2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 1
Dit document vormt slechts een documentatiehulpmiddel en verschijnt buiten de verantwoordelijkheid van de instellingen
►B BESLUIT Nr. 1513/2002/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD
van 27 juni 2002
betreffende het zesde kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor activiteiten op het
gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie, ter bevordering van de
totstandbrenging van de Europese onderzoeksruimte en van innovatie (2002—2006)
(PB L 232 van 29.8.2002, blz. 1)
Gewijzigd bij:
Publicatieblad
nr. blz. datum
►M1 Besluit Nr. 786/2004/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21
april 2004L 138 7 30.4.2004
▼B
BESLUIT Nr. 1513/2002/EG VAN HET EUROPEES PARLE-
MENT EN DE RAAD
van 27 juni 2002
betreffende het zesde kaderprogramma van de Europese Gemeen-
schap voor activiteiten op het gebied van onderzoek,technologische ontwikkeling en demonstratie, ter bevordering van
de totstandbrenging van de Europese onderzoeksruimte en van
innovatie (2002—2006)
HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, enmet name op artikel 166, lid 1,
Gezien het voorstel van de Commissie (
1),
Na raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité (2),
Gezien het advies van het Comité van de Regio's (3),
Handelend volgens de procedure van artikel 251 van het Verdrag (4),
Overwegende hetgeen volgt:
(1) Met het oog op de vervulling van de in artikel 2 van het Verdrag
vastgestelde taken is in artikel 163 van het Verdrag bepaald datde Gemeenschap als doelstelling heeft de wetenschappelijke entechnologische grondslagen van de industrie van de Gemeen-
schap te versterken en de ontwikkeling van haar internationale
concurrentiepositie te bevorderen, alsmede de onderzoeksactivi-teiten te bevorderen die uit hoofde van ander communautairbeleid nodig worden geacht.
(2) In artikel 164 van het Verdrag worden de activiteiten opgesomddie de Gemeenschap ter aanvulling van de activiteiten van delidstaten voor de verwezenlijking van deze doelstellingen onder-neemt.
(3) Het Verdrag voorziet in de vaststelling van een meerjarenkader-programma waarin alle communautaire activiteiten op het gebiedvan onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie(hierna OTO te noemen) zijn opgenomen; het kaderprogramma
is geheel in overeenstemming met het in artikel 5 van het
Verdrag opgenomen subsidiariteitsbeginsel.
(4) Op grond van artikel 165 van het Verdrag coördineren deGemeenschap en de lidstaten hun activiteiten op het gebied van
onderzoek en technologische ontwikkeling, teneinde de weder-
zijdse samenhang van het beleid van de lidstaten en het beleidvan de Gemeenschap op dit gebied te verzekeren.
(5) De Commissie heeft in de loop van 2000 twee mededelingeningediend, over respectievelijk de vooruitzichten en de doelstel-lingen van de vorming van een Europese onderzoeksruimte en detotstandbrenging van de Europese onderzoeksruimte en deoriëntaties voor de activiteiten van de Europese Unie op hetgebied van onderzoek (2002—2006). „Innovatie in een kennise-
conomie” was het onderwerp van een mededeling die de
Commissie eveneens in 2000 heeft gepubliceerd.
(6) De Europese Raden van Lissabon van maart 2000, van SantaMaria de Feira van juni 2000 en van Stockholm van maart2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 2
(1) PB C 180 E van 26.6.2001, blz. 156, en
PB C 75 E van 26.3.2002, blz. 132.
(2) PB C 260 van 17.9.2001, blz. 3.
(3) PB C 107 van 3.5.2002, blz. 111.
(4) Advies van het Europees Parlement van 14 november 2001 (nog niet
verschenen in het Publicatieblad), gemeenschappelijk standpunt van de
Raad van 28 januari 2002 (PB C 113 E van 14.5.2002, blz. 54) en besluit
van het Europees Parlement van 15 mei 2002 (nog niet verschenen in het
Publicatieblad). Besluit van de Raad van 3 juni 2002.
▼B
2001 hebben conclusies goedgekeurd die gericht zijn op de
snelle totstandbrenging van een Europese ruimte voor onderzoeken innovatie met het oog op een duurzame economische groei,
meer werkgelegenheid en sociale samenhang met als einddoel
dat de Europese Unie uiterlijk 2010 de meest concurrerende endynamische kenniseconomie van de wereld kan worden.
Op basis van de verplichting van artikel 6 van het Verdrag heeft
de Europese Raad van Göteborg in juni 2001 overeenstemmingbereikt over een strategie voor duurzame ontwikkeling en eenderde dimensie, namelijk milieu, toegevoegd aan de strategie
van Lissabon.
In het bijzonder onderstreepte de Europese Raad van Lissabon
het belang van het e-Europe-initiatief van de Commissie, datgericht is op een informatiemaatschappij voor iedereen, terwijlde Europese Raad van Stockholm ook benadrukte dat het nodigis bijzondere inspanningen te leveren ten aanzien van nieuwetechnologieën, met name de biotechnologie.
(7) Het Europees Parlement (1)(2), de Raad (3)(4), het Economisch
en Sociaal Comité (5) en het Comité van de Regio's (6) hebben
zich eveneens voor de totstandbrenging van de Europese onder-zoeksruimte uitgesproken.
(8) De Commissie heeft op 19 oktober 2000 de conclusies ingediendvan de externe evaluatie van de uitvoering en de resultaten vande communautaire activiteiten die in de voorgaande vijf jaar zijnondernomen, vergezeld van haar opmerkingen.
(9) Het zesde kaderprogramma dient een structurerend effect tehebben op het onderzoek en de technologische ontwikkeling inEuropa, waaronder de lidstaten, de geassocieerde kandidaat-lidstaten en andere geassocieerde landen, en een belangrijkebijdrage te leveren aan de totstandbrenging van de Europese
onderzoeksruimte en aan innovatie.
(10) Overeenkomstig artikel 166, lid 1, van het Verdrag moeten de
wetenschappelijke en technologische doelstellingen en de rele-vante prioriteiten van de overwogen activiteiten, het totale
maximumbedrag, de nadere regels voor de financiële deelneming
van de Gemeenschap aan het zesde kaderprogramma, alsmede deonderscheiden deelbedragen voor elk van de overwogen activi-teiten worden vastgesteld, en de grote lijnen van dezeactiviteiten worden aangegeven; deze zullen worden uitgevoerdin overeenstemming met de doelstelling van de bescherming
van de financiële belangen van de Gemeenschap. Het is belang-
rijk een gezond financieel beheer van het zesde kaderprogrammate waarborgen.
(11) Bijzondere aandacht dient uit te gaan naar de behoeften van het
midden en kleinbedrijf (MKB), met inachtneming van het Euro-
pees Handvest voor kleine bedrijven waarmee door de EuropeseRaad van Feira werd ingestemd en waarvan de beginselen enactielijn 8 de technologische capaciteit van kleine bedrijvenbeogen te versterken en de toegang tot het beste onderzoek ende beste technologie te vergemakkelijken.
(12) Het zesde kaderprogramma moet over het gehele spectrum vanfundamenteel tot toegepast onderzoek een belangrijke bijdrageleveren tot de ontwikkeling van wetenschappelijke en technischetopkwaliteit en de coördinatie van het Europese onderzoek. Het
dient het belang van het betrekken van geassocieerde kandidaat-
lidstaten bij het onderzoeksbeleid van de Gemeenschap en bij deEuropese onderzoeksruimte te benadrukken.2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 3
(1) Resolutie van 18 mei 2000 (PB C 59 van 23.2.2001, blz. 250).
(2) Resolutie van 15 februari 2001 (PB C 276 van 1.10.2001, blz. 271).
(3) Resolutie van 15 juni 2000 (PB C 205 van 19.7.2000, blz. 1).
(4) Resolutie van 16 november 2000 (PB C 374 van 28.12.2000, blz. 1).
(5) Advies van 24 mei 2000 (PB C 204 van 18.7.2000, blz. 70).
(6) Advies van 12 april 2000 (PB C 226 van 8.8.2000, blz. 18).
▼B
(13) Specifieke doelgerichte projecten en coördinatieacties kunnen
ook worden gebruikt als een ladder naar topkwaliteit teneinde
de activiteiten van dit kaderprogramma toegankelijker te makenvoor kleinere onderzoeksactoren van wetenschappelijke topkwa-liteit, waaronder het MKB, alsmede voor onderzoeksactoren uitgeassocieerde kandidaat-lidstaten.
(14) De deelname van ultraperifere gebieden aan communautaire
OTO-acties via op hun specifieke situatie afgestemde mecha-
nismen moet worden bevorderd.
(15) De internationale en overkoepelende dimensie in de Europeseonderzoeksactiviteiten is belangrijk, omdat zij wederzijds voor-deel kan opleveren. Het zesde kaderprogramma staat open voordeelname van landen die daartoe de noodzakelijke overeenkom-
sten hebben gesloten, en het staat, op basis van wederzijds
voordeel, ook open voor deelname op projectniveau door instan-ties uit derde landen en internationale organisaties voorwetenschappelijke samenwerking. Er zullen specifieke activi-teiten worden ondernomen om de deelname van wetenschappersen instellingen uit ontwikkelingslanden, mediterrane landen, met
inbegrip van de westelijke Balkan, alsmede Rusland en de
nieuwe onafhankelijke staten (NOS) te bevorderen.
(16) Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek moetbijdragen tot de uitvoering van het kaderprogramma, waarbijhet een onafhankelijke, door de klant gestuurde ondersteuningkan bieden voor het ontwerpen en uitvoeren van het Gemeen-
schapsbeleid, met inbegrip van het toezicht op de uitvoering
van dat beleid, op de gebieden waarvoor het specifiek bevoegdis.
(17) De onderzoeksactiviteiten uit hoofde van het zesde kaderpro-gramma moeten worden uitgevoerd met inachtneming van defundamentele ethische beginselen, daaronder begrepen die welke
weerspiegeld zijn in artikel 6 van het Verdrag betreffende de
Europese Unie en in het Handvest van de grondrechten van deEuropese Unie.
(18) Naar aanleiding van de mededeling van de Commissie „Eenmobiliteitsstrategie voor de Europese onderzoeksruimte” zal de
mobiliteit van onderzoekers worden bevorderd teneinde met
succes een Europese onderzoeksruimte tot stand te brengen.
(19) Naar aanleiding van de mededeling van de Commissie„Vrouwen en wetenschap” en de resoluties van de Raad van 20mei 1999 (
1) en 26 juni 2001 (2) en de resolutie van het Europees
Parlement van 3 februari 2000 (3) over dit thema wordt een
actieplan uitgevoerd dat gericht is op de versterking en de bevor-
dering van de plaats en de rol van vrouwen in wetenschap enonderzoek en moeten de acties op dit gebied worden uitgebreiden verbeterd.
(20) De Commissie moet regelmatig bij het Europees Parlement ende Raad een voortgangsverslag over de uitvoering van het zesde
kaderprogramma indienen; ook moet zij tijdig, voordat zij het
voorstel voor het zevende kaderprogramma indient, een onafhan-kelijke evaluatie laten verrichten van de uitgevoerde activiteiten,met inachtneming van de bijdrage van het zesde kaderpro-gramma aan de totstandbrenging van de Europeseonderszoeksruimte, waarbij tegenover alle betrokken actoren
openheid wordt betracht.
(21) Uitvoering van het zesde kaderprogramma kan ertoe leiden dat
de Gemeenschap deelneemt aan door verscheidene lidstatenuitgevoerde programma's of dat gemeenschappelijke onderne-mingen of andere structuren in de zin van de artikelen 169 toten met 171 van het Verdrag worden opgezet.2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 4
(1) PB C 201 van 16.7.1999, blz. 1.
(2) PB C 199 van 14.7.2001, blz. 1.
(3) PB C 309 van 27.10.2000, blz. 57.
▼B
(22) Het Comité voor wetenschappelijk en technisch onderzoek
(CREST) is geraadpleegd,
BESLUITEN:
Artikel 1
1. Voor de periode 2002—2006 wordt een meerjarenkaderpro-
gramma voor communautaire activiteiten op het gebied van
onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie, hierna „zesdekaderprogramma” te noemen, vastgesteld.
2. Het zesde kaderprogramma omvat alle activiteiten van de
Gemeenschap als bedoeld in artikel 164 van het Verdrag.
3. Het zesde kaderprogramma draagt bij tot de totstandbrenging van
de Europese onderzoeksruimte en tot innovatie.
4. In bijlage I zijn de wetenschappelijke en technologische doelstel-
lingen en de daarmee verband houdende prioriteiten vastgesteld en
worden de grote lijnen van de beoogde activiteiten aangegeven.
Artikel 2
1. Het totale maximumbedrag van de financiële deelneming van de
Gemeenschap aan het gehele zesde kaderprogramma beloopt 17,883miljard EUR. Het deelbedrag voor elk van de afzonderlijke activiteitenis vastgesteld in bijlage II.
2. De nadere voorwaarden voor de financiële deelneming van de
Gemeenschap moeten in overeenstemming zijn met het FinancieelReglement van toepassing op de algemene begroting van de EuropeseGemeenschappen, aangevuld met bijlage III.
Artikel 3
Alle onderzoeksactiviteiten uit hoofde van het zesde kaderprogramma
moeten worden uitgevoerd met inachtneming van de fundamentele
ethische beginselen.
Artikel 4
In het kader van het door de Commissie uit hoofde van artikel 173 van
het Verdrag voor te leggen jaarlijkse verslag brengt de Commissieuitvoerig verslag uit over de vorderingen bij de uitvoering van hetzesde kaderprogramma en met name de vorderingen met het bereiken
van de doelstellingen en het nastreven van de prioriteiten daarvan als
aangegeven onder elke titel van bijlage I; ook wordt informatie overde financiële aspecten en het gebruik van de instrumenten verstrekt.
Artikel 5
Aan het zesde kaderprogramma wordt uitvoering gegeven door middel
van specifieke programma's. In deze programma's worden preciezedoelstellingen en nauwkeurige regels voor de uitvoering vastgesteld.
Artikel 6
1. De Commissie houdt voortdurend en systematisch toezicht op de
uitvoering van het zesde kaderprogramma en de specifiekeprogramma's, bijgestaan door onafhankelijke gekwalificeerde deskun-digen.
2. Voordat zij het voorstel voor het volgende kaderprogramma
indient, laat de Commissie door hooggekwalificeerde onafhankelijkedeskundigen een externe evaluatie verrichten van de uitvoering en deresultaten van de activiteiten van de Gemeenschap in de vijf jaar dieaan deze evaluatie vooraf zijn gegaan.2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 5
▼M1
▼B
▼B
De Commissie deelt de conclusies van die evaluatie tezamen met haar
opmerkingen mee aan het Europees Parlement, de Raad, het Econo-misch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's.2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 6
▼B
BIJLAGE I
WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISCHE DOELSTELLINGEN,
GROTE LIJNEN VAN DE ACTIVITEITEN EN PRIORITEITEN
INLEIDING EN ALGEMEEN OVERZICHT
Het zesde kaderprogramma („het programma”) wordt uitgevoerd uit hoofde van
de in artikel 163, lid 1, van het Verdrag opgenomen doelstelling „de weten-
schappelijke en technologische grondslagen van de industrie van de
Gemeenschap te versterken en de ontwikkeling van haar internationale concur-
rentiepositie te bevorderen, alsmede de onderzoeksactiviteiten te bevorderen die
uit hoofde van andere hoofdstukken van dit Verdrag nodig worden geacht”.
Om dit doeltreffender te kunnen realiseren en teneinde bij te dragen tot de
totstandbrenging van een Europese onderzoeksruimte en tot innovatie, is het
zesde kaderprogramma gestructureerd rond de volgende drie hoofdlijnen, in het
kader waarvan de vier activiteiten van artikel 164 van het Verdrag zullen
worden ondernomen:
— het toespitsen op en de integratie van het onderzoek van de Gemeenschap;
— structureren van de Europese onderzoeksruimte;— versterken van de grondslagen van de Europese onderzoeksruimte.
De werkzaamheden in het kader van deze drie hoofdlijnen dragen bij tot de inte-
gratie van onderzoeksinspanningen en -activiteiten op Europese schaal alsmede
tot de structurering van de verschillende dimensies van de Europese onderzoeks-
ruimte. De coördinatie van de in het kader van deze hoofdlijnen ondernomen
activiteiten wordt gewaarborgd.
Om de ontwikkeling van het MKB in de kennismaatschappij en het gebruik van
het economische potentieel van het MKB in een grotere en meer geïntegreerde
Europese Unie te ondersteunen, worden het MKB — met inbegrip van de kleine
en zeer kleine ondernemingen en van de ambachtelijke bedrijven — ertoe
aangemoedigd om deel te nemen in alle sectoren en alle instrumenten als aange-
geven in bijlage III van het zesde kaderprogramma, in het bijzonder in het kader
van de activiteiten die in de prioritaire thematische gebieden worden onder-nomen in de geest van de „trap naar topkwaliteit”. Er zal worden gezorgd voor
een probleemloze overgang van de modaliteiten van het vijfde naar die van het
zesde kaderprogramma.
Internationale deelname aan deze activiteiten wordt gewaarborgd. Deelname zal
openstaan voor alle landen die daartoe associatieovereenkomsten met de
Gemeenschap hebben gesloten. Andere derde landen kunnen via bilaterale
samenwerkingsovereenkomsten aan het zesde kaderprogramma deelnemen.
Onderzoekers en organisaties van derde landen kunnen ook per geval aan
projecten deelnemen. De nadere voorwaarden waaronder entiteiten uit derde
landen en internationale organisaties die onderzoeksactiviteiten verrichten aan
het programma kunnen deelnemen, alsmede de financiële regelingen, worden
vermeld in het uit hoofde van artikel 167 van het Verdrag vast te stellen besluit.
Deelneming aan de activiteiten van het zesde kaderprogramma zal worden
aangemoedigd door de bekendmaking van de nodige gegevens over de inhoud,
voorwaarden en procedures, waarover potentiële deelnemers, waaronder die van
de geassocieerde kandidaat-lidstaten en andere geassocieerde landen, tijdig en
grondig zullen worden geïnformeerd.
Tijdens de uitvoering van dit programma en de daaruit voortvloeiende onder-
zoeksactiviteiten moeten de fundamentele ethische beginselen, waaronder de
zorg voor het welzijn van dieren, in acht worden genomen. Daartoe behoren
onder andere de beginselen die zijn neergelegd in het Handvest van de grond-rechten van de Europese Unie, de bescherming van de menselijke waardigheid
en het menselijk leven, de bescherming van persoonsgegevens en de persoon-
lijke levenssfeer alsmede het milieu overeenkomstig het Gemeenschapsrecht
en, waar toepasselijk, internationale verdragen, zoals de Verklaring van
Helsinki, het op 4 april 1997 te Oviedo ondertekende Verdrag van de Raad
van Europa inzake de rechten van de mens en de biogeneeskunde en het op 12
januari 1998 in Parijs ondertekende Aanvullend Protocol betreffende het verbod
op klonen van mensen, het VN-Verdrag inzake de rechten van het kind, de door
de Unesco aangenomen Universele Verklaring over het menselijk genoom en de
mensenrechten en de relevante resoluties van de Wereldgezondheidsorganisatie
(WHO), het Protocol van Amsterdam betreffende de bescherming en het welzijn
van dieren, alsmede de vigerende wetgeving, regelgeving en ethische richt-
snoeren in de landen waar het onderzoek zal worden uitgevoerd.2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 7
▼B
1. BUNDELING EN INTEGRATIE VAN HET ONDERZOEK VAN DE
GEMEENSCHAP
De activiteiten die in het kader van dit punt worden uitgevoerd, en die het
grootste deel van de inspanningen uit hoofde van het programma verte-
genwoordigen, zijn bedoeld om de onderzoeksinspanningen en
-activiteiten op Europese schaal te integreren. Ze zijn in de eerste plaats
gericht op zeven welomschreven prioritaire thematische gebieden, terwijl
daarnaast op een breder gebied van wetenschappelijk en technologisch
onderzoek specifieke maatregelen worden genomen.
Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (GCO) biedt op een
onafhankelijke manier binnen zijn specifieke bevoegdheidsdomeinen op
een door de klant gestuurde wijze ondersteuning bij het ontwerpen en
het uitvoeren van het Gemeenschapsbeleid, daaronder begrepen het
toezicht op de uitvoering van dat beleid.
1.1. Thematische prioriteiten
Er zijn zeven prioritaire thematische gebieden vastgesteld, te weten:1. biowetenschappen, genomica en biotechnologie voor de gezondheid;
2. technologieën voor de informatiemaatschappij;
3. nanotechnologieën en nanowetenschappen, kennisgebaseerde multi-
functionele materialen en nieuwe productieprocédés en -apparatuur;
4. lucht- en ruimtevaart;5. voedselkwaliteit en -veiligheid;
6. duurzame ontwikkeling, veranderingen in het aardsysteem en ecosys-
temen;
7. burgers en bestuur in een kennismaatschappij.
1.2. Specifieke activiteiten die een breder onderzoeksgebied beslaan
1.2.1. Beleidsondersteuning en anticiperen op wetenschappelijke en
technologische behoeften
Activiteiten ter ondersteuning van het Gemeenschapsbeleid en
onderzoek dat tegemoet komt aan nieuwe en opkomende weten-
schappelijke en technologische behoeften.
1.2.2. Horizontale onderzoeksactiviteiten waarbij het MKB betrokken is
Deze specifieke activiteiten strekken ertoe het Europese MKB in
traditionele of nieuwe sectoren te helpen zijn technologische capa-
citeiten te bevorderen en zijn vermogen te ontwikkelen om op
Europees en internationaal niveau werkzaam te zijn.
1.2.3. Specifieke maatregelen ter ondersteuning van internationale
samenwerking
Ter ondersteuning van de externe betrekkingen en het ontwikke-
lingsbeleid van de Gemeenschap worden specifieke maatregelen
genomen ter bevordering van de internationale samenwerking op
het gebied van onderzoek. In beginsel worden de volgende drie
groepen van derde landen hierbij betrokken:
a) ontwikkelingslanden;
b) mediterrane landen, met inbegrip van de westelijke Balkan;
c) Rusland en de nieuwe onafhankelijke staten (NOS).
1.3. Niet-nucleaire activiteiten van het Gemeenschappelijk Centrum voor
Onderzoek
Twee specifieke onderzoeksgebieden zijn geselecteerd voor activiteiten
van het GCO, te weten:
a) voedsel, chemische producten en gezondheid;
b) milieu en duurzaamheid.
2. STRUCTUREREN VAN DE EUROPESE ONDERZOEKSRUIMTE
De activiteiten op dit gebied houden het volgende in:2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 8
▼B
2.1. Onderzoek en innovatie
In het kader van dit punt zullen ter aanvulling van de innovatieactiviteiten
in het kader van de hoofdlijn „Bundeling en integratie van het onderzoek
van de Gemeenschap” activiteiten worden ondernomen om de technologi-
sche innovatie, de exploitatie van onderzoeksresultaten, de overdracht van
kennis en technologieën en de oprichting van technologiebedrijven in de
Gemeenschap en in al haar regio's te stimuleren.
2.2. Menselijk potentieel en mobiliteit
Activiteiten ter ondersteuning van de ontwikkeling van een menselijk
potentieel van wereldniveau in alle regio's van de Gemeenschap, door
bevordering van de transnationale mobiliteit voor opleidingsdoeleinden,
deskundigheidsbevordering en kennisoverdracht tussen verschillende
sectoren, het ondersteunen van de ontwikkeling van wetenschappelijke
topkwaliteit en steun om Europa aantrekkelijker te maken voor de beste
onderzoekers uit derde landen. Het potentieel dat hiervoor in alle groepen
van de bevolking aanwezig is, in het bijzonder bij vrouwen, moet via
passende begeleidende maatregelen worden ontwikkeld.
2.3. Onderzoeksinfrastructuren
Activiteiten om het optimale gebruik van de onderzoeksinfrastructuur,
met inbegrip van de toegang daartoe, te bevorderen en om het identifi-
ceren, het plannen en, wanneer daarvoor goede redenen worden
aangevoerd, het oprichten van geavanceerde onderzoeksfaciliteiten van
Europees belang te ondersteunen.
2.4. Wetenschap en samenleving
Activiteiten om harmonieuze relaties tussen wetenschap en samenleving
te stimuleren en het bewustzijn van de samenleving van het belang van
innovatie te vergroten, door nieuwe verhoudingen tot stand te brengen
en een geïnformeerde dialoog op te zetten tussen onderzoekers, indu-
striëlen, politieke besluitvormers en burgers.
3. VERSTERKING VAN DE GRONDSLAGEN VAN DE EUROPESE
ONDERZOEKSRUIMTE
Activiteiten ter verbetering van de coördinatie en ter ondersteuning van
een coherente ontwikkeling van het beleid inzake onderzoek en ontwikke-
ling in Europa. Deze activiteiten zullen maatregelen als de openstelling
van nationale programma's financieel ondersteunen.
Hieronder volgt een meer gedetailleerde beschrijving van de activiteiten die in
het kader van deze drie hoofdlijnen worden ondernomen.
I. BUNDELING EN INTEGRATIE VAN HET ONDERZOEK VAN DE
EUROPESE GEMEENSCHAP
De activiteiten die in het kader van deze hoofdlijn worden uitgevoerd, vertegen-
woordigen het grootste deel van de onderzoeksinspanningen uit hoofde van het
programma, die tot doel hebben bij te dragen tot de in het Verdrag genoemde
doelstelling de wetenschappelijke en technologische grondslagen van de indu-
strie te versterken en de ontwikkeling van haar internationale
concurrentiepositie te bevorderen, en terzelfder tijd alle onderzoeksinspanningen
te bevorderen die uit hoofde van andere hoofdstukken van het Verdrag nodig
worden geacht. Om Europese toegevoegde waarde te creëren door een kritische
massa aan middelen te verzamelen, is het programma gericht op zeven welom-
schreven prioritaire thematische gebieden waarop de communautaire
onderzoeksinspanningen geïntegreerd zullen worden door deze te bundelen en
coherenter te maken, en wel op Europese schaal.
Voor alle onder deze hoofdlijn vallende activiteiten geldt dat speciale aandacht
zal worden besteed aan technologische innovatie en de initiële ontwikkeling van
sterk innoverende ondernemingen op terreinen die van vitaal belang zijn voor deconcurrentiepositie van Europa. Er zal verkennend onderzoek op geavanceerde
kennisgebieden worden uitgevoerd betreffende onderwerpen die in nauw
verband staan met een of meer thematische prioriteiten. Ook aspecten inzake
meting en toetsing zullen de nodige aandacht krijgen. Het beginsel van duur-
zame ontwikkeling, alsmede de sociaal-economische, ethische en ruimere
culturele aspecten van de overwogen activiteiten en het beginsel van genderge-
lijkheid zullen, waar zulks van belang is voor de betrokken activiteit, naar
behoren in aanmerking worden genomen.
Ter aanvulling van de inspanningen op de prioritaire thematische gebieden
zullen specifieke horizontale onderzoeksactiviteiten op het MKB, innovatie en2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 9
▼B
internationale samenwerking worden gericht en beantwoorden aan communau-
taire beleidsdoelstellingen en toekomstige en opkomende onderzoeksbehoeften.
1.1. Thematische prioriteiten
1.1.1. Biowetenschappen, genomica en biotechnologie voor de gezondheid (1)
DoelstellingDe activiteiten op dit gebied hebben tot doel om door middel van een
geïntegreerde onderzoeksinspanning Europa te helpen om baanbrekende
resultaten op het gebied van ontcijfering van het genoom van levende
organismen toe te passen, in het bijzonder ten behoeve van de volksge-
zondheid en de burgers, alsmede van de concurrentiepositie van de
Europese biotechnologie-industrie. Wat de toepassingsfase betreft zal de
nadruk worden gelegd op onderzoek dat gericht is op het toepasselijk
maken van fundamentele kennis („translatorische” aanpak) teneinde
reële, consistente en gecoördineerde vooruitgang op Europees niveau in
de geneeskunde mogelijk te maken en de kwaliteit van het leven te
verbeteren.
Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde
waarde
Het „post-genoomonderzoek” op basis van de analyse van het genoom
van mensen en dat van andere organismen moet resulteren in talrijke
toepassingen in diverse met de gezondheid verband houdende sectoren,
met name in de ontwikkeling van nieuwe diagnostische instrumenten en
nieuwe behandelingen voor de bestrijding van momenteel niet-beheers-
bare ziekten, die belangrijke potentiële markten bieden; dit onderzoek
kan ook gevolgen hebben voor het onderzoek betreffende bijvoorbeeld
het milieu en de landbouw.
Op medisch gebied is de doelstelling de ontwikkeling van verbeterde
patiëntgerichte strategieën om ziektes te voorkomen en te beheersen en
mensen in staat te stellen gezond te leven en gezond ouder te worden.
Bovendien zal in dit verband in voorkomende gevallen aandacht worden
geschonken aan kinderziekten en aanverwante behandelingen. Bovendien
is er een specifieke prioriteit in het kader waarvan Europa zijn inspan-
ningen op een gecoördineerde wijze kan mobiliseren ter bestrijding van
kanker en de aanpak van de belangrijkste overdraagbare ziekten die te
maken hebben met armoede. Dit onderzoek zal daarom gericht zijn op
het omzetten van nieuwe kennis, niet alleen op het gebied van de geno-
mica en andere fundamentele onderzoeksgebieden, in toepassingen die de
klinische praktijk en de volksgezondheid kunnen verbeteren.
Om de Europese Unie in staat te stellen haar concurrentiepositie op dit
gebied te verbeteren en ten volle van de economische en maatschappe-
lijke voordelen van de verwachte ontwikkelingen te profiteren, alsmede
bij te dragen tot het internationale debat, moeten de investeringen flink
worden verhoogd en de onderzoeksactiviteiten in Europa in een samen-
hangende krachtsinspanning worden geïntegreerd.
Overwogen activiteitenDe activiteiten van de Gemeenschap in dit verband betreffen de volgende
aspecten:
A. Geavanceerde genomica en toepassingen daarvan voor de gezondheid
a) Fundamentele kennis en basisinstrumenten op het gebied van func-
tionele genomica in alle organismen:
i) expressie van genen en proteomica;
ii) structurele genomica;iii) vergelijkende genomica en populatiegenetica;iv) bio-informatica;v) op multidisciplinaire functionele genomica gebaseerde benade-
ringen van elementaire biologische processen.2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 10
(1) Fundamentele kennis in de genomica (mensen/dieren/planten) alsmede de toepassingen
voor de menselijke gezondheid vallen onder de eerste prioriteit. Toepassingen op hetgebied van levensmiddelen vallen onder de vijfde prioriteit (bv. in verband metvoeding/voedsel van betere kwaliteit). Andere thema's op het gebied van de levenswe-tenschappen vallen onder de zesde prioriteit of, waar opportuun, onder sectie 1.2.1
(Beleidsgeoriënteerd onderzoek) en onder hoofdlijn III.
▼B
b) Toepassing van kennis en technologieën op het gebied van geno-
mica en medische biotechnologie:
i) technologische platforms voor de ontwikkelingen op het gebied
van nieuwe diagnostische, preventie- en therapeutische instru-
menten (waaronder farmacogenomische benaderingen,
stamcelonderzoek en alternatieve methoden voor dierproeven).
B. Bestrijding van belangrijke ziekten
a) Toepassinggerichte benadering van kennis en technologieën met
betrekking tot medische genomica, inclusief het gebruik, waar
nodig, van dier- en plantgenomica, voornamelijk op de volgende
gebieden (1):
i) strijd tegen suikerziekte, ziekten van het zenuwstelsel (zoals
Alzheimer, Parkinson en de nieuwe variant van Creutzfeldt-
Jakob en, waar toepasselijk ook geestesziekten), hart- en vaat-
ziekten en zeldzame ziekten;
ii) bestrijding van resistentie tegen antibiotica en andere genees-
middelen;
iii) de studie van de menselijke ontwikkeling, de hersenen en het
verouderingsproces.
b) Een bredere aanpak, die niet beperkt blijft tot genomica en andere
fundamentele onderzoeksgebieden, zal worden gevolgd met
betrekking tot:
i) kanker, met een accent op de ontwikkeling van patiëntgeoriën-
teerde strategieën, uiteenlopend van preventie tot diagnose en
behandeling, met drie onderling verbonden componenten:
— ontwikkeling van de nodige topnetwerken en initiatieven ter
coördinatie van de nationale onderzoeksactiviteiten;
— de ondersteuning van klinisch onderzoek, gericht op het
valideren van nieuwe en verbeterde methodes;
— de ondersteuning van „translatorisch” onderzoek;
ii) bestrijding van de drie infectieziekten die verband houden met
armoede (aids, malaria en tuberculose), aan de beheersing
waarvan op het niveau van de Europese Unie en op internatio-
naal niveau prioriteit wordt toegekend.
1.1.2. Technologieën voor de informatiemaatschappij (IST)
DoelstellingOvereenkomstig de conclusies van de Europese Raad van Lissabon en de
doelstellingen van het e-Europe-initiatief is de doelstelling van de activi-
teiten op dit gebied het stimuleren van de ontwikkeling van zowel
hardware- als softwaretechnologieën en -toepassingen in Europa als
centraal element in de totstandbrenging van de informatiemaatschappij,
teneinde de concurrentiepositie van de Europese industrie te versterken
en de Europese burgers in alle regio's van de Europese Unie de mogelijk-
heid te geven om ten volle te profiteren van de ontwikkeling van de
kennismaatschappij. Concentratie van de activiteiten op de toekomstige
generatie van technologieën voor de IST zullen de IST-toepassingen en
-diensten voor iedereen toegankelijk maken en zal de ontwikkeling moge-
lijk maken van de technologieën van de volgende generatie, die meer op
de gebruikers gericht zullen zijn.
Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde
waarde
Aan het begin van de 21e eeuw is het functioneren van de economie en
de samenleving ingrijpend veranderd onder invloed van de informatie- en
communicatietechnologieën, die nieuwe vormen van productie, handel en
communicatie hebben voortgebracht.
Deze sector is nu de tweede economische sector van de Europese Unie
geworden, met een markt die jaarlijks 2000 miljard EUR vertegenwoor-
digt. Het aantal arbeidsplaatsen in deze sector in Europa — momenteel
meer dan 2 miljoen — stijgt nog steeds.
Europa bevindt zich in een goede positie om leiding en vorm te geven
aan de toekomstige ontwikkeling van niet alleen technologieën, maar
ook hun effect op ons leven en werk. Het toekomstige concurrentiever-
mogenvan de gehele Europese industrie en de levensstandaard van de2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 11
(1) Zie ook sectie 1.2.1 (Beleidsondersteuning en anticiperen op de wetenschappelijke en
technologische behoeften) en hoofdlijn III (Versterking van de grondslagen van de
Europese onderzoeksruimte) voor andere gezondheidsgerelateerde onderwerpen.
▼B
Europese burgers hangen grotendeels af van de toekomstige onderzoek-
sinspanningen op het gebied van IST teneinde de toekomstige generatie
van producten, processen en diensten voor te bereiden.
Industriële en commerciële successen, zoals de Europese prestaties op het
gebied van mobiele communicatie dankzij de GSM-norm, kunnen alleen
worden herhaald als op gecoördineerde wijze een kritische massa aan
onderzoeksmiddelen in dit gebied wordt geïnvesteerd, en de openbare en
particuliere inspanningen op Europese schaal worden geïntegreerd.
Om in economisch en maatschappelijk opzicht een zo groot mogelijk
effect te hebben, moeten de investeringen worden geconcentreerd op de
toekomstige generatie technologieën, waarin computers, interfaces en
netwerken hechter zijn geïntegreerd in de dagelijkse omgeving, zodat er
via gemakkelijke en „natuurlijke” interacties gebruik kan worden
gemaakt van talrijke diensten en toepassingen. Dit beeld van de „ambient
intelligence” (interactieve intelligente omgeving) plaatst de gebruiker —
de mens — in het centrum van de toekomstige ontwikkeling van de
kennismaatschappij.
De activiteiten van de Gemeenschap zullen worden geconcentreerd op de
technologische prioriteiten die het mogelijk maken dit toekomstbeeld te
concretiseren. Zij zijn erop gericht de onderzoeksgemeenschap te mobili-
seren rond gerichte initiatieven, zoals de ontwikkeling van de volgende
generaties van systemen voor mobiele communicatie, met het oog op het
bereiken van de doelstellingen op middellange en lange termijn, terwijl
tevens mogelijkheden worden geboden om te reageren op nieuwe vragen
en behoeften, zowel van de kant van de industrie als van de kant van de
overheid en de burger.
Overwogen activiteitenDe activiteiten hebben betrekking op de volgende technologische priori-
teiten:
Het integreren van onderzoek in technologische gebieden die voor de
burgers en het bedrijfsleven van prioritair belang zijn.
Dit als aanvulling op en in het verlengde van de vooruitgang die
verwacht wordt bij de ontwikkeling van basistechnologieën, onderzoek
naar oplossingen voor grote maatschappelijke en economische uitda-
gingen, waarvoor een opkomende kennismaatschappij zich geplaatst ziet,
inclusief de effecten op het werk en de omgeving van de werkplek, en, in
dit verband, speciaal gericht op:
a) onderzoek naar technologieën in verband met de essentiële veilig-
heidsproblemen die ontstaan als gevolg van de gedigitaliseerde
wereld en de noodzaak de rechten en de persoonlijke levenssfeer van
burgers voor inbreuken te vrijwaren;
b) „intelligente-omgevingssystemen” die iedereen, ongeacht leeftijd en
situatie (zoals eventuele handicap of andere bijzondere situaties),
toegang geven tot de informatiemaatschappij, alsmede interactieve en
intelligente systemen ten behoeve van de gezondheid, mobiliteit,
veiligheid, vrije tijd, toerisme, toegang tot en behoud van het culturele
erfgoed, en milieu;
c) elektronische en mobiele handel, en technologieën die de veiligheid
van transacties en infrastructuur verbeteren, nieuwe instrumenten en
nieuwe werkmethoden, technologieën voor opleiding en onderwijs
(zoals e-learning) en systemen voor het kapitaliseren van kennis,
geïntegreerd ondernemingsbeheer en voor e-overheid, waarbij reke-
ning wordt gehouden met de gebruikersbehoeften;
d) op grote schaal verspreide platforms en systemen, met inbegrip van
systemen op basis van GRID's, waarmee doelmatige oplossingen
kunnen worden gevonden voor complexe problemen op het gebied
van milieu, energie, gezondheid, transport en industrieel ontwerpen.
Infrastructuren voor communicatie en informatieverwerkingMobiele, draadloze, optische en breedbandcommunicatie-infrastructuren
en computer- en softwaretechnologieën die betrouwbaar zijn, een brede
toepassing hebben en kunnen worden aangepast aan de toenemende
behoeften aan toepassingen en diensten. Het werk zal zich richten op:
a) de nieuwe generaties systemen en netwerken voor draadloze en
mobiele communicatie; satellietcommunicatiesystemen; zuiver opti-
sche technologieën; integratie en beheer van communicatienetwerken,
inclusief interoperabele netwerkoplossingen; voorwaardenscheppende
technologieën die nodig zijn voor de ontwikkeling van systemen,
infrastructuren en diensten, met op name op audiovisueel gebied.2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 12
▼B
Ook zal naar de ontwikkeling van een nieuwe internetgeneratie
worden toegewerkt;
b) programmeertechnologie, architectuur, gedistribueerde en ingebedde
systemen die de ontwikkeling steunen van multifunctionele en
complexe diensten waarbij het gaat om engineering en controle door
meerdere actoren van complexe en grootschalige systemen, gericht
op betrouwbaarheid en soliditeit.
Componenten en microsystemenGeminiaturiseerde componenten tegen lage kosten, op basis van nieuwe
materialen en met integratie van uitgebreide functionaliteit, waarbij de
inspanningen geconcentreerd zijn op:
a) het ontwerp en de productie van nano- en microcomponenten en opto-
elektronische en fotonische componenten, onder andere gebruikt voor
informatieopslag, verdere miniaturisering en maximale beperking van
de kosten en het energiegebruik van micro-elektronische en microsys-
teemcomponenten, waarbij rekening wordt gehouden met het
milieueffect van IST-systemen;
b) nano-elektronica, microtechnologieën, schermen en microsystemen,
alsmede multidisciplinair onderzoek op het gebied van nieuwe mate-
rialen en kwantumelektronica; nieuwe modellen en concepten voor
informatieverwerking.
Informatiebeheer en interfacesOnderzoek op het gebied van informatiebeheerinstrumenten en interfaces
die overal en op elk moment gemakkelijker interacties mogelijk moeten
maken met kennisgebaseerde diensten en toepassingen, waarbij gewerkt
wordt aan:
a) systemen voor de representatie en het beheer van kennis welke zijn
gebaseerd op de context en de semantiek, met inbegrip van cognitieve
systemen, alsmede instrumenten voor het creëren, organiseren, navi-
geren, opvragen, delen, bewaren en verspreiden van digitale inhoud;
b) multisensoriële interfaces die de natuurlijke wijze van uitdrukking van
de mens door woord, gebaar en reacties op zintuiglijke waarnemingen
kunnen begrijpen en interpreteren, virtuele omgevingen en meertaligeen multiculturele systemen die onmisbaar zijn voor de totstandbren-
ging van de kennismaatschappij op Europese schaal.
1.1.3. Nanotechnologieën en nanowetenschappen, kennisgebaseerde multi-
functionele materialen en nieuwe productieprocédés en -apparatuur
Doelstelling
De doelstelling van de activiteiten op dit gebied is Europa te helpen bij
het tot stand brengen van een kritische massa aan noodzakelijke capaci-
teit voor de ontwikkeling en exploitatie, met name ten behoeve van een
grotere eco-efficiëntie en beperking van de lozing van gevaarlijke stoffenin het milieu, van geavanceerde technologieën met het oog op de op
kennis gebaseerde producten, diensten en fabricageprocédés van de
komende jaren.
Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde
waarde
De Europese verwerkende industrie produceert thans jaarlijks voor een
waarde van ongeveer 4 000 miljard EUR aan goederen en diensten. Op
een steeds sterker concurrerende wereldmarkt moet zij haar concurrentie-
positie zien te handhaven en te versterken en daarbij tevens voldoen aan
de eisen van een duurzame ontwikkeling. Hiervoor is een belangrijke
investering nodig in het uitontwikkelen, de ontwikkeling en de versprei-
ding van geavanceerde technologieën: nanotechnologieën,
multifunctionele materialen en nieuwe kennisgebaseerde productiepro-
cédés.
Nanotechnologieën — naar verwachting één van de belangrijkste factoren
in de volgende industriële revolutie —, die zich bevinden op het raakpunt
van de kwantumengineering, de materiaaltechnologie en de moleculaire
biologie, vergen aanzienlijke investeringen.
Europa, dat in bepaalde relevante sectoren zoals de nanofabricage en de
nanochemie over belangrijke deskundigheid beschikt, moet op dit gebied
grotere en beter gecoördineerde inspanningen doen.
Op het gebied van materialen wordt gestreefd naar de ontwikkeling van
intelligente materialen met een hoge toegevoegde waarde, die naar
verwachting kunnen worden toegepast in sectoren als het vervoer,2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 13
▼B
energie, elektronica of de biomedische sector, en waarvoor een potentiële
markt van tientallen miljarden euro bestaat.
De uitontwikkeling van flexibele, geïntegreerde en schone productiesys-
temen vereist overigens een substantiële onderzoeksinspanning met
betrekking tot de toepassing van nieuwe technologieën bij de fabricage
en het beheer.
Overwogen activiteiten
Nanotechnologieën en nanowetenschappen:
a) interdisciplinair onderzoek op lange termijn om inzicht in de
verschijnselen te verkrijgen, processen te beheersen en onderzoekin-
strumenten te ontwikkelen;
b) supramoleculaire en macromoleculaire architecturen;
c) nano-biotechnologieën;
d) engineeringtechnieken op nanometerschaal voor het creëren van mate-
rialen en componenten;
e) ontwikkeling van inrichtingen en instrumenten voor manipulatie en
controle;
f) toepassingen op gebieden als gezondheid, chemie, energie en milieu.
Kennisgebaseerde multifunctionele materialen:
a) ontwikkeling van fundamentele kennis;
b) technologieën in verband met de productie en de transformatie, inclu-
sief de verwerking van kennisgebaseerde multifunctionele materialen
en biomaterialen;
c) ondersteunende engineering.
Nieuwe productieprocédés en apparatuur:
a) ontwikkeling van nieuwe processen en flexibele en intelligente fabri-
cagesystemen met integratie van de nieuwe virtuele
fabricagetechnologieën met inbegrip van simulatie, interactieve
besluitvormingsondersteunende systemen, hoge precisie-engineering
en innoverende robotica;
b) het nodige systemisch onderzoek voor het duurzame beheer van afval-
stoffen en de beheersing van risico's in de productie en fabricage,
waaronder bioprocessen, waardoor het verbruik van primaire hulp-
bronnen alsmede de verontreiniging worden verminderd;
c) ontwikkeling van nieuwe concepten voor de optimalisering van de
levenscyclus van industriële systemen, producten en diensten.
1.1.4. Lucht- en ruimtevaart
Doelstelling
De doelstelling van de activiteiten op dit gebied is tweeledig: versterking,
van de wetenschappelijke en technologische grondslagen van de Europese
industrie op het gebied van lucht- en ruimtevaart door integratie van haar
onderzoeksinspanningen, en bevordering van het internationale concur-
rentievermogen van die industrie; bijdragen tot de exploitatie van het
Europese onderzoekspotentieel in deze sector ten behoeve van de verbete-
ring van de veiligheid en de bescherming van het milieu.
Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde
waarde
De luchtvaart en de ruimtevaart — in technologisch en economisch
opzicht duidelijk gescheiden, maar in industrieel en beleidsmatig opzicht,
en ook wat de betrokken actoren betreft, aan elkaar verwant — zijn
gebieden waarop Europa van oudsher succesvol is en beschikt over een
economisch en commercieel potentieel.
De Amerikaanse investeringen zijn momenteel echter, afhankelijk van de
sector, drie tot zes keer zo hoog als de Europese.
In een steeds veeleisender wordende concurrentiële omgeving, zal er in
de luchtvaart mondiaal gezien de komende 15 jaar vraag zijn naar onge-
veer 14 000 nieuwe toestellen, wat neerkomt op een markt van
1 000 miljard EUR. De integratie van de industriële capaciteit en de
ontwikkelingsactiviteiten, die de Europese successen op dit gebied moge-
lijk heeft gemaakt, moet momenteel worden aangevuld met een
vergelijkbare inspanning om het onderzoek te integreren in de prioritaire
thema's en onderwerpen.2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 14
▼B
Met deze doelstelling voor ogen moeten de nationale onderzoeksinspan-
ningen en die van de particuliere sector geoptimaliseerd worden op basis
van een gemeenschappelijke visie en een strategische agenda voor onder-
zoek.
In het verlengde van de mededeling van de Commissie over „Europa en
de ruimte: een nieuw hoofdstuk”, moet de Gemeenschap op het gebied
van de ruimtevaart onderzoek ondersteunen waardoor de markten en de
samenleving kunnen profiteren van de in de ruimtevaart geboekte resul-
taten.
Overwogen activiteiten
LuchtvaartOp het gebied van het onderzoek betreffende de luchtvaart, daaronder
begrepen luchttransportsystemen, hebben de activiteiten van de Gemeen-
schap betrekking op de noodzakelijke werkzaamheden inzake onderzoek
en technologische ontwikkeling, teneinde:
a) de concurrentiepositie van de Europese industrie op het gebied van
burgerluchtvaartuigen, motoren en uitrusting te versterken;
b) het milieueffect van de luchtvaart te beperken door vermindering van
het brandstofverbruik, CO
2,N OX, en andere chemische stoffen die het
milieu verontreinigen en lawaai);
c) de veiligheid van vliegtuigen in het kader van de sterke toeneming
van het luchtverkeer te verbeteren;
d) de capaciteit en de veiligheid van het luchtvervoersysteem te
vergroten, dit ter ondersteuning van de totstandbrenging van de Euro-
pese luchtvaartruimte (controle- en beheersystemen voor het
luchtverkeer).
RuimtevaartDe activiteiten van de Gemeenschap op ruimtevaartgebied worden nauw
gecoördineerd met de activiteiten van het Europees Ruimte-Agentschap
(ESA), de andere ruimtevaartagentschappen, onderzoekscentra en de
industrie, teneinde de samenhang van de zeer omvangrijke investeringen
die nodig zijn, te versterken, en hebben betrekking op:
a) onderzoek inzake het voor Galileo relevante satellietnavigatieproject;
b) voor het GMES-platform (Global Monitoring for Environment and
Security) voor de bewaking van het milieu en de veiligheid relevant
onderzoek inzake via een satelliet werkende systemen, met aandacht
voor de behoeften van de gebruikers;
c) geavanceerd onderzoek dat nodig is voor de integratie van het ruimte-
segment en het terrestrisch segment op het gebied van communicatie.
1.1.5. Voedselkwaliteit en -veiligheid
DoelstellingDe doelstelling van de activiteiten op dit gebied is een bijdrage te leveren
aan de totstandbrenging van de noodzakelijke geïntegreerde wetenschap-
pelijke en technologische grondslagen voor de ontwikkeling van een
milieuvriendelijke productie- en distributieketen van veilige, gezonde en
gevarieerde levensmiddelen, waaronder zeevoedsel, en voor de beheer-
sing van de risico's in verband met voedsel, onder andere met behulp
van de instrumenten van de biotechnologie en rekening houdend met de
resultaten van post-genoomonderzoek, alsmede voor de beheersing van de
risico's voor de gezondheid ten gevolge van veranderingen in het milieu.
Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde
waarde
Uit de recente problemen op het gebied van voeding, met name de BSE-
crisis, is duidelijk gebleken dat de problematiek van de voedselveiligheid
bijzonder complex is en meestal internationale en grensoverschrijdende
implicaties heeft.
Als gevolg van de integratie van de Europese interne markt voor land-
bouwproducten en levensmiddelen, moeten de problemen op dit gebied
op Europese schaal worden aangepakt, evenals het hiermee verband
houdende onderzoek. Daarom zal binnenkort een Europese Autoriteit
voor voedselveiligheid worden ingesteld (
1).2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 15
(1) PB L 31 van 1.2.2002, blz. 1.
▼B
De burgers en de consumenten verwachten dat het onderzoek helpt waar-
borgen dat de in de handel gebrachte levensmiddelen en producten van
hoge kwaliteit en gezond zijn en zonder gevaar kunnen worden geconsu-
meerd. Daartoe moet de nadruk worden gelegd op de hele
voedselproductieketen, „from farm to fork”, waartoe in voorkomend
geval ook de toepassing van dier- en plantwetenschappen en biotechno-
logie op dit gebied worden gerekend. Er moet rekening worden
gehouden met hetgeen vereist is voor het welzijn en de gezondheid van
dieren.
De beschikbaarheid van de meest volledige, nauwkeurige en actuele
wetenschappelijke kennis is hiervoor een voorwaarde. Het gaat niet alleen
om de volksgezondheid, maar ook om de materiële welstand van een
sector waarin jaarlijks 600 miljard EUR wordt omgezet en waarin
2,6 miljoen banen bestaan.
Aangezien kleine bedrijven een groot deel van de levensmiddelensector
uitmaken, kunnen de activiteiten alleen slagen indien kennis en processen
worden aangepast aan de specifieke kenmerken van die bedrijven.
Europa moet een substantiële bijdrage kunnen leveren aan de onderzoek-
sinspanningen inzake deze vraagstukken, die zich momenteel op
mondiaal niveau voordoen, terwijl het ook een samenhangende bijdrage
moet leveren aan de internationale discussie over dit onderwerp, op basis
van de meest nauwkeurige en volledige kennis.
Hetzelfde geldt voor de verschillende aspecten van de problemen in
verband met de gevolgen voor de gezondheid van milieufactoren (bv.hormoonontregelende of kankerverwekkende stoffen), de veranderingen
in het milieu, waarover steeds meer Europese burgers zich zorgen maken,
en waarbij internationale aspecten eveneens vaak een rol spelen. Om
verschillende redenen, maar ook om te profiteren van de bundeling van
de beste beschikbare bronnen van deskundigheid op complexe gebieden,
moet het betrokken onderzoek worden uitgevoerd op Europees niveau en
op zodanige wijze dat een volwaardige coördinatie van de nationale
werkzaamheden kan worden gewaarborgd.
Overwogen activiteitenDe activiteiten van de Gemeenschap hebben betrekking op onderzoek,
inclusief, waar passend, post-genoomonderzoek in verband met de
verschillende aspecten van de beheersing van voedselrisico's en het
verband tussen gezondheid en voeding:
a) veiliger en milieuvriendelijke productie- en verwerkingsmethoden en
gezondere, voedzame, functionele en gevarieerde levensmiddelen en
diervoeding, op basis van systemen zoals geïntegreerde productie,
landbouw met een kleinere input, waaronder organische landbouw,
alsmede het gebruik van plant- en dierwetenschappen en biotechnolo-
gieën;
b) epidemiologie van aandoeningen en allergieën die verband houden
met de voeding, waaronder het effect van het dieet op de gezondheid
van kinderen en methoden voor het analyseren van de oorzaak van
voedselallergieën;
c) het effect op de gezondheid van voeding, bijvoorbeeld nieuwe
producten, producten van de organische landbouw, functionele
voeding, producten die genetisch gemodificeerde organismen bevatten
en producten van recente ontwikkelingen in de biotechnologie;
d) procédés voor „traceerbaarheid” door de volledige voedselketen heen,
bijvoorbeeld van genetisch gemodificeerde organismen, met inbegrip
van procédés op basis van de recente ontwikkelingen in de biotechno-
logie;
e) methodes voor de analyse, opsporing en controle van chemische
verontreinigingen en bestaande of nieuwe ziekteverwekkende micro-
organismen (zoals virussen, bacteriën, gisten, schimmels, parasieten
en nieuwe ziekteverwekkers van het prionentype, met inbegrip van
de ontwikkeling van diagnostische ante-mortemtests voor BSE en
scrapie);
f) effecten van diervoeding, waaronder producten die genetisch gemodi-
ficeerde organismen bevatten en het gebruik van bijproducten van
verschillende oorsprong voor die voeding, op de menselijke gezond-
heid;
g) milieugerelateerde gezondheidsrisico's in verband met de voedselketen
(chemisch, biologisch en natuurkundig), en gecombineerde blootstel-
ling aan toegestane stoffen, waarbij het accent moet worden gelegd
op cumulatieve risico's, transmissietrajecten naar de mens, effecten2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 16
▼B
op lange termijn en blootstelling aan lage doses, alsmede het effect op
bijzonder kwetsbare groepen, meer in het bijzonder kinderen.
1.1.6. Duurzame ontwikkeling, wereldwijde veranderingen en ecosystemen
Doelstelling
De doelstelling van de activiteiten op dit gebied is de versterking van de
wetenschappelijke en technologische capaciteiten die Europa nodig heeft
om te komen tot duurzame ontwikkeling — zoals benadrukt door de
Europese Raad van Göteborg — waarin ook de milieutechnische, econo-
mische en sociale doelstellingen zijn opgenomen, en waarbij bijzondere
aandacht dient uit te gaan naar duurzame energie, vervoer en een duur-
zaam beheer van Europa's rijkdommen van land en zee. Zij moeten de
lidstaten, de geassocieerde kandidaat-lidstaten en andere geassocieerde
landen in staat stellen een belangrijke bijdrage te leveren aan de inspan-
ningen op internationaal niveau om de wereldwijde veranderingen te
begrijpen en te beheersen en het evenwicht van de ecosystemen te
bewaren.
Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde
waarde
De totstandbrenging op mondiaal niveau van een duurzame ontwikkeling
vereist met name:
a) het ontwerpen, ontwikkelen en verspreiden van technologieën en
oplossingen, zoals de bevordering van veranderingen in het energie-
consumptiegedrag (uitmondend in een energie-intelligent Europa) en
nieuwe benaderingswijzen van de mobiliteit met het oog op de
instandhouding en een rationeler, efficiënter en duurzamer gebruik
van de natuurlijke hulpbronnen, met minder afval en emissies en
beperking van de effecten van de economische activiteiten op het
milieu. Sectoren van strategisch belang zijn in dit verband onder
meer energie en vervoer, met name de aspecten daarvan die verbandhouden met stedelijke en regionale ontwikkeling;
b) een beter begrip van de ecosystemen en van de mechanismen en
effecten van wereldwijde veranderingen (bv. klimaatverandering)
waaronder het effect van deze mechanismen op de rijkdommen van
land en zee; alsmede de ontwikkeling van de mogelijkheden om prog-
noses op dit gebied te doen.
Zoals reeds betoogd in het Groenboek van de Commissie „Naar een
Europese strategie voor een continuïteit van de energievoorziening” en
in het Witboek van de Commissie „Het Europese vervoersbeleid tot het
jaar 2010: tijd om te kiezen”, zijn energie en vervoer, die tezamen meer
dan 80 % van de totale broeikasgasemissies en meer dan 90 % van de
CO
2-uitstoot veroorzaken, in technologisch opzicht twee gebieden van
primair belang.
Overeenkomstig het Protocol van Kyoto van 1997 bij het Raamverdrag
van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering van 1992 moet de
Europese Unie haar broeikasgasemissies in de periode 2008—2012 met
8 % verminderen ten opzichte van het niveau van 1990. Daarvoor zullen
innovatieve oplossingen inzake duurzame energie en vervoer moeten
worden ontwikkeld. Andere belangrijke verplichtingen zijn neergelegd in
internationale instrumenten als het VN-Verdrag inzake biologische diver-
siteit van 1992, het VN-Verdrag ter bestrijding van woestijnvorming in de
landen die te kampen hebben met ernstige droogte en/of woestijnvorming,
in het bijzonder in Afrika, van 1994, en het Protocol van Montréal betref-
fende stoffen die de ozonlaag afbreken van 1987, alsook in de strategie
van de Europese Unie voor duurzame ontwikkeling, met inbegrip van
het Zesde Milieuactieprogramma.
De verwezenlijking van deze kortetermijndoelstelling vereist een grote
inspanning om technologieën in te kunnen zetten die momenteel worden
ontwikkeld. Een communautair optreden is van belang om de coördinatie
van de bijdrage van Europa tot de mondiale inspanningen te waarborgen.
In een perspectief dat verder reikt dan deze doelstelling, is het voor de
totstandbrenging van een duurzame ontwikkeling op lange termijn in de
loop van de komende decennia noodzakelijk dat de energiebronnen en
-dragers die hiervoor het meest geschikt zijn beschikbaar en rendabel
worden gemaakt. Dit vereist een langdurige onderzoeksinspanning.
Onderzoek op middellange en lange termijn is eveneens noodzakelijk om
duurzame Europese vervoerssystemen te ontwikkelen en vorderingen te
maken in het kader van de veranderingen in het aardsysteem en de
bescherming van de biodiversiteit en het behoud van de ecosystemen,
hetgeen tevens zou bijdragen tot een duurzaam gebruik van de rijk-
dommen van land en zee. In het kader van de wereldwijde2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 17
▼B
veranderingen zijn strategieën voor een geïntegreerd duurzaam gebruik
van landbouw- en bosecosystemen van bijzonder belang voor de instand-
houding van die ecosystemen en zullen zij wezenlijk bijdragen tot de
duurzame ontwikkeling van Europa.
Overwogen activiteitenDe OTO-inspanningen van de Gemeenschap worden gericht op activi-
teiten op de volgende gebieden:
I. Duurzame energiesystemen (
1)
a) op de korte en middellange termijn, met name in de stedelijke
omgeving:
i) schone energie, met name duurzame energiebronnen en de
integratie daarvan in het energiesysteem, met inbegrip van
opslag, distributie en gebruik;
ii) energiebesparing en energie-efficiëntie, onder andere te reali-
seren via het gebruik van hernieuwbare grondstoffen;
iii) alternatieve brandstoffen;
b) op de middellange en langere termijn:
i) brandstofcellen, waaronder de toepassingen daarvan;
ii) nieuwe technologieën voor energiedragers, vervoer en opslag
op Europese schaal, met name waterstoftechnologie;
iii) nieuwe en geavanceerde concepten voor duurzame energie-
technologieën met voor de toekomst een groot
energiepotentieel en die onderzoekinspanningen op de lange
termijn vereisen;
iv) verwijdering van CO2in combinatie met schonere centrales
die op fossiele brandstoffen werken.
II. Duurzaam vervoer over land en zee (2)
a) Ontwikkeling van milieuvriendelijke veilige en concurrentiële
vervoerssystemen en vervoersmiddelen voor passagiers en vracht,
en schoon stadsvervoer met een rationeel autogebruik in het stads-
centrum:
i) nieuwe technologieën en concepten voor vervoer over land,
inclusief nieuwe aandrijfsystemen en integratie van brandstof-
cellen voor vervoersdoeleinden;
ii) geavanceerde ontwerp- en productietechnieken die leiden tot
verbetering van de kwaliteit, de veiligheid, de recycleerbaar-
heid, het comfort en de kosteneffectiviteit;
b) Effectiever en concurrerender maken van spoorweg- en zeever-
voer, verbetering van de interoperabiliteit van vervoersvormen en
waarborging van intelligent en veilig vervoer van passagiers en
vracht:
i) herstel van het evenwicht tussen, en integratie van de verschil-
lende vervoerstakken, met name in stedelijk en regionaal
verband, met inbegrip van nieuwe systemen voor het beheer
van de mobiliteit en voor de vervoerslogistiek, ter vergroting
van de efficiëntie van het spoor- en het zeevervoer (bv. door
bevordering van de intermodaliteit en interoperabiliteit);
ii) verhoging van de veiligheid en voorkoming van verkeerscon-
gestie (met name in stedelijke gebieden) door middel van de
integratie van innovatieve elektronica- en softwareoplossingen
en door middel van geavanceerde satellietnavigatiesystemen en
telematicaoplossingen.
III. Veranderingen in het aardsysteem en ecosystemen
De activiteiten van de Gemeenschap betreffen in de eerste plaats de
volgende aspecten:
a) het effect en de mechanismen van broeikasgasemissies en lucht-
verontreinigingen uit alle bronnen, met inbegrip van die welke
veroorzaakt zijn door de energievoorziening, het vervoer en de2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 18
(1) Andere met energie verband houdende onderwerpen komen aan de orde in sectie 1.2.1
(Beleidsondersteuning en anticiperen op de wetenschappelijke en technologische
behoeften) en in hoofdlijn III.
(2) Andere thema's met betrekking tot het vervoersbeleid (zoals veiligheid van het vervoer,
werktuigen en indicatoren voor de prestaties van het vervoerssysteem en prognose)worden behandeld in sectie 1.2.1 (Anticiperen op de wetenschappelijke en technologi-
sche behoeften).
▼B
landbouw, op het klimaat, de afbraak van de ozonlaag en kool-
stofputten (oceanen, bossen, bodem), met name om de
voorspellingen te verbeteren en de mogelijkheden voor beperking
van de schade te evalueren;
b) de watercyclus, met inbegrip van bodemaspecten;
c) inzicht in de mariene en de terrestrische biodiversiteit, functies
van het mariene ecosysteem, bescherming van genetische hulp-
bronnen, duurzaam beheer van terrestrische en mariene
ecosystemen en de gevolgen hiervoor van menselijke activiteiten;
d) mechanismen van woestijnvormingen en natuurrampen;
e) strategieën voor duurzaam beheer van land, waaronder geïnte-
greerd beheer van kustgebieden (GBKG) en geïntegreerde
concepten voor een meervoudig gebruik van landbouw- en
bosbouwbronnen en de geïntegreerde bosbouw/houtketen;
f) operationele voorspelling en ontwikkeling van modellen, met
inbegrip van mondiale observatiesystemen voor de klimaatveran-
dering.
Het onderzoek uit hoofde van deze prioriteit wordt aangevuld met de
ontwikkeling van geavanceerde methoden voor risicobeoordeling en
methoden voor het beoordelen van de milieukwaliteit, met inbegrip
van relevant prenormatief onderzoek naar het meten en testen voor
die doeleinden.
1.1.7. Burgers en bestuur in een kennismaatschappij
Doelstelling
Doelstelling van de activiteiten op dit gebied is het mobiliseren van de
Europese onderzoekscapaciteiten op het gebied van de economische, poli-
tieke en sociale wetenschappen alsmede de menswetenschappen, in een
coherente inspanning die recht doet aan hun rijkdom en diversiteit, welke
nodig zijn om inzicht te ontwikkelen in, en problemen aan te pakken in
verband met, het ontstaan van de kennismaatschappij en nieuwe vormen
van relaties, enerzijds tussen haar burgers en anderzijds tussen haar
burgers en instellingen.
Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde
waarde
Op de Europese Raad van Lissabon van maart 2000 heeft de Europese
Unie de ambitieuze doelstelling geformuleerd om „de meest concurre-
rende en dynamische kenniseconomie van de wereld [te] worden die in
staat is tot duurzame economische groei met meer en betere banen en
een hechtere sociale samenhang”.
Tegen die achtergrond heeft de Europese Raad van Lissabon er de nadruk
op gelegd dat het menselijk potentieel de belangrijkste troef van Europa
vormt, en erop gewezen dat de Europese onderwijs- en opleidingssys-
temen zich moeten aanpassen aan de behoeften van de
kennismaatschappij en moeten inspelen op de noodzaak om de werkgele-
genheid te vergroten en de kwaliteit van de werkgelegenheid te
verbeteren.
De overgang van Europa naar de kenniseconomie en -maatschappij, en de
duurzame ontwikkeling daarvan in dienst van de kwaliteit van leven van
alle burgers, zullen gemakkelijker verlopen naarmate dit proces beter
wordt begrepen en beheerd. Hiervoor is een substantiële onderzoeksin-
spanning noodzakelijk rond de uitdagingen van een geïntegreerde en
duurzame economische en sociale vooruitgang, op basis van de funda-
mentele waarden van rechtvaardigheid, solidariteit en culturele
verscheidenheid die het Europees sociale model kenmerken, alsmede
onderzoek naar vraagstukken in verband met ondernemerschap en het
opzetten, de groei en de ontwikkeling van kleine ondernemingen.
Tegen deze achtergrond moet het onderzoek op het gebied van economi-
sche, politieke, sociale en menswetenschappen meer in het bijzonder
bijdragen tot de beheersing en de toepassing van een hoeveelheid infor-
matie en kennis die exponentieel toeneemt, en inzicht in de processen
die op dit gebied werkzaam zijn.
In Europa houdt dit vraagstuk met name verband met de toekomstige
uitbreiding, het functioneren van de democratie en nieuwe vormen van
governance, met name in de algemene context daarvan. Het gaat in
wezen om de verhouding tussen de burgers en de instellingen in een qua
beleid en besluitvorming complexe omgeving, die wordt gekenmerkt door
de verschillende besluitvormingslagen op nationaal, regionaal en Euro-
pees niveau, en de steeds belangrijker wordende rol van het2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 19
▼B
maatschappelijk middenveld en vertegenwoordigers daarvan in het poli-
tieke debat.
Dergelijke vraagstukken hebben een duidelijke, intrinsieke Europese
dimensie, en het kan van groot nut zijn ze te bestuderen in het licht van
de mondiale aspecten, rekening houdend met zowel de historische
dimensie als het cultureel erfgoed.
Met deze Europese dimensie wordt in het onderzoek op nationaal niveau
nog maar sinds kort rekening gehouden, en ze krijgt nog steeds niet de
noodzakelijke aandacht.
Het ligt het meest voor de hand dat deze aspecten op Europese schaal
worden aangepakt. Een activiteit op het niveau van de Europese Unie
biedt bovendien de mogelijkheid dat de nodige methodologische samen-
hang kan worden gewaarborgd en dat alle voordelen kunnen worden
geplukt van de rijkdom en verscheidenheid van de in Europa gevolgde
benaderingen en van de Europese diversiteit.
Overwogen activiteiten
De activiteiten van de Gemeenschap worden op de volgende thema's
geconcentreerd:
Kennismaatschappij en sociale cohesie:
a) onderzoek met betrekking tot de door de Europese Raad van Lissabon
en daaropvolgende Raden geformuleerde doelstellingen, met name
systematische analyse van de beste methoden om de productie, de
overbrenging en het gebruik van kennis in Europa te verbeteren;
b) opties en keuzen voor de ontwikkeling van een kennismaatschappij in
dienst van de doelstellingen van de Europese Unie die zijn benadrukt
door de Europese Raden van Lissabon, Nice en Stockholm, met name
wat betreft de verbetering van de kwaliteit van het leven, het sociaal
beleid en het beleid inzake werkgelegenheid en de arbeidsmarkt,
levenslang leren en de versterking van de sociale samenhang en duur-zame ontwikkeling, waarbij terdege rekening wordt gehouden met de
diverse sociale modellen in Europa en met aspecten met betrekking tot
de vergrijzing van de bevolking;
c) verscheidenheid in de dynamiek van de overgang en de wegen naar de
kennismaatschappij op plaatselijk, nationaal en regionaal niveau.
Burgerschap, democratie en nieuwe vormen van governance, met name in
het kader van een sterkere integratie en mondialisering, en vanuit het
perspectief van de geschiedenis en het cultureel erfgoed:
— consequenties van de Europese integratie en de uitbreiding van de
Europese Unie voor de democratie, het begrip legitimiteit en het func-
tioneren van de instellingen van de Europese Unie door een beter
begrip van de politieke en sociale instellingen in Europa en de histo-
rische evolutie daarvan;
— onderzoek naar de nieuwe afbakening van en de relatie tussen
bevoegdheids- en verantwoordelijkheidsgebieden en nieuwe vormen
van bestuur;
— vraagstukken in verband met het oplossen van conflicten en het
herstel van vrede en rechtsstaat met inbegrip van de bescherming
van de grondrechten;
— opkomst van nieuwe vormen van burgerschap en culturele identi-
teiten, vormen en gevolgen van de culturele diversiteit in Europa;
een sociale en culturele dialoog waarbij zowel Europa als de rest
van de wereld betrokken is.
Wat de operationele aspecten betreft concentreert de Gemeenschap zich
op de ondersteuning van:
a) transnationale onderzoeken en vergelijkende studies alsmede op de
ontwikkeling van kwalitatieve en kwantitatieve indicatoren;
b) interdisciplinair onderzoek naar ondersteuning van overheidsbeleid;
c) de oprichting en exploitatie op Europees niveau van onderzoeksinfra-
structuren en gegevens- en kennisbanken.
1.2. Specifieke activiteiten die een breder onderzoeksgebied beslaan
1.2.1. Beleidsondersteuning en anticiperen op de wetenschappelijke en tech-
nologische behoeften
Deze activiteiten maken een efficiënte en flexibele onderzoekbeoefening
mogelijk, die essentieel is voor de fundamentele doelstellingen van de
Gemeenschap. Dit wordt bereikt door de formulering en de uitvoering2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 20
▼B
van Gemeenschapsbeleid te ondersteunen en door nieuwe en opkomende
wetenschappelijke problemen en mogelijkheden te onderzoeken wanneer
niet aan deze eisen kan worden voldaan in het kader van de thematische
prioritaire gebieden.
Deze activiteiten hebben gemeen dat zij zullen worden uitgevoerd binnen
een meerjarenperspectief dat rechtstreeks rekening houdt met de
behoeften en opvattingen van de belangrijkste betrokkenen (naar gelang
van het geval: beleidsmakers, industriële gebruikersgroepen, speerpunton-
derzoeksgemeenschappen enz.). In beginsel zullen zij worden uitgevoerd
in combinatie met een jaarlijks programmeringsmechanisme waardoor
specifieke prioriteiten zullen worden bepaald die beantwoorden aan de
vastgestelde behoeften en binnen de bovengenoemde doelstellingen
vallen.
A . Beleidsgeoriënteerd onderzoek
Onderzoeksactiviteiten binnen deze hoofdlijn dienen tegemoet te
komen aan de wetenschappelijke en technologische behoeften van
het communautaire beleid, door de formulering en de uitvoering van
Gemeenschapsbeleid te ondersteunen waarbij ook rekening gehouden
dient te worden met de belangen van de toekomstige lidstaten van de
Gemeenschap en de geassocieerde landen. Daartoe kunnen ook
prenormatief onderzoek en meet- en testactiviteiten behoren, waar
zulks gezien de behoeften van het Gemeenschapsbeleid noodzakelijk
is.
Deze activiteiten vereisen een flexibele, beleidsgerichte omschrijving
en specifieke activiteiten en vormen van steunverlening, die de thema-
tische prioritaire gebieden moeten aanvullen en binnen de algehele
context van het programma gecoördineerd dienen te worden.
Ze zullen dan ook thema's bestrijken die verband houden met de
thematische prioritaire gebieden, maar zich niet lenen voor een weten-
schapsgerichte aanpak voor het bepalen van de afzonderlijke relevante
onderdelen. Ook zal er worden gezorgd voor een adequate taakverde-
ling en een synergie tussen deze activiteiten en de directe activiteitenvan het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek, gericht op de
behoeften van het Gemeenschapsbeleid.
De in dit verband te steunen gebieden zijn:
a) het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) en het gemeen-
schappelijk visserijbeleid (GVB);
b) duurzame ontwikkeling, met name de communautaire beleidsdoel-
stellingen inzake milieu (waaronder de doelstellingen,
geformuleerd in het zesde milieuactieprogramma), vervoer en
energie;
c) andere communautaire beleidsgebieden, te weten gezondheidszorg
(met name de volksgezondheid), regionale ontwikkeling, handel,
ontwikkelingshulp, interne markt en concurrentievermogen, sociaal
beleid en werkgelegenheid, onderwijs en opleiding, cultuur,
gendergelijkheid, consumentenbescherming, de schepping van een
ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid, en externe
betrekkingen, inclusief het beleid ter ondersteuning van de uitbrei-
ding en de vereiste statistische methoden en instrumenten;
d) communautaire beleidsdoelstellingen op grond van de richtsnoeren
van de Europese Raad met betrekking tot, bijvoorbeeld, het econo-
misch beleid, de informatiemaatschappij alsmede e-Europe en het
ondernemingsbeleid.
Binnen deze gebieden worden, inspelend op eerder bepaalde beleids-
behoeften — die tijdens de uitvoering van het zesde programma
zullen worden aangevuld —, de volgende onderzoeksprioriteiten
onderscheiden:
1.Duurzaam beheer van Europa's natuurlijke rijkdommen
Het onderzoek in het kader van deze hoofdlijn zal zich met name
richten op:
a) de modernisering en duurzaamheid van landbouw en bosbouw,
waaronder hun multifunctionele rol bij het waarborgen van
duurzame ontwikkeling en de bevordering van plattelandsge-
bieden;
b) instrumenten en beoordelingsmethoden voor een duurzaam
beheer van landbouw en bosbouw;
c) de modernisering en duurzaamheid van de visserij, waaronder
productiesystemen op basis van aquacultuur;2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 21
▼B
d) nieuwe en milieuvriendelijker productiemethoden om de dierge-
zondheid en het dierwelzijn te verbeteren;
e) milieubeoordeling (bodem, water, lucht, geluid, waaronder de
effecten van chemische stoffen);
f) beoordeling van milieutechnologieën ter ondersteuning van
beleidsbeslissingen, met name betreffende effectieve, maar
goedkope technologieën in het kader van de uitvoering van de
milieuwetgeving.
2.Gezondheid, veiligheid en kansen voor de Europese bevolking
Het onderzoek in het kader van deze hoofdlijn zal zich met name
richten op:
a) gezondheidsbepalende factoren en de verstrekking van kwalita-
tief hoogwaardige en duurzame gezondheidszorgdiensten en
pensioenstelsels (met name tegen de achtergrond van de vergrij-
zing en de demografische veranderingen);
b) volksgezondheidsvraagstukken, waaronder epidemiologie, voor
een bijdrage tot ziektepreventie en maatregelen ter bestrijding
van opkomende zeldzame en overdraagbare ziekten alsmede
allergieën en tot procedures voor veilige bloed- en orgaandona-
ties en testmethoden waarbij geen proefdieren worden gebruikt;
c) gevolgen van milieuontwikkelingen voor de gezondheid (met
inbegrip van methoden voor risicobeoordeling en het beperken
van de risico's die natuurrampen voor de bevolking inhouden;
d) vraagstukken betreffende de kwaliteit van het leven in verband
met gehandicapten en invaliden (waaronder faciliteiten voor
gelijke toegang);
e) inzicht in migratie en vluchtelingenstromen;
f) inzicht in tendensen in de criminaliteit tegen de achtergrond
van de openbare veiligheid;
g) vraagstukken in verband met civiele bescherming (waaronder
bioveiligheid en bescherming tegen risico's in verband met
terreuraanslagen) en crisisbeheer.
3.Versterking van het economisch potentieel en de samenhang van
een grotere en een verder geïntegreerde Europese Unie
Het onderzoek in het kader van deze hoofdlijn zal zich met name
richten op:
a) versterking van de Europese integratie, duurzame ontwikkeling,
concurrentievermogen en handelsbeleid (inclusief betere
middelen ter beoordeling van de economische ontwikkeling en
samenhang);
b) de ontwikkeling van instrumenten, indicatoren en operationele
parameters voor de beoordeling van de prestaties van duurzame
vervoers- en energiesystemen (vanuit economisch, milieutech-
nisch en sociaal oogpunt);
c) globale veiligheidsanalyse- en goedkeuringssystemen voor
vervoer en onderzoek i.v.m. ongevallenrisico's en veiligheid in
mobiliteitssystemen;
d) prognostiek en ontwikkeling van innovatieve beleidsmaatre-
gelen voor duurzaamheid op de middellange en lange termijn;
e) informatiemaatschappijvraagstukken (zoals het beheer en de
bescherming van digitaal bezit, en toegang voor iedereen tot
de informatiemaatschappij);
f) de bescherming van het culturele erfgoed en daarmee verband
houdende strategieën;
g) verbeterde kwaliteit, toegankelijkheid en verspreiding van Euro-
pese statistieken.
B . Onderzoek om nieuwe en opkomende wetenschappelijke
problemen en mogelijkheden te inventariseren
De onderzoeksactiviteiten die in het kader van deze hoofdlijn worden
verricht, zijn bedoeld om flexibel en snel te kunnen inspelen op
belangrijke onvoorspelbare ontwikkelingen, opkomende wetenschap-
pelijke en technologische problemen en mogelijkheden, alsook op
behoeften die zich doen gevoelen aan de grenzen van de kennis,
meer bepaald op multithematische en interdisciplinaire gebieden.2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 22
▼B
In dit verband zullen de volgende activiteiten worden verricht:
a) onderzoek in opkomende kennisgebieden en naar toekomstige
technologieën die zich buiten de thematische prioritaire gebieden
bevinden of deze doorsnijden, met name op transdisciplinaire
gebieden, dat hoogst innovatief is en overeenkomstig hoge (techni-
sche) risico's inhoudt. Het zal ruimte bieden voor nieuwe
wetenschappelijke verkenningen op het grensgebied van kennis en
technologische knowhow, die een aanzienlijk potentieel hebben
voor een grote industriële en/of sociale impact, dan wel voor de
ontwikkeling van Europa's onderzoekscapaciteiten op de langere
termijn;
b) onderzoek, gericht op een snelle beoordeling van nieuwe ontdek-
kingen of van nieuw geobserveerde verschijnselen die kunnen
duiden op risico's of problemen die van groot belang zijn voor de
Europese samenleving, welk onderzoek tevens gericht is op het
vinden van passende antwoorden daarop.
Bij de vaststelling van mogelijke onderzoeksthema's binnen deze
hoofdlijn zal er speciale aandacht worden geschonken aan de opvat-
tingen van de onderzoeksgemeenschap en aan gebieden waar een
Europees optreden passend is in het licht van de mogelijkheden om
strategische posities in te nemen in geavanceerde kennisgebieden en
in nieuwe markten, of om te anticiperen op belangrijke vraagstukken
waarmee de Europese samenleving geconfronteerd wordt.
1.2.2. Horizontale onderzoeksactiviteiten waarbij het MKB betrokken is
Deze specifieke activiteiten, die dienen ter ondersteuning van de Euro-
pese concurrentiepositie en het ondernemings- en innovatiebeleid,
hebben ten doel het Europese MKB op traditionele of nieuwe gebieden
te helpen om zijn technologische capaciteiten te versterken en zijn
vermogen om op Europees en internationaal niveau te opereren, te
ontwikkelen.
Voorlichting en advies over de mogelijkheden tot betrokkenheid van het
MKB zullen worden aangeboden via door de Commissie opgerichte
contactpunten en met gebruikmaking van het stelsel van nationale
contactpunten.
Naast deze specifieke onderzoeksactiviteiten voor het MKB zal het MKB
worden aangemoedigd om deel te nemen aan alle onderdelen van het
programma, vooral in het kader van de activiteiten op de prioritaire
thematische gebieden.
De activiteiten, die kunnen worden uitgevoerd op het gehele gebied van
wetenschap en onderzoek dat onder het communautair onderzoeksbeleid
valt, hebben de vorm van:
a ) Coöperatieve onderzoeksactiviteiten
Onderzoeksactiviteiten die worden uitgevoerd door OTO-uitvoerders
voor rekening van een aantal MKB's, met betrekking tot thema's van
gemeenschappelijk belang. Deze activiteiten kunnen ook worden
uitgevoerd door innovatieve MKB's in samenwerking met onderzoeks-
centra en universiteiten.
b ) Collectieve onderzoeksactiviteiten
Onderzoeksactiviteiten uitgevoerd door OTO-uitvoerders ten behoeve
van industriële associaties of industriële groeperingen die op Europese
schaal gehele industriële sectoren omvatten waarin het MKB een
prominente positie inneemt, met inbegrip van verspreiding van de
resultaten.
1.2.3. Specifieke maatregelen ter ondersteuning van de internationale samen-
werking
Ter ondersteuning van de externe betrekkingen, waaronder het ontwikke-
lingsbeleid van de Gemeenschap, zullen specifieke maatregelen ter
bevordering van de internationale samenwerking op onderzoeksgebied
worden uitgevoerd. Naast deze specifieke maatregelen bestaat de moge-
lijkheid van deelneming van derde landen in het kader van de
thematische prioriteiten. De volgende groepen van derde landen zullen
daarbij betrokken worden:
a) ontwikkelingslanden;
b) mediterrane landen, met inbegrip van de landen van de westelijke
Balkan;
c) Rusland en de nieuwe onafhankelijke staten (NOS) waaronder met
name activiteiten die worden uitgevoerd via INTAS.2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 23
▼B
De onderzoeksprioriteiten in deze categorie van activiteiten worden
bepaald op grond van de belangen en doelstellingen van het partnerschap
tussen de Gemeenschap en de betrokken groepen van landen, en hun
specifieke economische en sociale behoeften.
Om deelname vanuit de ontwikkelingslanden gemakkelijker te maken zal
bij de Commissie één contactpunt worden opgericht voor voorlichting
over de activiteiten op het gebied van de internationale samenwerking.
Deze activiteiten vormen een aanvulling op de internationale samenwer-
king op onderzoeksgebied die in het kader van de thematische prioriteiten
worden ondernomen.
1.3. Niet-nucleaire activiteiten van het Gemeenschappelijk Centrum voor
Onderzoek (GCO)
Overeenkomstig zijn opdracht om het communautair beleid op weten-
schappelijk en technisch vlak te ondersteunen, zal het GCO, binnen de
gebieden van zijn specifieke deskundigheid, onafhankelijke, door de klant
gestuurde ondersteuning geven bij het ontwerp en uitvoeren van het
communautair beleid, met inbegrip van monitoring van de uitvoering
ervan.
Het GCO onderneemt zijn werkzaamheden in nauwe samenwerking en in
netwerkverband met de wetenschappelijke milieus, de nationale onder-
zoeksorganisaties, universiteiten en ondernemingen in Europa. Het heeft
het recht aan alle onderzoeksactiviteiten van het programma op dezelfde
voet deel te nemen als in de lidstaten gevestigde entiteiten. Speciale
aandacht gaat uit naar de samenwerking met de toetredingslanden.
De activiteiten van het GCO hebben als voornaamste gemeenschappelijke
noemer de veiligheid van de burger in al zijn facetten, bijvoorbeeld
gezondheid, milieu en fraudebestrijding.
Met betrekking tot deze rubriek zal het GCO de volgende activiteiten
uitvoeren:
1. Activiteiten die moeten worden uitgevoerd in het kader van de taak
van het GCO. Deze activiteiten moeten duidelijk zijn gericht op de
behoeften van de klant, maar tevens in hoge mate flexibel zijn voor
onverwachte onderzoeksbehoeften.
Het onderzoek moet zich toespitsen op twee kerngebieden, die
verband houden met twee van de prioritaire thematische gebieden:
a) voedsel, chemische producten en gezondheid, met bijzondere
aandacht voor:
veiligheid en kwaliteit van voeding, met name de strijd tegen BSE;
genetisch gemodificeerde organismen; chemische producten, waar-
onder de goedkeuring van alternatieve testprocedures zonder
dierproeven; biomedische toepassingen (meer in het bijzonder de
vaststelling van referenties op dit gebied);
b) milieu en duurzaamheid, met bijzondere aandacht voor:
klimaatverandering (koolstofcyclus, het opstellen van modellen,
effecten) en technologieën voor duurzame ontwikkeling (hernieuw-
bare energiebronnen, beleidsintegratie); verbetering van de
luchtkwaliteit, bescherming van het Europese milieu; ontwikkeling
van referentiemetingen en netwerken; technische ondersteuning
voor de doelstellingen van het GMES.
2. Horizontale activiteiten op gebieden waarop het GCO over specifieke
deskundigheid beschikt:
a) prognoses op technologiegebied: werkzaamheden voor het
opstellen van prognoses op technologisch-economisch gebied op
basis van de activiteiten van Europese netwerken;
b) referentiematerialen en metingen: Communautair Referentiebureau
(BCR) en gecertificeerde referentiematerialen; validering en kwali-
ficatie van methoden voor chemische en fysische metingen;
c) de veiligheid van de burger en fraudebestrijding: detectie van anti-
personeelmijnen; voorkoming van natuurlijke en technologische
risico's; ondersteunende netwerken voor cyberveiligheid; technolo-
gieën voor fraudebestrijding.2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 24
▼B
II. STRUCTUREREN VAN DE EUROPESE ONDERZOEKSRUIMTE
2.1. Onderzoek en innovatie
Doelstelling
De doelstelling van deze activiteiten is het stimuleren, in de Gemeen-
schap en al haar regio's, van de technologische innovatie, de exploitatie
van onderzoeksresultaten, de overdracht van kennis en technologieën en
de oprichting van technologiebedrijven, vooral in de minder ontwikkelde
gebieden. Tevens is innovatie een van de belangrijkste elementen in het
gehele programma.
Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde
waarde
Het verhoudingsgewijs zwakke vermogen van Europa om de resultaten
van onderzoekswerkzaamheden en wetenschappelijke en technologische
doorbraken te vertalen in industriële, economische en commerciële
successen, is een van Europa's opmerkelijkste zwakke punten. Innovatie-
stimulerende activiteiten in het bedrijfsleven op Europese schaal kunnen
het algehele niveau van de prestaties van Europa verhogen en de Euro-
pese capaciteit op dit gebied doen toenemen, door ondernemingen en
innovatoren te helpen in hun inspanningen om op Europees niveau en
op de internationale markten te opereren, en door de actoren uit alle
regio's van de Europese Unie te laten profiteren van de in andere regio's
opgedane kennis, door middel van de initiatieven die op dit niveau
worden ondernomen.
Overwogen activiteitenDe activiteiten in het kader van deze hoofdlijn vormen een aanvulling op
de innovatie-activiteiten die deel uitmaken van de activiteiten in het kader
van hoofdlijn I.
Deze activiteiten zullen een algemene ondersteuning geven voor inno-
vatie en zullen de nationale en regionale activiteiten aanvullen met als
oogmerk de inspanningen op dit gebied beter op elkaar af te stemmen.
Zij zullen de vorm hebben van ondersteuning voor:
a) het bijeenbrengen in netwerken van de actoren en de gebruikers
binnen het Europese innovatiesysteem en het uitvoeren van analyses
en studies, met het doel de uitwisseling van ervaringen en goede prak-
tijken te bevorderen en de gebruikers sterker te betrekken bij het
innovatieproces;
b) activiteiten ter aanmoediging van transregionale samenwerkingsver-
banden op het gebied van innovatie en ondersteuning van de
oprichting van technologieondernemingen, alsmede de uitwerking van
regionale en transregionale strategieën op dit gebied, ook met de
toetredingslanden;
c) activiteiten om te experimenteren met nieuwe instrumenten en nieuwe
benaderingen op het gebied van technologische innovatie, waarbij
vooral kritieke punten in het innovatieproces worden aangepakt;
d) het opzetten of consolideren van informatiediensten, met name elek-
tronische, zoals Cordis, alsmede bijstand op het gebied van innovatie
(technologieoverdracht, bescherming van de intellectuele eigendom,
toegang tot risicokapitaal), waaronder de activiteiten van de relais-
centra voor innovatie;
e) activiteiten op het gebied van economische en technologische infor-
matieverzameling (analyses van technologische ontwikkelingen,
toepassingen en markten, en verwerking en verspreiding van gegevens
die nuttig kunnen zijn voor onderzoekers, ondernemers, met name in
het MKB, en investeerders in verband met besluitvorming);
f) de analyse en beoordeling van werkzaamheden op het gebied van
innovatie die worden uitgevoerd in het kader van de communautaire
onderzoeksprojecten, en het voordeel trekken van de lering die daaruit
kan worden getrokken in het innovatiebeleid.
Sommige van deze activiteiten worden uitgevoerd in samenhang met de
activiteiten van de Europese Investeringsbank (EIB) (met name door
middel van het Europees Investeringsfonds (EIF)) in het kader van het
initiatief „Innovatie 2000” en gecoördineerd met maatregelen die met
behulp van de structuurfondsen worden getroffen.2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 25
▼B
2.2. Menselijk potentieel en mobiliteit
Doelstelling
De activiteiten in dit kader hebben als doelstelling om de ontwikkeling te
ondersteunen van een overvloedig menselijk potentieel van wereldniveau
in alle regio's van de Gemeenschap, door de bevordering van de transna-
tionale mobiliteit voor opleidingsdoeleinden, deskundigheidsbevordering
en kennisoverdracht, met name tussen verschillende sectoren; ondersteu-
ning voor de ontwikkeling van wetenschappelijke topkwaliteit; steun om
Europa aantrekkelijker te maken voor wetenschappers uit derde landen. In
dit verband moet optimaal gebruik worden gemaakt van het potentieel dat
hiervoor in alle groepen van de bevolking aanwezig is, waarbij speciaal
gedacht wordt aan vrouwen en jongere onderzoekers, door middel van
de maatregelen die daarvoor het meest geschikt zijn, met inbegrip van
die welke genomen zijn om synergie te bewerkstelligen op het gebied
van het hoger onderwijs in Europa.
Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde
waarde
De bevordering van de transnationale mobiliteit is een eenvoudig,
bijzonder doelmatig en krachtig middel om de Europese topkwaliteit in
haar geheel te versterken en beter te verspreiden over de verschillende
regio's van de Europese Unie. Hierdoor worden namelijk mogelijkheden
gecreëerd om de kwaliteit van de opleiding van onderzoekers aanzienlijk
te verbeteren, en wordt het circuleren en het toepassen van kennis bevor-
derd, terwijl ook een bijdrage wordt geleverd aan de oprichting van
topcentra van wereldniveau en met een grote aantrekkingskracht in geheel
Europa. Uitgevoerd op een niveau waarbij voldoende kritische massa
ontstaat, zal een activiteit van de Europese Unie zowel op dit gebied als
op dat van het menselijk potentieel in het algemeen aanzienlijke effecten
hebben.
Er zal aandacht worden geschonken aan de deelname van vrouwen
binnen alle acties, en passende maatregelen om een beter evenwicht
tussen mannen en vrouwen in het onderzoek te bevorderen; de persoon-
lijke omstandigheden op het gebied van mobiliteit, met name wat betreft
gezin, loopbaanontwikkeling en talen; de ontwikkeling van onderzoeksac-
tiviteit in de minder ontwikkelde regio's van de Europese Unie en de
geassocieerde landen, en de noodzaak van een intensievere en doelmati-
gere samenwerking tussen onderzoeksdisciplines en tussen de
universitaire wereld en het bedrijfsleven, met inbegrip van het MKB.
In combinatie met de meest geschikte nationale en communautaire acties
zal aandacht worden geschonken aan het verstrekken van praktische hulp
aan buitenlandse onderzoekers bij aangelegenheden die verband houden
met hun mobiliteit (juridisch, administratief, gezin of cultureel).
Overwogen activiteiten
Deze activiteiten, die zullen worden uitgevoerd in het gehele veld van
wetenschap en technologie, zullen in het bijzonder de volgende vorm
hebben:
a) steunmaatregelen voor universiteiten, onderzoekscentra, bedrijven
waaronder met name MKB's, en netwerken, voor het ontvangen van
onderzoekers, waaronder de opleiding van niet-gepromoveerde onder-
zoekers, uit Europa en derde landen. Deze activiteiten kunnen de
oprichting van opleidingsnetwerken op langere termijn en de stimule-
ring van de mobiliteit tussen de verschillende sectoren omvatten;
b) individuele mobiliteitssteun voor Europese onderzoekers die naar een
ander Europees land of een derde land willen gaan, en voor toponder-
zoekers uit derde landen die naar Europa willen komen. Deze steun
moet een voldoende lange opleidingsperiode mogelijk maken en is
bestemd voor onderzoekers met ten minste vier jaar onderzoekerva-
ring, en is tevens gericht op de opleidingsbehoeften op het vlak van
onderzoeksbeheer;
c) financiële deelneming aan nationale of regionale ondersteuningspro-
gramma's voor de mobiliteit van onderzoekers, die ook openstaan
voor onderzoekers uit andere Europese landen;
d) steun voor de oprichting en ontwikkeling van Europese onderzoek-
steams die geacht worden het potentieel te hebben om topkwaliteit te
bereiken, met name voor geavanceerde of interdisciplinaire onder-
zoekswerkzaamheden, waar deze steun een meerwaarde kan
opleveren boven nationale maatregelen;
e) wetenschappelijke prijzen voor werkzaamheden van topkwaliteit door
een onderzoeker die financiële steun voor mobiliteit van de Europese
Unie heeft genoten.2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 26
▼B
Er zullen mechanismen worden ingesteld om het onderzoekers te verge-
makkelijken naar hun land of regio van oorsprong terug te keren, en daar
hun beroep weer op te nemen.
Er zal worden gestreefd naar een gelijke gendervertegenwoordiging bij de
overwogen activiteiten.
2.3. Onderzoeksinfrastructuur
DoelstellingDe werkzaamheden in dit kader strekken ertoe de totstandkoming te
bevorderen van een complex van onderzoeksinfrastructuren van het
hoogste niveau in Europa, en een optimaal gebruik daarvan op Europese
schaal te stimuleren.
Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde
waarde
De ontwikkeling van een Europese benadering op het gebied van de
onderzoeksinfrastructuur en de uitvoering van activiteiten op dit gebied
op het niveau van de Europese Unie, kunnen een belangrijke bijdrage
leveren aan de versterking van het Europese onderzoekspotentieel en de
benutting daarvan: door een ruimere toegang tot de bestaande onderzoek-
sinfrastructuren in de verschillende lidstaten te bevorderen en de
complementariteit van de bestaande installaties te versterken; door de
ontwikkeling of de totstandbrenging van infrastructuren te stimuleren,
met het oog op dienstverlening op Europees niveau en optimalisering
van de keuzes inzake de bouw van infrastructuur, zowel vanuit Europees
perspectief als vanuit het oogpunt van regionale en transregionale techno-
logische ontwikkeling.
Deze activiteiten zullen worden uitgevoerd op alle gebieden van weten-
schap en technologie, met inbegrip van de prioritaire thematische
gebieden.
Overwogen activiteiten:
a) transnationale toegang tot onderzoeksinfrastructuur;
b) de uitvoering, door infrastructuren of infrastructuurconsortia op Euro-
pees niveau, van geïntegreerde activiteiten die de levering van
diensten op Europese schaal mogelijk maken en die, naast de transna-
tionale toegang, ook betrekking kunnen hebben op de oprichting en
het functioneren van netwerken voor samenwerking en uitvoering van
gemeenschappelijke onderzoeksprojecten die ten doel hebben het pres-
tatieniveau van de betrokken infrastructuur te verbeteren;
c) een krachtige en snelle Europese communicatie-infrastructuur (even-
tueel gebaseerd op GRID-architectuur) die voortbouwt op de
resultaten van het Géant-project, en elektronische publicatiediensten;
d) de uitvoering van haalbaarheidsstudies en werk ter voorbereiding van
de opbouw van nieuwe infrastructuur op Europese schaal, rekening
houdend met de behoeften van alle potentiële gebruikers, en systema-
tisch onderzoek naar de mogelijkheden van bijdragen van bijvoorbeeld
de EIB of de structuurfondsen voor de financiering van deze infra-
structuur;
e) de optimalisering van de Europese infrastructuur door het verlenen
van beperkte ondersteuning bij de ontwikkeling van een beperkt aantal
projecten voor nieuwe infrastructuren in gevallen waarin daarvoor
goede redenen worden aangevoerd, indien deze ondersteuning een
kritisch katalysatoreffect kan hebben in termen van Europese toege-
voegde waarde. Deze steun kan een aanvulling zijn op een bijdrage
van de EIB of de structuurfondsen aan de financiering van deze infra-
structuur, waarbij terdege rekening zal worden gehouden met het
standpunt van de lidstaten.
2.4. Wetenschap en samenleving
Doelstelling
De doelstelling van de activiteiten in dit kader is, de ontwikkeling van
harmonieuze relaties tussen wetenschap en samenleving te stimuleren en
de zichtbaarheid van innovatie in Europa te bevorderen, en ertoe bij te
dragen dat wetenschappers kritisch denken en open staan voor de wensenvan de samenleving, door nieuwe verhoudingen tot stand te brengen en
een geïnformeerde dialoog op te zetten tussen onderzoekers, industriëlen,
politieke beslissers en burgers. De activiteiten in dit kader zijn beleidsge-
relateerde wetenschap- en samenlevingsinitiatieven, terwijl de
onderzoeksactiviteiten in het kader van de thematische prioriteiten, in2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 27
▼B
het bijzonder thematische prioriteit 7, in een ruimere zin onderzoek
betreffende burgers en governance bestrijken.
Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde
waarde
Vraagstukken op het gebied van wetenschap en samenleving moeten,
gezien hun sterke Europese dimensie, in belangrijke mate worden aange-
pakt op Europees niveau. Dit houdt verband met het feit dat de hiermee
samenhangende problemen zich vaak op Europese schaal voordoen (zoals
blijkt uit de problemen op het gebied van de voedselveiligheid); met het
belang om te kunnen profiteren van de ervaring en de kennis die in de
verschillende landen is opgedaan en die vaak een complementair karakter
heeft; en met de noodzaak om rekening te houden met de diverse visies
die hierover bestaan, en die een uiting zijn van de Europese culturele
diversiteit.
Overwogen activiteitenDe werkzaamheden op dit gebied, in het gehele veld van wetenschap en
technologie, zullen voornamelijk betrekking hebben op de volgende
thema's:
a) wetenschap en samenleving dichter bij elkaar brengen: wetenschap en
governance; wetenschappelijk advies; de samenleving betrekken bij de
wetenschap; het opstellen van prognoses;
b) verantwoord gebruik van de wetenschappelijke en technologische
vooruitgang, in harmonie met fundamentele ethische waarden: beoor-
deling, beheer en communicatie met betrekking tot onzekerheid en
risico's; deskundigheid; analyse en ondersteuning van beste praktijken
bij de toepassing van het voorzorgsbeginsel op verschillende gebieden
van beleidsontwikkeling; Europees referentiesysteem; onderzoek naar
ethische aspecten in relatie tot wetenschap, technologische ontwikke-
lingen en de toepassing daarvan;
c) versterking van de dialoog tussen wetenschap en samenleving: nieuwe
vormen van dialoog met participatie van de belanghebbenden; kennis
van wetenschap bij de burger; bewustmaking; stimuleren van de
belangstelling van jongeren voor wetenschappelijke carrières; initia-
tieven om te bevorderen dat vrouwen op alle niveaus een grotere rol
spelen in wetenschap en onderzoek.
Zij zullen de vorm hebben van ondersteunende activiteiten voor:
a) het vormen van netwerken en het tot stand brengen van structurele
verbanden tussen de betrokken instellingen en werkzaamheden op
nationaal, regionaal en Europees niveau, in het bijzonder met gebruik
van informatiemaatschappijtechnologieën;
b) uitwisseling van ervaringen en goede praktijken;
c) uitvoering van specifiek onderzoek;
d) bewustmakingsinitiatieven met een grote zichtbaarheid, zoals prijzen
en wedstrijden;
e) het opzetten van databases en informatiebanken, en de uitvoering van
studies, met name op statistisch en methodologisch gebied, over de
verschillende thema's.
III. VERSTERKING VAN DE GRONDSLAGEN VAN DE EUROPESE
ONDERZOEKSRUIMTE
Doelstelling
De activiteiten in deze rubriek hebben als doelstelling de coördinatie te
versterken en een coherente ontwikkeling te ondersteunen van beleid en activi-
teiten inzake onderzoek en stimulering van innovatie in Europa.
Motivering van de inspanning en Europese toegevoegde waarde
De totstandbrenging van de Europese onderzoeksruimte is eerst en vooral geba-
seerd op de verbetering van de samenhang en de coördinatie van de activiteiten
en het beleid inzake onderzoek en innovatie op nationaal, regionaal en Europees
niveau. De maatregelen van de Gemeenschap kunnen de inspanningen in die
richting helpen bevorderen, en op het gebied van informatie, kennis en analyse
de basis leggen die onontbeerlijk is om dit project tot een goed einde te brengen.2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 28
▼B
Overwogen activiteiten
A. Er zullen, op basis van een bottom-up-aanpak, coördinatieactiviteiten worden
uitgevoerd op alle gebieden van wetenschap en technologie, in sectoren
zoals:
a) gezondheid: de gezondheid van bepaalde doelgroepen in de bevolking;
ernstige ziekten en aandoeningen (bv. kanker, diabetes en met diabetes
verband houdende aandoeningen, degeneratieve ziekten van het zenuw-
stelsel, psychiatrische aandoeningen, hart- en vaatziekten, hepatitis,
allergieën, achteruitgang van het gezichtsvermogen), zeldzame ziekten;
alternatieve of niet-conventionele geneeswijzen; en ernstige ziekten die
samenhangen met armoede in ontwikkelingslanden; de betreffende activi-
teiten zullen worden uitgevoerd door middel van, bijvoorbeeld,
coördinatie van onderzoek en vergelijkende studies, ontwikkeling van
Europese databases en interdisciplinaire netwerken, uitwisseling van
klinische praktijken en coördinatie van klinische proeven;
b) biotechnologie: toepassingen die geen verband houden met gezondheid of
voedsel;
c) milieu: stedelijk milieu (inclusief duurzame stadsontwikkeling en cultu-
reel erfgoed); marien milieu en land-/bodembeheer, risico van
aardbevingen;
d) energie: krachtcentrales van een nieuwe generatie („near-zero-emission”),
opslag, transport en distributie van energie.
Deze activiteiten zullen de coördinatie van de onderzoeksactiviteiten in
Europa, zowel op nationaal als op Europees vlak versterken, en financiële
steun verlenen voor:
a) de wederzijdse openstelling van nationale en regionale programma's;
b) het netwerken van onderzoekswerkzaamheden die op nationaal en op
regionaal niveau worden uitgevoerd;
c) het beheer en de coördinatie van COST-activiteiten;
d) wetenschappelijke en technologische coördinatiewerkzaamheden die in
andere kaders voor Europese samenwerking worden uitgevoerd, met
name de werkzaamheden van de Europese Stichting voor Weten-
schappen;
e) samenwerking en gezamenlijke initiatieven van Europese gespeciali-
seerde organisaties voor Europese wetenschappelijke samenwerking,
zoals CERN, EMBL, ESO, ENO en ESA (1).
Deze activiteiten worden uitgevoerd tegen de algemene achtergrond van de
inspanningen die worden geleverd om het algehele functioneren van de
Europese wetenschappelijke en technologische samenwerking te optimali-
seren en de complementariteit van de verschillende onderdelen daarvan, die
ook COST en Eureka omvatten, te waarborgen.
B. Teneinde de samenhangende ontwikkeling van het onderzoek en innovatie-
beleid in Europa te ondersteunen:
a) analyses en studies, werkzaamheden op het gebied van wetenschappelijke
en technologische prognose, statistiek en indicatoren;
b) oprichting en steun voor het functioneren van gespecialiseerde werk-
groepen en fora voor overleg en politieke discussie;
c) steun voor benchmarking van het beleid inzake onderzoek en innovatie
op nationaal, regionaal en Europees niveau;
d) steun voor werkzaamheden om de wetenschappelijke en technologische
topkwaliteit in Europa in kaart te brengen;
e) steun voor de noodzakelijke werkzaamheden om de wettelijke en admini-
stratieve omgeving voor onderzoek en innovatie in Europa te verbeteren.2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 29
(1) CERN: Europese Organisatie voor Kernonderzoek; EMBL: Europees Laboratorium
voor Moleculaire Biologie; ESO: Europees observatorium voor het zuidelijk halfrond;
ENO: Europese Noordelijke Sterrenwacht, ESA: Europees Ruimte-Agentschap.
▼M1
BIJLAGE II
MAXIMUMTOTAALBEDRAG, DEELBEDRAGEN EN INDICATIEVE
VERDELING
Het maximumtotaalbedrag en de indicatieve deelbedragen voor de verschillende
activiteiten, zoals genoemd in artikel 164 van het Verdrag, zijn:
(in miljoen EUR)
Eerste activiteit (1) 15 174
Tweede activiteit (2) 658
Derde activiteit (3) 319
Vierde activiteit (4) 1 732
Maximumtotaalbedrag 17 883
(1) Betreft de activiteiten uit hoofde van „Bundeling en integratie van het onderzoek van
de Europese Gemeenschap”, met uitzondering van de activiteiten voor internationale
samenwerking, de activiteiten op het gebied van onderzoeksinfrastructuur en die met
betrekking tot het thema „Wetenschap en samenleving” die worden uitgevoerd in hetkader van de hoofdlijn „Structureren van de Europese onderzoeksruimte”, en van deactiviteiten in het kader van „Versterking van de grondslagen van de Europese onder-zoeksruimte”.
(
2) Betreft de internationale samenwerkingsactiviteiten uit hoofde van „Bundeling en inte-
gratie van het onderzoek van de Europese Gemeenschap”, van de thematischeprioritaire gebieden en in het kader van de rubriek „Specifieke activiteiten die eenbreder onderzoeksgebied beslaan”.
(
3) Betreft de specifieke activiteiten met betrekking tot het thema „Onderzoek en inno-
vatie” die worden uitgevoerd uit hoofde van „Structureren van de Europese
onderzoeksruimte”, naast innovatieactiviteiten die plaatsvinden in het kader van de acti-viteiten uit hoofde van „Bundeling en integratie van het onderzoek in de EuropeseGemeenschap”.
(
4) Betreft de activiteiten met betrekking tot het menselijk potentieel en steun aan de mobi-
liteit uit hoofde van „Structureren van de Europese onderzoeksruimte”.2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 30
▼M1
Deze activiteiten worden uitgevoerd onder de volgende rubrieken (de indicatieve financiële verdeling
is aangegeven):
(in miljoen EUR)
1. Bundeling en integratie van het onderzoek van de
Europese Gemeenschap14 682
Thematische prioriteiten (1) 12 438
Biowetenschappen, genomica en biotechnologie
voor de gezondheid (2)2 514
— Geavanceerde genomica en de toepassing
daarvan voor de gezondheid1 209
— Bestrijding van belangrijke ziekten 1 305
Technologieën voor de informatiemaatschappij (3) 3 984
Nanotechnologieën en nanowetenschappen, kennis-
intensieve multifunctionele materialen en nieuwe
productieprocédés en -apparatuur1 429
Lucht- en ruimtevaart 1 182
Voedselkwaliteit en -veiligheid 753
Duurzame ontwikkeling, veranderingen in het aard-
systeem en ecosystemen2 329
— Duurzame energiesystemen 890
— Duurzaam vervoer over land 670
— Wereldwijde veranderingen alsmede ecosys-
temen769
Burgers en bestuur in de kennismaatschappij 247
Specifieke activiteiten die een breder onderzoeksgebied
beslaan1 409
Beleidsondersteuning en anticiperen op weten-
schappelijke en technologische behoeften590
Horizontale onderzoeksactiviteiten waarbij het
MKB betrokken is473
Specifieke maatregelen ter ondersteuning van inter-
nationale samenwerking (4)346
Niet-nucleaire activiteiten van het Gemeenschappelijk
Centrum voor onderzoek835
2. Structureren van de Europese onderzoeksruimte 2 854
Onderzoek en innovatie 319
Menselijk potentieel 1 732
Onderzoeksinfrastructuur (5) 715
Wetenschap en samenleving 88
3. Versterking van de grondslagen van de Europese
onderzoeksruimte347
Steun voor de coördinatie van de activiteiten 292
Steun voor een samenhangende ontwikkeling van
het beleid55
Totaal 17 883
(1) Waarvan ten minste 15 % voor het MKB.
(2) Met inbegrip van maximaal 475 miljoen EUR voor kankeronderzoek.
(3) Met inbegrip van maximaal 110 miljoen EUR voor de verdere ontwikkeling van Géant en GRID.
(4) Met dit bedrag van 346 miljoen EUR worden specifieke maatregelen gefinancierd ter ondersteuning van inter-
nationale samenwerking met ontwikkelingslanden, Middellandse-Zeelanden met inbegrip van de westelijkeBalkan, en Rusland en de nieuwe onafhankelijke staten. Nog eens 312 miljoen EUR is bestemd voor de finan-ciering van de deelneming van organisaties van derde landen aan de „Thematische prioriteiten” en de
„Specifieke activiteiten die een breder onderzoeksgebied beslaan”, waarmee het totaalbedrag voor internationale
samenwerking op 658 miljoen EUR komt. Aanvullende middelen zullen beschikbaar zijn onder deel 2.2„Menselijk potentieel en mobiliteit” voor de financiering van onderzoeksopleiding voor onderzoekers van derdelanden in Europa.
(
5) Met inbegrip van maximaal 218 miljoen EUR voor de verdere ontwikkeling van Géant en GRID.2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 31
▼B
BIJLAGE III
INSTRUMENTEN EN NADERE VOORWAARDEN VOOR DE FINAN-
CIËLE DEELNEMING VAN DE GEMEENSCHAP
De Gemeenschap draagt uit hoofde van de specifieke programma's, en met
inachtneming van de voorwaarden voor deelneming, financieel bij aan activi-
teiten voor onderzoek en technologische ontwikkeling, met inbegrip van
demonstratie, van het programma.
Deze activiteiten, waarin innovatiebevorderende maatregelen zullen worden
opgenomen, worden uitgevoerd door gebruik te maken van een reeks instru-
menten, de hieronder beschreven zogenoemde „OTO-werkzaamheden onder
contract”, waaraan de Gemeenschap financieel zal bijdragen. Tevens zal de
Gemeenschap activiteiten ontplooien die door het GCO worden geïmplemen-
teerd, „eigen werkzaamheden” genoemd.
1. INSTRUMENTEN
Inleiding
Een instrument ter uitvoering van een werkzaamheid moet in verhouding
staan tot de reikwijdte en de doelstellingen van de betrokken onderzoeksac-
tiviteit en zal, in voorkomend geval, de opvattingen van de
onderzoeksgemeenschap in acht nemen. Zo kan de omvang van een werk-
zaamheid variëren naar gelang van de thema's en onderwerpen waarop zij
betrekking heeft, afhankelijk van de kritische massa van deskundigheid die
nodig is om een Europese toegevoegde waarde te verkrijgen en de
verwachte resultaten te boeken. In sommige gevallen kan dit worden
bereikt door werkzaamheden die op verschillende aspecten van eenzelfde
doelstelling zijn gericht, te bundelen.
Bij alle instrumenten dienen, in voorkomend geval, universiteiten of hoge-
ronderwijsinstellingen van vergelijkbaar niveau, onderzoeksorganisaties of
bedrijven, inclusief het MKB, te worden ingeschakeld. Het kan gaan om
activiteiten die verband houden met de verspreiding, overdracht en benut-
ting van kennis, maar ook om een analyse of een evaluatie van de
economische en sociale impact van de betrokken technologieën en van de
factoren die betrokken zijn bij de geslaagde uitvoering daarvan.
Als algemene stelregel zal de keuze van de werkzaamheden gebaseerd zijn
op open uitnodigingen tot het indienen van voorstellen en onafhankelijke
beoordeling door vakgenoten, behoudens in naar behoren gemotiveerde
gevallen. Alle onderzoeksactiviteiten zullen regelmatig worden getoetst,
waarbij met name het niveau van de onderzoeksexpertise wordt geverifi-
eerd. De deelneming van het MKB, met inbegrip van
samenwerkingsverbanden binnen het MKB, en kleinere eenheden zal
worden aangemoedigd.
In verband met onderzoek in de prioritaire themagebieden (in hoofdlijn I,
zoals vastgesteld in bijlage I) zij het volgende opgemerkt:
— het belang van de nieuwe instrumenten (geïntegreerde projecten en
topnetwerken) wordt erkend als een algemeen prioritair middel om de
doelstellingen kritische massa, vereenvoudigd beheer en Europese
toegevoegde waarde, waaraan wordt bijgedragen door communautair
onderzoek in aansluiting op wat reeds op nationaal niveau wordt onder-
nomen, en integratie van de onderzoekscapaciteiten te bereiken. De
omvang van een project kan evenwel geen criterium voor uitsluiting
zijn en er wordt voor gezorgd dat het MKB en andere kleine eenheden
toegang tot de nieuwe instrumenten krijgen;
— de nieuwe instrumenten zullen vanaf het begin van het zesde
programma in ieder thema worden aangewend, waar zulks passend
wordt geacht als prioritair middel, terwijl gebruik kan worden gemaakt
van gerichte specifieke projecten en coördinatieacties;
— in 2004 zullen onafhankelijke deskundigen de doeltreffendheid van
ieder van deze drie soorten instrumenten bij de uitvoering van het zesde
programma evalueren.
Onderzoeksactiviteiten op gebieden waarop „Specifieke activiteiten die een
ruimer onderzoeksgebied beslaan” (in hoofdlijn I) plaatsvinden, nemen de
vorm aan van gerichte specifieke onderzoeksprojecten en projecten voor
specifiek onderzoek ten behoeve van het MKB. In bepaalde naar behoren
gemotiveerde gevallen, wanneer de betrokken doelstellingen op die wijze
beter kunnen worden bereikt, kunnen echter topnetwerken en geïntegreerde
projecten worden gebruikt.2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 32
▼B
Activiteiten in het kader van hoofdlijn II (Structureren van de Europese
onderzoeksruimte) en hoofdlijn III (Versterking van de grondslagen van
de Europese onderzoekruimte) nemen de vorm aan van gerichte specifieke
projecten op het gebied van onderzoek of innovatie, geïntegreerde infra-
structuurinitiatieven en activiteiten ter versterking van menselijk potentieel
en mobiliteit.
Daarnaast kunnen in het gehele kaderprogramma specifieke ondersteu-
ningsactiviteiten en coördinatieactiviteiten worden uitgevoerd en kan de
Gemeenschap deelnemen aan programma's die op grond van artikel 169
van het Verdrag door verscheidene lidstaten worden opgezet.
1.1. Topnetwerken
Topnetwerken beogen de versterking en de ontwikkeling van de weten-
schappelijke en technologische topkwaliteit van de Gemeenschap door
Europese integratie van bestaande of opkomende onderzoekscapaciteiten,
zowel op nationaal als op regionaal vlak. Elk netwerk heeft tot doel de
kennis op een bepaald gebied te bevorderen door op dat gebied een kriti-
sche massa aan deskundigheid te verzamelen. De topnetwerken zullen de
samenwerking tussen topcapaciteit in universiteiten, onderzoekcentra, het
bedrijfsleven (met inbegrip van het MKB) en wetenschaps- en technologie-
organisaties bevorderen. De betrokken activiteiten zijn over het algemeen
gericht op langetermijn- en multidisciplinaire doelstellingen en niet zozeer
op vooraf bepaalde, precieze resultaten in termen van producten, procédés
of diensten.
Een topnetwerk wordt geschapen door middel van een gemeenschappelijk
activiteitenprogramma waarin een deel of, in voorkomend geval, het geheel
van de capaciteiten en activiteiten van de deelnemers op het betrokken
gebied wordt geïntegreerd om te komen tot een kritische massa van
deskundigheid en een Europese toegevoegde waarde. Een gemeenschappe-
lijk activiteitenprogramma zou een onafhankelijk virtueel topcentrum
kunnen creëren, dat de benodigde middelen zou kunnen ontwikkelen voor
een permanente integratie van de onderzoekscapaciteiten.
Een gemeenschappelijk activiteitenprogramma omvat noodzakelijkerwijs
integratieactiviteiten alsook activiteiten voor de verspreiding van topkwali-
teit en de verspreiding van de resultaten buiten het netwerk.
Onder de voorwaarden die in de specifieke programma's en in de voor-
waarden voor deelneming moeten worden gespecificeerd, zullen de
topnetwerken over een hoog niveau van beheersautonomie beschikken die,
in voorkomend geval, ook de mogelijkheid behelst om de samenstelling
van het netwerk en de inhoud van het gemeenschappelijke activiteitenpro-
gramma aan te passen.
1.2. Geïntegreerde projecten
Het doel van geïntegreerde projecten is het concurrentievermogen van de
Gemeenschap nog meer elan te geven of belangrijke problemen in de
samenleving te helpen oplossen door het mobiliseren van een kritische
massa aan middelen en competenties op het gebied van onderzoek en tech-nologische ontwikkeling. Voor elk geïntegreerd project worden
welomschreven wetenschappelijke en technologische doelstellingen vastge-
steld, en elk project wordt uitgevoerd met het doel specifieke resultaten te
verkrijgen die toepasbaar zijn in termen van bijvoorbeeld producten,
procédés of diensten. Onder deze doelstellingen kan langeretermijn- of
riskant onderzoek vallen.
Geïntegreerde projecten nemen in beginsel de vorm aan van een samenhan-
gend geheel van componenten, met een omvang en structuur die kunnen
variëren naar gelang van de uit te voeren taken, die elk betrekking hebben
op de verschillende delen van het onderzoek die nodig zijn voor het
bereiken van de gemeenschappelijke algemene doelstellingen, tot een cohe-
rent geheel worden geïntegreerd en nauw gecoördineerd ten uitvoer worden
gelegd.
De activiteiten in het kader van een geïntegreerd project moeten activiteiten
omvatten voor onderzoek en, in voorkomend geval, technologische ontwik-
keling en/of demonstratieactiviteiten, activiteiten voor het beheer en het
gebruik van kennis ter bevordering van innovatie, en alle andere soorten
activiteiten die rechtstreeks verband houden met de doelstellingen van het
geïntegreerde project.
Onder de voorwaarden die in de specifieke programma's en in de voor-
waarden voor deelneming moeten worden gespecificeerd, zullen de
geïntegreerde projecten over een hoog niveau van beheersautonomie
beschikken die, in voorkomend geval, ook de mogelijkheid behelst om het
partnerschap en de projectinhoud aan te passen. De geïntegreerde projecten2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 33
▼B
zullen worden uitgevoerd op basis van globale financieringsplannen, waar-
voor bij voorkeur in belangrijke mate openbare en particuliere middelen
beschikbaar worden gesteld, met inbegrip van stelsels voor financiering of
samenwerking zoals Eureka, EIB en EIF.
1.3. Gerichte specifieke projecten op het gebied van onderzoek of innovatie
Gerichte specifieke projecten op het gebied van onderzoek beogen verbete-
ring van het Europese concurrentievermogen. Ze dienen nauwkeurig gericht
te zijn en kunnen een van de twee volgende vormen aannemen of deze
twee vormen combineren:
a) projecten voor onderzoek en technologische ontwikkeling, gericht op de
verwerving van nieuwe kennis, ofwel om nieuwe producten, procédés of
diensten sterk te verbeteren of te ontwikkelen, ofwel om in andere
behoeften van de maatschappij en het communautaire beleid te voor-
zien;
b) demonstratieprojecten, gericht op het aantonen van de uitvoerbaarheid
van nieuwe technologieën die een potentieel economisch voordeel
bieden, maar niet onmiddellijk commercialiseerbaar zijn.
Gerichte specifieke projecten op het gebied van innovatie beogen op Euro-
pese schaal nieuwe concepten en methoden op het gebied van innovatie te
beproeven, te valideren en te verspreiden.
1.4. Projecten voor specifiek onderzoek ten behoeve van het MKB
Projecten voor specifiek onderzoek ten behoeve van het MKB kunnen één
van de volgende vormen aannemen:
a) projecten voor coöperatief onderzoek ten behoeve van het MKB
aangaande thema's van gemeenschappelijk belang;
b) projecten voor collectief onderzoek ten behoeve van verenigingen van
bedrijven of industriële groeperingen die gehele industriële sectorenomvatten en waarin het MKB prominent aanwezig is.
1.5. Activiteiten inzake menselijk potentieel en mobiliteit
Activiteiten ter versterking en ontwikkeling van menselijk potentieel en
mobiliteit worden uitgevoerd met het oog op opleiding, competentieontwik-
keling of kennisoverdracht. Zij bestaan uit ondersteuning van activiteiten
die uitgevoerd worden door natuurlijke personen, gaststructuren, waaronder
begrepen inclusief opleidingsnetwerken, alsook door Europese onderzoek-
teams worden uitgevoerd.
1.6. Coördinatieactiviteiten
Coördinatieactiviteiten beogen gecoördineerde initiatieven van verschil-
lende onderzoeks- en innovatieactoren te stimuleren en te ondersteunen en
daarmee de integratie te versterken. Zij omvatten een geheel van activi-
teiten zoals de organisatie van lezingen en van conferenties,
vergaderingen, de uitvoering van studies, personeelsuitwisselingen, de
uitwisseling en verspreiding van goede praktijken, het opzetten van infor-
matiesystemen en deskundigengroepen, en kunnen, zo nodig ondersteuning
bij de omschrijving, de organisatie en het beheer van gezamenlijke of
gemeenschappelijke initiatieven omvatten.
1.7. Specifieke-ondersteuningsactiviteiten
Specifieke-ondersteuningsactiviteiten vormen een aanvulling op de uitvoe-
ring van het programma en kunnen worden gebruikt voor het voorbereiden
van toekomstige activiteiten van het communautaire beleid inzake onder-
zoek en technologische ontwikkeling, met inbegrip van toezicht- en
beoordelingsactiviteiten. Het gaat hier met name om lezingen, studiebijeen-
komsten, studies en analyses, prijzen en wetenschappelijke wedstrijden op
hoog niveau, werkgroepen en deskundigengroepen, operationele ondersteu-
ning en verspreidings-, informatie- en communicatieactiviteiten; naar
gelang van het geval zijn combinaties mogelijk. Ook activiteiten ter onder-
steuning van onderzoeksinfrastructuur in verband met bijvoorbeeld
transnationale toegang of voorbereidende technische werkzaamheden
(waaronder haalbaarheidsstudies) en de ontwikkeling van nieuwe infrastruc-
tuur vallen hieronder.
Ook zullen specifieke ondersteuningsacties worden uitgevoerd met het oog
op het stimuleren, aanmoedigen en vergemakkelijken van de deelneming
van het MKB, kleine onderzoekteams, nieuw ontwikkelde en afgelegen
onderzoekcentra, alsmede de desbetreffende organisaties uit de kandidaat-
landen bij de activiteiten van de prioritaire thematische gebieden, met2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 34
▼B
name via de topnetwerken en de geïntegreerde projecten. De tenuitvoerleg-
ging van deze acties zal afhangen van de specifieke informatie- en
ondersteuningsstructuren, met inbegrip van het netwerk van nationale
contactpunten, die door de lidstaten en de geassocieerde landen op plaatse-
lijk, regionaal en nationaal niveau in het leven worden geroepen en
waarmee wordt beoogd te zorgen voor een soepele overgang van het vijfde
naar het zesde kaderprogramma.
1.8. Geïntegreerde infrastructuurinitiatieven
Geïntegreerde infrastructuurinitiatieven combineren binnen één activiteit
verschillende activiteiten die essentieel zijn voor de versterking en de
ontwikkeling van onderzoeksinfrastructuren, teneinde op Europese schaal
diensten te verlenen. Hiertoe combineren zij netwerkactiviteiten met een
ondersteuningsactiviteit (bv. met betrekking tot transnationale toegang) of
onderzoeksactiviteiten die nodig zijn ter verbetering van de prestaties van
infrastructuren; de financiering van investeringen voor nieuwe infrastruc-
turen, die uitsluitend als specifieke ondersteuningsactiviteiten kunnen
worden gefinancierd, valt hier evenwel buiten. Verspreiding van kennis bij
potentiële gebruikers, waaronder de industrie, en met name het MKB,
maakt deel uit van deze initiatieven.
1.9. Deelneming van de Gemeenschap aan door verscheidene lidstaten
opgezette nationale programma's (artikel 169)
Overeenkomstig artikel 169 van het Verdrag heeft dit instrument betrekking
op duidelijk omschreven programma's die worden uitgevoerd door rege-
ringen, nationale of regionale autoriteiten of onderzoeksorganisaties, en
kan het in alle activiteiten van het programma worden gebruikt (1). Voor
de gezamenlijke uitvoering van deze programma's moet gebruik worden
gemaakt van een specifieke uitvoeringsstructuur. Deze kan worden
gecreëerd via geharmoniseerde werkprogramma's en met behulp van
gemeenschappelijke, gezamenlijke of gecoördineerde uitnodigingen tot het
indienen van voorstellen.
2. NADERE VOORWAARDEN VOOR DE FINANCIËLE DEELNEMING
VAN DE GEMEENSCHAP (2)
De Gemeenschap implementeert de financiële instrumenten, met inachtne-
ming van de communautaire kaderregeling inzake staatssteun voor
onderzoek en ontwikkeling, alsmede de internationale regels op dit gebied,
meer in het bijzonder de WTO-overeenkomst inzake subsidies en compen-
serende maatregelen. Conform dit internationale kader moet de
mogelijkheid bestaan de omvang en de vorm van de financiële deelneming
uit hoofde van het kaderprogramma van geval tot geval bij te stellen, met
name wanneer voorzien is in steun uit andere openbare en particuliere
financieringsbronnen, met inbegrip van andere communautaire financie-
ringsbronnen zoals de EIB en het EIF.
Bij deelname van organisaties uit regio's met een ontwikkelingsachterstand
bestaat de mogelijkheid dat, wanneer een project het voor medefinanciering
toegestane maximumbedrag uit hoofde van het kaderprogramma dan wel
een algemene subsidie ontvangt, een aanvullende bijdrage uit de Structuur-
fondsen wordt toegekend overeenkomstig de bepalingen van Verordening
(EG) nr. 1260/1999 van de Raad van 21 juni 1999 houdende algemene
bepalingen betreffende de Structuurfondsen (3).
Bij deelname van entiteiten uit kandidaat-lidstaten kan onder soortgelijke
voorwaarden een bijdrage worden verleend als aanvulling op de financiële
instrumenten in het kader van de pretoetreding.
Bij deelname van organisaties uit landen uit het Middellandse-Zeegebied of
ontwikkelingslanden kan een bijdrage van het MEDA-programma en van2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 35
(1) Er zij op gewezen dat de overeenkomstig artikel 169 van het Verdrag gezamenlijk
uitgevoerde nationale programma's door het Europees Parlement en de Raad wordenvastgesteld volgens de procedure van artikel 251 van het Verdrag.
(
2) Er zij op gewezen dat de regels inzake de deelneming van ondernemingen, onderzoek-
centra en universiteiten en de regels inzake de verspreiding van de onderzoekresultatenter uitvoering van het kaderprogramma van de Europese Gemeenschap 2002-2006 over-eenkomstig artikel 167 van het Verdrag zullen worden vastgesteld bij een besluit datdoor het Europees Parlement en de Raad volgens de procedure van artikel 251 van
het Verdrag wordt genomen. Deze regels zullen onder andere betrekking hebben op
het minimumaantal deelnemers, de deelneming van instanties uit kandidaat-landen enderde landen, de criteria voor de beoordeling en selectie van O & TO-acties, het beheervan de O & TO-acties, aansprakelijkheidsvraagstukken en intellectuele-eigendoms-rechten.
(
3) PB L 161 van 26.6.1999, blz. 1.
▼B
de financiële instrumenten van de Gemeenschap voor ontwikkelingshulp
worden overwogen.
De financiële deelneming van de Gemeenschap zal worden verleend met
inachtneming van het medefinancieringsbeginsel, met uitzondering van
financieringen voor studies, conferenties en aanbestedingen.
Uitgezonderd in naar behoren verantwoorde gevallen, wordt over de finan-
ciële deelneming van de Gemeenschap een besluit genomen naar aanleiding
van openbare procedures voor uitnodigingen tot het indienen van voor-
stellen of aanbestedingen. De keuze van de projecten zal zijn gebaseerd
op onafhankelijke beoordeling door vakgenoten.
De Commissie voert de onderzoeksactiviteiten op zodanige wijze uit dat de
financiële belangen van de Gemeenschap worden beschermd door doelma-
tige controles en, bij gebleken onregelmatigheden, afschrikkende en
evenredige sancties.
In de besluiten tot vaststelling van de specifieke programma's waarbij dit
programma wordt uitgevoerd, kan niet worden afgeweken van de regels
die in onderstaande tabel zijn opgenomen.2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 36
▼B
OTO-activiteiten en financiële bijdrage van de Gemeenschap per type instrument
Type instrument (1) OTO-activiteitenBijdrage van de Gemeen-
schap (*) (1)
Topnetwerken — Prioritaire thematische
gebieden
— Beleidsondersteuning en
anticiperen op weten-
schappelijke en technische
behoeftenIntegratiesubsidie: maximaal
25 % van de waarde van de
capaciteiten en middelen die de
deelnemers voorstellen te inte-
greren, als vast bedrag ter
ondersteuning van het gemeen-
schappelijke activiteitenpro-
gramma (2)
Geïntegreerde projecten — Prioritaire thematische
gebieden
— Beleidsondersteuning en
vooruitlopen op weten-
schappelijke en technische
behoeftenBudgetsubsidie:
— 50 % voor onderzoek
— 35 % voor demonstratie
— 100 % voor bepaalde andere
activiteiten, zoals opleiding
van onderzoekers en
consortiumbeheer (3)(4)
Gerichte specifieke projecten op
het gebied van onderzoek of
innovatie— Prioritaire thematische
gebieden
— Beleidsondersteuning en
anticiperen op weten-
schappelijke en technische
behoeften
— Specifieke activiteiten ter
ondersteuning van de
internationale samenwer-
king
— Stimulering van de inter-
actie tussen onderzoek en
innovatie
— Ontwikkeling van harmo-
nische relaties tussen
wetenschap en maat-
schappijBudgetsubsidie: maximaal 50 %
van het budget (3)(4)
Deelneming aan door verschil-
lende lidstaten uitgevoerde
nationale programma's (artikel
169)— Alle activiteiten van het
zesde kaderprogrammaNog vast te stellen in toekom-
stige besluiten die genomen
worden met artikel 169 als
rechtsgrondslag
Specifieke onderzoeksprojecten
voor het MKB— Specifieke onderzoeksac-
tiviteiten voor het MKBBudgetsubsidie: maximaal 50 %
van het budget (3)(4)
Activiteiten ter versterking en
ontwikkeling van menselijk
potentieel en mobiliteit— Ontwikkeling van het
menselijk potentieel en
versterking van de mobi-
liteitBudgetsubsidie: maximaal
100 % van het budget (3), in
voorkomend geval als forfaitair
bedrag
Coördinatieactiviteiten — Alle activiteiten van het
zesde kaderprogrammaBudgetsubsidie: maximaal
100 % van het budget (3)
Specifieke ondersteuningsactivi-
teiten— Alle activiteiten van het
zesde kaderprogrammaBudgetsubsidie: maximaal
100 % van het budget (3)(6), in
voorkomend geval als forfaitair
bedrag
Geïntegreerde infrastructuurini-
tiatieven— Ondersteuning van onder-
zoeksinfrastructurenBudgetsubsidie: afhankelijk van
de aard van de activiteiten, van
maximaal 50 tot 100 % van het
budget (3)(4)(5)2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 37
▼B
Type instrument (1) OTO-activiteitenBijdrage van de Gemeen-
schap (*) (1)
Eigen werkzaamheden — Niet-nucleaire werkzaam-
heden van het Gemeen-
schappelijk Centrum voor
Onderzoek100 % (7)
(*) In deze kolom wordt onder budget verstaan, een financieel plan waarin alle voor de uitvoering van de activiteit
benodigde middelen en uitgaven worden geraamd.
(1) Als algemeen beginsel geldt dat de financiële bijdrage van de Gemeenschap niet 100 % van de uitgaven van een
werkzaamheid onder contract kan dekken, uitgezonderd voorstellen met een aankoopprijs die beantwoordt aande voorwaarden van de procedures van openbare aanbesteding, of wanneer deze de vorm aanneemt van een doorde Commissie vooraf bepaald forfaitair bedrag.
De financiële bijdrage van de Gemeenschap kan maximaal 100 % van de uitgaven van een werkzaamheid onder
contract dekken, indien deze een aanvulling vormen op de kosten die anders door de deelnemers zelf gedragenzouden worden. Ook in het specifieke geval van coördinatieactiviteiten dekt zij maximaal 100 % van het budget
dat nodig is voor de coördinatie van activiteiten waarvan de financiering door de deelnemers zelf wordt
verzorgd.
(
2) Dit percentage varieert per gebied.
(3) Onverminderd specifieke voorwaarden wordt van bepaalde juridische entiteiten, met name openbare entiteiten,
maximaal 100 % van de marginale/bijkomende kosten gefinancierd.
(4) De steunverleningspercentages kunnen worden aangepast overeenkomstig de communautaire kaderregeling
inzake staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling al naar gelang het gaat om onderzoeksactiviteiten (maximaal50 %) dan wel demonstratieactiviteiten (maximaal 35 %), of afhankelijk van andere ten uitvoer gelegde activi-
teiten zoals opleiding van onderzoekers (maximaal 100 %) of beheer van het consortium (maximaal 100 %).
(
5) Activiteiten van een geïntegreerd infrastructuurinitiatief moeten verplicht een netwerkactiviteit omvatten (coördi-
natieactiviteit: maximaal 100 % van het budget) en minstens een van deze andere activiteiten:onderzoeksactiviteiten (maximaal 50 % van het budget) of activiteiten voor specifieke diensten (specifiekeondersteuningsactie, bv. transnationale toegang tot onderzoeksinfrastructuren: maximaal 100 % van het budget).
(
6) Voor activiteiten ter ondersteuning van onderzoeksinfrastructuren betreffende voorbereidende technische werk-
zaamheden (inclusief uitvoerbaarheidsstudies) en de ontwikkeling van nieuwe infrastructuren is de deelnemingvan het zesde kaderprogramma beperkt tot 50 %, respectievelijk 10 % van het budget.
(
7) Daarnaast zal het GCO het recht hebben om onder dezelfde voorwaarden als in de lidstaten gevestigde entiteiten
deel te nemen aan werkzaamheden onder contract.2002D1513 — NL — 30.04.2004 — 001.001 — 38