en geneeskundig gebruik van organen en bloed.  
TITEL XV  
CONSUMENTENBESCHERMING  
Artikel 169  
(oud artikel 153 VEG)  
1. Om de belangen van de consumenten te bevorderen en een hoog niveau van consumenten ­
bescherming te waarborgen, draagt de Unie bij tot de bescherming van de gezondheid, de veiligheid 
en de economische belangen van de consumenten alsmede tot de bevordering van hun recht op 
voorlichting en vorming, en hun recht van vereniging om hun belangen te behartigen.  
2. De Unie draagt bij tot de verwezenlijking van de in lid 1 genoemde doelstellingen door middel 
van: 
a) maatregelen die zij op grond van artikel 114 in het kader van de totstandbrenging van de interne 
markt neemt;  
b) maatregelen om het beleid van de lidstaten te ondersteunen, aan te vullen en te controleren.  
3. Het Europees Parlement en de Raad nemen volgens de gewone wetgevingsprocedure en na 
raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité de maatregelen, bedoeld in lid 2, onder b), aan.  
4. De uit hoofde van lid 4 aangenomen maatregelen beletten niet dat een lidstaat maatregelen 
voor een hogere graad van bescherming treft of handhaaft. Deze maatregelen moeten verenigbaar zijn met dit Verdrag. Zij worden ter kennis van de Commissie gebracht.  
TITEL XVI
 
TRANSEUROPESE NETWERKEN  
Artikel 170  
(oud artikel 154 VEG)  
1. Teneinde bij te dragen tot de verwezenlijking van de in de artikelen 26 en 174 bedoelde 
doelstellingen en om de burgers van de Unie, de economische subjecten, alsmede de regionale en 
lokale gemeenschappen in staat te stellen ten volle profijt te trekken van de voordelen die uit de 
totstandkoming van een ruimte zonder binnengrenzen voortvloeien, draagt de Unie bij tot de 
totstandbrenging en ontwikkeling van trans-Europese netwerken op het gebied van vervoers-, tele ­
communicatie- en energie-infrastructuur.NL C 83/124 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
2. In het kader van een stelsel van open en concurrerende markten is het optreden van de Unie 
gericht op de bevordering van de onderlinge koppeling en interoperabiliteit van de nationale net ­
werken, alsmede van de toegang tot deze netwerken. Daarbij wordt met name rekening gehouden 
met de noodzaak de insulaire, niet aan zee grenzende en perifere regio's met de centrale regio's van 
de Unie te verbinden.  
Artikel 171  
(oud artikel 155 VEG)  
1. Voor de verwezenlijking van de in artikel 170 genoemde doelstellingen:  
— stelt de Unie een geheel van richtsnoeren op betreffende de doelstellingen, de prioriteiten en de 
grote lijnen van de op het gebied van trans-Europese netwerken overwogen maatregelen; in deze richtsnoeren worden projecten van gemeenschappelijk belang aangegeven;  
— treft de Unie alle maatregelen die nodig kunnen blijken om de interoperabiliteit van de netwerken 
te verzekeren, met name op het gebied van de harmonisatie van de technische normen;  
— kan de Unie steun verlenen aan door de lidstaten gesteunde projecten van gemeenschappelijk 
belang, die als zodanig zijn aangegeven in het kader van de in het eerste streepje bedoelde 
richtsnoeren met name in de vorm van uitvoerbaarheidsstudies, garanties voor leningen, of 
rentesubsidies; de Unie kan ook door middel van het overeenkomstig artikel 177 opgerichte 
Cohesiefonds bijdragen aan de financiering van specifieke projecten in lidstaten op het terrein van 
de vervoersinfrastructuur.  
Bij het optreden van de Unie wordt rekening gehouden met de potentiële economische levens
­
vatbaarheid van de projecten.  
2. De lidstaten coördineren onderling, in verbinding met de Commissie, het nationale beleid dat 
van grote invloed kan zijn op de verwezenlijking van de in artikel 170 bedoelde doelstellingen. De 
Commissie kan in nauwe samenwerking met de lidstaten alle dienstige initiatieven nemen om deze 
coördinatie te bevorderen.  
3. De Unie kan besluiten met derde landen samen te werken om projecten van gemeenschappelijk 
belang te bevorderen en de interoperabiliteit van de netwerken te verzekeren.  
Artikel 172  
(oud artikel 156 VEG)  
De in artikel 171, lid 1, bedoelde richtsnoeren en andere maatregelen worden door het Europees 
Parlement en de Raad vastgesteld volgens de gewone wetgevingsprocedure en na raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's.  
Voor richtsnoeren en projecten van gemeenschappelijk belang die betrekking hebben op het grond
­
gebied van een lidstaat, is de goedkeuring van de betrokken lidstaat vereist.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/125
TITEL XVII  
INDUSTRIE  
Artikel 173  
(oud artikel 157 VEG)  
1. De Unie en de lidstaten dragen er zorg voor dat de omstandigheden nodig voor het concur ­
rentievermogen van de industrie van de Unie, aanwezig zijn.  
Hiertoe is hun optreden, overeenkomstig een systeem van open en concurrerende markten, erop 
gericht:  
— de aanpassing van de industrie aan structurele wijzigingen te bespoedigen;  
— een gunstig klimaat voor het ontplooien van initiatieven en voor de ontwikkeling van onder ­
nemingen in de gehele Unie, met name van het midden- en kleinbedrijf, te bevorderen;  
— een gunstig klimaat voor de samenwerking tussen ondernemingen te bevorderen;  
— een betere benutting van het industriële potentieel van het beleid inzake innovatie, onderzoek en 
technologische ontwikkeling te stimuleren.  
2. De lidstaten plegen, in verbinding met de Commissie, onderling overleg en coördineren, voor 
zover nodig, hun activiteiten. De Commissie kan initiatieven nemen om deze coördinatie te bevor ­
deren, met name initiatieven om richtsnoeren en indicatoren vast te stellen, de uitwisseling van beste 
praktijken te regelen en de nodige elementen met het oog op periodieke controle en evaluatie te 
verzamelen. Het Europees Parlement wordt ten volle in kennis gesteld.  
3. De Unie draagt bij tot de verwezenlijking van de doelstellingen van lid 1 door middel van haar 
beleid en optreden uit hoofde van andere bepal ingen van de Verdragen. Het Europees Parlement en 
de Raad kunnen volgens de gewone wetgevingsprocedure na raadpleging van het Economisch en 
Sociaal Comité specifieke maatregelen vaststellen ter ondersteuning van de activiteiten die in de 
lidstaten worden ondernomen om de doelstellingen van lid 1 te verwezenlijken met uitsluiting 
van enige harmonisering van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten.  
Deze titel verschaft geen grondslag voor invoering door de Unie van maatregelen waardoor de 
mededinging kan worden vervalst of die belastingbepalingen of bepalingen betreffende de rechten 
en belangen van werknemers inhouden.NL C 83/126 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
TITEL XVIII  
ECONOMISCHE, SOCIALE EN TERRITORIALE SAMENHANG  
Artikel 174  
(oud artikel 158 VEG)  
Teneinde de harmonische ontwikkeling van de Unie in haar geheel te bevorderen, ontwikkelt en 
vervolgt de Unie haar optreden gericht op de versterking van de economische, sociale en territoriale 
samenhang.  
De Unie stelt zich in het bijzonder ten doel, de verschillen tussen de ontwikkelingsniveaus van de 
onderscheiden regio's en de achterstand van de minst begunstigde regio's te verkleinen.  
Wat betreft die regio's wordt bijzondere aandacht besteed aan de plattelandsgebieden, de regio's die 
een industriële overgang doormaken, en de regio's die kampen met ernstige en permanente natuur ­
lijke of demografische belemmeringen, zoals de meest noordelijke regio's met een zeer geringe 
bevolkingsdichtheid, alsmede insulaire, grensoverschrijdende en berggebieden.  
Artikel 175  
(oud artikel 159 VEG)  
De lidstaten voeren hun economische beleid en coördineren dit mede met het oog op het ver ­
wezenlijken van de doelstellingen van artikel 174. De vaststelling en de tenuitvoerlegging van het 
beleid en van de maatregelen van de Unie en de totstandbrenging van de interne markt houden 
rekening met de doelstellingen van artikel 174 en dragen bij tot de verwezenlijking daarvan. De Unie 
ondersteunt deze verwezenlijking tevens door haar optreden via de structuurfondsen (Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw, afdeling Oriëntatie, Europees Sociaal Fonds, Euro
­
pees Fonds voor Regionale Ontwikkeling), de Europese Investeringsbank en de andere bestaande 
financieringsinstrumenten.  
De Commissie brengt om de drie jaar aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en 
Sociaal Comité en het Comité van de Regio's verslag uit over de vooruitgang die is geboekt bij de 
verwezenlijking van de economische, sociale en territoriale samenhang, alsmede over de wijze 
waarop de diverse in dit artikel bedoelde middelen daartoe hebben bijgedragen. Dit verslag gaat in 
voorkomend geval vergezeld van passende voorstellen.  
Indien specifieke maatregelen buiten de fondsen om noodzakelijk blijken, kunnen zulke maatregelen, 
onverminderd de maatregelen waartoe in het kader van ander beleid van de Unie wordt besloten, 
door het Europees Parlement en de Raad volgens de gewone wetgevingsprocedure na raadpleging van 
het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's worden vastgesteld.  
Artikel 176  
(oud artikel 160 VEG)  
Het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling is bedoeld om een bijdrage te leveren aan het 
ongedaan maken van de belangrijkste regionale onevenwichtigheden in de Unie door deel te nemen 
aan de ontwikkeling en de structurele aanpassing van regio's met een ontwikkelingsachterstand en 
aan de omschakeling van industriegebieden met afnemende economische activiteit.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/127
Artikel 177  
(oud artikel 161 VEG)  
Onverminderd artikel 178 stellen het Europees Parlement en de Raad volgens de gewone wetgevings ­
procedure bij verordeningen en na raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité en het Comité 
van de Regio's, de taken, de prioritaire doelstellingen en de organisatie van de structuurfondsen vast, 
hetgeen ook samenvoeging van de fondsen kan omvatten. Volgens dezelfde procedure worden tevens 
de algemene regels vastgesteld die voor deze fondsen gelden, alsmede de bepalingen die nodig zijn voor de doeltreffende werking van de fondsen en de coördinatie tussen de fondsen onderling en met 
de andere bestaande financieringsinstrumenten.  
Een volgens dezelfde procedure opgericht Cohesiefonds levert een financiële bijdrage aan projecten 
op het gebied van milieu en trans-Europese netwerken in de sfeer van de vervoersinfrastructuur.  
Artikel 178
 
(oud artikel 162 VEG)  
De toepassingsverordeningen met betrekking tot het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling 
worden door het Europees Parlement en de Raad volgens de gewone wetgevingsprocedure en na 
raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's vastgesteld.  
Ten aanzien van het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw, afdeling Oriëntatie, 
en het Europees Sociaal Fonds blijven onderscheidenlijk de artikelen 43 en 164 van toepassing.  
TITEL XIX  
ONDERZOEK EN TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING EN RUIMTE  
Artikel 179  
(oud artikel 163 VEG)  
1. De Unie heeft tot doel haar wetenschappelijke en technologische grondslagen te versterken 
door de totstandbrenging van een Europese onderzoeksruimte waarbinnen onderzoekers, weten ­
schappelijke kennis en technologieën vrij circuleren, tot de ontwikkeling van het concurrentiever ­
mogen van de Unie en van haar industrie bij te dragen en de onderzoeksactiviteiten te bevorderen die uit hoofde van andere hoofdstukken van de Verdragen nodig worden geacht.
 
2. Te dien einde stimuleert zij in de gehele Unie de ondernemingen, met inbegrip van kleine en 
middelgrote ondernemingen, de onderzoekcentra en de universiteiten bij hun inspanningen op het 
gebied van hoogwaardig onderzoek en hoogwaardige technologische ontwikkeling; zij ondersteunt hun streven naar onderlinge samenwerking, waarbij het beleid er vooral op gericht is onderzoekers in 
staat te stellen vrijelijk samen te werken over de grenzen heen, en ondernemingen in staat te stellen 
de mogelijkheden van de interne markt ten volle te benutten, in het bijzonder door openstelling van 
de nationale overheidsopdrachten, vaststelling van gemeenschappelijke normen en opheffing van de 
wettelijke en fiscale belemmeringen welke die samenwerking in de weg staan.NL C 83/128 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
3. Alle activiteiten van de Unie uit hoofde van de Verdragen, met inbegrip van demonstratie ­
projecten, op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling worden vastgesteld en ten 
uitvoer gelegd overeenkomstig het bepaalde in deze titel.  
Artikel 180  
(oud artikel 164 VEG)  
Voor de verwezenlijking van deze doelstellingen onderneemt de Unie de volgende activiteiten, die de 
activiteiten van de lidstaten aanvullen:  
a) tenuitvoerlegging van programma's voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstra ­
tie, waarbij de samenwerking met en tussen ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten wordt bevorderd;  
b) bevordering van de samenwerking met derde landen en internationale organisaties inzake onder
­
zoek, technologische ontwikkeling en demonstratie in de Unie;  
c) verspreiding en exploitatie van de resultaten van de activiteiten inzake onderzoek, technologische 
ontwikkeling en demonstratie in de Unie;  
d) stimulering van de opleiding en de mobiliteit van onderzoekers in de Unie.  
Artikel 181  
(oud artikel 165 VEG)  
1. De Unie en de lidstaten coördineren hun activiteiten op het gebied van onderzoek en techno ­
logische ontwikkeling, teneinde de wederzijdse samenhang van het beleid van de lidstaten en het beleid van de Unie te verzekeren.  
2. De Commissie kan in nauwe samenwerking met de lidstaten alle dienstige initiatieven nemen 
om de in lid 1 bedoelde coördinatie te bevorderen, met name initiatieven om richtsnoeren en 
indicatoren vast te stellen, de uitwisseling van beste praktijken te organiseren en in de nodige elementen te voorzien met het oog op periodieke controle en evaluatie te verzamelen. Het Europees 
Parlement wordt ten volle in kennis gesteld.  
Artikel 182
 
(oud artikel 166 VEG)  
1. Het Europees Parlement en de Raad stellen, volgens de gewone wetgevingsprocedure en na 
raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité, een meerjarenkaderprogramma vast waarin alle 
activiteiten van de Unie zijn opgenomen.  
In dit kaderprogramma:  
— worden de wetenschappelijke en technologische doelstellingen die met de in artikel 180 bedoelde 
activiteiten moeten worden verwezenlijkt, alsmede de daarmee samenhangende prioriteiten vast ­
gesteld;NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/129
— worden de grote lijnen van deze activiteiten aangegeven;  
— worden het totale maximumbedrag van en nadere regels voor de financiële deelneming van de 
Unie aan het kaderprogramma alsmede de onderscheiden deelbedragen voor elk van de overwo ­
gen activiteiten vastgesteld.  
2. Het kaderprogramma wordt naar gelang van de ontwikkeling van de situatie aangepast of 
aangevuld.  
3. Het kaderprogramma wordt ten uitvoer gelegd door middel van specifieke programma's die 
binnen elke activiteit worden ontwikkeld. In elk specifiek programma worden de nadere bepalingen 
voor de uitvoering ervan, de looptijd en de noodzakelijk geachte middelen vastgesteld. Het totaal van 
de in de specifieke programma's vastgestelde noodzakelijk geachte bedragen mag niet meer belopen 
dan het voor het kaderprogramma en voor elke activiteit vastgestelde totale maximumbedrag.  
4. De Raad stelt de specifieke programma's vast overeenkomstig een bijzondere wetgevingspro ­
cedure en na raadpleging van het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité.  
5. Ter aanvulling op de in het meerjarenkaderprogramma geplande activiteiten stellen het Euro ­
pees Parlement en de Raad, volgens de gewone wetgevingsprocedure en na raadpleging van het 
Economisch en Sociaal Comité, de maatregelen vast die nodig zijn om de Europese onderzoeksruimte te realiseren.  
Artikel 183
 
(oud artikel 167 VEG)  
Voor de tenuitvoerlegging van het meerjarenkaderprogramma bepaalt de Unie:  
— de regels voor de deelneming van ondernemingen, onderzoekcentra en universiteiten;  
— de regels voor de verspreiding van de onderzoekresultaten.  
Artikel 184  
(oud artikel 168 VEG)  
Bij de tenuitvoerlegging van het meerjarenkaderprogramma kan worden besloten tot aanvullende 
programma's waaraan alleen wordt deelgenomen door bepaalde lidstaten, die zorgdragen voor de 
financiering daarvan, onder voorbehoud van een eventuele deelneming van de Unie.  
De Unie stelt de regels voor de aanvullende programma's vast, met name voor wat betreft de 
verspreiding van de kennis en de toegang van andere lidstaten.NL C 83/130 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 185  
(oud artikel 169 VEG)  
Bij de tenuitvoerlegging van het meerjarenkaderprogramma kan de Unie in overeenstemming met de 
betrokken lidstaten voorzien in deelneming aan door verscheidene lidstaten opgezette onderzoek- en 
ontwikkelingsprogramma's, met inbegrip van de deelneming aan de voor de uitvoering van die 
programma's tot stand gebrachte structuren.  
Artikel 186  
(oud artikel 170 VEG)  
Bij de tenuitvoerlegging van het meerjarenkaderprogramma kan de Unie voorzien in samenwerking 
met derde landen of internationale organisaties inzake onderzoek en technologische ontwikkeling en 
demonstratie in de Unie.  
De nadere regeling van deze samenwerking kan worden vastgesteld in overeenkomsten tussen de 
Unie en de betrokken derde partijen.  
Artikel 187  
(oud artikel 171 VEG)  
De Unie kan gemeenschappelijke ondernemingen of andere structuren in het leven roepen die 
noodzakelijke zijn voor de goede uitvoering van programma's voor onderzoek en technologische ontwikkeling en demonstratie in de Unie.  
Artikel 188
 
(oud artikel 172 VEG)  
De Raad stelt, op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement en het 
Economisch en Sociaal Comité, de in artikel 187 bedoelde voorzieningen vast.  
Het Europees Parlement en de Raad stellen, volgens de gewone wetgevingsprocedure en na raad ­
pleging van het Economisch en Sociaal Comité, de in de artikelen 183, 184 en 185 bedoelde voorzieningen vast. Voor de vaststelling van de aanvullende programma's is de goedkeuring van de betrokken lidstaten vereist.  
Artikel 189 
1. Om de wetenschappelijke en technische vooruitgang, het industriële concurrentievermogen en 
de uitvoering van haar beleid te bevorderen, stippelt de Unie een Europees ruimtevaartbeleid uit. 
Daartoe kan zij gemeenschappelijke initiatieven bevorderen, onderzoek en technologische ontwikke
­
ling steunen en de nodige inspanningen coördineren voor de verkenning en het gebruik van de 
ruimte.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/131
2. Om bij te dragen aan de verwezenlijking van de in lid 1 bedoelde doelstellingen, stellen het 
Europees Parlement en de Raad, volgens de gewone wetgevingsprocedure, de nodige maatregelen 
vast, die de vorm kunnen hebben van een Europees ruimtevaartprogramma, met uitsluiting van enige 
harmonisering van de wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten.  
3. De Unie gaat elke nuttige relatie aan met het Europees Ruimteagentschap.  
4. Dit artikel laat de overige bepalingen van deze titel onverlet.  
Artikel 190  
(oud artikel 173 VEG)  
Aan het begin van elk jaar legt de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad een verslag 
voor. Dit verslag heeft met name betrekking op de activiteiten inzake onderzoek en technologische 
ontwikkeling en verspreiding van de resultaten in het voorafgaande jaar alsmede op het werkpro ­
gramma van het lopende jaar.  
TITEL XX  
MILIEU  
Artikel 191  
(oud artikel 174 VEG)  
1. Het beleid van de Unie op milieugebied draagt bij tot het nastreven van de volgende doel ­
stellingen:  
— behoud, bescherming en verbetering van de kwaliteit van het milieu;  
— bescherming van de gezondheid van de mens;  
— behoedzaam en rationeel gebruik van natuurlijke hulpbronnen;  
— bevordering op internationaal vlak van maatregelen om het hoofd te bieden aan regionale of 
mondiale milieuproblemen, en in het bijzonder de bestrijding van klimaatverandering.  
2. De Unie streeft in haar milieubeleid naar een hoog niveau van bescherming, rekening houdend 
met de uiteenlopende situaties in de verschillende regio's van de Unie. Haar beleid berust op het 
voorzorgsbeginsel en het beginsel van preventief handelen, het beginsel dat milieuaantastingen bij 
voorrang aan de bron dienen te worden bestreden, en het beginsel dat de vervuiler betaalt.  
In dit verband omvatten de aan eisen inzake milieubescherming beantwoordende harmonisatiemaat ­
regelen, in de gevallen die daarvoor in aanmerking komen, een vrijwaringsclausule op grond waarvan 
de lidstaten om niet-economische milieuredenen voorlopige maatregelen kunnen nemen die aan een 
toetsingsprocedure van de Unie onderworpen zijn.NL C 83/132 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
3. Bij het bepalen van haar beleid op milieugebied houdt de Unie rekening met:  
— de beschikbare wetenschappelijke en technische gegevens;  
— de milieuomstandigheden in de onderscheiden regio's van de Unie;  
— de voordelen en lasten die kunnen voortvloeien uit optreden, onderscheidenlijk niet-optreden;  
— de economische en sociale ontwikkeling van de Unie als geheel en de evenwichtige ontwikkeling 
van haar regio's. 
4. In het kader van hun onderscheiden bevoegdheden werken de Unie en de lidstaten samen met 
derde landen en de bevoegde internationale organisaties. De nadere regels voor de samenwerking van 
de Unie kunnen voorwerp zijn van overeenkomsten tussen de Unie en de betrokken derde partijen.  
De eerste alinea doet geen afbreuk aan de bevoegdheid van de lidstaten om in internationale fora te 
onderhandelen en internationale overeenkomsten te sluiten.  
Artikel 192  
(oud artikel 175 VEG)  
1. Het Europees Parlement en de Raad stellen volgens de gewone wetgevingsprocedure en na 
raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's de activiteiten vast 
die de Unie moet ondernemen om de doelstellingen van artikel 191 te verwezenlijken.  
2. In afwijking van de in lid 1 bedoelde besluitvormingsprocedure en onverminderd het bepaalde 
in artikel 114, neemt de Raad na raadpleging van het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal 
Comité en het Comité van de Regio's met eenparigheid van stemmen, volgens een bijzondere 
wetgevingsprocedure, een besluit over:  
a) bepalingen van in hoofdzaak fiscale aard;  
b) maatregelen die van invloed zijn op:  
— de ruimtelijke ordening;  
— het kwantitatieve waterbeheer, of die rechtstreeks dan wel zijdelings betrekking hebben op de 
beschikbaarheid van de watervoorraden;  
— de bodembestemming, met uitzondering van het afvalstoffenbeheer;  
c) maatregelen die van aanzienlijke invloed zijn op de keuze van een lidstaat tussen verschillende 
energiebronnen en de algemene structuur van zijn energievoorziening.  
De Raad kan, op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement, van het 
Economisch en Sociaal Comité en van het Comité van de Regio's, met eenparigheid van stemmen de gewone wetgevingsprocedure van toepassing verklaren op de in de eerste alinea genoemde gebieden.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/133
3. Het Europees Parlement en de Raad stellen volgens de gewone wetgevingsprocedure en na 
raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's algemene actiepro ­
gramma's vast waarin de te verwezenlijken prioritaire doelstellingen worden vastgelegd.  
De voor de uitvoering van die programma's nodige maatregelen worden vastgesteld overeenkomstig 
lid 1, respectievelijk lid 2.  
4. Onverminderd bepaalde door de Unie vastgestelde maatregelen, dragen de lidstaten zorg voor 
de financiering en de uitvoering van het milieubeleid.  
5. Onverminderd het beginsel dat de vervuiler betaalt, en indien een op grond van lid 1 vast ­
gestelde maatregel voor de overheid van een lidstaat onevenredig hoge kosten met zich brengt, 
omvat deze maatregel voorzieningen in de vorm van:  
— ontheffingen van tijdelijke aard en/of  
— financiële steun uit het overeenkomstig artikel 177 opgerichte Cohesiefonds.  
Artikel 193  
(oud artikel 176 VEG)  
De beschermende maatregelen die worden vastgesteld uit hoofde van artikel 192, beletten niet dat 
een lidstaat verdergaande beschermingsmaatregelen handhaaft en treft. Zulke maatregelen moeten verenigbaar zijn met de Verdragen. Zij worden ter kennis van de Commissie gebracht.  
TITEL XXI
 
ENERGIE  
Artikel 194 
1. In het kader van de totstandbrenging en de werking van de interne markt en rekening houdend 
met de noodzaak om het milieu in stand te houden en te verbeteren, is het beleid van de Unie op het 
gebied van energie, in een geest van solidariteit tussen de lidstaten, erop gericht:  
a) de werking van de energiemarkt te waarborgen;  
b) de continuïteit van de energievoorziening in de Unie te waarborgen,  
c) energie-efficiëntie, energiebesparing en de ontwikkeling van nieuwe en duurzame energie te 
stimuleren; en  
d) de interconnectie van energienetwerken te bevorderen.NL C 83/134 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
2. Onverminderd de toepassing van andere bepalingen van de Verdragen stellen het Europees 
Parlement en de Raad, volgens de gewone wetgevingsprocedure, de maatregelen vast die noodzakelijk 
zijn om de in lid 1 genoemde doelstellingen te verwezenlijken. Deze maatregelen worden vastgesteld 
na raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité en van het Comité van de Regio's.  
Zij zijn, onverminderd artikel 192, lid 2, onder c), niet van invloed op het recht van een lidstaat de 
voorwaarden voor de exploitatie van zijn energiebronnen te bepalen, op zijn keuze tussen verschil ­
lende energiebronnen of op de algemene structuur van zijn energievoorziening.  
3. In afwijking van lid 2, stelt de Raad volgens een bijzondere wetgevingsprocedure, met een ­
parigheid van stemmen en na raadpleging van het Europees Parlement, de daarin bedoelde maat ­
regelen vast die voornamelijk van fiscale aard zijn.  
TITEL XXII  
TOERISME  
Artikel 195 
1. De Unie vult het optreden van de lidstaten in de toerismesector aan, met name door bevor ­
dering van het concurrentievermogen van de ondernemingen van de Unie in die sector.  
In dit verband is het optreden van de Unie gericht op:  
a) het bevorderen van een klimaat dat gunstig is voor de ontwikkeling van bedrijven in deze sector;  
b) het stimuleren van de samenwerking tussen de lidstaten, met name door uitwisseling van goede 
praktijken.  
2. Het Europees Parlement en de Raad stellen, volgens de gewone wetgevingsprocedure, de bij ­
zondere maatregelen vast ter aanvulling van de acties die in de lidstaten worden ondernomen om de 
in dit artikel genoemde doelstellingen te verwezenlijken, met uitsluiting van enige harmonisatie van 
de wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten.  
TITEL XXIII  
CIVIELE BESCHERMING  
Artikel 196  
1. De Unie bevordert de samenwerking tussen de lidstaten om zodoende te komen tot een grotere 
doeltreffendheid van de systemen ter voorkoming van en bescherming tegen natuurrampen of door de mens veroorzaakte rampen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/135
Het optreden van de Unie is erop gericht:  
a) het optreden van de lidstaten op nationaal, regionaal en lokaal niveau met betrekking tot risic ­
opreventie, het voorbereiden van de instanties op het gebied van civiele bescherming in de 
lidstaten en het optreden bij natuurrampen of door de mens veroorzaakte calamiteiten binnen 
de Unie te steunen en aan te vullen;  
b) snelle operationele en doeltreffende samenwerking tussen de nationale civiele beschermingsdien ­
sten binnen de Unie te bevorderen;  
c) de samenhang tussen internationale acties op het gebied van civiele bescherming te stimuleren.  
2. Het Europees Parlement en de Raad stellen, volgens de gewone wetgevingsprocedure, de maat ­
regelen vast die nodig zijn om bij te dragen aan de verwezenlijking van de in lid 1 genoemde 
doelstellingen, met uitsluiting van enige harmonisatie van de wettelijke of bestuursrechtelijke bepa ­
lingen van de lidstaten.  
TITEL XXIV  
ADMINISTRATIEVE SAMENWERKING  
Artikel 197 
1. De doeltreffende uitvoering van het recht van de Unie door de lidstaten, die van wezenlijk 
belang is voor de goede werking van de Unie, wordt beschouwd als een aangelegenheid van ge ­
meenschappelijk belang.  
2. De Unie kan de inspanningen van de lidstaten ter verbetering van hun administratieve ver ­
mogen om het recht van de Unie uit te voeren, steunen. Dergelijke steun kan behalve het ver ­
gemakkelijken van de uitwisselingen van informatie en van ambtenaren ook ondersteunende oplei ­
dings- en ontwikkelingsregelingen omvatten. Geen enkele lidstaat is verplicht gebruik te maken van 
dergelijke steun. Het Europees Parlement en de Raad stellen volgens de gewone wetgevingsprocedure 
bij verordeningen de daartoe noodzakelijke maatregelen vast, met uitsluiting van enige harmonisering 
van de wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten.  
3. Dit artikel laat de verplichting van de lidstaten om het recht van de Unie uit te voeren, alsook 
de prerogatieven en taken van de Commissie, onverlet. Het laat ook de andere bepalingen van de 
Verdragen die voorzien in administratieve samenwerking tussen de lidstaten onderling en tussen de 
lidstaten en de Unie, onverlet.NL C 83/136 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
VIERDE DEEL  
DE ASSOCIATIE VAN DE LANDEN EN GEBIEDEN OVERZEE  
Artikel 198  
(oud artikel 182 VEG)  
De lidstaten komen overeen de niet-Europese landen en gebieden welke bijzondere betrekkingen 
onderhouden met Denemarken, Frankrijk, Nederland en het Verenigd Koninkrijk, te associëren met 
de Unie. Die landen en gebieden, hierna genoemd landen en gebieden, worden opgenomen in de lijst in bijlage II.  
Het doel van de associatie is het bevorderen van de economische en sociale ontwikkeling der landen 
en gebieden en de totstandbrenging van nauwe economische betrekkingen tussen hen en de Unie in 
haar geheel.  
Overeenkomstig de in de preambule van dit Ver drag neergelegde beginselen moet de associatie in de 
eerste plaats de mogelijkheid scheppen de belangen en de voorspoed van de inwoners van die landen 
en gebieden te bevorderen, teneinde hen te brengen tot de economische, sociale en culturele ont
­
wikkeling welke zij verwachten.  
Artikel 199  
(oud artikel 183 VEG)  
Door de associatie worden de volgende doeleinden nagestreefd:  
1. De lidstaten passen op hun handelsverkeer met de landen en gebieden de regeling toe welke zij 
krachtens de Verdragen tegenover elkaar zijn aangegaan.  
2. Ieder land of gebied past op zijn handelsverkeer met de lidstaten en de andere landen en gebieden 
de regeling toe die het toepast op de Europese staat waarmede het bijzondere betrekkingen 
onderhoudt.  
3. De lidstaten dragen bij in de investeringen welke vereist zijn voor de geleidelijke ontwikkeling van 
die landen en gebieden.  
4. Voor de door de Unie gefinancierde investeringen staat de deelneming in aanbestedingen en 
leveranties onder gelijke voorwaarden open voor alle onderdanen en rechtspersonen van de 
lidstaten en van de landen en gebieden.  
5. In de betrekkingen tussen de lidstaten en de landen en gebieden wordt het recht van vestiging van 
de onderdanen en rechtspersonen op voet van non-discriminatie geregeld overeenkomstig de 
bepalingen en met toepassing van de procedures, bepaald in het hoofdstuk betreffende het recht 
van vestiging, behoudens de krachtens artikel 203 vastgestelde bijzondere bepalingen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/137
Artikel 200  
(oud artikel 184 VEG)  
1. De goederen van oorsprong uit de landen en gebieden delen bij hun invoer in de lidstaten in 
het verbod op douanerechten dat overeenkomstig de bepalingen van de Verdragen tussen de lidstaten 
geldt.  
2. Bij invoer in elk land en gebied zijn douanerechten op goederen uit de lidstaten en uit de 
andere landen en gebieden overeenkomstig de bepalingen van artikel 30 verboden.  
3. De landen en gebieden kunnen evenwel douanerechten heffen welke in overeenstemming zijn 
met de eisen van hun ontwikkeling en de behoeften van hun industrialisatie, of welke van fiscale aard zijn en ten doel hebben in hun begrotingsmiddelen te voorzien.  
De in vorenstaande alinea bedoelde rechten mogen het peil van de invoerrechten welke worden 
geheven op producten uit de lidstaat waarmede elk land of gebied bijzondere betrekkingen onder
­
houdt, niet te boven gaan.  
4. Lid 2 is niet van toepassing op landen en gebieden die uit hoofde van de bijzondere inter ­
nationale verplichtingen waaraan zij zijn onderworpen, reeds een non-discriminatoir douanetarief toepassen.  
5. De instelling of wijziging van douanerechten op de in de landen en gebieden ingevoerde 
goederen mag noch in rechte noch in feite aanleiding geven tot een rechtstreekse of zijdelingse discriminatie tussen de importen uit de onderscheidene lidstaten.  
Artikel 201
 
(oud artikel 185 VEG)  
Indien het peil van de rechten, toepasselijk op goederen van herkomst uit een derde land, bij invoer 
in een land of gebied van dien aard is dat, als gevolg van de toepassing der bepalingen van artikel 200, lid 1, het handelsverkeer zich ten nadele van een der lidstaten kan verleggen, kan deze staat de Commissie verzoeken, aan de overige lidstaten de maatregelen voor te stellen welke 
noodzakelijk zijn om deze toestand te verhelpen.  
Artikel 202
 
(oud artikel 186 VEG)  
Behoudens de bepalingen betreffende de volksgezondheid, de openbare veiligheid en de openbare 
orde, zal het vrije verkeer van werknemers uit de landen en gebieden binnen de lidstaten en van 
werknemers uit de lidstaten binnen de landen en gebieden vallen onder volgens artikel 203 vast ­
gestelde instrumenten.NL C 83/138 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 203  
(oud artikel 187 VEG)  
De Raad stelt op basis van de in het kader van de associatie van de landen en gebieden met de Unie 
bereikte resultaten en van de in de Verdragen neergelegde beginselen met eenparigheid van stemmen 
op voorstel van de Commissie de bepalingen vast betreffende de wijze van toepassing en de pro ­
cedure van de associatie van de landen en gebiede n met de Unie anderzijds. Wanneer de bepalingen 
door de Raad volgens een bijzondere wetgevingsprocedure worden vastgesteld, besluit hij met een ­
parigheid van stemmen op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parle ­
ment.  
Artikel 204  
(oud artikel 188 VEG)  
Het bepaalde in de artikelen 198 tot en met 203 is op Groenland van toepassing behoudens de voor 
Groenland geldende bijzondere bepalingen omschreven in het Protocol betreffende de bijzondere regeling van toepassing op Groenland, dat aan de Verdragen is gehecht.
 
VIJFDE DEEL  
EXTERN OPTREDEN VAN DE UNIE  
TITEL I  
ALGEMENE BEPALINGEN INZAKE HET EXTERN OPTREDEN VAN DE UNIE  
Artikel 205 
Het internationaal optreden van de Unie berust, voor de toepassing van dit deel, op de beginselen en 
is gericht op de doelstellingen van, en wordt uitgevoerd overeenkomstig de algemene bepalingen van hoofdstuk 1 van titel V van het Verdrag betreffende de Europese Unie.  
TITEL II
 
DE GEMEENSCHAPPELIJKE HANDELSPOLITIEK  
Artikel 206  
(oud artikel 131 VEG)  
Door de oprichting van een douane-unie, overeenkomstig de artikelen 28 tot en met 32, levert de 
Unie in het gemeenschappelijk belang een bijdrage tot een harmonische ontwikkeling van de wereld ­
handel, tot de geleidelijke afschaffing van de beperkingen voor het internationale handelsverkeer en 
voor buitenlandse directe investeringen, en tot de vermindering van de douane- en andere belem ­
meringen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/139
Artikel 207  
(oud artikel 133 VEG)  
1. De gemeenschappelijke handelspolitiek wordt gegrond op eenvormige beginselen, met name 
aangaande tariefwijzigingen, het sluiten van tarief- en handelsakkoorden betreffende handel in goe ­
deren en diensten, en de handelsaspecten van intellectuele eigendom, de directe buitenlandse inves ­
teringen, het eenvormig maken van liberaliseringsmaatregelen, de uitvoerpolitiek alsmede de handels ­
politieke beschermingsmaatregelen, waaronder de te nemen maatregelen in geval van dumping en 
subsidies. De gemeenschappelijke handelspolitiek wordt gevoerd in het kader van de beginselen en doelstellingen van het externe optreden van de Unie.  
2. Het Europees Parlement en de Raad stellen volgens de gewone wetgevingsprocedure bij ver
­
ordeningen de maatregelen vast die het kader voor de uitvoering van de gemeenschappelijke handels ­
politiek van de Unie bepalen.  
3. Bij de onderhandelingen over en sluiting van akkoorden met een of meer derde landen of 
internationale organisaties, is artikel 218 van toepassing, behoudens de bijzondere bepalingen van het huidige artikel.  
De Commissie doet aanbevelingen aan de Raad, die haar machtigt de vereiste onderhandelingen te 
openen. De Raad en de Commissie zien erop toe dat die akkoorden verenigbaar zijn met het interne 
beleid en de interne voorschriften van de Unie.  
De Commissie voert de onderhandelingen in overleg met een speciaal comité dat door de Raad is 
aangewezen om haar daarin bij te staan, en binnen het bestek van de richtsnoeren welke de Raad 
haar kan verstrekken. De Commissie brengt aan het speciaal comité en het Europees Parlement regelmatig verslag uit over de stand van de onderhandelingen.  
4. Ten aanzien van de onderhandelingen over en de sluiting van de in lid 3 bedoelde akkoorden 
besluit de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen.  
Ten aanzien van de onderhandelingen over en de sluiting van akkoorden betreffende de handel in 
diensten en betreffende de handelsaspecten van intellectuele eigendom en betreffende buitenlandse 
directe investeringen besluit de Raad met eenparigheid van stemmen voor zover het akkoord bepa
­
lingen bevat die met eenparigheid van stemmen worden vastgesteld wat interne voorschriften betreft.  
De Raad besluit ook met eenparigheid van stemmen ten aanzien van de onderhandelingen over en de 
sluiting van akkoorden betreffende:  
a) de handel in culturele en audiovisuele diensten, indien deze akkoorden afbreuk dreigen te doen 
aan de verscheidenheid aan cultuur en taal in de Unie;  
b) sociale, onderwijs- en gezondheidsdiensten wanneer deze akkoorden de nationale organisatie van 
die diensten ernstig dreigen te verstoren en afbreuk dreigen te doen aan de verantwoordelijkheid 
van de lidstaten om die diensten te leveren.  
5. Op de onderhandelingen over en de sluiting van internationale akkoorden betreffende vervoer 
zijn de bepalingen van Deel III, titel V, alsmede artikel 218, van toepassing.NL C 83/140 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
6. De uitoefening van de bij dit artikel verleende bevoegdheden op het gebied van de gemeen ­
schappelijke handelspolitiek laat de afbakening van de bevoegdheden tussen de Unie en de lidstaten 
onverlet en leidt niet tot enige harmonisering van de wettelijke of bestuursrechtelijke regelingen van de lidstaten voor zover de Verdragen een dergelijke harmonisering uitsluiten.  
TITEL III
 
SAMENWERKING MET DERDE LANDEN EN HUMANITAIRE HULP  
HOOFDSTUK 1  
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING 
Artikel 208  
(oud artikel 177 VEG)  
1. Het beleid van de Unie op het gebied van ontwikkelingssamenwerking wordt gevoerd in het 
kader van de beginselen en doelstellingen van het externe optreden van de Unie. Het ontwikkelings ­
samenwerkingsbeleid van de Unie en dat van de lidstaten completeren en versterken elkaar.  
Hoofddoel van het beleid van de Unie op dit gebied is de armoede terug te dringen en uiteindelijk uit 
te bannen. De Unie houdt bij de uitvoering van beleid dat gevolgen kan hebben voor de ontwik ­
kelingslanden rekening met de doelstellingen van de ontwikkelingssamenwerking.  
2. De Unie en de lidstaten houden zich aan de verbintenissen en de doelstellingen die zij in het 
kader van de Verenigde Naties en andere bevoegde internationale organisaties hebben onderschreven.  
Artikel 209  
(oud artikel 179 VEG)  
1. Het Europees Parlement en de Raad stellen, volgens de gewone wetgevingsprocedure, de maat ­
regelen vast die nodig zijn voor de uitvoering van het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid, die be ­
trekking kunnen hebben op meerjarenprogramma's voor samenwerking met ontwikkelingslanden of 
op thematische programma's.  
2. De Unie kan met derde landen en de bevoegde internationale organisaties alle overeenkomsten 
sluiten die dienstig zijn om de in artikel 21 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en 
artikel 208 van dit Verdrag genoemde doelstellingen te verwezenlijken.  
De eerste alinea laat de bevoegdheid van de lidstaten om in internationale fora te onderhandelen en 
overeenkomsten te sluiten, onverlet.  
3. De Europese Investeringsbank draagt, onder de in haar statuten vastgestelde voorwaarden, bij 
tot de tenuitvoerlegging van de in lid 1 bedoelde maatregelen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/141
Artikel 210  
(oud artikel 180 VEG)  
1. Om de complementariteit en de doeltreffendheid van hun optreden te bevorderen, coördineren 
de Unie en de lidstaten hun ontwikkelingssamenwerkingsbeleid en plegen zij overleg over hun 
hulpprogramma's, ook in internationale organisaties en tijdens internationale conferenties. Zij kunnen 
gezamenlijk optreden. De lidstaten dragen zo nodig bij tot de tenuitvoerlegging van hulppro ­
gramma's van de Unie.  
2. De Commissie kan alle dienstige initiatieven nemen om de in lid 1 bedoelde coördinatie te 
bevorderen.  
Artikel 211  
(oud artikel 181 VEG)  
In het kader van hun onderscheiden bevoegdheden werken de Unie en de lidstaten samen met derde 
landen en met de bevoegde internationale organisaties.  
HOOFDSTUK 2  
ECONOMISCHE, FINANCIËLE EN TECHNISCHE SAMENWERKING 
MET DERDE LANDEN  
Artikel 212  
(oud artikel 181 A VEG)  
1. Onverminderd de overige bepalingen van de Verdragen, met name de artikelen 208 tot en met 
211, onderneemt de Unie activiteiten voor economische, financiële en technische samenwerking, met 
inbegrip van bijstand op met name financieel gebied, met derde landen die geen ontwikkelingsland 
zijn. Deze activiteiten zijn coherent met het ontwikkelingsbeleid van de Unie en vinden plaats in het 
kader van de beginselen en doelstellingen van haar externe optreden. De acties van de Unie en die 
van de lidstaten completeren en versterken elkaar.  
2. Het Europees Parlement en de Raad stellen, volgens de gewone wetgevingsprocedure, de voor 
de uitvoering van lid 1 nodige maatregelen vast.  
3. In het kader van hun onderscheiden bevoegdheden werken de Unie en de lidstaten samen met 
derde landen en de bevoegde internationale organisaties. De samenwerking van de Unie kan nader 
worden geregeld in overeenkomsten tussen de Unie en de betrokken derde partijen.  
De eerste alinea doet geen afbreuk aan de bevoegdheid van de lidstaten in internationale fora te 
onderhandelen en internationale overeenkomsten te sluiten.NL C 83/142 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 213 
Wanneer wegens de situatie in een derde land dringende financiële hulp van de Unie vereist is, stelt 
de Raad op voorstel van de Commissie de nodige besluiten vast.  
HOOFDSTUK 3  
HUMANITAIRE HULP  
Artikel 214 
1. De acties van de Unie op het gebied van humanitaire hulp vinden plaats in het kader van de 
beginselen en doelstellingen van het externe optreden van de Unie. Deze acties hebben tot doel aan 
de bevolking van derde landen die het slachtoffer is van natuurrampen of door de mens veroorzaakte rampen, specifieke bijstand en hulp te bieden en haar te beschermen om de uit die situaties voort
­
vloeiende humanitaire noden te lenigen. De acties van de Unie en die van de lidstaten completeren en versterken elkaar.  
2. Humanitaire hulpacties worden uitgevoerd overeenkomstig de beginselen van het internationaal 
recht, en de beginselen van onpartijdigheid, neutraliteit en non-discriminatie.  
3. Het Europees Parlement en de Raad stellen, volgens de gewone wetgevingsprocedure, de maat
­
regelen vast die het kader voor de uitvoering van de humanitaire hulpacties van de Unie bepalen.  
4. De Unie kan met derde landen en de bevoegde internationale organisaties alle overeenkomsten 
sluiten die dienstig zijn om de in lid 1 en in artikel 21 van het Verdrag betreffende de Europese Unie 
genoemde doelstellingen te verwezenlijken.  
De eerste alinea laat de bevoegdheid van de lidstaten om in internationale fora te onderhandelen en 
overeenkomsten te sluiten, onverlet.  
5. Er wordt een Europees vrijwilligerskorps voor humanitaire hulpverlening opgericht, als kader 
voor gemeenschappelijke bijdragen van Europese jongeren aan de humanitaire hulpacties van de Unie. Het Europees Parlement en de Raad stellen volgens de gewone wetgevingsprocedure bij ver
­
ordeningen het statuut en de regels voor de activiteiten van het korps vast.  
6. De Commissie kan ieder initiatief nemen dat dienstig is om de coördinatie tussen de acties van 
de Unie en die van de lidstaten te bevorderen, en zodoende de doeltreffendheid en de complemen ­
tariteit van de humanitaire hulpmiddelen van de Unie en van de lidstaten te verbeteren.  
7. De Unie ziet erop toe dat haar humanitaire hulpacties gecoördineerd worden en coherent zijn 
met die van internationale organisaties en instanties, met name die welke tot het bestel van de Verenigde Naties behoren.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/143
TITEL IV  
BEPERKENDE MAATREGELEN  
Artikel 215  
(oud artikel 301 VEG)  
1. Wanneer een overeenkomstig hoofdstuk 2 van titel V van het Verdrag betreffende de Europese 
Unie vastgesteld besluit voorziet in verbreking of gehele of gedeeltelijke beperking van de economi ­
sche en financiële betrekkingen met een of meer derde landen, stelt de Raad, op gezamenlijk voorstel 
van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid en de 
Commissie, met gekwalificeerde meerderheid van stemmen de nodige maatregelen vast. De Raad stelt het Europees Parlement daarvan in kennis.  
2. Wanneer een overeenkomstig hoofdstuk 2 van titel V van het Verdrag betreffende de Europese 
Unie vastgesteld besluit daarin voorziet, kan de Raad volgens de in lid 1 bedoelde procedure jegens natuurlijke personen, rechtspersonen dan wel niet-statelijke groepen of entiteiten beperkende maat
­
regelen vaststellen.  
3. De in dit artikel bedoelde handelingen bevatten de nodige bepalingen inzake juridische waar ­
borgen.  
TITEL V  
INTERNATIONALE OVEREENKOMSTEN  
Artikel 216 
1. De Unie kan een overeenkomst met een of meer derde landen of internationale organisaties 
sluiten wanneer de Verdragen daarin voorzien of wanneer het sluiten van een overeenkomst ofwel 
nodig is om, in het kader van het beleid van de Unie, een van de in de Verdragen bepaalde 
doelstellingen te verwezenlijken, of wanneer daarin bij een juridisch bindende handeling van de 
Unie is voorzien of wanneer zulks gevolgen kan hebben voor gemeenschappelijke regels of de 
strekking daarvan kan wijzigen.  
2. De door de Unie gesloten overeenkomsten zijn verbindend voor de instellingen van de Unie en 
voor de lidstaten.  
Artikel 217  
(oud artikel 310 VEG)  
De Unie kan met één of meer derde landen of internationale organisaties akkoorden sluiten waarbij 
een associatie wordt ingesteld die wordt gekenmerkt door wederkerige rechten en verplichtingen, 
gemeenschappelijk optreden en bijzondere procedures.  
Artikel 218  
(oud artikel 300 VEG)  
1. Onverminderd de bijzondere bepalingen van artikel 207 wordt bij het onderhandelen over en 
het sluiten van overeenkomsten tussen de Unie en derde landen of internationale organisaties de volgende procedure gevolgd.NL C 83/144 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
2. De Raad verleent machtiging tot het openen van de onderhandelingen, stelt de onderhan ­
delingsrichtsnoeren vast, verleent machtiging tot ondertekening en sluit de overeenkomsten.  
3. De Commissie of, indien de voorgenomen overeenkomst uitsluitend of hoofdzakelijk betrek ­
king heeft op het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, de hoge vertegenwoordiger van 
de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, doet aanbevelingen aan de Raad, die een besluit 
vaststelt houdende machtiging tot het openen van de onderhandelingen en waarbij, naar gelang van 
de inhoud van de voorgenomen overeenkomst, de onderhandelaar of het hoofd van het onderhan ­
delingsteam van de Unie wordt aangewezen.  
4. De Raad kan de onderhandelaar richtsnoeren geven en een bijzonder comité aanwijzen; de 
onderhandelingen moeten in overleg met dat comité worden gevoerd.  
5. De Raad stelt op voorstel van de onderhandelaar een besluit vast waarbij machtiging wordt 
verleend tot ondertekening van de overeenkomst en, in voorkomend geval, in afwachting van de 
inwerkingtreding, tot de voorlopige toepassing ervan.  
6. De Raad stelt op voorstel van de onderhandelaar een besluit houdende sluiting van de over ­
eenkomst vast.  
Tenzij de overeenkomst uitsluitend betrekking heeft op het gemeenschappelijk buitenlands en veilig ­
heidsbeleid, stelt de Raad het besluit houdende sluiting van de overeenkomst vast:  
a) na goedkeuring door het Europees Parlement, in de volgende gevallen:  
i) associatieovereenkomsten;  
ii) toetreding van de Unie tot het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens 
en de fundamentele vrijheden;  
iii) overeenkomsten die door de instelling van samenwerkingsprocedures een specifiek institutio ­
neel kader scheppen;  
iv) overeenkomsten die aanzienlijke gevolgen hebben voor de begroting van de Unie;  
v) overeenkomsten betreffende gebieden waarop de gewone wetgevingsprocedure, of, indien de 
goedkeuring van het Europees Parlement vereist is, de bijzondere wetgevingsprocedure van 
toepassing is.  
In dringende gevallen kunnen het Europees Parlement en de Raad een termijn voor het geven van 
de goedkeuring overeenkomen.  
b) na raadpleging van het Europees Parlement in de overige gevallen. Het Europees Parlement brengt 
advies uit binnen een termijn die de Raad naar gelang van de urgentie kan bepalen. Indien er 
binnen die termijn geen advies is uitgebracht, kan de Raad besluiten.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/145
7. Bij de sluiting van een overeenkomst kan de Raad, in afwijking van de leden 5, 6 en 9, de 
onderhandelaar machtigen om de wijzigingen die krachtens de overeenkomst volgens een vereen ­
voudigde procedure of door een bij de overeenkomst opgericht orgaan worden aangenomen, namens 
de Unie goed te keuren. De Raad kan aan deze machtiging bijzondere voorwaarden verbinden.  
8. Tijdens de gehele procedure besluit de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen.  
De Raad besluit evenwel met eenparigheid van stemmen wanneer de overeenkomst een gebied betreft 
waarop handelingen van de Unie met eenparigheid van stemmen worden vastgesteld, alsmede ten aanzien van de associatieovereenkomsten en de in artikel 212 bedoelde overeenkomsten met de 
kandidaat-lidstaten. De Raad besluit eveneens met eenparigheid van stemmen over de overeenkomst 
inzake toetreding van de Unie tot het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens 
en de fundamentele vrijheden. Dit besluit houden de sluiting van die overeenkomst treedt pas in 
werking nadat de lidstaten het overeenkomstig hun onderscheiden grondwettelijke bepalingen heb
­
ben goedgekeurd.  
9. De Raad stelt, op voorstel van de Commissie of van de hoge vertegenwoordiger van de Unie 
voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, een besluit vast tot schorsing van de toepassing van een 
overeenkomst en tot bepaling van de standpunten die namens de Unie worden ingenomen in een 
krachtens een overeenkomst opgericht lichaam, wanneer dit lichaam handelingen met rechtsgevolgen vaststelt, met uitzondering van handelingen tot aanvulling of wijziging van het institutionele kader 
van het akkoord.  
10. Het Europees Parlement wordt in iedere fase van de procedure onverwijld en ten volle 
geïnformeerd.  
11. Een lidstaat, het Europees Parlement, de Raad of de Commissie kan het advies inwinnen van 
het Hof van Justitie over de verenigbaarheid van een voorgenomen overeenkomst met de Verdragen. 
Indien het Hof afwijzend adviseert, kan het voorgenomen akkoord niet in werking treden, behoudens 
in geval van wijziging daarvan of herziening van de Verdragen.  
Artikel 219
 
(oud artikel 111, leden 1, 3 en 5, VEG)  
1. In afwijking van artikel 218 kan de Raad hetzij op aanbeveling van de Europese Centrale Bank, 
hetzij op aanbeveling van de Commissie en na raadpleging van de Europese Centrale Bank, met het 
oog op een consensus die verenigbaar is met de doelstelling van prijsstabiliteit, formele overeenkom ­
sten sluiten over een stelsel van wisselkoersen van de euro ten opzichte van valuta's van derde staten. De Raad besluit met eenparigheid van stemmen na raadpleging van het Europees Parlement en volgens de procedure van lid 3.  
De Raad kan, hetzij op aanbeveling van de Europ ese Centrale Bank, hetzij op aanbeveling van de 
Commissie en na raadpleging van de Europese Centrale Bank teneinde een consensus te bereiken die verenigbaar is met de doelstelling van prijsstabiliteit, de Euro-spilkoersen binnen het wisselkoers
­
systeem invoeren, wijzigen of afschaffen. De voorzitter van de Raad stelt het Europees Parlement in kennis van de invoering, wijziging of afschaffing van de Euro-spilkoers.NL C 83/146 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
2. Bij gebreke van een wisselkoerssysteem ten opzichte van één of meer valuta's van derde staten 
als bedoeld in lid 1, kan de Raad op aanbeve ling van de Commissie en na raadpleging van de 
Europese Centrale Bank, of op aanbeveling van de Europese Centrale Bank, algemene oriëntaties voor 
het wisselkoersbeleid ten opzichte van deze valuta's vaststellen. Deze algemene oriëntaties laten het hoofddoel van het ESCB, zijnde het handhaven van de prijsstabiliteit, onverlet.  
3. In afwijking van artikel 218 neemt de Raad, wanneer de Unie onderhandelingen met één of 
meer derde staten of internationale organisaties moet voeren over aangelegenheden betreffende het 
monetaire of wisselkoersregime, op aanbeveling van de Commissie en na raadpleging van de Euro
­
pese Centrale Bank, besluiten over de regelingen voor de onderhandelingen over en de sluiting van 
dergelijke overeenkomsten. Deze regelingen verzekeren dat de Unie één standpunt inneemt. De 
Commissie wordt ten volle bij de onderhandelingen betrokken.  
4. Onverminderd de bevoegdheid van de Unie en de overeenkomsten van de Unie ten aanzien van 
de Economische en Monetaire Unie, mogen de lidstaten in internationale organen onderhandelingen 
voeren en internationale overeenkomsten sluiten.  
TITEL VI  
BETREKKINGEN VAN DE UNIE MET INTERNATIONALE ORGANISATIES, 
MET DERDE LANDEN EN DELEGATIES VAN DE UNIE  
Artikel 220  
(oude artikelen 302 t/m 304 VEG)  
1. De Unie brengt iedere dienstige samenwerking tot stand met de organen en de gespecialiseerde 
organisaties van de Verenigde Naties, de Raad van Europa, de Organisatie voor Veiligheid en Samen ­
werking in Europa en de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling.  
De Unie onderhoudt voorts met andere internationale organisaties de betrekkingen die wenselijk 
worden geacht.  
2. De hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid en de 
Commissie zijn belast met de uitvoering van het bepaalde in dit artikel.  
Artikel 221 
1. De Unie wordt in derde landen en bij internationale organisaties vertegenwoordigd door de 
delegaties van Unie.  
2. De delegaties van de Unie staan onder het gezag van de hoge vertegenwoordiger van de Unie 
voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid. Zij handelen in nauwe samenspraak met de diploma ­
tieke en consulaire missies van de lidstaten.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/147
TITEL VII  
SOLIDARITEITSCLAUSULE  
Artikel 222 
1. De Unie en de lidstaten treden uit solidariteit gezamenlijk op indien een lidstaat getroffen wordt 
door een terroristische aanval, een natuurramp of een door de mens veroorzaakte ramp. De Unie 
maakt van alle tot haar beschikking staande instrumenten, waaronder de door de lidstaten ter 
beschikking gestelde militaire middelen, gebruik om:  
a) — de dreiging van het terrorisme op het grondgebied van de lidstaten te keren;  
— de democratische instellingen en de burgerbevolking tegen een eventuele terroristische aanval 
te beschermen;  
— op verzoek van de politieke autoriteiten van een lidstaat op diens grondgebied bijstand te 
verlenen in geval van een terroristische aanval;  
b) op verzoek van de politieke autoriteiten van een lidstaat op diens grondgebied bijstand te verlenen 
in geval van een natuurramp of van een door de mens veroorzaakte ramp.  
2. Een lidstaat die getroffen wordt door een terroristische aanval, een natuurramp of een door de 
mens veroorzaakte ramp, wordt op verzoek van zijn politieke autoriteiten door de andere lidstaten 
bijstand verleend. De lidstaten coördineren daartoe hun optreden in het kader van de Raad.  
3. De toepassing door de Unie van deze solidariteitsclausule wordt geregeld bij een besluit, dat 
door de Raad op gezamenlijk voorstel van de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie 
voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid wordt vastgesteld. Indien dit besluit gevolgen heeft op 
defensiegebied, besluit de Raad overeenkomstig artikel 31, lid 1, van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie. Het Europees Parlement wordt geïnformeerd.  
In het kader van dit lid en onverminderd artikel 240 wordt de Raad bijgestaan door het politiek en 
veiligheidscomité met ondersteuning van de structuren die in het kader van het gemeenschappelijk 
veiligheids- en defensiebeleid zijn ontwikkeld, en door het comité van artikel 71, welke comités hem 
in voorkomend geval gezamenlijke adviezen verstrekken.  
4. Teneinde de Unie en haar lidstaten in staat te stellen doeltreffend op te treden, evalueert de 
Europese Raad regelmatig de dreigingen waarmee de Unie wordt geconfronteerd.NL C 83/148 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
ZESDE DEEL  
INSTITUTIONELE EN FINANCIËLE BEPALINGEN  
TITEL I  
BEPALINGEN INZAKE DE INSTELLINGEN  
HOOFDSTUK 1  
DE INSTELLINGEN  
EERSTE AFDELING  
HET EUROPEES PARLEMENT  
Artikel 223  
(oud artikel 190, leden 4 en 5, VEG)  
1. Het Europees Parlement stelt een ontwerp op met het oog op de vaststelling van de nodige 
bepalingen voor de rechtstreekse algemene verkiezing van zijn leden volgens een in alle lidstaten 
eenvormige procedure of volgens beginselen die alle lidstaten gemeen hebben.  
De Raad stelt met eenparigheid van stemmen, volgens een bijzondere wetgevingsprocedure en na 
goedkeuring van het Europees Parlement, dat met meerderheid van stemmen van zijn leden een 
besluit neemt, de nodige bepalingen vast. Deze bepalingen treden pas in werking nadat zij door de 
lidstaten overeenkomstig hun onderscheiden grondwettelijke bepalingen zijn goedgekeurd.  
2. Het Europees Parlement bepaalt, op eigen initiatief volgens een bijzondere wetgevingsprocedure 
bij verordeningen, na raadpleging van de Commissie en met goedkeuring van de Raad die hiertoe een 
besluit neemt, de voorschriften en algemene voorwaarden voor de vervulling van de taken van zijn 
leden. Voor regels en voorwaarden betreffende de belastingregeling voor leden of voormalige leden is 
eenparigheid van stemmen in de Raad vereist.  
Artikel 224  
(oud artikel 191, tweede alinea, VEG)  
Het Europees Parlement en de Raad stellen bij verordeningen volgens de gewone wetgevende pro ­
cedure het statuut van de Europese politieke partijen, bedoeld in artikel 10, lid 4, van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie, en in het bijzonder de regels inzake hun financiering vast.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/149
Artikel 225  
(oud artikel 192, tweede alinea, VEG)  
Het Europees Parlement kan met meerderheid van stemmen van de leden waaruit het bestaat de 
Commissie verzoeken passende voorstellen in te dienen inzake aangelegenheden die naar het oordeel 
van het Parlement besluiten van de Unie voor de tenuitvoerlegging van de Verdragen vergen. Indien 
de Commissie geen voorstel indient, deelt zij de redenen daarvoor aan het Europees Parlement mee.  
Artikel 226  
(oud artikel 193 VEG)  
In het kader van de vervulling van zijn taken kan het Europees Parlement op verzoek van eenvierde 
van de leden waaruit het bestaat een tijdelijke enquêtecommissie instellen om, onverminderd de bij 
de Verdragen aan andere instellingen of organen verleende bevoegdheden, vermeende inbreuken op 
het recht van de Unie of gevallen van wanbeheer bij de toepassing van het recht van de Unie te 
onderzoeken, behalve wanneer de vermeende feiten het voorwerp van een gerechtelijke procedure 
uitmaken en zolang deze procedure nog niet is voltooid.  
De tijdelijke enquêtecommissie houdt op te bestaan zodra zij haar verslag heeft ingediend.  
De nadere bepalingen betreffende de uitoefening van het enquêterecht worden volgens een bijzondere 
wetgevingsprocedure bij verordeningen vastgesteld door het Europees Parlement, na goedkeuring 
door de Raad en de Commissie.  
Artikel 227  
(oud artikel 194 VEG)  
Iedere burger van de Unie, alsmede iedere natuurlijke of rechtspersoon met verblijfplaats of statutaire 
zetel in een lidstaat heeft het recht om individueel of tezamen met andere burgers of personen een 
verzoekschrift tot het Europees Parlement te richten betreffende een onderwerp dat tot de werk ­
terreinen van de Unie behoort en dat hem of haar rechtstreeks aangaat.  
Artikel 228  
(oud artikel 195 VEG)  
1. Een door het Europees Parlement gekozen ombudsman krijgt de bevoegdheid om kennis te 
nemen van klachten van burgers van de Unie of van natuurlijke of rechtspersonen met verblijfplaats 
of statutaire zetel in een lidstaat over gevallen van wanbeheer bij het optreden van de instellingen, 
organen of instanties van de Unie, met uitzondering van het Hof van Justitie van de Europese Unie 
bij de uitoefening van zijn gerechtelijke taak. Hij onderzoekt die klachten en brengt ter zake verslag 
uit. 
Overeenkomstig zijn opdracht verricht de ombudsman het door hem gerechtvaardigd geachte onder ­
zoek op eigen initiatief dan wel op basis van klachten welke hem rechtstreeks of via een lid van het 
Europees Parlement zijn voorgelegd, behalve wanneer de vermeende feiten het voorwerp van een 
gerechtelijke procedure uitmaken of hebben uitgemaakt. Indien de ombudsman een geval vanNL C 83/150 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
wanbeheer heeft vastgesteld, legt hij de zaak voor aan de betrokken instelling, het betrokken orgaan 
of de betrokken instantie die over een termijn van drie maanden beschikt om hem haar standpunt 
mee te delen. De ombudsman doet vervolgens een verslag aan het Europees Parlement en aan de 
betrokken instelling toekomen. De persoon die de klac ht heeft ingediend wordt op de hoogte 
gebracht van het resultaat van dit onderzoek.  
De ombudsman legt elk jaar aan het Europees Parlement een verslag voor met het resultaat van zijn 
onderzoeken.  
2. Na elke verkiezing voor het Europees Parlement wordt de ombudsman voor de zittingsduur 
van deze instelling gekozen. Hij is herbenoembaar.  
Op verzoek van het Europees Parlement kan de ombudsman door het Hof van Justitie van zijn ambt 
ontheven worden verklaard, indien hij niet meer aan de eisen voor de uitoefening van zijn ambt voldoet of op ernstige wijze is tekortgeschoten.  
3. De ombudsman oefent zijn ambt volkomen onafhankelijk uit. Bij de vervulling van zijn taken 
vraagt noch aanvaardt hij instructies van enige regering, instelling, orgaan of instantie. Gedurende zijn ambtsperiode mag de ombudsman geen andere beroepswerkzaamheden, al dan niet tegen 
beloning, verrichten.  
4. Het Europees Parlement stelt op eigen initiatief volgens een bijzondere wetgevingsprocedure bij 
verordeningen, na advies van de Commissie en met goedkeuring van de Raad, die een besluit neemt, 
het statuut van de ombudsman en de algemene voorwaarden voor de uitoefening van het ambt van 
ombudsman vast.  
Artikel 229
 
(oud artikel 196 VEG)  
Het Europees Parlement houdt jaarlijks een zitting. Het komt van rechtswege op de tweede dinsdag 
van maart bijeen.  
Het Europees Parlement kan in buitengewone vergaderperiode bijeenkomen op verzoek van de 
meerderheid van de leden waaruit het bestaat, van de Raad of van de Commissie.  
Artikel 230  
(oud artikel 197, tweede, derde en vierde alinea, VEG)  
De Commissie kan alle vergaderingen bijwonen en wordt op haar verzoek gehoord.  
De Commissie antwoordt mondeling of schriftelijk op de haar door het Europees Parlement of door 
de leden daarvan gestelde vragen.  
De Europese Raad en de Raad worden door het Europees Parlement gehoord onder de voorwaarden 
waarin het reglement van orde van de Europese Raad en het reglement van orde van de Raad 
voorzien.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/151
Artikel 231  
(oud artikel 198 VEG)  
Voor zover in de Verdragen niets anders is bepaald, besluit het Europees Parlement met meerderheid 
der uitgebrachte stemmen.  
Het reglement van orde bepaalt het quorum.  
Artikel 232  
(oud artikel 199 VEG)  
Het Europees Parlement stelt zijn reglement van orde vast bij meerderheid van stemmen van zijn 
leden.  
De handelingen van het Europees Parlement worden overeenkomstig de bepalingen van de Verdragen 
en dat reglement bekendgemaakt.  
Artikel 233  
(oud artikel 200 VEG)  
Het Europees Parlement beraadslaagt in openbare zitting over het algemene jaarverslag, dat hem door 
de Commissie wordt voorgelegd.  
Artikel 234  
(oud artikel 201 VEG)  
Wanneer aan het Europees Parlement een motie van afkeuring betreffende het beleid van de Com ­
missie wordt voorgelegd, kan het Europees Parlement zich over deze motie niet eerder uitspreken 
dan ten minste drie dagen nadat de motie is ingediend en slechts bij openbare stemming.  
Indien de motie van afkeuring wordt aangenomen met een meerderheid van twee derde van de 
uitgebrachte stemmen, welke een meerderheid van de leden van het Europees Parlement vertegen ­
woordigt, moeten de leden van de Commissie collectief ontslag nemen en moet ook de hoge 
vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid zijn functie in de 
Commissie neerleggen. Zij blijven in functie en blijven de lopende zaken behartigen totdat over ­
eenkomstig artikel 17 van het Verdrag betreffende de Europese Unie in hun vervanging is voorzien. 
In dat geval verstrijkt de ambtsperiode van de ter vervanging benoemde Commissieleden op de 
datum waarop de ambtstermijn van de collectief tot ontslag gedwongen Commissieleden zou zijn 
verstreken.  
TWEEDE AFDELING  
DE EUROPESE RAAD  
Artikel 235  
1. Ieder lid van de Europese Raad kan slechts door één ander lid worden gemachtigd om namens 
hem te stemmen.NL C 83/152 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 16, lid 4, van het Verdrag betreffende de Europese Unie en artikel 238, lid 2, van dit Verdrag 
zijn van toepassing op de Europese Raad wanneer deze met gekwalificeerde meerderheid van stem ­
men besluit. Wanneer de Europese Raad zich in een stemming uitspreekt, nemen de voorzitter van 
de Europese Raad en die van de Commissie niet aan de stemming deel.  
Onthouding van stemming door aanwezige of vertegenwoordigde leden vormt geen beletsel voor het 
vaststellen van beslissingen van de Europese Raad waarvoor eenparigheid van stemmen is vereist.  
2. De voorzitter van het Europees Parlement kan worden uitgenodigd om door de Europese Raad 
te worden gehoord.  
3. De Europese Raad besluit met gewone meerderheid van stemmen over procedurekwesties en 
over de vaststelling van zijn reglement van orde.  
4. De Europese Raad wordt bijgestaan door het secretariaat-generaal van de Raad.  
Artikel 236 
De Europese Raad stelt met gekwalificeerde meerderheid van stemmen:  
a) een besluit houdende de lijst van Raadsformaties andere dan die van algemene zaken en buiten ­
landse zaken, overeenkomstig artikel 16, lid 6, van het Verdrag betreffende de Europese Unie vast;  
b) een besluit betreffende het voorzitterschap van de andere Raadsformaties dan die van buitenlandse 
zaken, overeenkomstig artikel 16, lid 9, van het Verdrag betreffende de Europese Unie vast.  
DERDE AFDELING  
DE RAAD  
Artikel 237  
(oud artikel 204 VEG)  
De Raad wordt door zijn voorzitter, op diens initiatief, op initiatief van één van zijn leden of van de 
Commissie, in vergadering bijeengeroepen.  
Artikel 238  
(oud artikel 205, leden 1 en 2, VEG)  
1. Voor de besluiten van de Raad waarvoor een gewone meerderheid vereist is, besluit de Raad bij 
meerderheid van zijn leden.  
2. In afwijking van artikel 16, lid 4, van het Verdrag betreffende de Europese Unie wordt, met 
ingang van 1 november 2014 en onder voorbehoud van het bepaalde in het protocol inzake de 
overgangsbepalingen, wanneer de Raad niet besluit op voorstel van de Commissie of van de hogeNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/153
vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, onder gekwalificeerde 
meerderheid verstaan ten minste 72 % van de leden van de Raad, die lidstaten vertegenwoordigen 
waarvan de bevolking ten minste 65 % uitmaakt van de bevolking van de Unie.  
3. Met ingang van 1 november 2014 en onder voorbehoud van het bepaalde in het protocol 
inzake de overgangsbepalingen, wordt, in de gevallen waarin, overeenkomstig de Verdragen niet alle 
leden van de Raad aan de stemming deelnemen, gekwalificeerde meerderheid aldus gedefinieerd:  
a) Onder gekwalificeerde meerderheid wordt verstaan ten minste 55 % van de leden van de Raad die 
deelnemende lidstaten vertegenwoordigen waarvan de bevolking ten minste 65 % uitmaakt van 
alle deelnemende staten.  
Een blokkerende minderheid moet ten minste uit het minimum aantal van de leden van de Raad 
bestaan die meer dan 35 % van de bevolking van de deelnemende lidstaten vertegenwoordigen, plus één lid; in het andere geval wordt de gekwalificeerde meerderheid geacht te zijn verkregen.  
b) In afwijking van a) wordt, wanneer de Raad niet besluit op voorstel van de Commissie of van de 
hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, onder gekwa
­
lificeerde meerderheid van stemmen verstaan ten minste 72 % van de leden van de Raad die deelnemende lidstaten vertegenwoordigen waarvan de bevolking ten minste 65 % uitmaakt van de 
bevolking van alle deelnemende staten.  
4. Onthouding van stemming door aanwezige of vertegenwoordigde leden vormt geen beletsel 
voor het aannemen der besluiten van de Raad waarvoor eenparigheid van stemmen is vereist.  
Artikel 239
 
(oud artikel 206 VEG)  
Ieder lid van de Raad kan slechts door één ander lid worden gemachtigd om namens hem te 
stemmen.  
Artikel 240  
(oud artikel 207 VEG)  
1. Een comité, bestaande uit de permanente vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten, is 
verantwoordelijk voor de voorbereiding van de werkzaamheden van de Raad en voor de uitvoering 
van de door de Raad verstrekte opdrachten. Het comité kan in de in het reglement van orde van de 
Raad genoemde gevallen procedurebesluiten nemen.  
2. De Raad wordt bijgestaan door een secretariaat-generaal onder leiding van een secretaris-gene ­
raal, die door de Raad wordt benoemd.  
De Raad beslist met gewone meerderheid van stemmen over de organisatie van het secretariaat- 
generaal.  
3. De Raad besluit bij gewone meerderheid van stemmen over procedurekwesties en over de 
vaststelling van zijn reglement van orde.NL C 83/154 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 241  
(oud artikel 208 VEG)  
De Raad kan de Commissie met gewone meerderheid verzoeken, alle studies die hij wenselijk acht ter 
verwezenlijking van de gemeenschappelijke doelstellingen te verrichten en hem alle terzake dienende 
voorstellen te doen. Indien de Commissie geen voorstellen doet, stelt zij de Raad in kennis van de 
redenen daarvoor.  
Artikel 242  
(oud artikel 209 VEG)  
De Raad stelt, na raadpleging van de Commissie, met gewone meerderheid het statuut vast van de 
comités welke in de Verdragen zijn bedoeld.  
Artikel 243  
(oud artikel 210 VEG)  
De Raad stelt de bezoldigingen, de vergoedingen en pensioenen van de voorzitter van de Europese 
Raad, van de voorzitter van de Commissie, van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor 
buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, van de leden van de Commissie, van de presidenten, de 
leden en de griffiers van het Hof van Justitie van de Europese Unie, alsmede van de secretaris-generaal 
van de Raad, vast. De Raad stelt tevens alle vergoedingen vast welke als beloning kunnen gelden.  
VIERDE AFDELING  
DE COMMISSIE  
Artikel 244  
Overeenkomstig artikel 17, lid 5 van het Verdrag betreffende de Europese Unie worden de leden van 
de Commissie gekozen volgens een toerbeurtsysteem dat door de Europese Raad met eenparigheid 
van stemmen wordt vastgesteld en dat stoelt op de onderstaande beginselen:  
a) de lidstaten worden volstrekt gelijk behandeld wat betreft de bepaling van de volgorde en de 
ambtstermijn van hun onderdanen als leden van de Commissie; derhalve kan het verschil tussen 
het totale aantal mandaten van onderdanen van twee willekeurige lidstaten nooit meer dan één 
bedragen;  
b) behoudens het bepaalde onder a), weerspiegelt de samenstelling van de Commissie te allen tijde in 
voldoende mate de demografische en geografische verscheidenheid van alle lidstaten.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/155
Artikel 245  
(oud artikel 213 VEG)  
De leden van de Commissie onthouden zich van iedere handeling welke onverenigbaar is met het 
karakter van hun ambt. De lidstaten eerbiedigen hun onafhankelijkheid en trachten niet hen te 
beïnvloeden bij de uitvoering van hun taak.  
De leden van de Commissie mogen gedurende hun ambtsperiode geen andere beroepswerkzaamhe ­
den, al dan niet tegen beloning, verrichten. Bij hun ambtsaanvaarding verbinden zij zich plechtig om 
gedurende hun ambtsperiode en na afloop daarvan de uit hun taak voortvloeiende verplichtingen na 
te komen, in het bijzonder eerlijkheid en kiesheid te betrachten in het aanvaarden van bepaalde 
functies of voordelen na afloop van die ambtsperiode. Ingeval deze verplichtingen niet worden 
nagekomen, kan de Raad, met gewone meerderheid, of de Commissie zich wenden tot het Hof 
van Justitie, dat, al naar gelang van het geval, ontslag ambtshalve volgens artikel 247 of verval van 
het recht op pensioen of van andere, daarvoor in de plaats tredende voordelen kan uitspreken.  
Artikel 246  
(oud artikel 215 VEG)  
Behalve door regelmatige vervanging of door overlijden eindigt de ambtsvervulling van een lid van de 
Commissie door vrijwillig ontslag of ontslag ambtshalve.  
In geval van vrijwillig ontslag, ontslag ambtshalve of overlijden, wordt het lid voor de verdere duur 
van zijn ambtstermijn vervangen door een nieuw lid van dezelfde nationaliteit, dat overeenkomstig 
de criteria van artikel 17, lid 3, tweede alinea, van het Verdrag betreffende de Europese Unie, in 
onderlinge overeenstemming met de voorzitter van de Commissie en na raadpleging van het Euro ­
pees Parlement door de Raad wordt benoemd.  
De Raad kan, met eenparigheid van stemmen, op voorstel van de voorzitter van de Commissie 
besluiten dat in een dergelijke vacature niet behoeft te worden voorzien, met name indien de 
resterende duur van de ambtstermijn van het lid kort is.  
In geval van vrijwillig ontslag, ontslag ambtshalve of overlijden wordt de voorzitter voor de verdere 
duur van zijn ambtstermijn vervangen. De procedure van artikel 17, lid 7, eerste alinea van het Verdrag betreffende de Europese Unie is van toepassing voor de vervanging van de voorzitter.  
In geval van vrijwillig ontslag, ontslag ambtshalve of overlijden, wordt de hoge vertegenwoordiger 
van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid voor de verdere duur van zijn ambtstermijn vervangen overeenkomstig artikel 18, lid 1, van het Verdrag betreffende de Europese Unie.
 
In geval van vrijwillig ontslag van alle leden van de Commissie blijven zij in functie en blijven zij de 
lopende zaken behartigen totdat in hun vervanging voor het resterende deel van hun ambtstermijn is 
voorzien overeenkomstig artikel 17 van het Verdrag betreffende de Europese Unie.NL C 83/156 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 247  
(oud artikel 216 VEG)  
Op verzoek van de Raad, met gewone meerderheid, of van de Commissie kan elk lid van de 
Commissie dat niet meer aan de eisen voor de uitoefening van zijn ambt voldoet of op ernstige 
wijze is tekortgeschoten, door het Hof van Justitie van zijn ambt ontheven worden verklaard.  
Artikel 248  
(oud artikel 217, lid 2, VEG)  
Onverminderd artikel 18, lid 4, van het Verdrag betreffende de Europese Unie worden de taken van 
de Commissie overeenkomstig artikel 17, lid 6, van voornoemd Verdrag door de voorzitter gestruc ­
tureerd en over de leden van de Commissie verdeeld.  
De voorzitter kan de taakverdeling tijdens de ambtstermijn wijzigen. De leden van de Commissie 
oefenen de hun door de voorzitter toegewezen taak uit onder diens gezag.  
Artikel 249  
(oude artikelen 218, lid 2, en 212 VEG)  
1. De Commissie stelt haar reglement van orde vast teneinde te verzekeren dat zij en haar 
diensten werkzaam zijn. Zij zorgt voor de bekendmaking van dat reglement.  
2. Jaarlijks, ten minste een maand vóór de opening van de zitting van het Europees Parlement, 
publiceert de Commissie een algemeen verslag over de werkzaamheden van de Unie.  
Artikel 250  
(oud artikel 219 VEG)  
De besluiten van de Commissie worden genomen bij meerderheid van stemmen van haar leden.  
Het quorum wordt bepaald in het reglement van orde.  
VIJFDE AFDELING  
HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE  
Artikel 251  
(oud artikel 221 VEG)  
Het Hof van Justitie houdt zitting in kamers of als grote kamer, overeenkomstig de regels die daartoe 
in het statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie zijn vastgesteld.  
Wanneer het statuut daarin voorziet, kan het Hof van Justitie ook in voltallige zitting bijeenkomen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/157
Artikel 252  
(oud artikel 222 VEG)  
Het Hof van Justitie wordt bijgestaan door acht advocaten-generaal. Indien het Hof van Justitie zulks 
verzoekt, kan de Raad met eenparigheid van stemmen het aantal advocaten-generaal verhogen.  
De advocaat-generaal heeft tot taak, in het openbaar in volkomen onpartijdigheid en onafhankelijk ­
heid met redenen omklede conclusies te nemen aangaande zaken waarin zulks overeenkomstig het 
statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie vereist is.  
Artikel 253  
(oud artikel 223 VEG)  
De rechters en de advocaten-generaal van het Hof van Justitie, gekozen uit personen die alle 
waarborgen voor onafhankelijkheid bieden en aan alle gestelde eisen voldoen om in hun onder ­
scheiden landen de hoogste rechterlijke ambten te bekleden, of die bekendstaan als kundige rechts ­
geleerden, worden in onderlinge overeenstemming door de regeringen van de lidstaten voor zes jaar benoemd na raadpleging van het in artikel 255 bedoelde comité.  
Om de drie jaar vindt, op de wijze die in het statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie is 
bepaald, een gedeeltelijke vervanging van de rechters en de advocaten-generaal plaats.  
De rechters kiezen uit hun midden voor drie jaar de president van het Hof van Justitie. Hij is 
herkiesbaar.  
De aftredende rechters en advocaten-generaal zijn herbenoembaar.  
Het Hof van Justitie benoemt zijn griffier en bepaalt diens positie.  
Het Hof van Justitie stelt zijn reglement voor de procesvoering vast. Dit reglement behoeft de 
goedkeuring van de Raad.  
Artikel 254
 
(oud artikel 224 VEG)  
Het aantal rechters van het Gerecht wordt vastgesteld bij het statuut van het Hof van Justitie van de 
Europese Unie. Het statuut kan bepalen dat het Gerecht wordt bijgestaan door advocaten-generaal.  
De leden van het Gerecht worden gekozen uit personen die alle waarborgen voor onafhankelijkheid 
bieden en bekwaam zijn hoge rechterlijke ambten te bekleden. Zij worden in onderlinge overeen ­
stemming door de regeringen van de lidstaten voor zes jaar benoemd na raadpleging van het in 
artikel 255 bedoelde comité. Om de drie jaar vindt een gedeeltelijke vervanging plaats. De aftredende 
leden zijn herbenoembaar.NL C 83/158 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
De rechters kiezen uit hun midden voor drie jaar de president van het Gerecht. Hij is herkiesbaar.  
Het Gerecht benoemt zijn griffier en bepaalt diens positie.  
Het Gerecht stelt in overeenstemming met het Hof van Justitie zijn reglement voor de procesvoering 
vast. Dit reglement behoeft de goedkeuring van de Raad.  
Tenzij in het statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie iets anders is bepaald, zijn de 
bepalingen van de Verdragen betreffende het Hof van Justitie op het Gerecht van toepassing.  
Artikel 255 
Er wordt een comité opgericht dat de lidstaten van advies dient over de geschiktheid van de 
kandidaten voor de uitoefening van de ambten van rechter en advocaat-generaal van het Hof van 
Justitie en van het Gerecht, voordat de regeringen van de lidstaten overgaan tot de benoemingen 
overeenkomstig de artikelen 253 en 254.  
Het comité bestaat uit zeven personen, gekozen uit voormalige leden van het Hof van Justitie en van 
het Gerecht, personen die de hoogste nationale rechterlijke ambten bekleden en personen die bekend 
staan als kundige rechtsgeleerden, waarvan er één wordt voorgedragen door het Europees Parlement. 
De Raad stelt een besluit vast houdende bepaling van de werkwijze van dit comité, alsmede een besluit tot benoeming van de leden. De Raad besluit op initiatief van de president van het Hof van Justitie.  
Artikel 256
 
(oud artikel 225 VEG)  
1. Het Gerecht is bevoegd in eerste aanleg kennis te nemen van de in de artikelen 263, 265, 268, 
270 en 272 bedoelde beroepen, met uitzondering van die waarvoor een krachtens artikel 257 
ingestelde gespecialiseerde rechtbank bevoegd is en die welke overeenkomstig het statuut aan het 
Hof van Justitie zijn voorbehouden. Het statuut kan bepalen dat het Gerecht bevoegd is voor andere 
categorieën van beroepen.  
Tegen de beslissingen die het Gerecht op grond van dit lid geeft, kan een tot rechtsvragen beperkte 
hogere voorziening worden ingesteld bij het Hof van Justitie, op de wijze en binnen de grenzen die 
in het statuut worden bepaald.  
2. Het Gerecht is bevoegd kennis te nemen van de beroepen die worden ingesteld tegen de 
beslissingen van de gespecialiseerde rechtbanken.  
De beslissingen die het Gerecht op grond van dit lid geeft, kunnen op de wijze en binnen de grenzen 
die in het statuut worden bepaald bij uitzondering door het Hof van Justitie worden heroverwogen, wanneer er een ernstig gevaar bestaat dat de eenheid of de samenhang van het recht van de Unie 
wordt aangetast.
 
3. Het Gerecht is bevoegd kennis te nemen van prejudiciële vragen die worden voorgelegd uit 
hoofde van artikel 267 en beperkt blijven tot specifieke, in het statuut bepaalde aangelegenheden.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/159
Wanneer het Gerecht van oordeel is dat in een zaak een principiële beslissing moet worden genomen 
die van invloed kan zijn op de eenheid of de samenhang van het recht van de Unie, kan het de zaak 
naar het Hof van Justitie verwijzen voor een uitspraak.  
De beslissingen die het Gerecht over prejudiciële vragen geeft, kunnen op de wijze en binnen de 
grenzen die in het statuut worden bepaald bij uitzondering door het Hof van Justitie worden 
heroverwogen, wanneer er een ernstig gevaar bestaat dat de eenheid of de samenhang van het recht van de Unie wordt aangetast.  
Artikel 257
 
(oud artikel 225 A VEG)  
Het Europees Parlement en de Raad kunnen, volgens de gewone wetgevingsprocedure, gespeciali ­
seerde rechtbanken instellen die worden toegevoegd aan het Gerecht, en die in eerste aanleg kennis nemen van bepaalde categorieën van beroepen in specifieke aangelegenheden. Het Europees Parle
­
ment en de Raad besluiten bij verordeningen hetzij op voorstel van de Commissie en na raadpleging 
van het Hof van Justitie, hetzij op verzoek van het Hof van Justitie en na raadpleging van de 
Commissie.  
In de verordening tot instelling van een gespecialiseerde rechtbank worden de regels voor de samen ­
stelling van die rechtbank vastgesteld en wordt de reikwijdte van de haar verleende bevoegdheden bepaald. 
Tegen de beslissingen van de gespecialiseerde rechtbanken kan bij het Gerecht een tot rechtsvragen 
beperkte hogere voorziening worden ingesteld of, wanneer de verordening tot instelling van de 
gespecialiseerde rechtbank daarin voorziet, een beroep dat ook op feitelijke vragen betrekking heeft.  
De leden van de gespecialiseerde rechtbanken worden gekozen uit personen die alle waarborgen voor 
onafhankelijkheid bieden en bekwaam zijn rechterlijke ambten te bekleden. Zij worden door de Raad 
met eenparigheid van stemmen benoemd.  
De gespecialiseerde rechtbanken stellen in overeenstemming met het Hof van Justitie hun reglement 
voor de procesvoering vast. Dit reglement behoeft de goedkeuring van de Raad.  
Tenzij in de verordening tot instelling van een gespecialiseerde rechtbank iets anders is bepaald, zijn 
de bepalingen van de Verdragen betreffende het Hof en de bepalingen van het statuut van het Hof 
van Justitie van de Europese Unie op de gespecialiseerde rechtbanken van toepassing. Titel I van het 
statuut en artikel 64 daarvan zijn in ieder geval van toepassing op de gespecialiseerde rechtbanken.  
Artikel 258
 
(oud artikel 226 VEG)  
Indien de Commissie van oordeel is dat een lidstaat een van de krachtens de Verdragen op hem 
rustende verplichtingen niet is nagekomen, brengt zij dienaangaande een met redenen omkleed advies 
uit, na deze staat in de gelegenheid te hebben gesteld zijn opmerkingen te maken.  
Indien de betrokken staat dit advies niet binnen de door de Commissie vastgestelde termijn opvolgt, 
kan de Commissie de zaak aanhangig maken bij het Hof van Justitie van de Europese Unie.NL C 83/160 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 259  
(oud artikel 227 VEG)  
Ieder van de lidstaten kan zich wenden tot het Hof van Justitie van de Europese Unie, indien hij van 
mening is dat een andere lidstaat een van de krachtens de Verdragen op hem rustende verplichtingen 
niet is nagekomen.  
Voordat een lidstaat tegen een andere lidstaat een klacht indient op grond van een beweerde 
schending van de verplichtingen welke krachtens de Verdragen op deze laatste rusten, moet hij 
deze klacht aan de Commissie voorleggen.  
De Commissie brengt een met redenen omkleed advies uit nadat aan de betrokken staten de 
gelegenheid is gegeven om over en weer schriftelijk en mondeling opmerkingen te maken.  
Indien de Commissie binnen drie maanden na indiening van de klacht geen advies heeft uitgebracht, 
kan desniettemin de klacht bij het Hof worden ingediend.  
Artikel 260  
(oud artikel 228 VEG)  
1. Indien het Hof van Justitie van de Europese Unie vaststelt dat een lidstaat een der krachtens de 
Verdragen op hem rustende verplichtingen niet is nagekomen, is deze staat gehouden die maatregelen 
te nemen welke nodig zijn ter uitvoering van het arrest van het Hof.  
2. Indien de Commissie van oordeel is dat de betrokken lidstaat niet het nodige heeft gedaan om 
gevolg te geven aan het arrest van het Hof, kan zij, nadat zij deze staat de mogelijkheid heeft 
geboden zijn opmerkingen in te dienen, de zaak voor het Hof brengen. De Commissie vermeldt 
het bedrag van de door de betrokken lidstaat te betalen forfaitaire som of dwangsom die zij in de 
gegeven omstandigheden passend acht.  
Indien het Hof vaststelt dat de betrokken lidstaat zijn arrest niet is nagekomen, kan het deze staat de 
betaling van een forfaitaire som of een dwangsom opleggen.  
Deze procedure geldt onverminderd het bepaalde in artikel 259.  
3. Wanneer de Commissie bij het Hof een zaak aanhangig maakt op grond van artikel 258 omdat 
zij van oordeel is dat de betrokken lidstaat zijn verplichting tot mededeling van maatregelen ter 
omzetting van een volgens een wetgevingsprocedure aangenomen richtlijn niet is nagekomen, kan de 
Commissie, indien zij dit passend acht, aangeven wat haars inziens gezien de omstandigheden een 
redelijke hoogte is voor de door deze lidstaat te betalen forfaitaire som of dwangsom.  
Indien het Hof de niet-nakoming vaststelt, kan het de betrokken lidstaat de betaling van een 
forfaitaire som of een dwangsom opleggen die niet hoger is dan de Commissie heeft aangegeven. 
De verplichting tot betaling gaat in op de door het Hof in zijn arrest bepaalde datum.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/161
Artikel 261  
(oud artikel 229 VEG)  
De door het Europees Parlement en de Raad gezamenlijk, alsmede de door de Raad krachtens de 
bepalingen van de Verdragen vastgestelde verordeningen kunnen aan het Hof van Justitie van de 
Europese Unie volledige rechtsmacht verlenen wat betreft de sancties welke in die verordeningen zijn 
opgenomen.  
Artikel 262  
(oud artikel 229 A VEG)  
Onverminderd de overige bepalingen van de Verdragen, kan de Raad, volgens een bijzondere wet ­
gevingsprocedure en na raadpleging van het Europees Parlement, met eenparigheid van stemmen 
bepalingen vaststellen waarbij aan het Hof van Justitie van de Europese Unie, in een door hem te 
bepalen mate, de bevoegdheid wordt verleend uitspraak te doen in geschillen die verband houden 
met de toepassing van op grond van de Verdragen vastgestelde besluiten waarbij Europese intellec ­
tuele eigendomsrechten worden ingesteld. Deze bepalingen treden pas in werking nadat zij door de lidstaten overeenkomstig hun onderscheiden grondwettelijke bepalingen zijn goedgekeurd.  
Artikel 263
 
(oud artikel 230 VEG)  
Het Hof van Justitie van de Europese Unie gaat de wettigheid na van de wetgevingshandelingen, van 
de handelingen van de Raad, van de Commissie en van de Europese Centrale Bank, voor zover het 
geen aanbevelingen of adviezen betreft, en van de handelingen van het Europees Parlement en de Europese Raad die beogen rechtsgevolgen ten aanzien van derden te hebben. Het gaat ook de 
wettigheid na van de handelingen van de organen of instanties van de Unie waarmee rechtsgevolgen 
ten aanzien van derden worden beoogd.  
Te dien einde is het Hof bevoegd uitspraak te doen inzake elk door een lidstaat, het Europees 
Parlement, de Raad of de Commissie ingesteld beroep wegens onbevoegdheid, schending van we
­
zenlijke vormvoorschriften, schending van de Verdragen of van enige uitvoeringsregeling daarvan, 
dan wel wegens misbruik van bevoegdheid.  
Het Hof is onder dezelfde voorwaarden bevoegd uitspraak te doen inzake elk door de Rekenkamer, 
de Europese Centrale Bank of het Comité van de Regio's ingesteld beroep dat op vrijwaring van hun 
prerogatieven is gericht.  
Iedere natuurlijke of rechtspersoon kan onder de in de eerste en tweede alinea vastgestelde voor ­
waarden beroep instellen tegen handelingen die tot hem gericht zijn of die hem rechtstreeks en individueel raken, alsmede tegen regelgevingshandelingen die hem rechtstreeks raken en die geen 
uitvoeringsmaatregelen met zich meebrengen.
 
De handelingen tot oprichting van organen en instanties van de Unie kunnen voorzien in bijzondere 
voorwaarden en bepalingen inzake de beroepen welke door natuurlijke of rechtspersonen worden 
ingesteld tegen handelingen van deze organen of instanties waarmee rechtsgevolgen ten aanzien van 
hen worden beoogd.NL C 83/162 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Het in dit artikel bedoelde beroep moet worden ingesteld binnen twee maanden te rekenen, al naar 
gelang van het geval, vanaf de dag van bekendmaking van de handeling, vanaf de dag van kennis ­
geving aan de verzoeker of, bij gebreke daarvan, vanaf de dag waarop de verzoeker van de handeling 
kennis heeft gekregen.  
Artikel 264  
(oud artikel 231 VEG)  
Indien het beroep gegrond is, wordt de betwiste handeling door het Hof van Justitie van de Europese 
Unie nietig verklaard.  
Het Hof bepaalt evenwel, zo het dit nodig oordeelt, welke gevolgen van de vernietigde handeling als 
definitief moeten worden beschouwd.  
Artikel 265  
(oud artikel 232 VEG)  
Ingeval het Europees Parlement, de Europese Raad, de Raad, de Commissie, of de Europese Centrale 
Bank in strijd met de Verdragen, nalaat een besluit te nemen, kunnen de lidstaten en de overige 
instellingen van de Unie zich wenden tot het Hof van Justitie van de Europese Unie om deze 
schending te doen vaststellen. Dit artikel is onder dezelfde voorwaarden van toepassing op de 
organen en de instanties van de Unie die nalaten een besluit te nemen.  
Dit beroep is slechts ontvankelijk indien de betro kken instelling, het betrokken orgaan of de be ­
trokken instantie vooraf tot handelen is uitgenodigd. Indien deze instelling na twee maanden, te rekenen vanaf de uitnodiging, haar standpunt nog niet heeft bepaald, kan het beroep worden 
ingesteld binnen een nieuwe termijn van twee maanden.  
Iedere natuurlijke of rechtspersoon kan onder de in de voorgaande alinea's vastgestelde voorwaarden 
bij het Hof zijn bezwaren indienen tegen het feit dat een der instellingen, organen of instanties van 
de Unie heeft nagelaten te zijnen aanzien een ander e handeling te verrichten dan het geven van een 
aanbeveling of een advies.  
Artikel 266
 
(oud artikel 233 VEG)  
De instelling, het orgaan of de instantie welker handeling nietig is verklaard of welker nalatigheid 
strijdig met de Verdragen is verklaard, is gehouden de maatregelen te nemen welke nodig zijn ter 
uitvoering van het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie.  
Deze verplichting geldt onverminderd die welke kan voortvloeien uit de toepassing van artikel 340, 
tweede alinea.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/163
Artikel 267  
(oud artikel 234 VEG)  
Het Hof van Justitie van de Europese Unie is bevoegd, bij wijze van prejudiciële beslissing, een 
uitspraak te doen  
a) over de uitlegging van de Verdragen,  
b) over de geldigheid en de uitlegging van de handelingen van de instellingen, de organen of de 
instanties van de Unie,  
Indien een vraag te dien aanzien wordt opgeworpen voor een rechterlijke instantie van een der 
lidstaten, kan deze instantie, indien zij een beslissing op dit punt noodzakelijk acht voor het wijzen 
van haar vonnis, het Hof van Justitie verzoeken over deze vraag een uitspraak te doen.  
Indien een vraag te dien aanzien wordt opgeworpen in een zaak aanhangig bij een nationale 
rechterlijke instantie waarvan de beslissingen volgens het nationale recht niet vatbaar zijn voor hoger 
beroep, is deze instantie gehouden zich tot het Hof te wenden.  
Indien een dergelijke vraag wordt opgeworpen in een bij een nationale rechterlijke instantie aan ­
hangige zaak betreffende een gedetineerde persoon, doet het Hof zo spoedig mogelijk uitspraak.  
Artikel 268  
(oud artikel 35 VEG)  
Het Hof van Justitie van de Europese Unie is bevoegd kennis te nemen van geschillen over de 
vergoeding van de in artikel 340, tweede en derde alinea, bedoelde schade.  
Artikel 269 
Het Hof van Justitie kan uitsluitend op verzoek van de lidstaat ten aanzien waarvan de Europese Raad 
of de Raad een constatering heeft gedaan en uitsluitend wat de naleving van de procedurele bepa ­
lingen van artikel 7 van het Verdrag betreffende de Europese Unie betreft uitspraak doen over de wettigheid van een handeling die door de Europese Raad of door de Raad krachtens dit artikel is vastgesteld.  
Dit verzoek moet binnen een maand na de constatering worden gedaan. Het Hof doet een uitspraak 
binnen een maand na de datum van het verzoek.  
Artikel 270
 
(oud artikel 236 VEG)  
Het Hof van Justitie van de Europese Unie is bevoegd, uitspraak te doen in elk geschil tussen de Unie 
en haar personeelsleden, binnen de grenzen en onder de voorwaarden vastgesteld door het statuut 
van de ambtenaren van de Unie en de regeling welke van toepassing is op de andere personeelsleden 
van de Unie.NL C 83/164 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 271  
(oud artikel 237 VEG)  
Het Hof van Justitie van de Europese Unie is bevoegd, binnen de hierna aangegeven grenzen, kennis 
te nemen van de geschillen betreffende:  
a) de uitvoering van de verplichtingen der lidstaten voortvloeiende uit de statuten van de Europese 
Investeringsbank. De Raad van bewind van de Bank beschikt dienaangaande over de bevoegdhe ­
den welke bij artikel 258 aan de Commissie zijn toegekend;  
b) de besluiten van de Raad van gouverneurs van de Europese Investeringsbank. Elke lidstaat, de 
Commissie en de Raad van bewind van de Bank kunnen onder de voorwaarden gesteld in 
artikel 263 te dezer zake beroep instellen;  
c) de besluiten van de Raad van bewind van de Europese Investeringsbank. Beroep tegen deze 
besluiten kan onder de voorwaarden van artikel 263 slechts worden ingesteld door de lidstaten of de Commissie, en alleen in geval van schending van de vormvoorschriften bedoeld in artikel 21, leden 2, 5, 6 en 7, van de statuten van de Bank;  
d) de uitvoering van de verplichtingen van de nationale centrale banken voortvloeiende uit de 
Verdragen en uit de statuten van het Europees Stelsel van centrale banken. De Raad van bestuur van de Europese Centrale Bank beschikt dienaangaande ten aanzien van de nationale centrale banken over de bevoegdheden welke bij artikel 258 aan de Commissie zijn toegekend ten aanzien van de lidstaten. Indien het Hof vaststelt dat een nationale centrale bank een der krachtens de 
Verdragen op haar rustende verplichtingen niet is nagekomen, is deze bank gehouden die maat
­
regelen te nemen welke nodig zijn ter uitvoering van het arrest van het Hof.  
Artikel 272  
(oud artikel 238 VEG)  
Het Hof van Justitie van de Europese Unie is bevoegd, uitspraak te doen krachtens een arbitragebe ­
ding vervat in een door of namens de Unie gesloten publiekrechtelijke of privaatrechtelijke over ­
eenkomst.  
Artikel 273  
(oud artikel 239 VEG)  
Het Hof van Justitie is bevoegd uitspraak te doen in elk geschil tussen lidstaten dat met de materie 
van de Verdragen verband houdt, indien dit geschil hem krachtens een compromis wordt voorgelegd.  
Artikel 274  
(oud artikel 240 VEG)  
Behoudens de bevoegdheid die bij de Verdragen aan het Hof van Justitie van de Europese Unie wordt 
verleend, zijn de geschillen waarin de Unie partij is, niet uit dien hoofde onttrokken aan de 
bevoegdheid van de nationale rechterlijke instanties.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/165
Artikel 275 
Het Hof van Justitie van de Europese Unie is niet bevoegd ten aanzien van de bepalingen van het 
gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid noch ten aanzien van de op grond daarvan 
vastgestelde besluiten.  
Het Hof is evenwel bevoegd om toezicht te houden op de naleving van artikel 40 van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie en uitspraak te doen inzake beroepen die onder de in artikel 263, vierde alinea, van dit Verdrag bepaalde voorwaarden worden ingesteld betreffende het toezicht op de 
wettigheid van besluiten houdende beperkende maatregelen jegens natuurlijke personen of rechts
­
personen, die door de Raad op grond van titel V, hoofdstuk 2 van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie zijn vastgesteld.  
Artikel 276 
Bij de uitoefening van zijn taken in verband met de bepalingen in de hoofdstukken 4 en 5 van titel V 
van het derde deel, betreffende de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht is het Hof van Justitie van 
de Europese Unie niet bevoegd om de geldigheid of de evenredigheid na te gaan van operaties van de 
politie of van andere instanties belast met wetshandhaving in een lidstaat, noch om zich uit te spreken over de uitoefening van de verantwoordelijkheden van de lidstaten ten aanzien van de handhaving van de openbare orde en de bescherming van de binnenlandse veiligheid.  
Artikel 277
 
(oud artikel 241 VEG)  
Iedere partij kan, ook na het verstrijken van de in artikel 263, zesde alinea bedoelde termijn, naar 
aanleiding van een geschil waarbij een door een instelling, een orgaan of een instantie van de Unie 
vastgestelde handeling van algemene strekking in het geding is, de in artikel 263, tweede alinea, 
bedoelde middelen aanvoeren om voor het Hof van Justitie van de Europese Unie de niet-toepasse ­
lijkheid van deze handeling in te roepen.  
Artikel 278  
(oud artikel 242 VEG)  
Een bij het Hof van Justitie van de Europese Unie ingesteld beroep heeft geen schorsende werking. 
Het Hof kan echter, indien het van oordeel is dat de omstandigheden zulks vereisen, opschorting van 
de uitvoering van de bestreden handeling gelasten.  
Artikel 279  
(oud artikel 243 VEG)  
Het Hof van Justitie van de Europese Unie kan in zaken welke bij dit college aanhangig zijn gemaakt, 
de noodzakelijke voorlopige maatregelen gelasten.NL C 83/166 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 280  
(oud artikel 244 VEG)  
De arresten van het Hof van Justitie van de Europese Unie zijn uitvoerbaar overeenkomstig de 
bepalingen van artikel 299.  
Artikel 281  
(oud artikel 245 VEG)  
Het statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie wordt vastgesteld bij een afzonderlijk 
protocol.  
Het Europees Parlement en de Raad kunnen, volgens de gewone wetgevingsprocedure, het statuut 
wijzigen, met uitzondering van titel I en artikel 64 daarvan. Het Europees Parlement en de Raad 
besluiten hetzij op verzoek van het Hof van Justitie en na raadpleging van de Commissie, hetzij op 
voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Hof van Justitie.  
ZESDE AFDELING  
DE EUROPESE CENTRALE BANK  
Artikel 282 
1. De Europese Centrale Bank en de nationale centrale banken vormen het Europees Stelsel van 
Centrale Banken (ESBC). De Europese Centrale Bank en de nationale centrale banken van de lidstaten 
die de euro als munt hebben, welke het Eurosysteem vormen, voeren het monetair beleid van de 
Unie.  
2. Het ESBC wordt geleid door de besluitvormingsorganen van de Europese Centrale Bank. Het 
hoofddoel van het ESCB is het handhaven van prijsstabiliteit. Onverminderd deze doelstelling onder ­
steunt het stelsel het algemeen economisch beleid in de Unie teneinde bij te dragen aan de ver ­
wezenlijking van de doelstellingen van de Unie.  
3. De Europese Centrale Bank bezit rechtspersoonlijkheid. Zij heeft het alleenrecht machtiging te 
geven tot uitgifte van de euro. Zij is onafhankelijk, zowel bij de uitoefening van haar bevoegdheden als met betrekking tot het beheer van haar financiële middelen. De instellingen, organen en instanties 
van de Unie en de regeringen van de lidstaten eerbiedigen deze onafhankelijkheid.  
4. De Europese Centrale Bank neemt de maatregelen die nodig zijn om haar taken te vervullen 
overeenkomstig de artikelen 127 tot en met 133 en artikel 138 en de door de statuten van het ESCB 
en van de ECB bepaalde voorwaarden. Overeenkomstig voornoemde artikelen behouden de lidstaten 
die de euro niet als munt hebben en hun centrale banken hun bevoegdheden op monetair gebied.  
5. Op de gebieden die onder haar bevoegdheid vallen, wordt de Europese Centrale Bank geraad
­
pleegd over ieder ontwerp van een handeling van de Unie, alsmede over ieder ontwerp van regel ­
geving op nationaal niveau, en kan zij advies uitbrengen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/167
Artikel 283  
(oud artikel 112 VEG)  
1. De Raad van bestuur van de Europese Centrale Bank bestaat uit de leden van de directie van de 
Europese Centrale Bank en de presidenten van de nationale centrale banken van de lidstaten die de 
euro als munt hebben.  
2. De directie bestaat uit de president, de vice-president en vier andere leden.  
De president, de vice-president en de overige leden van de directie worden gekozen uit personen met 
een erkende reputatie en beroepservaring op monetair of bancair gebied en worden met gekwalifi ­
ceerde meerderheid door de Europese Raad benoemd op aanbeveling van de Raad, die het Europees 
Parlement en de Raad van bestuur van de Europese Centrale Bank heeft geraadpleegd.  
Zij worden voor een periode van acht jaar benoemd en zijn niet herbenoembaar.  
Alleen zij die de nationaliteit van één van de lidstaten bezitten, kunnen lid van de directie zijn.  
Artikel 284  
(oud artikel 113 VEG)  
1. De voorzitter van de Raad en een lid van de Commissie mogen zonder stemrecht aan de 
vergaderingen van de Raad van bestuur van de Europese Centrale Bank deelnemen.  
De voorzitter van de Raad kan aan de Raad van bestuur van de Europese Centrale Bank een motie ter 
bespreking voorleggen.  
2. De president van de Europese Centrale Bank wordt uitgenodigd om aan de vergaderingen van 
de Raad deel te nemen wanneer deze aangeleg enheden bespreekt met betrekking tot de doelstellingen 
en de taken van het ESCB.  
3. De Europese Centrale Bank stelt een jaarverslag over de werkzaamheden van het ESCB en over 
het monetair beleid in het afgelopen jaar en het lopende jaar op voor het Europees Parlement, de 
Raad en de Commissie, alsmede voor de Europese Raad. De president van de Europese Centrale Bank 
legt dit verslag voor aan de Raad en aan het Europee s Parlement dat op die basis een algemeen debat 
kan houden.  
De president van de Europese Centrale Bank en de overige leden van de directie kunnen op verzoek 
van het Europees Parlement of op eigen initiatief worden gehoord door de bevoegde commissies van 
het Europees Parlement.NL C 83/168 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
ZEVENDE AFDELING  
DE REKENKAMER  
Artikel 285  
(oud artikel 246 VEG)  
De Rekenkamer verricht de controle van de rekeningen van de Unie.  
In de Rekenkamer heeft één onderdaan van iedere lidstaat zitting. De leden van de Rekenkamer 
oefenen hun ambt volkomen onafhankelijk uit, in het algemeen belang van de Unie.  
Artikel 286  
(oud artikel 247 VEG)  
1. De leden van de Rekenkamer worden gekozen uit personen die in hun eigen staat behoren of 
behoord hebben tot de externe controle-instanties of die voor deze functie bijzonder geschikt zijn. Zij 
moeten alle waarborgen voor onafhankelijkheid bieden.  
2. De leden van de Rekenkamer worden voor zes jaar benoemd. De Raad stelt, na raadpleging van 
het Europees Parlement, de overeenkomstig de voordrachten van de lidstaten opgestelde lijst van 
leden vast. De leden van de Rekenkamer zijn herbenoembaar.  
Zij kiezen uit hun midden voor drie jaar de voorzitter van de Rekenkamer. Hij is herkiesbaar.  
3. Bij de vervulling van hun taken vragen noch aanvaarden leden van de Rekenkamer instructies 
van enige regering of enig lichaam. Zij onthouden zich van iedere handeling welke onverenigbaar is 
met het karakter van hun ambt.  
4. De leden van de Rekenkamer mogen gedurende hun ambtsperiode geen andere beroepswerk ­
zaamheden, al dan niet tegen beloning, verrichten. Bij hun ambtsaanvaarding verbinden zij zich plechtig om gedurende hun ambtsperiode en na afloop daarvan de uit hun taak voortvloeiende 
verplichtingen na te komen, in het bijzonder eerlijkheid en kiesheid te betrachten in het aanvaarden 
van bepaalde functies of voordelen na afloop van die ambtsperiode.  
5. Behalve door regelmatige vervanging of door overlijden, eindigt de ambtsvervulling van een lid 
van de Rekenkamer door vrijwillig ontslag of door ontslag ambtshalve ingevolge een uitspraak van 
het Hof van Justitie overeenkomstig lid 6.  
De betrokkene wordt vervangen voor de verdere duur van zijn ambtstermijn.
 
Behoudens in geval van ontslag ambtshalve, blijven de leden van de Rekenkamer in functie totdat in 
hun vervanging is voorzien.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/169
6. De leden van de Rekenkamer kunnen slechts van hun ambt worden ontheven of van hun recht 
op pensioen of andere daarvoor in de plaats tredende voordelen vervallen worden verklaard, indien 
het Hof van Justitie, op verzoek van de Rekenkamer, constateert dat zij hebben opgehouden aan de 
eisen voor de uitoefening van hun ambt of aan de uit hun taak voortvloeiende verplichtingen te voldoen. 
7. De Raad stelt de arbeidsvoorwaarden vast, met name de bezoldiging, de vergoedingen en het 
pensioen van de voorzitter en de leden van de Rekenkamer. Hij stelt ook de vergoedingen vast die als bezoldiging kunnen worden aangemerkt.  
8. De bepalingen van het Protocol betreffende de voorrechten en immuniteiten van de Europese 
Unie die van toepassing zijn op de rechters van het Hof van Justitie van de Europese Unie gelden ook 
voor de leden van de Rekenkamer.  
Artikel 287
 
(oud artikel 248 VEG)  
1. De Rekenkamer onderzoekt de rekeningen van alle ontvangsten en uitgaven van de Unie. Zij 
onderzoekt tevens de rekeningen van alle ontvangsten en uitgaven van elk door de Unie ingesteld 
orgaan of ingestelde instantie, voor zover het instellingsbesluit dit onderzoek niet uitsluit.  
De Rekenkamer legt het Europees Parlement en de Raad een verklaring voor waarin de betrouw ­
baarheid van de rekeningen en de regelmatigheid en de wettigheid van de onderliggende verrichtin ­
gen worden bevestigd, die in het  Publicatieblad van de Europese Unie wordt bekendgemaakt. Aan die 
verklaring kunnen specifieke beoordelingen worden toegevoegd voor ieder belangrijk werkterrein van 
de Unie.  
2. De Rekenkamer onderzoekt de wettigheid en de regelmatigheid van de ontvangsten en uitgaven 
en gaat tevens na of een goed financieel beheer werd gevoerd. Hierbij brengt zij in het bijzonder 
verslag uit over onregelmatigheden.  
De controle van de ontvangsten geschiedt aan de hand van de vaststellingen en van de stortingen van 
ontvangsten aan de Unie.  
De controle van de uitgaven geschiedt aan de hand van betalingsverplichtingen en van betalingen.  
Deze controles kunnen plaatsvinden vóór de afsluiting van de rekeningen van het betrokken be ­
grotingsjaar.  
3. De controle geschiedt aan de hand van stukken, en, zo nodig, ter plaatse bij de overige 
instellingen van de Unie, in de gebouwen van alle organen of ingestelde instanties die ontvangsten of uitgaven namens de Unie beheren, en in de lidstaten, inclusief in de gebouwen van alle natuurlijke 
of rechtspersonen die betalingen uit de begroting ontvangen. De controle in de lidstaten geschiedt in 
samenwerking met de nationale controle-instanties of, indien deze laatste niet over de nodige bevoegdheden beschikken, in samenwerking met de bevoegde nationale diensten. De Rekenkamer 
en de nationale controle-instanties van de lidstaten werken samen in onderling vertrouwen en met 
behoud van hun onafhankelijkheid. Deze instanties en diensten delen aan de Rekenkamer mee of zij 
voornemens zijn aan de controle deel te nemen.NL C 83/170 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
De overige instellingen van de Unie, de organen of ingestelde instanties die ontvangsten of uitgaven 
namens de Unie beheren, de natuurlijke of rechtspersonen die betalingen uit de begroting ontvangen 
en de nationale controle-instanties of, indien deze niet over de nodige bevoegdheden beschikken, de 
bevoegde nationale diensten zenden de Rekenkamer op verzoek alle bescheiden en inlichtingen toe die nodig zijn voor de vervulling van haar taak.  
Ten aanzien van het beheer van de ontvangsten en uitgaven van de Unie door de Europese Inves
­
teringsbank wordt het recht van toegang van de Rekenkamer tot informatie waarover de Bank 
beschikt, door een regeling tussen de Rekenkamer, de Bank en de Commissie bepaald. Bij ontsten ­
tenis van een regeling heeft de Rekenkamer desalniettemin toegang tot de informatie die nodig is 
voor de controle op de door de Bank beheerde ontvangsten en uitgaven van de Unie.  
4. De Rekenkamer stelt na afsluiting van elk begrotingsjaar een jaarverslag op. Dit verslag wordt 
toegezonden aan de overige instellingen van de Unie en tezamen met de antwoorden van deze 
instellingen op de opmerkingen van de Rekenkamer in het  Publicatieblad van de Europese Unie  gepu ­
bliceerd.  
De Rekenkamer kan voorts te allen tijde met betrekking tot bijzondere vraagstukken opmerkingen 
maken, met name in de vorm van speciale verslagen, en kan op verzoek van een van de overige 
instellingen van de Unie adviezen uitbrengen.  
De Rekenkamer neemt haar jaarverslagen, speciale verslagen of adviezen aan met meerderheid van 
stemmen van haar leden. Zij kan echter uit haar midden kamers vormen voor het aannemen van 
bepaalde soorten van verslagen of adviezen overeenkomstig haar reglement van orde.  
De Rekenkamer staat het Europees Parlement en de Raad bij, bij de controle op de uitvoering van de 
begroting.  
De Rekenkamer stelt haar reglement van orde vast. Dit reglement behoeft de goedkeuring van de 
Raad.  
HOOFDSTUK 2  
RECHTSHANDELINGEN VAN DE UNIE, VASTSTELLINGSPROCEDURES EN 
OVERIGE BEPALINGEN  
EERSTE AFDELING  
RECHTSHANDELINGEN VAN DE UNIE  
Artikel 288  
(oud artikel 249 VEG)  
Teneinde de bevoegdheden van de Unie te kunnen uitoefenen, stellen de instellingen verordeningen, 
richtlijnen, besluiten, aanbevelingen en adviezen vast.  
Een verordening heeft een algemene strekking. Zij is verbindend in al haar onderdelen en is recht ­
streeks toepasselijk in elke lidstaat.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/171
Een richtlijn is verbindend ten aanzien van het te bereiken resultaat voor elke lidstaat waarvoor zij 
bestemd is, doch aan de nationale instanties wordt de bevoegdheid gelaten vorm en middelen te 
kiezen.  
Een besluit is verbindend in al zijn onderdelen. Indien de adressaten worden vermeld, is het alleen 
voor hen verbindend.  
Aanbevelingen en adviezen zijn niet verbindend.  
Artikel 289 
1. De gewone wetgevingsprocedure behelst de vaststelling van een verordening, een richtlijn of 
een besluit, door het Europees Parlement en de Raad tezamen, op voorstel van de Commissie. Deze 
procedure wordt beschreven in artikel 294.  
2. In de bij de Verdragen bepaalde specifieke gevallen bestaat een bijzondere wetgevingsprocedure 
in de vaststelling van een verordening, een richtlijn of een besluit door het Europees Parlement met 
deelname van de Raad, of door de Raad met deelname van het Europees Parlement.  
3. De volgens een wetgevingsprocedure vastgestelde rechtshandelingen vormen wetgevingshan ­
delingen.  
4. In de bij de Verdragen bepaalde specifieke gevallen kunnen wetgevingshandelingen op initiatief 
van een groep lidstaten of van het Europees Parlement, op aanbeveling van de Europese Centrale Bank of op verzoek van het Hof van Justitie of van de Europese Investeringsbank worden vastgesteld.  
Artikel 290 
1. In een wetgevingshandeling kan aan de Commissie de bevoegdheid worden overgedragen niet- 
wetgevingshandelingen van algemene strekking vast te stellen ter aanvulling of wijziging van be
­
paalde niet-essentiële onderdelen van de wetgevingshandeling.  
In de wetgevingshandelingen worden uitdrukkelijk de doelstellingen, de inhoud, de strekking en de 
duur van de bevoegdheidsdelegatie afgebakend. Essentiële onderdelen van een gebied worden uit ­
sluitend bij een wetgevingshandeling geregeld en kunnen derhalve niet het voorwerp zijn van 
bevoegdheidsdelegatie.  
2. In de wetgevingshandelingen worden de voorwaarden waaraan de delegatie is onderworpen, 
uitdrukkelijk vastgesteld. Dit kunnen de volgende voorwaarden zijn:  
a) het Europees Parlement of de Raad kan besluiten de delegatie in te trekken;  
b) de gedelegeerde handeling kan pas in werking treden indien het Europees Parlement of de Raad 
binnen de in de wetgevingshandeling gestelde termijn geen bezwaar heeft aangetekend.  
Voor de toepassing van het bepaalde onder a) en b) besluit het Europees Parlement bij meerderheid 
van zijn leden en besluit de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen.  
3. In de titel van de gedelegeerde handelingen wordt het bijvoeglijk naamwoord „gedelegeerde” 
toegevoegd.NL C 83/172 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 291 
1. De lidstaten nemen alle maatregelen van intern recht die nodig zijn ter uitvoering van de 
juridisch bindende handelingen van de Unie.  
2. Indien het nodig is dat juridisch bindende handelingen van de Unie volgens eenvormige voor ­
waarden worden uitgevoerd, worden bij die handelingen aan de Commissie, of, in naar behoren 
gemotiveerde specifieke gevallen en in de bij de artikelen 24 en 26 van het Verdrag betreffende de Europese Unie bepaalde gevallen, aan de Raad uitvoeringsbevoegdheden toegekend.  
3. Voor de toepassing van lid 2 leggen het Europees Parlement en de Raad volgens de gewone 
wetgevingsprocedure bij verordeningen vooraf de algemene voorschriften en beginselen vast die van 
toepassing zijn op de wijze waarop de lidstaten de uitoefening van de uitvoeringsbevoegdheden door 
de Commissie controleren.  
4. In de titel van uitvoeringshandelingen wordt „uitvoerings-” toegevoegd.  
Artikel 292 
De Raad stelt aanbevelingen vast. De Raad besluit op voorstel van de Commissie in alle gevallen 
waarin in de Verdragen is bepaald dat hij handelingen op voorstel van de Commissie vaststelt. De 
Raad besluit met eenparigheid van stemmen op de gebieden waarop handelingen van de Unie met 
eenparigheid van stemmen moeten worden vastgesteld. De Commissie, alsmede de Europese Centrale 
Bank in de in de Verdragen bepaalde specifieke gevallen, stellen aanbevelingen vast.
 
TWEEDE AFDELING  
VASTSTELLINGSPROCEDURES EN OVERIGE BEPALINGEN  
Artikel 293  
(oud artikel 250 VEG)  
1. Wanneer de Raad uit hoofde van de Verdragen op voorstel van de Commissie besluit, kan hij 
dat voorstel slechts met eenparigheid van stemmen wijzigen, behalve in de gevallen als bedoeld in artikel 294, leden 10 en 13, artikel 310, artikel 312, artikel 314 en artikel 315, tweede alinea.  
2. Zolang de Raad geen besluit heeft genomen kan de Commissie te allen tijde gedurende de 
procedures die tot aanneming van een besluit van de Unie leiden haar voorstel wijzigen.  
Artikel 294
 
(oud artikel 251 VEG)  
1. Wanneer in de Verdragen voor de aanneming van een besluit naar de gewone wetgevings ­
procedure wordt verwezen, is de onderstaande procedure van toepassing.  
2. De Commissie dient een voorstel in bij het Europees Parlement en bij de Raad.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/173
Eerste lezing 
3. Het Europees Parlement stelt zijn standpunt in eerste lezing vast en deelt het mee aan de Raad.  
4. Indien de Raad het standpunt van het Europees Parlement goedkeurt, wordt de betrokken 
handeling vastgesteld in de formulering die overeenstemt met het standpunt van het Europees 
Parlement.  
5. Indien de Raad het standpunt van het Europees Parlement niet goedkeurt, stelt hij zijn stand ­
punt in eerste lezing vast en deelt hij dit mee aan het Europees Parlement.  
6. De Raad stelt het Europees Parlement ten volle in kennis van zijn redenen voor het vaststellen 
van zijn standpunt in eerste lezing. De Commissie stelt het Europees Parlement ten volle in kennis 
van haar standpunt.  
Tweede lezing  
7. Indien het Europees Parlement binnen een termijn van drie maanden na deze mededeling:  
a) het standpunt van de Raad in eerste lezing goedkeurt of zich niet heeft uitgesproken, wordt de 
betrokken handeling geacht te zijn vastgesteld in de formulering die overeenstemt met het stand ­
punt van de Raad; 
b) het standpunt van de Raad in eerste lezing met een meerderheid van zijn leden verwerpt, wordt 
de voorgestelde handeling geacht niet te zijn vastgesteld;  
c) met een meerderheid van zijn leden amendementen op het standpunt van de Raad in eerste lezing 
voorstelt, wordt de aldus geamendeerde tekst toegezonden aan de Raad en aan de Commissie, die 
advies over deze amendementen uitbrengt.  
8. Indien de Raad binnen een termijn van drie maanden na ontvangst van de amendementen van 
het Europees Parlement met gekwalificeerde meerderheid van stemmen:  
a) al deze amendementen goedkeurt, wordt de betrokken handeling geacht te zijn vastgesteld;  
b) niet alle amendementen goedkeurt, roept de voorzitter van de Raad, in overeenstemming met de 
voorzitter van het Europees Parlement, binnen zes weken het bemiddelingscomité bijeen.  
9. De Raad besluit met eenparigheid van stemmen over de amendementen waarover de Com ­
missie negatief advies heeft uitgebracht.  
Bemiddeling 
10. Het bemiddelingscomité bestaat uit de leden van de Raad of hun vertegenwoordigers en een 
gelijk aantal leden die het Europees Parlement vertegenwoordigen, en heeft tot taak binnen een 
termijn van zes weken nadat het is bijeengeroepen, met een gekwalificeerde meerderheid van de 
leden van de Raad of hun vertegenwoordigers en met een meerderheid van de leden die het Europees 
Parlement vertegenwoordigen, overeenstemming te bereiken over een gemeenschappelijke ontwerp ­
tekst op basis van de standpunten van het Europees Parlement en de Raad in tweede lezing.NL C 83/174 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
11. De Commissie neemt aan de werkzaamheden van het bemiddelingscomité deel en stelt alles in 
het werk om de standpunten van het Europees Parlement en de Raad nader tot elkaar te brengen.  
12. Indien het bemiddelingscomité binnen een termijn van zes weken nadat het is bijeengeroepen, 
geen gemeenschappelijke ontwerptekst goedkeurt, wordt de voorgestelde handeling geacht niet te zijn 
vastgesteld.  
Derde lezing 
13. Indien het bemiddelingscomité binnen die termijn een gemeenschappelijke ontwerptekst goed ­
keurt, beschikken het Europees Parlement en de Raad over een termijn van zes weken na deze goedkeuring om de betrokken handeling overeenkomstig die ontwerptekst vast te stellen, waarbij het 
Europees Parlement besluit met een meerderheid van de uitgebrachte stemmen, en de Raad met 
gekwalificeerde meerderheid van stemmen. Indien zulks niet geschiedt, wordt de handeling geacht niet te zijn vastgesteld.  
14. De in dit artikel vermelde termijnen van drie maanden en zes weken worden, op initiatief van 
het Europees Parlement of van de Raad, met ten hoogste één maand, respectievelijk twee weken verlengd.  
Bijzondere bepalingen  
15. Wanneer in de in de Verdragen bepaalde gevallen, op initiatief van een groep lidstaten, op 
aanbeveling van de Europese Centrale Bank of op verzoek van het Hof van Justitie de gewone 
wetgevingsprocedure wordt gevolgd met betrekking tot een wetgevingshandeling, zijn lid 2, lid 6, 
tweede zin, en lid 9 niet van toepassing.  
In die gevallen zenden het Europees Parlement en de Raad de Commissie het ontwerp van handeling 
alsmede hun standpunten in eerste en tweede lezing toe. Het Europees Parlement of de Raad kan de 
Commissie in alle fasen van de procedure om advies verzoeken; de Commissie kan ook op eigen 
initiatief advies uitbrengen. Indien de Commissie dat nodig acht, kan zij overeenkomstig lid 11 ook 
deelnemen aan de werkzaamheden van het bemiddelingscomité.  
Artikel 295 
Het Europees Parlement, de Raad en de Commissie raadplegen elkaar en bepalen in onderlinge 
overeenstemming de wijze waarop zij samenwerken. Daartoe kunnen zij, met inachtneming van 
de Verdragen, interinstitutionele akkoorden sluiten die een bindend karakter kunnen hebben.  
Artikel 296
 
(oud artikel 253 VEG)  
Wanneer de Verdragen niet bepalen welk soort van handeling moet worden vastgesteld, maken de 
instellingen zelf per afzonderlijk geval een keuze, met inachtneming van de toepasselijke procedures 
en van het evenredigheidsbeginsel.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/175
Rechtshandelingen worden met redenen omkleed en verwijzen naar de voorstellen, initiatieven, 
aanbevelingen, verzoeken of adviezen waarin de Verdragen voorzien.  
Indien bij het Europees Parlement en de Raad een ontwerp van wetgevingshandeling is ingediend, 
stellen zij geen handelingen vast waarin de op het betrokken gebied toepasselijke wetgevingspro ­
cedure niet voorziet.  
Artikel 297  
(oud artikel 254 VEG)  
1. Wetgevingshandelingen die volgens de gewone wetgevingsprocedure zijn vastgesteld, worden 
door de voorzitter van het Europees Parlement en door de voorzitter van de Raad ondertekend.  
De volgens een bijzondere wetgevingsprocedure vastgestelde wetgevingshandelingen worden onder ­
tekend door de voorzitter van de instelling waardoor zij zijn vastgesteld.  
De wetgevingshandelingen worden bekendgemaakt in het  Publicatieblad van de Europese Unie . Zij 
treden in werking op de datum die zij daartoe bep alen of, bij gebreke daarvan, op de twintigste 
dag volgende op die van hun bekendmaking.  
2. Niet-wetgevingshandelingen, vastgesteld in de vorm van verordeningen, richtlijnen en besluiten, 
worden, wanneer deze niet de adressaat vermelden, ondertekend door de voorzitter van de instelling 
waardoor zij zijn vastgesteld.  
De verordeningen en de richtlijnen die tot alle lidsta ten gericht zijn, evenals de besluiten, indien zij 
niet de adressaat vermelden, worden bekendgemaakt in het  Publicatieblad van de Europese Unie . Zij 
treden in werking op de datum die zij daartoe bepalen of, bij gebreke daarvan, op de twintigste dag 
volgende op die van hun bekendmaking.  
Van de overige richtlijnen en van de besluiten die de adressaten vermelden, wordt kennis gegeven aan 
hen tot wie zij zijn gericht; zij worden door deze kennisgeving van kracht.  
Artikel 298 
1. Bij de vervulling van hun taken steunen de instellingen, organen en instanties van de Unie op 
een open, doeltreffend en onafhankelijk Europees ambtenarenapparaat.  
2. Met inachtneming van het statuut en de regeling vastgesteld op grond van artikel 336 stellen 
het Europees Parlement en de Raad volgens de gewone wetgevingsprocedure bij verordeningen de 
bepalingen daartoe vast.  
Artikel 299  
(oud artikel 256 VEG)  
De besluiten van de Raad, de Commissie of de Europese Centrale Bank welke voor natuurlijke of 
rechtspersonen, met uitzondering van de staten, een geldelijke verplichting inhouden, vormen exe ­
cutoriale titel.  
De tenuitvoerlegging geschiedt volgens de bepalingen van burgerlijke rechtsvordering die van kracht 
zijn in de staat op het grondgebied waarvan zij plaatsvindt. De formule van tenuitvoerlegging wordt, 
zonder andere controle dan de verificatie van de authenticiteit van de titel, aangebracht door de 
nationale autoriteit die door de regering van elke lidstaat daartoe wordt aangewezen. Van de aan ­
wijzing geeft zij kennis aan de Commissie en aan het Hof van Justitie van de Europese Unie.NL C 83/176 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Nadat de bedoelde formaliteiten op verzoek van de belanghebbende zijn vervuld, kan deze de 
tenuitvoerlegging volgens de nationale wetgeving voortzetten door zich rechtstreeks te wenden tot 
de bevoegde instantie.  
De tenuitvoerlegging kan niet worden geschorst dan krachtens een beschikking van het Hof. Evenwel 
behoort het toezicht op de regelmatigheid van de wijze van tenuitvoerlegging tot de bevoegdheid van 
de nationale rechterlijke instanties.  
HOOFDSTUK 3  
DE ADVIESORGANEN VAN DE EUROPESE UNIE  
Artikel 300 
1. Het Europees Parlement, de Raad en de Commissie worden bijgestaan door een Economisch en 
Sociaal Comité en een Comité van de Regio's, die een adviserende taak hebben.  
2. Het Economisch en Sociaal Comité bestaat uit vertegenwoordigers van de organisaties van 
werkgevers, werknemers en andere vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld, met 
name sociaal-economische en culturele organisaties en burger- en beroepsorganisaties.  
3. Het Comité van de Regio's bestaat uit vertegenwoordigers van de regionale en lokale gemeen ­
schappen die in een regionaal of lokaal lichaam gekozen zijn of politiek verantwoording verschuldigd 
zijn aan een gekozen vergadering.  
4. De leden van het Economisch en Sociaal Comité en van het Comité van de Regio's zijn niet 
gebonden door enig imperatief mandaat. Zij oefenen hun ambt volkomen onafhankelijk uit in het 
algemeen belang van de Unie.  
5. De in de leden 2 en 3 bedoelde regels betreffende de aard van de samenstelling van die comités 
worden door de Raad op gezette tijden getoetst aan de economische, sociale en demografische 
evolutie in de Unie. De Raad stelt daartoe op voorstel van de Commissie besluiten vast.  
EERSTE AFDELING  
HET ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ  
Artikel 301  
(oud artikel 258 VEG)  
Het aantal leden van het Comité bedraagt niet meer dan 350.  
De Raad stelt op voorstel van de Commissie met eenparigheid van stemmen een besluit vast waarbij 
de samenstelling van het Comité wordt bepaald.  
De Raad stelt de vergoedingen van de leden van het Comité vast.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/177
Artikel 302  
(oud artikel 259 VEG)  
1. De leden van het Comité worden voor vijf jaar benoemd. De Raad stelt de overeenkomstig de 
voordrachten van de lidstaten opgestelde lijst van leden vast. De leden van het Comité zijn her ­
benoembaar.  
2. De Raad besluit na raadpleging van de Commissie. Hij kan de mening vragen van de Europese 
organisaties die representatief zijn voor de verschillende economische en sociale sectoren, en van het 
maatschappelijk middenveld, welke betrokken zijn bij de activiteit van de Unie.  
Artikel 303  
(oud artikel 260 VEG)  
Het Comité kiest, voor een periode van tweeënhalf jaar, uit zijn midden zijn voorzitter en zijn 
bureau.  
Het Comité stelt zijn reglement van orde vast.  
Het Comité wordt door zijn voorzitter bijeengeroepen op verzoek van het Europees Parlement, van 
de Raad of van de Commissie. Het kan eveneens op eigen initiatief bijeenkomen.  
Artikel 304  
(oud artikel 262 VEG)  
Het Comité wordt door het Europees Parlement,de Raad of door de Commissie geraadpleegd in de 
gevallen voorzien in de Verdragen. Het kan door deze instellingen worden geraadpleegd in alle 
gevallen waarin zij het wenselijk oordelen. Het Comité kan, in de gevallen waarin het dit wenselijk 
acht, het initiatief nemen om een advies uit te brengen.  
Indien het Europees Parlement, de Raad of de Commissie zulks noodzakelijk acht, stelt hij of zij aan 
het Comité een termijn voor het uitbrengen van advies; deze termijn mag niet korter zijn dan een 
maand, te rekenen vanaf het tijdstip waarop de desbetreffende mededeling aan de voorzitter wordt 
gericht. Na afloop van de gestelde termijn kan worden gehandeld zonder het advies af te wachten.  
Het advies van het Comité alsmede een verslag van de besprekingen, worden aan het Europees 
Parlement, de Raad en aan de Commissie gezonden.  
TWEEDE AFDELING  
HET COMITÉ VAN DE REGIO'S  
Artikel 305  
(oud artikel 263, tweede, derde en vierde alinea, VEG)  
Het aantal leden van het Comité van de Regio's bedraagt ten hoogste 350.NL C 83/178 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
De Raad stelt op voorstel van de Commissie met eenparigheid van stemmen een besluit vast waarbij 
de samenstelling van het Comité wordt bepaald.  
De leden van het Comité, alsmede een gelijk aantal plaatsvervangers, worden voor vijf jaar benoemd. 
Zij zijn herbenoembaar. De Raad stelt de overeenkomstig de voordrachten van de lidstaten opge ­
stelde lijst van leden en plaatsvervangers vast. Bij het verstrijken van het in artikel 300, lid 3, 
bedoelde mandaat uit hoofde waarvan zij zijn voorgedragen, eindigt de ambtstermijn van de leden van het Comité van rechtswege en worden zij voor de verdere duur van de ambtstermijn volgens dezelfde procedure vervangen. Leden van het Comité kunnen niet tegelijkertijd lid zijn van het 
Europees Parlement.  
Artikel 306
 
(oud artikel 264 VEG)  
Het Comité van de Regio's kiest, voor een periode van tweeënhalf jaar, uit zijn midden zijn voorzitter 
en zijn bureau.  
Het Comité stelt zijn reglement van orde vast.  
Het Comité wordt door zijn voorzitter bijeengeroepen op verzoek van het Europees Parlement, van 
de Raad of van de Commissie. Het kan eveneens op eigen initiatief bijeenkomen.  
Artikel 307  
(oud artikel 265 VEG)  
Het Comité van de Regio's wordt door het Europees Parlement, de Raad of door de Commissie 
geraadpleegd in de door de Verdragen voorgeschreven gevallen en in alle andere gevallen, in het bijzonder die welke grensoverschrijdende samenwerking betreffen, waarin een van deze instellingen 
zulks wenselijk oordeelt.  
Indien het Europees Parlement, de Raad of de Commissie zulks noodzakelijk acht, stelt hij of zij aan 
het Comité een termijn voor het uitbrengen van het advies; deze termijn mag niet korter zijn dan een 
maand, te rekenen vanaf het tijdstip waarop de desbetreffende mededeling aan de voorzitter wordt 
gericht. Na afloop van de gestelde termijn kan worden gehandeld zonder het advies af te wachten.  
Wanneer het Economisch en Sociaal Comité overeenkomstig artikel 304 wordt geraadpleegd, wordt 
het Comité van de Regio's door het Europees Parlement, de Raad of de Commissie in kennis gesteld 
van dat verzoek om advies. Het Comité van de Regio's kan, wanneer het van mening is dat er 
specifieke regionale belangen op het spel staan, hieromtrent advies uitbrengen.  
Het Comité kan, in de gevallen waarin het zulks dienstig acht, op eigen initiatief een advies uit
­
brengen.  
Het advies van het Comité alsmede een verslag van de besprekingen worden aan het Europees 
Parlement, de Raad en aan de Commissie gezonden.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/179
HOOFDSTUK 4  
DE EUROPESE INVESTERINGSBANK  
Artikel 308  
(oud artikel 266 VEG)  
De Europese Investeringsbank bezit rechtspersoonlijkheid.  
De leden van de Europese Investeringsbank zijn de lidstaten.  
De statuten van de Europese Investeringsbank zijn opgenomen in een protocol dat aan de Verdragen 
is gehecht. De Raad kan, op verzoek van de Europese Investeringsbank en na raadpleging van het 
Europees Parlement en de Commissie, of op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het 
Europees Parlement en de Europese Investeringsbank, de statuten volgens een bijzondere wetgevings ­
procedure met eenparigheid van stemmen wijzigen.  
Artikel 309  
(oud artikel 267 VEG)  
De Europese Investeringsbank heeft tot taak, met een beroep op de kapitaalmarkten en op haar eigen 
middelen bij te dragen tot een evenwichtige en ongestoorde ontwikkeling van de interne markt in het 
belang van de Unie. Te dien einde vergemakkelijkt zij, door zonder winstoogmerk leningen en waarborgen te verstrekken, de financiering van de volgende projecten in alle sectoren van het 
economische leven:  
a) projecten tot ontwikkeling van minder ontwikkelde gebieden;  
b) projecten tot modernisering of overschakeling van ondernemingen of voor het scheppen van 
nieuwe bedrijvigheid, teweeggebracht door de instelling of de werking van de interne markt, 
welke projecten door hun omvang of hun aard niet geheel kunnen worden gefinancierd uit de 
verschillende middelen welke in ieder van de lidstaten voorhanden zijn;  
c) projecten welke voor verscheidene lidstaten van gemeenschappelijk belang zijn en die door hun 
omvang of aard niet geheel kunnen worden gefinancierd uit de verschillende middelen welke in ieder van de lidstaten voorhanden zijn.  
Bij de vervulling van haar taak vergemakkelijkt de Bank de financiering van investeringsprogramma's 
in samenhang met bijstandsverlening van de structuurfondsen en van de andere financieringsinstru
­
menten van de Unie.NL C 83/180 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
TITEL II  
FINANCIËLE BEPALINGEN  
Artikel 310  
(oud artikel 268 VEG)  
1. Alle ontvangsten en uitgaven van de Unie moeten voor elk begrotingsjaar worden geraamd en 
opgenomen in de begroting.  
De jaarlijkse begroting van de Unie wordt door het Europees Parlement en de Raad vastgesteld 
volgens artikel 314.  
De ontvangsten en uitgaven van de begroting moeten in evenwicht zijn.  
2. De op de begroting opgevoerde uitgaven worden toegestaan voor de duur van het begrotings ­
jaar, in overeenstemming met de in artikel 322 bedoelde verordening.  
3. Op de begroting opgevoerde uitgaven kunnen niet worden uitgevoerd dan nadat een juridisch 
bindende handeling van de Unie is vastgesteld die een rechtsgrond geeft aan haar optreden en aan de 
uitvoering van de overeenkomstige uitgave, in overeenstemming met het in artikel 322 bedoelde reglement, behoudens de daarin bepaalde uitzonderingen.  
4. Teneinde de begrotingsdiscipline zeker te stellen, stelt de Unie geen handelingen vast die 
aanzienlijke gevolgen kunnen hebben voor de begroting, zonder de verzekering te geven dat de uitgaven die uit die handelingen voortvloeien, gefinancierd kunnen worden binnen de grenzen van de 
eigen middelen van de Unie en met inachtneming van het in artikel 312 bedoelde meerjarig 
financieel kader.  
5. De begroting wordt uitgevoerd volgens het beginsel van goed financieel beheer. De lidstaten en 
de Unie dragen er samen zorg voor dat de op de begroting opgevoerde kredieten volgens dit beginsel 
worden gebruikt.  
6. De Unie en de lidstaten bestrijden overeenkomstig artikel 325 fraude en alle andere onwettige 
activiteiten waardoor de financiële belangen van de Unie worden geschaad.
 
HOOFDSTUK 1  
DE EIGEN MIDDELEN VAN DE UNIE  
Artikel 311  
(oud artikel 269 VEG)  
De Unie voorziet zich van de middelen die nodig zijn om haar doelstellingen te verwezenlijken en 
aan haar beleid uitvoering te geven.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/181
De begroting wordt, onverminderd andere ontvangsten, volledig uit eigen middelen gefinancierd.  
De Raad stelt, volgens een bijzondere wetgevingsprocedure en na raadpleging van het Europees 
Parlement, met eenparigheid van stemmen een besluit vast houdende de bepalingen die van toepas ­
sing zijn op het stelsel van eigen middelen van de Unie. In dit kader kunnen nieuwe categorieën van 
eigen middelen worden vastgesteld, dan wel bestaande categorieën worden ingetrokken. Dit besluit 
treedt pas in werking na door de lidstaten overeenkomstig hun onderscheiden grondwettelijke 
bepalingen te zijn goedgekeurd.  
De Raad stelt volgens een bijzondere wetgevingsprocedure bij verordeningen de uitvoeringsmaat ­
regelen voor het stelsel van eigen middelen van de Unie vast voor zover het krachtens de derde alinea 
vastgestelde besluit daarin voorziet. De Raad besluit na goedkeuring door het Europees Parlement.  
HOOFDSTUK 2  
MEERJARIG FINANCIEEL KADER  
Artikel 312 
1. Het meerjarig financieel kader beoogt een ordelijke ontwikkeling van de uitgaven van de Unie 
te waarborgen binnen de grenzen van haar eigen middelen.  
Het meerjarig financieel kader wordt vastgesteld voor een periode van ten minste vijf jaar.  
In de jaarlijkse begroting van de Unie wordt het meerjarig financieel kader in acht genomen.  
2. De Raad stelt volgens een bijzondere wetgevingsprocedure een verordening tot bepaling van het 
meerjarig financieel kader vast. De Raad besluit met eenparigheid van stemmen, na goedkeuring door 
het Europees Parlement, dat zich uitspreekt bij meerderheid van zijn leden.  
De Europese Raad kan met eenparigheid van stemmen een besluit vaststellen op grond waarvan de 
Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen kan besluiten bij de vaststelling van de in de 
eerste alinea bedoelde verordening.  
3. In het financieel kader worden de jaarlijkse maximumbedragen aan kredieten voor vastleggin ­
gen per uitgavencategorie vastgesteld, alsmede het jaarlijkse maximumbedrag van de kredieten voor 
betalingen. De uitgavencategorieën, die beperkt in aantal zijn, corresponderen met de grote beleids ­
domeinen van de Unie.  
Het financieel kader omvat alle andere bepalingen die dienstig zijn voor het goede verloop van de 
jaarlijkse begrotingsprocedure.  
4. Indien de verordening van de Raad tot bepaling van een nieuw financieel kader nog niet is 
vastgesteld wanneer het voorgaand financieel kader verstrijkt, blijven de maximumbedragen en de 
overige bepalingen betreffende het laatste jaar van het voorgaand financieel kader van toepassing 
totdat deze handeling vastgesteld.NL C 83/182 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
5. Tijdens de gehele procedure die leidt tot vaststelling van het financieel kader, nemen het 
Europees Parlement, de Raad en de Commissie alle maatregelen die nodig zijn om de vaststelling 
te vergemakkelijken.  
HOOFDSTUK 3  
DE JAARLIJKSE BEGROTING VAN DE UNIE  
Artikel 313  
(oud artikel 272, lid 1, VEG)  
Het begrotingsjaar begint op 1 januari en sluit op 31 december.  
Artikel 314  
(oud artikel 272, leden 2 t/m 10, VEG)  
De jaarlijkse begroting van de Unie wordt door het Europees Parlement en de Raad volgens een 
bijzondere wetgevingsprocedure vastgesteld overeenkomstig de volgende bepalingen:  
1. Iedere instelling, met uitzondering van de Europese Centrale Bank, maakt voor 1 juli een 
raming op van haar uitgaven voor het volgende begrotingsjaar. De Commissie voegt die ramingen 
samen in een ontwerpbegroting, die afwijkende ramingen mag inhouden.  
Dit ontwerp omvat een raming van de uitgaven en een raming van de ontvangsten.  
2. De Commissie dient uiterlijk op 1 september van het jaar dat voorafgaat aan het betrokken 
begrotingsjaar bij het Europees Parlement en bij de Raad een voorstel in dat de ontwerpbegroting bevat. 
De Commissie kan de ontwerpbegroting in de loop van de procedure wijzigen totdat het in punt 5 
bedoelde bemiddelingscomité bijeen wordt geroepen.  
3. De Raad stelt zijn standpunt over de ontwerpbegroting vast en deelt dit standpunt uiterlijk op 1 
oktober van het jaar dat voorafgaat aan het betrokken begrotingsjaar aan het Europees Parlement 
mee. De Raad stelt het Europees Parlement ten volle in kennis van de redenen die hem hebben geleid 
tot het vaststellen van zijn standpunt.  
4. Indien het Europees Parlement binnen een termijn van tweeënveertig dagen na deze medede
­
ling:  
a) het standpunt van de Raad goedkeurt, is de begroting vastgesteld;  
b) geen besluit heeft genomen, wordt de begroting geacht te zijn vastgesteld;  
c) met een meerderheid van zijn leden amendementen aanneemt, wordt het aldus geamendeerde 
ontwerp toegezonden aan de Raad en aan de Commissie. De voorzitter van het EuropeesNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/183
Parlement roept in overleg met de voorzitter van de Raad onverwijld het bemiddelingscomité 
bijeen. Het bemiddelingscomité komt evenwel niet bi jeen indien de Raad het Europees Parlement 
binnen een termijn van tien dagen na de toezending van het ontwerp meedeelt dat hij alle 
amendementen van het Parlement aanvaardt.  
5. Het bemiddelingscomité bestaat uit de leden van de Raad of hun vertegenwoordigers en een 
gelijk aantal leden die het Europees Parlement vertegenwoordigen en heeft tot taak om, op basis van 
de standpunten van het Europees Parlement en van de Raad, binnen een termijn van eenentwintig 
dagen nadat het is bijeengeroepen, met een gekwalificeerde meerderheid van de leden van de Raad of 
hun vertegenwoordigers en met een meerderheid van de leden die het Europees Parlement vertegen ­
woordigen, overeenstemming te bereiken over een gemeenschappelijk ontwerp.  
De Commissie neemt deel aan de werkzaamheden van het bemiddelingscomité en neemt alle initia ­
tieven die nodig zijn om de standpunten van het Europees Parlement en de Raad nader tot elkaar te 
brengen.  
6. Indien het bemiddelingscomité binnen de in punt 5 bedoelde termijn van eenentwintig dagen 
overeenstemming bereikt over een gemeenschappelijk ontwerp, beschikken het Europees Parlement 
en de Raad over een termijn van veertien dagen, te rekenen vanaf de datum van deze overeen ­
stemming, om het gemeenschappelijk ontwerp goed te keuren.  
7. Indien, binnen de in lid 6 genoemde termijn van veertien dagen:  
a) zowel het Europees Parlement als de Raad het gemeenschappelijk ontwerp goedkeurt of geen 
besluit neemt, of één van deze instellingen het gemeenschappelijk ontwerp goedkeurt terwijl de andere geen besluit neemt, wordt de begroting geacht definitief te zijn vastgesteld overeenkomstig 
het gemeenschappelijk ontwerp, of  
b) zowel het Europees Parlement met een meerderheid van zijn leden, als de Raad het gemeenschap
­
pelijk ontwerp afwijst, of indien één van deze instellingen het gemeenschappelijk ontwerp afwijst 
en de andere geen besluit neemt, wordt door de Commissie een nieuwe ontwerp-begroting 
ingediend, of  
c) het Europees Parlement met een meerderheid van zijn leden het gemeenschappelijk ontwerp 
afwijst terwijl de Raad het goedkeurt, wordt door de Commissie een nieuwe ontwerpbegroting 
ingediend, of  
d) het Europees Parlement het gemeenschappelijk ontwerp goedkeurt, terwijl de Raad het afwijst, kan 
het Europees Parlement binnen veertien dagen na de afwijzing door de Raad met een meerderheid 
van zijn leden en van drie vijfde van het aantal uitgebrachte stemmen besluiten alle of een aantal van de in punt 4, onder c), bedoelde amendem enten te bevestigen. Indien een amendement van 
het Europees Parlement niet wordt bevestigd, wordt het in het bemiddelingscomité overeengeko
­
men standpunt ten aanzien van de begrotingsonderdelen waarop het amendement betrekking 
heeft, ingenomen. De begroting wordt geacht definitief te zijn vastgesteld op deze basis.  
8. Indien het bemiddelingscomité niet binnen de in lid 5 genoemde termijn van eenentwintig 
dagen overeenstemming bereikt over een gemeenschappelijk ontwerp, wordt door de Commissie een 
nieuwe ontwerpbegroting ingediend.NL C 83/184 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
9. Wanneer de in dit artikel omschreven procedure is afgesloten, constateert de voorzitter van het 
Europees Parlement dat de begroting definitief is vastgesteld.  
10. Iedere instelling oefent de haar bij dit artikel toegekende bevoegdheden uit met inachtneming 
van de Verdragen en van de krachtens deze Verdragen vastgestelde handelingen, in het bijzonder die 
welke betrekking hebben op de eigen middelen van de Unie en op het evenwicht tussen ontvangsten en uitgaven.  
Artikel 315
 
(oud artikel 273 VEG)  
Indien bij het begin van een begrotingsjaar de begroting nog niet definitief is vastgesteld, kunnen de 
uitgaven maandelijks worden verricht per hoofdstuk, overeenkomstig de bepalingen van het ter 
uitvoering van artikel 322 vastgestelde reglement, met een maximum van een twaalfde van de in 
hetzelfde hoofdstuk van de begroting van het vorige begrotingsjaar geopende kredieten, en zonder meer dan een twaalfde te mogen bedragen van de in hetzelfde hoofdstuk van de ontwerpbegroting 
opgenomen kredieten.  
De Raad kan op voorstel van de Commissie, onder voorbehoud dat aan de overige in de eerste alinea 
gestelde voorwaarden wordt voldaan, uitgaven van meer dan eentwaalfde toestaan, overeenkomstig 
het ter uitvoering van artikel 322 vastgestelde reglement. De Raad zendt dit besluit onverwijld aan 
het Europees Parlement.  
Het in de tweede alinea bedoelde besluit voorziet in de beschikbaarstelling van de nodige middelen 
voor de toepassing van dit artikel, met inachtneming van de in artikel 311 bedoelde handelingen.  
Het besluit wordt van kracht op de dertigste dag volgende op de vaststelling ervan indien het 
Europees Parlement binnen die termijn niet bij meerderheid van zijn leden besluit die uitgaven te 
verminderen.  
Artikel 316
 
(oud artikel 271 VEG)  
Onder de voorwaarden die worden vastgesteld met toepassing van artikel 322, kunnen de kredieten 
welke aan het einde van het begrotingsjaar ongebruikt zijn gebleven, worden overgedragen uitslui ­
tend naar het eerstvolgende begrotingsjaar, voor zover deze kredieten niet betrekking hebben op 
personeelsuitgaven.  
De kredieten worden ingedeeld in hoofdstukken, waarin de uitgaven worden gegroepeerd naar hun 
aard en bestemming en onderverdeeld overeenkomstig het ter uitvoering van artikel 322 vastgestelde 
reglement.  
De uitgaven van de Europese Raad en van de Raad, van de Commissie, evenals van het Hof van 
Justitie van de Europese Unie worden als afzonderlijke afdelingen in de begroting opgenomen, 
onverminderd een speciale regeling voor bepaalde gemeenschappelijke uitgaven.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/185
HOOFDSTUK 4  
UITVOERING VAN DE BEGROTING EN KWIJTINGVERLENING  
Artikel 317  
(oud artikel 274 VEG)  
De Commissie voert de begroting in samenwerking met de lidstaten overeenkomstig de bepalingen 
van het ter uitvoering van artikel 322 vastgestelde reglement uit onder haar eigen verantwoordelijk ­
heid, binnen de grenzen der toegekende kredieten en met het beginsel van goed financieel beheer. De 
lidstaten werken met de Commissie samen om te verzekeren dat de toegekende kredieten volgens het 
beginsel van goed financieel beheer worden gebruikt.  
Bij het reglement worden de met de uitvoering van de begroting verbandhoudende controle- en 
auditverplichtingen van de lidstaten en de daaruit voortvloeiende verantwoordelijkheden vastgesteld. 
Het reglement voorziet ook in de wijze waarop en de mate waarin iedere instelling haar eigen 
uitgaven doet.  
Binnen de begroting kan de Commissie, met inachtneming van de grenzen en de voorwaarden 
bepaald in het ter uitvoering van artikel 322 vastgestelde reglement, kredieten overschrijven hetzij 
van het ene hoofdstuk naar het andere, hetzij van de ene onderafdeling naar de andere.  
Artikel 318  
(oud artikel 275 VEG)  
De Commissie legt elk jaar aan het Europees Parlement en aan de Raad de rekeningen over het 
afgelopen begrotingsjaar voor welke betrekking hebben op de uitvoering van de begroting. Boven ­
dien doet zij hun een financiële balans van de activa en passiva van de Unie toekomen.  
De Commissie dient bij het Europees Parlement en de Raad ook een evaluatieverslag over de 
financiën van de Unie in, waarin de bereikte resultaten met name worden getoetst aan de door 
het Europees Parlement en de Raad krachtens artikel 319 verstrekte aanwijzingen.  
Artikel 319  
(oud artikel 276 VEG)  
1. Op aanbeveling van de Raad verleent het Europees Parlement aan de Commissie kwijting voor 
de uitvoering van de begroting. Te dien einde onderzoekt het, na de Raad, de rekeningen, de 
financiële balans en het evaluatieverslag genoemd in artikel 318, het jaarverslag van de Rekenkamer 
tezamen met de antwoorden van de gecontroleerde instellingen op de opmerkingen van de Reken ­
kamer, de in artikel 287, lid 1, tweede alinea, genoemde verklaring, alsmede de relevante speciale 
verslagen van de Rekenkamer.NL C 83/186 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
2. Alvorens kwijting te verlenen aan de Commissie of voor enig ander doel in verband met de 
uitoefening van de bevoegdheden van de Commissie inzake de uitvoering van de begroting, kan het 
Europees Parlement de Commissie verzoeken verantwoording af te leggen terzake van de uitvoering 
van de uitgaven of de werking van de financiële controlestelsels. De Commissie verstrekt het Euro ­
pees Parlement op verzoek alle nodige inlichtingen.  
3. De Commissie stelt alles in het werk om gevolg te geven aan de opmerkingen in de kwijtings ­
besluiten en aan andere opmerkingen van het Europees Parlement over de uitvoering van de uitga ­
ven, alsook aan de opmerkingen waarvan de door de Raad aangenomen aanbevelingen tot kwijting 
vergezeld gaan.  
Op verzoek van het Europees Parlement of de Raad brengt de Commissie verslag uit over de 
maatregelen die zijn genomen naar aanleiding van deze opmerkingen, met name over de instructies die zijn gegeven aan de diensten die met de uitvoering van de begroting zijn belast. Deze verslagen worden ook aan de Rekenkamer toegezonden.
 
HOOFDSTUK 5  
GEMEENSCHAPPELIJKE BEPALINGEN  
Artikel 320  
(oud artikel 277 VEG)  
Het meerjarig financieel kader en de jaarlijkse begroting luiden in euro.  
Artikel 321  
(oud artikel 278 VEG)  
De Commissie kan, onder voorbehoud dat zij daarvan de bevoegde instanties der betrokken staten in 
kennis stelt, de saldi, welke zij in de valuta van een der lidstaten in haar bezit heeft, overmaken in de 
valuta van een andere lidstaat, voor zover zij gebruikt moeten worden voor de doeleinden die in de 
Verdragen zijn aangewezen. De Commissie vermijdt dergelijke overmakingen zoveel mogelijk, indien 
zij saldi beschikbaar heeft of beschikbaar kan maken in de valuta waaraan zij behoefte heeft.  
De Commissie onderhoudt de betrekkingen met elke lidstaat door tussenkomst van de door deze 
aangewezen autoriteit. Voor de uitvoering van financiële verrichtingen heeft zij toegang tot de centrale bank van de betrokken lidstaat of tot een andere door deze staat gemachtigde financiële 
instelling.  
Artikel 322
 
(oud artikel 279 VEG)  
1. Het Europees Parlement en de Raad stellen volgens de gewone wetgevingsprocedure en na 
raadpleging van de Rekenkamer bij verordeningen:  
a) de financiële regels vast, met name betreffende de wijze waarop de begroting wordt opgesteld en 
uitgevoerd, alsmede de wijze waarop rekening en verantwoording wordt gedaan en de rekeningen 
worden nagezien;NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/187
b) de regels vast betreffende de controle van de verantwoordelijkheid van de financiële actoren, met 
name van ordonnateurs en rekenplichtigen.  
2. De Raad, handelend op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parle ­
ment en van de Rekenkamer, bepaalt de regels en de procedure volgens welke de budgettaire 
ontvangsten waarin het stelsel der eigen middelen van de Unie voorziet, ter beschikking van de 
Commissie worden gesteld, en schrijft voor welke maatregelen moeten worden toegepast om in voorkomend geval te voorzien in de behoefte aan kasmiddelen.  
Artikel 323 
Het Europees Parlement, de Raad en de Commissie zie n erop toe dat de Unie beschikt over de 
financiële middelen waarmee de Unie haar juridische verplichtingen jegens derden kan voldoen.  
Artikel 324 
In het kader van de in deze titel bedoelde begrotingsprocedures roept de Commissie regelmatig de 
voorzitters van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie bijeen. De voorzitters nemen alle 
maatregelen die nodig zijn om het overleg te bevorderen en de standpunten van hun respectieve 
instellingen dichter bij elkaar te brengen, om de uitvoering van deze titel te vergemakkelijken.
 
HOOFDSTUK 6  
FRAUDEBESTRIJDING  
Artikel 325  
(oud artikel 280 VEG)  
1. De Unie en de lidstaten bestrijden fraude en alle andere onwettige activiteiten waardoor de 
financiële belangen van de Unie worden geschaad, met overeenkomstig dit artikel te nemen maat ­
regelen die afschrikkend moeten werken en in de lidstaten, alsmede in de instellingen, organen en 
instanties van de Unie, een doeltreffende bescherming moeten bieden.  
2. De lidstaten nemen ter bestrijding van fraude waardoor de financiële belangen van de Unie 
worden geschaad, dezelfde maatregelen als die welke zij treffen ter bestrijding van fraude waardoor 
hun eigen financiële belangen worden geschaad.  
3. Onverminderd de andere bepalingen van de Verdragen coördineren de lidstaten hun optreden 
om de financiële belangen van de Unie tegen fraude te beschermen. Zij organiseren daartoe samen met de Commissie een nauwe en geregelde samenwerking tussen de bevoegde autoriteiten.NL C 83/188 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
4. Het Europees Parlement en de Raad nemen volgens de gewone wetgevingsprocedure, na raad ­
pleging van de Rekenkamer, de nodige maatregelen aan op het gebied van de preventie en bestrijding 
van fraude waardoor de financiële belangen van de Unie worden geschaad, om in de lidstaten alsmede in de instellingen, de organen en de instanties van de Unie een doeltreffende en gelijk
­
waardige bescherming te bieden.  
5. De Commissie brengt in samenwerking met de lidstaten jaarlijks aan het Europees Parlement en 
de Raad verslag uit over de ter uitvoering van dit artikel genomen maatregelen.  
TITEL III  
NAUWERE SAMENWERKING  
Artikel 326  
(oude artikelen 27 A t/m 27 E, 40 t/m 40 B en 43 t/m 45, VEU 
en oude artikelen 11 en 11 A, VEG)  
Bij nauwere samenwerking worden de Verdragen en het recht van de Unie geëerbiedigd.  
Nauwere samenwerking mag geen afbreuk doen aan de interne markt, noch aan de economische, 
sociale en territoriale samenhang. Zij mag geen belemmering of discriminatie in de handel tussen de lidstaten vormen, en zij mag de mededinging tussen de lidstaten niet verstoren.  
Artikel 327
 
(oude artikelen 27 A t/m 27 E, 40 t/m 40 B en 43 t/m 45, VEU 
en oude artikelen 11 en 11 A, VEG)  
Bij nauwere samenwerking worden de bevoegdheden, rechten en verplichtingen van de niet-deel ­
nemende lidstaten geëerbiedigd. De niet-deelnemende lidstaten belemmeren niet de uitvoering ervan 
door de deelnemende lidstaten.  
Artikel 328  
(oude artikelen 27 A t/m 27 E, 40 t/m 40 B en 43 t/m 45, VEU 
en oude artikelen 11 en 11 A, VEG)  
1. Nauwere samenwerking staat open voor alle lidstaten op het moment waarop zij wordt aange ­
gaan, mits de deelnemingsvoorwaarden worden nageleefd die eventueel zijn vastgesteld bij het besluit 
waarbij toestemming wordt verleend. Deelneming op een later tijdstip blijft steeds mogelijk, mits, 
naast de genoemde voorwaarden, de in dit kader reeds vastgestelde handelingen worden nageleefd.  
De Commissie en de aan een nauwere samenwerking deelnemende lidstaten, zien erop toe dat de 
deelneming van zoveel mogelijk lidstaten wordt bevorderd.  
2. De Commissie en in voorkomend geval de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buiten ­
landse zaken en veiligheidsbeleid stellen het Europees Parlement en de Raad regelmatig op de hoogte 
van het verloop van de nauwere samenwerking.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/189
Artikel 329  
(oude artikelen 27 A t/m 27 E, 40 t/m 40 B en 43 t/m 45, VEU 
en oude artikelen 11 en 11 A, VEG)  
1. De lidstaten die onderling een nauwere samenwerking wensen aan te gaan op een van de 
gebieden die onder de Verdragen vallen, met uitzondering van de gebieden van exclusieve bevoegd ­
heid en het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, richten een verzoek tot de Com ­
missie, met opgave van het toepassingsgebied en de met de voorgenomen nauwere samenwerking 
nagestreefde doelstellingen. De Commissie kan bij de Raad een voorstel in die zin indienen. Indien de Commissie geen voorstel indient, deelt zij de redenen daarvan mee aan de betrokken lidstaten.  
De toestemming om een in de eerste alinea 1 bedoelde nauwere samenwerking aan te gaan, wordt 
verleend door de Raad, op voorstel van de Commissie en na goedkeuring door het Europees Parle
­
ment.  
2. De lidstaten die onderling een nauwere samenwerking wensen aan te gaan in het kader van het 
gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, richten een verzoek tot de Raad. Het verzoek 
wordt doorgezonden aan de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en 
veiligheidsbeleid, die advies uitbrengt over de samenhang van de voorgenomen nauwere samen ­
werking met het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid van de Unie, alsmede aan de Commissie, die advies uitbrengt over met name de samenhang van de voorgenomen nauwere 
samenwerking met het beleid van de Unie op andere gebieden. Het verzoek wordt ter informatie 
ook toegezonden aan het Europees Parlement.  
De toestemming om een nauwere samenwerking aan te gaan, wordt verleend bij een besluit van de 
Raad, die met eenparigheid van stemmen besluit.  
Artikel 330
 
(oude artikelen 27 A t/m 27 E, 40 t/m 40 B en 43 t/m 45, VEU 
en oude artikelen 11 en 11 A, VEG)  
Alle leden van de Raad kunnen deelnemen aan de beraadslagingen van de Raad, maar alleen de leden 
van de Raad die de aan een nauwere samenwerking deelnemende lidstaten vertegenwoordigen, 
nemen deel aan de stemming.  
Eenparigheid van stemmen wordt alleen door de stemmen van de vertegenwoordigers van de deel ­
nemende staten gevormd.  
De gekwalificeerde meerderheid wordt bepaald overeenkomstig artikel 238, lid 3.  
Artikel 331  
(oude artikelen 27 A t/m 27 E, 40 t/m 40 B en 43 t/m 45, VEU 
en oude artikelen 11 en 11 A, VEG)  
1. Een lidstaat die wil deelnemen aan een bestaande nauwere samenwerking op een van de in 
artikel 329, lid 1 bedoelde gebieden, stelt de Raad en de Commissie van zijn voornemen in kennis.  
Binnen vier maanden na ontvangst van de kennisgeving bevestigt de Commissie de deelneming van 
de betrokken lidstaat. Zij constateert, in voorkomend geval, dat aan de voorwaarden voor deelneming is voldaan en stelt de nodige overgangsmaatregelen vast voor de toepassing van de reeds in het kader 
van de nauwere samenwerking vastgestelde handelingen.NL C 83/190 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Is de Commissie evenwel van mening dat aan de voorwaarden voor deelneming niet is voldaan, dan 
geeft zij aanwijzingen omtrent de te nemen maatregelen opdat aan deze voorwaarden wel wordt 
voldaan, en stelt zij een termijn vast waarbinnen zij het verzoek opnieuw in overweging zal nemen. 
Bij het verstrijken van die termijn neemt zij het verzoek opnieuw in overweging overeenkomstig de in de tweede alinea omschreven procedure. Indien de Commissie van mening is dat aan de voor
­
waarden voor deelneming nog steeds niet is voldaan, kan de betrokken lidstaat de kwestie voorleggen aan de Raad, die zich uitspreekt over het verzoek. De Raad besluit overeenkomstig artikel 330. Hij kan ook, op voorstel van de Commissie, de in de tweede alinea bedoelde overgangsmaatregelen 
vaststellen.  
2. Een lidstaat die wil deelnemen aan een bestaande nauwere samenwerking in het kader van het 
gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, stelt de Raad, de hoge vertegenwoordiger van de 
Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid en de Commissie van zijn voornemen in kennis.  
De Raad bevestigt de deelneming van de betro kken lidstaat, na de hoge vertegenwoordiger van de 
Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid te hebben geraadpleegd en na in voorkomend 
geval te hebben geconstateerd dat aan de voorwaarden voor deelneming is voldaan. De Raad kan op 
voorstel van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid ook de nodige overgangsbepalingen vaststellen voor de toepassing van de handelingen die al zijn 
vastgesteld in het kader van de nauwere samenwerking. Is de Raad evenwel van mening dat aan de 
voorwaarden voor deelneming niet is voldaan, dan geeft hij aanwijzingen omtrent de te nemen maatregelen opdat aan deze voorwaarden wel wordt voldaan, en stelt hij een termijn vast waarbinnen hij het verzoek tot deelneming opnieuw in overweging zal nemen.  
Voor de toepassing van dit lid besluit de Raad met eenparigheid van stemmen en overeenkomstig 
artikel 330.  
Artikel 332
 
(oude artikelen 27 A t/m 27 E, 40 t/m 40 B en 43 t/m 45, VEU 
en oude artikelen 11 en 11 A, VEG)  
De uitgaven die voortvloeien uit de uitvoering van een nauwere samenwerking, met uitzondering van 
de administratieve kosten voor de instellingen, komen ten laste van de deelnemende lidstaten, tenzij de Raad, na raadpleging van het Europees Parlement, met eenparigheid van stemmen van al zijn 
leden anders besluit.  
Artikel 333
 
(oude artikelen 27 A t/m 27 E, 40 t/m 40 B en 43 t/m 45, VEU 
en oude artikelen 11 en 11 A, VEG)  
1. Indien een bepaling van de Verdragen die in het kader van een nauwere samenwerking kan 
worden toegepast, bepaalt dat de Raad met eenparigheid van stemmen besluit, kan de Raad met 
eenparigheid van stemmen overeenkomstig het bepaalde in artikel 330, een besluit vaststellen waarin 
wordt bepaald dat hij met gekwalificeerde meerderheid van stemmen zal besluiten.  
2. Indien een bepaling van de Verdragen die in het kader van een nauwere samenwerking kan 
worden toegepast, bepaalt dat de Raad handelingen volgens een bijzondere wetgevingsprocedure 
vaststelt, kan de Raad met eenparigheid van stemmen overeenkomstig het bepaalde in artikel 330, 
een besluit vaststellen waarin wordt bepaald dat hij volgens de gewone wetgevingsprocedure zal 
besluiten. De Raad besluit na raadpleging van het Europees Parlement.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/191
3. De leden 1 en 2 zijn niet van toepassing op besluiten die gevolgen hebben op militair of 
defensiegebied.  
Artikel 334  
(oude artikelen 27 A t/m 27 E, 40 t/m 40 B en 43 t/m 45, VEU 
en oude artikelen 11 en 11 A, VEG)  
De Raad en de Commissie zorgen voor de samenhang van ieder optreden in het kader van een 
nauwere samenwerking, zowel onderling als met het beleid van de Unie, en werken daartoe samen.  
ZEVENDE DEEL  
ALGEMENE EN SLOTBEPALINGEN  
Artikel 335  
(oud artikel 282 VEG)  
In elk der lidstaten heeft de Unie de ruimste handelingsbevoegdheid welke door de nationale wet ­
gevingen aan rechtspersonen wordt toegekend; zij kan met name roerende en onroerende goederen 
verkrijgen of vervreemden en in rechte optreden. Te dien einde wordt zij door de Commissie vertegenwoordigd. De Unie wordt evenwel door elk van de instellingen vertegenwoordigd, uit hoofde 
van hun administratieve autonomie, voor de aangelegenheden die verband houden met hun res
­
pectieve werking.  
Artikel 336  
(oud artikel 283 VEG)  
Het Europees Parlement en de Raad stellen, volgens de gewone wetgevingsprocedure en na raad ­
pleging van de andere betrokken instellingen, bij verordeningen het statuut vast van de ambtenaren 
van de Europese Unie, alsmede de regeling welke van toepassing is op de andere personeelsleden van 
de Unie.  
Artikel 337  
(oud artikel 284 VEG)  
Voor de vervulling van de haar opgedragen taken kan de Commissie, binnen de grenzen en onder de 
voorwaarden door de Raad met gewone meerderheid overeenkomstig de bepalingen van de Ver ­
dragen vastgesteld, alle gegevens verzamelen en alle noodzakelijke verificaties verrichten.  
Artikel 338  
(oud artikel 285 VEG)  
1. Onverminderd artikel 5 van het Protocol betreffende de statuten van het Europees Stelsel van 
centrale banken en van de Europese Centrale Bank nemen het Europees Parlement en de Raad 
volgens de gewone wetgevingsprocedure maatregelen aan voor de opstelling van statistieken wanneer 
zulks voor de vervulling van de taken van de Unie nodig is.NL C 83/192 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
2. De productie van statistieken van de Unie geschiedt op basis van onpartijdigheid, betrouwbaar ­
heid, objectiviteit, wetenschappelijke onafhankelijkheid, kosteneffectiviteit en statistische geheimhou ­
ding; het mag geen buitensporige lasten voor de economische actoren met zich brengen.  
Artikel 339  
(oud artikel 284 VEG)  
De leden van de instellingen van de Unie, de leden van de comités, alsmede de ambtenaren en 
personeelsleden van de Unie zijn gehouden, zelfs na afloop van hun functie, de inlichtingen die naar 
hun aard vallen onder de geheimhoudingsplicht en met name de inlichtingen betreffende de onder ­
nemingen en hun handelsbetrekkingen of de bestanddelen van hun kostprijzen, niet openbaar te maken.  
Artikel 340
 
(oud artikel 288 VEG)  
De contractuele aansprakelijkheid van de Unie wordt beheerst door de wet welke op het betrokken 
contract van toepassing is.  
Inzake de niet-contractuele aansprakelijkheid moet de Unie overeenkomstig de algemene beginselen 
welke de rechtsstelsels der lidstaten gemeen hebben, de schade vergoeden die door haar instellingen 
of door haar personeelsleden in de uitoefening van hun functies is veroorzaakt.  
In afwijking van de tweede alinea moet de Europese Centrale Bank overeenkomstig de algemene 
beginselen die de rechtsstelsels van de lidstaten gemeen hebben, de schade vergoeden die door haar 
zelf of door haar personeelsleden in de uitoefening van hun functies is veroorzaakt.  
De persoonlijke aansprakelijkheid der personeelsleden jegens de Unie wordt geregeld bij de bepalin ­
gen welke hun statuut of de op hen toepasselijke regeling vaststellen.  
Artikel 341  
(oud artikel 289 VEG)  
De zetel van de instellingen der Unie wordt in onderlinge overeenstemming door de regeringen der 
lidstaten vastgesteld.  
Artikel 342  
(oud artikel 290 VEG)  
De regeling van het taalgebruik door de instellingen van de Unie wordt, onverminderd de bepalingen 
van het statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie, door de Raad met eenparigheid van stemmen bij verordeningen vastgesteld.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/193
Artikel 343  
(oud artikel 291 VEG)  
De Unie geniet, overeenkomstig de bepalingen van het Protocol van 8 april 1965 betreffende de 
voorrechten en immuniteiten van de Europese Unie, op het grondgebied van de lidstaten de voor ­
rechten en immuniteiten welke nodig zijn ter vervulling van haar taak. Ditzelfde geldt voor de 
Europese Centrale Banken en de Europese Investeringsbank.  
Artikel 344  
(oud artikel 292 VEG)  
De lidstaten verbinden zich, een geschil betreffende de uitlegging of de toepassing van de Verdragen 
niet op andere wijze te doen beslechten dan in de Verdragen is voorgeschreven.  
Artikel 345  
(oud artikel 295 VEG)  
De Verdragen laten de regeling van het eigendomsrecht in de lidstaten onverlet.  
Artikel 346  
(oud artikel 296 VEG)  
1. De bepalingen van de Verdragen vormen geen beletsel voor de volgende regels:  
a) geen enkele lidstaat is gehouden inlichtingen te verstrekken waarvan de verbreiding naar zijn 
mening strijdig zou zijn met de wezenlijke belangen van zijn veiligheid;  
b) elke lidstaat kan de maatregelen nemen die hij noodzakelijk acht voor de bescherming van de 
wezenlijke belangen van zijn veiligheid en die betrekking hebben op de productie van of de 
handel in wapenen, munitie en oorlogsmateriaal; die maatregelen mogen de mededingingsver ­
houdingen op de interne markt niet wijzigen voor producten die niet bestemd zijn voor specifiek 
militaire doeleinden.  
2. De Raad kan met eenparigheid van stemmen op voorstel van de Commissie wijzigingen 
aanbrengen in de lijst van de producten waarop de bepalingen van lid 1, onder b), van toepassing 
zijn, die hij op 15 april 1958 heeft vastgesteld.  
Artikel 347  
(oud artikel 297 VEG)  
De lidstaten plegen onderling overleg teneinde gezamenlijk de regelingen te treffen noodzakelijk om 
te voorkomen dat de werking van de interne markt ongunstig wordt beïnvloed door de maatregelen 
waartoe een lidstaat zich genoopt kan voelen, in geval van ernstige binnenlandse onlusten waardoor 
de openbare orde wordt verstoord, in geval van oorlog of van een ernstige internationale spanning 
welke oorlogsgevaar inhoudt, of om te voldoen aan de verplichtingen die hij met het oog op het 
behoud van de vrede en van de internationale veiligheid heeft aangegaan.NL C 83/194 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 348  
(oud artikel 298 VEG)  
Indien maatregelen, genomen in de gevallen bedoeld in de artikelen 346 en 347, tot gevolg hebben 
dat de mededingingsverhoudingen op de interne markt worden vervalst, onderzoekt de Commissie 
tezamen met de betrokken staat onder welke voorwaarden die maatregelen kunnen worden aange ­
past aan de in dit Verdrag vastgestelde regels.  
In afwijking van de procedure bepaald in de artikelen 258 en 259, kan de Commissie of iedere 
lidstaat zich rechtstreeks wenden tot het Hof van Justitie, indien zij menen dat een andere lidstaat 
misbruik maakt van de bevoegdheden bedoeld in de artikelen 346 en 347. Het Hof van Justitie 
beslist met gesloten deuren.  
Artikel 349  
(oud artikel 299, lid 2, tweede, derde en vierde alinea, VEG)  
Gezien de structurele economische en sociale situatie van Guadeloupe, Frans Guyana, Martinique, 
Réunion, Saint Barthélemy en Saint Martin, de Azoren, Madeira en de Canarische Eilanden, die wordt 
bemoeilijkt door de grote afstand, het insulaire karakter, de kleine oppervlakte, een moeilijk reliëf en 
klimaat en de economische afhankelijkheid van enkele producten, welke factoren door hun blijvende en cumulatieve karakter de ontwikkeling van deze gebieden ernstig schaden, neemt de Raad op 
voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement specifieke maatregelen 
aan die er met name op gericht zijn de voorw aarden voor de toepassing van de Verdragen, met 
inbegrip van gemeenschappelijk beleid, op deze gebieden vast te stellen. Wanneer de betrokken 
specifieke maatregelen volgens een bijzondere wetgevingsprocedure door de Raad worden vastgesteld, 
besluit hij eveneens op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement.  
De in de eerste alinea bedoelde maatregelen hebben met name betrekking op het douane- en 
handelsbeleid, het fiscale beleid, vrijhandelszones, het landbouw- en visserijbeleid, voorwaarden 
voor het aanbod van grondstoffen en essentiële consumptiegoederen, staatssteun en de voorwaarden 
voor toegang tot de structuurfondsen en tot horizontale programma's van de Unie.  
De Raad neemt de in de eerste alinea bedoelde maatregelen aan, rekening houdend met de bijzondere 
kenmerken en beperkingen van de ultraperifere gebieden en zonder afbreuk te doen aan de integriteit en de samenhang van de rechtsorde van de Uni e, met inbegrip van de interne markt en het 
gemeenschappelijk beleid.  
Artikel 350
 
(oud artikel 306 VEG)  
De bepalingen van de Verdragen vormen geen beletsel voor het bestaan en de voltooiing van de 
regionale unies tussen België en Luxemburg alsmede tussen België, Luxemburg en Nederland, voor zover de doelstellingen van die regionale unies niet bereikt zijn door toepassing van de Verdragen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/195
Artikel 351  
(oud artikel 307 VEG)  
De rechten en verplichtingen voortvloeiende uit overeenkomsten vóór 1 januari 1958 of, voor de 
toetredende staten, vóór de datum van hun toetreding gesloten tussen één of meer lidstaten enerzijds 
en één of meer derde staten anderzijds, worden door de bepalingen van de Verdragen niet aangetast.  
Voor zover deze overeenkomsten niet verenigbaar zijn met de Verdragen maakt de betrokken lidstaat 
of maken de betrokken lidstaten gebruik van alle passende middelen om de vastgestelde onver ­
enigbaarheid op te heffen. Indien nodig verlenen de lidstaten elkaar bijstand teneinde dat doel te bereiken en volgen in voorkomende gevallen een gemeenschappelijke gedragslijn.  
Bij de toepassing van de overeenkomsten, bedoeld in de eerste alinea, houden de lidstaten rekening 
met het feit dat de voordelen door elke lidstaat in de Verdragen toegestaan, een wezenlijk bestanddeel 
uitmaken van de totstandkoming van de Unie en dientengevolge onverbrekelijk verbonden zijn met de oprichting van gemeenschappelijke instellingen, met het toekennen van bevoegdheden aan die 
instellingen en met het verlenen van dezelfde voordelen door de overige lidstaten.  
Artikel 352
 
(oud artikel 308 VEG)  
1. Indien een optreden van de Unie in het kader van de beleidsgebieden van de Verdragen nodig 
blijkt om een van de doelstellingen van de Verdragen te verwezenlijken zonder dat deze Verdragen in 
de daartoe vereiste bevoegdheden voorzien, stelt de Raad, op voorstel van de Commissie en na goedkeuring door het Europees Parlement, met eenparigheid van stemmen passende bepalingen vast. 
Wanneer de bepalingen door de Raad volgens een bijzondere wetgevingsprocedure worden vast
­
gesteld, besluit hij eveneens met eenparigheid van stemmen, op voorstel van de Commissie en na 
goedkeuring van het Europees Parlement.  
2. In het kader van de in artikel 5, lid 3, van het Verdrag betreffende de Europese Unie bedoelde 
procedure voor toetsing aan het subsidiariteitsbeginsel vestigt de Commissie de aandacht van de 
nationale parlementen op de voorstellen die op het onderhavige artikel worden gebaseerd.  
3. De op het onderhavige artikel gebaseerde maatregelen mogen in gevallen waarin de Verdragen 
zulks uitsluiten geen harmonisatie van de wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten 
inhouden.  
4. Dit artikel kan niet als basis kan dienen voor het verwezenlijken van doelstellingen die tot het 
Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid behoren en elke overeenkomstig het huidige 
artikel vastgestelde handeling eerbiedigt de in artikel 40, tweede alinea, van het Verdrag betreffende 
de Europese Unie gestelde beperkingen.NL C 83/196 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 353 
Artikel 48, lid 7, van het Verdrag betreffende de Europese Unie is niet van toepassing op onder ­
staande artikelen:  
— artikel 311, derde en vierde alinea,  
— artikel 312, lid 2, eerste alinea  
— artikel 352, en  
— artikel 354.  
Artikel 354  
(oud artikel 309 VEG)  
Voor de toepassing van artikel 7 van het Verdrag betreffende de Europese Unie in verband met de 
schorsing van bepaalde rechten die voortvloeien uit het lidmaatschap van de Unie, neemt het lid van 
de Europese Raad of van de Raad dat de betrok ken lidstaat vertegenwoordigt, niet deel aan de 
stemming, en de betrokken lidstaat wordt niet in aanmerking genomen bij de berekening van het 
in de leden 1 en 2 van dat artikel voorgeschreven derde of vier vijfde deel van de lidstaten. 
Onthouding van stemming door aanwezige of vertegenwoordigde leden vormt geen beletsel voor het vaststellen van de in lid 2 van dat artikel bedoelde besluiten.  
Voor de vaststelling van de in artikel 7, leden 3 en 4 van het Verdrag betreffende de Europese Unie 
bedoelde besluiten, wordt de gekwalificeerde meerderheid bepaald overeenkomstig artikel 238, lid 3, onder b), van dit Verdrag.  
Indien de Raad, ten vervolge op een overeenkomstig artikel 7, lid 3, van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie vastgesteld besluit tot schorsing van de stemrechten, met gekwalificeerde meerderheid 
van stemmen besluit op basis van een van de bepalingen van de Verdragen, wordt de gekwalificeerde 
meerderheid van stemmen gedefinieerd overeenkomstig artikel 238, lid 3, onder b), van dit Verdrag, 
en indien de Raad besluit op voorstel van de Commissie of van de hoge vertegenwoordiger van de 
Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, wordt de gekwalificeerde meerderheid gedefinieerd 
overeenkomstig artikel 238, lid 3, onder a).  
Voor de toepassing van artikel 7 van het Verdrag betreffende de Europese Unie besluit het Europees 
Parlement met een meerderheid van twee derde der uitgebrachte stemmen welke tevens de meer
­
derheid van zijn leden vertegenwoordigt.  
Artikel 355  
(oud artikel 299, lid 2, eerste alinea en leden 3 t/m 6, VEG)  
Naast de bepalingen van artikel 52 van het Verdrag betreffende de Europese Unie over het territoriale 
toepassingsgebied van de Verdragen, gelden onderstaande bepalingen:  
1. De bepalingen van dit Verdrag zijn van toepassing op Guadeloupe, Frans Guyana, Martinique, 
Réunion, Saint Barthélemy en Saint Martin, de Azoren, Madeira en de Canarische Eilanden, over ­
eenkomstig artikel 349.  
2. De landen en gebieden overzee waarvan de lijst als bijlage II is gehecht, vormen het onderwerp 
van de bijzondere associatieregeling omschreven in het vierde deel.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/197
De Verdragen zijn niet van toepassing op de landen en gebieden overzee die met het Verenigd 
Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland bijzondere betrekkingen onderhouden, die niet op 
bovengenoemde lijst voorkomen.  
3. De bepalingen van de Verdragen zijn van toepassing op de Europese grondgebieden welker 
buitenlandse betrekkingen door een lidstaat worden behartigd.  
4. De bepalingen van de Verdragen zijn van toepassing op de Ålandseilanden, overeenkomstig 
Protocol nr. 2 bij de Akte betreffende de toetredingsvoorwaarden van de Republiek Oostenrijk, de 
Republiek Finland en het Koninkrijk Zweden.  
5. In afwijking van artikel 52 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en de leden 1 tot en 
met 4 van dit artikel:  
a) zijn de Verdragen niet van toepassing op de Faeröer;  
b) zijn de Verdragen niet van toepassing op Akrotiri en Dhekelia, zijnde de zones van Cyprus die 
onder de soevereiniteit van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland vallen, uitgezonderd voor zover nodig om de uitvoering te waarborgen van de regelingen als vervat in het protocol betreffende de zones van Cyprus die onder de soevereiniteit van het Verenigd 
Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland vallen dat gehecht is aan de Akte betreffende 
de toetredingsvoorwaarden van de Tsjechische Republiek, de Republiek Estland, de Republiek 
Cyprus, de Republiek Letland, de Republiek Litouwen, de Republiek Hongarije, de Republiek 
Malta, de Republiek Polen, de Republiek Slovenië en de Slowaakse Republiek tot de Europese 
Unie, en in overeenstemming met dat protocol;  
c) zijn de bepalingen van de Verdragen op de Kanaaleilanden en op het eiland Man slechts van 
toepassing voor zover noodzakelijk ter verzekering van de toepassing van de regeling die voor deze eilanden is vastgesteld in het op 22 januari 1972 ondertekende Verdrag betreffende de 
toetreding van nieuwe lidstaten tot de Europese Economische Gemeenschap en de Europese 
Gemeenschap voor Atoomenergie.  
6. De Europese Raad kan op initiatief van de betrokken lidstaat een besluit vaststellen tot wijziging 
van de status ten aanzien van de Unie van een Deens, Frans of Nederlands land of gebied als bedoeld 
in de leden 1 en 2. De Europese Raad besluit met eenparigheid van stemmen, na raadpleging van de 
Commissie.  
Artikel 356
 
(oud artikel 312 VEG)  
Dit Verdrag wordt voor onbeperkte tijd gesloten.  
Artikel 357  
(oud artikel 313 VEG)  
Dit Verdrag zal door de hoge verdragsluitende partijen worden bekrachtigd overeenkomstig hun 
onderscheidene grondwettelijke bepalingen. De akten van bekrachtiging zullen worden nedergelegd 
bij de regering van de Italiaanse Republiek.NL C 83/198 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Dit Verdrag treedt in werking op de eerste dag van de maand die volgt op het nederleggen van de 
akte van bekrachtiging door de ondertekenende staat die als laatste deze handeling verricht. Indien 
deze nederlegging echter minder dan 15 dagen vóór het begin van de eerstvolgende maand plaats ­
vindt, wordt de inwerkingtreding van het Verdrag verschoven naar de eerste dag van de tweede 
maand volgende op die nederlegging.  
Artikel 358 
De bepalingen van artikel 55 van het Verdrag betreffende de Europese Unie gelden voor dit Verdrag.  
TEN BLIJKE WAARVAN de ondergetekende gevolmachtigden hun handtekening onder dit Verdrag 
hebben gesteld.  
Gedaan te Rome, de vijfentwintigste maart negentienhonderdzevenenvijftig.  
(Lijst van ondertekenaars niet opgenomen)NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/199

PROTOCOLLENNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/201

PROTOCOL (Nr. 1)  
BETREFFENDE DE ROL VAN DE NATIONALE 
PARLEMENTEN IN DE EUROPESE UNIE  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
ERAAN HERINNEREND  dat de wijze waarop de nationale parlementen de controle uitoefenen op hun 
regering met betrekking tot de activiteiten van de Europese Unie, onder de eigen constitutionele 
inrichting en praktijk van de lidstaten valt;  
GELEID DOOR DE WENS  om een grotere betrokkenheid van de nationale parlementen bij de activiteiten 
van de Europese Unie te stimuleren en hun betere mogelijkheden te bieden om uiting te geven aan 
hun zienswijze op de ontwerpen van wetgevingshan delingen van de Europese Unie en andere aange ­
legenheden die voor hen van bijzonder belang kunnen zijn,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen welke aan het Verdrag betreffende 
de Europese Unie, het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en het Verdrag tot 
oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie worden gehecht:  
TITEL I  
INFORMATIE VOOR DE NATIONALE PARLEMENTEN  
Artikel 1  
Discussiedocumenten van de Commissie (groenboeken, witboeken en mededelingen) worden bij 
publicatie door de Commissie rechtstreeks aan de nationale parlementen toegezonden. De Commissie 
zendt de nationale parlementen ook het jaarlijkse wetgevingsprogramma en alle andere instrumenten 
voor wetgevingsprogrammering en beleidsstrategie, op hetzelfde tijdstip als aan het Europees Parle ­
ment en de Raad.  
Artikel 2  
De tot het Europees Parlement en de Raad gerichte ontwerpen van wetgevingshandelingen worden 
aan de nationale parlementen toegezonden.  
Voor de toepassing van dit protocol worden onder „ontwerp van een wetgevingshandeling” verstaan, 
de voorstellen van de Commissie, de initiatieven van een groep lidstaten, de initiatieven van het 
Europees Parlement, de verzoeken van het Hof van Justitie, de aanbevelingen van de Europese 
Centrale Bank en de verzoeken van de Europese Investeringsbank, met het oog op de vaststelling 
van een wetgevingshandeling.  
De Commissie zendt haar ontwerpen van wetgevingshandelingen rechtstreeks toe aan de nationale 
parlementen op hetzelfde tijdstip als aan het Europees Parlement en de Raad.  
Het Europees Parlement zendt zijn ontwerpen van wetgevingshandelingen rechtstreeks toe aan de 
nationale parlementen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/203
De ontwerpen van wetgevingshandelingen die uitgaan van een groep lidstaten, het Hof van Justitie, 
de Europese Centrale Bank of de Europese Investeringsbank worden door de Raad aan de nationale 
parlementen toegezonden.  
Artikel 3  
De nationale parlementen kunnen de voorzitter van het Europees Parlement, van de Raad en van de 
Commissie een met redenen omkleed advies toezenden betreffende de overeenstemming van een 
ontwerp van een wetgevingshandeling met het subsidiariteitsbeginsel, volgens de procedure van het 
protocol betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid.  
Indien het ontwerp van een wetgevingshandeling uitgaat van een groep lidstaten, zendt de voorzitter 
van de Raad het/de met redenen omklede advies/adviezen toe aan de regeringen van deze lidstaten.  
Indien het ontwerp van een wetgevingshandeling uitgaat van het Hof van Justitie, de Europese 
Centrale Bank of de Europese Investeringsbank, zendt de voorzitter van de Raad het/de met redenen 
omklede advies/adviezen toe aan de/het betrokken instelling of orgaan.  
Artikel 4  
Er dient een periode van acht weken te verstrijken tussen het tijdstip waarop een ontwerp van een 
wetgevingshandeling aan de nationale parlementen in de officiële talen van de Unie beschikbaar 
wordt gesteld, en de datum waarop het met het oog op de vaststelling ervan of op de vaststelling 
van een standpunt in het kader van een wetgevingsprocedure op de voorlopige agenda van de Raad 
wordt geplaatst. Uitzonderingen zijn mogelijk in spoedeisende gevallen, waarvoor de redenen in de handeling of het standpunt van de Raad worden aangegeven. Behalve in naar behoren gemotiveerde 
dringende gevallen kan tijdens deze acht weken niet worden geconstateerd dat er over een ontwerp 
van een wetgevingshandeling een akkoord bestaat. Behalve in naar behoren gemotiveerde dringende 
gevallen moeten tussen de plaatsing van een ontwerp van een wetgevingshandeling op de voorlopige 
agenda van de Raad en de vaststelling van een standpunt tien dagen verstrijken.  
Artikel 5  
De agenda's en de resultaten van de Raadszittingen, waaronder begrepen de notulen van de Raads
­
zittingen waarin over ontwerpen van wetgevingshandelingen is beraadslaagd, worden rechtstreeks 
naar de nationale parlementen gezonden, op hetzelfde tijdstip als aan de regeringen van de lidstaten.  
Artikel 6  
Indien de Europese Raad artikel 48, lid 7, eerste of tweede alinea, van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie wil toepassen, worden de nationale parlementen tenminste zes maanden voordat een 
besluit wordt vastgesteld op de hoogte gebracht van het initiatief van de Europese Raad.  
Artikel 7  
De Rekenkamer zendt haar jaarverslag ter informatie toe aan de nationale parlementen, op hetzelfde 
tijdstip als aan het Europees Parlement en de Raad.NL C 83/204 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 8  
Wanneer het nationale parlementaire stelsel geen eenkamerstelsel is, gelden de artikelen 1 tot en met 
7 voor de kamers waaruit het bestaat.  
TITEL II  
SAMENWERKING TUSSEN DE PARLEMENTEN  
Artikel 9  
Het Europees Parlement en de nationale parlementen bepalen samen hoe binnen de Unie een 
efficiënte en regelmatige samenwerking tussen de verschillende parlementen kan worden georgani ­
seerd en gestimuleerd.  
Artikel 10  
Een conferentie van de organen van de parlement en die gespecialiseerd zijn in de aangelegenheden 
van de Unie kan iedere door haar passend geachte bijdrage ter attentie van het Europees Parlement, 
de Raad en de Commissie leveren. Deze conferentie bevordert voorts de uitwisseling van informatie en beste praktijken tussen de nationale parlementen en het Europees Parlement, alsook tussen hun 
respectieve gespecialiseerde commissies. Zij kan ook interparlementaire conferenties over specifieke 
onderwerpen organiseren, met name om vraagstukken op het gebied van het gemeenschappelijk 
buitenlands en veiligheidsbeleid, waaronder het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid, te 
bespreken. De bijdragen van de conferentie binden de nationale parlementen niet en laten hun 
standpunt onverlet.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/205
PROTOCOL (Nr. 2)  
BETREFFENDE DE TOEPASSING VAN DE BEGINSELEN 
VAN SUBSIDIARITEIT EN EVENREDIGHEID  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELEID DOOR DE WENS  ervoor te zorgen dat besluiten zo dicht mogelijk bij de burgers van de Unie 
worden genomen;  
VASTBESLOTEN  de voorwaarden vast te stellen voor de toepassing van de beginselen van subsidiariteit 
en evenredigheid van artikel 5 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en een systeem in te 
stellen voor toezicht op de toepassing van deze beginselen,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  over de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betreffende de 
Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht:  
Artikel 1  
Iedere instelling draagt er voortdurend zorg voor dat de beginselen van subsidiariteit en evenredig ­
heid van artikel 5 van het Verdrag betreffende de Europese Unie in acht worden genomen.  
Artikel 2  
Alvorens een wetgevingshandeling voor te stellen, houdt de Commissie brede raadplegingen. Daarbij 
wordt, in voorkomend geval, rekening gehouden met de regionale en de lokale dimensie van het 
beoogde optreden. In buitengewoon dringende gevallen houdt de Commissie geen raadplegingen. Zij 
motiveert haar besluit in haar voorstel.  
Artikel 3  
Voor de toepassing van dit protocol worden onder „ontwerp van wetgevingshandeling” verstaan, de 
voorstellen van de Commissie, de initiatieven van een groep lidstaten, de initiatieven van het Euro ­
pees Parlement, de verzoeken van het Hof van Justitie, de aanbevelingen van de Europese Centrale 
Bank en de verzoeken van de Europese Investeringsbank, met het oog op de vaststelling van een 
wetgevingshandeling.  
Artikel 4  
De Commissie zendt haar ontwerpen van wetgevingshandelingen en gewijzigde ontwerpen gelijk ­
tijdig toe aan de nationale parlementen en aan de wetgever van de Unie.  
Het Europees Parlement zendt zijn ontwerpen van wetgevingshandelingen en gewijzigde ontwerpen 
toe aan de nationale parlementen.  
De Raad zendt de ontwerpen van wetgevingshandelingen en gewijzigde ontwerpen die uitgaan van 
een groep lidstaten, het Hof van Justitie, de Europese Centrale Bank of de Europese Investeringsbank 
toe aan de nationale parlementen.NL C 83/206 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
De wetgevingsresoluties van het Europees Parlement en de standpunten van de Raad worden, zodra 
zij zijn aangenomen respectievelijk vastgesteld, door de betrokken instelling aan de nationale parle ­
menten toegezonden.  
Artikel 5  
De ontwerpen van wetgevingshandelingen worden gemotiveerd in het licht van de beginselen van 
subsidiariteit en evenredigheid. Ieder ontwerp van wetgevingshandeling bevat een subsidiariteits- en 
evenredigheidsmemorandum, met een uitgebreide toelichting van de elementen op basis waarvan de 
naleving van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid kan worden beoordeeld. Dat memo ­
randum moet elementen bevatten waarmee de financiële gevolgen van het ontwerp kunnen worden 
beoordeeld, alsook - in het geval van een richtlijn - het effect ervan op de door de lidstaten vast te stellen regelgeving, inclusief - waar toepasselijk - de regionale regelgeving. De redenen voor de 
conclusie dat een doelstelling van de Unie beter bereikt kan worden door de Unie, worden met 
kwalitatieve en, zo mogelijk, kwantitatieve indicatoren gestaafd. In de ontwerpen van wetgevings
­
handelingen wordt er rekening mee gehouden dat alle, financiële of administratieve, lasten voor de 
Unie, de nationale regeringen, de regionale of lokale overheden, het bedrijfsleven en de burgers tot 
een minimum moeten worden beperkt en in verhouding moeten staan tot het te bereiken doel.  
Artikel 6  
Ieder nationaal parlement en iedere kamer van een van die parlementen kan binnen een termijn van 
acht weken vanaf de datum van toezending van een ontwerp van wetgevingshandeling aan de 
voorzitters van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie, in de officiële talen van de Unie, een gemotiveerd advies toezenden waarin wordt uiteengezet waarom het betrokken ontwerp zijns 
inziens niet strookt met het subsidiariteitsbeginsel. Ieder nationaal parlement of iedere kamer van een 
nationaal parlement raadpleegt, in voorkomend geval, de regionale parlementen met wetgevings
­
bevoegdheid.  
Indien het ontwerp van wetgevingshandeling uitgaat van een groep lidstaten zendt de voorzitter van 
de Raad het advies toe aan de regeringen van die lidstaten.  
Indien het ontwerp van wetgevingshandeling afkomstig is van het Hof van Justitie, de Europese 
Centrale Bank of de Europese Investeringsbank zendt de voorzitter van de Raad het advies toe aan de betrokken instelling of het betrokken orgaan.  
Artikel 7  
1. Het Europees Parlement, de Raad en de Commissie, alsmede in voorkomend geval, de groep 
lidstaten, het Hof van Justitie, de Europese Centrale Bank of de Europese Investeringsbank, indien het 
ontwerp van wetgevingshandeling van hen uitgaat, houden rekening met de gemotiveerde adviezen 
die de nationale parlementen of een kamer van een van deze parlementen tot hen richten.
 
Ieder nationaal parlement heeft twee stemmen, die worden toegewezen op grond van het nationale 
parlementaire stelsel. In een nationaal parlementair stelsel met twee kamers heeft elk van de twee 
kamers een stem.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/207
2. Indien gemotiveerde adviezen waarin wordt gesteld dat een ontwerp van wetgevingshandeling 
niet strookt met het subsidiariteitsbeginsel, ten minste eenderde vertegenwoordigen van alle stemmen 
die aan de nationale parlementen zijn toegedeeld overeenkomstig lid 1, tweede alinea, moet het 
ontwerp opnieuw in overweging worden genomen. Deze drempel bedraagt een vierde indien het een ontwerp van wetgevingshandeling betreft dat is ingediend op grond van artikel 76 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie, inzake de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht.  
Op grond van de heroverweging kan de Commissie of, in voorkomend geval, de groep lidstaten, het 
Europees Parlement, het Hof van Justitie, de Europese Centrale Bank of de Europese Investeringsbank, indien het ontwerp van wetgevingshandeling van hen uitgaat, besluiten het ontwerp te handhaven, te 
wijzigen of in te trekken. Dit besluit moet worden gemotiveerd.  
3. Voorts moet, in het kader van de gewone wetgevingsprocedure, indien gemotiveerde adviezen 
waarin wordt gesteld dat een voorstel voor een wetgevingshandeling niet strookt met het subsi
­
diariteitsbeginsel, ten minste een gewone meerderheid vertegenwoordigen van alle stemmen die aan de nationale parlementen zijn toegedeeld overeenkomstig de tweede alinea van lid 1, het voorstel 
opnieuw in overweging worden genomen. Op grond van die heroverweging kan de Commissie 
besluiten het voorstel te handhaven, te wijzigen of in te trekken.  
Indien de Commissie besluit het voorstel te handhaven, moet zij in een gemotiveerd advies verant
­
woorden waarom het voorstel haars inziens strookt met het subsidiariteitsbeginsel. Dit gemotiveerd 
advies, alsmede de gemotiveerde adviezen van de nationale parlementen, moeten ter overweging in 
de procedure worden voorgelegd aan de wetgever van de Unie.  
a) alvorens de eerste lezing af te sluiten, beoordeelt de wetgever (het Europees Parlement en de Raad) 
of het wetgevingsvoorstel met het subsidiariteitsbeginsel strookt, waarbij hij met name rekening 
houdt met de door de meerderheid van de nationale parlementen geformuleerde en gedeelde 
redenen, alsook met het gemotiveerd advies van de Commissie;  
b) indien de wetgever met een meerderheid van 55 % van de leden van de Raad of een meerderheid 
van de uitgebrachte stemmen in het Europees Parlement van oordeel is dat het voorstel niet 
strookt met het subsidiariteitsbeginsel, wordt het wetgevingsvoorstel niet verder in beschouwing 
genomen.  
Artikel 8  
Het Hof van Justitie van de Europese Unie is bevoegd uitspraak te doen inzake ieder beroep wegens 
schending door een wetgevingshandeling van het subsidiariteitsbeginsel, dat op de wijze als bepaald 
in artikel 263 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie wordt ingesteld door 
een lidstaat, of door een lidstaat overeenkomstig zijn rechtsorde wordt toegezonden namens zijn 
nationaal parlement of een kamer van dat parlement.  
Op de wijze als bepaald in datzelfde artikel kan ook het Comité van de Regio's een dergelijk beroep 
instellen tegen wetgevingshandelingen voor de vaststelling waarvan het volgens het Verdrag betref ­
fende de werking van de Europese Unie moet worden geraadpleegd.NL C 83/208 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 9  
De Commissie brengt jaarlijks aan de Europese Raad, aan het Europees Parlement, aan de Raad en 
aan de nationale parlementen verslag uit over de toepassing van artikel 5 van het Verdrag betreffende 
de Europese Unie. Dit jaarverslag wordt ook aan het Economisch en Sociaal Comité en aan het Comité van de Regio's toegezonden.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/209
PROTOCOL (Nr. 3)  
BETREFFENDE HET STATUUT VAN HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE 
EUROPESE UNIE  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
WENSENDE , het statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie, bedoeld in artikel 281 van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie vast te stellen,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen welke aan het Verdrag betreffende 
de Europese Unie, het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en aan het Verdrag tot 
oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie worden gehecht:  
Artikel 1  
Het Hof van Justitie van de Europese Unie wordt samengesteld en oefent zijn functies uit over ­
eenkomstig de bepalingen van de Verdragen, het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeen ­
schap voor Atoomenergie (EGA-Verdrag) en dit statuut.  
TITEL I  
STATUS VAN DE RECHTERS EN VAN DE ADVOCATEN-GENERAAL  
Artikel 2  
Alvorens zijn ambt te aanvaarden, moet iedere rechter voor het Hof van Justitie in openbare zitting 
bijeen de eed afleggen, dat hij zijn functie zal uitoefenen in volkomen onpartijdigheid en geheel 
overeenkomstig zijn geweten en dat hij niets van het geheim der beraadslagingen openbaar zal 
maken.  
Artikel 3  
De rechters zijn vrijgesteld van rechtsvervolging. Met betrekking tot hetgeen zij in hun officiële 
hoedanigheid hebben gedaan, gezegd of geschreven, blijven zij deze immuniteit genieten ook nadat 
zij hun ambt hebben neergelegd.  
Het Hof van Justitie kan, in voltallige zitting, de immuniteit opheffen. Wanneer de beslissing be ­
trekking heeft op een lid van het Gerecht of van een gespecialiseerde rechtbank, beslist het Hof na 
raadpleging van het betrokken rechtscollege.  
Ingeval tegen een rechter wiens immuniteit is opgeheven, een strafvervolging wordt ingesteld, kan hij 
in elk der lidstaten slechts worden berecht door de instantie welke bevoegd is tot berechting van de leden van het hoogste nationale rechterlijke college.NL C 83/210 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
De artikelen 11 tot en met 14 en artikel 18 van het Protocol betreffende de voorrechten en 
immuniteiten van de Europese Unie zijn van toepassing op de rechters, de griffier en de toegevoegde 
rapporteurs van, alsmede op de advocaten-generaal bij het Hof van Justitie van de Europese Unie, 
onverminderd de bepalingen van de voorgaande alinea's nopens de vrijstelling van rechtsvervolging van de rechters.  
Artikel 4  
De rechters mogen geen politieke functie of bestuursambt uitoefenen.  
Zij mogen geen beroepswerkzaamheid al dan niet tegen beloning verrichten, tenzij van deze bepaling 
door de Raad, met gewone meerderheid van stemmen, bij uitzondering afwijking is toegestaan.  
Bij hun ambtsaanvaarding verbinden zij zich plechtig om gedurende hun ambtsperiode en na afloop 
daarvan de uit hun taak voortvloeiende verplichtingen na te komen, in het bijzonder eerlijkheid en kiesheid te betrachten in het aanvaarden van bepaalde functies of voordelen na afloop van die ambtsperiode.  
In geval van twijfel beslist het Hof van Justitie. Wanneer de beslissing betrekking heeft op een lid van 
het Gerecht of van een gespecialiseerde rechtbank, beslist het Hof na raadpleging van het betrokken 
rechtscollege.  
Artikel 5  
Behalve door periodieke vervanging of door overlijden eindigt de ambtsuitoefening van een rechter 
door ontslag.  
Ingeval een rechter om ontslag verzoekt, richt hij daartoe tot de president van het Hof van Justitie 
een brief, welke aan de voorzitter van de Raad wordt doorgezonden. Door laatstbedoelde kennisge
­
ving ontstaat een vacature.  
Behoudens in gevallen waarin artikel 6 toepassing vindt, blijft elke rechter zitting hebben totdat zijn 
opvolger in functie treedt.  
Artikel 6  
Een rechter kan slechts van zijn ambt worden ontheven of van zijn recht op pensioen of van andere 
als zodanig geldende gunsten vervallen worden verklaard, wanneer hij, naar het eenstemmige oordeel 
van de rechters van en de advocaten-generaal bij het Hof van Justitie, heeft opgehouden aan de gestelde voorwaarden of aan de uit zijn ambt voortvloeiende verplichtingen te voldoen. De betrok
­
kene neemt niet aan die beraadslagingen deel. Wanneer de betrokkene lid is van het Gerecht of van 
een gespecialiseerde rechtbank, beslist het Hof na raadpleging van het betrokken rechtscollege.  
De griffier deelt de beslissing van het Hof mee aan de voorzitters van het Europees Parlement en van 
de Commissie en geeft van die beslissing kennis aan de voorzitter van de Raad.  
In geval van een beslissing waarbij een rechter van zijn ambt wordt ontheven, ontstaat door laatst ­
bedoelde kennisgeving een vacature.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/211
Artikel 7  
De rechters wier ambtsuitoefening vóór het verstrijken van hun mandaat eindigt, worden voor de 
verdere duur van het mandaat vervangen.  
Artikel 8  
De bepalingen van de artikelen 2 tot en met 7 zijn van toepassing op de advocaten-generaal.  
TITEL II  
ORGANISATIE VAN HET HOF VAN JUSTITIE  
Artikel 9  
De gedeeltelijke vervanging van de rechters, die om de drie jaar plaatsvindt, heeft beurtelings be ­
trekking op veertien en op dertien rechters.  
De gedeeltelijke vervanging van de advocaten-generaal, die om de drie jaar plaatsvindt, heeft telkens 
betrekking op vier advocaten-generaal.  
Artikel 10  
De griffier legt voor het Hof van Justitie de eed af, dat hij zijn functie zal uitoefenen in volkomen 
onpartijdigheid en geheel overeenkomstig zijn geweten en dat hij niets van het geheim der beraad ­
slagingen openbaar zal maken.  
Artikel 11  
Het Hof van Justitie regelt de vervanging van de griffier, voor het geval dat deze verhinderd is.  
Artikel 12  
In het belang van de dienst worden aan het Hof van Justitie ambtenaren en andere personeelsleden 
verbonden. Zij ressorteren onder de griffier, onder het gezag van de president.  
Artikel 13  
Op verzoek van het Hof van Justitie kunnen het Europees Parlement en de Raad, volgens de gewone 
wetgevingsprocedure, voorzien in de benoeming van toegevoegde rapporteurs en hun statuut bepa ­
len. De toegevoegde rapporteurs kunnen overeenkomstig de in het reglement voor de procesvoering 
vast te stellen bepalingen worden geroepen om deel te nemen aan het onderzoek van de bij het Hof 
aanhangige zaken en om de rechter-rapporteur bij te staan.  
De toegevoegde rapporteurs, gekozen uit personen die alle waarborgen voor onafhankelijkheid 
bieden en de nodige bewijzen van juridische bekwaamheid bezitten, worden door de Raad, met 
gewone meerderheid van stemmen, benoemd. Zij leggen voor het Hof de eed af dat zij hun ambt 
zullen uitoefenen in volkomen onpartijdigheid en geheel overeenkomstig hun geweten en dat zij 
niets van het geheim der beraadslagingen openbaar zullen maken.NL C 83/212 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 14  
De rechters, de advocaten-generaal en de griffier zijn verplicht verblijf te houden in de plaats waarin 
het Hof van Justitie is gevestigd.  
Artikel 15  
Het Hof van Justitie is permanent in functie. De rechterlijke vakanties worden door het Hof met 
inachtneming van de eisen van de dienst vastgesteld.  
Artikel 16  
Het Hof van Justitie vormt uit zijn midden kamers van drie en vijf rechters. De rechters kiezen uit 
hun midden de kamerpresident. De presidenten van de kamers van vijf rechters worden voor drie jaar 
gekozen. Zij zijn eenmaal herbenoembaar.  
De grote kamer bestaat uit dertien rechters. Zij wordt voorgezeten door de president van het Hof. 
Voorts maken van de grote kamer deel uit de presidenten van de kamers van vijf rechters, alsmede 
andere rechters die worden aangewezen overeenkomstig de in het reglement voor de procesvoering 
vastgestelde bepalingen.  
Het Hof houdt zitting in grote kamer, wanneer een lidstaat of een instelling van de Unie die partij is 
bij het geding daarom verzoekt.  
Het Hof komt in voltallige zitting bijeen wanneer een zaak aanhangig is gemaakt op grond van 
artikel 228, lid 2, artikel 245 en artikel 247 dan wel artikel 286, lid 7, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
Verder kan het Hof, wanneer het van oordeel is dat een aanhangige zaak van uitzonderlijk belang is, 
de advocaat-generaal gehoord, besluiten deze zaak naar de voltallige zitting te verwijzen.  
Artikel 17  
Het Hof van Justitie kan slechts in oneven getal op geldige wijze beslissen.  
De beslissingen van de uit drie of vijf rechters bestaande kamers zijn geldig wanneer zij door drie 
rechters zijn genomen.  
De beslissingen van de grote kamer zijn geldig wanneer negen rechters tegenwoordig zijn.  
De in voltallige zitting genomen beslissingen van het Hof zijn geldig wanneer vijftien rechters 
tegenwoordig zijn.
 
In geval van verhindering van één der rechters van een kamer kan, overeenkomstig de in het 
reglement voor de procesvoering vastgestelde bepalingen een beroep worden gedaan op een rechter 
die deel uitmaakt van een andere kamer.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/213
Artikel 18  
De rechters en de advocaten-generaal mogen niet deelnemen aan de berechting van enige zaak 
waarin zij vroeger zijn opgetreden als gemachtigde, raadsman of advocaat van één van beide partijen, 
of waarover zij geroepen zijn geweest zich uit te spreken als lid van een rechtbank, van een commissie van onderzoek of in enige andere hoedanigheid.  
Wanneer een rechter of advocaat-generaal om een bijzondere reden meent niet te kunnen deelnemen 
aan de berechting of het onderzoek van een bepaalde zaak, deelt hij dit aan de president mee. Ingeval 
de president van oordeel is, dat een rechter of een advocaat-generaal om een bijzondere reden niet 
over een bepaalde zaak dient te zitten of te concluderen, stelt hij de betrokkene hiervan in kennis.  
In geval van moeilijkheden nopens de toepassing van dit artikel beslist het Hof van Justitie.  
Partijen kunnen geen wijziging in de samenstelling van het Hof of van een van zijn kamers verlangen 
met een beroep op de nationaliteit van een rechter, of op het feit, dat in het Hof of in een van zijn 
kamers een rechter van hun nationaliteit ontbreekt.  
TITEL III
 
PROCEDURE VOOR HET HOF VAN JUSTITIE  
Artikel 19  
De lidstaten zowel als de instellingen van de Unie worden voor het Hof van Justitie vertegenwoor ­
digd door een voor elke zaak benoemde gemachtigde; de gemachtigde kan door een raadsman of 
door een advocaat worden bijgestaan.  
De staten — niet zijnde lidstaten — die partij zijn bij de Overeenkomst betreffende de Europese 
Economische Ruimte, alsmede de in die overeenkomst bedoelde Toezichthoudende Autoriteit van de 
EVA worden op gelijke wijze vertegenwoordigd.  
De andere partijen moeten door een advocaat worden vertegenwoordigd.  
Alleen een advocaat die bevoegd is om op te treden voor een rechterlijke instantie van een lidstaat of 
van een andere staat die partij is bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, 
kan een partij voor het Hof vertegenwoordigen of bijstaan.  
De gemachtigden, raadslieden en advocaten die voor het Hof verschijnen, genieten de voor de 
onafhankelijke uitoefening van hun functies nodige rechten en waarborgen, overeenkomstig de in 
het reglement voor de procesvoering vast te stellen bepalingen.  
Ten aanzien van de raadslieden en advocaten die voor het Hof optreden, bezit het Hof overeenkom ­
stig de in dat reglement vast te stellen bepalingen de bevoegdheden welke terzake gewoonlijk aan 
gerechtshoven en rechtbanken worden toegekend.  
Hoogleraren die onderdaan zijn van een lidstaat waarvan de wetgeving hun het recht toekent te 
pleiten, genieten voor het Hof de rechten welke in dit artikel aan de advocaten zijn toegekend.NL C 83/214 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 20  
De procedure voor het Hof van Justitie bestaat uit twee gedeelten: de schriftelijke en de mondelinge 
behandeling.  
De schriftelijke behandeling omvat het toezenden aan partijen en aan de instellingen van de Unie 
welker beslissingen in het geding zijn, van de verzoekschriften, memoriën, verweerschriften en andere 
opmerkingen en, eventueel, van de verdere conclusies, alsmede van alle stukken en documenten 
welke ter ondersteuning in het geding worden gebracht of van hun voor eensluidend gewaarmerkte 
afschriften.  
De toezending geschiedt door tussenkomst van de griffier in de volgorde en binnen de termijnen 
zoals bepaald in het reglement voor de procesvoering.  
De mondelinge behandeling omvat de voorlezing van het rapport van de rechter-rapporteur, alsmede 
het horen door het Hof van de gemachtigden, raadslieden en advocaten, en van de advocaat-generaal 
in zijn conclusie, benevens, zo nodig, het horen van getuigen en deskundigen.  
Wanneer het Hof van oordeel is dat in de zaak geen nieuwe rechtsvraag aan de orde is, kan het Hof, 
de advocaat-generaal gehoord, beslissen dat de zaak zonder conclusie van de advocaat-generaal zal 
worden berecht.  
Artikel 21  
Een zaak wordt bij het Hof van Justitie aanhangig gemaakt door middel van een verzoekschrift, dat 
aan de griffier wordt toegezonden. Het verzoekschrift moet inhouden de naam en woonplaats van de 
verzoeker en de hoedanigheid van de ondertekenaar, de aanduiding van de partij of partijen tegen 
wie het verzoekschrift is gericht, het onderwerp van het geschil, de conclusies en een summiere uiteenzetting van de aangevoerde middelen.  
Het moet, indien daartoe aanleiding bestaat, vergezeld gaan van de handeling waarvan nietigver
­
klaring wordt gevraagd, of, in het geval bedoeld in artikel 265 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, van een bewijsstuk van de datum der in genoemd artikel bedoelde uitnodiging. Indien deze stukken niet bij het verzoe kschrift zijn gevoegd, nodigt de griffier de 
betrokkene uit deze alsnog binnen een redelijke termijn over te leggen; verval van het recht tot 
beroep kan niet worden tegengeworpen indien het verzuim eerst is hersteld na het verstrijken van de 
termijn van beroep.  
Artikel 22  
In de in artikel 18 van het EGA-Verdrag bedoelde gevallen wordt beroep bij het Hof van Justitie 
ingesteld door middel van een verzoekschrift, dat aan de griffier wordt toegezonden. Het verzoek
­
schrift moet inhouden de naam en woonplaats van de verzoeker en de hoedanigheid van de onder ­
tekenaar, de beslissing waartegen beroep wordt ingesteld, de tegenpartijen, het onderwerp van het 
geschil, de conclusies en een summiere uiteenzetting van de aangevoerde middelen.  
Het moet vergezeld gaan van een voor eensluidend gewaarmerkt afschrift van de bestreden beslissing 
van de arbitragecommissie.  
Indien het Hof het beroep verwerpt, wordt de beslissing van de arbitragecommissie onherroepelijk.  
Indien het Hof de beslissing van de arbitragecommissie vernietigt, kan de procedure, wanneer daartoe 
grond bestaat, op initiatief van een der partijen in het geding voor de arbitragecommissie worden 
hervat. Deze is aan de door het Hof besliste rechtsvragen gebonden.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/215
Artikel 23  
In de in artikel 267 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie bedoelde gevallen 
wordt van de beslissing van de nationale rechterlijke instantie die de procedure schorst en een beroep 
doet op het Hof van Justitie, aan het Hof kennis gegeven op initiatief van die instantie. De griffier van het Hof geeft van deze beslissing vervolgens kennis aan de betrokken partijen, de lidstaten en de 
Commissie, alsmede aan de instelling, het orgaan of de instantie van de Unie die de handeling 
waarvan de geldigheid of de uitlegging wordt betwist, heeft vastgesteld.  
Binnen twee maanden na deze laatste kennisgeving hebben de partijen, de lidstaten, de Commissie 
en, in voorkomend geval, de instelling, het orgaan of de instantie van de Unie die de handeling 
waarvan de geldigheid of de uitlegging wordt betwist, heeft vastgesteld, het recht bij het Hof memoriën of schriftelijke opmerkingen in te dienen.  
In de in artikel 267 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie bedoelde gevallen 
wordt van de beslissing van de nationale rechterlijke instantie door de griffier van het Hof voorts 
kennis gegeven aan de staten — niet zijnde lidstaten — die partij zijn bij de Overeenkomst betref
­
fende de Europese Economische Ruimte alsmede aan de in die overeenkomst bedoelde Toezicht ­
houdende Autoriteit van de EVA, die binnen twee maanden na de kennisgeving bij het Hof memo ­
riën of schriftelijke opmerkingen kunnen indienen wanneer de beslissing een van de toepassings ­
gebieden van de overeenkomst betreft.  
Indien in een door de Raad met een of meer derde staten op een bepaald gebied gesloten over ­
eenkomst is bepaald, dat deze staten het recht hebben memories of schriftelijke opmerkingen in te 
dienen ingeval een rechterlijke instantie van een lidstaat het Hof een prejudiciële vraag stelt die op het 
toepassingsgebied van de overeenkomst betrekking heeft, wordt van de beslissing van de nationale 
rechterlijke instantie waarin een dergelijke vraag is gesteld, eveneens kennis gegeven aan de betrokken 
derdestaten, die binnen een termijn van twee maanden na deze kennisgeving memories of schrifte ­
lijke opmerkingen kunnen indienen bij het Hof.  
Artikel 23 bis  
Het reglement voor de procesvoering kan voorzien in een versnelde procedure en, voor prejudiciële 
procedures op het gebied van de ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid, in een spoed ­
procedure. 
Deze procedures kunnen in een kortere termijn voor de indiening van memories of schriftelijke 
opmerkingen voorzien dan die van artikel 23, en in afwijking van artikel 20, vierde alinea, kan 
worden beslist de zaak zonder conclusie van de advocaat-generaal te berechten.  
In de spoedprocedure kan bovendien het aantal partijen en andere in artikel 23 bedoelde belang ­
hebbenden dat memories of schriftelijke opmerkingen kan indienen, worden beperkt, en in gevallen van uiterste spoedeisendheid kan de schriftelijke fase van de procedure achterwege worden gelaten.NL C 83/216 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 24  
Het Hof van Justitie kan partijen verzoeken alle stukken over te leggen en alle inlichtingen te 
verstrekken welke het wenselijk acht. In geval van weigering neemt het Hof van Justitie hiervan akte.  
Het Hof kan eveneens aan de lidstaten en aan de instellingen, organen of instanties die geen partij in 
het proces zijn, verzoeken alle inlichtingen te verstrekken welke het voor het proces nodig acht.  
Artikel 25  
Het Hof van Justitie is bevoegd te allen tijde een deskundigenonderzoek op te dragen aan personen, 
lichamen, bureaus, commissies of organen te zijner keuze.  
Artikel 26  
Getuigen kunnen worden gehoord overeenkomstig de bepalingen die worden vastgesteld in het 
reglement voor de procesvoering.  
Artikel 27  
Ten aanzien van gebrekkige getuigen geniet het Hof van Justitie dezelfde bevoegdheden als op dit 
gebied in de regel zijn toegekend aan gerechtshoven en rechtbanken, en kan het geldboeten opleg ­
gen, een en ander overeenkomstig de bepalingen die worden vastgesteld in het reglement voor de 
procesvoering.  
Artikel 28  
Getuigen en deskundigen kunnen onder ede worden gehoord volgens de in het reglement voor de 
procesvoering vastgestelde formule of op de wijze welke in de nationale wetgeving van de getuige of de deskundige is voorgeschreven.  
Artikel 29  
Het Hof van Justitie kan bevelen dat een getuige of deskundige door de rechterlijke instantie van zijn 
woonplaats wordt gehoord.  
Dit bevel wordt ter uitvoering gericht tot de bevoegde rechterlijke instantie overeenkomstig de 
bepalingen van het reglement voor de procesvoering. De stukken ter uitvoering van de rogatoire 
commissie worden op dezelfde wijze aan het Hof teruggezonden.  
Het Hof draagt de kosten, doch kan deze eventueel ten laste van partijen brengen.  
Artikel 30  
Elke lidstaat beschouwt iedere schending van de eed der getuigen en deskundigen als het overeen
­
komstige strafbare feit bedreven voor een nationale rechtbank die in burgerlijke zaken uitspraak doet. 
Op aangifte van het Hof van Justitie vervolgt hij de daders van dit strafbare feit voor de bevoegde 
nationale rechterlijke instantie.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/217
Artikel 31  
De zittingen zijn openbaar, tenzij het Hof van Justitie ambtshalve of op verzoek van partijen om 
gewichtige redenen anders beslist.  
Artikel 32  
Tijdens de mondelinge behandeling kan het Hof van Justitie de deskundigen, de getuigen alsook de 
partijen zelf, horen. Deze laatsten kunnen evenwel slechts pleiten bij monde van hun vertegen ­
woordiger. 
Artikel 33  
Van iedere zitting wordt een proces-verbaal opgemaakt, dat door de president en de griffier wordt 
ondertekend.  
Artikel 34  
De rol der terechtzitting wordt door de president vastgesteld.  
Artikel 35  
De beraadslagingen van het Hof van Justitie zijn en blijven geheim.  
Artikel 36  
De arresten zijn met redenen omkleed. Zij vermelden de namen van de rechters die hebben beslist.  
Artikel 37  
De arresten worden ondertekend door de president en de griffier. Zij worden in openbare zitting 
uitgesproken.  
Artikel 38  
Het Hof van Justitie geeft een beslissing ten aanzien van de proceskosten.  
Artikel 39  
De president van het Hof van Justitie kan in een summiere procedure, voorzover nodig afwijkend van 
sommige regels van dit statuut, welke wordt vastgesteld bij het reglement voor de procesvoering, 
uitspraak doen op conclusies strekkende ofwel tot verkrijging van de in artikel 278 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie en artikel 157 van het EGA-Verdrag bedoelde op ­
schorting, ofwel tot toepassing van voorlopige maatregelen krachtens artikel 279 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, ofwel tot schorsing van de gedwongen tenuitvoerleg
­
ging overeenkomstig artikel 299, vierde alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie of artikel 164, derde alinea, van het EGA-Verdrag.NL C 83/218 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Bij verhindering van de president wordt deze door een andere rechter vervangen overeenkomstig de 
bepalingen van het reglement voor de procesvoering.  
Het door de president of zijn plaatsvervanger gegeven besluit heeft slechts een voorlopig karakter en 
prejudicieert niet op de beslissing van het Hof ten principale.  
Artikel 40  
De lidstaten en de instellingen van de Unie kunnen zich voegen in een voor het Hof van Justitie 
aanhangig rechtsgeding.  
Hetzelfde recht hebben de organen en instanties van de Unie en elke andere persoon, indien zij 
aannemelijk kunnen maken belang te hebben bij de beslissing van het voor het Hof aanhangige 
rechtsgeding. Natuurlijke of rechtspersonen kunnen zich niet voegen in rechtsgedingen tussen lid ­
staten, tussen instellingen van de Unie, of tussen lidstaten enerzijds en instellingen van de Unie 
anderzijds.  
Onverminderd het bepaalde in de tweede alinea kunnen de staten — niet zijnde lidstaten — die partij 
zijn bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, alsmede de in die over ­
eenkomst bedoelde Toezichthoudende Autoriteit van de EVA, zich voegen in een voor het Hof aanhangig rechtsgeding, wanneer dit een der toepassingsgebieden van die overeenkomst betreft.  
De conclusies van het verzoek tot voeging kunnen slechts strekken tot ondersteuning van de con
­
clusies van een der partijen.  
Artikel 41  
Wanneer de verwerende partij, ofschoon regelmatig in het geding geroepen, nalaat schriftelijk con ­
clusies in te dienen, wordt het arrest tegen haar bij verstek gewezen. Het arrest is vatbaar voor verzet 
binnen een maand na zijn betekening. Tenzij het Hof van Justitie iets anders bepaalt, schorst het 
verzet de tenuitvoerlegging van het bij verstek gewezen arrest niet.  
Artikel 42  
De lidstaten, de instellingen, organen en instanties van de Unie en alle andere natuurlijke of rechts ­
personen kunnen, in de gevallen en overeenkomstig de bepalingen vast te stellen in het reglement 
voor de procesvoering, derdenverzet instellen tegen de arresten gewezen in rechtsgedingen waarin zij 
niet geroepen zijn geweest, indien hun rechten door deze arresten worden geschaad.  
Artikel 43  
In geval van moeilijkheden aangaande de betekenis en de strekking van een arrest, heeft het Hof van 
Justitie tot taak dit uit te leggen, op verzoek van een der partijen of van een instelling van de Unie die 
haar belang terzake aannemelijk maakt.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/219
Artikel 44  
Het Hof van Justitie kan slechts om herziening van een arrest worden verzocht op grond van de 
ontdekking van een feit dat van beslissende invloed kan zijn en dat vóór de uitspraak van het arrest 
onbekend was aan het Hof van Justitie en aan de partij die de herziening verzoekt.  
De herzieningsprocedure begint met een arrest, waarbij het Hof van Justitie, uitdrukkelijk het bestaan 
van een nieuw feit vaststellende en oordelende dat het grond tot herziening oplevert, uit dien hoofde 
het verzoek ontvankelijk verklaart.  
Om herziening kan niet meer worden verzocht na verloop van tien jaar te rekenen vanaf de 
dagtekening van het arrest.  
Artikel 45  
In het reglement voor de procesvoering worden termijnen wegens afstand vastgesteld.  
Verval van instantie wegens het verstrijken van een procestermijn kan niet worden tegengeworpen 
wanneer de betrokkene toeval of overmacht aantoont.  
Artikel 46  
De vorderingen tegen de Unie inzake niet-contractuele aansprakelijkheid verjaren vijf jaar na het feit 
dat tot deze vordering aanleiding heeft gegeven. De verjaring wordt gestuit hetzij door een bij het 
Hof van Justitie ingesteld beroep, hetzij door een eerder gedaan verzoek, dat de benadeelde kan 
richten tot de bevoegde instelling van de Unie. In het laatste geval moet het beroep worden ingesteld 
binnen de termijn van twee maanden, bepaald in artike l 263 van het Verdrag betreffende de werking 
van de Europese Unie; artikel 265, tweede alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie is van overeenkomstige toepassing.  
Dit artikel is tevens van toepassing op vorderingen tegen de Europese Centrale Bank inzake niet- 
contractuele aansprakelijkheid.  
TITEL IV  
GERECHT  
Artikel 47  
Artikel 9, eerste alinea, de artikelen 14 en 15, artikel 17, eerste, tweede, vierde en vijfde alinea, en 
artikel 18 zijn van toepassing op het Gerecht en op zijn leden.  
Artikel 3, vierde alinea, en de artikelen 10, 11 en 14 zijn van overeenkomstige toepassing op de 
griffier van het Gerecht.  
Artikel 48  
Het Gerecht bestaat uit zevenentwintig rechters.NL C 83/220 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 49  
De leden van het Gerecht kunnen worden aangewezen om de functie van advocaat-generaal te 
bekleden.  
De advocaat-generaal heeft tot taak in het openbaar in volkomen onpartijdigheid en onafhankelijk ­
heid met redenen omklede conclusies te nemen aangaande zaken welke aan het Gerecht zijn voor ­
gelegd, teneinde dit ter zijde te staan bij de vervulling van zijn taak.  
De criteria voor de selectie van de zaken en de wijze waarop de advocaten-generaal worden aange ­
wezen, worden bepaald in het reglement voor de procesvoering van het Gerecht.  
Een lid van het Gerecht dat is aangewezen om in een zaak de functie van advocaat-generaal te 
bekleden, mag niet deelnemen aan de berechting van die zaak.  
Artikel 50  
Het Gerecht houdt zitting in kamers bestaande uit drie of vijf rechters. De rechters kiezen uit hun 
midden de kamerpresident. De presidenten van de kamers van vijf rechters worden voor drie jaar 
gekozen. Zij zijn eenmaal herbenoembaar.  
Het reglement voor de procesvoering regelt de samenstelling van de kamers en bepaalt van welke 
zaken zij kennis nemen. In sommige, door het reglement voor de procesvoering bepaalde, gevallen 
kan het Gerecht voltallig of in enkelvoudige kamer zitting houden.  
Het reglement voor de procesvoering kan ook bep alen dat, in de gevallen en onder de voorwaarden 
die daarin worden vastgesteld, het Gerecht in grote kamer zitting houdt.  
Artikel 51  
In afwijking van het bepaalde in artikel 256, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie zijn aan het Hof van Justitie voorbehouden de in de artikelen 263 en 265 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie bedoelde beroepen die door een lidstaat 
worden ingesteld tegen  
a) een handeling of een nalaten een besluit te nemen van het Europees Parlement of de Raad, of van 
beide instellingen tezamen, met uitzondering van  
— de besluiten van de Raad krachtens artikel 108, lid 2, derde alinea, van het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie;  
— de handelingen van de Raad krachtens een verordening van de Raad betreffende de handels
­
politieke beschermingsmaatregelen in de zin van artikel 207 van het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie;  
— de handelingen van de Raad waarbij deze laatste uitvoeringsbevoegdheden overeenkomstig 
artikel 291, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie uitoefent;NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/221
b) een handeling of een nalaten een besluit te nemen van de Commissie krachtens artikel 331, lid 1, 
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
Eveneens aan het Hof voorbehouden zijn de in voornoemde artikelen bedoelde beroepen die door 
een instelling van de Unie worden ingesteld tegen een handeling of een nalaten een besluit te nemen 
van het Europees Parlement, de Raad, deze beide instellin gen tezamen of de Commissie, en door een 
instelling van de Unie tegen een handeling of een nalaten een besluit te nemen van de Europese 
Centrale Bank.  
Artikel 52  
De president van het Hof van Justitie en de president van het Gerecht bepalen in onderlinge over ­
eenstemming de wijze waarop ambtenaren en andere personeelsleden bij het Hof in het belang van 
de dienst hun diensten aan het Gerecht verlenen. Bepaalde ambtenaren of andere personeelsleden 
ressorteren onder de griffier van het Gerecht, onder het gezag van de president van het Gerecht.  
Artikel 53  
De procedure voor het Gerecht wordt geregeld in titel III.  
De procedure voor het Gerecht wordt, voorzover nodig, gepreciseerd en aangevuld door het regle ­
ment voor de procesvoering van het Gerecht. Het reglement voor de procesvoering kan afwijken van artikel 40, vierde alinea, en van artikel 41, wanneer dat wegens de bijzonderheden van de geschillen 
op het gebied van de intellectuele eigendom noodzakelijk is.  
In afwijking van artikel 20, vierde alinea, kan de advocaat-generaal zijn met redenen omklede 
conclusie schriftelijk nemen.  
Artikel 54  
Wanneer een tot het Gerecht gericht verzoekschrift of ander processtuk bij vergissing wordt neer
­
gelegd bij de griffier van het Hof van Justitie, wordt het door deze onverwijld doorgezonden naar de 
griffier van het Gerecht. Evenzo, wanneer een tot het Hof gericht verzoekschrift of ander processtuk 
bij vergissing wordt neergelegd bij de griffier van het Gerecht, wordt het door deze onverwijld 
doorgezonden naar de griffier van het Hof.  
Wanneer het Gerecht vaststelt dat het niet bevoeg d is kennis te nemen van een beroep ten aanzien 
waarvan het Hof bevoegd is, verwijst het de zaak naar het Hof. Evenzo, wanneer het Hof vaststelt dat 
een beroep tot de bevoegdheid van het Gerecht behoort, verwijst het de zaak naar het Gerecht, dat 
zich dan niet onbevoegd kan verklaren.  
Wanneer bij het Hof en het Gerecht zaken aanhangig worden gemaakt die hetzelfde voorwerp 
hebben of die dezelfde vraag van uitlegging dan wel de geldigheid van dezelfde handeling betreffen, 
kan het Gerecht, de partijen gehoord, de behandeling schorsen totdat het Hof arrest heeft gewezen dan wel, indien het beroepen betreft die krachtens artikel 263 van het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie zijn ingesteld, zich onbevoegd verklaren opdat het Hof uitspraak 
kan doen op die beroepen. Onder dezelfde voorwaarden kan ook het Hof besluiten zijn behandeling 
te schorsen; de procedure voor het Gerecht vindt dan doorgang.
 
Wanneer een lidstaat en een instelling van de Unie eenzelfde handeling betwisten, verklaart het 
Gerecht zich onbevoegd opdat het Hof uitspraak kan doen op die beroepen.NL C 83/222 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 55  
Van eindbeslissingen van het Gerecht, beslissingen die het geding ten gronde slechts gedeeltelijk 
beslechten of die een einde maken aan een procesincident terzake van onbevoegdheid of niet-ont ­
vankelijkheid, geeft de griffier van het Gerecht kennis aan alle partijen, alsook aan alle lidstaten en 
aan de instellingen van de Unie, zelfs indien deze niet in de zaak voor het Gerecht zijn tussenge ­
komen.  
Artikel 56  
Uiterlijk binnen twee maanden te rekenen vanaf de betekening van de bestreden beslissing kan bij het 
Hof van Justitie een verzoek om hogere voorziening worden ingediend tegen eindbeslissingen van het 
Gerecht, alsmede tegen beslissingen die het geding ten gronde slechts gedeeltelijk beslechten of die 
een einde maken aan een procesincident terzake van onbevoegdheid of niet-ontvankelijkheid.  
Hogere voorziening staat open voor iedere partij die geheel of gedeeltelijk in het ongelijk is gesteld. 
Voor andere tussenkomende partijen dan lidstaten en instellingen van de Unie staat hogere voor ­
ziening evenwel slechts open wanneer de beslissing van het Gerecht hun situatie rechtstreeks aantast.  
Met uitzondering van zaken betreffende geschillen tussen de Unie en haar personeelsleden, staat 
hogere voorziening eveneens open voor de lidstaten en de instellingen van de Unie die niet in het 
geding voor het Gerecht zijn tussengekomen. In dit geval verschilt de positie van die lidstaten en instellingen niet van de positie van lidstaten of instellingen die in eerste aanleg zouden zijn tussen
­
gekomen.  
Artikel 57  
Hogere voorziening bij het Hof van Justitie staat open tegen beslissingen van het Gerecht waarbij een 
verzoek tot tussenkomst wordt afgewezen. Het verzoek om hogere voorziening moet door degene 
wiens verzoek is afgewezen worden ingediend binnen twee weken, te rekenen vanaf de betekening van de afwijzende beslissing.  
Tegen elke beslissing die door het Gerecht krachtens artikel 278, artikel 279 of artikel 299, vierde 
alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie dan wel krachtens artikel 157 
of artikel 164, derde alinea, van het EGA-Verdrag wordt genomen, staat voor de partijen in het 
geding hogere voorziening open gedurende twee maanden vanaf de betekening ervan.  
Van de in de eerste en tweede alinea van dit artikel bedoelde hogere voorziening wordt kennis 
genomen en er wordt over beslist volgens de in artikel 39 bedoelde procedure.  
Artikel 58  
Het verzoek aan het Hof van Justitie om hogere voorziening kan alleen rechtsvragen betreffen. Het 
moet gebaseerd zijn op middelen, ontleend aan onbevoegdheid van het Gerecht, onregelmatigheden 
in de procedure voor het Gerecht waardoor aan de belangen van de verzoekende partij afbreuk is 
gedaan, dan wel schending van het recht van de Unie door het Gerecht.
 
Het verzoek om hogere voorziening kan niet uitsluitend betrekking hebben op de veroordeling in of 
het bedrag van de proceskosten.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/223
Artikel 59  
In geval van hogere voorziening tegen een beslissing van het Gerecht omvat de procedure voor het 
Hof van Justitie een schriftelijk en een mondeling gedeelte. Onder de in het reglement voor de 
procesvoering bepaalde voorwaarden kan het Hof, de advocaat-generaal en de partijen gehoord, zonder mondelinge behandeling beslissen.  
Artikel 60  
Onverminderd de artikelen 278 en 279 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie of artikel 157 van het EGA-Verdrag, heeft het verzoek om hogere voorziening geen opschor
­
tende werking.  
In afwijking van artikel 280 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie treden 
beslissingen van het Gerecht waarbij een verordening nietig is verklaard, eerst in werking na afloop 
van de termijn bedoeld in artikel 56, eerste alinea, van dit statuut of, indien binnen deze termijn een 
verzoek om hogere voorziening is ingediend, nadat dit verzoek is verworpen, onverminderd het feit dat een partij het Hof van Justitie krachtens de artikelen 278 en 279 van het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie of artikel 157 van het EGA-Verdrag kan verzoeken om opschorting 
van de werking van de nietig verklaarde verordening of om enige andere voorlopige maatregel.  
Artikel 61  
In geval van gegrondheid van het verzoek om hogere voorziening vernietigt het Hof van Justitie de 
beslissing van het Gerecht. Het kan dan zelf de zaak afdoen wanneer deze in staat van wijzen is, dan 
wel haar voor afdoening verwijzen naar het Gerecht.  
Indien de zaak wordt verwezen, is het Gerecht gebonden aan de beslissing van het Hof over de 
rechtsvragen.  
In geval van gegrondheid van een verzoek om hogere voorziening van een lidstaat of een instelling 
van de Unie die in de zaak voor het Gerecht niet is tussengekomen, kan het Hof, indien het zulks 
noodzakelijk acht, verklaren welke gevolgen van de vernietigde beslissing van het Gerecht als defi
­
nitief worden beschouwd ten aanzien van de andere partijen in het geschil.  
Artikel 62  
In de in artikel 256, leden 2 en 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
bedoelde gevallen kan de eerste advocaat-generaal het Hof van Justitie voorstellen, de beslissing van 
het Gerecht te heroverwegen, wanneer hij van oordeel is dat er een ernstig risico bestaat dat de 
eenheid of de samenhang van het recht van de Unie wordt aangetast.  
Het voorstel moet binnen een maand na de uitspraak van het Gerecht gedaan worden.  
Het Hof beslist binnen een maand na het door de eerste advocaat-generaal gedane voorstel of 
heroverweging van de uitspraak noodzakelijk is.  
Artikel 62 bis  
Het Hof van Justitie doet, op basis van het dossier dat het Gerecht hem doet toekomen, in het kader 
van een spoedprocedure uitspraak op de vragen waarop de heroverweging betrekking heeft.NL C 83/224 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
De in artikel 23 bedoelde belanghebbenden en de partijen in de procedure voor het Gerecht in de 
gevallen omschreven in artikel 256, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie hebben het recht om over de vragen waarop de heroverweging betrekking heeft, bij het Hof 
memories of schriftelijke opmerkingen in te dienen binnen een daartoe gestelde termijn.  
Het Hof kan besluiten een mondelinge behandeling te openen alvorens uitspraak te doen.  
Artikel 62 ter 
Onverminderd het bepaalde in de artikelen 278 en 279 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie hebben het voorstel tot heroverweging en het besluit om de heroverwegingspro ­
cedure te openen, in de gevallen bedoeld in artikel 256, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie geen schorsende werking. Indien het Hof van Justitie vaststelt dat de eenheid of 
de samenhang van het recht van de Unie door de beslissing van het Gerecht wordt aangetast, verwijst 
het de zaak naar het Gerecht, dat gebonden is aan de rechtsvragen die door het Hof zijn beslist; het Hof kan verklaren welke gevolgen van de beslissing van het Gerecht ten aanzien van de partijen in het geschil als definitief moeten worden beschouwd. Indien de oplossing van het geschil, gelet op het 
resultaat van de heroverweging, evenwel voortvloeit uit de feitelijke vaststelling waarop de beslissing 
van het Gerecht is gebaseerd, doet het Hof de zaak zelf af.  
In de in artikel 256, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie bedoelde 
gevallen en indien geen voorstel tot heroverweging is ingediend of geen besluit tot opening van de 
heroverwegingsprocedure is genomen, wordt het antwoord of worden de antwoorden van het 
Gerecht op de hem gestelde vragen bindend bij het verstrijken van de daartoe in artikel 62, tweede 
alinea, vastgestelde termijn. Is er wel een heroverwegingsprocedure geopend, dan wordt het antwoord 
of worden de antwoorden waarvan de heroverweging wordt gevraagd, bindend na afloop van deze 
procedure, behoudens andersluidende beslissing van het Hof. Wanneer het Hof van oordeel is dat de 
eenheid of de samenhang van het recht van de Unie door de beslissing van het Gerecht wordt 
aangetast, wordt het antwoord van het Gerecht op de vragen waarop de heroverweging betrekking 
heeft, vervangen door het antwoord van het Hof.  
TITEL IV bis
 
GESPECIALISEERDE RECHTBANKEN  
Artikel 62 quater  
De bepalingen betreffende de bevoegdheid, samenstelling en organisatie van en de procedure voor de 
krachtens artikel 257 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie ingestelde 
gespecialiseerde rechtbanken zijn in de aan dit statuut gehechte bijlagen opgenomen.  
TITEL V  
SLOTBEPALINGEN  
Artikel 63  
Het reglement voor de procesvoering van het Hof van Justitie en dat van het Gerecht bevat alle 
bepalingen welke nodig zijn voor de toepassing en, voor zoveel nodig, de aanvulling van dit statuut.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/225
Artikel 64  
De bepalingen inzake de talenregeling die van toepassing is op het Hof van Justitie van de Europese 
Unie worden door de Raad met eenparigheid van stemmen bij verordeningen vastgesteld. Die ver ­
ordening wordt vastgesteld op verzoek van het Hof van Justitie en na raadpleging van de Commissie 
en het Europees Parlement, of op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Hof van 
Justitie en het Europees Parlement.  
Zolang die bepalingen niet zijn vastgesteld, blijven de bepalingen van het reglement voor de pro ­
cesvoering van het Hof van Justitie en die van het reglement voor de procesvoering van het Gerecht 
inzake de regeling van het taalgebruik van toepassing. In afwijking van het bepaalde in de artikelen 253 en 254 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, moet iedere wijziging of 
intrekking van die bepalingen door de Raad met eenparigheid van stemmen worden goedgekeurd.  
BIJLAGE I
 
HET GERECHT VOOR AMBTENARENZAKEN VAN DE EUROPESE UNIE  
Artikel 1 
Het Gerecht voor ambtenarenzaken van de Europese Unie (hierna het „Gerecht voor ambtenarenzaken” te noemen) oefent 
in eerste aanleg de bevoegdheid uit, overeenkomstig artikel 270 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie, uitspraak te doen in geschillen tussen de Unie en haar personeelsleden, met inbegrip van geschillen tussen de 
organen of bureaus en hun personeelsleden waarvoor het Hof van Justitie van de Europese Unie bevoegd is verklaard.  
Artikel 2  
Het Gerecht voor ambtenarenzaken bestaat uit zeven rechters. Indien het Hof van Justitie hierom verzoekt, kan de Raad 
met een gekwalificeerde meerderheid van stemmen het aantal rechters verhogen.  
De rechters worden benoemd voor een periode van zes jaar. De aftredende rechters zijn herbenoembaar.  
In elke vacante zetel wordt voorzien door benoeming van een nieuwe rechter voor een periode van zes jaar.  
Artikel 3 
1. De rechters worden benoemd door de Raad, die na raadpleging van het in onderhavig artikel bedoelde comité een 
besluit neemt overeenkomstig artikel 257, vierde alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. Bij 
de benoeming van rechters ziet de Raad toe op een evenwichtige samenstelling van het Gerecht voor ambtenarenzaken 
op basis van een zo breed mogelijke geografische spreiding onder de onderdanen van de lidstaten en met betrekking tot de vertegenwoordigde nationale rechtsstelsels.  
2. Iedere persoon die burger van de Unie is en die voldoet aan de voorwaarden bedoeld in artikel 257, vierde alinea, 
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie kan zich kandidaat stellen. De Raad stelt, op aanbeveling van het Hof van Justitie, de voorwaarden en de nadere regels voor de indiening en de behandeling van kandidaturen vast.
 
3. Er wordt een comité opgericht dat bestaat uit zeven leden, die voormalige leden van het Hof van Justitie en van het 
Gerecht zijn, of personen die bekend staan als kundige rechtsgeleerden. De Raad benoemt de leden van het comité en bepaalt de werkwijze ervan op aanbeveling van de president van het Hof van Justitie.NL C 83/226 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
4. Het comité geeft advies over de geschiktheid van de kandidaten voor de uitoefening van het ambt van rechter in het 
Gerecht voor ambtenarenzaken. Het comité voegt bij dit advies een lijst van de kandidaten met de meest passende 
ervaring op hoog niveau. Het aantal kandidaten op deze lijst dient het dubbele te bedragen van het aantal door de Raad te 
benoemen rechters.  
Artikel 4 
1. De rechters kiezen uit hun midden voor drie jaar de president van het Gerecht voor ambtenarenzaken. Hij is 
herkiesbaar.  
2. Het Gerecht voor ambtenarenzaken houdt zitting in kamers bestaande uit drie rechters. In sommige, door het 
reglement voor de procesvoering bepaalde, gevallen kan het in een plenaire zitting, in een kamer van vijf rechters of met 
een alleensprekend rechter zitting houden.  
3. De president van het Gerecht voor ambtenarenzaken is tevens president van de plenaire zitting en van de kamer van 
vijf rechters. De presidenten van de kamers van drie rechters worden gekozen overeenkomstig lid 1. Indien de president van het Gerecht voor ambtenarenzaken bij een kamer van drie rechters wordt ingedeeld, zit hij deze kamer voor.  
4. Het reglement voor de procesvoering regelt de bevoegdheid en het quorum van de plenaire zitting alsmede de 
samenstelling van de kamers en bepaalt van welke zaken de kamers kennis nemen.  
Artikel 5 
De artikelen 2 tot en met 6, 14, 15, artikel 17, eerste, tweede en vijfde alinea, en artikel 18 van het statuut van het Hof 
van Justitie van de Europese Unie zijn van toepassing op het Gerecht voor ambtenarenzaken en op zijn leden.  
De eed, bedoeld in artikel 2 van het statuut, wordt afgelegd voor het Hof van Justitie en de beslissingen bedoeld in de 
artikelen 3, 4 en 6 worden genomen door het Hof van Justitie, het Gerecht voor ambtenarenzaken gehoord.  
Artikel 6 
1. Het Gerecht voor ambtenarenzaken maakt gebruik van de diensten van het Hof van Justitie en het Gerecht. De 
president van het Hof van Justitie of, in voorkomend geval, de president van het Gerecht bepaalt in onderlinge over
­
eenstemming met de president van het Gerecht voor ambtenarenzaken de wijze waarop ambtenaren en andere per ­
soneelsleden bij het Hof of het Gerecht in het belang van de dienst hun diensten aan het Gerecht voor ambtenarenzaken 
verlenen. Sommige ambtenaren of andere personeelsleden vallen onder de bevoegdheid van de griffier van het Gerecht voor ambtenarenzaken onder het gezag van de president van het Gerecht.  
2. Het Gerecht voor ambtenarenzaken benoemt de griffier en bepaalt diens positie. Artikel 3, vierde alinea, en de 
artikelen 10, 11 en 14 van het statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie zijn van toepassing op de griffier 
van dit Gerecht.  
Artikel 7 
1. De procedure voor het Gerecht voor ambtenarenzaken wordt geregeld in titel III van het statuut van het Hof van 
Justitie van de Europese Unie, met uitzondering van de artikelen 22 en 23. Zij wordt, voor zover nodig, gepreciseerd en 
aangevuld door het reglement voor de procesvoering van dit Gerecht.  
2. De bepalingen inzake de talenregeling van het Gerecht zijn eveneens van toepassing op het Gerecht voor ambte
­
narenzaken.  
3. Het schriftelijke gedeelte van de procedure omvat de indiening van het verzoekschrift en van het verweerschrift, 
tenzij het Gerecht voor ambtenarenzaken beslist dat een tweede schriftelijke memoriewisseling nodig is. Na de tweede 
memoriewisseling kan het Gerecht voor ambtenarenzaken, met de instemming van de partijen besluiten zonder mon ­
delinge behandeling uitspraak te doen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/227
4. Het Gerecht voor ambtenarenzaken kan in alle fasen van de procedure, en dit vanaf de indiening van het verzoek ­
schrift, de mogelijkheden voor een minnelijke regeling van het geschil onderzoeken en voor de vergemakkelijking van een 
dergelijke regeling zorgen.  
5. Het Gerecht voor ambtenarenzaken doet uitspraak ten aanzien van de proceskosten. Behoudens de bijzondere 
bepalingen in het reglement voor de procesvoering wordt de in het ongelijk gestelde partij in de kosten verwezen, 
voor zover zulks gevorderd is.  
Artikel 8 
1. Wanneer een tot het Gerecht voor ambtenarenzaken gericht verzoekschrift of ander processtuk bij vergissing wordt 
neergelegd bij de griffier van het Hof van Justitie of van het Gerecht, wordt het door deze onverwijld doorgezonden naar 
de griffier van het Gerecht voor ambtenarenzaken. Evenzo, wanneer een tot het Hof of tot het Gerecht gericht verzoek ­
schrift of ander processtuk bij vergissing wordt neergelegd bij de griffier van het Gerecht voor ambtenarenzaken, wordt 
het door deze onverwijld doorgezonden naar de griffier van het Hof of van het Gerecht.  
2. Wanneer het Gerecht voor ambtenarenzaken vaststelt dat het niet bevoegd is kennis te nemen van een beroep ten 
aanzien waarvan het Hof of het Gerecht bevoegd is, verwijst het de zaak naar het Hof of het Gerecht. Evenzo, wanneer 
het Hof of het Gerecht vaststelt dat een beroep tot de bevoegdheid van het Gerecht voor ambtenarenzaken behoort, 
verwijst de rechterlijke instantie bij wie de zaak aanhangig is gemaakt, de zaak naar dit Gerecht, dat zich dan niet 
onbevoegd kan verklaren.  
3. Wanneer bij het Gerecht voor ambtenarenzaken en het Gerecht zaken aanhangig worden gemaakt die dezelfde 
vraag van uitlegging dan wel de geldigheid van dezelfde handeling betreffen, kan het Gerecht voor ambtenarenzaken, de 
partijen gehoord, de behandeling schorsen totdat het Gerecht het arrest heeft gewezen.  
Wanneer bij het Gerecht voor ambtenarenzaken en het Gerecht zaken aanhangig worden gemaakt die hetzelfde voorwerp 
hebben, verklaart het Gerecht voor ambtenarenzaken zich onbevoegd zodat het Gerecht zich over deze zaken kan 
uitspreken.  
Artikel 9 
Uiterlijk binnen twee maanden te rekenen vanaf de betekening van de bestreden beslissing kan bij het Gerecht een 
verzoek om hogere voorziening worden ingediend tegen eindbeslissingen van het Gerecht voor ambtenarenzaken, als ­
mede tegen beslissingen die het geding ten gronde slechts gedeeltelijk beslechten of die een einde maken aan een 
procesincident ter zake van onbevoegdheid of niet-ontvankelijkheid.  
Hogere voorziening staat open voor iedere partij die geheel of gedeeltelijk in het ongelijk is gesteld. Voor andere 
tussenkomende partijen dan lidstaten en instellingen van de Unie staat hogere voorziening evenwel slechts open wanneer 
de beslissing van het Gerecht voor ambtenarenzaken hun situatie rechtstreeks aantast.  
Artikel 10  
1. Hogere voorziening bij het Gerecht staat open tegen beslissingen van het Gerecht voor ambtenarenzaken waarbij 
een verzoek tot tussenkomst wordt afgewezen. Het verzoek om hogere voorziening moet door degene wiens verzoek is afgewezen worden ingediend binnen twee weken, te rekenen vanaf de betekening van de afwijzende beslissing.  
2. Tegen elke beslissing die door het Gerecht voor ambtenarenzaken krachtens artikel 278, artikel 279 of artikel 299, 
vierde alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie dan wel krachtens artikel 157 of artikel 164, derde alinea, van het EGA-Verdrag wordt genomen, staat voor de partijen in het geding hogere voorziening bij het Gerecht open gedurende twee maanden vanaf de betekening ervan.
 
3. De president van het Gerecht kan in een summiere procedure, voor zover nodig afwijkend van sommige regels van 
deze bijlage, welke wordt vastgesteld bij het reglement voor de procesvoering van het Gerecht, uitspraak doen over de in de leden 1 en 2 bedoelde hogere voorzieningen.NL C 83/228 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 11  
1. Het verzoek aan het Gerecht om hogere voorziening kan alleen rechtsvragen betreffen. Het kan gebaseerd zijn op 
middelen ontleend aan onbevoegdheid van het Gerecht voor ambtenarenzaken, onregelmatigheden in de procedure voor 
dit Gerecht waardoor aan de belangen van de betrokken partij afbreuk is gedaan, dan wel schending van het recht van de 
Unie door het Gerecht voor ambtenarenzaken.  
2. Het verzoek om hogere voorziening kan niet uitsluitend betrekking hebben op de veroordeling in of het bedrag van 
de proceskosten.  
Artikel 12  
1. Onverminderd de artikelen 278 en 279 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en 
artikel 157 van het EGA-Verdrag, heeft het verzoek om hogere voorziening bij het Gerecht geen opschortende werking.  
2. In geval van hogere voorziening tegen een beslissing van het Gerecht voor ambtenarenzaken omvat de procedure 
voor het Gerecht een schriftelijk en een mondeling gedeelte. Onder de in het reglement voor de procesvoering bepaalde 
voorwaarden kan het Gerecht, de partijen gehoord, zonder mondelinge behandeling beslissen.  
Artikel 13  
1. In geval van gegrondheid van het verzoek om hogere voorziening vernietigt het Gerecht de beslissing van het 
Gerecht voor ambtenarenzaken en doet het de zaak zelf af. Het verwijst de zaak uitzonderlijk voor afdoening naar het 
Gerecht voor ambtenarenzaken wanneer deze niet in staat van wijzen is.  
2. Indien de zaak wordt verwezen, is het Gerecht voor ambtenarenzaken gebonden aan de beslissing van het Gerecht 
over de rechtsvragen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/229
PROTOCOL (Nr. 4)  
BETREFFENDE DE STATUTEN VAN HET EUROPEES 
STELSEL VAN CENTRALE BANKEN EN VAN DE 
EUROPESE CENTRALE BANK  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELEID DOOR DE WENS  de statuten van het Europees Stelsel van centrale banken en van de Europese 
Centrale Bank, bedoeld in artikel 129, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie, vast te stellen,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht:  
HOOFDSTUK I  
HET EUROPEES STELSEL VAN CENTRALE BANKEN  
Artikel 1  
Het Europees Stelsel van centrale banken  
Overeenkomstig artikel 282, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
vormen de Europese Centrale Bank (ECB) en de nationale centrale banken het Europees Stelsel van 
centrale banken (ESCB). De ECB en de nationale centrale banken van de lidstaten die de euro als 
munt hebben, vormen het Eurosysteem.  
Het ESCB en de ECB voeren hun taken en werkzaamheden uit overeenkomstig de bepalingen van de 
Verdragen en deze statuten.  
HOOFDSTUK II  
DOELSTELLINGEN EN TAKEN VAN HET ESCB  
Artikel 2  
Doelstellingen  
Overeenkomstig artikel 127, lid 1, en artikel 282, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie is het hoofddoel van het ESCB het handhaven van prijsstabiliteit. Onverminderd 
het doel van prijsstabiliteit ondersteunt het ESCB het algemene economische beleid in de Unie 
teneinde bij te dragen tot de verwezenlijking van de in artikel 3 van het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie omschreven doelstellingen van de Unie. Het ESCB handelt in over ­
eenstemming met het beginsel van een open markteconomie met vrije mededinging, waarbij een 
doelmatige allocatie van middelen wordt bevorderd, en met inachtneming van de beginselen die zijn 
neergelegd in artikel 119 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.NL C 83/230 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 3  
Taken  
3.1. Overeenkomstig artikel 127, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie zijn de via het ESCB uit te voeren fundamentele taken:  
— het bepalen en ten uitvoer leggen van het monetair beleid van de Unie;  
— het verrichten van valutamarktoperaties in overeenstemming met de bepalingen van artikel 219 
van genoemd Verdrag;  
— het aanhouden en beheren van de officiële externe reserves van de lidstaten;  
— het bevorderen van een goede werking van het betalingsverkeer.  
3.2. Overeenkomstig artikel 127, lid 3, van dat Verdrag laat het bepaalde in het derde streepje van 
artikel 3.1 het aanhouden en beheren van werksaldi in buitenlandse valuta's door de regeringen van 
de lidstaten onverlet.  
3.3. Overeenkomstig artikel 127, lid 5, van dat Verdrag draagt het ESCB bij tot een goede 
beleidsvoering van de bevoegde autoriteiten ten aanzien van het bedrijfseconomisch toezicht op kredietinstellingen en de stabiliteit van het financiële stelsel.  
Artikel 4
 
Adviesfuncties  
Overeenkomstig artikel 127, lid 4, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie:  
a) wordt de ECB geraadpleegd  
— over elk voorstel voor een besluit van de Unie op de gebieden die onder haar bevoegdheid 
vallen; 
— door de nationale autoriteiten over elk ontwerp van wettelijke bepaling op de gebieden die 
onder haar bevoegdheid vallen, doch binnen de grenzen en onder de voorwaarden die de Raad 
volgens de procedure van artikel 41 vaststelt;  
b) kan de ECB advies uitbrengen aan de instellingen, organen of instanties van de Unie of nationale 
autoriteiten omtrent aangelegenheden op de gebieden die onder haar bevoegdheid vallen.  
Artikel 5  
Het verzamelen van statistische gegevens  
5.1. Teneinde de taken van het ESCB te kunnen vervullen, verzamelt de ECB, bijgestaan door de 
nationale centrale banken, de benodigde statistische gegevens, hetzij bij de bevoegde nationale 
autoriteiten hetzij rechtstreeks bij de economische subjecten. Hiertoe werkt zij samen met de instel ­
lingen, organen of instanties van de Unie en met de bevoegde autoriteiten van de lidstaten of van 
derde landen en met internationale organisaties.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/231
5.2. De nationale centrale banken voeren, voor zover mogelijk, de in artikel 5.1 omschreven taken 
uit. 
5.3. De ECB draagt waar nodig bij tot de harmonisatie van de regels en werkwijzen voor het 
verzamelen, opmaken en verspreiden van statistieken betreffende de gebieden die onder haar be ­
voegdheid vallen. 
5.4. De Raad bepaalt volgens de procedure van artikel 41 welke natuurlijke en rechtspersonen 
onderworpen zijn aan rapportageverplichtingen, hoe de geheimhoudingsplicht wordt geregeld, en hoe 
wordt voorzien in passende handhavingsbepalingen.  
Artikel 6  
Internationale samenwerking  
6.1. Op het terrein van de internationale samenwerking met betrekking tot de aan het ESCB 
opgedragen taken besluit de ECB hoe het ESCB wordt vertegenwoordigd.  
6.2. De ECB en, met haar toestemming, de nationale centrale banken kunnen deelnemen in 
internationale monetaire instellingen.  
6.3. Artikel 6.1 en artikel 6.2 laten artikel 138 van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie, onverlet.  
HOOFDSTUK III  
ORGANISATIE VAN HET ESCB  
Artikel 7  
Onafhankelijkheid  
Overeenkomstig artikel 130 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie is het aan 
de ECB noch aan een nationale centrale bank, noch aan enig lid van hun besluitvormende organen toegestaan bij de uitoefening van de bevoegdheden en het vervullen van de taken en plichten die bij 
het Verdrag en deze statuten aan hen zijn opgedragen, instructies te vragen aan dan wel te aan
­
vaarden van instellingen, organen of instanties van de Unie, van regeringen van lidstaten of van enig 
ander orgaan. De instellingen, organen of instanties van de Unie alsmede de regeringen van de lidstaten verplichten zich ertoe dit beginsel te eerbiedigen en niet te trachten de leden van de 
besluitvormende organen van de ECB of van de nationale centrale banken bij de uitvoering van 
hun taken te beïnvloeden.  
Artikel 8
 
Algemene grondslag  
Het ESCB wordt bestuurd door de besluitvormende organen van de ECB.NL C 83/232 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 9  
De Europese Centrale Bank  
9.1. De ECB, die overeenkomstig artikel 282, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie rechtspersoonlijkheid bezit, heeft in elk van de lidstaten de ruimste handelings ­
bevoegdheid welke door de wetgeving van de betrokken lidstaat aan rechtspersonen wordt toege ­
kend; zij kan met name roerende en onroerende goederen verkrijgen of vervreemden en in rechte 
optreden.  
9.2. De ECB heeft tot taak erop toe te zien dat de bij artikel 127, leden 2, 3 en 5, van dat Verdrag 
aan het ESCB opgedragen taken worden uitgevoerd, hetzij door eigen werkzaamheden overeenkom ­
stig deze statuten hetzij via de nationale centrale banken overeenkomstig artikel 12.1 en artikel 14.  
9.3. Overeenkomstig artikel 129, lid 3, van dat Verdrag zijn de besluitvormende organen van de 
ECB de Raad van bestuur en de directie.  
Artikel 10  
De Raad van bestuur  
10.1. Overeenkomstig artikel 283, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie bestaat de Raad van bestuur uit de leden van de directie en de presidenten van de nationale 
centrale banken van de lidstaten die de euro als munt hebben.  
10.2. Ieder lid van de Raad van bestuur heeft één stem. Met ingang van de datum waarop het 
aantal leden van de Raad van bestuur meer dan 21 bedraagt, heeft ieder lid van de directie één stem. 
Het aantal presidenten met stemrecht bedraagt dan 15. De toewijzing en roulatie van deze stem ­
rechten geschiedt als volgt:  
— Met ingang van de datum waarop het aantal presidenten meer dan 15 en minder dan 22 
bedraagt, worden de presidenten bij twee groepen ingedeeld volgens de rangorde van de omvang 
van het aandeel van de lidstaat van de NCB in kwestie in het geaggregeerde bruto binnenlands 
product tegen marktprijzen en in de totale geaggregeerde balans van de monetaire financiële 
instellingen van de lidstaten die de euro als munt hebben. Het aandeel in het bruto binnenlands 
product tegen marktprijzen en in de totale geaggregeerde balans van de monetaire financiële 
instellingen krijgt een gewicht van respectievelijk 5/6 en 1/6. De eerste groep bestaat uit vijf 
presidenten en de tweede groep uit de overige presidenten. De frequentie van de stemrechten van 
de bij de eerste groep ingedeelde presidenten zal niet lager zijn dan voor de presidenten van de 
tweede groep. Onder voorbehoud van het in de vorige zin bepaalde, krijgt de eerste groep vier 
stemrechten toegewezen en de tweede groep elf stemrechten.  
— Met ingang van de datum waarop het aantal presidenten 22 bedraagt, worden de presidenten 
volgens een op basis van de voornoemde criteria vast gestelde rangorde bij drie groepen ingedeeld. 
De eerste groep bestaat uit vijf presidenten en krijgt vier stemrechten toegewezen. De tweede 
groep bestaat uit de helft van het totale aantal presidenten, waarbij iedere fractie naar boven 
wordt afgerond op het dichtstbijzijnde gehele getal, en krijgt acht stemrechten toegewezen. De 
derde groep bestaat uit de overige presidenten en krijgt drie stemrechten toegewezen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/233
— Binnen elke groep hebben de presidenten even lang stemrechten.  
— Op de berekening van het aandeel in het geaggregeerde bruto binnenlands product tegen markt ­
prijzen is artikel 29.2 van toepassing. De totale geaggregeerde balans van de monetaire financiële 
instellingen wordt overeenkomstig het ten tijde van de berekening in de Unie toepasselijke statistische kader, berekend.  
— Telkens wanneer het geaggregeerde bruto binnenlands product tegen markprijzen overeenkomstig 
artikel 29.3 wordt aangepast, dan wel telkens wanneer het aantal presidenten toeneemt, wordt overeenkomstig de voornoemde beginselen de omvang en/of de samenstelling van de groepen 
aangepast.  
— Met tweederde meerderheid van de leden, die al dan niet stemrecht hebben, neemt de Raad van 
bestuur alle voor de toepassing van voornoemde beginselen noodzakelijke maatregelen en kan 
besluiten de invoering van het roulatiesysteem uit te stellen tot het aantal presidenten meer dan 
18 bedraagt.  
Slechts persoonlijk aanwezige leden hebben stemrecht. In afwijking van deze regel kan in het in 
artikel 12.3 bedoelde reglement van orde worden bep aald dat leden van de Raad van bestuur hun 
stem via een teleconferentie kunnen uitbrengen. Dat reglement van orde bepaalt tevens, dat een lid 
van de Raad van bestuur dat langdurig verhinderd is de vergaderingen van de Raad van bestuur bij te 
wonen, een plaatsvervanger kan aanwijzen als lid van de Raad van bestuur.  
De bepalingen in de voorgaande paragrafen laten de stemrechten van alle leden van de Raad van 
bestuur, al dan niet met stemrecht, krachtens de artikelen 10.3, 40.2 en 40.3 onverlet.  
Tenzij in deze statuten anders is bepaald, besluit de Raad van bestuur met gewone meerderheid van 
de leden met stemrecht. Bij staking van stemmen brengt de president de beslissende stem uit.  
De Raad van bestuur kan alleen tot stemming overgaan, indien een quorum van tweederde van de 
leden met stemrecht aanwezig is. Indien het quorum niet aanwezig is, kan de president een buiten
­
gewone vergadering bijeenroepen waar besluiten kunnen worden genomen zonder inachtneming van 
het bovenbedoelde quorum.  
10.3. Voor alle besluiten die op grond van de artikelen 28, 29, 30, 32 en 33 dienen te worden 
genomen, worden de stemmen van de leden van de Raad van bestuur gewogen overeenkomstig de 
verdeling van het geplaatste kapitaal van de ECB onder de nationale centrale banken. Aan de 
stemmen van de directieleden wordt een gewicht van nul toegekend. Een besluit met gekwalificeerde 
meerderheid van stemmen wordt geacht te zijn aangenomen wanneer de stemmen voor het besluit 
ten minste twee derde van het geplaatste kapitaal van de ECB en ten minste de helft van de 
aandeelhouders vertegenwoordigen. Indien een president verhinderd is, mag hij een plaatsvervanger 
aanwijzen om zijn gewogen stem uit te brengen.  
10.4. De besprekingen van de vergaderingen zijn vertrouwelijk. De Raad van bestuur kan beslui ­
ten het resultaat van zijn beraadslagingen openbaar te maken.  
10.5. De Raad van bestuur vergadert ten minste tienmaal per jaar.NL C 83/234 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 11  
De directie  
11.1. Overeenkomstig artikel 283, lid 2, onder a), van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie bestaat de directie uit de president, de vice-president en vier andere leden.  
De leden vervullen hun taken voltijds. Geen lid mag een beroepswerkzaamheid al dan niet tegen 
beloning verrichten, tenzij van deze bepaling door de Raad van bestuur bij uitzondering afwijking is 
toegestaan.  
11.2. Overeenkomstig artikel 283, lid 2, onder b), van dat Verdrag worden de president, de vice- 
president en de overige leden van de directie met gekwalificeerde meerderheid van stemmen door de 
Europese Raad benoemd op aanbeveling van de Raad, die het Europees Parlement en de Raad van 
bestuur van de ECB vooraf heeft geraadpleegd; zij worden gekozen uit personen met een erkende 
reputatie en beroepservaring op monetair of bancair gebied.  
Zij worden voor een periode van acht jaar benoemd en zijn niet herbenoembaar.  
Alleen zij die de nationaliteit van één van de lidstaten bezitten, kunnen lid van de directie zijn.  
11.3. De arbeidsvoorwaarden van de leden van de directie, in het bijzonder hun salarissen, 
pensioenen en overige socialezekerheidsvoorzieningen, worden geregeld in overeenkomsten met de 
ECB en worden vastgesteld door de Raad van bestuur op voorstel van een commissie bestaande uit 
drie door de Raad van bestuur benoemde leden en drie door de Raad benoemde leden. De leden van de directie hebben geen stemrecht ten aanzien van de in dit lid bedoelde aangelegenheden.  
11.4. Op verzoek van de Raad van bestuur of van de directie kan een lid van de directie dat niet 
meer aan de eisen voor de uitoefening van zijn ambt voldoet of op ernstige wijze is tekortgeschoten, 
door het Hof van Justitie van zijn ambt ontheven worden verklaard.  
11.5. Ieder lid van de directie dat persoonlijk aanwezig is, heeft stemrecht en bezit daartoe één 
stem. Tenzij anders is bepaald, besluit de direct ie met gewone meerderheid van de uitgebrachte 
stemmen. Bij staking van stemmen brengt de president de beslissende stem uit. De stemprocedures 
worden vastgelegd in het in artikel 12.3 bedoelde reglement van orde.  
11.6. De directie draagt verantwoordelijkheid voor de lopende zaken van de ECB.
 
11.7. In elke vacature bij de directie wordt voorzien door de benoeming van een nieuw lid 
overeenkomstig artikel 11.2.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/235
Artikel 12  
Verantwoordelijkheden van de besluitvormende organen  
12.1. De Raad van bestuur stelt de richtsnoeren vast en neemt de besluiten die nodig zijn voor het 
vervullen van de bij de Verdragen en deze statuten aan het ESCB opgedragen taken. De Raad van 
bestuur formuleert het monetair beleid van de Unie, in voorkomend geval met inbegrip van besluiten met betrekking tot intermediaire monetaire doelstellingen, de belangrijkste rentetarieven en de liqui
­
diteitsvoorziening in het ESCB, en stelt de nodige richtsnoeren op voor de uitvoering ervan.  
De directie voert het monetair beleid uit overeenkomstig de richtsnoeren en besluiten van de Raad 
van bestuur en geeft daartoe de nodige instructies aan de nationale centrale banken. Tevens kunnen aan de directie bij besluit van de Raad van bestuur bepaalde bevoegdheden worden gedelegeerd.  
De ECB doet, voor zover zulks mogelijk en passend wordt geacht en onverminderd het bepaalde in 
dit artikel, een beroep op de nationale centrale banken voor de uitvoering van tot de taken van het 
ESCB behorende operaties.  
12.2. De directie is verantwoordelijk voor de voorbereiding van de vergaderingen van de Raad van 
bestuur.  
12.3. De Raad van bestuur neemt een reglement van orde aan waarin de interne organisatie van 
de ECB en haar besluitvormende organen wordt geregeld.  
12.4. De Raad van bestuur oefent de in artikel 4 bedoelde adviesfuncties uit.  
12.5. De Raad van bestuur neemt de in artikel 6 bedoelde besluiten.  
Artikel 13
 
De president  
13.1. De president of, bij diens afwezigheid, de vice-president zit de vergaderingen van de Raad 
van bestuur en van de directie van de ECB voor.  
13.2. Onverminderd artikel 38 vertegenwoordigt de president of de door hem aangewezen per ­
soon de ECB naar buiten toe.  
Artikel 14  
Nationale centrale banken  
14.1. Overeenkomstig artikel 131 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
waarborgt iedere lidstaat dat zijn nationale wetgeving, met inbegrip van de statuten van zijn nationale 
centrale bank verenigbaar is met de Verdragen en deze statuten.  
14.2. De statuten van de nationale centrale banken bepalen in het bijzonder dat de ambtstermijn 
van een president van een nationale centrale bank minimaal vijf jaar is.NL C 83/236 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Een president kan slechts van zijn ambt worden ontheven indien hij niet meer aan de eisen voor de 
uitoefening van zijn ambt voldoet of op ernstige wijze is tekortgeschoten. Tegen een besluit daartoe 
kan de betrokken president of de Raad van bestuur beroep instellen bij het Hof van Justitie wegens 
schending van de Verdragen of van bepalingen ter uitvoering daarvan. Het beroep moet worden ingesteld binnen twee maanden te rekenen, al naar het geval, vanaf de dag van bekendmaking van 
het besluit, vanaf de dag van kennisgeving ervan aan de verzoeker of, bij gebreke daarvan, vanaf de 
dag waarop de verzoeker er kennis van heeft gekregen.  
14.3. De nationale centrale banken maken een integrerend deel uit van het ESCB en handelen in 
overeenstemming met de richtsnoeren en instructies van de ECB. De Raad van bestuur neemt de nodige maatregelen teneinde te verzekeren dat aan de richtsnoeren en instructies van de ECB wordt 
voldaan, en eist dat hem alle benodigde informatie wordt verstrekt.  
14.4. De nationale centrale banken mogen andere functies vervullen dan die omschreven in deze 
statuten, tenzij de Raad van bestuur met een meerderheid van twee derde van de uitgebrachte 
stemmen vaststelt dat deze functies de doelstellingen en taken van het ESCB doorkruisen. Bedoelde 
functies worden onder verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid van de nationale centrale banken vervuld en worden niet geacht deel uit te maken van de functies van het ESCB.  
Artikel 15
 
Rapportageverplichtingen  
15.1. De ECB stelt, ten minste elk kwartaal, verslagen op over de werkzaamheden van het ESCB 
en maakt deze openbaar.  
15.2. Wekelijks wordt een geconsolideerd financieel overzicht van het ESCB openbaar gemaakt.  
15.3. Overeenkomstig artikel 284, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie stelt de ECB een jaarverslag over de werkzaamheden van het ESCB en over het monetair beleid 
in het afgelopen jaar en het lopende jaar op voor het Europees Parlement, de Raad en de Commissie, 
alsmede voor de Europese Raad.  
15.4. De in dit artikel bedoelde verslagen en overzichten worden aan belangstellenden gratis ter 
beschikking gesteld.  
Artikel 16  
Bankbiljetten  
Overeenkomstig artikel 128, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
heeft de Raad van bestuur het alleenrecht machtiging te geven tot de uitgifte van eurobankbiljetten 
binnen de Unie. De ECB en de nationale centrale banken mogen bankbiljetten uitgeven. De door de 
ECB en de nationale centrale banken uitgegeven bankbiljetten zijn de enige bankbiljetten die binnen 
de Unie de hoedanigheid van wettig betaalmiddel hebben.  
De ECB eerbiedigt zoveel mogelijk de bestaande gebruiken inzake de uitgifte en het ontwerp van 
bankbiljetten.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/237
HOOFDSTUK IV  
MONETAIRE FUNCTIES EN WERKZAAMHEDEN VAN HET ESCB  
Artikel 17  
Rekeningen aangehouden bij de ECB en de nationale centrale banken  
Teneinde hun werkzaamheden te kunnen verrichten, zijn de ECB en de nationale centrale banken 
gerechtigd rekeningen te openen ten behoeve van kredietinstellingen, openbare lichamen en andere 
marktpartijen, en activa, waaronder girale effecten, in onderpand te aanvaarden.  
Artikel 18  
Open markt- en krediettransacties  
18.1. Om de doelstellingen van het ESCB te kunnen verwezenlijken en de taken ervan te kunnen 
vervullen, mogen de ECB en de nationale centrale banken:  
— in de financiële markten opereren door aan- en verkoop, hetzij onvoorwaardelijk (contant en op 
termijn) hetzij onder beding van wederverkoop, respectievelijk wederaankoop, door het in lening geven of nemen van vorderingen en verhandelbaar papier, luidende in euro of andere valuta's, evenals van edele metalen;  
— krediettransacties verrichten met kredietinstellingen en andere marktpartijen, waarbij de verleende 
kredieten worden gedekt door toereikend onderpand.  
18.2. De ECB stelt de algemene grondslagen vast voor door haarzelf of de nationale centrale 
banken uit te voeren open markt- en krediettransacties, waaronder mede begrepen die voor de 
aankondiging van de voorwaarden waaronder zij bereid zijn dergelijke transacties aan te gaan.  
Artikel 19
 
Minimumreserves  
19.1. Behoudens artikel 2 kan de ECB eisen dat in de lidstaten gevestigde kredietinstellingen met 
het oog op de doelstellingen van het monetair beleid op rekeningen bij de ECB en nationale centrale banken bepaalde minimumreserves aanhouden. De Raad van bestuur kan voorschriften omtrent de 
berekening en vaststelling van de verplichtingen inzake minimumreserves vaststellen. Indien aan deze 
voorschriften niet wordt voldaan, is de ECB gerechtigd boeterente te heffen alsmede andere sancties 
met een vergelijkbaar effect op te leggen.
 
19.2. Voor de toepassing van dit artikel stelt de Raad volgens de procedure van artikel 41 de 
grondslag voor de minimumreserves en de maximaal toelaatbare ratio's tussen die reserves en hun grondslag vast, alsook passende sancties bij niet-naleving.NL C 83/238 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 20  
Andere instrumenten van monetair beleid  
De Raad van bestuur kan, bij meerderheid van twee derde van de uitgebrachte stemmen, met 
inachtneming van artikel 2 besluiten tot het gebruik van alle andere door hem passend geachte 
instrumenten van monetair beleid.  
De Raad stelt, overeenkomstig de procedure van artikel 41, de reikwijdte van deze instrumenten vast, 
indien zij verplichtingen voor derden meebrengen.  
Artikel 21  
Transacties met openbare lichamen  
21.1. Overeenkomstig artikel 123 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
is het de ECB en de nationale centrale banken verboden voorschotten in rekening-courant of andere 
kredietfaciliteiten te verlenen ten behoeve van instellin gen, organen of instanties van de Unie, centrale 
overheden, regionale, lokale of andere overheden, overheidsinstanties, andere publiekrechtelijke licha ­
men of openbare bedrijven van de lidstaten; ook het rechtstreeks van hen kopen van schuldbewijzen 
door de ECB of de nationale centrale banken is verboden.  
21.2. De ECB en de nationale centrale banken mogen optreden als fiscaal agent voor de in 
artikel 21.1 bedoelde lichamen.  
21.3. De bepalingen van dit artikel zijn niet van toepassing op kredietinstellingen die in handen 
van de overheid zijn en waaraan in het kader van de liquiditeitsvoorziening door de centrale banken 
dezelfde behandeling door de nationale centrale banken en de ECB wordt gegeven als aan particuliere 
kredietinstellingen.  
Artikel 22  
Verrekenings- en betalingssystemen  
De ECB en de nationale centrale banken zijn gerechtigd faciliteiten ter beschikking te stellen en de 
ECB kan verordeningen vaststellen ter verzekering van doelmatige en deugdelijke verrekenings- en 
betalingssystemen binnen de Unie en met andere landen.  
Artikel 23  
Externe werkzaamheden  
De ECB en de nationale centrale banken mogen:  
— betrekkingen aangaan met centrale banken en financiële instellingen in andere landen en, waar 
passend, met internationale organisaties;  
— zowel contant als op termijn alle soorten deviezen en edele metalen kopen en verkopen. Het 
begrip deviezen omvat effecten en alle overige activa luidende in de valuta van enig land of in 
rekeneenheden, ongeacht de vorm waarin zij worden aangehouden;NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/239
— de in dit artikel bedoelde activa aanhouden en beheren;  
— alle soorten bancaire transacties verrichten met derde landen en internationale organisaties, waar ­
onder mede begrepen het verstrekken en opnemen van leningen.  
Artikel 24  
Overige werkzaamheden  
Naast de uit hun taken voortvloeiende werkzaamheden, mogen de ECB en de nationale centrale 
banken werkzaamheden verrichten voor eigen administratieve doeleinden en ten behoeve van hun 
personeel.  
HOOFDSTUK V  
BEDRIJFSECONOMISCH TOEZICHT  
Artikel 25  
Bedrijfseconomisch toezicht  
25.1. De ECB kan adviezen uitbrengen aan en worden geraadpleegd door de Raad, de Commissie 
en de bevoegde autoriteiten van de lidstaten omtrent de reikwijdte en de tenuitvoerlegging van de 
wetgeving van de Unie met betrekking tot het bedrijfseconomisch toezicht op kredietinstellingen en 
de stabiliteit van het financiële stelsel.  
25.2. Overeenkomstig een verordening van de Raad krachtens artikel 127, lid 6, van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie, kan de ECB specifieke taken vervullen betreffende het 
beleid op het gebied van het bedrijfseconomisch toezicht op kredietinstellingen en andere financiële 
instellingen, met uitzondering van verzekeringsondernemingen.  
HOOFDSTUK VI  
FINANCIËLE BEPALINGEN OMTRENT HET ESCB  
Artikel 26  
Financiële rekeningen  
26.1. Het boekjaar van de ECB en de nationale centrale banken begint op de eerste dag van 
januari en eindigt op de laatste dag van december.  
26.2. De jaarrekening van de ECB wordt door de directie opgesteld in overeenstemming met de 
door de Raad van bestuur vastgelegde grondslagen. De jaarrekening wordt door de Raad van bestuur 
vastgesteld en vervolgens gepubliceerd.  
26.3. Voor analytische en operationele doeleinden stelt de directie een geconsolideerde balans van 
het ESCB op, welke de van het ESCB deel uitmakende activa en passiva van de nationale centrale banken omvat.NL C 83/240 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
26.4. Voor de toepassing van dit artikel stelt de Raad van bestuur de nodige regels vast ter 
standaardisatie van de financiële administratie en verslaglegging van de door de nationale centrale 
banken uitgevoerde werkzaamheden.  
Artikel 27  
Accountantscontrole  
27.1. De rekeningen van de ECB en de nationale centrale banken worden gecontroleerd door 
onafhankelijke externe accountants die op aanbeveling van de Raad van bestuur zijn aanvaard door 
de Raad. De accountants zijn zonder voorbehoud bevoegd alle boeken en rekeningen van de ECB en 
de nationale centrale banken te onderzoeken en volledig te worden geïnformeerd over hun verrich ­
tingen.  
27.2. De bepalingen van artikel 287 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie zijn uitsluitend van toepassing op een doelmatigheidscontrole van de ECB.  
Artikel 28  
Kapitaal van de ECB  
28.1. Het kapitaal van de ECB bedraagt 5 000 miljoen EUR. Het kapitaal kan worden verhoogd 
met bedragen die worden bepaald door de Raad van bestuur met de gekwalificeerde meerderheid van 
stemmen die is voorgeschreven in artikel 10.3, binnen de grenzen en onder de voorwaarden die door 
de Raad volgens de procedure van artikel 41 worden vastgesteld.  
28.2. De enige inschrijvers op het kapitaal van de ECB en de enige aandeelhouders van de ECB 
zijn de nationale centrale banken. De inschrijving op het kapitaal geschiedt volgens de overeenkom ­
stig artikel 29 vastgestelde sleutel.  
28.3. De Raad van bestuur bepaalt met de in artikel 10.3 voorgeschreven gekwalificeerde meer ­
derheid van stemmen in hoeverre en in welke vorm het kapitaal moet worden gestort.  
28.4. Onder voorbehoud van artikel 28.5 mogen de aandelen van de nationale centrale banken in 
het geplaatste kapitaal van de ECB niet worden overgedragen, verpand of in beslag genomen.  
28.5. Indien de in artikel 29 genoemde sleutel wordt aangepast, dragen de nationale centrale 
banken onderling aandelen in het kapitaal over in die mate dat de verdeling van de aandelen 
overeenkomt met de aangepaste sleutel. De Raad van bestuur stelt de modaliteiten en voorwaarden 
voor een dergelijke overdracht vast.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/241
Artikel 29  
Verdeelsleutel voor de inschrijving op het kapitaal  
29.1. De verdeelsleutel voor de inschrijving op het kapitaal van de ECB, die voor het eerst is 
vastgesteld in 1998, bij de oprichting van het ESCB, wordt vastgesteld door aan elke nationale 
centrale bank een weging in deze sleutel toe te kennen die gelijk is aan de som van:  
— 50 % van het aandeel van de lidstaat in kwestie in de bevolking van de Unie tijdens het voor ­
laatste jaar voorafgaand aan de oprichting van het ESCB;  
— 50 % van het aandeel van de lidstaat in kwestie in het bruto binnenlands product van de Unie 
tegen marktprijzen, als vastgesteld tijdens de vijf jaar voorafgaande aan het voorlaatste jaar vóór de oprichting van het ESCB.  
De percentages worden naar onder of naar boven afgerond op het kleinste veelvoud van 0,0001 %.  
29.2. De voor de toepassing van dit artikel benodigde statistieken worden, overeenkomstig de 
door de Raad volgens de procedure van artikel 41 vastgestelde regels, verstrekt door de Commissie.  
29.3. De aan de nationale centrale banken toegekende wegingen worden na de oprichting van het 
ESCB om de vijf jaar aangepast naar analogie van de bepalingen van artikel 29.1. De aangepaste 
sleutel geldt met ingang van de eerste dag van het daaropvolgende jaar.  
29.4. De Raad van bestuur treft alle andere maatregelen die voor de toepassing van dit artikel 
nodig zijn.  
Artikel 30
 
Overdracht van externe reserves aan de ECB  
30.1. Onverminderd artikel 28 wordt de ECB door de nationale centrale banken tot een bedrag 
van 50 000 miljoen euro gedoteerd met externe reserves, uitgezonderd valuta's van de lidstaten, 
euro's, reserveposities in het IMF en bijzondere trekkingsrechten. De Raad van bestuur besluit om ­
trent het door de ECB na haar oprichting op te roepen deel en de op latere tijdstippen op te roepen 
bedragen. De ECB is ten volle gerechtigd om de aan haar overgedragen externe reserves aan te 
houden en te beheren en voor de in deze statuten omschreven doeleinden te gebruiken.  
30.2. De bijdragen van iedere nationale centrale bank worden vastgesteld in verhouding tot haar 
aandeel in het geplaatste kapitaal van de ECB.  
30.3. Aan iedere nationale centrale bank wordt door de ECB een vordering toegekend ter grootte 
van haar bijdrage. De Raad van bestuur bepaalt de denominatie en de rentevergoeding van dergelijke 
vorderingen.  
30.4. Verdere stortingen van externe reserves boven de in artikel 30.1 gestelde grens kunnen, 
overeenkomstig artikel 30.2, door de ECB worden opgeroepen, binnen de grenzen en onder de 
voorwaarden die door de Raad volgens de procedure van artikel 41 worden vastgesteld.NL C 83/242 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
30.5. De ECB is gemachtigd reserveposities in het IMF en bijzondere trekkingsrechten aan te 
houden en te beheren, en te voorzien in het poolen van deze activa.  
30.6. De Raad van bestuur treft alle andere maatregelen die voor de toepassing van dit artikel 
nodig zijn.  
Artikel 31  
Door nationale centrale banken aangehouden externe reserves  
31.1. Het is de nationale centrale banken toegestaan transacties te verrichten ter voldoening aan 
hun verplichtingen jegens internationale organisaties overeenkomstig artikel 23.  
31.2. Alle overige transacties in externe reserves die nog door de nationale centrale banken 
worden aangehouden na de overdrachten bedoeld in artikel 30, en transacties van lidstaten met 
hun werksaldi in buitenlandse valuta's behoeven, bove n een in het kader van artikel 31.3 vast te 
stellen grens, de goedkeuring van de ECB teneinde overeenstemming met het wisselkoersbeleid en het 
monetair beleid van de Unie te verzekeren.  
31.3. De Raad van bestuur vaardigt richtsnoeren uit teneinde dergelijke transacties te vergemak ­
kelijken.  
Artikel 32  
Toedeling van monetaire inkomsten van de nationale centrale banken  
32.1. De inkomsten die de nationale centrale banken bij de uitoefening van de monetaire beleids ­
taken van het ESCB verkrijgen (hierna „monetaire inkomsten” te noemen) worden aan het einde van 
elk boekjaar volgens de onderstaande bepalingen toegedeeld.  
32.2. De monetaire inkomsten van elke nationale centrale bank zijn gelijk aan de jaarinkomsten 
die zij verkrijgt uit de activa die worden aangehouden als tegenwaarde voor de in omloop zijnde 
bankbiljetten en de verplichtingen jegens kredietinstellingen uit hoofde van deposito's. Deze activa 
worden door de nationale centrale banken geoormerkt volgens door de Raad van bestuur vast te 
stellen richtsnoeren.  
32.3. Indien de Raad van bestuur na de invoering van de euro van oordeel is dat de balansindeling 
van de nationale centrale banken de toepassing van artikel 32.2 niet mogelijk maakt, kan hij met gewone meerderheid van stemmen besluiten dat de monetaire inkomsten, in afwijking van 
artikel 32.2, gedurende een periode van ten hoogste vijf jaar volgens een alternatieve methode 
worden bepaald.  
32.4. Op het bedrag van de monetaire inkomsten van elke nationale centrale bank worden de 
rentelasten in mindering gebracht die door de betr okken centrale bank zijn betaald over de ver
­
plichtingen jegens kredietinstellingen uit hoofde van deposito's overeenkomstig artikel 19.  
De Raad van bestuur kan besluiten dat de nationale centrale banken worden vergoed voor de in 
verband met de uitgifte van bankbiljetten gemaakte kosten of, in uitzonderlijke omstandigheden, 
voor specifieke verliezen in verband met de monetaire beleidsoperaties die voor het ESCB zijn 
verricht. De vergoeding geschiedt in een door de Raad van bestuur passend geachte vorm; deze 
bedragen kunnen met de monetaire inkomsten van de nationale centrale banken worden verrekend.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/243
32.5. De som van de monetaire inkomsten van de nationale centrale banken wordt aan de 
nationale centrale banken toegedeeld naar rato van hun gestorte aandeel in het kapitaal van de 
ECB, behoudens een eventueel besluit van de Raad van bestuur overeenkomstig artikel 33.2.  
32.6. De verrekening en de afwikkeling van de saldi afkomstig van de toedeling van de monetaire 
inkomsten worden door de ECB verricht overeenkomstig de door de Raad van bestuur vastgestelde 
richtsnoeren.  
32.7. De Raad van bestuur treft alle andere maatregelen die voor de toepassing van dit artikel 
nodig zijn.  
Artikel 33  
Toedeling van nettowinst en verlies van de ECB  
33.1. De nettowinst van de ECB wordt in de onderstaande volgorde overgedragen:  
a) een door de Raad van bestuur vast te stellen bedrag, dat niet meer dan 20 % van de nettowinst 
mag bedragen, wordt naar het algemeen reservefonds overgedragen tot een maximum van 100 % van het kapitaal;  
b) de resterende nettowinst wordt onder de aandeelhouders van de ECB verdeeld naar rato van hun 
gestorte aandelen.  
33.2. In geval van een verlies van de ECB wordt het tekort gedekt uit het algemeen reservefonds 
van de ECB en, indien nodig, bij besluit van de Raad van bestuur, door de monetaire inkomsten van het betrokken boekjaar, naar rato en tot beloop van de bedragen die overeenkomstig artikel 32.5 aan de nationale centrale banken zijn toegedeeld.
 
HOOFDSTUK VII  
ALGEMENE BEPALINGEN  
Artikel 34  
Regelgevende bevoegdheden  
34.1. Overeenkomstig artikel 132 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
zal de ECB: 
— verordeningen vaststellen voor zover nodig voor de uitvoering van de taken omschreven in 
artikel 3.1, eerste streepje, artikel 19.1, artikel 22 of artikel 25.2, alsmede in de gevallen die worden bepaald in de in artikel 41 bedoelde besluiten van de Raad;  
— de besluiten vaststellen die nodig zijn voor de uitvo ering van de bij de Verdragen en de statuten 
aan het ESCB opgedragen taken;  
— aanbevelingen doen en adviezen uitbrengen.
 
34.2. De ECB kan besluiten haar besluiten, aanbevelingen en adviezen openbaar te maken.NL C 83/244 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
34.3. Binnen de grenzen en onder de voorwaarden die door de Raad volgens de procedure van 
artikel 41 van de statuten worden vastgesteld, is de ECB gerechtigd om ondernemingen boeten en 
dwangsommen op te leggen bij niet-naleving van de verplichtingen krachtens haar verordeningen en 
besluiten.  
Artikel 35  
Toetsing door de rechter en aanverwante aangelegenheden  
35.1. De handelingen en nalatigheden van de ECB zijn onderworpen aan toetsing en uitlegging 
door het Hof van Justitie van de Europese Unie in de gevallen en onder de voorwaarden vastgesteld 
in de Verdragen. De ECB kan gerechtelijke procedures aanspannen in de gevallen en onder de 
voorwaarden vastgesteld in de Verdragen.  
35.2. Geschillen tussen de ECB, enerzijds, en haar crediteuren, debiteuren of andere personen, 
anderzijds, worden beslecht door de bevoegde nationale rechters, tenzij het Hof van Justitie van de 
Europese Unie bevoegd is om uitspraak te doen.  
35.3. De ECB is onderworpen aan de in artikel 340 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie omschreven aansprakelijkheidsregeling. De nationale centrale banken zijn aanspra ­
kelijk volgens hun onderscheiden nationale wetgevingen.  
35.4. Het Hof van Justitie van de Europese Unie is bevoegd uitspraak te doen krachtens een 
arbitragebeding vervat in een door of namens de ECB gesloten publiekrechtelijke of privaatrechtelijke 
overeenkomst.  
35.5. Het besluit van de ECB om een procedure bij het Hof van Justitie van de Europese Unie in te 
stellen, wordt door de Raad van bestuur genomen.  
35.6. Het Hof van Justitie van de Europese Unie is bevoegd uitspraak te doen in geschillen 
betreffende de nakoming door de nationale centrale banken van de verplichtingen die voor hen 
uit de Verdragen en uit deze statuten voortvloeien. Indien de ECB van oordeel is dat een nationale 
centrale bank een van de krachtens deze statuten op haar rustende verplichtingen niet is nagekomen, 
brengt zij dienaangaande een met redenen omkleed advies uit na de betrokken nationale centrale 
bank in de gelegenheid te hebben gesteld haar opmerkingen te maken. Indien de betrokken nationale centrale bank dit advies niet binnen de door de ECB gestelde termijn opvolgt, kan de ECB de zaak 
aanhangig maken bij het Hof van Justitie van de Europese Unie.  
Artikel 36
 
Personeel  
36.1. De Raad van bestuur stelt op voorstel van de directie de arbeidsvoorwaarden van het 
personeel van de ECB vast.  
36.2. Het Hof van Justitie van de Europese Unie is, binnen de grenzen en onder de voorwaarden 
die zijn vastgesteld in de arbeidsvoorwaarden, bevoegd ter zake van geschillen tussen de ECB en haar 
personeelsleden.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/245
Artikel 37  (oud artikel 38)  
Beroepsgeheim  
37.1. Leden van de bestuursorganen en personeelsleden van de ECB en de nationale centrale 
banken zijn gehouden, ook na beëindiging van hun taken, inlichtingen die naar hun aard onder 
de geheimhoudingsplicht vallen, niet openbaar te maken.  
37.2. Personen die toegang hebben tot gegevens welke vallen onder wetgeving van de Unie 
waarbij een geheimhoudingsplicht wordt opgelegd, zijn aan die wetgeving onderworpen.  
Artikel 38  (oud artikel 39)  
Tekenbevoegdheid  
De ECB wordt tegenover derden in rechte verbonden door de president of door twee leden van de 
directie of door de handtekeningen van twee personeelsleden van de ECB die door de president naar 
behoren zijn gemachtigd om namens de ECB te tekenen.  
Artikel 39  (oud artikel 40)  
Voorrechten en immuniteiten  
De ECB geniet op het grondgebied van de lidstaten de voorrechten en immuniteiten die nodig zijn 
voor de vervulling van haar taken, overeenkomstig de bepalingen van het Protocol betreffende de 
voorrechten en immuniteiten van de Europese Unie.  
HOOFDSTUK VIII  
WIJZIGING VAN DE STATUTEN EN AANVULLENDE WETGEVING  
Artikel 40  (oud artikel 41)  
Vereenvoudigde wijzigingsprocedure  
40.1. Overeenkomstig artikel 129, lid 5, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie kunnen de artikelen 5.1, 5.2, 5.3, 17, 18, 19.1, 22, 23, 24, 26, 32.2, 32.3, 32.4, 32.6, 33.1 a) 
en 36 door het Europees Parlement en de Raad volgens de gewone wetgevingsprocedure, hetzij op 
aanbeveling van de ECB en na raadpleging van de Commissie, hetzij op voorstel van de Commissie 
en na raadpleging van de ECB, worden gewijzigd.  
40.2 Artikel 10.2 kan bij besluit van de Europese Raad, met eenparigheid van stemmen, hetzij op 
aanbeveling van de Europese Centrale Bank en na raadpleging van het Europees Parlement en de Commissie, hetzij op aanbeveling van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement 
en de Europese Centrale Bank, worden gewijzigd. De wijzigingen treden pas in werking nadat zij 
door de lidstaten overeenkomstig hun onderscheiden grondwettelijke bepalingen zijn goedgekeurd.NL C 83/246 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
40.3. Tot een aanbeveling van de ECB uit hoofde van dit artikel dient in de Raad van bestuur met 
eenparigheid van stemmen te worden besloten.  
Artikel 41  (oud artikel 42)  
Aanvullende wetgeving  
Overeenkomstig artikel 129, lid 6, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
stelt de Raad, hetzij op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement en 
de ECB, hetzij op aanbeveling van de ECB en na raadpleging van het Europees Parlement en de 
Commissie, de in de artikelen 4, 5.4, 19.2, 20, 28.1, 29.2, 30.4 en 34.3 bedoelde bepalingen vast.  
HOOFDSTUK IX  
OVERGANGSBEPALINGEN EN ANDERE BEPALINGEN VOOR HET ESCB  
Artikel 42  (oud artikel 43)  
Algemene bepalingen  
42.1. Een derogatie als bedoeld in artikel 139 van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie, brengt mee dat voor de betrokken lidstaat uit de volgende artikelen van deze statuten geen rechten of verplichtingen voortvloeien: 3, 6, 9.2, 12.1, 14.3, 16, 18, 19, 20, 22, 23, 26.2, 27, 30, 31, 32, 33, 34 en 49.  
42.2. De centrale banken van de lidstaten met een derogatie als bedoeld in artikel 139 van dat 
Verdrag behouden hun bevoegdheden op het gebied van het monetair beleid overeenkomstig de 
nationale wetgeving.  
42.3. Overeenkomstig artikel 139 van dat Verdrag wordt lidstaten gelezen als lidstaten die de euro 
als munt hebben in de volgende artikelen van deze statuten: 3, 11.2 en 19.  
42.4. Nationale centrale banken wordt gelezen als centrale banken van de lidstaten die de euro als 
munt hebben in de volgende artikelen van deze statuten: 9.2, 10.2, 10.3, 12.1, 16, 17, 18, 22, 23, 
27, 30, 31, 32, 33.2 en 49.  
42.5. Aandeelhouders wordt gelezen als centrale banken van de lidstaten die de euro als munt 
hebben in artikel 10.3 en artikel 33.1.
 
42.6. Het geplaatste kapitaal van de ECB wordt gelezen als het kapitaal van de ECB dat is geplaatst 
bij de centrale banken van de lidstaten die de euro als munt hebben in artikel 10.3 en artikel 30.2.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/247
Artikel 43  (oud artikel 44)  
Overgangstaken van de ECB  
De ECB neemt de voormalige taken van het EMI bedoeld in artikel 141, lid 2, van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie over die na de invoering van de euro wegens de 
derogaties van een of meer lidstaten nog moeten worden vervuld.  
De ECB verstrekt advies bij de voorbereiding van het intrekken van de derogaties bedoeld in 
artikel 140 van dat Verdrag.  
Artikel 44  (oud artikel 45)  
De Algemene Raad van de ECB  
44.1. Onverminderd artikel 129, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie, wordt de Algemene Raad opgericht als derde besluitvormend orgaan van de ECB.  
44.2. De Algemene Raad bestaat uit de president en de vice-president van de ECB en de presi ­
denten van de nationale centrale banken. De overige leden van de directie mogen zonder stemrecht deelnemen aan vergaderingen van de Algemene Raad.  
44.3. De verantwoordelijkheden van de Algemene Raad zijn volledig opgesomd in artikel 46.  
Artikel 45
 (oud artikel 46)  
Reglement van orde van de Algemene Raad  
45.1. De president of bij diens afwezigheid, de vice-president van de ECB zit de vergaderingen van 
de Algemene Raad van de ECB voor.  
45.2. De voorzitter van de Raad en een lid van de Commissie mogen zonder stemrecht deel ­
nemen aan vergaderingen van de Algemene Raad.  
45.3. De president bereidt de vergaderingen van de Algemene Raad voor.  
45.4. In afwijking van artikel 12.3 neemt de Algemene Raad zijn reglement van orde aan.  
45.5. Het secretariaat van de Algemene Raad wordt verzorgd door de ECB.  
Artikel 46  (oud artikel 47)  
Verantwoordelijkheden van de Algemene Raad  
46.1. De Algemene Raad  
— voert de in artikel 43 bedoelde taken uit;  
— verleent medewerking aan de adviesfuncties bedoeld in artikel 4 en artikel 25.1.NL C 83/248 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
46.2. De Algemene Raad verleent medewerking aan:  
— het verzamelen van statistische gegevens als bedoeld in artikel 5;  
— de rapportageactiviteiten van de ECB als bedoeld in artikel 15;  
— het opstellen van de regels bedoeld in artikel 26.4, die nodig zijn voor de toepassing van 
artikel 26;  
— het treffen van alle andere maatregelen bedoeld in artikel 29.4, die nodig zijn voor de toepassing 
van artikel 29;  
— het vaststellen van de arbeidsvoorwaarden van het personeel van de ECB bedoeld in artikel 36.  
46.3. De Algemene Raad verleent medewerking aan de nodige voorbereidingen voor het onher ­
roepelijk vaststellen van de wisselkoersen van de valuta’s van de lidstaten met een derogatie ten 
opzichte van de euro, bedoeld in artikel 140, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie.  
46.4. De Algemene Raad wordt door de president van de ECB in kennis gesteld van de besluiten 
van de Raad van bestuur.  
Artikel 47  (oud artikel 48)  
Overgangsbepalingen voor het kapitaal van de ECB  
Overeenkomstig artikel 29.1 wordt aan elke nationale centrale bank een weging toegekend in de 
sleutel voor inschrijving op het kapitaal van de ECB. In afwijking van artikel 28.3 storten de centrale 
banken van de lidstaten met een derogatie het kapitaal waarop zij hebben ingeschreven niet, tenzij de 
Algemene Raad met een gekwalificeerde meerderheid die ten minste twee derde van het geplaatste 
kapitaal van de ECB en ten minste de helft van de aandeelhouders vertegenwoordigt, besluit dat een 
minimaal percentage moet worden gestort als bijdrage aan de bedrijfskosten van de ECB.  
Artikel 48  (oud artikel 49)  
Latere storting van kapitaal, reserves en voorzieningen van de ECB  
48.1. De centrale bank van een lidstaat waarvan de derogatie is ingetrokken, stort haar aandeel in 
het kapitaal van de ECB ten belope van hetzelfde percentage als de andere centrale banken van de 
lidstaten die de euro als munt hebben en draagt overeenkomstig artikel 30.1 externe reserves aan de 
ECB over. Het over te dragen bedrag wordt bepaald door de Euro-waarde tegen lopende wissel ­
koersen van de reeds overeenkomstig artikel 30.1 aan de ECB overgedragen externe reserves te 
vermenigvuldigen met de ratio tussen het aantal aandelen waarop de betrokken nationale centrale 
bank heeft ingeschreven en het aantal aandelen dat de andere nationale centrale banken al hebben 
volgestort.  
48.2. Behalve de storting die overeenkomstig artikel 48.1 moet worden verricht, draagt de be ­
trokken centrale bank bij tot de reserves van de ECB, tot de voorzieningen die met reserves zijn 
gelijkgesteld, en tot het bedrag dat nog moet worden toegerekend aan de reserves en voorzieningen 
overeenkomstig het saldo van de winst- en verliesrekening per 31 december van het jaar voorafgaandNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/249
aan de intrekking van de derogatie. De verschuldigde bijdrage wordt bepaald door het bedrag van de 
reserves, als hierboven omschreven en als voorkomend op de goedgekeurde balans van de ECB, te 
vermenigvuldigen met de ratio tussen het aantal aandelen waarop de betrokken centrale bank heeft 
ingeschreven en het aantal aandelen dat de andere centrale banken al hebben volgestort.  
48.3. Zodra één of meer landen lidstaat worden en hun respectieve nationale centrale banken deel 
gaan uitmaken van het ESCB, worden het geplaatste kapitaal van de ECB en het plafond voor de 
externe reserves welke aan de ECB mogen worden overgedragen, automatisch verhoogd. De ver ­
hoging wordt bepaald door de op dat ogenblik geldende bedragen te vermenigvuldigen met de ratio 
tussen de weging, in het kader van de uitgebreide verdeelsleutel voor de inschrijving op het kapitaal, 
van de toetredende nationale centrale banken in kwestie enerzijds en die van de nationale centrale banken die reeds deel uitmaken van het ESCB anderzijds. De weging van elke nationale centrale bank in de kapitaalsleutel wordt berekend naar analogie van artikel 29, lid 1, en in overeenstemming met 
artikel 29, lid 2. De referentieperioden voor de statische gegevens zijn gelijk aan die welke zijn 
toegepast voor de laatste vijfjaarlijkse aanpassing van de wegingen krachtens artikel 29, lid 3.  
Artikel 49
 (oud artikel 52)  
Inwisseling van bankbiljetten in valuta's van de lidstaten  
Na de onherroepelijke vaststelling van de wisselkoersen overeenkomstig artikel 140, lid 3, van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, treft de Raad van bestuur de noodzakelijke 
maatregelen om te verzekeren dat bankbiljetten luidende in valuta's met onherroepelijk vastgestelde 
wisselkoersen door de nationale centrale banken worden ingewisseld tegen hun respectieve pari- waarden.  
Artikel 50
 (oud artikel 53)  
Toepasselijkheid van de overgangsbepalingen  
Indien en zolang er nog lidstaten zijn met een derogatie, zijn de artikelen 42 tot en met 47 van 
toepassing.NL C 83/250 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 5)  
BETREFFENDE DE STATUTEN VAN 
DE EUROPESE INVESTERINGSBANK  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
WENSENDE, de in artikel 308 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
bedoelde statuten van de Europese Investeringsbank vast te stellen,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag 
betreffende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie zijn 
gehecht:  
Artikel 1  
De Europese Investeringsbank welke bij artikel 308 van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie is ingesteld, hierna te noemen de „Bank”, wordt opgericht, oefent haar functies uit en verricht haar werkzaamheden overeenkomstig de bepalingen van de Verdragen en van deze statuten.  
Artikel 2  
De taak van de Bank is in artikel 309 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
omschreven. 
Artikel 3  
Overeenkomstig artikel 308 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie zijn de 
lidstaten de leden van de Bank.  
Artikel 4  
1. Het kapitaal van de Bank bedraagt 232 392 989 000 EUR, waarin door de lidstaten voor de 
volgende bedragen wordt deelgenomen:
 
Duitsland  37 578 019 000  
Frankrijk  37 578 019 000  
Italië  37 578 019 000  
Verenigd Koninkrijk  37 578 019 000  
Spanje 22 546 811 500  
België 10 416 365 500  
Nederland  10 416 365 500  
Zweden  6 910 226 000  
Denemarken  5 274 105 000  
Oostenrijk  5 170 732 500  
Polen 4 810 160 500  
Finland  2 970 783 000NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/251
Griekenland  2 825 416 500  
Portugal  1 820 820 000  
Tsjechië 1 774 990 500  
Hongarije  1 679 222 000  
Ierland  1 318 525 000  
Roemenië  1 217 626 000  
Slowakije  604 206 500  
Slovenië  560 951 500  
Bulgarije  410 217 500  
Litouwen  351 981 000  
Luxemburg  263 707 000  
Cyprus 258 583 500  
Letland  214 805 000  
Estland  165 882 000  
Malta 98 429 500 
De lidstaten zijn ten hoogste aansprakelijk tot he t nog niet gestorte bedrag van hun aandeel in het 
geplaatste kapitaal.  
2. De toelating van een nieuw lid brengt verhoging van het geplaatste kapitaal mede, overeen ­
komende met de inbreng van het nieuwe lid.  
3. De Raad van gouverneurs kan met eenparigheid van stemmen tot een verhoging van het 
geplaatste kapitaal besluiten.  
4. Het aandeel der leden in het geplaatste kapitaal kan gecedeerd noch verpand worden en is niet 
vatbaar voor beslag.  
Artikel 5  
1. Het geplaatste kapitaal wordt door de lidstaten gestort ten belope van gemiddeld 5 % van de in 
artikel 4, lid 1, omschreven bedragen.  
2. In geval van verhoging van het geplaatste kapitaal, stelt de Raad van gouverneurs met een ­
parigheid van stemmen het percentage vast dat moet worden gestort alsmede de wijze van storting. 
Storting in contanten geschiedt uitsluitend in euro.  
3. De Raad van bewind kan de storting van het resterende deel van het geplaatste kapitaal 
verlangen, voor zover dit noodzakelijk is om aan de verplichtingen van de Bank te voldoen.  
Storting geschiedt door elke lidstaat in verhouding tot zijn aandeel in het geplaatste kapitaal.NL C 83/252 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 6  
(oud artikel 8)  
De Bank wordt bestuurd en beheerd door een Raad van gouverneurs, een Raad van bewind en een 
directie.  
Artikel 7  
(oud artikel 9)  
1. De Raad van gouverneurs bestaat uit de door de lidstaten aangewezen ministers.  
2. De Raad van gouverneurs stelt de algemene richtlijnen vast met betrekking tot de krediet ­
politiek van de Bank, overeenkomstig de doelstellingen van de Unie.  
Hij ziet erop toe dat deze richtlijnen worden opgevolgd.  
3. Bovendien geldt voor de Raad van gouverneurs het volgende:  
a) hij besluit tot verhoging van het geplaatste kapitaal in overeenstemming met artikel 4, lid 3, en 
met artikel 5, lid 2;  
b) hij stelt, ter fine van artikel 9, lid 1, vast volgens welke beginselen financieringsverrichtingen door 
de Bank in het kader van haar taak geschieden;  
c) hij oefent de bevoegdheden uit welke in de artikelen 9 en 11 voor de benoeming en het ambts ­
halve ontslaan der leden van de Raad van bewind en van de directie, alsmede in artikel 11, lid 1, 
tweede alinea, zijn genoemd;  
d) hij besluit overeenkomstig artikel 16, lid 1, tot financiering van investeringsverrichtingen die 
geheel of gedeeltelijk buiten het grondgebied van de lidstaten zullen worden gedaan;  
e) hij keurt het door de Raad van bewind opgestelde jaarverslag goed;  
f) hij keurt de jaarbalans alsmede de winst- en verliesrekening goed;  
g) hij oefent de overige op grond van deze statuten verleende bevoegdheden uit;  
h) hij keurt het reglement van orde van de Bank goed.  
4. De Raad van gouverneurs is bevoegd om met eenparigheid van stemmen, in het kader van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en van deze statuten, alle besluiten te nemen 
met betrekking tot de schorsing van de werkzaamheden van de Bank en met betrekking tot haar 
eventuele liquidatie.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/253
Artikel 8  
(oud artikel 10)  
Voor zover in deze statuten niet anders is bepaald, worden de besluiten van de Raad van gouverneurs 
met meerderheid van de stemmen zijner leden genomen. Deze meerderheid moet ten minste 50 % 
van het geplaatste kapitaal vertegenwoordigen.  
Een gekwalificeerde meerderheid wordt gevormd door achttien stemmen en 68 % van het geplaatste 
kapitaal. 
Onthouding door aanwezige of vertegenwoordigde leden vormt geen beletsel voor de vaststelling van 
besluiten die eenparigheid van stemmen vereisen.  
Artikel 9  
(oud artikel 11)  
1. De Raad van bewind beslist over financieringen, met name in de vorm van kredieten en 
garanties, en over het aangaan van leningen; hij stelt de rentevoet vast voor de door de Bank verstrekte leningen alsmede de provisies en overige verplichtingen. Hij kan op grond van een met 
gekwalificeerde meerderheid van stemmen genomen besluit, bepaalde bevoegdheden aan het directie
­
comité delegeren. Hij bepaalt onder welke voorwaarden en op welke wijze deze delegatie geschiedt 
en ziet toe op de uitvoering ervan.  
De Raad van bewind ziet toe op een goed bestuur van de Bank en zorgt ervoor dat het beheer van de 
Bank plaatsvindt in overeenstemming met de bepalingen van de Verdragen en de statuten en de 
algemene richtlijnen welke door de Raad van gouverneurs worden vastgesteld.  
Na het boekjaar brengt hij verslag uit aan de Raad van gouverneurs en maakt dit verslag na 
goedkeuring bekend.  
2. De Raad van bewind bestaat uit achtentwintig bewindvoerders en achttien plaatsvervangers.  
De bewindvoerders worden voor de tijd van vijf jaar door de Raad van gouverneurs benoemd; door 
elke lidstaat en door de Commissie wordt een bewindvoerder aangewezen.  
De plaatsvervangers worden voor een tijdvak van vijf jaar door de Raad van gouverneurs benoemd, 
en wel als volgt:  
— twee plaatsvervangers aangewezen door de Bondsrepubliek Duitsland,  
— twee plaatsvervangers aangewezen door de Franse Republiek,  
— twee plaatsvervangers aangewezen door de Italiaanse Republiek,  
— twee plaatsvervangers aangewezen door het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord- 
Ierland,  
— een plaatsvervanger aangewezen in onderlinge overeenstemming door het Koninkrijk Spanje en 
de Portugese Republiek,NL C 83/254 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
— een plaatsvervanger aangewezen in onderlinge overeenstemming door het Koninkrijk België, het 
Groothertogdom Luxemburg en het Koninkrijk der Nederlanden,  
— twee plaatsvervangers aangewezen in onderlinge overeenstemming door het Koninkrijk Dene ­
marken, de Helleense Republiek, Ierland en Roemenië,  
— twee plaatsvervangers aangewezen in onderlinge overeenstemming door de Republiek Estland, de 
Republiek Letland, de Republiek Litouwen, de Republiek Oostenrijk, de Republiek Finland en het 
Koninkrijk Zweden,  
— drie plaatsvervangers aangewezen in onderlinge overeenstemming door de Republiek Bulgarije, de 
Tsjechische Republiek, de Republiek Cyprus, de Republiek Hongarije, de Republiek Malta, de 
Republiek Polen, de Republiek Slovenië, de Slowaakse Republiek,  
— een plaatsvervanger aangewezen door de Commissie.  
De Raad van bewind coöpteert zes deskundigen zonder stemrecht: drie als lid en drie als plaats ­
vervanger.  
De bewindvoerders en de plaatsvervangers zijn herbenoembaar.  
Het reglement van orde bevat de nadere regels inzake deelneming aan de vergaderingen van de Raad 
van bewind alsmede de voorschriften betreffende de plaatsvervangers en de gecoöpteerde leden.  
De president of, bij ontstentenis, een van de vice-presidenten van de directie oefent het voorzitter ­
schap uit van de Raad van bewind, zonder aan de stemming deel te nemen.  
Als leden van de Raad van bewind worden gekozen personen die alle waarborgen bieden voor 
onafhankelijkheid en bekwaamheid. Zij zijn slechts aan de Bank verantwoording schuldig.  
3. Een bewindvoerder kan slechts dan door de Raad van gouverneurs, welke ter zake met ge ­
kwalificeerde meerderheid van stemmen besluit, ambtshalve worden ontslagen, indien hij niet meer 
voldoet aan de voorwaarden welke voor de uitoefening van zijn functie zijn gesteld.  
Ingeval het jaarverslag niet wordt goedgekeurd, treedt de Raad van bewind af.  
4. Indien er ten gevolge van overlijden of van vrijwillig, ambtshalve of collectief ontslag een 
vacature ontstaat, wordt tot vervanging overgegaan overeenkomstig de in lid 2 vastgestelde voor ­
schriften. Behalve bij algehele vernieuwing, worden de leden voor de verdere duur van hun mandaat vervangen.
 
5. De Raad van gouverneurs stelt de vergoeding vast voor de leden van de Raad van bewind. Hij 
bepaalt welke functie eventueel onverenigbaar is met die van bewindvoerder en van plaatsvervanger.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/255
Artikel 10  
(oud artikel 12)  
1. Elke bewindvoerder beschikt in de Raad van bewind over één stem. Hij kan zijn stem in alle 
gevallen overeenkomstig in het reglement van orde van de Bank vast te stellen regels delegeren.  
2. Voor zover in deze statuten niet anders is bepaald, worden de besluiten van de Raad van 
bewind genomen door ten minste eenderde (1/3) van de stemgerechtigde leden die ten minste vijftig 
procent (50 %) van het geplaatste kapitaal vertegenwoordigen. Voor de gekwalificeerde meerderheid zijn achttien (18) eensluidende stemmen vereist en achtenzestig procent (68 %) van het geplaatste 
kapitaal. Het reglement van orde van de Bank stelt het quorum vast dat voor het nemen van 
rechtsgeldige besluiten in de Raad van bewind is vereist.  
Artikel 11
 
(oud artikel 13)  
1. De directie bestaat uit een president en acht vice-presidenten, die voor de tijd van zes jaar door 
de Raad van gouverneurs op voorstel van de Raad van bewind worden benoemd. Zij zijn her ­
benoembaar.  
De Raad van gouverneurs kan met eenparigheid van stemmen het aantal leden van de directie 
wijzigen.  
2. Op voorstel van de Raad van bewind, met gekwalificeerde meerderheid van stemmen tot stand 
gekomen, kan de Raad van gouverneurs, eveneens met gekwalificeerde meerderheid van stemmen, 
besluiten, de leden van de directie ambtshalve te ontslaan.  
3. De directie behandelt de lopende zaken van de Bank, onder leiding van de president en onder 
toezicht van de Raad van bewind.  
Zij bereidt de besluiten van de Raad van bewind voor, met name wat betreft het aangaan van 
leningen en het verlenen van financieringen, met name in de vorm van kredieten en garanties, en 
zorgt voor de uitvoering van die besluiten.  
4. De adviezen inzake plannen voor het aangaan van leningen en het verlenen van financiering, 
met name in de vorm van kredieten en garanties worden door de directie met meerderheid van 
stemmen vastgesteld.  
5. De Raad van gouverneurs stelt de vergoeding vast voor de leden van de directie en bepaalt 
welke werkzaamheden onverenigbaar zijn met hun ambt.  
6. De president of bij ontstentenis, een van de vice-presidenten vertegenwoordigt de Bank in en 
buiten rechte.  
7. De personeelsleden van de Bank staan onder het gezag van de president. Zij worden door hem 
benoemd en ontslagen. Bij de keuze van het personeel dient niet alleen rekening te worden gehouden 
met persoonlijke geschiktheid en beroepsbekwaamheid, doch eveneens met een billijke verdeling naar 
nationaliteit over de lidstaten. In het reglement van orde wordt bepaald welke instantie bevoegd is de 
bepalingen die op het personeel van toepassing zijn, vast te stellen.NL C 83/256 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
8. De directie en het personeel van de Bank zijn slechts aan de Bank verantwoording schuldig en 
oefenen hun functies in volledige onafhankelijkheid uit.  
Artikel 12  
(oud artikel 14)  
1. Een comité van zes leden, door de Raad van gouverneurs op grond van hun bekwaamheid 
benoemd, controleert de activiteiten van de B ank op verenigbaarheid met de beste bancaire praktijken 
en is belast met de controle van de rekeningen van de Bank.  
2. Het in lid 1 bedoelde comité onderzoekt elk jaar de regelmatigheid van de verrichtingen en van 
de boeken van de Bank. Te dien einde controleert het of de verrichtingen van de Bank overeen ­
komstig de in deze statuten en in het reglement van orde vastgestelde voorschriften en procedures 
hebben plaatsgevonden.  
3. Het in lid 1 bedoelde comité verklaart dat de financiële staten, alsmede alle financiële gegevens 
die zijn vervat in de door de Raad van bewind opgestelde jaarrekening, zowel aan de actief- als aan de passiefzijde een trouwe weergave zijn van de financiële situatie van de Bank, alsmede van haar resultaten en kasstroom over het beschouwde boekjaar.  
4. Het reglement van orde bepaalt welke kwalificaties de leden van het in lid 1 bedoelde comité 
moeten bezitten, alsmede onder welke voorwaarden en op welke wijze het comité werkt.  
Artikel 13
 
(oud artikel 15)  
De Bank onderhoudt de betrekkingen met elke lidstaat door tussenkomst van de door deze aange ­
wezen autoriteit. Voor de uitvoering van financiële verrichtingen heeft zij toegang tot de nationale 
centrale bank van de betrokken lidstaat of tot andere door die staat gemachtigde financiële instel ­
lingen.  
Artikel 14  
(oud artikel 16)  
1. De Bank werkt samen met alle internationale organisaties waarvan de werkzaamheden zich 
uitstrekken over een terrein dat met het hare overeenkomt.  
2. De Bank legt alle contacten welke dienstig zijn voor de samenwerking met de bankinstellingen 
en financiële instellingen der landen tot welke zij haar verrichtingen uitstrekt.  
Artikel 15  
(oud artikel 17)  
Op verzoek van een lidstaat of van de Commissie dan wel ambtshalve worden de richtlijnen die door 
de Raad van gouverneurs overeenkomstig artikel 7 van deze statuten zijn vastgesteld door hem 
uitgelegd of aangevuld op dezelfde wijze als waarop zij tot stand zijn gekomen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/257
Artikel 16  
(oud artikel 18)  
1. In het kader van de in artikel 309 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie omschreven taak, verleent de Bank financiering, met name in de vorm van kredieten en 
garanties, aan haar leden of aan particuliere of openbare ondernemingen ten behoeve van investe ­
ringen, te verwezenlijken op het grondgebied van de lidstaten, voor zover uit andere bronnen voortkomende middelen niet tegen redelijke voorwaarden beschikbaar zijn.  
Nochtans kan de Bank, krachtens een met gekwalificeerde meerderheid van stemmen op voorstel van 
de Raad van bewind genomen besluit van de Raad van gouverneurs, financiering verlenen voor 
investeringen welke geheel of gedeeltelijk buiten het grondgebied van de lidstaten zullen worden 
verwezenlijkt.  
2. Het verstrekken van leningen wordt zoveel mogelijk ondergeschikt gemaakt aan de inschakeling 
van andere financieringsmiddelen.  
3. Wanneer een lening wordt toegekend aan een onderneming of een ander lichaam dan een 
lidstaat, maakt de Bank het verstrekken van deze lening ondergeschikt hetzij aan een garantie van de 
lidstaat op wiens grondgebied de investering zal worden verwezenlijkt, hetzij aan andere voldoende 
waarborgen, hetzij aan de financiële soliditeit van de debiteur.  
In het kader van de door de Raad van gouverneurs in de zin van artikel 7, lid 3, onder b), vast
­
gestelde beginselen en indien de verwezenlijking van de projecten bedoeld in artikel 309 van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie zulks vereist, stelt de Raad van bewind voorts met gekwalificeerde meerderheid van stemmen de voorwaarden en bijzonderheden vast van elke 
financiering met een specifiek risicoprofiel die uit dien hoofde beschouwd wordt als een speciale 
activiteit.  
4. De Bank kan leningen garanderen die door openbare of particuliere ondernemingen of door 
lichamen zijn aangegaan ter verwezenlijking van projecten als bedoeld in artikel 309 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie.  
5. De som van de door de Bank verstrekte uitstaande leningen en garanties, mag 250 % van het 
geplaatste kapitaal, van de reserves, van de niet toegewezen voorzieningen, en van het saldo van de 
winst- en verliesrekening niet te boven gaan. Het gecumuleerde bedrag van die posten wordt 
berekend na aftrek van een bedrag dat gelijk is aan het geplaatste kapitaal, al dan niet gestort, uit 
hoofde van elke deelneming van de Bank.  
Op geen enkel moment mag het bedrag dat is gestort uit hoofde van de deelnemingen door de Bank 
meer bedragen dan het totaal van het vrijgemaakte gedeelte van haar kapitaal, van haar reserves, van 
haar niet-toegewezen voorzieningen en van het saldo van de winst- en verliesrekening.  
Bij wijze van uitzondering krijgen de speciale activiteiten van de Bank waartoe door de Raad van 
gouverneurs en de Raad van bewind wordt besloten overeenkomstig lid 3, een specifieke toewijzing 
in reserves.  
Dit lid is eveneens van toepassing op de geconsolideerde rekeningen van de Bank.
 
6. De Bank beveiligt zich tegen wisselkoersrisico's door in de lenings- en garantieovereenkomsten 
de naar haar mening passende bepalingen op te nemen.NL C 83/258 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 17  
(oud artikel 19)  
1. De rentevoet voor door de Bank te verstrekken leningen alsmede de provisie en andere lasten 
dienen te worden aangepast aan de op de kapitaalmarkt geldende voorwaarden en zodanig te worden 
berekend dat de daaruit voortvloeiende ontvangsten de Bank in staat stellen haar verplichtingen na te 
komen, haar kosten en risico's te dekken en overeenkomstig artikel 22 een reservefonds te vormen.  
2. De Bank staat geen verlagingen toe van de rentevoet. Ingeval er, gelet op de bijzondere aard 
van de te financieren investering, aanleiding bestaat tot verlaging van de rentevoet, kan de belang ­
hebbende lidstaat of een derde instantie rentevergoedingen verlenen, voor zover dit verenigbaar is 
met de in artikel 107 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie vastgestelde regels.  
Artikel 18
 
(oud artikel 20)  
Bij het verstrekken van financiering neemt de Bank de volgende beginselen in acht.  
1. Zij waakt ervoor dat haar gelden op de meest rationele wijze in het belang van de Unie worden 
aangewend.  
Zij kan slechts leningen verstrekken of op te nemen leningen garanderen:  
a) wanneer rente en aflossing bij investeringen, uitgevoerd door ondernemingen in de productieve 
sector in het geval van andere investeringen, zijn gewaarborgd door de exploitatieopbrengsten, of door een verbintenis aangegaan door de staat waarin de investering wordt uitgevoerd dan wel op 
enigerlei andere wijze;  
b) en wanneer de uitvoering van de investering bijdraagt tot een verhoging van de economische 
productiviteit in het algemeen en eveneens tot de verwezenlijking van de interne markt.  
2. Zij mag op generlei wijze deelnemen in ondernemingen noch een verantwoordelijkheid in het 
beleid daarvan op zich nemen, tenzij beveiliging van haar rechten dit als waarborg voor de inning 
van haar schuldvordering vereist.  
In het kader van de door de Raad van gouverneurs krachtens artikel 7, lid 3, onder b), vastgestelde 
beginselen en indien de verwezenlijking van de projecten bedoeld in artikel 309 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie zulks vereist, stelt de Raad van bewind evenwel met 
gekwalificeerde meerderheid van stemmen de voorwaarden en bijzonderheden van een deelneming in 
het kapitaal van een commerciële onderneming vast, in de regel ter aanvulling van een lening of een 
garantie, indien zulks nodig is voor de financiering van een investering of van een programma.  
3. Zij kan haar schuldvorderingen cederen op de kapitaalmarkt en te dien einde van haar geld
­
nemers de uitgifte van obligaties of andere effecten verlangen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/259
4. Noch de Bank noch de lidstaten mogen als voorwaarde stellen dat uitgeleende gelden in een 
bepaalde lidstaat moeten worden besteed.  
5. Zij kan het verstrekken van leningen afhankelijk stellen van het uitschrijven van internationale 
aanbestedingen.  
6. Zij financiert noch geheel noch gedeeltelijk een financiering waartegen de lidstaat op wiens 
grondgebied de financiering moet worden uitgevoerd, zich verzet.  
7. Ter aanvulling van haar kredietverlening kan de Bank zorgen voor technische bijstand volgens 
de voorwaarden en bijzonderheden die door de Raad van gouverneurs worden bepaald met gekwa ­
lificeerde meerderheid van stemmen en met inachtneming van deze statuten.  
Artikel 19  
(oud artikel 21)  
1. Iedere onderneming of openbaar of privaat lichaam kan rechtstreeks een aanvraag om finan ­
ciering tot de Bank richten. Een aanvraag kan ook tot de Bank worden gericht, hetzij door tussen ­
komst van de Commissie, hetzij van de lidstaat op wiens grondgebied de investering zal worden 
verwezenlijkt.  
2. Wanneer de aanvragen door tussenkomst van de Commissie plaatsvinden, worden zij voor 
advies voorgelegd aan de lidstaat op wiens grondgebied de investering zal worden uitgevoerd. 
Wanneer de aanvragen door tussenkomst van de lidstaat plaatsvinden, worden zij voor advies aan 
de Commissie voorgelegd. Wanneer zij rechtstreeks van een onderneming afkomstig zijn, worden zij 
aan de betrokken lidstaat en aan de Commissie voorgelegd.  
De betrokken lidstaten en de Commissie dienen hun advies binnen een termijn van ten hoogste twee 
maanden te geven; bij gebreke van een antwoord binnen deze termijn, mag de Bank aannemen dat 
tegen het betrokken project geen bezwaren bestaan.  
3. De Raad van bewind beslist over financieringsverrichtingen welke hem door de directie worden 
voorgelegd.  
4. De Directie onderzoekt of de haar voorgelegde lenings- en garantieaanvragen voldoen aan de 
bepalingen van deze statuten, met name aan die van de artikelen 16 en 18. Indien de directie zich 
uitspreekt voor de financiering, moet zij het desbetreffende voorstel aan de Raad van bewind voor ­
leggen; zij kan haar gunstig advies afhankelijk stellen van de voorwaarden welke zij als wezenlijk 
beschouwt. Indien de directie zich uitspreekt tegen het verstrekken van de financiering, moet zij de 
desbetreffende bescheiden, vergezeld van haar advies, voorleggen aan de Raad van bewind.  
5. Wanneer de directie een afwijzend advies uitbrengt, kan de Raad van bewind de betrokken 
financiering niet dan met eenparigheid van stemmen verstrekken.  
6. Wanneer de Commissie een afwijzend advies uitbrengt, kan de Raad van bewind de betrokken 
financiering niet dan met eenparigheid van stemmen verstrekken; daarbij onthoudt de bewindvoerder 
die na aanwijzing van de Commissie is benoemd, zich van stemming.NL C 83/260 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
7. Ingeval zowel de directie als de Commissie een afwijzend advies uitbrengen, mag de Raad van 
bewind de betrokken financiering niet verstrekken.  
8. Indien de bescherming van de rechten en belangen van de Bank een herschikking van een 
financieringsverrichting met betrekking tot goedgekeurde investeringen rechtvaardigt, neemt het 
directiecomité onverwijld de spoedmaatregelen die zij nodig acht en legt deze onverwijld voor aan 
de Raad van bewind.  
Artikel 20  
(oud artikel 22)  
1. De Bank neemt op de kapitaalmarkten de gelden op welke ter vervulling van haar taak nood ­
zakelijk zijn.  
2. De Bank kan op de kapitaalmarkt van de lidstaten leningen opnemen in het kader van de voor 
deze markten geldende wettelijke voorschriften.  
De bevoegde instanties van een lidstaat die onder een derogatie valt in de zin van artikel 139, lid 1, 
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie kunnen zich slechts hiertegen ver ­
zetten, indien ernstige storingen op de kapitaalmarkt van die staat te vrezen zijn.  
Artikel 21  
(oud artikel 23)  
1. De Bank kan de beschikbare middelen welke zij niet onmiddellijk nodig heeft om aan haar 
verplichtingen te voldoen, op de volgende wijze aanwenden:  
a) zij kan deze op de geldmarkten uitzetten,  
b) met inachtneming van de bepalingen van artikel 18, lid 2, kan zij effecten kopen of verkopen,  
c) zij kan elke andere financiële handeling verrichten welke met haar doel verband houdt.  
2. Onverminderd de bepalingen van artikel 23, verricht de Bank bij het beheer over de door haar 
uitgezette gelden geen deviezenarbitrage welke niet rechtstreeks noodzakelijk is voor de verwezen ­
lijking van door haar te verstrekken leningen of voor de nakoming van de verplichtingen welke zij wegens door haar aangegane leningen of verstrekte garanties op zich heeft genomen.
 
3. Op het in dit artikel bedoelde gebied handelt de Bank in overleg met de bevoegde instanties van 
de lidstaten of met hun nationale centrale banken.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/261
Artikel 22  
(oud artikel 24)  
1. Er zal geleidelijk een reservefonds worden gevormd ten belope van 10 % van het geplaatste 
kapitaal. Indien de stand van de verplichtingen van de Bank zulks rechtvaardigt, kan de Raad van 
bewind besluiten tot het vormen van aanvullende reserves. Zolang dit reservefonds nog niet geheel is 
gevormd, behoort het te worden gevoed door:  
a) de renteontvangsten uit hoofde van leningen door de Bank verstrekt uit de door de lidstaten 
krachtens artikel 5 te storten bedragen,  
b) de renteontvangsten uit hoofde van leningen door de Bank verstrekt uit de bedragen, verkregen 
door de terugbetaling van de onder punt a) bedoelde leningen,  
voor zover deze renteontvangsten niet noodzakelijk zijn voor het nakomen der verplichtingen en 
voor het dekken der kosten van de Bank.  
2. De middelen van het reservefonds dienen zodanig te worden belegd dat zij te allen tijde het 
doel van dit fonds kunnen dienen.  
Artikel 23  
(oud artikel 25)  
1. De Bank is steeds bevoegd haar bezit aan deviezen van een van de lidstaten die de euro niet als 
munt hebben over te maken met het oog op de uitvoering van financiële verrichtingen overeen ­
komstig haar taak als omschreven in artikel 309 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en met inachtneming van de bepalingen van artikel 21 van deze statuten. De Bank 
vermijdt dergelijke overmakingen zoveel mogelijk indien zij saldi beschikbaar heeft of beschikbaar 
kan maken in valuta die zij nodig heeft.  
2. De Bank mag haar bezit aan deviezen van een der lidstaten die de euro niet als munt hebben 
niet zonder toestemming van deze staat omzetten in deviezen van derde landen.  
3. De Bank kan vrij beschikken over dat deel van het kapitaal dat is gestort, en eveneens over de 
op de markten van derde landen geleende deviezen.
 
4. De lidstaten verbinden zich, die deviezen ter beschikking van de debiteuren van de Bank te 
stellen, welke vereist zijn voor de terugbetaling van hoofdsom en rente van de leningen die de Bank 
verstrekt of gegarandeerd heeft, ten behoeve van op het grondgebied der lidstaten uit te voeren 
investeringen.NL C 83/262 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 24  
(oud artikel 26)  
Indien een lidstaat zijn uit deze statuten voortvloeiende verplichtingen als lid niet nakomt, met name 
de verplichting zijn aandeel te storten of aan zijn verbintenissen ter zake van opgenomen leningen te 
voldoen, kan de verstrekking van leningen of van garanties aan deze lidstaat of aan zijn onderdanen 
worden geschorst door een met gewone meerderheid van stemmen genomen besluit van de Raad van 
gouverneurs.  
Dit besluit bevrijdt de staat noch zijn onderdanen van hun verplichtingen jegens de Bank.  
Artikel 25  
(oud artikel 27)  
1. Indien de Raad van gouverneurs besluit de werkzaamheid van de Bank te schorsen, moeten alle 
werkzaamheden zonder verwijl worden stopgezet, met uitzondering van die welke noodzakelijk zijn 
om het gebruik, de bescherming en het behoud van de bezittingen, alsmede de afwikkeling der 
verplichtingen behoorlijk te waarborgen.  
2. In geval van liquidatie benoemt de Raad van gouverneurs de liquidateurs en geeft hun aan ­
wijzingen voor de afwikkeling daarvan. Hij ziet toe op de vrijwaring van de rechten van het per ­
soneel.  
Artikel 26  
(oud artikel 28)  
1. De Bank heeft in ieder der lidstaten de ruimste handelingsbevoegdheid welke door de nationale 
wetgevingen aan rechtspersonen wordt toegekend; zij kan roerende en onroerende goederen ver ­
krijgen en vervreemden en in rechte optreden.  
2. De bezittingen van de Bank kunnen op geen enkele wijze gevorderd of onteigend worden.  
Artikel 27  
(oud artikel 29)  
Geschillen tussen de Bank enerzijds en haar geldgevers, geldnemers of derden anderzijds worden, 
behoudens de aan het Hof van Justitie van de Europese Unie toegekende bevoegdheden, door de 
bevoegde nationale rechter beslecht. De Bank kan in een contract in een scheidsrechterlijke procedure 
voorzien.  
De Bank kiest woonplaats in elk der lidstaten. Zij kan echter in een contract een bijzondere woon ­
plaats kiezen.  
De vermogenswaarden van de Bank kunnen slechts ingevolge rechterlijke beslissing in beslag geno ­
men of geëxecuteerd worden.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/263
Artikel 28  
(oud artikel 30)  
1. De Raad van gouverneurs kan met eenparigheid van stemmen besluiten tot de oprichting van 
filialen of andere lichamen die rechtspersoonlijkheid bezitten en financieel onafhankelijk zijn.  
2. De Raad van gouverneurs stelt met eenparigheid van stemmen de statuten van de in lid 1 
bedoelde organen vast waarin met name de doelstellingen, de structuur, het kapitaal, het lidmaat ­
schap, de zetel, de financiële middelen, de beleidsinstrumenten en de regelingen met betrekking tot 
de accountantscontrole, alsmede hun relatie met de organen van de Bank worden vastgesteld.  
3. De Bank is bevoegd om deel te nemen in het beheer van deze organen en bij te dragen aan het 
geplaatste kapitaal ervan tot een bedrag dat door de Raad van gouverneurs bij een met eenparigheid 
van stemmen genomen besluit wordt vastgesteld.  
4. Het protocol betreffende de voorrechten en immuniteiten van de Europese Unie is van toepas ­
sing op de in lid 1 bedoelde organen voor zover deze onder het recht van de Unie vallen, op de 
leden van haar organen waar het de uitoefening van hun taken betreft, en op hun personeelsleden, volgens dezelfde bepalingen en onder dezelfde voorwaarden als die welke van toepassing zijn op de 
Bank. 
Dividenden, meerwaarden of andere van die organen afkomstige inkomensvormen waarop andere 
leden dan de Europese Unie en de Bank, recht hebben, blijven evenwel onderworpen aan de fiscale 
bepalingen van de toepasselijke wetgeving.  
5. Het Hof van Justitie van de Europese Unie is bevoegd om binnen de hierna genoemde grenzen 
uitspraak te doen in geschillen over maatregelen die zijn getroffen door de organen van een aan het recht van de Unie onderworpen instantie. Tegen deze maatregelen kan onder de in artikel 263 van 
het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie bepaalde voorwaarden, beroep worden 
ingesteld door leden van een dergelijk orgaan in die hoedanigheid of door lidstaten.
 
6. De Raad van gouverneurs kan met eenparigheid van stemmen besluiten het personeel van aan 
het recht van de Unie onderworpen organen aan te sluiten bij gemeenschappelijke stelsels met de 
Bank, met inachtneming van de respectieve interne procedures.NL C 83/264 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 6)  
BETREFFENDE DE PLAATS VAN DE ZETELS 
VAN DE INSTELLINGEN, VAN BEPAALDE 
INSTANTIES, ORGANEN, ORGANISATIES EN 
DIENSTEN VAN DE EUROPESE UNIE  
DE VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN DER LIDSTATEN,  
GELET OP  artikel 341 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en artikel 189 
van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie,  
WIJZEND OP EN BEVESTIGEND  het besluit van 8 april 1965, zulks onverminderd de daarin vervatte 
bepalingen betreffende de zetel van toekomstige instellingen, organen, organisaties en diensten,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT OMTRENT  de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Gemeenschap, het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en het 
Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie worden gehecht:  
Enig artikel  
a) Het Europees Parlement heeft zijn zetel te Straatsburg, voor de twaalf periodes van de maan ­
delijkse voltallige zittingen met inbegrip van de begrotingszitting. De bijkomende voltallige zit ­
tingen worden gehouden te Brussel. De commissies van het Europees Parlement zetelen te Brussel. Het secretariaat-generaal van het Europees Parlement en zijn diensten blijven in Luxemburg 
gevestigd.  
b) De Raad heeft zijn zetel te Brussel. In de maanden april, juni en oktober houdt de Raad zijn 
zittingen in Luxemburg.  
c) De Commissie heeft haar zetel te Brussel. De in de artikelen 7, 8 en 9 van het besluit van 8 april 
1965 genoemde diensten zijn gevestigd in Luxemburg.  
d) Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft zijn zetel te Luxemburg.  
e) De Rekenkamer heeft zijn zetel te Luxemburg.  
f) Het Economisch en Sociaal Comité heeft zijn zetel te Brussel.  
g) Het Comité van de Regio's heeft zijn zetel te Brussel.  
h) De Europese Investeringsbank heeft haar zetel te Luxemburg.  
i) De Europese Centrale Bank heeft haar zetel te Frankfurt.
 
j) De Europese Politiedienst (Europol) heeft zijn zetel te Den Haag.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/265
PROTOCOL (Nr. 7)  
BETREFFENDE DE VOORRECHTEN EN 
IMMUNITEITEN VAN DE EUROPESE UNIE  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
OVERWEGENDE  dat krachtens de bepalingen van artikel 343 van het Verdrag betreffende de werking 
van de Europese Unie en naar artikel 191 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeen ­
schap voor Atoomenergie (EGA), de Europese Unie en de EGA op het grondgebied van de lidstaten 
de immuniteiten en voorrechten genieten welke nodig zijn ter vervulling van hun taak,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT OMTRENT  de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie, het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie worden gehecht:
 
HOOFDSTUK I  
EIGENDOMMEN, FONDSEN, BEZITTINGEN EN VERRICHTINGEN VAN DE EUROPESE UNIE  
Artikel 1  
De gebouwen en terreinen van de Europese Unie zijn onschendbaar. Zij zijn vrijgesteld van huis ­
zoeking, vordering, verbeurdverklaring of onteigening. De eigendommen en bezittingen van de Euro ­
pese Unie kunnen zonder toestemming van het Hof van Justitie niet worden getroffen door enige 
dwangmaatregel van bestuursrechtelijke of gerechtelijke aard.  
Artikel 2  
Het archief van de Unie is onschendbaar.  
Artikel 3  
De Unie, haar bezittingen, inkomsten en andere eigendommen zijn vrijgesteld van alle directe 
belastingen.  
Telkens wanneer hun dit mogelijk is, treffen de regeringen van de lidstaten passende maatregelen tot 
kwijtschelding of teruggave van het bedrag der indirecte belastingen en van belastingen op de 
verkoop, welke een deel vormen van de prijs van onroerende of roerende goederen, wanneer de 
Unie voor haar officieel gebruik belangrijke aankopen doet van goederen in de prijs waarvan 
zodanige belastingen begrepen zijn. De toepassing van deze bepalingen mag evenwel niet tot gevolg 
hebben dat de mededinging binnen de Unie wordt vervalst.  
Geen enkele vrijstelling wordt verleend van belastingen, heffingen en rechten die niet anders zijn dan 
eenvoudige vergoedingen voor diensten van openbaar nut.NL C 83/266 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 4  
De Unie is vrijgesteld van alle douanerechten, in- en uitvoerverboden en -beperkingen met betrekking 
tot goederen bestemd voor officieel gebruik van de Unie; de aldus ingevoerde goederen mogen op 
het grondgebied van het land alwaar zij zijn ingevoerd niet onder bezwarende titel of om niet worden overgedragen, tenzij op voorwaarden welke door de regering van dat land zijn goedgekeurd.  
Zij is eveneens vrijgesteld van alle douanerechten, in- en uitvoerverboden en -beperkingen met 
betrekking tot hun publicaties.
 
HOOFDSTUK II  
MEDEDELINGEN EN LAISSEZ-PASSER  
Artikel 5  
(oud artikel 6)  
De instellingen van de Unie genieten, voor hun officiële mededelingen en het overbrengen van al hun 
documenten op het grondgebied van iedere lidstaat de behandeling, welke door deze staat aan diplomatieke missies wordt toegestaan.  
De officiële correspondentie en andere officiële mededelingen van de instellingen van de Unie zijn 
niet aan censuur onderworpen.  
Artikel 6
 
(oud artikel 7)  
Laissez-passer, waarvan de vorm door de Raad met gewone meerderheid van stemmen wordt vast ­
gesteld en welke als geldige reispapieren worden erkend door de overheidsinstanties van de lidstaten 
kunnen door de voorzitters van de instellingen van de Unie aan de leden en het personeel van deze 
instellingen worden verstrekt. Deze laissez-passer worden aan de ambtenaren, en overige personeels ­
leden verstrekt overeenkomstig de bepalingen van het statuut van de ambtenaren en de regeling voor 
de andere personeelsleden van de Unie.  
De Commissie kan akkoorden sluiten teneinde deze laissez-passer te doen erkennen als geldige 
reispapieren voor het grondgebied van derde staten.  
HOOFDSTUK III  
LEDEN VAN HET EUROPEES PARLEMENT  
Artikel 7  
(oud artikel 8)  
De bewegingsvrijheid der leden van het Europees Parlement die zich naar de plaats van bijeenkomst 
van het Europees Parlement begeven of daarvan terugkeren wordt op geen enkele wijze beperkt door voorschriften van bestuursrechtelijke of andere aard.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/267
Aan de leden van het Europees Parlement worden, wat betreft douane en deviezencontrole, toege ­
kend:  
a) door hun eigen regering, dezelfde faciliteiten als zijn toegekend aan hoge ambtenaren, die zich, 
belast met een tijdelijke officiële zending, naar het buitenland begeven,  
b) door de regeringen van de andere lidstaten, dezelfde faciliteiten als zijn toegekend aan vertegen ­
woordigers van buitenlandse regeringen, belast met een tijdelijke officiële zending.  
Artikel 8  
(oud artikel 9)  
Tegen de leden van het Europees Parlement kan geen opsporing plaatsvinden, noch kunnen zij 
worden aangehouden of vervolgd op grond van de mening of de stem, die zij in de uitoefening 
van hun ambt hebben uitgebracht.  
Artikel 9  
(oud artikel 10)  
Tijdens de zittingsduur van het Europees Parlement genieten de leden:  
a) op hun eigen grondgebied, de immuniteiten welke aan de leden van de volksvertegenwoordiging 
in hun land zijn verleend,  
b) op het grondgebied van elke andere lidstaat, vrijstelling van aanhouding en gerechtelijke vervol ­
ging in welke vorm ook.  
De immuniteit beschermt hen eveneens, wanneer zij zich naar de plaats van de bijeenkomst van het 
Europees Parlement begeven of daarvan terugkeren.  
Op deze immuniteit kan geen beroep worden gedaan in geval van ontdekking op heterdaad, terwijl 
zij evenmin kan verhinderen dat het Europees Parlement het recht uitoefent de immuniteit van een 
van zijn leden op te heffen.  
HOOFDSTUK IV  
DE AAN DE WERKZAAMHEDEN VAN DE INSTELLINGEN DER EUROPESE UNIE DEELNEMENDE 
VERTEGENWOORDIGERS DER LIDSTATEN  
Artikel 10  
(oud artikel 11)  
De aan de werkzaamheden van de instellingen van de Unie deelnemende vertegenwoordigers der 
lidstaten, alsmede hun raadslieden en de deskundigen, genieten gedurende de uitoefening van hun 
ambt en op hun reizen naar en van de plaats van bijeenkomst de gebruikelijke voorrechten, im ­
muniteiten en faciliteiten.  
Dit artikel is eveneens van toepassing op de leden der raadgevende organen van de Unie.NL C 83/268 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
HOOFDSTUK V  
AMBTENAREN EN OVERIGE PERSONEELSLEDEN VAN DE EUROPESE UNIE  
Artikel 11  
(oud artikel 12)  
De ambtenaren en overige personeelsleden van de Unie zijn, ongeacht hun nationaliteit, op het 
grondgebied van elk der lidstaten:  
a) vrijgesteld van rechtsvervolging voor hetgeen zij in hun officiële hoedanigheid hebben gedaan, 
gezegd of geschreven, behoudens de toepassing van de bepalingen der Verdragen, die betrekking 
hebben op de verantwoordelijkheid van de ambtenaren en overige personeelsleden tegenover de 
Unie, en voorts op de bevoegdheid van het Hof van Justitie van de Europese Unie om uitspraak te 
doen in geschillen tussen de Unie en haar ambtenaren en overige personeelsleden. Zij blijven deze immuniteit genieten nadat zij hun ambt hebben neergelegd;  
b) tezamen met hun echtgenoten en de te hunnen laste zijnde verwanten vrijgesteld van immigra
­
tiebeperkingen en vreemdelingenregistratie;  
c) inzake monetaire of deviezenregelingen in het genot van de gebruikelijke faciliteiten welke aan 
ambtenaren van internationale organisaties worden toegekend;  
d) gerechtigd om de eerste maal, dat zij hun post bezetten, in het betrokken land hun huisraad en 
goederen voor persoonlijk gebruik vrij van rechten in te voeren, en bij het neerleggen van hun 
ambt hun huisraad en goederen voor persoonlijk gebruik uit genoemd land vrij van rechten weder 
uit te voeren, in beide gevallen met inachtneming van de voorwaarden welke de regering van het land waar dit recht wordt uitgeoefend, als noodzakelijk beschouwt;  
e) gerechtigd uit een lidstaat hun voor persoonlijk gebruik bestemde personenauto die in het land 
waar zij het laatst hun verblijfplaats hebben gehad of in het land waarvan zij onderdaan zijn, verkregen is op de voorwaarden die op de binnenlandse markt van dat land gelden, vrij van 
rechten in te voeren, en deze vrij van rechten weder uit te voeren, in beide gevallen met inacht
­
neming van de voorwaarden welke de regering van het betrokken land als noodzakelijk be ­
schouwt.  
Artikel 12  
(oud artikel 13)  
Onder de voorwaarden en volgens de procedure welke door het Europees Parlement en de Raad 
volgens de gewone wetgevingsprocedure bij ver ordeningen en na raadpleging van de betrokken 
instellingen worden vastgesteld, worden de ambtenaren en overige personeelsleden van de Unie 
onderworpen aan een belasting ten bate van de Unie op de door haar betaalde salarissen, lonen 
en emolumenten.  
Zij zijn vrijgesteld van nationale belastingen op de door de Unie betaalde salarissen, lonen en 
emolumenten.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/269
Artikel 13  
(oud artikel 14)  
De ambtenaren en overige personeelsleden van de Unie, die zich uitsluitend uit hoofde van de 
uitoefening van hun ambt in dienst van de Unie vestigen op het grondgebied van een andere lidstaat 
dan de staat van de fiscale woonplaats, welke zij bezitten op het ogenblik van hun indiensttreding bij 
de Unie, worden voor de toepassing van de inkomsten-, vermogens- en successiebelastingen, alsmede 
van de tussen de lidstaten van de Unie gesloten overeenkomsten ter voorkoming van dubbele 
belasting, zowel in de staat waar zij zich gevestigd hebben als in de staat van de fiscale woonplaats, 
geacht hun woonplaats te hebben behouden in de laatstgenoemde staat, indien deze lid is van de 
Unie. Deze bepaling geldt eveneens voor de echtgenoot voor zover deze geen eigen beroepsbezig ­
heden uitoefent, alsmede voor de kinderen die ten laste zijn en onder toezicht staan van de in dit 
artikel bedoelde personen.  
De roerende goederen welke toebehoren aan de in de vorige alinea bedoelde personen en zich 
bevinden op het grondgebied van de staat van verblijf, worden in de staat vrijgesteld van succes ­
siebelasting; voor de heffing van die belasting worden die roerende goederen geacht zich in de staat van de fiscale woonplaats te bevinden, onder voorbehoud van de rechten van derde staten en de 
mogelijke toepassing van de bepalingen der internationale overeenkomsten betreffende dubbele 
belasting.  
De uitsluitend uit hoofde van de uitoefening van een ambt in dienst van andere internationale 
organisaties verkregen woonplaats wordt niet in aanmerking genomen bij de toepassing van de 
bepalingen van dit artikel.  
Artikel 14
 
(oud artikel 15)  
Het Europees Parlement en de Raad stellen volgens de gewone wetgevingsprocedure bij verordenin ­
gen en na raadpleging van de betrokken instellingen de regeling vast inzake de sociale voorzieningen, 
welke op de ambtenaren en overige personeelsleden van de Unie van toepassing zijn.  
Artikel 15  
(oud artikel 16)  
Het Europees Parlement en de Raad bepalen volgens de gewone wetgevingsprocedure bij verorde ­
ningen en na raadpleging van de overige betrokken instellingen, op welke categorieën van ambte ­
naren en overige personeelsleden van de Unie de bepalingen van de artikelen 11, 12, tweede alinea, 
en 13 geheel of ten dele van toepassing zijn.  
De namen, hoedanigheden en adressen der ambtenaren en overige personeelsleden, welke onder deze 
categorieën zijn begrepen, worden op gezette tijden aan de regeringen van de lidstaten medegedeeld.NL C 83/270 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
HOOFDSTUK VI  
VOORRECHTEN EN IMMUNITEITEN DER BIJ DE EUROPESE UNIE GEACCREDITEERDE MISSIES 
VAN DERDE STATEN  
Artikel 16  
(oud artikel 17)  
De lidstaat, op wiens grondgebied de zetel van de Unie is gevestigd, verleent aan de missies der bij de 
Unie geaccrediteerde derde staten de gebruikelijke diplomatieke immuniteiten en voorrechten.  
HOOFDSTUK VII  
ALGEMENE BEPALINGEN  
Artikel 17  
(oud artikel 18)  
De voorrechten, immuniteiten en faciliteiten worden aan de ambtenaren en overige personeelsleden 
van de Unie uitsluitend in het belang van de Unie verleend.  
Elke instelling van de Unie is gehouden de aan een ambtenaar of ander personeelslid verleende 
immuniteit op te heffen in alle gevallen, waarin zulks naar haar mening niet strijdig is met de 
belangen van de Unie.  
Artikel 18  
(oud artikel 19)  
Voor de toepassing van dit protocol handelen de instellingen van de Unie in overeenstemming met 
de verantwoordelijke autoriteiten van de betrokken lidstaten.  
Artikel 19  
(oud artikel 20)  
De artikelen 11 tot en met 14 en 17 zijn van toepassing op de voorzitter van de Europese Raad.  
Zij zijn eveneens van toepassing op de leden van de Commissie.  
Artikel 20  
(oud artikel 21)  
De artikelen 11 tot en met 14 en artikel 17 zijn van toepassing op de rechters, de advocaten- 
generaal, de griffier en de toegevoegde rapporteurs van het Hof, onverminderd de bepalingen van 
artikel 3 van het Protocol betreffende het statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie 
nopens de vrijstelling van rechtsvervolging van de rechters en de advocaten-generaal.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/271
Artikel 21  
(oud artikel 22)  
Dit protocol is eveneens van toepassing op de Europese Investeringsbank, de leden van haar organen, 
haar personeel en de vertegenwoordigers der lidstaten, welke aan haar werkzaamheden deelnemen, 
onverminderd de bepalingen van het protocol betreffende haar statuten.  
De Europese Investeringsbank wordt bovendien vrijgesteld van elke fiscale en parafiscale heffing ter 
gelegenheid van de uitbreiding van haar aandelenkapitaal, alsmede van de verschillende formaliteiten 
welke deze verrichtingen kunnen medebrengen in de staat waar de zetel gevestigd is. Haar opheffing 
en liquidering zullen evenmin enige heffing medebrengen. Ten slotte geeft de werkzaamheid van de 
Bank en van haar organen, uitgeoefend onder de statutaire voorwaarden, geen aanleiding tot de 
heffing van omzetbelastingen.  
Artikel 22  
(oud artikel 23)  
Dit protocol is eveneens van toepassing op de Europese Centrale Bank, de leden van haar organen en 
haar personeel, onverminderd de bepalingen van het protocol betreffende de statuten van het Euro ­
pees Stelsel van centrale banken en van de Europese Centrale Bank.  
De Europese Centrale Bank wordt bovendien vrijgesteld van elke fiscale en parafiscale heffing bij de 
uitbreiding van haar kapitaal, alsmede van de verschillende formaliteiten welke hieraan verbonden 
zijn in de staat waar de zetel van de Bank gevestigd is. De werkzaamheden van de Bank en van haar 
organen, uitgeoefend overeenkomstig de statuten van het Europese Stelsel van centrale banken en 
van de Europese Centrale Bank, geven geen aanleiding tot de heffing van omzetbelasting.NL C 83/272 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 8)  
BETREFFENDE ARTIKEL 6, LID 2, VAN HET VERDRAG 
BETREFFENDE DE EUROPESE UNIE INZAKE DE 
TOETREDING VAN DE UNIE TOT HET EUROPEES 
VERDRAG TOT BESCHERMING VAN DE RECHTEN 
VAN DE MENS EN DE FUNDAMENTELE VRIJHEDEN  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  over de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betreffende de 
Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht:  
Artikel 1  
Het in artikel 6, lid 2, van het Verdrag betreffende de Europese Unie bedoelde akkoord betreffende de 
toetreding van de Unie tot het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de 
fundamentele vrijheden (hierna „Europees Verdrag” te noemen) voorziet in de instandhouding van de specifieke kenmerken van de Unie en het recht van de Unie, met name wat betreft:  
a) de bijzondere voorwaarden van de eventuele deelneming van de Unie aan de controle-instanties 
van het Europees Verdrag;  
b) de benodigde mechanismen om ervoor te zorgen dat door staten die geen lidstaat zijn ingeleide 
procedures en individuele beroepen correct tot de lidstaten en/of de Unie worden gericht, naarge
­
lang het geval.  
Artikel 2  
Het in artikel 1 bedoelde akkoord moet van dien aard zijn dat de toetreding de bevoegdheden van de 
Unie en die van haar instellingen onverlet laat. Het moet tevens waarborgen dat de situatie van de 
lidstaten ten aanzien van het Europees Verdrag, en met name ten aanzien van de bijbehorende 
protocollen, de door de lidstaten overeenkomstig artikel 15 van het Europees Verdrag genomen afwijkende maatregelen en de door de lidstaten overeenkomstig artikel 57 van dat verdrag gemaakte 
voorbehouden geheel onverlet blijft.  
Artikel 3
 
Het in artikel 1 bedoelde akkoord laat artikel 344 van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie geheel onverlet.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/273
PROTOCOL (Nr. 9)  
INZAKE HET BESLUIT VAN DE RAAD 
BETREFFENDE DE UITVOERING VAN ARTIKEL 16, 
LID 4, VAN HET VERDRAG BETREFFENDE DE 
EUROPESE UNIE EN ARTIKEL 238, LID 2, VAN HET 
VERDRAG BETREFFENDE DE WERKING VAN DE 
EUROPESE UNIE TUSSEN 1 NOVEMBER 2014 EN 
31 MAART 2017, ENERZIJDS, EN VANAF 
1 APRIL 2017, ANDERZIJDS  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELET OP  het grote belang dat een akkoord over het besluit van de Raad betreffende de uitvoering van 
artikel 16, lid 4, van het Verdrag betreffende de Europese Unie en artikel 238, lid 2, van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie tussen 1 november 2014 en 31 maart 2017 enerzijds, 
en vanaf 1 april 2017 anderzijds (hierna „het besluit” te noemen), had bij de goedkeuring van het 
Verdrag van Lissabon,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  over de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betreffende de 
Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht:  
Enig artikel  
Alvorens de Raad een ontwerp behandelt dat een wijziging of intrekking van het besluit of van 
bepalingen ervan, of een indirecte wijziging van de werkingssfeer of betekenis van het besluit door 
het wijzigen van een andere rechtshandeling van de Unie tot doel zou hebben, voert de Europese Raad, handelend bij consensus overeenkomstig artikel 15, lid 4, van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie, voorafgaand overleg over dat ontwerp.NL C 83/274 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (nr. 10)  
BETREFFENDE DE PERMANENTE 
GESTRUCTUREERDE SAMENWERKING, 
INGESTELD BIJ ARTIKEL 42 VAN HET VERDRAG 
BETREFFENDE DE EUROPESE UNIE  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELET  op artikel 42, lid 6, en artikel 46 van het Verdrag betreffende de Europese Unie;  
MEMOREREND  dat de Unie een gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid voert dat berust op 
een steeds toenemende mate van convergentie van het optreden van de lidstaten;  
MEMOREREND  dat het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid een integrerend deel van het 
gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid is, dat het de Unie voorziet van een operationeel 
vermogen dat op civiele en militaire middelen steunt, en dat de Unie deze middelen kan gebruiken voor in artikel 43 van het Verdrag betreffende de Europese Unie bedoelde missies buiten het grond
­
gebied van de Unie, zulks met het oog op handhaving van de vrede, conflictpreventie en versterking 
van de internationale veiligheid overeenkomstig de beginselen van het Handvest van de Verenigde 
Naties. Bij de uitvoering van deze taken wordt gebruik gemaakt van de door de lidstaten beschikbaar te stellen vermogens, volgens het beginsel van „één set strijdkrachten”;
 
MEMOREREND  dat het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid van de Unie het specifieke 
karakter van het veiligheids- en defensiebeleid van bepaalde lidstaten onverlet laat;  
MEMOREREND  dat het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid van de Unie de uit het Noord- 
Atlantisch Verdrag voortvloeiende verplichtingen van de lidstaten die van oordeel zijn dat hun gemeenschappelijke defensie gestalte krijgt in het kader van de Noord-Atlantische Verdragsorganisa
­
tie, eerbiedigt en verenigbaar is met het in dat kader vastgestelde gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid;
 
IN DE OVERTUIGING  dat een meer nadrukkelijke rol van de Unie op het gebied van veiligheid en 
defensie de vitaliteit van een hernieuwd Atlantisch bondgenootschap ten goede zal komen, in over ­
eenstemming met de „Berlijn Plus”-regeling;  
VASTBESLOTEN  de Unie in staat te stellen haar verantwoordelijkheden in de internationale gemeen ­
schap volledig op zich te nemen;  
ERKENNEND  dat de Verenigde Naties de hulp van de Unie kunnen inroepen met het oog op dringende 
uitvoering van de missies die uit hoofde van de hoofdstukken VI en VII van het Handvest van de Verenigde Naties worden ondernomen;
 
ERKENNEND  dat de versterking van het veiligheids- en defensiebeleid van de lidstaten inspanningen op 
het gebied van vermogens zal vergen;  
IN HET BEWUSTZIJN  dat het aanbreken van een nieuwe fase in de ontwikkeling van het Europees 
veiligheids- en defensiebeleid vastberaden inspanningen zal vergen van de lidstaten die daartoe bereid 
zijn;  
MEMOREREND  hoezeer het van belang is dat de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buiten ­
landse zaken en veiligheidsbeleid volledig bij de werkzaamheden van de permanente gestructureerde 
samenwerking wordt betrokken,NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/275
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  over de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betreffende de 
Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht:  
Artikel 1  
De in artikel 42, lid 6, van het Verdrag betreffende de Europese Unie bedoelde permanente gestruc ­
tureerde samenwerking staat open voor alle lidstaten die, met ingang van de datum van inwerking ­
treding van het Verdrag van Lissabon, zich ertoe verbinden:  
a) intensiever te werken aan de ontwikkeling van hun defensievermogens, door hun nationale 
bijdragen te ontwikkelen en in voorkomend geval deel te nemen aan multinationale strijdkrach ­
ten, aan de voornaamste Europese programma's voor materieel en aan het werk van het Europees 
agentschap op het gebied van de ontwikkeling van defensievermogens, onderzoek, aankopen en bewapening (hierna het „Europees defensieagentschap”te noemen), en  
b) uiterlijk in 2010 in staat te zijn tot levering, hetzij op nationale basis hetzij als component van 
multinationale taakgroepen, van specifiek voor de voorgenomen missies bestemde gevechtseen
­
heden, die in tactisch opzicht als snellereactiegevechtsmacht samengesteld zijn en voorzien zijn van ondersteuningselementen, transport en logistiek inbegrepen, en die in staat zijn binnen een termijn van 5 tot 30 dagen missies als bedoeld in artikel 43 van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie te ondernemen, in het bijzonder om gevolg te geven aan verzoeken van de 
Verenigde Naties, en die missies kunnen volhouden gedurende een initiële periode van 30 dagen, te verlengen tot ten minste 120 dagen.  
Artikel 2  
Teneinde te voldoen aan de in artikel 1 genoemde doelstellingen verbinden de lidstaten die deel
­
nemen aan de permanente gestructureerde samenwerking, zich ertoe:  
a) vanaf de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon samen te werken met het oog op het 
halen van de overeengekomen streefcijfers betreffende het niveau van de investeringsuitgaven voor militair materieel en die streefcijfers regelmatig opnieuw te bezien in het licht van het veiligheids
­
klimaat en de internationale verantwoordelijkheden van de Unie;  
b) hun defensie-instrumentarium zoveel mogelijk onderling af te stemmen, met name door de 
militaire behoeften op geharmoniseerde wijze vast te stellen door hun defensiemiddelen en 
defensievermogens te poolen en, in voorkomend geval, te specialiseren, alsmede door samen ­
werking ten aanzien van opleiding en logistiek te stimuleren;  
c) concrete maatregelen te nemen om de beschikbaarheid, interoperabiliteit, flexibiliteit en inzetbaar ­
heid van hun strijdkrachten te verbeteren, met name door gemeenschappelijke doelstellingen voor 
het inzetten van strijdkrachten te bepalen, en daarbij eventueel hun nationale besluitvormings ­
procedures opnieuw te bezien;  
d) samen te werken om ervoor te zorgen dat zij de nodige maatregelen nemen om, onder andere 
door multinationale benaderingen en onverminderd de verbintenissen dienaangaande in het kader 
van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie, de in het kader van het „vermogensontwikkelings ­
mechanisme” geconstateerde leemten op te vullen;NL C 83/276 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
e) in voorkomend geval samen te werken bij de ontwikkeling van gemeenschappelijke of Europese 
programma's voor belangrijke materieel in het kader van het Europees Defensieagentschap.  
Artikel 3  
Het Europees Defensieagentschap draagt bij tot een regelmatige evaluatie van de bijdragen van de 
deelnemende lidstaten op het gebied van vermogens, in het bijzonder de bijdragen die worden 
geleverd volgens de onder meer op basis van artikel 2 vast te stellen criteria, en brengt daarover 
ten minste eenmaal per jaar verslag uit. De evaluatie kan dienen als uitgangspunt voor de aanbeve ­
lingen en de besluiten van de Raad die worden vastgesteld overeenkomstig artikel 46 van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/277
PROTOCOL (Nr. 11)  
INZAKE ARTIKEL 42 VAN HET VERDRAG 
BETREFFENDE DE EUROPESE UNIE  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
INDACHTIG DE NOODZAAK  om de bepalingen van artikel 42, lid 2, van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie volledig uit te voeren,  
INDACHTIG HET FEIT  dat het beleid van de Unie overeenkomstig artikel 42 het specifieke karakter van 
het veiligheids- en defensiebeleid van bepaalde lidstaten onverlet laat, de uit het Noord-Atlantisch 
Verdrag voortvloeiende verplichtingen van bepaalde lidstaten waarvan de gemeenschappelijke defen ­
sie gestalte krijgt in de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO), eerbiedigt en verenigbaar is met het in dat kader vastgestelde gemeenschappelijke veiligheids- en defensiebeleid,
 
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht: 
De Europese Unie ontwikkelt samen met de West-Europese Unie regelingen voor intensievere onder
­
linge samenwerking.NL C 83/278 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (nr. 12)  
BETREFFENDE DE PROCEDURE BIJ BUITENSPORIGE TEKORTEN  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELEID DOOR DE WENS  nadere bepalingen vast te stellen voor de in artikel 126 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie bedoelde procedure bij buitensporige tekorten,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht:  
Artikel 1  
De in artikel 126, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie bedoelde 
referentiewaarden zijn:  
— 3 % voor de verhouding tussen het voorziene of feitelijke overheidstekort en het bruto binnen ­
lands product tegen marktprijzen;  
— 60 % voor de verhouding tussen de overheidsschuld en het bruto binnenlands product tegen 
marktprijzen.  
Artikel 2  
In artikel 126 van dat Verdrag en in dit protocol wordt verstaan onder:  
— overheid: de algemene overheid, dat wil zeggen de centrale overheid, de regionale of lokale 
overheid en de fondsen voor sociale zekerheid onder uitsluiting van commerciële transacties, 
als omschreven in het Europees Stelsel van economische rekeningen;  
— tekort: netto financieringstekort als omschreven in het Europees Stelsel van economische reke ­
ningen;  
— investeringen: bruto investeringen in vaste activa als omschreven in het Europees Stelsel van 
economische rekeningen;  
— schuld: totale aan het eind van het jaar uitstaande brutoschuld tegen nominale waarde, gecon ­
solideerd tussen en binnen de sectoren van de algemene overheid als omschreven in het eerste streepje.  
Artikel 3
 
Teneinde een doeltreffende werking van de procedure bij buitensporige tekorten te verzekeren, zijn 
de regeringen van de lidstaten in het kader van deze procedure aansprakelijk voor de tekorten van deNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/279
algemene overheid als omschreven in artikel 2, eerste streepje. De lidstaten zorgen ervoor dat de 
nationale procedures op begrotingsgebied hen in staat stellen hun verdragsverplichtingen op dit 
gebied na te komen. De lidstaten stellen de Commissie onverwijld en regelmatig in kennis van 
hun voorziene en feitelijke tekorten en van de omvang van hun schuld.  
Artikel 4  
De voor de toepassing van dit protocol benodigde statistische gegevens worden door de Commissie 
verstrekt.NL C 83/280 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (nr. 13)  
BETREFFENDE DE CONVERGENTIECRITERIA  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELEID DOOR DE WENS  nadere regels vast te stellen voor de convergentiecriteria die de Unie moet 
hanteren wanneer zij besluit de derogaties in te trekken van de lidstaten die vallen onder een 
derogatie, bedoeld in artikel 140 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht: 
Artikel 1  
Het in artikel 140, lid 1, eerste streepje, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie bedoelde criterium inzake prijsstabiliteit betekent dat een lidstaat een houdbare prijsontwikke
­
ling heeft en een gemiddeld inflatiepercentage dat, gemeten over een periode van één jaar vóór het 
onderzoek, niet meer dan 1 1/2 procentpunt hoger ligt dan dat van ten hoogste de drie lidstaten die 
op het gebied van prijsstabiliteit het best presteren. De inflatie wordt gemeten aan de hand van het indexcijfer van de consumptieprijzen op een vergelijkbare basis, rekening houdend met verschillen in de nationale definities.  
Artikel 2  
Het in artikel 140, lid 1, tweede streepje, van dat Verdrag bedoelde criterium inzake de begrotings
­
situatie van de overheid, houdt in dat ten aanzien van de lidstaat op het tijdstip van het onderzoek 
geen Raadsbesluit krachtens artikel 126, lid 6, van dat Verdrag is genomen, waarin wordt vastgesteld 
dat er in de betrokken lidstaat een buitensporig tekort bestaat.  
Artikel 3  
Het in artikel 140, lid 1, derde streepje, van dat Verdrag bedoelde criterium inzake deelneming aan 
het wisselkoersmechanisme van het Europees Monetair Stelsel betekent dat een lidstaat ten minste 
gedurende de laatste twee jaren vóór het onderzoek, zonder grote spanningen de normale fluctua ­
tiemarges van het wisselkoersmechanisme van het Europees Monetair Stelsel heeft kunnen aanhou ­
den. Met name mag de betrokken lidstaat tijdens die periode de bilaterale spilkoers van zijn valuta 
tegenover die van de euro niet op eigen initiatief hebben gedevalueerd.  
Artikel 4  
Het in artikel 140, lid 1, vierde streepje, van dat Verdrag genoemde criterium inzake de convergentie 
van het niveau van de rentevoet betekent dat een lidstaat, gemeten over een periode van één jaar 
vóór het onderzoek, een gemiddelde nominale langetermijnrente heeft gehad die niet meer dan 2NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/281
procentpunten hoger ligt dan die van ten hoogste de drie lidstaten die op het gebied van prijs ­
stabiliteit het best presteren. De rentevoet wordt gemeten op basis van langlopende staatsobligaties of 
vergelijkbare waardepapieren, rekening houdend met verschillen in de nationale definities.  
Artikel 5  
De voor de toepassing van dit protocol benodigde statistische gegevens worden door de Commissie 
verstrekt.  
Artikel 6  
De Raad stelt op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement of de 
ECB, en het Economisch en Financieel Comité, met eenparigheid van stemmen de passende bepa ­
lingen vast betreffende de nadere regels voor de in artikel 140 van dat Verdrag bedoelde conver ­
gentiecriteria, die dan in de plaats van dit protocol komen.NL C 83/282 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 14)  
BETREFFENDE DE EUROGROEP  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
VERLANGEND  de voorwaarden voor een sterkere economische groei in de Europese Unie te bevorde ­
ren en daartoe een steeds nauwere coördinatie van het economisch beleid in de eurozone te ont ­
wikkelen;  
ZICH ERVAN BEWUST  dat er bijzondere bepalingen voor een versterkte dialoog tussen de staten die de 
euro als munt hebben, moeten worden vastgesteld, in afwachting dat de euro de munt van alle 
lidstaten van de Unie wordt,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  over de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betreffende de 
Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht:  
Artikel 1  
De ministers van de lidstaten die de euro als munt hebben vergaderen in informeel verband. De 
vergaderingen worden, voor zover nodig, gehouden om van gedachten te wisselen over aangelegen ­
heden die verband houden met de specifieke bevoegdheden van de ministers inzake de ene munt. De Commissie neemt deel aan de vergaderingen. De Europese Centrale Bank wordt uitgenodigd deel te 
nemen aan deze vergaderingen, die worden voorbereid door de vertegenwoordigers van de ministers 
van Financiën van de lidstaten die de euro als munt hebben en van de Commissie.  
Artikel 2
 
De ministers van de lidstaten die de euro als munt hebben, kiezen met een meerderheid van die 
lidstaten een voorzitter voor de duur van tweeënhalf jaar.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/283
PROTOCOL (nr. 15)  
BETREFFENDE ENKELE BEPALINGEN MET 
BETREKKING TOT HET VERENIGD KONINKRIJK VAN 
GROOT-BRITTANNIË EN NOORD-IERLAND  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
ERKENNENDE  dat het Verenigd Koninkrijk niet verplicht of gehouden wordt om de euro in te voeren 
zonder een daartoe strekkend afzonderlijk besluit van zijn regering en parlement,  
GEZIEN  het feit dat de regering van het Verenigd Koninkrijk op 16 oktober 1996 en op 30 oktober 
1997 de Raad ervan in kennis heeft gesteld dat het niet wenst deel te nemen aan de derde fase van 
de economische en monetaire unie,  
KENNIS NEMEND  van de praktijk van de regering van het Verenigd Koninkrijk om voor de financiering 
van haar leningsbehoeften gebruik te maken van de verkoop van schuldbewijzen aan de particuliere 
sector,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht: 
1. Tenzij het Verenigd Koninkrijk de Raad ervan in kennis stelt dat het voornemens is de euro in te 
voeren, is het daartoe niet verplicht.  
2. De leden 3 tot en met 8 en 10 zijn van toepassing op het Verenigd Koninkrijk, gezien de 
kennisgeving van de regering van het Verenigd Koninkrijk aan de Raad van 16 oktober 1996 en 
30 oktober 1997.  
3. Het Verenigd Koninkrijk behoudt zijn bevoegdheden op het gebied van het monetaire beleid 
overeenkomstig de nationale wetgeving.  
4. Artikel 282, lid 2, met uitzondering van de eerste en de laatste zin, artikel 282, lid 5, artikel 119, 
tweede alinea, artikel 126, de leden 1, 9 en 11, artikel 127, de leden 1 tot en met 5, artikel 128, de 
artikelen 130, 131, 132 en 133, artikel 138, artikel 140, lid 3, de artikelen 219 en 283 van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie zijn niet van toepassing op het Verenigd 
Koninkrijk. Dat geldt ook voor artikel 121, lid 2, van dit Verdrag wat betreft de aanneming van de 
onderdelen van de globale richtsnoeren voor het economisch beleid die in algemene zin betrekking 
hebben op de eurozone. Verwijzingen in deze artikelen naar de Unie of de lidstaten betreffen niet het Verenigd Koninkrijk en verwijzingen naar de nationale centrale banken betreffen niet de Bank of 
England.  
5. Het Verenigd Koninkrijk streeft ernaar een buitensporig overheidstekort te voorkomen.
 
De artikelen 143 en 144 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie blijven van 
toepassing op het Verenigd Koninkrijk. De artikelen 134, lid 4 en 142 zijn van toepassing op het 
Verenigd Koninkrijk alsof voor het Verenigd Koninkrijk een derogatie gold.NL C 83/284 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
6. Het stemrecht van het Verenigd Koninkrijk wordt geschorst ten aanzien van besluiten van de Raad 
als bedoeld in de in lid 4 genoemde artikelen en in de in artikel 139, lid 4, eerste alinea, van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie bedoelde gevallen. Daartoe is artikel 139, lid 4, 
tweede en derde alinea, van dat Verdrag van toepassing.  
Het Verenigd Koninkrijk heeft ook geen recht om deel te nemen aan de benoeming van de president, 
de vice-president en de overige leden van de directie van de Europese Centrale Bank overeenkomstig 
artikel 283, lid 2, onder b), van dat Verdrag.  
7. De artikelen 3, 4, 6, 7, 9.2, 10.1, 10.3, 11.2, 12.1, 14, 16, 18, 19, 20, 22, 23, 26, 27, 30 tot en 
met 34 en 49 van het Protocol betreffende de statuten van het Europees Stelsel van centrale banken 
en van de ECB (statuten) zijn niet van toepassing op het Verenigd Koninkrijk.  
Verwijzingen in die artikelen naar de Unie of de lidstaten betreffen niet het Verenigd Koninkrijk en 
verwijzingen naar de nationale centrale banken of aandeelhouders betreffen niet de Bank of England.  
De verwijzingen in artikel 10.3 en artikel 30.2 van de statuten naar het geplaatste kapitaal van de 
ECB omvatten niet het kapitaal waarop door de Bank of England is ingeschreven.  
8. Artikel 141, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en de artikelen 
43 tot en met 47 van de statuten zijn van toepassing, ongeacht of er een lidstaat is waarvoor een 
derogatie geldt, behoudens de volgende wijzigingen:  
a) Verwijzingen in artikel 43 naar de taken van de Europese Centrale Bank en het EMI omvatten 
mede de taken die na de invoering van de euro nog vervuld moeten worden vanwege een besluit 
van het Verenigd Koninkrijk om de euro niet in te voeren.  
b) Naast de in artikel 46 bedoelde taken geeft de Europese Centrale Bank ook advies met betrekking 
tot en draagt zij bij aan de voorbereiding van elk besluit van de Raad betreffende het Verenigd 
Koninkrijk overeenkomstig de paragrafen 9 a) en 9 c).  
c) De Bank of England stort haar aandeel in het kapitaal van de ECB als bijdrage in de bedrijfskosten 
van de ECB op dezelfde basis als de nationale centrale banken van lidstaten met een derogatie.  
9. Het Verenigd Koninkrijk kan te allen tijde kennis geven van zijn voornemen de euro in te voeren. 
In dat geval:  
a) heeft het Verenigd Koninkrijk het recht de euro in te voeren, mits het voldoet aan de nodige 
voorwaarden. De Raad, die besluit op verzoek van het Verenigd Koninkrijk en overeenkomstig de 
voorwaarden en volgens de procedure van artikel 140, leden 1 en 2, van het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie, beslist of het Verenigd Koninkrijk aan de nodige voorwaarden 
voldoet;  
b) stort de Bank of England haar aandeel in het kapitaal, draagt zij aan de ECB externe reserves over 
en draagt zij bij aan de reserves van de ECB op dezelfde grondslag als de nationale centrale bank van een lidstaat waarvan de derogatie is ingetrokken;NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/285
c) neemt de Raad, onder de voorwaarden en volgens de procedure van artikel 140, lid 3, van dat 
Verdrag, alle andere nodige besluiten om het Verenigd Koninkrijk in staat te stellen de euro in te 
voeren. 
Indien het Verenigd Koninkrijk overeenkomstig deze paragraaf de euro invoert, treden de paragrafen 
3 tot en met 8 buiten werking.  
10. Niettegenstaande het bepaalde in artikel 123 van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie en artikel 21.1 van de statuten kan de regering van het Verenigd Koninkrijk haar „Ways and Means”-faciliteit bij de Bank of England handhaven indien en zolang het Verenigd 
Koninkrijk de euro niet invoert.NL C 83/286 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (nr. 16)  
BETREFFENDE ENKELE BEPALINGEN INZAKE 
DENEMARKEN  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
REKENING HOUDENDE  met het feit dat de Deense grondwet bepalingen bevat die kunnen impliceren 
dat voordat Denemarken van zijn derogatie afziet een referendum wordt gehouden,  
GEZIEN  het feit dat de Deense regering op 3 november 1993 de Raad ervan in kennis heeft gesteld 
dat het niet wenst deel te nemen aan de derde fase van de economische en monetaire unie,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, die als bijlage aan het Verdrag 
betreffende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht: 
1. Voor Denemarken geldt een derogatie, gezien de kennisgeving van de Deense regering aan de 
Raad van 3 november 1993. Deze ontheffing heeft ten gevolge dat alle artikelen en bepalingen van 
de Verdragen en de statuten van het ESCB en van de ECB die betrekking hebben op een derogatie, op 
Denemarken van toepassing zijn.  
2. Wat de intrekking van de ontheffing betreft, wordt de in artikel 140 van het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie bedoelde procedure alleen ingeleid op verzoek van Denemarken.  
3. In geval van intrekking van de ontheffingsstatus zijn de bepalingen van dit protocol niet langer 
van toepassing.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/287
PROTOCOL (Nr. 17)  
BETREFFENDE DENEMARKEN  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELEID DOOR DE WENS  bepaalde bijzondere problemen betreffende Denemarken te regelen,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag tot 
oprichting van de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie worden gehecht:  
De bepalingen van artikel 14 van het Protocol betreffende de statuten van het Europees Stelsel van 
centrale banken en van de Europese Centrale Bank doen geen afbreuk aan het recht van de nationale 
bank van Denemarken om haar huidige taken betreffende die delen van het Koninkrijk Denemarken 
die niet tot de Unie behoren, uit te voeren.NL C 83/288 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (nr. 18)  
BETREFFENDE FRANKRIJK  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELEID DOOR DE WENS  rekening te houden met een bijzonder punt betreffende Frankrijk,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht:  
Frankrijk behoudt het privilege van geldemissie in Nieuw-Caledonië, Frans-Polynesië en Wallis en 
Futuna onder de in zijn nationale wetgeving vastgestelde voorwaarden, en is als enige gerechtigd om 
de pariteit van de CFP-frank vast te stellen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/289
PROTOCOL (Nr. 19)  
BETREFFENDE HET SCHENGENACQUIS DAT IS OPGENOMEN IN HET 
KADER VAN DE EUROPESE UNIE  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
CONSTATEREND  dat de door sommige lidstaten van de Europese Unie op 14 juni 1985 en 19 juni 
1990 te Schengen ondertekende overeenkomsten inzake de geleidelijke afschaffing van de controles 
aan de gemeenschappelijke grenzen, alsmede de daarmee samenhangende overeenkomsten en de op 
grond ervan vastgestelde voorschriften, door het Verdrag van Amsterdam van 2 oktober 1997 zijn opgenomen in het kader van de Europese Unie,
 
GELEID DOOR DE WENS  het Schengenacquis, zoals dat sedert de inwerkingtreding van het Verdrag van 
Amsterdam is ontwikkeld, te behouden en te ontwikkelen teneinde bij te dragen aan de verwezen ­
lijking van de doelstelling aan de burgers van de Unie een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht 
zonder binnengrenzen te bieden,  
REKENING HOUDEND MET  de bijzondere positie van Denemarken,  
IN AANMERKING NEMEND  dat Ierland en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord- 
Ierland niet aan alle bepalingen van het Schengenacquis deelnemen; dat deze lidstaten evenwel de 
mogelijkheid moet worden geboden andere bepalingen van dit acquis geheel of gedeeltelijk te aan ­
vaarden,  
ERKENNEND  dat het bijgevolg noodzakelijk is gebruik te maken van de bepalingen van de Verdragen 
die betrekking hebben op nauwere samenwerking tussen sommige lidstaten,  
IN AANMERKING NEMEND  dat het noodzakelijk is geprivilegieerde betrekkingen in stand te houden met 
de Republiek IJsland en het Koninkrijk Noorwegen, die beide gebonden zijn door de bepalingen van 
de Noordse paspoortunie, tezamen met de Noordse staten die lid zijn van de Europese Unie,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht: 
Artikel 1  
Het Koninkrijk België, de Republiek Bulgarije, de Tsjechische Republiek, het Koninkrijk Denemarken, 
de Bondsrepubliek Duitsland, de Republiek Estland, de Helleense Republiek, het Koninkrijk Spanje, de 
Franse Republiek, de Italiaanse Republiek, de Republiek Cyprus, de Republiek Letland, de Republiek 
Litouwen, het Groothertogdom Luxemburg, de Republiek Hongarije, de Republiek Malta, het Konink
­
rijk der Nederlanden, de Republiek Oostenrijk, de Republiek Polen, de Portugese Republiek, Roeme ­
nië, de Republiek Slovenië, de Slowaakse Republiek, de Republiek Finland en het Koninkrijk Zweden 
worden gemachtigd onderling een nauwere samenwerking aan te gaan op de gebieden die vallen onder de door de Raad vastgestelde bepalingen die samen het Schengenacquis vormen. Deze samen
­
werking vindt plaats binnen het institutionele en juridische kader van de Europese Unie en met inachtneming van de toepasselijke bepalingen van de Verdragen.NL C 83/290 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 2  
Het Schengenacquis is van toepassing op de in artikel 1 bedoelde lidstaten, onverminderd artikel 3 
van de Toetredingsakte van 16 april 2003 en artikel 4 van de Toetredingsakte van 25 april 2005. De 
Raad treedt in de plaats van het bij de overeenkomsten van Schengen ingestelde Uitvoerend Comité.  
Artikel 3  
De deelneming van Denemarken aan de vaststelling van maatregelen die een verdere ontwikkeling 
van het Schengenacquis inhouden en de uitvoering en toepassing van deze maatregelen in Dene ­
marken vallen onder de toepasselijke bepalingen van het protocol betreffende de positie van Dene ­
marken.  
Artikel 4  
Ierland en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland kunnen te allen tijde 
verzoeken om aan alle of aan enkele van de bepalingen van het Schengenacquis deel te nemen.  
De Raad neemt een besluit over dit verzoek met eenparigheid van stemmen van zijn in artikel 1 
genoemde leden en van de vertegenwoordiger van de regering van de betrokken staat.  
Artikel 5  
1. Voorstellen en initiatieven om voort te bouwen op het Schengenacquis vallen onder de toe ­
passelijke bepalingen van de Verdragen.  
Wanneer Ierland of het Verenigd Koninkrijk de Raad niet binnen een redelijke termijn schriftelijk 
heeft meegedeeld dat het wenst deel te nemen, wordt de in artikel 329 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie bedoelde toestemming in dit verband geacht te zijn verleend aan 
de in artikel 1 genoemde lidstaten, en aan Ierland of het Verenigd Koninkrijk op de gebieden waarop 
het aan de samenwerking wenst deel te nemen.  
2. Wanneer Ierland of het Verenigd Koninkrijk geacht wordt uit hoofde van een besluit op grond 
van artikel 4 een mededeling te hebben gedaan, kan het de Raad niettemin binnen 3 maanden 
schriftelijk mededelen dat het niet wenst deel te nemen aan dat voorstel of initiatief. In dat geval 
neemt Ierland of het Verenigd Koninkrijk niet deel aan de aanneming daarvan. Zodra deze mede
­
deling is gedaan, wordt de procedure voor de aanneming van de maatregel die voortbouwt op het 
Schengenacquis, opgeschort tot het einde van de procedure van lid 3 of lid 4 of totdat de mededeling 
op enig tijdstip in deze procedure wordt ingetrokken.  
3. Voor de lidstaat die de in lid 2 bedoelde mededeling heeft gedaan, zijn alle door de Raad uit 
hoofde van artikel 4 genomen besluiten vanaf de datum van inwerkingtreding van de voorgestelde maatregel niet langer van toepassing in de door de Raad noodzakelijk geachte mate en onder de 
voorwaarden die moeten worden vastgesteld in een met gekwalificeerde meerderheid van stemmen 
door de Raad op voorstel van de Commissie te nemen besluit. Dat besluit moet aan de volgende 
criteria beantwoorden: de Raad streeft naar de ruimst mogelijke deelneming van de betrokkenNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/291
lidstaat zonder de praktische toepasbaarheid van de verschillende onderdelen van het Schengenacquis 
ernstig in het gedrang te brengen en rekening houdend met de samenhang daarvan. De Commissie 
dient haar voorstel zo spoedig mogelijk na de in lid 2 bedoelde mededeling in. De Raad neemt, 
indien nodig na twee opeenvolgende zittingen, binnen vier maanden na de indiening van het 
Commissievoorstel een besluit.  
4. Indien de Raad na het verstrijken van deze termijn van vier maanden nog geen besluit heeft 
genomen, kan een lidstaat verzoeken dat het dossier onverwijld naar de Europese Raad wordt 
verwezen. In dat geval neemt de Europese Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen op 
voorstel van de Commissie tijdens zijn volgende bijeenkomst een besluit overeenkomstig de in lid 3 
bedoelde criteria.  
5. Indien de Raad of de Europese Raad, naargelang het geval, na afloop van de procedure van lid 3 
of lid 4 geen besluit heeft genomen, wordt de opschorting van de procedure voor de aanneming van 
de op het Schengenacquis voortbouwende maatregel stopgezet. Wordt de maatregel in kwestie 
vervolgens aangenomen, dan zijn alle uit hoofde van artikel 4 door de Raad vastgestelde besluiten 
niet langer op de betrokken lidstaat van toepassing vanaf de datum van de inwerkingtreding van de 
desbetreffende maatregel, in de door de Commissie vastgestelde mate en onder de door haar bepaalde 
voorwaarden, tenzij de betrokken lidstaat zijn mededeling in de zin van lid 2 vóór de aanneming van 
de maatregel heeft ingetrokken. De Commissie neemt vóór de datum van deze aanneming een 
besluit. In haar besluit eerbiedigt zij de in lid 3 bedoelde criteria.  
Artikel 6  
De Republiek IJsland en het Koninkrijk Noorwegen worden betrokken bij de uitvoering van het 
Schengenacquis en de verdere ontwikkeling ervan. Te dien einde worden passende procedures over ­
eengekomen in een overeenkomst die de Raad, met eenparigheid van stemmen van zijn in artikel 1 genoemde leden, met die staten sluit. In die overeenkomst worden bepalingen opgenomen inzake de bijdrage van IJsland en Noorwegen in de kosten die aan de uitvoering van dit protocol zijn ver
­
bonden.  
De Raad sluit, met eenparigheid van stemmen, met IJsland en Noorwegen een afzonderlijke over ­
eenkomst voor de vaststelling van de wederzijdse rechten en verplichtingen van Ierland en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland enerzijds en IJsland en Noorwegen 
anderzijds, op gebieden van het Schengenacquis die op deze staten van toepassing zijn.  
Artikel 7
 
Voor de onderhandelingen over de toetreding van nieuwe lidstaten tot de Europese Unie worden het 
Schengenacquis en de verdere maatregelen die de instellingen binnen de werkingssfeer van dat acquis 
nemen, beschouwd als een acquis dat door alle staten die kandidaat zijn voor toetreding volledig 
moet worden aanvaard.NL C 83/292 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 20)  
BETREFFENDE DE TOEPASSING VAN BEPAALDE 
ASPECTEN VAN ARTIKEL 26 VAN HET VERDRAG 
BETREFFENDE DE WERKING VAN DE 
EUROPESE UNIE OP HET VERENIGD 
KONINKRIJK EN IERLAND  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELEID DOOR DE WENS  bepaalde vraagstukken met betrekking tot het Verenigd Koninkrijk en Ierland 
te regelen,  
GELET OP  het feit dat tussen het Verenigd Koninkrijk en Ierland al sedert vele jaren bijzondere 
reisregelingen bestaan,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht: 
Artikel 1  
Onverminderd de artikelen 26 en 77 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, 
de andere bepalingen van dat Verdrag of van het Verdrag betreffende de Europese Unie, de uit hoofde van deze Verdragen aangenomen maatregelen en de internationale overeenkomsten die door de Unie 
of door de Unie en haar lidstaten met één of meer derde staten zijn gesloten, heeft het Verenigd 
Koninkrijk het recht aan zijn grenzen met andere lidstaten ten aanzien van personen die het Verenigd Koninkrijk wensen binnen te komen de controles te verrichten die het nodig acht om:  
a) het recht op binnenkomst in het Verenigd Koninkrijk te verifiëren van burgers van lidstaten en 
hun gezinsleden die bij het recht van de Unie verleende rechten uitoefenen, alsmede van burgers 
van andere staten aan wie dergelijke rechten zijn toegekend bij een overeenkomst waardoor het 
Verenigd Koninkrijk gebonden is, en  
b) te bepalen of aan andere personen al dan niet toelating wordt verleend om het Verenigd Konink
­
rijk binnen te komen.  
Niets in de artikelen 26 en 77 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie of in 
een andere bepaling van dat Verdrag of van het Verdrag betreffende de Europese Unie of in een uit hoofde daarvan aangenomen maatregel doet afbreuk aan het recht van het Verenigd Koninkrijk om 
dergelijke controles in te voeren of uit te oefenen. Onder het Verenigd Koninkrijk worden in dit 
artikel ook de grondgebieden verstaan waarvan de externe betrekkingen onder de verantwoordelijk
­
heid van het Verenigd Koninkrijk vallen.  
Artikel 2  
Het Verenigd Koninkrijk en Ierland kunnen onderlin g regelingen blijven treffen betreffende het 
personenverkeer tussen hun grondgebieden („het gemeenschappelijk reisgebied” of „the Common 
Travel Area”), met volledige inachtneming van de rechten van de in artikel 1, eerste alinea, onder 
a), van dit protocol bedoelde personen. Zolang zij dergelijke regelingen handhaven, zijnNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/293
de bepalingen van artikel 1 van dit protocol derhalve van toepassing op Ierland op dezelfde wijze en 
onder dezelfde voorwaarden als op het Verenigd Koninkrijk. Niets in de artikelen 26 en 77 van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie of in een andere bepaling van dat Verdrag of 
van het Verdrag betreffende de Europese Unie of in een uit hoofde daarvan aangenomen maatregel doet afbreuk aan deze regelingen.  
Artikel 3  
De andere lidstaten hebben het recht aan hun grenzen of op enig punt van binnenkomst op hun 
grondgebied voor de in artikel 1 van dit protocol aangegeven doeleinden dergelijke controles te verrichten op personen die hun grondgebied wensen binnen te komen vanuit het Verenigd Konink
­
rijk, of enig ander grondgebied waarvan de externe betrekkingen onder de verantwoordelijkheid van dit land vallen, dan wel vanuit Ierland, zolang de bepalingen van artikel 1 van dit protocol op Ierland van toepassing zijn.
 
Niets in de artikelen 26 en 77 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie of in 
een andere bepaling van dat Verdrag of van het Verdrag betreffende de Europese Unie of in een uit 
hoofde daarvan aangenomen maatregel doet afbreuk aan het recht van de overige lidstaten om 
dergelijke controles in te voeren of te verrichten.NL C 83/294 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 21)  
BETREFFENDE DE POSITIE VAN HET VERENIGD KONINKRIJK EN 
IERLAND TEN AANZIEN VAN DE RUIMTE VAN VRIJHEID, VEILIGHEID 
EN RECHT  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELEID DOOR DE WENS  bepaalde vraagstukken met betrekking tot het Verenigd Koninkrijk en Ierland 
te regelen,  
GELET OP  het Protocol betreffende de toepassing van bepaalde aspecten van artikel 26 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie op het Verenigd Koninkrijk en Ierland,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht:  
Artikel 1  
Onder voorbehoud van artikel 3 nemen het Verenigd Koninkrijk en Ierland niet deel aan de aan ­
neming door de Raad van overeenkomstig deel III, titel V, van het Verdrag betreffende de werking 
van de Europese Unie voorgestelde maatregelen. Voor besluiten van de Raad die met eenparigheid 
van stemmen moeten worden aangenomen, is eenparigheid van de leden van de Raad vereist, met uitzondering van de vertegenwoordigers van de regeringen van het Verenigd Koninkrijk en van 
Ierland.  
Voor de toepassing van dit artikel wordt de gekwalificeerde meerderheid bepaald overeenkomstig 
artikel 238, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
Artikel 2  
Ingevolge artikel 1 en onder voorbehoud van de artikelen 3, 4 en 6 zijn de bepalingen van deel III, 
titel V, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, de overeenkomstig die titel 
aangenomen maatregelen, de bepalingen in door de Unie overeenkomstig die titel gesloten inter
­
nationale overeenkomsten en de beslissingen van het Hof van Justitie van de Europese Unie ter 
uitlegging van die bepalingen of maatregelen niet bindend voor, noch van toepassing in het Verenigd 
Koninkrijk en Ierland; bedoelde bepalingen, maatregelen en beslissingen laten de bevoegdheden, 
rechten en verplichtingen van deze staten onverlet; bedoelde bepalingen, maatregelen en beslissingen 
laten zowel het op het Verenigd Koninkrijk en Ierland van toepassing zijnde communautair acquis als 
het acquis van de Unie onverlet en maken geen deel uit van het op die staten van toepassing zijnde 
recht van de Unie.  
Artikel 3  
1. Binnen een termijn van drie maanden na de indiening van een voorstel of een initiatief bij de 
Raad overeenkomstig deel III, titel V, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
kunnen het Verenigd Koninkrijk en Ierland de voorzitter van de Raad er schriftelijk van in kennis 
stellen dat zij wensen deel te nemen aan de aanneming en toepassing van de voorgestelde maatregel, 
waarna deze staten daartoe gerechtigd zijn.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/295
Voor besluiten van de Raad die met eenparigheid van stemmen moeten worden aangenomen, is 
eenparigheid van de leden van de Raad vereist, met uitzondering van de leden die geen kennisgeving 
hebben gedaan. Een overeenkomstig dit lid aangenomen maatregel is bindend voor alle lidstaten die 
aan de aanneming ervan hebben deelgenomen.  
In de uit hoofde van artikel 70 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
aangenomen maatregelen worden de voorwaarden bepaald voor de deelneming van het Verenigd Koninkrijk en Ierland aan de evaluaties betreffende de gebieden die worden bestreken door deel III, 
titel V, van dat Verdrag.  
Voor de toepassing van dit artikel wordt de gekwalificeerde meerderheid bepaald overeenkomstig 
artikel 238, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
2. Indien na een redelijke termijn een maatregel als bedoeld in lid 1 niet met deelneming van het 
Verenigd Koninkrijk of Ierland kan worden aangenomen, kan de Raad deze maatregel overeenkom
­
stig artikel 1 aannemen zonder de deelneming van het Verenigd Koninkrijk of Ierland. In dat geval is 
artikel 2 van toepassing.  
Artikel 4  
Na de aanneming van een maatregel door de Raad overeenkomstig deel III, titel V, van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie kunnen het Verenigd Koninkrijk en Ierland de Raad en 
de Commissie er te allen tijde van in kennis stellen dat zij die maatregel wensen te aanvaarden. In dat geval is de procedure van artikel 331, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie mutatis mutandis van toepassing.  
Artikel 4  bis  
1. De bepalingen van dit Protocol gelden ten aanzien van het Verenigd Koninkrijk en Ierland ook 
voor de uit hoofde van deel III, titel V, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
voorgestelde of vastgestelde maatregelen tot wijziging van een bestaande maatregel waardoor zijn 
gebonden zijn.  
2. In gevallen waarin de Raad, handelend op voorstel van de Commissie, evenwel vaststelt dat de 
niet-deelneming door het Verenigd Koninkrijk of Ierland aan de gewijzigde versie van een bestaande maatregel de toepassing van deze maatregel onmogelijk maakt voor andere lidstaten of de Unie, kan 
hij tot het Verenigd Koninkrijk of Ierland een dringend verzoek richten tot het doen van een mededeling uit hoofde van artikel 3 of artikel 4. Voor de toepassing van artikel 3 begint een nieuwe 
termijn van twee maanden te lopen op het moment dat de Raad een dergelijk besluit heeft genomen.  
Indien het Verenigd Koninkrijk of Ierland bij het verstrijken van deze termijn van twee maanden 
vanaf het besluit van de Raad nog geen mededeling uit hoofde van artikel 3 of artikel 4 heeft gedaan, 
is de bestaande maatregel niet langer bindend voor en van toepassing op het Verenigd Koninkrijk of 
Ierland, tenzij de betrokken lidstaat vóór de inwerkingtreding van de wijzigingsmaatregel een mede
­
deling uit hoofde van artikel 4 heeft gedaan. Deze situatie wordt van kracht vanaf de datum van 
inwerkingtreding van de wijzigingsmaatregel of de datum waarop de termijn van twee maanden 
verstrijkt, al naargelang welk tijdstip later valt.NL C 83/296 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Voor de toepassing van dit lid neemt de Raad, na een grondige bespreking van deze aangelegenheid, 
een besluit met een gekwalificeerde meerderheid van de stemmen van de leden die de lidstaten 
vertegenwoordigen welke aan de aanneming van de wijzigingsmaatregel deelnemen of hebben deel ­
genomen. Een gekwalificeerde meerderheid van stemmen in de Raad is de meerderheid in de zin van 
artikel 238, lid 3, onder a), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
3. De Raad kan met gekwalificeerde meerderheid op een voorstel van de Commissie besluiten dat 
de eventuele directe financiële gevolgen, die noodzakelijkerwijs en onvermijdelijk voortvloeien uit de beëindiging van de deelname van het Verenigd Koninkrijk of Ierland aan de bestaande maatregel door 
het Verenigd Koninkrijk of Ierland worden gedragen.  
4. Dit artikel laat artikel 4 onverlet.  
Artikel 5  
Voor een lidstaat die niet gebonden is door een overeenkomstig deel III, titel V, van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie aangenomen maatregel, mag deze maatregel geen 
andere financiële gevolgen hebben dan de ermee gepaard gaande administratieve kosten voor de 
instellingen, tenzij de Raad, na raadpleging van het Europees Parlement, met eenparigheid van 
stemmen van al zijn leden anders besluit.  
Artikel 6  
Indien het Verenigd Koninkrijk of Ierland in gevallen als bedoeld in dit protocol gebonden is door 
een door de Raad overeenkomstig deel III, titel V, van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie aangenomen maatregel, zijn de desbetreffende bepalingen van de Verdragen, in ver
­
band met die maatregel van toepassing op de staat in kwestie.  
Artikel 6  bis  
Het Verenigd Koninkrijk en Ierland zullen niet gebonden zijn door de op grond van artikel 16 van 
het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie vastgestelde regels die betrekking hebben 
op de verwerking van persoonsgegevens door de lidstaten bij de uitoefening van activiteiten die 
binnen het toepassingsgebied van deel III, titel V, hoofdstuk 4 of 5, van genoemd Verdrag vallen, 
wanneer het Verenigd Koninkrijk en Ierland niet gebonden zijn door de regels van de Unie betref ­
fende de vormen van justitiële samenwerking in strafzaken of van politiële samenwerking in het 
kader waarvan de op grond van artikel 16 vastgestelde bepalingen moeten worden nageleefd.  
Artikel 7  
De artikelen 3, 4 en 4 bis laten het Protocol betreffende het Schengenacquis dat is opgenomen in het 
kader van de Europese Unie onverlet.  
Artikel 8  
Ierland kan de Raad er schriftelijk van in kennis stellen dat het niet langer onder de bepalingen van 
dit protocol wenst te vallen. In dat geval zijn de normale Verdragsbepalingen van toepassing op Ierland.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/297
Artikel 9  
Wat Ierland betreft, is dit protocol niet van toepassing op artikel 75 van het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie.NL C 83/298 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 22)  
BETREFFENDE DE POSITIE VAN DENEMARKEN  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
HERINNEREND  aan het Besluit van de Staatshoofden en Regeringsleiders, in het kader van de Europese 
Raad bijeen op 12 december 1992 in Edinburgh, betreffende bepaalde problemen die Denemarken 
met betrekking tot het Verdrag betreffende de Europese Unie aan de orde heeft gesteld,  
KENNIS GENOMEN HEBBEND  van de positie van Denemarken met betrekking tot het burgerschap, de 
Economische en Monetaire Unie, het defensiebeleid en justitie en binnenlandse zaken zoals neerge ­
legd in het besluit van Edinburgh,  
ZICH BEWUST  van het feit dat de handhaving, in het kader van de Verdragen, van een wettelijke 
regeling die voortvloeit uit het besluit van Edinburgh, de deelneming van Denemarken op belangrijke gebieden van samenwerking van de Unie aanzienlijk zal beperken, en dat het in het belang van de 
Unie is de integriteit van het acquis op het gebied van vrijheid, veiligheid en recht te waarborgen,
 
GELEID DOOR DE WENS  om die reden een juridisch kader vast te stellen dat Denemarken de moge ­
lijkheid geeft deel te nemen aan de vaststelling van maatregelen die voorgesteld worden uit hoofde van deel III, titel V, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met waardering 
voor het voornemen van Denemarken om van die mogelijkheid gebruik te maken wanneer dat 
volgens zijn grondwettelijke bepalingen mogelijk is,
 
ER NOTA VAN NEMEND  dat Denemarken de overige lidstaten niet zal beletten hun samenwerking 
verder te versterken met betrekking tot maatregelen die voor Denemarken niet verbindend zijn,  
INDACHTIG  artikel 3 van het Protocol betreffende het Schengenacquis dat is opgenomen in het kader 
van de Europese Unie,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag tot op ­
richting van de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de Europese Unie worden gehecht:  
DEEL I  
Artikel 1  
Denemarken neemt niet deel aan de aanneming door de Raad van overeenkomstig deel III, titel V, 
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie voorgestelde maatregelen. Voor besluiten van de Raad die met eenparigheid van stemmen moeten worden aangenomen, is eenparig
­
heid van de leden van de Raad vereist, met uitzondering van de vertegenwoordiger van de regering 
van Denemarken.  
Voor de toepassing van dit artikel wordt de gekwalificeerde meerderheid bepaald overeenkomstig 
artikel 238, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/299
Artikel 2  
De bepalingen van het derde deel, titel V, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese 
Unie, de ingevolge die titel vastgestelde maatregelen, de bepalingen in door de Unie ingevolge die titel 
gesloten internationale overeenkomsten en de beslissingen van het Hof van Justitie van de Europese Unie ter uitlegging van deze bepalingen of maatregelen of maatregelen die uit hoofde van die titel 
gewijzigd zijn of kunnen worden, zijn niet bindend voor, noch van toepassing in Denemarken; 
bedoelde bepalingen, maatregelen en beslissingen laten de bevoegdheden, rechten en verplichtingen 
van Denemarken onverlet, laten het op Denemarken van toepassing zijnde acquis van de Unie 
onverlet en maken geen deel uit van het op Denemarken van toepassing zijnde recht van de Unie. 
Met name de handelingen van de Unie op het gebied van de politiële samenwerking en de justitiële 
samenwerking in strafzaken die vóór de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon zijn vast
­
gesteld en die zijn gewijzigd, blijven in ongewijzigde vorm bindend voor en van toepassing op 
Denemarken.  
Artikel 2 bis  
Artikel 2 van dit protocol is tevens van toepassing op de op grond van artikel 16 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie vastgestelde regels die betrekking hebben op de 
verwerking van persoonsgegevens door de lidstaten bij de uitoefening van activiteiten die binnen 
het toepassingsgebied van deel III, titel V, hoofdstuk 4 of 5, van dat Verdrag vallen.  
Artikel 3  
Voor Denemarken hebben de in artikel 1 bedoelde maatregelen geen andere financiële gevolgen dan 
de ermee gepaard gaande administratieve kosten voor de instellingen.  
Artikel 4  
1. Denemarken beslist binnen een termijn van zes maanden nadat de Raad een maatregel heeft 
genomen over een voorstel of een initiatief tot uitwerking van het Schengenacquis dat onder dit deel 
valt, of het deze maatregel in zijn nationale wetgeving zal omzetten. Indien Denemarken daartoe 
besluit, wordt daarmee een verplichting volgens internationaal recht geschapen tussen Denemarken 
en de andere lidstaten die door die maatregel gebonden zijn.  
2. Indien Denemarken beslist een maatregel van de Raad als bedoeld in lid 1 niet in zijn nationale 
wetgeving om te zetten, overwegen de lidstaten die door die maatregel gebonden zijn en Denemar ­
ken, welke passende maatregelen moeten worden genomen.  
DEEL II  
Artikel 5  
Wat betreft de maatregelen die door de Raad worden aangenomen op het gebied van artikel 26, lid 
1, artikel 42 en de artikelen 43 tot en met 46 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, neemt 
Denemarken niet deel aan de uitwerking en de uitvoering van besluiten en acties van de Unie dieNL C 83/300 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
gevolgen hebben op defensiegebied. Daarom zal Denemarken niet deelnemen aan de aanneming van 
die besluiten en acties. Denemarken is niet verplicht bij te dragen aan de financiering van operati ­
onele uitgaven in verband met dergelijke maatregelen. Denemarken belet de overige lidstaten niet 
hun samenwerking op dit gebied verder te ontwikkelen, noch om militaire vermogens ter beschik ­
king van de Unie te stellen.  
Voor handelingen van de Raad die met eenparigheid van stemmen moeten worden vastgesteld, is 
eenparigheid van de leden van de Raad vereist, met uitzondering van de vertegenwoordiger van de Deense regering.  
Voor de toepassing van dit artikel wordt de gekwalificeerde meerderheid bepaald overeenkomstig 
artikel 238, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
DEEL III  
Artikel 6  
De artikelen 1, 2 en 3 zijn niet van toepa ssing op maatregelen tot bepaling van de derde landen 
waarvan de onderdanen bij overschrijding van de buitengrenzen van de lidstaten in het bezit moeten zijn van een visum of op maatregelen betreffende een uniform visummodel.  
DEEL IV  
Artikel 7  
Denemarken kan te allen tijde, overeenkomstig zijn grondwettelijke bepalingen, de andere lidstaten 
mededelen dat het niet langer een beroep wenst te doen op dit protocol in zijn geheel of op gedeelten ervan. In dat geval zal Denemarken alle geldende desbetreffende maatregelen die in het kader van de Europese Unie zijn genomen, volledig toepassen.  
Artikel 8  
1. Denemarken kan te allen tijde, onverminderd artikel 7, overeenkomstig zijn grondwettelijke 
bepalingen de andere lidstaten ervan in kennis stellen dat deel I met ingang van de eerste dag van de 
maand volgend op de kennisgeving, bestaat uit de bepalingen van de bijlage. In dat geval worden de artikelen 5 tot en met 8 dienovereenkomstig hernummerd.
 
2. Zes maanden nadat de in lid 1 bedoelde kennisgeving van kracht is geworden, worden het 
volledige Schengenacquis en alle maatregelen die genomen zijn om dat acquis te ontwikkelen, die tot dan ten aanzien van Denemarken verbindend waren als internationaalrechtelijke verplichtingen, voor 
Denemarken verbindend uit hoofde van het recht van de Unie.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/301
BIJLAGE  
Artikel 1 
Onder voorbehoud van artikel 3 neemt Denemarken niet deel aan de vaststelling door de Raad van de overeenkomstig 
deel III, titel V, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie voorgestelde maatregelen. Voor handelingen 
van de Raad die met eenparigheid van stemmen moeten worden vastgesteld, is eenparigheid van de leden van de Raad 
vereist, met uitzondering van de vertegenwoordiger van de Deense regering.  
Voor de toepassing van dit artikel wordt de gekwalificeerde meerderheid bepaald overeenkomstig artikel 238, lid 3, van 
het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
Artikel 2 
Ingevolge artikel 1 en onder voorbehoud van de artikelen 3, 4 en 8 zijn de bepalingen van deel III, titel V, van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, de overeenkomstig die titel vastgestelde maatregelen, de bepalingen 
van door de Unie overeenkomstig die titel gesloten internationale overeenkomsten en de beslissingen van het Hof van 
Justitie van de Europese Unie ter uitlegging van die bepalingen of maatregelen niet verbindend voor, noch van toepassing 
op Denemarken. Bedoelde bepalingen, maatregelen en beslissingen laten de bevoegdheden, rechten en verplichtingen van 
Denemarken onverlet. Bedoelde bepalingen, maatregelen en beslissingen laten het acquis communautaire en het acquis 
van de Unie geheel onverlet en maken geen deel uit van het recht van de Unie, zoals die op Denemarken van toepassing zijn.  
Artikel 3 
1. Binnen een termijn van drie maanden na de indiening van een voorstel of een initiatief bij de Raad overeenkomstig 
deel III, titel V, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie kan Denemarken de voorzitter van de Raad er schriftelijk van in kennis stellen dat het wenst deel te nemen aan de vaststelling en de toepassing van de voorgestelde 
maatregel, waarna deze staat daartoe gerechtigd is.  
2. Indien een maatregel als bedoeld in lid 1 na een redelijke termijn niet met deelneming van Denemarken kan worden 
vastgesteld, kan de Raad de in lid 1 bedoelde maatregel overeenkomstig artikel 1 vaststellen zonder deelneming van 
Denemarken. In dat geval is artikel 2 van toepassing.  
Artikel 4 
Na de vaststelling van een maatregel overeenkomstig deel III, titel V, van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie kan Denemarken de Raad en de Commissie er te allen tijde van in kennis stellen dat het voornemens is die 
maatregel te aanvaarden. In dat geval is de procedure van artikel 331, lid 1, van dat Verdrag van overeenkomstige 
toepassing.  
Artikel 5 
1. De bepalingen van dit Protocol gelden ten aanzien van Denemarken ook voor de uit hoofde van deel III, titel V, van 
het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie voorgestelde of vastgestelde maatregelen tot wijziging van een bestaande maatregel waardoor Denemarken gebonden is.
 
2. In gevallen waarin de Raad, handelend op voorstel van de Commissie, evenwel vaststelt dat de niet-deelneming door 
Denemarken aan de gewijzigde versie van een bestaande maatregel de toepassing van deze maatregel onmogelijk maakt voor,andere lidstaten of de Unie kan hij tot Denemarken een dringend verzoek richten tot het doen van een mededeling 
uit hoofde van artikel 3 of artikel 4. Voor de toepassing van artikel 3 begint een nieuwe periode van twee maanden te 
lopen op het moment dat de Raad een dergelijk besluit heeft genomen.NL C 83/302 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Indien Denemarken bij het verstrijken van deze termijn van twee maanden vanaf de vaststelling door de Raad nog geen 
mededeling uit hoofde van artikel 3 of artikel 4 heeft gedaan, is de bestaande maatregel niet langer bindend voor of van 
toepassing op Denemarken, tenzij het vóór de inwerkingtreding van de wijzigingsmaatregel een mededeling uit hoofde 
van artikel 4 heeft gedaan. Deze situatie wordt van kracht vanaf de datum van inwerkingtreding van de wijzigingsmaat ­
regel of de datum waarop de termijn van twee maanden verstrijkt, al naargelang welk tijdstip later valt.  
Voor de toepassing van dit lid neemt de Raad, na een grondige bespreking van deze aangelegenheid, een besluit met een 
gekwalificeerde meerderheid van de stemmen van de leden die de lidstaten vertegenwoordigen welke aan de aanneming 
van de wijzigingsmaatregel deelnemen of hebben deelgenomen. Een gekwalificeerde meerderheid van stemmen in de Raad 
is de meerderheid in de zin van artikel 238, lid 3, onder a), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
3. De Raad kan met gekwalificeerde meerderheid op voorstel van de Commissie een besluit vaststellen waarbij bepaald 
wordt dat de eventuele directe financiële gevolgen die noodzakelijkerwijs en onvermijdelijk voortvloeien uit de beëindiging 
van de deelname van Denemarken aan de bestaande maatregel door Denemarken zullen worden gedragen.  
4. Dit artikel laat artikel 4 onverlet.  
Artikel 6 
1. De in artikel 4 bedoelde kennisgeving vindt uiterlijk zes maanden na de definitieve vaststelling van een maatregel 
plaats, indien die maatregel een uitwerking van het Schengenacquis inhoudt.  
Indien Denemarken aangaande die maatregelen de in de artikelen 3 en 4 bedoelde kennisgeving nalaat, overwegen de 
lidstaten die door die maatregelen gebonden zijn en Denemarken welke passende stappen moeten worden ondernomen.  
2. Een kennisgeving overeenkomstig artikel 3 met betrekking tot maatregelen die een uitwerking van het Schengenac ­
quis inhouden, wordt onherroepelijk geacht een kennisgeving overeenkomstig artikel 3 te zijn ten aanzien van elk ander voorstel of initiatief dat een uitwerking van die maatregel inhoudt, voor zover dat voorstel of initiatief een uitwerking van 
het Schengenacquis inhouden.  
Artikel 7 
Denemarken zal niet gebonden zijn door de op de op grond van artikel 16 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie vastgestelde regels die betrekking hebben op de verwerking van persoonsgegevens door de lidstaten bij de uitoefening van activiteiten die binnen het toepassingsgebied van deel III, titel V, hoofdstuk 4 of 5, van dat Verdrag 
vallen, wanneer Denemarken niet gebonden is door de regels van de Unie betreffende de vormen van justitiële samen
­
werking in strafzaken of van politiële samenwerking in het kader waarvan de op grond van artikel 16 vastgestelde 
bepalingen moeten worden nageleefd.  
Artikel 8 
Indien Denemarken, in gevallen als bedoeld in dit deel, gebonden is door een door de Raad overeenkomstig deel III, titel 
V, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie vastgestelde maatregel, zijn de desbetreffende bepalingen 
van de Verdragen van toepassing op Denemarken wat betreft die maatregel.  
Artikel 9  
Indien Denemarken niet gebonden is door een overeenkomstig deel III, titel V, van het Verdrag betreffende de werking 
van de Europese Unie vastgestelde maatregel, mag deze maatregel voor Denemarken geen andere financiële gevolgen 
hebben dan de ermee gepaard gaande administratieve kosten voor de instellingen, tenzij de Raad met eenparigheid van stemmen van al haar leden anders besluit, na raadpleging van het Europees Parlement.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/303
PROTOCOL (Nr. 23)  
BETREFFENDE DE BUITENLANDSE BETREKKINGEN 
VAN DE LIDSTATEN IN VERBAND MET DE 
OVERSCHRIJDING VAN DE BUITENGRENZEN  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
IN AANMERKING NEMEND  dat de lidstaten doeltreffende controles aan hun buitengrenzen moeten 
kunnen garanderen, waar nodig in samenwerking met derde landen,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT OMTRENT  de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht:  
De bepalingen betreffende de maatregelen inzake de overschrijding van de buitengrenzen in 
artikel 77, lid 2, onder b), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie laten de bevoegdheid van de lidstaten om met derde landen over overeenkomsten te onderhandelen of overeenkomsten te sluiten onverlet, mits daarbij het recht van de Unie en andere internationale 
overeenkomsten terzake worden geëerbiedigd.NL C 83/304 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 24)  
INZAKE ASIEL VOOR ONDERDANEN VAN 
LIDSTATEN VAN DE EUROPESE UNIE  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
OVERWEGENDE  dat de Unie overeenkomstig artikel 6, lid 1, van het Verdrag betreffende de Europese 
Unie de in het Handvest van de grondrechten vervatte rechten, vrijheden en beginselen erkent,  
OVERWEGENDE  dat overeenkomstig artikel 6, lid 3, van het Verdrag betreffende de Europese Unie 
wordt bepaald dat de grondrechten, zoals zij worden gewaarborgd door het Europees Verdrag tot 
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, als algemene beginselen deel 
uitmaken van het recht van de Unie,  
OVERWEGENDE  dat het Hof van Justitie van de Europese Unie bevoegd is om te waarborgen dat de 
Unie de wet naleeft bij de uitlegging en toepassing van artikel 6, leden 1 en 3, van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie,  
OVERWEGENDE  dat krachtens artikel 49 van het Verdrag betreffende de Europese Unie elke Europese 
staat die verzoekt lid te worden van de Unie, de in artikel 2, van het Verdrag betreffende de Europese 
Unie genoemde waarden dient te eerbiedigen,  
IN AANMERKING NEMEND  dat bij artikel 7 van het Verdrag betreffende de Europese Unie een regeling 
wordt ingesteld voor de schorsing van bepaalde rechten in geval van een ernstige en voortdurende 
schending van die waarden door een lidstaat,  
ERAAN HERINNEREND  dat iedere onderdaan van een lidstaat, als burger van de Unie, een bijzondere 
status en bescherming geniet die door de lidstaten wordt gegarandeerd in overeenstemming met de 
bepalingen in het tweede deel van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,  
IN AANMERKING NEMEND  dat bij de Verdragen een ruimte zonder binnengrenzen tot stand wordt 
gebracht en aan iedere burger van de Unie het recht wordt verleend op vrij verkeer en verblijf op het 
grondgebied van de lidstaten,  
GELEID DOOR DE WENS  te voorkomen dat het recht op asiel wordt aangewend voor andere doeleinden 
dan die waarvoor het bedoeld is,  
OVERWEGENDE  dat in dit protocol de uiteindelijke doelstellingen van het Verdrag van Genève van 
28 juli 1951 betreffende de status van vluchtelingen worden geëerbiedigd,NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/305
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht: 
Enig artikel  
Het niveau van bescherming van de fundamentele rechten en vrijheden in de lidstaten van de 
Europese Unie in aanmerking nemend, beschouwen de lidstaten elkaar als veilige landen van oor ­
sprong voor alle juridische en praktische doeleinden in verband met asielzaken. Dienovereenkomstig kan een asielaanvraag van een onderdaan van een lidstaat door een andere lidstaat uitsluitend in aanmerking worden genomen of ontvankelijk worden verklaard in de volgende gevallen:  
a) indien de lidstaat waarvan de aanvrager onderdaan is na de inwerkingtreding van het Verdrag van 
Amsterdam maatregelen neemt met gebruikmaking van de bepalingen van artikel 15 van het 
Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, waarbij op 
zijn grondgebied wordt afgeweken van zijn verplichtingen uit hoofde van dat Verdrag;  
b) indien de in artikel 7, lid 1, van het Verdrag betreffende de Europese Unie bedoelde procedure op 
gang is gebracht en totdat de Raad, of in voorkomend geval de Europese Raad hieromtrent een 
besluit heeft genomen ten aanzien van de lidstaat waarvan de aanvrager onderdaan is;  
c) indien de Raad overeenkomstig artikel 7, lid 1, van het Verdrag betreffende de Europese Unie een 
besluit heeft vastgesteld ten aanzien van de lidstaat waarvan de aanvrager onderdaan is of indien 
de Europese Raad overeenkomstig artikel 7, lid 2, van dat Verdrag een besluit heeft vastgesteld ten 
aanzien van de lidstaat waarvan de aanvrager onderdaan is;
 
d) indien een lidstaat hiertoe eenzijdig besluit in verband met de aanvraag van een onderdaan van 
een andere lidstaat; in dat geval wordt de Raad onverwijld op de hoogte gesteld; de aanvraag wordt behandeld op basis van het vermoeden dat zij duidelijk ongegrond is zonder op enigerlei 
wijze, in welk geval dan ook, van invloed te zijn op de beslissingsbevoegdheid van de lidstaat.NL C 83/306 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 25)  
BETREFFENDE DE UITOEFENING VAN 
DE GEDEELDE BEVOEGDHEDEN  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  over de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betreffende de 
Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht:  
Enig artikel  
Wanneer de Unie overeenkomstig artikel 2, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie inzake gedeelde bevoegdheden op een bepaald gebied optreedt, heeft deze uitoefening 
van bevoegdheden enkel betrekking op de door de betrokken handeling van de Unie geregelde materie en niet op het gehele gebied.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/307
PROTOCOL (Nr. 26)  
BETREFFENDE DE DIENSTEN VAN ALGEMEEN BELANG  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
WENSEND  het belang van diensten van algemeen belang te benadrukken;  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  over de volgende interpretatieve bepalingen, welke aan het Verdrag 
betreffende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
worden gehecht:  
Artikel 1  
De gedeelde waarden van de Unie met betrekking tot diensten van algemeen economisch belang in 
de zin van artikel 14 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie omvatten met 
name:  
— de essentiële rol en de ruime discretionaire bevoegdheid van de nationale, regionale en lokale 
autoriteiten om diensten van algemeen economisch belang te verrichten, te doen verrichten en te 
organiseren op een manier die zoveel mogelijk in overeenstemming is met de behoeften van de 
gebruikers;  
— de diversiteit tussen verschillende diensten van algemeen economisch belang en de verschillen in 
de behoeften en voorkeuren van de gebruikers die kunnen voortvloeien uit verschillende geogra ­
fische, sociale of culturele omstandigheden;  
— een hoog niveau van kwaliteit, veiligheid en betaalbaarheid, gelijke behandeling en de bevordering 
van de algemene toegang en van de rechten van de gebruiker.  
Artikel 2  
De bepalingen van de Verdragen doen op generlei wijze afbreuk aan de bevoegdheid van de lidstaten 
om niet-economische diensten van algemeen belang te verrichten, te doen verrichten en te organi ­
seren.NL C 83/308 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 27)  
BETREFFENDE DE INTERNE MARKT EN DE MEDEDINGING  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
OVERWEGENDE  dat de interne markt als omschreven in artikel 3 van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie een regime omvat dat verzekert dat de mededinging niet wordt vervalst,  
ZIJN OVEREENGEKOMEN  dat  
de Unie, met het oog daarop, indien nodig, maatregelen neemt overeenkomstig de bepalingen van de 
Verdragen, waaronder artikel 352 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
Dit protocol wordt gehecht aan het Verdrag betreffende de Europese Unie en aan het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/309
PROTOCOL (Nr. 28)  
BETREFFENDE ECONOMISCHE, SOCIALE EN 
TERRITORIALE SAMENHANG  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
ERAAN HERINNEREND  dat artikel 3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie als een van de 
doelstellingen de bevordering van de economische, sociale en territoriale samenhang en van de 
solidariteit tussen de lidstaten omvat en dat in artikel 4, lid 2, onder c), van het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie die samenhang als onderdeel van de gebieden van gedeelde 
bevoegdheid van de Unie wordt vermeld,  
ERAAN HERINNEREND  dat het geheel van de bepalingen van het derde deel, titel XVIII, inzake de 
economische, sociale en territoriale samenhang de rechtsgrondslag vormt voor de consolidatie en de 
verdere ontwikkeling van het optreden van de Unie op het gebied van de economische, sociale en 
territoriale samenhang, met inbegrip van de mogelijkheid om een nieuw fonds op te richten,  
ERAAN HERINNEREND  dat de bepalingen van artikel 177 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie voorzien in de oprichting van een Cohesiefonds,  
CONSTATEREND  dat de Europese Investeringsbank (EIB) ten behoeve van de armere regio's aanzienlijke 
en in omvang toenemende leningen verstrekt,  
GEZIEN  de wens om de voorwaarden voor de toewijzing van middelen uit de structuurfondsen 
flexibeler te maken,  
GEZIEN de wens om de niveaus van de deelneming van de Unie aan programma's en projecten in 
bepaalde landen te differentiëren,  
GELET  op het voorstel om in het stelsel van eigen middelen meer rekening te houden met de relatieve 
welvaart van de lidstaten,  
BEVESTIGEN  dat de bevordering van de economische, sociale en territoriale samenhang van vitaal 
belang is voor de volledige ontwikkeling en een duurzaam welslagen van de Unie;  
BEVESTIGEN  hun overtuiging dat de structuurfondsen een voorname rol moeten blijven spelen bij de 
verwezenlijking van de doelstellingen van de Unie op het gebied van de samenhang;  
BEVESTIGEN  hun overtuiging dat de EIB het grootste deel van haar middelen moet blijven besteden aan 
de bevordering van de economische, sociale en territoriale samenhang, en verklaren zich bereid de kapitaalbehoeften van de EIB opnieuw te bezien zodra zulks voor dat doel vereist is;
 
KOMEN OVEREEN  dat het financiële bijdragen van de Unie zal verlenen voor projecten op het gebied 
van milieu en trans-Europese netwerken in lidstaten met een BNP per capita van minder dan 90 % van het gemiddelde van de Unie, die een programma hebben dat leidt tot het voldoen aan de 
voorwaarden van economische convergentie omschreven in artikel 126 van het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie;NL C 83/310 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
GEVEN HUN VOORNEMEN TE KENNEN  een grotere flexibiliteit mogelijk te maken bij de toewijzing van 
middelen uit de structuurfondsen voor specifieke behoeften die niet vallen onder de huidige ver ­
ordeningen betreffende de structuurfondsen;  
VERKLAREN  zich bereid de niveaus van de deelneming van de Unie in het kader van programma's en 
projecten van de structuurfondsen te differentiëren om excessieve stijgingen van de begrotingsuit ­
gaven in de minder welvarende lidstaten te voorkomen;  
ERKENNEN  de noodzaak van nabij toe te zien op de vooruitgang bij de verwezenlijking van de 
economische, sociale en territoriale samenhang en verklaren zich bereid alle nodige maatregelen 
dienaangaande te bestuderen;  
GEVEN HET VOORNEMEN  te kennen meer rekening te houden met het vermogen van de individuele 
lidstaten om aan het stelsel van eigen middelen bij te dragen en de middelen te bestuderen om voor 
de minder welvarende lidstaten de regressieve elementen die in het huidige stelsel van eigen middelen 
bestaan bij te stellen;  
KOMEN OVEREEN  dit protocol aan het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag betref ­
fende de werking van de Europese Unie te hechten.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/311
PROTOCOL (Nr. 29)  
BETREFFENDE HET OPENBARE-OMROEPSTELSEL IN 
DE LIDSTATEN  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
VAN OORDEEL  dat het openbare-omroepstelsel in de lidstaten rechtstreeks verband houdt met de 
democratische, sociale en culturele behoeften van iedere samenleving en met de noodzaak pluralisme 
in de media te behouden,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING  bereikt over de volgende interpretatieve bepalingen, welke aan het Verdrag 
betreffende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht: 
De bepalingen van de Verdragen doen geen afbreuk aan de bevoegdheid van de lidstaten om te 
voorzien in de financiering van de openbare omroep, voor zover deze financiering wordt verleend aan omroeporganisaties voor het vervullen van de publieke opdracht zoals toegekend, bepaald en georganiseerd door iedere lidstaat, en voor zover deze financiering de voorwaarden inzake het 
handelsverkeer en de mededingingsvoorwaarden in de Unie niet zodanig verandert dat het gemeen
­
schappelijk belang zou worden geschaad, waarbij rekening wordt gehouden met de verwezenlijking 
van de opdracht van deze openbare dienst.NL C 83/312 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 30)  
BETREFFENDE DE TOEPASSING VAN HET HANDVEST 
VAN DE GRONDRECHTEN VAN DE EUROPESE UNIE 
OP POLEN EN HET VERENIGD KONINKRIJK  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
OVERWEGENDE  dat de Unie in artikel 6 van het Verdrag betreffende de Europese Unie de in het 
Handvest van de grondrechten van de Unie vervatte rechten, vrijheden en beginselen erkent;  
OVERWEGENDE  dat het Handvest moet worden toegepast in strikte overeenstemming met de bepa ­
lingen van voornoemd artikel 6 en titel VII van het Handvest zelf;  
OVERWEGENDE  dat het voornoemd artikel 6 vereist dat het Handvest door de rechtbanken van Polen 
en het Verenigd Koninkrijk wordt toegepast en uitgelegd in strikte overeenstemming met de in dat 
artikel bedoelde toelichtingen;  
OVERWEGENDE  dat het Handvest zowel in rechten als in beginselen voorziet;  
OVERWEGENDE  dat het Handvest zowel bepalingen van civiele als van politieke aard bevat alsmede 
bepalingen van economische en sociale aard;  
OVERWEGENDE  dat het Handvest de in de Unie erkende rechten, vrijheden en beginselen herbevestigt 
en deze rechten zichtbaarder worden gemaakt, maar dat het Handvest geen nieuwe rechten of 
beginselen schept;  
HERINNEREND  aan de verplichtingen van Polen en het Verenigd Koninkrijk uit hoofde van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie, het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en het recht 
van de Unie in het algemeen;  
NOTA NEMEND  van de wens van Polen en het Verenigd Koninkrijk dat meer duidelijkheid wordt 
gebracht in bepaalde aspecten van de toepassing van het Handvest;  
Derhalve WENSEND  de toepassing van het Handvest met betrekking tot de wetten en bestuursrechtelijke 
handelingen van Polen en het Verenigd Koninkrijk te verduidelijken evenals de wijze waarop recht ­
zoekenden zich in rechte op dit Handvest kunnen beroepen in Polen en in het Verenigd Koninkrijk;  
OPNIEUW BEVESTIGEND  dat verwijzingen in dit protocol naar de werking van specifieke bepalingen van 
het Handvest de werking van andere bepalingen van het Handvest strikt onverlet laten;  
OPNIEUW BEVESTIGEND  dat dit protocol de toepassing van het Handvest op andere lidstaten onverlet 
laat;  
OPNIEUW BEVESTIGEND  dat dit protocol andere verplichtingen van Polen en het Verenigd Koninkrijk 
uit hoofde van het Verdrag betreffende de Europese Unie, het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie en het recht van de Unie in het algemeen onverlet laat;NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/313
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht: 
Artikel 1  
1. Het Handvest verleent het Hof van Justitie van de Europese Unie noch enig hof of enige 
rechterijke instantie van Polen of het Verenigd Koninkrijk de bevoegdheid te bepalen dat de wetten, regelgeving of administratieve bepalingen, praktijken of maatregelen van Polen of het Verenigd 
Koninkrijk in strijd zijn met de grondrechten, vrijheden en beginselen die in het Handvest zijn 
herbevestigd.  
2. Met name, en om twijfel te voorkomen, voorziet titel IV van het Handvest niet in in rechten 
inroepbare rechten die op Polen of het Verenigd Koninkrijk van toepassing zijn, behalve voor zover de wetgeving van Polen of het Verenigd Koninkrijk in dergelijke rechten voorziet.  
Artikel 2
 
Voor zover een bepaling van het Handvest verwijst naar de nationale wetgevingen en praktijken, is 
zij in Polen en het Verenigd Koninkrijk alleen van toepassing voor zover de daarin vervatte rechten of beginselen erkend zijn in het recht of de praktijken van Polen en het Verenigd Koninkrijk.NL C 83/314 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 31)  
BETREFFENDE DE INVOER IN DE EUROPESE UNIE 
VAN IN DE NEDERLANDSE ANTILLEN 
GERAFFINEERDE AARDOLIEPRODUCTEN  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
VERLANGENDE  nadere bijzonderheden vast te stellen over de regeling van het handelsverkeer, toepas ­
selijk op de invoer in de Europese Unie van in de Nederlandse Antillen geraffineerde aardoliepro ­
ducten,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT OMTRENT  de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht: 
Artikel 1  
Dit protocol is van toepassing op aardolieproducten die vallen onder de posten 27.10, 27.11, 27.12 
ex 27.13 (paraffine, was uit aardoliën of uit leisteenoliën, paraffineachtige residuen) en 27.14 van de 
Naamlijst van Brussel en die worden ingevoerd voor verbruik in de lidstaten.  
Artikel 2  
De lidstaten verbinden zich aan in de Nederlandse Antillen geraffineerde aardolieproducten, over ­
eenkomstig dit protocol, de tariefvoordelen toe te kennen die voortvloeien uit de associatie van dit 
land met de Unie. De bepalingen van dit protocol gelden ongeacht de regels inzake oorsprong welke 
door de lidstaten worden toegepast.  
Artikel 3  
1. Wanneer de Commissie op verzoek van een lidstaat of op eigen initiatief vaststelt dat de invoer 
in de Unie volgens artikel 2 van in de Nederlandse Antillen geraffineerde aardolieproducten werke ­
lijke moeilijkheden op de markt van een of meer lidstaten teweegbrengt, besluit zij dat voor deze invoer door de betrokken lidstaten douanerechten zullen worden ingesteld, verhoogd of weder toegepast, voor zover en voor zo lang als nodig is om aan deze situatie het hoofd te bieden. De 
aldus ingestelde, verhoogde of weder toegepaste douanerechten mogen niet hoger zijn dan de 
douanerechten die tegenover derde landen voor dezelfde producten van toepassing zijn.  
2. De bepalingen van het voorgaande lid kunnen in ieder geval worden toegepast wanneer de 
invoer in de Unie van in de Nederlandse Antillen geraffineerde aardolieproducten twee miljoen ton 
per jaar bereikt.
 
3. De door de Commissie krachtens de voorgaande leden gegeven besluiten met inbegrip van die 
welke strekken tot het afwijzen van een verzoek van een lidstaat, worden ter kennis van de Raad 
gebracht. Deze kan ze op verzoek van elke lidstaat in behandeling nemen en kan op elk ogenblik 
besluiten ze te wijzigen of in te trekken.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/315
Artikel 4  
1. Indien een lidstaat oordeelt dat invoer van in de Nederlandse Antillen geraffineerde aardolie ­
producten welke rechtstreeks of via een andere lidstaat overeenkomstig artikel 2 plaatsvindt, werke ­
lijke moeilijkheden op zijn markt veroorzaakt en dat onmiddellijk optreden noodzakelijk is om 
daaraan het hoofd te bieden, mag hij op eigen initiatief besluiten, op deze invoer douanerechten 
toe te passen die niet hoger zijn dan de douanerechten die tegenover derde landen voor dezelfde 
producten van toepassing zijn. Hij brengt dit besluit ter kennis van de Commissie, die binnen één maand beslist of de door deze staat getroffen maatregelen mogen worden gehandhaafd, dan wel 
dienen te worden gewijzigd of opgeheven. Artikel 3, lid 3, is op dit besluit van de Commissie van 
toepassing.  
2. Wanneer de invoer van in de Nederlandse Antillen geraffineerde aardolieproducten welke 
rechtstreeks of via een andere lidstaat overeenkomstig artikel 2 plaatsvindt in één of meer lidstaten 
van de Europese Unie gedurende één kalenderjaar de in de bijlage van dit protocol vastgestelde hoeveelheden overschrijdt, worden de eventueel krachtens lid 1 door deze lidstaat of lidstaten getroffen maatregelen voor het lopende kalenderjaar rechtmatig geacht: na zich ervan te hebben 
overtuigd dat de vastgestelde hoeveelheid is bereikt, neemt de Commissie nota van de getroffen 
maatregelen. In dit geval zien de andere lidstaten ervan of zich tot de Raad te wenden.  
Artikel 5  
Indien de Unie besluit kwantitatieve beperkingen toe te passen op de invoer van aardolieproducten, 
ongeacht de herkomst daarvan, mogen deze ook worden toegepast op de invoer van die producten 
uit de Nederlandse Antillen. In dat geval wordt aan de Nederlandse Antillen een voorkeursbehan
­
deling ten opzichte van derde landen gewaarborgd.  
Artikel 6  
1. De bepalingen van de artikelen 2 tot en met 5 worden door de Raad, met eenparigheid van 
stemmen na raadpleging van het Europees Parlement en van de Commissie herzien bij de aanvaar ­
ding van een gemeenschappelijke definitie van de oorsprong voor aardolieproducten afkomstig uit 
derde en geassocieerde landen, bij het nemen van besluiten in het kader van een gemeenschappelijke 
handelspolitiek voor de betrokken producten, of bij de opstelling van een gemeenschappelijk ener ­
giebeleid.  
2. Bij deze herziening dienen evenwel in ieder geval voor de Nederlandse Antillen in een passende 
vorm gelijkwaardige voordelen voor een hoeveelheid van ten minste 2,5 miljoen ton aardoliepro ­
ducten te worden gehandhaafd.  
3. De verplichtingen van de Unie betreffen de in lid 2 genoemde gelijkwaardige voordelen kunnen 
zo nodig over de landen verdeeld worden, waarbij met de in de bijlage van dit protocol vermelde 
hoeveelheden rekening wordt gehouden.NL C 83/316 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Artikel 7  
In verband met de uitvoering van dit protocol dient de Commissie het verloop van de invoer van in 
de Nederlandse Antillen geraffineerde aardolieproducten in de lidstaten te volgen. Deze brengen alle 
daartoe dienstige gegevens volgens de door de Commissie aanbevolen administratieve voorschriften te harer kennis; zij zorgt voor de verspreiding daarvan.  
BIJLAGE BIJ HET PROTOCOL
 
Voor de toepassing van artikel 4, lid 2, van het protocol betreffende de invoer in de Europese Unie van in de Nederlandse 
Antillen geraffineerde aardolieproducten hebben de Hoge Overeenkomstsluitende Partijen besloten dat de hoeveelheid van 
twee miljoen ton Antilliaanse aardolieproducten als volgt over de lidstaten wordt verdeeld: 
Duitsland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 625 000 ton 
Belgisch-Luxemburgse Economische Unie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  200 000 ton 
Frankrijk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  75 000 ton 
Italië . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 000 ton 
Nederland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  1 000 000 tonNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/317
PROTOCOL (Nr. 32)  
BETREFFENDE DE VERWERVING VAN ONROERENDE GOEDEREN  
IN DENEMARKEN DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
GELEID DOOR DE WENS  bepaalde bijzondere problemen te regelen die betrekking hebben op Dene ­
marken,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT OMTRENT  de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht:  
Niettegenstaande de bepalingen van de Verdragen mag Denemarken zijn huidige wetgeving inzake de 
verwerving van tweede woningen handhaven.NL C 83/318 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 33)  
AD ARTIKEL 157 VAN HET VERDRAG BETREFFENDE 
DE WERKINGVAN DE EUROPESE UNIE  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT OMTRENT  de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht:  
Voor de toepassing van artikel 157 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
worden uitkeringen uit hoofde van een ondernemings- of sectorale regeling inzake sociale zekerheid 
niet als beloning beschouwd indien en voor zover zij kunnen worden toegerekend aan tijdvakken 
van arbeid vóór 17 mei 1990, behalve in het geval van werknemers of hun rechtverkrijgenden die 
vóór die datum een rechtsvordering of een naar geldend nationaal recht daarmee gelijk te stellen 
vordering hebben ingesteld.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/319
PROTOCOL (Nr. 34)  
BETREFFENDE DE BIJZONDERE REGELING VAN 
TOEPASSING OP GROENLAND  
Enig artikel  
1. De behandeling bij invoer in de Unie van onder de gemeenschappelijke ordening der markten 
in de sector visserijproducten vallende producten van oorsprong uit Groenland, geschiedt, met 
inachtneming van de mechanismen van de gemeenschappelijke ordening der markten, met vrijstelling van douanerechten en heffingen van gelijke werking, indien de mogelijkheden van toegang tot de 
Groenlandse visserijzones die voor de Unie zijn geopend krachtens een overeenkomst tussen de Unie 
en de voor Groenland bevoegde autoriteit bevredigend zijn voor de Unie.
 
2. Maatregelen betreffende de invoerregeling voor genoemde producten, met inbegrip van de 
bepalingen inzake de aanneming van die maatregelen, worden getroffen volgens de procedure van artikel 43 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.NL C 83/320 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 35)  
BETREFFENDE ARTIKEL 40.3.3 VAN DE GRONDWET 
VAN IERLAND  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT OMTRENT  de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden 
gehecht: 
Geen enkele bepaling van de Verdragen, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeen ­
schap voor Atoomenergie of van de Verdragen en akten tot wijziging of aanvulling van deze Verdragen doet afbreuk aan de toepassing in Ierland van artikel 40.3.3 van de grondwet van Ierland.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/321
PROTOCOL (Nr. 36)  
BETREFFENDE DE OVERGANGSBEPALINGEN  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
OVERWEGENDE  dat voor de overgang van, enerzijds, de institutionele bepalingen van de verdragen die 
van toepassing zijn tot de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon naar, anderzijds, de 
bepalingen van bedoeld verdrag, overgangsbepalingen moeten worden vastgesteld,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT  omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie, het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en het Verdrag tot 
oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie worden gehecht:  
Artikel 1  
In dit protocol wordt onder „de Verdragen” verstaan het Verdrag betreffende de Europese Unie, het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese 
Gemeenschap voor Atoomenergie:  
TITEL I  
BEPALINGEN INZAKE HET EUROPEES PARLEMENT  
Artikel 2  
Tijdig vóór de verkiezingen voor het Europees Parlement van 2009 stelt de Europese Raad, over ­
eenkomstig artikel 14, lid 2, tweede alinea, van het Verdrag betreffende de Europese Unie, een besluit 
inzake de samenstelling van het Europees Parlement vast.  
Tot het einde van de zittingsperiode 2004-2009 blijven de samenstelling en het aantal leden van het 
Europees Parlement die welke bestonden bij de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon.  
TITEL II  
BEPALINGEN INZAKE DE GEKWALIFICEERDE MEERDERHEID  
Artikel 3  
1. Overeenkomstig artikel 16, lid 4, van het Verdrag betreffende de Europese Unie worden de 
bepalingen van dat lid en van artikel 238, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie inzake de bepaling van de gekwalificeerde meerderheid van stemmen in de Europese 
Raad en de Raad van kracht op 1 november 2014.  
2. Wanneer, tussen 1 november 2014 en 31 maart 2017, een besluit moet worden genomen met 
gekwalificeerde meerderheid van stemmen, kan een lid van de Raad verzoeken dat het besluit wordt genomen met de in lid 3 omschreven gekwalificeerde meerderheid. In dat geval zijn de leden 3 en 4 
van toepassing.NL C 83/322 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
3. Tot en met 31 oktober 2014 zijn de volgende bepalingen van kracht, onverminderd 
artikel 235, lid 1, tweede alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie:  
Voor de besluiten van de Europese Raad en de Raad waarvoor een gekwalificeerde meerderheid van 
stemmen vereist is, worden de stemmen van de leden als volgt gewogen:  
België 12  
Bulgarije  10  
Tsjechië 12  
Denemarken  7  
Duitsland  29  
Estland  4  
Griekenland  12  
Spanje 27  
Frankrijk  29  
Ierland  7  
Italië  29  
Cyprus 4  
Letland  4  
Litouwen  7  Luxemburg  4  
Hongarije  12 
Malta 3  
Nederland  13 
Oostenrijk  10 
Polen  27 
Portugal  12  
Roemenië 14  
Slovenië  4  
Slowakije  7  
Finland  7  
Zweden  10  
Verenigd Koninkrijk  29  
De besluiten komen tot stand wanneer zij ten minste 255 stemmen hebben verkregen en de 
meerderheid van de leden voorstemt, indien zij krachtens de Verdragen op voorstel van de Com ­
missie moeten worden genomen. In de overige gevallen komen de besluiten tot stand wanneer zij ten 
minste 255 stemmen hebben verkregen en ten minste twee derde van de leden voorstemmen.  
Een lid van de Europese Raad of van de Raad kan verlangen dat, in de gevallen waarin de Europese 
Raad of de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen een handeling vaststelt, wordt 
nagegaan of de lidstaten welke die gekwalificeerde meerderheid vormen ten minste 62 % van de bevolking van de Unie vertegenwoordigen. Indien blijkt dat niet aan deze voorwaarde is voldaan, is 
de handeling niet vastgesteld.  
4. Tot en met 31 oktober 2014 geldt, in gevallen waarin overeenkomstig de Verdragen niet alle 
leden van de Raad aan de stemming deelnemen, namelijk in de gevallen waarin verwezen wordt naar 
de gekwalificeerde meerderheid omschreven in artikel 238, lid 3, van het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie, de gekwalificeerde meerderheid van stemmen als het overeenkomstige 
aandeel gewogen stemmen en het overeenkomstige aandeel van het aantal leden van de Raad 
alsmede, in voorkomend geval, hetzelfde percentage van de bevolking van de betrokken lidstaten, 
als vastgesteld in lid 3 van het huidige artikel.  
TITEL III
 
BEPALINGEN INZAKE DE RAADSFORMATIES  
Artikel 4  
Tot aan de inwerkingtreding van het in artikel 16, lid 6, eerste alinea, van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie bedoelde besluit kan de Raad bijeenkomen in de in de tweede en derde alinea van dat 
lid genoemde formaties en in de formaties voorkomende op een lijst die de Raad Algemene Zaken bij 
besluit vaststelt met gewone meerderheid van stemmen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/323
TITEL IV  
BEPALINGEN INZAKE DE COMMISSIE, MET INBEGRIP VAN 
DE HOGE VERTEGENWOORDIGER VAN DE UNIE 
VOOR BUITENLANDSE ZAKEN EN VEILIGHEIDSBELEID  
Artikel 5  
De leden van de Commissie die op de datum van inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon in 
functie zijn, blijven in functie tot het eind van hun ambtstermijn. Op de dag waarop de hoge 
vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid wordt benoemd, eindigt 
evenwel de ambtstermijn van het lid dat dezelfde nationaliteit heeft als de hoge vertegenwoordiger.  
TITEL V  
BEPALINGEN INZAKE DE SECRETARIS-GENERAAL VAN DE RAAD, 
HOGE VERTEGENWOORDIGER VOOR 
HET GEMEENSCHAPPELIJK BUITENLANDS EN VEILIGHEIDSBELEID, 
EN DE PLAATSVERVANGEND SECRETARIS-GENERAAL VAN DE RAAD  
Artikel 6  
De ambtstermijnen van de secretaris-generaal van de Raad, hoge vertegenwoordiger voor het ge ­
meenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, en de plaatsvervangend secretaris-generaal van de 
Raad eindigen op de datum van inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon. De Raad benoemt 
een secretaris-generaal overeenkomstig artikel 240, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie.  
TITEL VI  
BEPALINGEN INZAKE DE ADVIESORGANEN  
Artikel 7  
Tot aan de inwerkingtreding van het in artikel 301 van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie bedoelde besluit is de zetelverdeling van de leden van het Economisch en Sociaal 
Comité als volgt:  
België 12  
Bulgarije  12  
Tsjechië  12  
Denemarken  9  
Duitsland  24  
Estland  7  
Ierland  9  
Griekenland  12  Spanje  21 
Frankrijk  24 
Italië  24  
Cyprus  6  
Letland  7  
Litouwen  9  
Luxemburg  6  
Hongarije  12NL C 83/324 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Malta 5  
Nederland  12  
Oostenrijk  12  
Polen 21  
Portugal  12  
Roemenië  15  Slovenië  7  
Slowakije  9  
Finland  9  
Zweden  12  
Verenigd Koninkrijk  24  
Artikel 8  
Tot aan de inwerkingtreding van het in artikel 305 van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie bedoelde besluit is de zetelverdeling van de leden van het Comité van de Regio's als 
volgt:  
België 12  
Bulgarije  12  
Tsjechië 12  
Denemarken  9  
Duitsland  24  
Estland  7  
Ierland  9  
Griekenland  12  
Spanje 21  
Frankrijk  24  
Italië  24  
Cyprus 6  
Letland  7  
Litouwen  9  
Luxemburg  6  Hongarije  12 
Malta  5  
Nederland  12 
Oostenrijk  12 
Polen  21 
Portugal  12  
Roemenië 15  
Slovenië  7  
Slowakije  9  
Finland  9  
Zweden  12  
Verenigd Koninkrijk  24  
TITEL VII  
OVERGANGSBEPALINGEN INZAKE DE HANDELINGEN DIE ZIJN VASTGESTELD OP 
BASIS VAN DE TITELS V EN VI VAN HET VERDRAG BETREFFENDE DE EUROPESE UNIE VOOR DE 
INWERKINGTREDING VAN HET VERDRAG VAN LISSABON  
Artikel 9  
De rechtsgevolgen van de handelingen van de instellingen, organen en instanties van de Unie die 
vastgesteld zijn op basis van het Verdrag betreffende de Europese Unie worden na de inwerking ­
treding van het Verdrag van Lissabon gehandhaafd zolang deze handelingen niet krachtens de verdragen ingetrokken, nietig verklaard of gewijzigd zijn. Dit geldt ook voor de overeenkomsten 
tussen de lidstaten die gesloten zijn op basis van het Verdrag betreffende de Europese Unie.  
Artikel 10
 
1. Als overgangsmaatregel, en met betrekking tot de handelingen van de Unie op het gebied van 
de politiële samenwerking en de justitiële samenwerking in strafzaken die voor de inwerkingtreding 
van het Verdrag van Lissabon zijn vastgesteld, hebben de instellingen op de datum vanNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/325
inwerkingtreding van dat Verdrag de volgende bevoegdheden: de bevoegdheden van de Commissie 
uit hoofde van artikel 258 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie zijn niet 
van toepassing en de bevoegdheden van het Hof van Justitie van de Europese Unie uit hoofde van 
titel VI van het Verdrag betreffende de Europese Unie, zoals deze luidde voor de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon, blijven ongewijzigd, ook in die gevallen waarin deze uit hoofde van 
artikel 35, lid 2, van het bovengenoemde Verdrag betreffende de Europese Unie zijn aanvaard.  
2. Uit de wijziging van een in lid 1 bedoelde handeling volgt dat de bevoegdheden van de in dat 
lid genoemde instellingen zoals bepaald in de Verdragen van toepassing zijn ten aanzien van de 
gewijzigde handeling voor die lidstaten waarop de betrokken gewijzigde handeling van toepassing is.  
3. De overgangsmaatregel van lid 1 houdt in ieder geval op effect te sorteren vijf jaar na de datum 
van inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon.  
4. Uiterlijk zes maanden vóór het verstrijken van de in lid 3 bedoelde overgangsperiode kan het 
Verenigd Koninkrijk de Raad ervan in kennis stellen dat het, met betrekking tot de in lid 1 bedoelde 
handelingen, de bevoegdheden van de in lid 1 genoemde instellingen zoals omschreven in de 
Verdragen niet aanvaardt. Indien het Verenigd Koninkrijk deze mededeling heeft gedaan, zijn alle 
in lid 1 genoemde handelingen niet langer op het Verenigd Koninkrijk van toepassing zodra de in lid 
3 bedoelde overgangsperiode verstreken is. Deze alinea is niet van toepassing op de gewijzigde handelingen die uit hoofde van lid 2 op het Verenigd Koninkrijk van toepassing zijn.  
De Raad stelt met gekwalificeerde meerderheid van stemmen op voorstel van de Commissie de 
dientengevolge noodzakelijke regelingen, alsmede de noodzakelijke overgangsregelingen vast. Het 
Verenigd Koninkrijk neemt niet deel aan de aanneming van dit besluit. Een gekwalificeerde meer
­
derheid in de Raad is in dat geval de meerderheid omschreven in artikel 238, lid 3, onder a), van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
De Raad kan tevens met gekwalificeerde meerderheid op een voorstel van de Commissie een besluit 
vaststellen waarbij bepaald wordt dat de eventuele directe financiële gevolgen, die noodzakelijkerwijs 
en onvermijdelijk voortvloeien uit de beëindiging van de deelname van het Verenigd Koninkrijk aan 
deze handelingen, worden gedragen door het Verenigd Koninkrijk.  
5. Nadien kan het Verenigd Koninkrijk de Raad te allen tijde kennis geven van zijn wens deel te 
nemen aan de handelingen die zijn opgehouden op hem van toepassing te zijn uit hoofde van lid 4, 
eerste alinea. In dat geval zijn de relevante bepalingen van het Protocol betreffende het in het kader 
van de Europese Unie geïntegreerde Schengenacquis of het Protocol betreffende de positie van het Verenigd Koninkrijk en Ierland ten aanzien van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht, al naar het 
geval, van toepassing. De bevoegdheden van de instellingen voor deze handelingen zijn in dat geval 
de bij de Verdragen vastgestelde bevoegdheden. Wanneer zij krachtens de betrokken Protocollen optreden, trachten de instellingen van de Unie en het Verenigd Koninkrijk opnieuw tot de ruimst 
mogelijke deelneming van het Verenigd Koninkrijk aan het acquis van de Unie op het gebied van 
vrijheid, veiligheid en recht te komen zonder de praktische toepasbaarheid van de verschillende 
onderdelen daarvan ernstig in het gedrang te brengen en rekening houdend met de samenhang 
daarvan.NL C 83/326 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
PROTOCOL (Nr. 37)  
BETREFFENDE DE FINANCIËLE GEVOLGEN VAN DE 
BEËINDIGING VAN HET EGKS-VERDRAG EN 
BETREFFENDE HET FONDS VOOR ONDERZOEK 
INZAKE KOLEN EN STAAL  
DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
MEMOREREND  dat alle op 23 juli 2002 bestaande activa en passiva van de Europese Gemeenschap 
voor Kolen en Staal op 24 juli 2002 zijn overgedragen aan de Europese Gemeenschap,  
REKENING HOUDEND MET het feit dat het wenselijk is die middelen te gebruiken voor onderzoek 
in sectoren die in verband staan met de kolen- en staalindustrie, en met de noodzaak daarvoor enkele 
bijzondere regels op te stellen,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT OMTRENT  de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag betref ­
fende de Europese Unie en aan het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie worden gehecht:  
Artikel 1  
1. De nettowaarde van die activa en passiva in de balans van de EGKS per 23 juli 2002 wordt, 
onder voorbehoud van eventuele toe- of afname als gevolg van de liquidatieverrichtingen, beschouwd als vermogen dat, onder de benaming „EGKS in vereffening”, bestemd is voor onderzoek in sectoren 
die in verband staan met de kolen- en staalindustrie. Na afwikkeling van de liquidatie krijgt het 
vermogen de benaming „vermogen van het Fonds voor onderzoek inzake kolen en staal”.  
2. De opbrengst van dat vermogen, die „Fonds voor onderzoek inzake kolen en staal” wordt 
genoemd, wordt overeenkomstig de bepalingen van dit protocol en de op grond daarvan aange
­
nomen besluiten uitsluitend gebruikt voor onderzoek dat buiten het kaderprogramma voor onder ­
zoek wordt verricht in sectoren die in verband staan met de kolen- en staalindustrie.  
Artikel 2  
De Raad stelt volgens een bijzondere wetgevingsprocedure en na goedkeuring van het Europees 
Parlement volgens een bijzondere wetgevingsprocedure de bepalingen, met inbegrip van de grond ­
beginselen, vast die nodig zijn om dit protocol uit te voeren.  
De Raad neemt, op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement, de 
maatregelen aan tot vaststelling van de financiële meerjarenrichtsnoeren voor het beheer van het 
vermogen van het Fonds voor onderzoek inzake kolen en staal, alsmede de technische richtsnoeren 
voor het onderzoeksprogramma van het Fonds voor onderzoek inzake kolen en staal.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/327
Artikel 3  
De bepalingen van de Verdragen zijn van toepassing, tenzij in dit protocol en de op grond daarvan 
aangenomen besluiten iets anders is bepaald.NL C 83/328 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
BIJLAGENNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/329

BIJLAGE I  
LIJST GENOEMD IN ARTIKEL 38 VAN HET VERDRAG BETREFFENDE DE WERKING 
VAN DE EUROPESE UNIE  
- 1 -  - 2 - 
Nummers van de 
naamlijst van Brussel  Omschrijving der goederen  
Hoofdstuk 1  Levende dieren  
Hoofdstuk 2  Vlees en eetbare slachtafvallen  
Hoofdstuk 3  Vis, schaal-, schelp- en weekdieren  
Hoofdstuk 4  Melk en zuivelproducten; vogeleieren; natuurhonig  
Hoofdstuk 5  
5.04 Darmen, blazen en magen van dieren, andere dan die van vissen, in hun 
geheel of in stukken  
5.15 Producten van dierlijke oorsprong, niet elders genoemd noch elders on ­
der begrepen; dode dieren van de soorten bedoeld bij de 
hoofdstukken 1 en 3, niet geschikt voor menselijke consumptie  
Hoofdstuk 6  Levende planten en producten van de bloementeelt  
Hoofdstuk 7  Groenten, planten, wortels en knollen, voor voedingsdoeleinden  
Hoofdstuk 8  Eetbaar fruit; schillen van citrusvruchten en van meloenen  
Hoofdstuk 9  Koffie, thee en specerijen, met uitzondering van maté (nr. 0903)  
Hoofdstuk 10  Granen  
Hoofdstuk 11  Producten van de meelindustrie; mout; zetmeel; gluten; inuline  
Hoofdstuk 12  Oliehoudende zaden en vruchten; allerlei zaden, zaadgoed en vruchten; 
planten voor industrieel en geneeskundig gebruik; stro en voeder  
Hoofdstuk 13  
ex 13.03  Pectine  
Hoofdstuk 15  
15.01  Reuzel en ander geperst of gesmolten varkensvet; geperst of gesmolten 
vet van pluimvee  
15.02 Ruw of gesmolten rundvet, schapenvet en geitenvet, „premier jus” daar ­
onder begrepen  
15.03  Varkensstearine; oleostearine; spekolie en oleomargarine, niet geëmul ­
geerd, niet vermengd en niet anderszins bereid  
15.04  Vetten en oliën van vis of van zeezoogdieren, ook indien geraffineerd  
15.07  Plantaardige vette oliën, vloeibaar of vast, ruw, gezuiverd of geraffineerd  
15.12  Gehydrogeneerde dierlijke of plantaardige vetten en oliën, ook indien 
gezuiverd doch niet verder bereidNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/331
- 1 -  - 2 - 
Nummers van de 
naamlijst van Brussel  Omschrijving der goederen  
15.13  Margarine, kunstreuzel en andere bereide spijsvetten  
15.17  Afvallen, afkomstig van de bewerking van vetstoffen of van dierlijke of 
plantaardige was  
Hoofdstuk 16  Bereidingen van vlees, van vis, van schaal-, schelp- en weekdieren  
Hoofdstuk 17  
17.01  Beetwortelsuiker en rietsuiker, in vaste vorm  
17.02  Andere suiker; suikerstroop; kunsthonig, ook indien met natuurhonig 
vermengd; karamel  
17.03  Melasse, ook indien ontkleurd  
17.05  Suiker, stroop en melasse, gearomatiseerd of met toegevoegde kleurstof ­
fen (vanillesuiker en vanillinesuiker daaronder begrepen), met uitzon ­
dering van vruchtensap, waaraan suiker is toegevoegd, ongeacht in welke 
verhouding  
Hoofdstuk 18  
18.01  Cacaobonen, ook indien gebroken, al dan niet gebrand  
18.02  Cacaodoppen, cacaoschillen, cacaovliezen en andere afvallen van cacao  
Hoofdstuk 20  Bereidingen van groenten, van moeskruiden, van vruchten en van planten 
of plantendelen  
Hoofdstuk 22  
22.04  Gedeeltelijk gegist druivenmost, ook indien de gisting op andere wijze 
dan door toevoegen van alcohol is gestuit  
22.05  Wijn van verse druiven; druivenmost waarvan de gisting door toevoegen 
van alcohol is gestuit (mistella daaronder begrepen)  
22.07  Appeldrank, perendrank, honigdrank en andere gegiste dranken  
ex 22.08 
ex 22.09  Ethylalcohol, al dan niet gedenatureerd, ongeacht de sterkte, verkregen uit 
landbouwproducten, vermeld in bijlage I, met uitzondering van gedestil ­
leerde dranken, likeuren en andere alcoholhoudende dranken; samen ­
gestelde alcoholische preparaten („geconcentreerde extracten”) voor de vervaardiging van dranken  
ex 22.10  Tafelazijn (natuurlijke en kunstmatige)  
Hoofdstuk 23  Resten en afval van de voedselindustrie; bereid voedsel voor dieren  
Hoofdstuk 24  
24.01  Ruwe en niet tot verbruik bereide tabak; afvallen van tabak  
Hoofdstuk 45  
45.01  Ruwe natuurkurk en kurkafval; gebroken of gemalen kurkNL C 83/332 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
- 1 -  - 2 - 
Nummers van de 
naamlijst van Brussel  Omschrijving der goederen  
Hoofdstuk 54  
54.01  Vlas, ruw, geroot, gezwingeld, gehekeld of anders bewerkt, doch niet 
gesponnen; werk en afval (rafelingen daaronder begrepen)  
Hoofdstuk 57  
57.01  Hennep (Cannabis sativa), ruw, geroot, gezwingeld, gehekeld of anders 
bewerkt, doch niet gesponnen; werk en afval (rafelingen daaronder be ­
grepen)NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/333
BIJLAGE II  
LANDEN EN GEBIEDEN OVERZEE WAAROP TOEPASSELIJK ZIJN DE BEPALINGEN 
VAN HET VIERDE DEEL VANHET VERDRAG BETREFFENDE DE WERKING VAN DE 
EUROPESE UNIE  
— Groenland  
— Nieuw-Caledonië en onderhorigheden  
— Frans-Polynesië  
— Franse Zuidelijke en Zuidpoolgebieden  
— Wallisarchipel en Futunaeiland  
— Mayotte  
— Saint-Pierre en Miquelon  
— Aruba  
— Nederlandse Antillen:  
— Bonaire 
— Curaçao 
— Saba  
— Sint-Eustatius  
— Sint-Maarten  
— Anguilla  
— Caymaneilanden  
— Falklandeilanden  
— South Georgia en de Zuidelijke Sandwicheilanden  
— Montserrat  
— Pitcairn  
— Sint-Helena met onderhorigheden  
— Brits Antarctica  
— Brits gebied in de Indische Oceaan  
— Turks- en Caicoseilanden  
— Britse Maagdeneilanden  
— Bermudaeilanden.NL C 83/334 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
VERKLARINGEN  
GEHECHT AAN DE SLOTAKTE VAN DE INTERGOUVERNEMENTELE 
CONFERENTIE DIE HET VERDRAG VAN LISSABON HEEFT 
AANGENOMEN  
ondertekend op 13 december 2007NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/335

A. VERKLARINGEN BETREFFENDE BEPALINGEN VAN DE VERDRAGEN  
1. Verklaring betreffende het Handvest van de grondrechten 
van de Europese Unie  
Het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, dat juridisch bindend is, bevestigt de 
grondrechten die gewaarborgd zijn door het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van 
de mens en de fundamentele vrijheden en de grondrechten die voortvloeien uit de grondwettelijke 
tradities die de lidstaten gemeen hebben.  
Het Handvest breidt het toepassingsgebied van het recht van de Unie niet uit tot buiten de bevoegd ­
heden van de Unie en schept voor de Unie geen nieuwe bevoegdheden of taken, noch brengt het wijziging in de bevoegdheden en taken als omschreven in de Verdragen.  
2. Verklaring ad artikel 6, lid 2, van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie  
De Conferentie is het erover eens dat bij de toetreding van de Unie tot het Europees Verdrag tot 
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, de specifieke kenmerken van 
de rechtsorde van de Unie in stand moeten worden gehouden. In dit verband neemt de Conferentie 
nota van het bestaan van een regelmatige dialoog tussen het Hof van Justitie van de Europese Unie 
en het Europese Hof voor de rechten van de mens; deze dialoog zou kunnen worden versterkt 
wanneer de Unie toetreedt tot dit Verdrag.  
3. Verklaring ad artikel 8 van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie  
De Unie houdt rekening met de bijzondere situatie van de landen met een klein grondgebied die 
specifieke nabuurschapsbetrekkingen met haar onderhouden.  
4. Verklaring betreffende de samenstelling van het Europees Parlement  
De extra zetel in het Europees Parlement wordt toegewezen aan Italië.  
5. Verklaring betreffende het politieke akkoord van de Europese Raad 
over het ontwerp-besluit inzake de samenstelling 
van het Europees Parlement
 
De Europese Raad zal zijn politieke akkoord hechten aan het herziene ontwerp-besluit inzake de 
samenstelling van het Europees Parlement, voor de zittingsperiode 2009-2014, dat gebaseerd is op 
het voorstel van het Europees Parlement.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/337
6. Verklaring ad artikel 15, leden 5 en 6, artikel 17, leden 6 en 7, en 
artikel 18 van het Verdrag betreffende de Europese Unie 
Bij de keuze van de personen voor de ambten van voorzitter van de Europese Raad, voorzitter van de 
Commissie en hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid 
moet naar behoren rekening worden gehouden met de noodzaak tot eerbiediging van de geografische en demografische verscheidenheid van de Unie en van de lidstaten.  
7. Verklaring ad artikel 16, lid 4, van het Verdrag betreffende de Europese 
Unie en artikel 238, lid 2, van het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
De Conferentie verklaart dat het besluit betreffende de uitvoering van artikel 9 C, lid 4, van het 
Verdrag betreffende de Europese Unie en artikel 238, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie door de Raad zal worden vastgesteld op de dag van de ondertekening van het 
Verdrag van Lissabon, en in werking zal treden op de dag waarop dat Verdrag in werking treedt. 
Hieronder volgt het ontwerp-besluit:  
Ontwerp-besluit van de Raad  
betreffende de uitvoering van artikel 16, lid 4, van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie en artikel 238, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie tussen 1 november 2014 en 31 maart 2017, enerzijds, en 
vanaf 1 april 2017, anderzijds  
DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,  
Overwegende hetgeen volgt:
 
(1) Er dienen bepalingen te worden vastgesteld die een vlotte overgang mogelijk maken van het 
systeem van besluitvorming in de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen - als 
omschreven in artikel 3, lid 3, van het protocol betreffende de overgangsbepalingen, dat tot en 
met 31 oktober 2014 van toepassing zal blijven - naar de stemprocedure als bepaald bij 
artikel 16, lid 4, van het Verdrag betreffende de Europese Unie en artikel 238, lid 2, van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, die vanaf 1 november 2014 van toe ­
passing zal zijn, met inbegrip van de in artikel 3, lid 2, van dat protocol vastgestelde specifieke 
bepalingen, die gedurende een overgangsperiode tot en met 31 maart 2017, van toepassing zullen zijn.
 
(2) Er zij aan herinnerd dat het gebruikelijk is dat de Raad zich zoveel mogelijk inspant om de 
democratische legitimiteit van met gekwalificeerde meerderheid van stemmen vastgestelde han ­
delingen te versterken,NL C 83/338 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
BESLUIT: 
Deel 1  
Tussen 1 november 2014 en 31 maart 2017 toepasselijke bepalingen  
Artikel 1  
Indien, tussen 1 november 2014 en 31 maart 2017, leden van de Raad die:  
a) ten minste driekwart van de bevolking, of  
b) ten minste driekwart van het aantal lidstaten  
vertegenwoordigen, zoals vereist voor het vormen van een blokkerende minderheid ingevolge de 
toepassing van artikel 16, lid 4, eerste alinea, van het Verdrag betreffende de Europese Unie of 
artikel 238, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, aangeven zich ertegen te verzetten dat de Raad een handeling met gekwalificeerde meerderheid van stemmen 
vaststelt, bespreekt de Raad de kwestie.  
Artikel 2  
De Raad doet tijdens deze besprekingen alles wat in zijn vermogen ligt om, binnen een redelijke tijd 
en zonder afbreuk te doen aan de dwingende termijnen die door het recht van de Unie worden voorgeschreven, een bevredigende oplossing te vinden om tegemoet te komen aan de bezwaren van 
de in artikel 1 bedoelde leden van de Raad.  
Artikel 3  
De voorzitter van de Raad neemt hiertoe, met de hulp van de Commissie en met inachtneming van 
het reglement van orde van de Raad, ieder initiatief dat nodig is om een grotere mate van over
­
eenstemming in de Raad te vergemakkelijken. De leden van de Raad zijn hem daarbij behulpzaam.  
Deel 2  
Vanaf 1 april 2017 toepasselijke bepalingen  
Artikel 4  
Indien, vanaf 1 april 2017, leden van de Raad die:  
a) ten minste 55 % van de bevolking, of  
b) ten minste 55 % van het aantal lidstatenNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/339
vertegenwoordigen, zoals vereist voor het vormen van een blokkerende minderheid ingevolge de 
toepassing van artikel 16, lid 4, eerste alinea, van het Verdrag betreffende de Europese Unie of 
artikel 238, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, aangeven zich 
ertegen te verzetten dat de Raad een handeling met gekwalificeerde meerderheid van stemmen vaststelt, bespreekt de Raad de kwestie.  
Artikel 5  
De Raad doet tijdens deze besprekingen alles wat in zijn vermogen ligt om, binnen een redelijke tijd 
en zonder afbreuk te doen aan de dwingende termijnen die door het recht van de Unie worden 
voorgeschreven, een bevredigende oplossing te vinden om tegemoet te komen aan de bezwaren van 
de in artikel 4 bedoelde leden van de Raad.  
Artikel 6  
De voorzitter van de Raad neemt hiertoe, met de hulp van de Commissie en met inachtneming van 
het reglement van orde van de Raad, ieder initiatief dat nodig is om een grotere mate van over
­
eenstemming in de Raad te vergemakkelijken. De leden van de Raad zijn hem daarbij behulpzaam.  
Deel 3  
Inwerkingtreding en vankrachtwording van het besluit  
Artikel 7  
Dit besluit treedt in werking op de dag van inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon.  
8. Verklaring betreffende de praktische maatregelen die moeten worden 
genomen op het tijdstip van inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon 
wat betreft het voorzitterschap van de Europese Raad en van de Raad 
Buitenlandse Zaken  
Ingeval het Verdrag van Lissabon na 1 januari 2009 in werking treedt, verzoekt de Conferentie de 
bevoegde autoriteiten van de lidstaat die het voorzitterschap van de Raad gedurende dat halfjaar 
bekleedt, enerzijds, en de persoon die tot voorzitter van de Raad wordt gekozen en de persoon die 
tot hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid wordt be ­
noemd, anderzijds, in overleg met het voorzitterschap van het daaropvolgende halfjaar, de nodige 
concrete maatregelen te nemen die een efficiënte overgang van de materiële en organisatorische 
aspecten van de uitoefening van het voorzitterschap van de Europese Raad en de Raad Buitenlandse 
Zaken mogelijk maken.NL C 83/340 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
9. Verklaring ad artikel 16, lid 9, van het Verdrag betreffende de Europese 
Unie, betreffende het besluit van de Europese Raad inzake de uitoefening 
van het voorzitterschap van de Raad  
De Conferentie verklaart dat de Raad, zodra het Verdrag van Lissabon is ondertekend, moet beginnen 
met de voorbereiding van het besluit tot vaststelling van de procedures voor de uitvoering van het 
besluit inzake de uitoefening van het voorzitterschap van de Raad en daaraan binnen zes maanden 
zijn politieke goedkeuring moet hechten. Hieronder volgt een ontwerp-besluit van de Europese Raad 
dat zal worden aangenomen op de dag waarop voornoemd Verdrag in werking treedt.  
Ontwerp-besluit van de Europese Raad betreffende  
de uitoefening van het voorzitterschap van de Raad  
Artikel 1  
1. Het voorzitterschap van de Raad, met uitzondering van de formatie Buitenlandse Zaken, wordt 
gedurende 18 maanden door vooraf bepaalde groepen van drie lidstaten vervuld. Deze groepen worden volgens een toerbeurtsysteem op basis van gelijkheid van de lidstaten samengesteld, waarbij 
rekening wordt gehouden met de verscheidenheid van de lidstaten en het geografisch evenwicht 
binnen de Unie.  
2. Ieder lid van de groep zit bij toerbeurt gedurende een periode van zes maanden alle Raads
­
formaties voor, met uitzondering van de formatie Buitenlandse Zaken. De andere leden van de groep 
staan het voorzitterschap in al zijn verantwoordelijkheden bij op basis van een gemeenschappelijk 
programma. De leden van de groep kunnen onderling tot andere regelingen besluiten.  
Artikel 2  
Het Comité van permanente vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten wordt voorgezeten 
door een vertegenwoordiger van de lidstaat die de Raad Algemene Zaken voorzit.  
Het politiek en veiligheidscomité wordt voorgezeten door een vertegenwoordiger van de hoge ver ­
tegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid.  
De voorbereidende instanties van de diverse Raadsformaties, met uitzondering van de formatie 
Buitenlandse Zaken, worden voorgezeten door het lid van de groep dat het voorzitterschap van de betrokken Raadsformatie vervult, behoudens een ander besluit overeenkomstig artikel 4.  
Artikel 3  
De Raad Algemene Zaken draagt in samenwerking met de Commissie in het kader van een meer
­
jarenprogrammering zorg voor de samenhang en de continuïteit van de werkzaamheden van de 
verschillende Raadsformaties. De lidstaten die het voorzitterschap vervullen, treffen, met de hulp van 
het secretariaat-generaal van de Raad, alle nodige maatregelen voor de organisatie en het goede 
verloop van de werkzaamheden van de Raad.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/341
Artikel 4  
De Raad stelt een besluit houdende maatregelen tot uitvoering van dit besluit vast.  
10. Verklaring ad artikel 17 van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie  
De Conferentie is van mening dat, wanneer de Commissie niet langer uit onderdanen van alle 
lidstaten bestaat, zij bijzondere aandacht moet schenken aan de noodzaak om te zorgen voor 
volledige transparantie in haar betrekkingen met alle lidstaten. Bijgevolg moet de Commissie nauwe 
contacten onderhouden met alle lidstaten, ongeacht of een van hun onderdanen lid van de Com ­
missie is, en in dit verband moet zij bijzondere aandacht schenken aan de noodzaak om met alle lidstaten informatie te delen en overleg te plegen.  
De Conferentie is ook van mening dat de Commissie alle nodige maatregelen moet nemen om 
ervoor te zorgen dat de politieke, sociale en economische realiteit in alle lidstaten, daaronder de lidstaten begrepen die geen onderdaan als lid van de Commissie hebben, volledig in aanmerking 
wordt genomen. Deze maatregelen zouden onder meer de waarborg moeten omvatten dat het 
standpunt van die lidstaten door de vaststelling van passende organisatorische regelingen in aan
­
merking wordt genomen.  
11. Verklaring ad artikel 17, leden 6 en 7, van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie  
De Conferentie is van oordeel dat het Europees Parlement en de Europese Raad krachtens de 
bepalingen van de Verdragen gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor het goede verloop van het 
proces dat tot de verkiezing van de voorzitter van de Commissie leidt. Daarom zullen vertegen ­
woordigers van het Europees Parlement en van de Europese Raad voorafgaand aan het besluit van de 
Europese Raad in het daartoe meest geschikt geachte kader de nodige raadplegingen verrichten. Deze raadplegingen zullen handelen over het profiel van de kandidaten voor het ambt van voorzitter van 
de Commissie, waarbij overeenkomstig artikel 17, lid 7, eerste alinea, rekening zal worden gehouden 
met de uitslag van de verkiezingen voor het Europees Parlement. De wijze waarop deze raadplegin
­
gen plaatsvinden kan te gelegener tijd in onderlinge overeenstemming tussen het Europees Parlement 
en de Europese Raad gepreciseerd worden.  
12. Verklaring ad artikel 18 van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie  
1. De Conferentie verklaart dat tijdens de voorbereidende besprekingen voorafgaand aan de be ­
noeming van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, die op de datum van inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon moet geschieden overeenkom
­
stig artikel 18 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en artikel 5 van het Protocol betreffende de overgangsbepalingen, en wiens ambtstermijn loopt van bovenbedoelde datum tot het einde van de 
ambtstermijn van de Commissie die op dat moment in functie is, de nodige contacten met het 
Europees Parlement zullen worden gelegd.  
2. De Conferentie memoreert tevens dat de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buiten
­
landse zaken en veiligheidsbeleid, wiens ambtstermijn in november 2009 een aanvang zal nemen op hetzelfde tijdstip en voor dezelfde duur als de volgende Commissie, zal worden benoemd overeen
­
komstig de artikelen 17 en 18 van het Verdrag betreffende de Europese Unie.NL C 83/342 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
13. Verklaring betreffende het gemeenschappelijk 
buitenlands en veiligheidsbeleid  
De Conferentie benadrukt dat de bepalingen van het Verdrag betreffende de Europese Unie die het 
gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid regelen, daaronder begrepen de instelling van het 
ambt van de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid en de 
oprichting van een dienst voor extern optreden, geen afbreuk doen aan de huidige bevoegdheden van de lidstaten wat betreft de bepaling en uitvoering van hun buitenlands beleid, noch aan hun nationale 
vertegenwoordiging in derde landen en internationale organisaties.  
De Conferentie herinnert er tevens aan dat de bepalingen die het gemeenschappelijk veiligheids- en 
defensiebeleid beheersen, geen afbreuk doen aan de specifieke aard van het veiligheids- en defensie
­
beleid van de lidstaten.  
Zij benadrukt dat de Europese Unie en haar lidstaten gebonden blijven door de bepalingen van het 
Handvest van de Verenigde Naties, in het bijzonder de bepaling dat de Veiligheidsraad en zijn leden 
de primaire verantwoordelijkheid dragen voor het handhaven van de internationale vrede en veilig ­
heid. 
14. Verklaring betreffende het gemeenschappelijk 
buitenlands en veiligheidsbeleid  
Naast de specifieke regels en procedures vermeld in artikel 24, lid 1, van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie onderstreept de Conferentie dat de bepalingen betreffende het gemeenschappelijk 
buitenlands en veiligheidsbeleid, mede met betrekking tot de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid en de dienst voor extern optreden, de huidige rechts
­
grondslag, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van elke afzonderlijke lidstaat onverlet laten wat betreft het bepalen en voeren van zijn bui tenlands beleid, zijn nationale diplomatieke dienst, zijn 
betrekkingen met derde landen en zijn deelname aan internationale organisaties, waaronder het 
lidmaatschap van een lidstaat van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties.  
Voorts merkt de Conferentie op dat de bepalingen betreffende het gemeenschappelijk buitenlands en 
veiligheidsbeleid geen nieuwe bevoegdheden aan de Commissie verlenen om besluiten te initiëren 
noch de rol van het Europees Parlement vergroten.  
De Conferentie herinnert er tevens aan dat de bepalingen die het gemeenschappelijk veiligheids- en 
defensiebeleid beheersen, geen afbreuk doen aan de specifieke aard van het veiligheids- en defensie
­
beleid van de lidstaten.  
15. Verklaring ad artikel 27 van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie  
De Conferentie verklaart dat, zodra het Verdrag van Lissabon is ondertekend, de secretaris-generaal 
van de Raad, hoge vertegenwoordiger voor het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, 
de Commissie en de lidstaten, de voorbereidingen in verband met de Europese dienst voor extern 
optreden dienen aan te vangen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/343
16. Verklaring ad artikel 55, lid 2, van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie  
De Conferentie is van mening dat de mogelijkheid om de Verdragen in de in artikel 55, lid 2, 
bedoelde talen te vertalen bijdraagt tot de verwezenlijking van de doelstelling van eerbiediging van de 
rijke verscheidenheid van cultuur en taal van de Unie, waarvan sprake is in artikel 3, lid 3, vierde 
alinea. In dit verband bevestigt de Conferentie dat de Unie gehecht is aan de culturele verscheidenheid van Europa en bijzondere aandacht zal blijven schenken aan deze en andere talen.  
De Conferentie beveelt aan dat lidstaten die van de in artikel 55, lid 2, geboden mogelijkheid gebruik 
wensen te maken, binnen zes maanden na de datum van ondertekening van het Verdrag van 
Lissabon aan de Raad meedelen in welke taal of talen de Verdragen zullen worden vertaald.  
17. Verklaring betreffende de voorrang 
De Conferentie memoreert dat, in overeenstemming met de vaste rechtspraak van het Hof van Justitie 
van de Europese Unie, de Verdragen en het recht dat de Unie op grond van de Verdragen vaststelt, voorrang hebben boven het recht van de lidstaten, onder de voorwaarden bepaald in die rechtspraak.  
Voorts heeft de Conferentie besloten het advies van de Juridische dienst van de Raad betreffende de 
voorrang, als vervat in document 11197/07 (JUR 260), te hechten aan deze Slotakte:  
„Advies van de Juridische dienst van de Raad 
van 22 juni 2007  
Uit de rechtspraak van het Hof van Justitie vloeit voort dat de voorrang van het EG-recht een fundamenteel 
beginsel van het communautair recht is. Volgens het Hof gaat dit beginsel samen met het specifieke karakter 
van de Europese Gemeenschap. Ten tijde van het eerste arrest dat tot deze vaste rechtspraak behoort (Zaak 
6/64, Costa/ENEL (
 1 ), van 15 juli 1964), bevatte het Verdrag geen verwijzing naar zulk een voorrang. Dit is 
nog altijd het geval. Het feit dat het beginsel van voorrang niet in het nieuwe Verdrag wordt opgenomen, 
verandert hoegenaamd niets aan het bestaan van dit beginsel of aan de rechtspraak van het Hof van Justitie.  
___________  
( 1 ) „Het Verdragsrecht, dat uit een autonome bron voortvloeit, kan op grond van zijn bijzonder karakter niet door enig voorschrift v an 
nationaal recht opzij worden gezet, zonder zijn gemeenschapsrechtelijk karakter te verliezen en zonder dat de rechtsgrond van d e 
Unie zelf daardoor wordt aangetast. ” ” 
18. Verklaring betreffende de afbakening van de bevoegdheden  
De Conferentie onderstreept dat, conform het systeem van verdeling van bevoegdheden tussen de 
Unie en de lidstaten als bedoeld in het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie, bevoegdheden die in de Verdragen niet aan de 
Unie worden toegedeeld, aan de lidstaten toebehoren.NL C 83/344 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
In de gevallen waarin in de Verdragen op een bepaald gebied een bevoegdheid aan de Unie wordt 
toegedeeld die zij met de lidstaten deelt, oefenen de lidstaten hun bevoegdheid uit voor zover de Unie 
haar bevoegdheid niet heeft uitgeoefend of besloten heeft deze niet langer uit te oefenen. Deze laatste 
situatie doet zich voor wanneer de bevoegde EU-instellingen besluiten een wetgevingshandeling in te trekken, met name om beter te waarborgen dat de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid te 
allen tijde worden geëerbiedigd. De Raad kan, op initiatief van een of meer van zijn leden (vertegen
­
woordigers van de lidstaten) en overeenkomstig artikel 241 van het Verdrag betreffende de werking 
van de Europese Unie, de Commissie verzoeken voorstellen in te dienen met het oog op de 
intrekking van een wetgevingshandeling. De Conferentie is verheugd over de verklaring van de 
Commissie dat zij bijzondere aandacht aan dergelijke verzoeken zal schenken.  
Ook kunnen de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten, in het kader van een inter ­
gouvernementele conferentie bijeen, overeenkomstig de gewone herzieningsprocedure bedoeld in artikel 48, leden 2 tot en met 5, van het Verdrag betreffende de Europese Unie besluiten tot wijziging van de verdragen waarop de Unie is gegrondvest, onder meer met het doel de in die Verdragen aan 
de Unie toegedeelde bevoegdheden uit te breiden of te beperken.  
19. Verklaring ad artikel 8 van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie  
De Conferentie is het erover eens dat de Unie, in het kader van haar algemene streven de ongelijk
­
heden tussen vrouwen en mannen op te heffen, in haar beleidsinitiatieven zal trachten alle vormen 
van huiselijk geweld te bestrijden. De lidstaten moeten alle maatregelen nemen om deze strafbare feiten te voorkomen en te bestraffen en om de slachtoffers te steunen en te beschermen.  
20. Verklaring ad artikel 16 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
De Conferentie verklaart dat in alle gevallen waarin op grond van artikel 16 voorschriften inzake de 
bescherming van persoonsgegevens moeten worden vastgesteld die rechtstreekse gevolgen voor de 
nationale veiligheid zouden kunnen hebben, daarmee naar behoren rekening moet worden gehouden. 
Zij memoreert dat de geldende wetgeving (zie met name Richtlijn 95/46/EG) ter zake specifieke 
afwijkingen bevat.  
21. Verklaring betreffende de bescherming van persoonsgegevens op het 
gebied van justitiële samenwerking in strafzaken en op het gebied van 
politiële samenwerking
 
De Conferentie erkent dat op het gebied van justitiële samenwerking in strafzaken en op het gebied 
van politiële samenwerking specifieke voorschriften inzake de bescherming van persoonsgegevens en 
het vrije verkeer van die gegevens op basis van artikel 16 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie nodig zouden kunnen blijken vanwege de specifieke aard van deze gebieden.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/345
22. Verklaring ad artikelen 48 en 79 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie  
De Conferentie is van oordeel dat ingeval een op artikel 79, lid 2, gebaseerde wetgevingshandeling 
afbreuk zou doen aan belangrijke aspecten van het socialezekerheidsstelsel van een lidstaat, met name 
het toepassingsgebied, de kosten en de financiële structuur ervan, of gevolgen zou hebben voor het 
financiële evenwicht van dat stelsel, zoals bepaald in artikel 48, tweede alinea, er naar behoren rekening zal worden gehouden met de belangen van die lidstaat.  
23. Verklaring ad artikel 48, tweede alinea, van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie  
De Conferentie herinnert eraan dat in dat geval de Europese Raad overeenkomstig artikel 15, lid 4, 
van het Verdrag betreffende de Europese Unie bij consensus handelt.  
24. Verklaring betreffende de rechtspersoonlijkheid 
van de Europese Unie  
De Conferentie bevestigt dat het feit dat de Europese Unie rechtpersoonlijkheid bezit, de Unie 
geenszins machtigt wetgevend of anderszins op te treden buiten de bevoegdheden die de lidstaten haar in de Verdragen hebben toegedeeld.  
25. Verklaring ad artikelen 75 en 215 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie  
De Conferentie memoreert dat de eerbiediging van de grondrechten en de fundamentele vrijheden 
met name inhoudt dat de nodige aandacht wordt geschonken aan de bescherming en de eerbiediging 
van het recht van de betrokken natuurlijke personen of entiteiten op het genot van de bij de wet 
bepaalde waarborgen. Daartoe, en om een grondige rechterlijke toetsing te waarborgen, moeten 
besluiten waarbij een natuurlijke persoon of entiteit aan beperkende maatregelen wordt onderwor
­
pen, op duidelijke en onderscheiden criteria gebaseerd zijn. Deze criteria dienen te worden toegesne ­
den op de specifieke kenmerken van de beperkende maatregel.  
26. Verklaring over de niet-deelneming van een lidstaat aan een maatregel 
die gebaseerd is op titel IV van het derde deel van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie  
De Conferentie verklaart dat de Raad, wanneer een lidstaat verkiest niet deel te nemen aan een 
maatregel die gebaseerd is op titel IV van het derde deel van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie, een diepgaande bespreking zal houden over de mogelijke implicaties en gevolgen 
van de niet-deelneming van deze lidstaat aan deze maatregel.  
Voorts kan elke lidstaat de Commissie verzoeken de situatie te onderzoeken op basis van artikel 116 
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.  
Bovenstaande alinea's laten de mogelijkheid dat een lidstaat deze kwestie aan de Europese Raad 
voorlegt, onverlet.NL C 83/346 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
27. Verklaring ad artikel 85, lid 1, tweede alinea, van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie  
De Conferentie is van oordeel dat de in 85, lid 1, tweede alinea, van het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie bedoelde verordeningen rekening dienen te houden met de nationale 
voorschriften en gebruiken inzake het inleiden van strafrechtelijk onderzoek.  
28. Verklaring ad artikel 98 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
De Conferentie merkt op dat de bepalingen van artikel 98 moeten worden toegepast in overeen ­
stemming met de gangbare praktijk. De zinsnede „de maatregelen (…) [die] noodzakelijk zijn om de 
economische nadelen welke door de deling van Duitsland zijn berokkend aan de economie van de door de deling getroffen streken in de Bondsrepubl iek te compenseren” moet worden uitgelegd in 
overeenstemming met de bestaande rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie.  
29. Verklaring ad artikel 107, lid 2, onder c), van het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
De Conferentie merkt op dat artikel 107, lid 2, onder c), moet worden uitgelegd in overeenstemming 
met de bestaande rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie betreffende de toepas
­
selijkheid van die bepaling op de steun die wordt toegekend aan bepaalde gebieden van de Bonds ­
republiek Duitsland die gevolgen ondervinden van de vroegere deling van Duitsland.  
30. Verklaring ad artikel 126 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
Met betrekking tot artikel 126 bevestigt de Conferentie dat het versterken van het groeipotentieel en 
het zorgen voor een gezonde begrotingssituatie de twee pijlers zijn van het economisch en het begrotingsbeleid van de Unie en de lidstaten. Het stabiliteits- en groeipact is een belangrijk werktuig 
om deze doelstellingen te verwezenlijken.  
De Conferentie bevestigt dat zij achter de bepalingen betreffende het stabiliteits- en groeipact blijft 
staan, die zij beschouwt als het kader voor de coördinatie van het begrotingsbeleid van de lidstaten.  
De Conferentie bevestigt dat een op regels gebaseerd systeem de beste garantie vormt voor het doen 
nakomen van de verbintenissen en voor een gelijke behandeling van alle lidstaten.  
In verband hiermee bevestigt de Conferentie eveneens dat zij achter de doelstellingen van de strategie 
van Lissabon blijft staan: het creëren van werkgelegenheid, structurele hervormingen en sociale 
samenhang.
 
De Unie streeft naar evenwichtige economische groei en prijsstabiliteit. Het economisch en het 
begrotingsbeleid moeten dus de juiste prioriteiten bepalen voor economische hervormingen, innovatie, 
concurrentievermogen en stimulering van particuliere investeringen en consumptie in tijden van 
zwakke economische groei. Dit zou tot uiting moeten komen in de opzet van begrotingsbeslissingenNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/347
op nationaal niveau en op het niveau van de Unie, met name door herstructurering van de overheids ­
inkomsten en -uitgaven, met inachtneming van de begrotingsdiscipline conform de Verdragen en het 
stabiliteits- en groeipact.  
De budgettaire en economische uitdagingen waarmee de lidstaten worden geconfronteerd wijzen op 
het belang van een gezond begrotingsbeleid gedurende de gehele economische cyclus.  
De Conferentie is het erover eens dat de lidstaten perioden van economisch herstel actief dienen te 
gebruiken om hun overheidsfinanciën te consolideren en hun begrotingssituatie te verbeteren. Doel ­
stelling is om in goede tijden geleidelijk een begrotingsoverschot te realiseren, waardoor de nood ­
zakelijke ruimte ontstaat om economische tegenvallers op te vangen en aldus bij te dragen tot de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn.  
De lidstaten zien met belangstelling mogelijke voorstellen van de Commissie en verdere bijdragen van 
de lidstaten tegemoet, die de uitvoering van het stabiliteits- en groeipact krachtiger en transparanter moeten maken. De lidstaten zullen alle nodige maatregelen nemen om het groeipotentieel van hun economieën te verbeteren. Een verbeterde coördinatie van het economisch beleid zou deze doel
­
stelling kracht kunnen bijzetten. Met deze verklaring wordt niet vooruitgelopen op het toekomstige debat over het stabiliteits- en groeipact.  
31. Verklaring ad artikel 156 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
De Conferentie bevestigt dat de in artikel 156 beschreven beleidsterreinen in essentie onder de 
bevoegdheid van de lidstaten vallen. De ondersteunende en coördinerende maatregelen die overeen
­
komstig dit artikel op het niveau van de Unie moeten worden genomen, zijn van aanvullende aard. Zij hebben niet ten doel de nationale stelsels te harmoniseren, maar de samenwerking tussen de 
lidstaten te versterken. Zij laten de in elke lidstaat bestaande waarborgen en gebruiken in verband 
met de verantwoordelijkheid van de sociale partners onverlet.  
Deze verklaring doet geen afbreuk aan de bepalingen van de Verdragen die de Unie bevoegdheid 
toedelen, daaronder begrepen op sociaal gebied.  
32. Verklaring ad artikel 168, lid 4, onder c), van het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
De Conferentie verklaart dat de maatregelen die overeenkomstig artikel 168, lid 4, onder c), zullen 
worden vastgesteld, tegemoet moeten komen aan de gemeenschappelijke uitdagingen op veiligheids
­
gebied en ten doel moeten hebben hoge kwaliteits- en veiligheidsnormen vast te stellen, wanneer nationale normen die van invloed zijn op de interne markt de verwezenlijking van een hoog niveau 
van bescherming van de menselijke gezondheid anders zouden verhinderen.NL C 83/348 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
33. Verklaring ad artikel 174 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
De Conferentie is van oordeel dat de woorden „insulaire gebieden” in artikel 174 ook betrekking 
kunnen hebben op insulaire staten in hun geheel, mits aan de vereiste criteria wordt voldaan.  
34. Verklaring ad artikel 179 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
De Conferentie is het erover eens dat in het optreden van de Unie op het gebied van onderzoek en 
technologische ontwikkeling naar behoren rekening zal worden gehouden met de fundamentele 
oriëntaties en keuzen van het onderzoeksbeleid van de lidstaten.  
35. Verklaring ad artikel 194 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
De Conferentie is van oordeel dat artikel 194 geen afbreuk doet aan het recht van de lidstaten om 
onder de in artikel 347 bepaalde voorwaarden de nodige voorzieningen te treffen om hun energie ­
voorziening te waarborgen.  
36. Verklaring ad artikel 218 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie betreffende de onderhandelingen over en sluiting van 
internationale overeenkomsten inzake de ruimte van vrijheid, veiligheid en 
recht door de lidstaten  
De Conferentie bevestigt dat de lidstaten op de door deel III, titel V, hoofdstukken 3, 4 en 5 
bestreken gebieden onderhandelingen kunnen aangaan over overeenkomsten met derde landen en 
internationale organisaties en zulke overeenkomsten kunnen sluiten, voor zover deze verenigbaar zijn 
met het recht van de Unie.  
37. Verklaring ad artikel 222 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
Onverminderd de maatregelen die de Unie vaststelt om te voldoen aan haar solidariteitsverplichting 
jegens een lidstaat die getroffen wordt door een terroristische aanval, een natuurramp of een door de 
mens veroorzaakte ramp, beoogt geen van de bepalingen van artikel 222 afbreuk te doen aan het 
recht van een andere lidstaat de geschiktste middelen te kiezen om aan zijn solidariteitsverplichting 
jegens eerstgenoemde lidstaat te voldoen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/349
38. Verklaring ad artikel 252 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie over het aantal advocaten-generaal bij het Hof van Justitie  
De Conferentie verklaart dat indien het Hof van Justitie overeenkomstig artikel 252, eerste alinea, van 
het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie verzoekt om het aantal advocaten-generaal 
met drie te verhogen (van acht naar elf), de Raad met eenparigheid van stemmen met die verhoging 
zal instemmen.  
De Conferentie komt overeen dat Polen in dat geval, zoals nu reeds Duitsland, Frankrijk, Italië, Spanje 
en het Verenigd Koninkrijk, een permanente advocaat-generaal zal hebben en niet langer zal deel ­
nemen aan het toerbeurtsysteem; het bestaande toerbeurtsysteem zal dan betrekking hebben op vijf 
advocaten-generaal in plaats van drie.  
39. Verklaring ad artikel 290 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
De Conferentie neemt er nota van dat de Commissie voornemens is de door de lidstaten aangewezen 
deskundigen te blijven raadplegen bij de voor bereiding van haar ontwerpen van gedelegeerde han ­
delingen op het gebied van financiële diensten, overeenkomstig haar vaste praktijk.  
40. Verklaring ad artikel 329 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
De Conferentie verklaart dat de lidstaten bij de indiening van hun verzoek om een nauwere samen ­
werking te mogen aangaan, kunnen aangeven of zij reeds in dat stadium voornemens zijn artikel 333 
toe te passen, dat voorziet in uitbreiding van de stemming bij gekwalificeerde meerderheid, of 
gebruik te maken van de gewone wetgevingsprocedure.  
41. Verklaring ad artikel 352 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
De Conferentie verklaart dat de verwijzing naar de doelstellingen van de Unie in artikel 352, lid 1, 
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie een verwijzing is naar de doelstellingen 
bedoeld in artikel 3, leden 2 en 3, van het Verdrag betreffende de Europese Unie en naar de 
doelstellingen van artikel 3, lid 5, van genoemd Verdrag met betrekking tot het externe optreden 
op basis van het vijfde deel van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. Het is 
derhalve uitgesloten dat met een optreden op basis van artikel 352 van het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie alleen de doelste llingen bedoeld in artikel 3, lid 1, worden nagestreefd. 
De Conferentie wijst er in dit verband op dat, overeenkomstig artikel 31, lid 1, van het Verdrag 
betreffende de Europese Unie, geen wetgevingshandelingen kunnen worden aangenomen op het 
gebied van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid.NL C 83/350 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
42. Verklaring ad artikel 352 van het Verdrag betreffende de werking van 
de Europese Unie  
De Conferentie benadrukt dat, volgens de vaste rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese 
Unie, artikel 352 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, als bestanddeel van 
een op het beginsel van bevoegdheidstoedeling berustend institutioneel bestel, geen grondslag kan 
zijn voor een uitbreiding van het competentiegebied van de Unie tot buiten het algemene kader dat 
gevormd wordt door het geheel van de bepalingen van de Verdragen, en in het bijzonder die waarin 
de taken en het optreden van de Unie worden omschreven. In geen geval kan dit artikel als grondslag 
dienen voor de vaststelling van bepalingen die, wat hun gevolgen betreft, in wezen neerkomen op een wijziging van de Verdragen buiten de daartoe in de Verdragen voorziene procedure om.  
43. Verklaring ad artikel 355, lid 6, van het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie
 
De Hoge Verdragsluitende Partijen komen overeen dat de Europese Raad krachtens artikel 355, lid 6, 
een besluit zal vaststellen om Mayotte ten aanzien van de Unie de status van ultraperifeer gebied in de zin van artikel 355, lid 1, en artikel 349 te verlenen wanneer de Franse autoriteiten de Europese 
Raad en de Commissie mededelen dat de huidige evolutie in de interne status van het eiland daarvoor 
de ruimte biedt.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/351
B. VERKLARINGEN BETREFFENDE AAN DE VERDRAGEN GEHECHTE 
PROTOCOLLEN  
44. Verklaring ad artikel 5 van het Protocol betreffende het in het kader 
van de Europese Unie geïntegreerde Schengenacquis  
De Conferentie neemt er nota van dat wanneer een lidstaat er uit hoofde van artikel 5, lid 2, van het 
Protocol betreffende het in het kader van de Europese Unie geïntegreerde Schengenacquis kennis van 
heeft gegeven dat hij niet wenst deel te nemen aan een voorstel of initiatief, die kennisgeving op elk 
tijdstip voor de aanneming van het voorstel waarmee wordt voortgebouwd op het Schengenacquis 
kan worden ingetrokken.  
45. Verklaring ad artikel 5, lid 2, van het Protocol betreffende het in het 
kader van de Europese Unie geïntegreerde Schengenacquis  
De Conferentie verklaart dat de Raad, wanneer het Verenigd Koninkrijk of Ierland de Raad mededeelt 
voornemens te zijn niet deel te nemen aan een maatregel waarmee wordt voortgebouwd op een deel van het Schengenacquis waaraan het wel deelneemt, een grondige bespreking zal houden over de 
mogelijke implicaties van de niet-deelneming van die lidstaat aan die maatregel. De bespreking in de 
Raad moet worden gevoerd in het licht van de door de Commissie verstrekte aanwijzingen over het 
verband tussen het voorstel en het Schengenacquis.  
46. Verklaring ad artikel 5, lid 3, van het Protocol betreffende het in het 
kader van de Europese Unie geïntegreerde Schengenacquis  
De Conferentie herinnert eraan dat de Commissie, indien de Raad na een eerste inhoudelijke be
­
spreking van de kwestie geen besluit neemt, een gewijzigd voorstel met het oog op een inhoudelijke 
herbespreking door de Raad binnen een termijn van vier maanden kan indienen.  
47. Verklaring ad artikel 5, leden 3, 4 en 5, van het Protocol betreffende 
het in het kader van de Europese Unie geïntegreerde Schengenacquis  
De Conferentie neemt er nota van dat de voorwaarden die moeten worden gesteld in het besluit als 
bedoeld in artikel 5, leden 3, 4 en 5, van het Protocol betreffende het in het kader van de Europese 
Unie geïntegreerde Schengenacquis, kunnen voorschrijven dat de betrokken lidstaat de eventuele directe financiële gevolgen zal dragen die noodzakelijkerwijs en onvermijdelijk voortvloeien uit de 
beëindiging van zijn deelname aan enkele of alle bepalingen van het acquis, als vermeld in elk door 
de Raad overeenkomstig artikel 4 van genoemd Protocol genomen besluit.NL C 83/352 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
48. Verklaring inzake het Protocol betreffende de positie Denemarken  
De Conferentie neemt er nota van dat Denemarken, met betrekking tot rechtshandelingen die de 
Raad alleen of samen met het Europees Parlement moet vaststellen en die zowel bepalingen bevatten 
die op Denemarken van toepassing zijn als bepalingen die dat niet zijn omdat zij een rechtsgrondslag 
hebben waarop deel I van het Protocol betreffende de positie van Denemarken van toepassing is, 
verklaart dat het zijn stemrecht niet zal geb ruiken om de vaststelling tegen te gaan van bepalingen 
die niet op Denemarken van toepassing zijn.  
Voorts neemt de Conferentie er nota van dat Denemarken, op basis van de verklaring van de 
Conferentie over artikel 222, verklaart dat de Deense deelneming aan een optreden of aan rechts ­
handelingen op grond van artikel 222 zal geschieden overeenkomstig deel I en deel II van het Protocol betreffende de positie van Denemarken.  
49. Verklaring inzake Italië  
De Conferentie neemt er akte van dat het Protocol betreffende Italië, dat in 1957 aan het Verdrag tot 
oprichting van de Europese Economische Gemeenschap is gehecht, zoals gewijzigd bij de goedkeu
­
ring van het Verdrag betreffende de Europese Unie, het volgende bepaalde:  
„DE HOGE VERDRAGSLUITENDE PARTIJEN,  
VERLANGENDE bepaalde bijzondere vraagstukken te regelen welke voor Italië van belang zijn,  
HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT omtrent de volgende bepalingen, welke aan het Verdrag zijn 
gehecht: 
DE LIDSTATEN VAN DE GEMEENSCHAP  
NEMEN KENNIS van het feit dat de Italiaanse regering een aanvang heeft gemaakt met de tenuit ­
voerlegging van een tienjarenplan voor economische expansie, dat tot doel heeft een evenwicht tot 
stand te brengen in de structuur van de Italiaanse economie, met name door de minderontwikkelde 
streken in het zuiden en op de eilanden toe te rusten en door nieuwe werkgelegenheid te scheppen, ten einde de werkloosheid uit te schakelen.  
BRENGEN IN HERINNERING dat dit programma van de Italiaanse regering door organisaties van 
internationale samenwerking waarvan zij lid zijn, in zijn beginselen en zijn doelstellingen in be
­
schouwing is genomen en goedgekeurd.  
ERKENNEN dat het in hun gemeenschappelijk belang is dat de doelstellingen van het Italiaanse 
programma worden bereikt.  
KOMEN OVEREEN, ten einde de vervulling van de taak der Italiaanse regering te vergemakkelijken, 
aan de instellingen van de Unie aan te bevelen alle in het Verdrag bedoelde middelen en procedures 
aan te wenden, met name een doeltreffend gebruik te maken van de middelen van de Europese 
Investeringsbank en het Europees Sociaal Fonds.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/353
ZIJN VAN MENING dat door de instellingen van de Uniebij de toepassing van het Verdrag rekening 
moet worden gehouden met de krachtsinspanning welke de Italiaanse economie zich gedurende de 
eerstkomende jaren moet getroosten, en met de wenselijkheid gevaarlijke spanningen te voorkomen, 
met name in de betalingsbalans en het peil van werkgelegenheid, welke de toepassing van dat Verdrag in Italië in gevaar zouden kunnen brengen.  
ERKENNEN in het bijzonder dat er bij de toepassing van de artikelen 109 H en 109 I voor gewaakt 
moet worden dat de maatregelen welke van de Italiaanse regering worden verlangd, het volbrengen 
van haar programma voor economische expansie en voor verbetering van de levensstandaard van de 
bevolking niet aantasten.”  
50. Verklaring ad artikel 10 van het Protocol 
betreffende de overgangsbepalingen
 
De Conferentie verzoekt het Europees Parlement, de Raad en de Commissie, in het kader van hun 
respectieve bevoegdheden, zich in te spannen om, in de passende gevallen en voor zover mogelijk binnen de termijn van vijf jaar als bedoeld in artikel 10, lid 3, van het Protocol betreffende de overgangsbepalingen, rechtshandelingen vast te stellen tot wijziging of vervanging van de in 
artikel 10, lid 1, van genoemd Protocol bedoelde besluiten.NL C 83/354 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
C. VERKLARINGEN VAN LIDSTATEN  
51. Verklaring van het Koninkrijk België inzake de nationale parlementen  
Het Koninkrijk België verduidelijkt dat, overeenkomstig zijn grondwettelijk recht, zowel de Kamer 
van Volksvertegenwoordigers en de Senaat van het federaal Parlement als de parlementaire vergade ­
ringen van de Gemeenschappen en Gewesten, in functie van de bevoegdheden die de Unie uitoefent, 
optreden als componenten van het nationaal parlementair stelsel of als kamers van het nationaal 
Parlement.  
52. Verklaring van het Koninkrijk België, de Republiek Bulgarije, de 
Bondsrepubliek Duitsland, de Helleense Republiek, het Koninkrijk Spanje, 
de Italiaanse Republiek, de Republiek Cyprus, de Republiek Litouwen, het 
Groothertogdom Luxemburg, de Republiek Hongarije, de Republiek Malta, 
de Republiek Oostenrijk, Roemenië, de Portugese Republiek, de Republiek 
Slovenië en de Slowaakse Republiek betreffende de symbolen van de 
Europese Unie  
België, Bulgarije, Duitsland, Griekenland, Spanje, Italië, Cyprus, Litouwen, Luxemburg, Hongarije, 
Malta, Oostenrijk, Roemenië, Portugal, Slovenië en Slowakije verklaren dat de vlag met een cirkel 
van twaalf gouden sterren op een blauw veld, de hymne uit de „Ode aan de Vreugde” uit de negende 
symfonie van Ludwig van Beethoven, het devies „In verscheidenheid verenigd”, de euro als munt van de Europese Unie en de „Dag van Europa” op 9 mei voor hen de symbolen blijven van het 
gemeenschappelijk lidmaatschap van de burgers van de Europese Unie en van hun band met de Unie.  
53. Verklaring van de Tsjechische Republiek over het handvest van de 
grondrechten van de Europese Unie  
1. De Tsjechische Republiek herinnert eraan dat de bepalingen van het Handvest van de grond
­
rechten van de Europese Unie gericht zijn tot de instellingen en de organen van de Europese Unie, 
met passende inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel en de verdeling van bevoegdheden tussen 
de Europese Unie en haar lidstaten, zoals opnieuw bevestigd in verklaring nr. 18 betreffende de 
afbakening van bevoegdheden. De Tsjechische Republiek benadrukt dat deze bepalingen alleen voor 
de lidstaten gelden wanneer zij de wetgeving van de Unie toepassen, en niet wanneer zij onafhan ­
kelijk van de wetgeving van de Unie nationale wetgeving aannemen en toepassen.  
2. De Tsjechische Republiek onderstreept tevens dat het Handvest het toepassingsgebied van de 
wetgeving van de Unie niet uitbreidt en de Unie geen nieuwe bevoegdheid verleent. Het houdt geen 
beperking van het toepassingsgebied van de nationale wetgeving in en geen inperking van de huidige 
bevoegdheden van de nationale autoriteiten op dit gebied.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/355
3. De Tsjechische Republiek legt er de nadruk op dat, voor zover het Handvest grondrechten en 
beginselen erkent zoals deze voortvloeien uit de grondwettelijke tradities die de lidstaten gemeen ­
schappelijk hebben, die rechten en beginselen in harmonie met die tradities moeten worden geïnter ­
preteerd.  
4. De Tsjechische Republiek benadrukt voorts dat niets in het Handvest mag worden geïnter ­
preteerd als beperkend of met nadelige gevolgen voor de mensenrechten en fundamentele vrijheden 
zoals deze, op hun respectieve toepassingsgebied, worden erkend door de wetgeving van de Unie en 
door internationale overeenkomsten waarbij de Unie of alle lidstaten partij zijn, waaronder het 
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, en door de grondwetten van de lidstaten.  
54. Verklaring van de Bondsrepubliek Duitsland, Ierland, de Republiek 
Hongarije, de Republiek Oostenrijk en het Koninkrijk Zweden  
Duitsland, Ierland, Hongarije, Oostenrijk en Zweden merken op dat de belangrijkste bepalingen van 
het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie sinds de inwerking
­
treding van dat Verdrag inhoudelijk niet zijn gewijzigd en moeten worden geactualiseerd. Daarom steunen zij het idee van een zo spoedig mogelijk bijeen te roepen Conferentie van de vertegen
­
woordigers van de regeringen der lidstaten, die bijeengeroepen zou moeten worden zodra dit mo ­
gelijk is.  
55. Verklaring van het Koninkrijk Spanje en van het Verenigd Koninkrijk 
van Groot-Brittannië en Noord-Ierland  
De Verdragen zijn van toepassing op Gibraltar als een Europees gebiedsdeel waarvan de buitenlandse 
betrekkingen door een lidstaat worden behartigd. Dit houdt geen wijziging van de respectieve stand ­
punten van de betrokken lidstaten in.  
56. Verklaring van Ierland ad artikel 3 van het Protocol betreffende de 
positie van het Verenigd Koninkrijk en Ierland ten aanzien van de ruimte 
van vrijheid, veiligheid en recht  
Ierland bevestigt zijn gehechtheid aan de Unie als een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht, waarin 
de grondrechten en de verschillende rechtsstelsels en -tradities van de lidstaten worden geëerbiedigd en waarin de lidstaten de burgers een hoog niveau van veiligheid bieden.  
Ierland verklaart derhalve het vaste voornemen te hebben zo maximaal mogelijk gebruik te maken 
van zijn recht, krachtens artikel 3 van het Protocol betreffende de positie van het Verenigd Koninkrijk en Ierland ten aanzien van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht, om deel te nemen aan de 
aanneming van maatregelen uit hoofde van het derde deel, titel V, van het Verdrag betreffende de 
werking van de Europese Unie.
 
Ierland zal met name zo maximaal mogelijk deelnemen aan de maatregelen op het gebied van de 
politiële samenwerking.NL C 83/356 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Voorts herinnert Ierland eraan dat het overeenkomstig artikel 8 van het protocol de Raad er 
schriftelijk van in kennis kan stellen dat het niet langer onder de bepalingen van dit protocol wenst 
te vallen. Ierland is voornemens om binnen drie jaar na de inwerkingtreding van het Verdrag van 
Lissabon te evalueren hoe deze regelingen functioneren.  
57. Verklaring van de Italiaanse Republiek over de samenstelling van het 
Europees Parlement  
Italië constateert dat overeenkomstig artikel 10 en artikel 14 van het Verdrag betreffende de Europese 
Unie, het Europees Parlement bestaat uit vertegenwoordigers van de burgers van de Unie, die 
degressief evenredig zijn vertegenwoordigd.  
Italië constateert eveneens dat krachtens artikel 8 (hernummerd tot 9) van het Verdrag betreffende de 
Europese Unie en artikel 17 (hernummerd tot 20) van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie, burger van de Unie eenieder is die de nationaliteit van een lidstaat bezit.  
In dat verband is Italië van mening dat, onverminderd het besluit inzake de zittingsperiode 2009- 
2014, eender welk besluit van de Europese Raad op initiatief van het Europees Parlement en met 
goedkeuring van laatstgenoemde instelling betreffende de samenstelling van het Europees Parlement, dient te stroken met de beginselen van artikel 14, lid 2, eerste alinea.  
58. Verklaring van de Republiek Letland, de Republiek Hongarije en de 
Republiek Malta over de spelling van de naam van de enige munteenheid in 
de Verdragen  
Onverminderd de uniforme spelling van de naam van de in de Verdragen bedoelde enige munt
­
eenheid van de Europese Unie zoals die op de bankbiljetten en munten staat, verklaren Letland, 
Hongarije en Malta dat de spelling van de naam van de enige munteenheid en van de afgeleide 
vormen daarvan in de Letse, Hongaarse en Maltese tekst van de Verdragen geen gevolgen heeft voor 
de bestaande regels van de Letse, Hongaarse en Maltese taal.  
59. Verklaring van het Koninkrijk der Nederlanden ad artikel 312 van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie  
Het Koninkrijk der Nederlanden zal instemmen met een besluit, bedoeld in artikel 312, lid 2, tweede 
alinea, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, zodra een herziening van de in 
artikel 311, derde alinea, van dat Verdrag bedoelde besluit Nederland een bevredigende oplossing 
heeft geboden voor zijn buitensporige negatieve nettobetalingspositie ten opzichte van de begroting 
van de Unie.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/357
60. Verklaring van het Koninkrijk der Nederlanden ad artikel 355 van het 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie  
Het Koninkrijk der Nederlanden verklaart dat een initiatief tot een besluit, als bedoeld in artikel 355, 
lid 6, strekkende tot wijziging van de status van de Nederlandse Antillen en/of Aruba ten aanzien van 
de Unie alleen zal worden ingediend op grond van een besluit dat genomen is in overeenstemming 
met het Statuut van het Koninkrijk der Nederlanden.  
61. Verklaring van de Republiek Polen betreffende het Handvest van de 
grondrechten van de Europese Unie 
Het Handvest heeft in geen enkel opzicht gevolgen voor het recht van de lidstaten om wetgeving vast 
te stellen op het gebied van de openbare zeden, het familierecht en de bescherming van de menselijke 
waardigheid alsmede de eerbiediging van de lichamelijke en morele integriteit van de mens.  
62. Verklaring van de Republiek Polen over het Protocol inzake de 
toepassing van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie op 
Polen en het Verenigd Koninkrijk 
Polen verklaart dat zij, gezien de traditie van de sociale beweging „Solidariteit” en haar belangrijke 
bijdrage aan de strijd voor sociale en werknemersrechten, de sociale en werknemersrechten, als 
vastgelegd in het recht van de Unie, en met name die welke zijn herbevestigd in Titel IV van het 
Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, ten volle eerbiedigt.  
63. Verklaring van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en 
Noord-Ierland betreffende de definitie van de term „onderdanen”  
Wat betreft de Verdragen en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoom ­
energie, en handelingen die voortvloeien uit die Verdragen of van kracht blijven op grond van die 
Verdragen, herinnert het Verenigd Koninkrijk aan de verklaring die het op 31 december 1982 heeft 
afgelegd over de definitie van de term „onderdanen”, met dien verstande dat het begrip „burgers van 
Britse afhankelijke gebieden” gelezen moet worden als „burgers van Britse overzeese gebieden”.  
64. Verklaring van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en 
Noord-Ierland betreffende het kiesrecht bij verkiezingen 
voor het Europees Parlement  
Het Verenigd Koninkrijk merkt op dat artikel 14 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en 
andere bepalingen van de Verdragen niet bedoeld zijn om wijzigingen aan te brengen in de grond ­
slagen voor het kiesrecht bij verkiezingen voor het Europees Parlement.NL C 83/358 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
65. Verklaring van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en 
Noord-Ierland ad artikel 75 van het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie  
Het Verenigd Koninkrijk staat volledig achter krachtige maatregelen met betrekking tot het opleggen 
van financiële sancties die zijn bedoeld om terrorisme en aanverwante activiteiten te voorkomen en 
te bestrijden. Het Verenigd Koninkrijk verklaart derhalve dat het voornemens is zijn uit artikel 3 van het Protocol betreffende de positie van het Verenigd Koninkrijk en Ierland ten aanzien van de ruimte 
van vrijheid, veiligheid en recht voortvloeiende recht om deel te nemen aan de aanneming van alle 
voorstellen uit hoofde van artikel 75 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, uit te oefenen.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/359

CONCORDANTIETABELLEN  (*) 
Verdrag betreffende de Europese Unie  
Oude nummering in het Verdrag betreffende de 
Europese Unie  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de Europese Unie  
TITEL I — GEMEENSCHAPPELIJKE BEPALIN ­
GEN TITEL I — GEMEENSCHAPPELIJKE BEPALIN ­
GEN 
Artikel 1  Artikel 1 
Artikel 2  
Artikel 2  Artikel 3 
Artikel 3 (geschrapt) (  1 ) 
Artikel 4  
Artikel 5 (  2 ) 
Artikel 4 (geschrapt) (  3 ) 
Artikel 5 (geschrapt) (  4 ) 
Artikel 6  Artikel 6 
Artikel 7  Artikel 7 
Artikel 8  
TITEL II — BEPALINGEN HOUDENDE WIJZI ­
GING VAN HET VERDRAG TOT OPRICHTING 
VAN DE EUROPESE ECONOMISCHE GE ­
MEENSCHAP MET HET OOG OP DE OP ­
RICHTING VAN DE EUROPESE GEMEEN ­
SCHAP TITEL II — BEPALINGEN INZAKE DE DE ­
MOCRATISCHE BEGINSELEN  
Artikel 8 (geschrapt) (  5 ) Artikel 9 
Artikel 10 (  6 ) 
( 1 ) Ten gronde vervangen door artikel 7 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie 
(VWEU) en de artikelen 13, lid 1, en 21, lid 3, tweede alinea, van het Verdrag betreffende de Europese 
Unie (VEU). 
( 2 ) Vervangt artikel 5 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap (VEG). 
( 3 ) Ten gronde vervangen door artikel 15. 
( 4 ) Ten gronde vervangen door artikel 13, lid 2. 
( 5 ) Artikel 8 VEU dat van kracht was voor de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon (hierna het 
huidige VEU) wijzigde het VEG. Deze wijzigingen zijn opgenomen in laatstgenoemd verdrag en artikel 8 is geschrapt. Het nummer is gebruikt om een nieuwe bepaling te kunnen invoegen. 
(
 6 ) Lid 4 vervangt ten gronde artikel 191, eerste alinea VEG.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/361  
(*) Deze twee tabellen zijn gebaseerd op de tabellen bedoeld in artikel 5 van het Verdrag van Lissabon, 
zonder de middelste kolom, waarin de tijdelijke nummering uit het Verdrag van Lissabon was opge ­
nomen.
Oude nummering in het Verdrag betreffende de 
Europese Unie  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de Europese Unie  
Artikel 11  
Artikel 12  
TITEL III — BEPALINGEN HOUDENDE WIJ ­
ZIGINGEN VAN HET VERDRAG TOT OP ­
RICHTING VAN DE EUROPESE GEMEEN ­
SCHAP VOOR KOLEN EN STAAL TITEL III — BEPALINGEN BETREFFENDE DE 
INSTELLINGEN  
Artikel 9 (geschrapt) (  7 ) Artikel 13 
Artikel 14 (  8 ) 
Artikel 15 (  9 ) 
Artikel 16 (  10 ) 
Artikel 17 (  11 ) 
Artikel 18  
Artikel 19 (  12 ) 
TITEL IV — BEPALINGEN TOT WIJZIGING 
VAN HET VERDRAG TOT OPRICHTING VAN 
DE EUROPESE GEMEENSCHAP VOOR 
ATOOMENERGIE  TITEL IV — BEPALINGEN INZAKE DE NAU ­
WERE SAMENWERKING  
Artikel 10 (geschrapt) (  13 ) 
Artikelen 27 A tot en met 27 E (vervangen) 
Artikelen 40 tot en met 40 B (vervangen) 
Artikelen 43 tot en met 45 (vervangen)  Artikel 20 (  14 ) 
( 7 ) Artikel 9 van het huidige VEU wijzigde het EGKS-Verdrag. Dit verdrag is op 23 juli 2002 verstreken. 
Artikel 9 is geschrapt en het nummer is gebruikt om een andere bepaling in te voegen. 
( 8 ) — De leden 1 en 2 vervangen ten gronde artikel 189 VEG; 
— de leden 1 tot en met 3 vervangen ten gronde artikel 190, leden 1 tot en met 3 VEG; 
— lid 1 vervangt ten gronde artikel 192, eerste alinea VEG; 
— lid 4 vervangt ten gronde artikel 197, eerste alinea VEG. 
( 9 ) Vervangt ten gronde artikel 4. 
( 10 ) — Lid 1 vervangt ten gronde artikel 202, eerste en tweede streepje VEG; 
— de leden 2 en 9 vervangen ten gronde artikel 203 VEG; — de leden 4 en 5 vervangen ten gronde artikel 205, leden 2 en 4 VEG. 
(
 11 ) — Lid 1 vervangt ten gronde artikel 211 VEG; 
— de leden 3 en 7 vervangen ten gronde artikel 214 VEG; — lid 6 vervangt ten gronde artikel 217, leden 1, 3 en 4 VEG. 
(
 12 ) — Vervangt ten gronde artikel 220 VEG; 
— lid 2, eerste alinea, vervangt ten gronde artikel 221, eerste alinea VEG. 
( 13 ) Artikel 10 van het huidige VEU wijzigde het Euratom-Verdrag. Deze wijzigingen zijn opgenomen in 
laatstgenoemd verdrag en artikel 10 is geschrapt. Het nummer is gebruikt om een andere bepaling in 
te voegen. 
( 14 ) Vervangt eveneens de artikelen 11 en 11 A VEG.NL C 83/362 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag betreffende de 
Europese Unie  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de Europese Unie  
TITEL V — BEPALINGEN BETREFFENDE EEN 
GEMEENSCHAPPELIJK BUITENLANDS EN 
VEILIGHEIDSBELEID  TITEL V — ALGEMENE BEPALINGEN INZAKE 
HET EXTERN OPTREDEN VAN DE UNIE EN 
SPECIFIEKE BEPALINGEN BETREFFENDE HET 
GEMEENSCHAPPELIJK BUITENLANDS EN 
VEILIGHEIDSBELEID  
Hoofdstuk 1 — Algemene bepalingen betref ­
fende het extern optreden van de Unie  
Artikel 21  
Artikel 22  
Hoofdstuk 2 — Specifieke bepalingen betref ­
fende het gemeenschappelijk buitenlands en 
veiligheidsbeleid  
Eerste afdeling - Gemeenschappelijke bepalin ­
gen 
Artikel 23  
Artikel 11  Artikel 24 
Artikel 12  Artikel 25 
Artikel 13  Artikel 26 
Artikel 27  
Artikel 14  Artikel 28 
Artikel 15  Artikel 29 
Artikel 22 (verplaatst)  Artikel 30 
Artikel 23 (verplaatst)  Artikel 31 
Artikel 16  Artikel 32 
Artikel 17 (verplaatst)  Artikel 42 
Artikel 18  Artikel 33 
Artikel 19  Artikel 34 
Artikel 20  Artikel 35 
Artikel 21  Artikel 36 
Artikel 22 (verplaatst)  Artikel 30 
Artikel 23 (verplaatst)  Artikel 31 
Artikel 24  Artikel 37NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/363
Oude nummering in het Verdrag betreffende de 
Europese Unie  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de Europese Unie  
Artikel 25  Artikel 38 
Artikel 39  
Artikel 47 (verplaatst)  Artikel 40 
Artikel 26 (geschrapt)  
Artikel 27 (geschrapt)  
Artikel  27 A (vervangen) (  15 ) Artikel 20 
Artikel  27 B  (vervangen) (  15 ) Artikel 20 
Artikel  27 C  (vervangen) (  15 ) Artikel 20 
Artikel  27 D  (vervangen) (  15 ) Artikel 20 
Artikel  27 E (vervangen) (  15 ) Artikel 20 
Artikel 28  Artikel 41 
Tweede deel - Bepalingen inzake het gemeen ­
schappelijk veiligheids- en defensiebeleid  
Artikel 17 (verplaatst)  Artikel 42 
Artikel 43  
Artikel 44  
Artikel 45  
Artikel 46  
TITEL VI - BEPALINGEN INZAKE POLITIËLE 
EN JUSTITIËLE SAMENWERKING IN STRAF ­
ZAKEN (geschrapt) (  16 ) 
Artikel 29 (vervangen) (  17 ) 
Artikel 30 (vervangen) (  18 ) 
Artikel 31 (vervangen) (  19 ) 
( 15 ) De artikelen 27 A tot en met 27 E van het huidige VEU, betreffende de nauwere samenwerking, 
worden eveneens vervangen door de artikelen 326 tot en met 334 VWEU. 
( 16 ) De bepalingen van titel VI van het huidige VEU, betreffende de politiële en justitiële samenwerking in 
strafzaken worden vervangen door de bepalingen van de hoofdstukken 1, 4 en 5 van titel IV 
(hernummerd tot V) van het derde deel VWEU. 
( 17 ) Vervangen door artikel 67 VWEU. 
( 18 ) Vervangen door de artikelen 87 en 88 VWEU. 
( 19 ) Vervangen door de artikelen 82, 83 en 85 VWEU.NL C 83/364 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag betreffende de 
Europese Unie  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de Europese Unie  
Artikel 32 (vervangen) (  20 ) 
Artikel 33 (vervangen) (  21 ) 
Artikel 34 (geschrapt)  
Artikel 35 (geschrapt)  
Artikel 36 (vervangen) (  22 ) 
Artikel 37 (geschrapt)  
Artikel 38 (geschrapt)  
Artikel 39 (geschrapt)  
Artikel 40 (vervangen) (  23 ) Artikel 20 
Artikel 40 A (vervangen) (  23 ) Artikel 20 
Artikel 40 B (vervangen) (  23 ) Artikel 20 
Artikel 41 (geschrapt)  
Artikel 42 (geschrapt)  
TITEL VII - BEPALINGEN INZAKE NAUWERE 
SAMENWERKING (vervangen) (  24 ) TITEL IV - BEPALINGEN INZAKE NAUWERE SAMENWERKING  
Artikel 43 (vervangen) (
 24 ) Artikel 20 
Artikel 43 A (vervangen) (  24 ) Artikel 20 
Artikel 43 B (vervangen) (  24 ) Artikel 20 
Artikel 44 (vervangen) (  24 ) Artikel 20 
Artikel 44 A (vervangen) (  24 ) Artikel 20 
Artikel 45 (vervangen) (  24 ) Artikel 20 
TITEL VIII - SLOTBEPALINGEN  TITEL VI - SLOTBEPALINGEN  
Artikel 46 (geschrapt)  
Artikel 47  
( 20 ) Vervangen door artikel 89 VWEU. 
( 21 ) Vervangen door artikel 72 VWEU. 
( 22 ) Vervangen door artikel 71 VWEU. 
( 23 ) De artikelen 40 tot en met 40 B van het huidige VEU, betreffende de nauwere samenwerking, worden 
eveneens vervangen door de artikelen 326 tot en met 334 VWEU. 
( 24 ) De artikelen 43 tot en met 45 en titel VII van het huidige VEU, betreffende de nauwere samenwerking, 
worden eveneens vervangen door de artikelen 326 tot en met 334 VWEU.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/365
Oude nummering in het Verdrag betreffende de 
Europese Unie  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de Europese Unie  
Artikel 47 (vervangen)  Artikel 40 
Artikel 48  Artikel 48 
Artikel 49  Artikel 49 
Artikel 50  
Artikel 51  
Artikel 52  
Artikel 50 (geschrapt)  
Artikel 51  Artikel 53 
Artikel 52  Artikel 54 
Artikel 53  Artikel 55 
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie  
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
EERSTE DEEL — DE BEGINSELEN  EERSTE DEEL — DE BEGINSELEN  
Artikel 1 (geschrapt)  
Artikel 1  
Artikel 2 (geschrapt) (  25 ) 
Titel I — Categorieën en gebieden van be ­
voegdheden van de Unie  
Artikel 2  
Artikel 3  
Artikel 4  
Artikel 5  
Artikel 6  
Titel II — Algemeen toepasselijke bepalingen  
( 25 ) Ten gronde vervangen door artikel 3 VEU.NL C 83/366 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 7  
Artikel 3, lid 1 (geschrapt) (  26 ) 
Artikel 3, lid 2  Artikel 8 
Artikel 4 (verplaatst)  Artikel 119  
Artikel 5 (vervangen) (  27 ) 
Artikel 9  
Artikel 10  
Artikel 6  Artikel 11 
Artikel 153, lid 2 (verplaatst)  Artikel 12 
Artikel 13 (  28 ) 
Artikel 7 (geschrapt) (  29 ) 
Artikel 8 (geschrapt) (  30 ) 
Artikel 9 (geschrapt)  
Artikel 10 (geschrapt) (  31 ) 
Artikel 11 (vervangen) (  32 ) Artikelen 326 tot en met 334  
Artikel 11 A (vervangen) (  32 ) Artikelen 326 tot en met 334  
Artikel 12 (verplaatst)  Artikel 18 
Artikel 13 (verplaatst)  Artikel 19 
Artikel 14 (verplaatst)  Artikel 26 
Artikel 15 (verplaatst)  Artikel 27 
Artikel 16  Artikel 14 
Artikel 255 (verplaatst)  Artikel 15 
Artikel 286 (vervangen) Artikel 16 
( 26 ) Ten gronde vervangen door de artikelen 3 tot en met 6 VWEU. 
( 27 ) Vervangen door artikel 5 VEU. 
( 28 ) Invoeging van het dispositief van het Protocol betreffende de bescherming en het welzijn der dieren. 
( 29 ) Ten gronde vervangen door artikel 13 VEU. 
( 30 ) Ten gronde vervangen door artikel 13 VEU en artikel 282, lid 1 VWEU . 
( 31 ) Ten gronde vervangen door artikel 4, lid 3 VEU. 
( 32 ) Eveneens vervangen door artikel 20 VEU.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/367
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 17  
TWEEDE DEEL — HET BURGERSCHAP VAN 
DE UNIE  TWEEDE DEEL — NON-DISCRIMINATIE EN BURGERSCHAP VAN DE UNIE  
Artikel 12 (verplaatst)  Artikel 18 
Artikel 13 (verplaatst)  Artikel 19 
Artikel 17  Artikel 20 
Artikel 18  Artikel 21 
Artikel 19  Artikel 22 
Artikel 20  Artikel 23 
Artikel 21  Artikel 24 
Artikel 22  Artikel 25 
DERDE DEEL — HET BELEID VAN DE UNIE  DERDE DEEL — HET BELEID EN INTERN 
OPTREDEN VAN DE UNIE  
Titel I — De interne markt  
Artikel 14 (verplaatst)  Artikel 26 
Artikel 15 (verplaatst)  Artikel 27 
Titel I — Het vrije verkeer van goederen  Titel II — Het vrije verkeer van goederen  
Artikel 23  Artikel 28 
Artikel 24  Artikel 29 
Hoofdstuk 1 — De douane-unie  Hoofdstuk 1 — De douane-unie  
Artikel 25  Artikel 30 
Artikel 26  Artikel 31 
Artikel 27  Artikel 32 
Derde deel, titel X, Douanesamenwerking (ver
­
plaatst)  Hoofdstuk 2 — Douanesamenwerking  
Artikel 135 (verplaatst)  Artikel 33 
Hoofdstuk 2 — Verbod op kwantitatieve be ­
perkingen tussen de lidstaten  Hoofdstuk 3 — Verbod op kwantitatieve be ­
perkingen tussen de lidstaten  
Artikel 28  Artikel 34NL C 83/368 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 29  Artikel 35 
Artikel 30  Artikel 36 
Artikel 31  Artikel 37 
Titel II — De landbouw  Titel III — Landbouw en visserij  
Artikel 32  Artikel 38 
Artikel 33  Artikel 39 
Artikel 34  Artikel 40 
Artikel 35  Artikel 41 
Artikel 36  Artikel 42 
Artikel 37  Artikel 43 
Artikel 38  Artikel 44 
Titel III — Het vrije verkeer van personen, 
diensten en kapitaal  Titel IV — Het vrije verkeer van personen, diensten en kapitaal  
Hoofdstuk 1 — De werknemers  Hoofdstuk 1 — De werknemers  
Artikel 39  Artikel 45 
Artikel 40  Artikel 46 
Artikel 41  Artikel 47 
Artikel 42  Artikel 48 
Hoofdstuk 2 — Het recht van vestiging  Hoofdstuk 2 — Het recht van vestiging  
Artikel 43  Artikel 49 
Artikel 44  Artikel 50 
Artikel 45  Artikel 51 
Artikel 46  Artikel 52 
Artikel 47  Artikel 53 
Artikel 48  Artikel 54 
Artikel 294 (verplaatst)  Artikel 55 
Hoofdstuk 3 — De diensten  Hoofdstuk 3 — De diensten  
Artikel 49  Artikel 56NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/369
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 50  Artikel 57 
Artikel 51  Artikel 58 
Artikel 52  Artikel 59 
Artikel 53  Artikel 60 
Artikel 54  Artikel 61 
Artikel 55  Artikel 62 
Hoofdstuk 4 — Kapitaal en betalingsverkeer  Hoofdstuk 4 — Kapitaal en betalingsverkeer  
Artikel 56  Artikel 63 
Artikel 57  Artikel 64 
Artikel 58  Artikel 65 
Artikel 59  Artikel 66 
Artikel 60 (verplaatst)  Artikel 215 
Titel IV — Visa, asiel, immigratie en andere 
beleidsterreinen die verband houden met het 
vrije verkeer van personen  Titel V — De ruimte van vrijheid, veiligheid en 
recht 
Hoofdstuk 1 — Algemene bepalingen  
Artikel 61  Artikel 67 ( 33 ) 
Artikel 68  
Artikel 69  
Artikel 70  
Artikel 71 (  34 ) 
Artikel 64, lid 1 (verplaatst)  Artikel 72 ( 35 ) 
Artikel 73  
Artikel 66 (verplaatst)  Artikel 74 
Artikel 60 (verplaatst)  Artikel 75 
Artikel 76  
( 33 ) Vervangt eveneens artikel 29 van het huidige VEU. 
( 34 ) Vervangt artikel 36 van het huidige VEU. 
( 35 ) Vervangt eveneens artikel 33 van het huidige VEU.NL C 83/370 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Hoofdstuk 2 — Beleid inzake grenscontroles, 
asiel en immigratie  
Artikel 62  Artikel 77 
Artikel 63, punten 1 en 2 en Artikel 64, lid 2 (
 36 ) Artikel 78  
Artikel 63, punten 3 en 4  Artikel 79 
Artikel 80  
Artikel 64, lid 1 (vervangen)  Artikel 72 
Hoofdstuk 3 — Justitiële samenwerking in 
burgerlijke zaken  
Artikel 65  Artikel 81 
Artikel 66 (vervangen)  Artikel 74 
Artikel 67 (geschrapt)  
Artikel 68 (geschrapt)  
Artikel 69 (geschrapt)  
Hoofdstuk 4 — Justitiële samenwerking in strafzaken  
Artikel 82 (
 37 ) 
Artikel 83 (  37 ) 
Artikel 84  
Artikel 85 (  37 ) 
Artikel 86  
Hoofdstuk 5 — Politiële samenwerking  
Artikel 87 (  38 ) 
Artikel 88 (  38 ) 
Artikel 89 (  39 ) 
( 36 ) Artikel 63, punten 1 en 2 VEG wordt vervangen door artikel 78, leden 1 en 2 VWEU en artikel 64, lid 
2, wordt vervangen door artikel 78, lid 3 VWEU. 
( 37 ) Vervangt artikel 31 van het huidige VEU. 
( 38 ) Vervangt artikel 30 van het huidige VEU. 
( 39 ) Vervangt artikel 32 van het huidige VEU.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/371
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Titel V — Vervoer  Titel VI — Vervoer  
Artikel 70  Artikel 90 
Artikel 71  Artikel 91 
Artikel 72  Artikel 92 
Artikel 73  Artikel 93 
Artikel 74  Artikel 94 
Artikel 75  Artikel 95 
Artikel 76  Artikel 96 
Artikel 77  Artikel 97 
Artikel 78  Artikel 98 
Artikel 79  Artikel 99 
Artikel 80  Artikel 100  
Titel VI — Gemeenschappelijke regels betref ­
fende de mededinging, de belastingen en de 
onderlinge aanpassing van de wetgevingen  Titel VII — Gemeenschappelijke regels betref ­
fende de mededinging, de belastingen en de onderlinge aanpassing van de wetgevingen  
Hoofdstuk 1 — Regels betreffende de mede
­
dinging  Hoofdstuk 1 — Regels betreffende de mede ­
dinging  
Eerste afdeling — Regels voor de ondernemin ­
gen Eerste afdeling — Regels voor de onder ­
nemingen  
Artikel 81  Artikel 101  
Artikel 82  Artikel 102  
Artikel 83  Artikel 103  
Artikel 84  Artikel 104  
Artikel 85  Artikel 105  
Artikel 86  Artikel 106  
Tweede afdeling — Steunmaatregelen van de 
staten  Tweede afdeling — Steunmaatregelen van de staten  
Artikel 87  Artikel 107  
Artikel 88  Artikel 108  
Artikel 89  Artikel 109  
Hoofdstuk 2 — Bepalingen betreffende belas
­
tingen  Hoofdstuk 2 — Bepalingen betreffende belas ­
tingenNL C 83/372 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 90  Artikel 110  
Artikel 91  Artikel 111  
Artikel 92  Artikel 112  
Artikel 93  Artikel 113  
Hoofdstuk 3 — De aanpassing van de wetge ­
vingen  Hoofdstuk 3 — De aanpassing van de wetge ­
vingen  
Artikel 95 (verplaatst)  Artikel 114  
Artikel 94 (verplaatst)  Artikel 115  
Artikel 96  Artikel 116  
Artikel 97  Artikel 117  
Artikel 118  
Titel VII — Economisch en monetair beleid  Titel VIII — Economisch en monetair beleid  
Artikel 4 (verplaatst)  Artikel 119  
Hoofdstuk 1 — Economisch beleid  Hoofdstuk 1 — Economisch beleid  
Artikel 98  Artikel 120  
Artikel 99  Artikel 121  
Artikel 100  Artikel 122  
Artikel 101  Artikel 123  
Artikel 102  Artikel 124  
Artikel 103  Artikel 125  
Artikel 104  Artikel 126  
Hoofdstuk 2 — Monetair beleid  Hoofdstuk 2 — Monetair beleid  
Artikel 105  Artikel 127  
Artikel 106  Artikel 128  
Artikel 107  Artikel 129  
Artikel 108  Artikel 130  
Artikel 109  Artikel 131  
Artikel 110  Artikel 132NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/373
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 111, leden 1 tot en met 3 en 5 (ver ­
plaatst)  Artikel 219 
Artikel 111, lid 4 (verplaatst)  Artikel 138 
Artikel 133  
Hoofdstuk 3 — Institutionele bepalingen  Hoofdstuk 3 — Institutionele bepalingen  
Artikel 112 (verplaatst)  Artikel 283 
Artikel 113 (verplaatst)  Artikel 284 
Artikel 114  Artikel 134  
Artikel 115  Artikel 135  
Hoofdstuk 4 — Specifieke bepalingen voor de 
lidstaten die de euro als munt hebben  
Artikel 136  
Artikel 137  
Artikel 111, lid 4 (verplaatst)  Artikel 138  
Hoofdstuk 4 — Overgangsbepalingen  Hoofdstuk 5 — Overgangsbepalingen  
Artikel 116 (geschrapt)  
Artikel 139  
Artikel 117, leden 1, 2, zesde streepje, en 3 tot 
en met 9 (verplaatst)  Artikel 141, lid 2 
Artikel 117, lid 2, vijf eerste streepjes (ver ­
plaatst)  
Artikel 121, lid 1 (verplaatst) 
Artikel 122, lid 2, tweede zin (verplaatst) 
Artikel 123, lid 5 (verplaatst)  Artikel 140 (  40 ) 
Artikel 118 (geschrapt)  
Artikel 123, lid 3 (verplaatst) Artikel 117, lid 2, vijf eerste streepjes (verplaatst)  Artikel 141 (
 41 ) 
( 40 ) — Artikel 140, lid 1, herneemt artikel 121, lid 1; 
— artikel 140, lid 2, herneemt artikel 122, lid 2, tweede zin; 
— artikel 140, lid 3, herneemt artikel 123, lid 5. 
( 41 ) — Artikel 141, lid 1, herneemt artikel 123, lid 3; 
— artikel 141, lid 2, herneemt de eerste vijf streepjes van artikel 117, lid 2.NL C 83/374 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 124, lid 1 (verplaatst)  Artikel 142  
Artikel 119  Artikel 143  
Artikel 120  Artikel 144  
Artikel 121, lid 1 (verplaatst)  Artikel 140, lid 1 
Artikel 121, leden 2 tot en met 4 (geschrapt)  
Artikel 122, leden 1, 2, eerste zin, 3, 4, 5 en 6 
(geschrapt)  
Artikel 122, lid 2, tweede zin (verplaatst)  Artikel 140, lid 2, eerste alinea 
Artikel 123, leden 1, 2 en 4 (geschrapt)  
Artikel 123, lid 3 (verplaatst)  Artikel 141, lid 1 
Artikel 123, lid 5 (verplaatst)  Artikel 140, lid 3 
Artikel 124, lid 1 (verplaatst)  Artikel 142  
Artikel 124, lid 2 (geschrapt)  
Titel VIII — Werkgelegenheid  Titel IX — Werkgelegenheid  
Artikel 125  Artikel 145  
Artikel 126  Artikel 146  
Artikel 127  Artikel 147  
Artikel 128  Artikel 148  
Artikel 129  Artikel 149  
Artikel 130  Artikel 150  
Titel IX — Gemeenschappelijke handelspolitiek 
(verplaatst)  Vijfde deel, Titel II, Gemeenschappelijke handels ­
politiek  
Artikel 131 (verplaatst)  Artikel 206  
Artikel 132 (geschrapt)  
Artikel 133 (verplaatst)  Artikel 207  
Artikel 134 (geschrapt)  
Titel X — Douanesamenwerking (verplaatst)  Derde deel, Titel II, Hoofdstuk 2, Douanesamen ­
werkingNL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/375
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 135 (verplaatst)  Artikel 33 
Titel XI — Sociale politiek, onderwijs, be ­
roepsopleiding en jeugd  Titel X — Sociale politiek  
Hoofdstuk 1 — Sociale bepalingen (geschrapt)  
Artikel 136  Artikel 151  
Artikel 152  
Artikel 137  Artikel 153  
Artikel 138  Artikel 154  
Artikel 139  Artikel 155  
Artikel 140  Artikel 156  
Artikel 141  Artikel 157  
Artikel 142  Artikel 158  
Artikel 143  Artikel 159  
Artikel 144  Artikel 160  
Artikel 145  Artikel 161  
Hoofdstuk 2 — Het Europees Sociaal Fonds  Titel XI — Het Europees Sociaal Fonds  
Artikel 146  Artikel 162  
Artikel 147  Artikel 163  
Artikel 148  Artikel 164  
Hoofdstuk 3 — Onderwijs, beroepsopleiding en 
jeugd  Titel XII — Onderwijs, beroepsopleiding, jeugd en sport  
Artikel 149  Artikel 165  
Artikel 150  Artikel 166  
Titel XII — Cultuur  Titel XIII — Cultuur  
Artikel 151  Artikel 167  
Titel XIII — Volksgezondheid  Titel XIV — Volksgezondheid  
Artikel 152  Artikel 168  
Titel XIV — Consumentenbescherming  Titel XV — ConsumentenbeschermingNL C 83/376 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 153, leden 1, 3, 4 en 5  Artikel 169  
Artikel 153, lid 2 (verplaatst)  Artikel 12 
Titel XV — Trans-Europese netwerken  Titel XVI — Trans-Europese netwerken  
Artikel 154  Artikel 170  
Artikel 155  Artikel 171  
Artikel 156  Artikel 172  
Titel XVI — Industrie  Titel XVII — Industrie  
Artikel 157  Artikel 173  
Titel XVII — Economische en sociale samen ­
hang Titel XVIII — Economische, sociale en territo ­
riale samenhang  
Artikel 158  Artikel 174  
Artikel 159  Artikel 175  
Artikel 160  Artikel 176  
Artikel 161  Artikel 177  
Artikel 162  Artikel 178  
Titel XVIII — Onderzoek en technologische 
ontwikkeling  Titel XIX — Onderzoek, technologische ont ­
wikkeling en ruimte  
Artikel 163  Artikel 179  
Artikel 164  Artikel 180  
Artikel 165  Artikel 181  
Artikel 166  Artikel 182  
Artikel 167  Artikel 183  
Artikel 168  Artikel 184  
Artikel 169  Artikel 185  
Artikel 170  Artikel 186  
Artikel 171  Artikel 187  
Artikel 172  Artikel 188  
Artikel 189NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/377
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 173  Artikel 190  
Titel XIX — Milieu  Titel XX — Milieu  
Artikel 174  Artikel 191  
Artikel 175  Artikel 192  
Artikel 176  Artikel 193  
Titel XXI — Energie  
Artikel 194  
Titel XXII — Toerisme  
Artikel 195  
Titel XXIII — Civiele bescherming  
Artikel 196  
Titel XXIV — Administratieve samenwerking  
Artikel 197  
Titel XX — Ontwikkelingssamenwerking (ver ­
plaatst)  Vijfde deel, Titel III, Hoofdstuk 1, Ontwikkelings ­
samenwerking 
Artikel 177 (verplaatst)  Artikel 208  
Artikel 178 (geschrapt) (  42 ) 
Artikel 179 (verplaatst)  Artikel 209  
Artikel 180 (verplaatst)  Artikel 210  
Artikel 181 (verplaatst)  Artikel 211  
Titel XXI — Economische, financiële en tech ­
nische samenwerking met derde landen (ver ­
plaatst)  Vijfde deel, Titel III, Hoofdstuk 2, Economische, 
financiële en technische samenwerking met derde 
landen 
Artikel 181 A (verplaatst)  Artikel 212  
VIERDE DEEL — DE ASSOCIATIE VAN DE LANDEN EN GEBIEDEN OVERZEE  VIERDE DEEL — DE ASSOCIATIE VAN DE LANDEN EN GEBIEDEN OVERZEE  
Artikel 182  Artikel 198  
Artikel 183  Artikel 199
 
( 42 ) Ten gronde vervangen door artikel 208, lid 1, tweede alinea, tweede zin VWEU.NL C 83/378 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 184  Artikel 200  
Artikel 185  Artikel 201  
Artikel 186  Artikel 202  
Artikel 187  Artikel 203  
Artikel 188  Artikel 204  
VIJFDE DEEL — EXTERN OPTREDEN VAN DE 
UNIE 
Titel I — Algemene bepalingen inzake het ex ­
tern optreden van de Unie  
Artikel 205  
Derde deel, Titel IX, De gemeenschappelijke han ­
delspolitiek (verplaatst)  Titel II — De gemeenschappelijke handelspoli ­
tiek 
Artikel 131 (verplaatst)  Artikel 206  
Artikel 133 (verplaatst)  Artikel 207  
Titel III — Samenwerking met derde landen en 
humanitaire hulp  
Derde deel, Titel XX, Ontwikkelingssamenwerking 
(verplaatst)  Hoofdstuk 1 — Ontwikkelingssamenwerking  
Artikel 177 (verplaatst)  Artikel 208 ( 43 ) 
Artikel 179 (verplaatst)  Artikel 209  
Artikel 180 (verplaatst)  Artikel 210  
Artikel 181 (verplaatst)  Artikel 211  
Derde deel, Titel XXI, Economische, financiële en 
technische samenwerking met derde landen (ver ­
plaatst)  Hoofdstuk 2 — Economische, financiële en technische samenwerking met derde landen  
Artikel 181 A (verplaatst)  Artikel 212  
Artikel 213  
Hoofdstuk 3 — Humanitaire hulp  
Artikel 214  
Titel IV — Beperkende maatregelen
 
( 43 ) Lid 1, tweede alinea, tweede zin, vervangt ten gronde artikel 178 VEG.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/379
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 301 (vervangen) Artikel 215  
Titel V — Internationale overeenkomsten  
Artikel 216  
Artikel 310 (verplaatst)  Artikel 217  
Artikel 300 (vervangen) Artikel 218  
Artikel 111, leden 1 tot en met 3 en 5 (verplaatst)  Artikel 219  
Titel VI — Betrekkingen van de Unie met in ­
ternationale organisaties en derde landen en 
delegaties van de Unie  
Artikelen 302 tot en met 304 (vervangen)  Artikel 220  
Artikel 221  
Titel VII — Solidariteitsclausule  
Artikel 222  
VIJFDE DEEL — DE INSTELLINGEN VAN DE 
UNIE  ZESDE DEEL — INSTITUTIONELE EN FI ­
NANCIËLE BEPALINGEN  
Titel I — Bepalingen inzake de instellingen  Titel I — Institutionele bepalingen  
Hoofdstuk 1 — De instellingen  Hoofdstuk 1 — De Instellingen  
Eerste afdeling — Het Europees Parlement  Eerste afdeling — Het Europees Parlement  
Artikel 189 (geschrapt) (  44 ) 
Artikel 190, leden 1 tot en met 3 (ge ­
schrapt) (  45 ) 
Artikel 190, leden 4 en 5  Artikel 223  
Artikel 191, eerste alinea (geschrapt) (  46 ) 
Artikel 191, tweede alinea  Artikel 224  
Artikel 192, eerste alinea (geschrapt) (  47 ) 
Artikel 192, tweede alinea  Artikel 225  
Artikel 193  Artikel 226  
( 44 ) Ten gronde vervangen door artikel 14, leden 1 en 2 VEU. 
( 45 ) Ten gronde vervangen door artikel 14, leden 1 tot en met 3 VEU. 
( 46 ) Ten gronde vervangen door artikel 11, lid 4 VEU. 
( 47 ) Ten gronde vervangen door artikel 14, lid 1 VEU.NL C 83/380 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 194  Artikel 227  
Artikel 195  Artikel 228  
Artikel 196  Artikel 229  
Artikel 197, eerste alinea (geschrapt) (  48 ) 
Artikel 197, tweede, derde en vierde alinea  Artikel 230  
Artikel 198  Artikel 231  
Artikel 199  Artikel 232  
Artikel 200  Artikel 233  
Artikel 201  Artikel 234  
Tweede afdeling — De Europese Raad  
Artikel 235  
Artikel 236  
Tweede afdeling — De Raad  Derde afdeling — De Raad  
Artikel 202 (geschrapt) (  49 ) 
Artikel 203 (geschrapt) (  50 ) 
Artikel 204  Artikel 237  
Artikel 205, leden 2 en 4 (geschrapt) (  51 ) 
Artikel 205, leden 1 en 3  Artikel 238  
Artikel 206  Artikel 239  
Artikel 207  Artikel 240  
Artikel 208  Artikel 241  
Artikel 209  Artikel 242  
Artikel 210  Artikel 243  
Derde afdeling — De Commissie  Vierde afdeling — De Commissie  
( 48 ) Ten gronde vervangen door artikel 14, lid 4 VEU. 
( 49 ) Ten gronde vervangen door artikel 16, lid 1 VEU en de artikelen 290 en 291 VWEU. 
( 50 ) Ten gronde vervangen door artikel 16, leden 2 en 9 VEU. 
( 51 ) Ten gronde vervangen door artikel 16, leden 4 en 5 VEU.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/381
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 211 (geschrapt) (  52 ) 
Artikel 244  
Artikel 212 (verplaatst)  Artikel 249, lid 2 
Artikel 213  Artikel 245  
Artikel 214 (geschrapt) (  53 ) 
Artikel 215  Artikel 246  
Artikel 216  Artikel 247  
Artikel 217, leden 1, 3 en 4 (geschrapt) (  54 ) 
Artikel 217, lid 2  Artikel 248  
Artikel 218, lid 1 (geschrapt) (  55 ) 
Artikel 218, lid 2  Artikel 249  
Artikel 219  Artikel 250  
Vierde afdeling — Het Hof van Justitie  Vijfde afdeling — Het Hof van Justitie van de 
Europese Unie  
Artikel 220 (geschrapt) (  56 ) 
Artikel 221, eerste alinea (geschrapt) (  57 ) 
Artikel 221, tweede en derde alinea  Artikel 251  
Artikel 222  Artikel 252  
Artikel 223  Artikel 253  
Artikel 224 (  58 ) Artikel 254  
Artikel 255  
Artikel 225  Artikel 256  
Artikel 225 A  Artikel 257  
( 52 ) Ten gronde vervangen door artikel 17, lid 1 VEU. 
( 53 ) Ten gronde vervangen door artikel 17, leden 3 en 7 VEU. 
( 54 ) Ten gronde vervangen door artikel 17, lid 6 VEU. 
( 55 ) Ten gronde vervangen door artikel 295 VWEU. 
( 56 ) Ten gronde vervangen door artikel 19 VEU. 
( 57 ) Ten gronde vervangen door artikel 19, lid 2, eerste alinea VEU. 
( 58 ) De eerste zin van de eerste alinea is ten gronde vervangen door artikel 19, lid 2, tweede alinea VEU.NL C 83/382 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 226  Artikel 258  
Artikel 227  Artikel 259  
Artikel 228  Artikel 260  
Artikel 229  Artikel 261  
Artikel 229 A  Artikel 262  
Artikel 230  Artikel 263  
Artikel 231  Artikel 264  
Artikel 232  Artikel 265  
Artikel 233  Artikel 266  
Artikel 234  Artikel 267  
Artikel 235  Artikel 268  
Artikel 269  
Artikel 236  Artikel 270  
Artikel 237  Artikel 271  
Artikel 238  Artikel 272  
Artikel 239  Artikel 273  
Artikel 240  Artikel 274  
Artikel 275  
Artikel 276  
Artikel 241  Artikel 277  
Artikel 242  Artikel 278  
Artikel 243  Artikel 279  
Artikel 244  Artikel 280  
Artikel 245  Artikel 281  
Zesde afdeling — De Europese Centrale Bank  
Artikel 282  
Artikel 112 (verplaatst)  Artikel 283NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/383
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 113 (verplaatst)  Artikel 284  
Vijfde afdeling — De Rekenkamer  Zevende afdeling — De Rekenkamer  
Artikel 246  Artikel 285  
Artikel 247  Artikel 286  
Artikel 248  Artikel 287  
Hoofdstuk 2 — Bepalingen welke verscheidene 
instellingen gemeen hebben  Hoofdstuk 2 — Rechtshandelingen van de Unie, vaststellingsprocedures en overige bepa
­
lingen  
Eerste afdeling — Rechtshandelingen van de 
Unie  
Artikel 249  Artikel 288  
Artikel 289  
Artikel 290 (  59 ) 
Artikel 291 (  59 ) 
Artikel 292  
Tweede afdeling — Vaststellingsprocedures en 
overige bepalingen  
Artikel 250  Artikel 293  
Artikel 251  Artikel 294  
Artikel 252 (geschrapt)  
Artikel 295  
Artikel 253  Artikel 296  
Artikel 254  Artikel 297  
Artikel 298  
Artikel 255 (verplaatst)  Artikel 15 
Artikel 256  Artikel 299  
Hoofdstuk 3 — Adviesorganen  
Artikel 300  
Hoofdstuk 3 — Het Economisch en Sociaal 
Comité  Eerste afdeling — Het Economisch en Sociaal Comité
 
( 59 ) Vervangt ten gronde artikel 202, derde streepje VEG.NL C 83/384 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 257 (geschrapt) (  60 ) 
Artikel 258, eerste, tweede en vierde alinea  Artikel 301  
Artikel 258, derde alinea (geschrapt) (  61 ) 
Artikel 259  Artikel 302  
Artikel 260  Artikel 303  
Artikel 261 (geschrapt)  
Artikel 262  Artikel 304  
Hoofdstuk 4 — Het Comité van de Regio's  Tweede afdeling — Het Comité van de Regio's  
Artikel 263, eerste en vijfde alinea (ge ­
schrapt) (  62 ) 
Artikel 263, tweede tot en met vierde alinea  Artikel 305  
Artikel 264  Artikel 306  
Artikel 265  Artikel 307  
Hoofdstuk 5 — De Europese Investeringsbank  Hoofdstuk 4 — De Europese Investeringsbank  
Artikel 266  Artikel 308  
Artikel 267  Artikel 309  
Titel II — Financiële bepalingen  Titel II — Financiële bepalingen  
Artikel 268  Artikel 310  
Hoofdstuk 1 — De eigen middelen van de Unie  
Artikel 269  Artikel 311  
Artikel 270 (geschrapt) (  63 ) 
Hoofdstuk 2 — Meerjarig financieel kader  
Artikel 312  
Hoofdstuk 3 — De jaarlijkse begroting van de 
Unie  
( 60 ) Ten gronde vervangen door artikel 300, lid 2 VWEU. 
( 61 ) Ten gronde vervangen door artikel 300, lid 4 VWEU. 
( 62 ) Ten gronde vervangen door artikel 300, leden 3 en 4 VWEU. 
( 63 ) Ten gronde vervangen door artikel 300, lid 4 VWEU.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/385
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 272, lid 1 (verplaatst)  Artikel 313 
Artikel 271 (verplaatst)  Artikel 316 
Artikel 272, lid 1 (verplaatst)  Artikel 313  
Artikel 272, leden 2 tot en met 10  Artikel 314  
Artikel 273  Artikel 315  
Artikel 271 (verplaatst)  Artikel 316  
Hoofdstuk 4 — Uitvoering van de begroting en 
kwijtingverlening  
Artikel 274  Artikel 317  
Artikel 275  Artikel 318  
Artikel 276  Artikel 319  
Hoofdstuk 5 — Gemeenschappelijke bepalin ­
gen 
Artikel 277  Artikel 320  
Artikel 278  Artikel 321  
Artikel 279  Artikel 322  
Artikel 323  
Artikel 324  
Hoofdstuk 6 — Fraudebestrijding  
Artikel 280  Artikel 325  
Titel III — Nauwere samenwerking  
Artikelen 11 en 11 A (vervangen)  Artikel 326 ( 64 ) 
Artikelen 11 en 11 A (vervangen)  Artikel 327 ( 64 ) 
Artikelen 11 en 11 A (vervangen)  Artikel 328 ( 64 ) 
Artikelen 11 en 11 A (vervangen)  Artikel 329 ( 64 ) 
Artikelen 11 en 11 A (vervangen)  Artikel 330 ( 64 ) 
Artikelen 11 en 11 A (vervangen)  Artikel 331 ( 64 ) 
Artikelen 11 en 11 A (vervangen)  Artikel 332 ( 64 ) 
( 64 ) Vervangt eveneens de artikelen 27 A tot en met 27 E, 40 tot en met 40 B en 43 tot en met 45 van 
het huidige VEU.NL C 83/386 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikelen 11 en 11 A (vervangen)  Artikel 333 ( 64 ) 
Artikelen 11 en 11 A (vervangen)  Artikel 334 ( 64 ) 
ZESDE DEEL — ALGEMENE EN SLOTBEPA ­
LINGEN  ZEVENDE DEEL — ALGEMENE EN SLOT ­
BEPALINGEN  
Artikel 281 (geschrapt) (  65 ) 
Artikel 282  Artikel 335  
Artikel 283  Artikel 336  
Artikel 284  Artikel 337  
Artikel 285  Artikel 338  
Artikel 286 (vervangen)  Artikel 16 
Artikel 287  Artikel 339  
Artikel 288  Artikel 340  
Artikel 289  Artikel 341  
Artikel 290  Artikel 342  
Artikel 291  Artikel 343  
Artikel 292  Artikel 344  
Artikel 293 (geschrapt)  
Artikel 294 (verplaatst)  Artikel 55 
Artikel 295  Artikel 345  
Artikel 296  Artikel 346  
Artikel 297  Artikel 347  
Artikel 298  Artikel 348  
Artikel 299, lid 1 (geschrapt) (  66 ) 
Artikel 299, lid 2, tweede, derde en vierde 
alinea Artikel 349  
Artikel 299, lid 2, eerste alinea, en leden 3 tot 
en met 6 (verplaatst)  Artikel 355  
( 64 ) Vervangt eveneens de artikelen 27 A tot en met 27 E, 40 tot en met 40 B en 43 tot en met 45 van 
het huidige VEU. 
( 65 ) Ten gronde vervangen door artikel 47 VEU. 
( 66 ) Ten gronde vervangen door artikel 52 VEU.NL 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/387
Oude nummering in het Verdrag 
tot oprichting van de Europese Gemeenschap  Nieuwe nummering in het Verdrag betreffende 
de werking van de Europese Unie  
Artikel 300 (vervangen)  Artikel 218 
Artikel 301 (vervangen)  Artikel 215 
Artikel 302 (vervangen)  Artikel 220 
Artikel 303 (vervangen)  Artikel 220 
Artikel 304 (vervangen)  Artikel 220 
Artikel 305 (geschrapt)  
Artikel 306  Artikel 350  
Artikel 307  Artikel 351  
Artikel 308  Artikel 352  
Artikel 353  
Artikel 309  Artikel 354  
Artikel 310 (verplaatst)  Artikel 217 
Artikel 311 (geschrapt) (  67 ) 
Artikel 299, lid 2, eerste alinea, en leden 3 tot en 
met 6 (verplaatst)  Artikel 355  
Artikel 312  Artikel 356  
Slotbepalingen  
Artikel 313  Artikel 357  
Artikel 358  
Artikel 314 (geschrapt) (  68 ) 
( 67 ) Ten gronde vervangen door artikel 51 VEU. 
( 68 ) Ten gronde vervangen door artikel 55 VEU.NL C 83/388 Publicatieblad van de Europese Unie 30.3.2010