5.19. De financiële transacties worden ingedeeld in categorieën, die zijn onderverdeeld in subcategorieën, waarvan er sommige nog verder in subposten worden onderverdeeld. De indeling van de transacties in vorderingen en schulden komt overeen met die van de balansposities van vorderingen en schulden (zie de punten 5.06—5.08). Daarom worden de definities van categorieën, subcategorieën en subposten en de toelichting erop slechts eenmaal in het ESR gegeven, namelijk in het onderhavige gedeelte van dit hoofdstuk. In het hoofdstuk over de balansen worden de definities noch de toelichtingen erop herhaald. Bijlage 7.1 van dat hoofdstuk geeft evenwel een overzicht van alle activa en passiva die in het systeem zijn gedefinieerd. 5.20. De indeling van de financiële transacties en van de vorderingen en schulden is voornamelijk gebaseerd op de mate van liquiditeit en de juridische kenmerken van de vorderingen. De classificatie bevat geen functioneel afgebakende categorieën met uitzondering van de pro-memorie-post voor directe buitenlandse investeringen. De definities van de categorieën, subcategorieën en subposten staan over het algemeen los van de classificatie van de institutionele eenheden. Naargelang de behoefte kan de classificatie van vorderingen en schulden nader worden uitgesplitst door de indeling te kruisen met de classificatie van de institutionele eenheden. De categorie onderlinge depositoverhoudingen van monetaire financiële instellingen zou daarvan een voorbeeld kunnen zijn. De mate waarin vorderingen en schulden worden gedetailleerd hangt af van de institutionele sector die wordt geanalyseerd.



Tabel 5.1 — Classificatie van de financiële transacties Classificatie van de financiële transacties Code Monetair goud en bijzondere trekkingsrechten (SDR's) F.1 Monetair goud F.11 Bijzondere trekkingsrechten (SDR's) F.12 Chartaal geld en deposito's F.2 Chartaal geld F.21 Girale deposito's F.22 Overige deposito's en spaartegoeden F.29 Effecten m.u.v. aandelen F.3 Effecten m.u.v. aandelen (exclusief financiële derivaten) F.33 Kortlopende effecten F.331 Langlopende effecten F.332 Financiële derivaten F.34 Leningen F.4 Kortlopende leningen F.41 Langlopende leningen F.42 Aandelen en overige deelnemingen F.5 Aandelen en overige deelnemingen (exclusief participaties in beleggingsinstellingen) F.51 Beursgenoteerde aandelen F.511 Niet-beursgenoteerde aandelen F.512 Overige deelnemingen F.513 Participaties in beleggingsinstellingen F.52 Verzekeringstechnische voorzieningen F.6 Voorzieningen pensioen- en levensverzekering F.61 Voorzieningen levensverzekering F.611 Voorzieningen pensioenverzekering F.612 Vooruitbetaalde premies en voorzieningen voor openstaande aanspraken F.62 Handelskredieten en transitorische posten F.7 Handelskredieten F.71 Transitorische posten F.79 Pro-memorie-post: Directe buitenlandse investeringen F.m 5.21. Voor een analyse van het transmissiemechanisme van het monetair beleid kan het noodzakelijk zijn om monetaire aggregaten in de balansen en de financiële rekeningen van de sectoren en het buitenland vast te stellen. De definities van de gehanteerde monetaire aggregaten lopen echter van land tot land uiteen en veranderen ook in de loop der tijd. Bovendien zijn zij opgebouwd uit onderdelen, waarvan de afbakening niet altijd overeenkomt met die van de categorieën, subcategorieën of subposten van de vorderingen en schulden zoals deze in het systeem zijn gedefinieerd. Daarbij komt nog dat de definiëring van de geldscheppende, geldbezittende en geldneutrale sectoren afhankelijk is van de definitie van het betrokken monetaire aggregaat. Er worden daarom geen monetaire aggregaten in het systeem gedefinieerd. In bijlage 5.1 van dit hoofdstuk is echter een methode opgenomen waarmee ieder monetair aggregaat in de balansen en financiële rekeningen kan worden getoond. 5.22. Innovaties op de financiële markten hebben het onderscheid tussen korte en lange vorderingen en schulden minder zinvol gemaakt. Bij een analyse van bij voorbeeld rentetarieven en rendementen op activa kan een onderverdeling naar looptijden echter wel noodzakelijk zijn. Daarom wordt het onderscheid naar looptijd, indien zulks relevant is, als een secundair indelingscriterium beschouwd.



Definitie: Kortlopende vorderingen (schulden) zijn vorderingen (schulden) met een oorspronkelijke looptijd van gewoonlijk maximaal één jaar en in uitzonderlijke gevallen maximaal twee jaar (1). Langlopende vorderingen (schulden) zijn vorderingen (schulden) met een oorspronkelijke looptijd van gewoonlijk meer dan een jaar en in uitzonderlijke gevallen minimaal meer dan twee jaar. (1) In bepaalde gevallen worden door de overheidssector uitgegeven effecten, m.u.v. aandelen, met een looptijd van ten hoogste vijf jaar, beschouwd als kortlopend. 5.23. Veel categorieën, subcategorieën en subposten van de vorderingen en schulden kunnen worden onderverdeeld naar de valuta waarin zij luiden.



Definitie: Vorderingen (schulden) in nationale valuta zijn vorderingen (schulden) die luiden in de nationale valuta van het land. Vorderingen (schulden) in vreemde valuta zijn vorderingen (schulden) die niet luiden in de nationale valuta van het land. Vorderingen in vreemde valuta omvatten eveneens vorderingen die worden uitgedrukt in een valutamand, zoals de ecu of de SDR, of in goud. Het onderscheid tussen nationale en vreemde valuta's is vooral nuttig voor de categorie chartaal geld en deposito's (AF.2). 5.24. Categorie F.1 bestaat uit twee subcategorieën financiële transacties: a) monetair goud (F.11), b) bijzondere trekkingsrechten (SDR's) (F.12). 5.25. De vorderingen in de categorie monetair goud en SDR's (AF.1) hebben als enige in het systeem geen overeenkomstige schulden. Daarom leiden transacties in monetair goud en SDR's (F.1) altijd tot een overdracht van vorderingen (zie punt 5.02). 5.26.



Definitie: De subcategorie monetair goud (F.11) omvat alle transacties in monetair goud (AF.11), d.w.z. goud dat wordt aangehouden als bestanddeel van de deviezenreserves van monetaire autoriteiten of van anderen die onder het feitelijke beheer van de monetaire autoriteiten vallen. 5.27. De sector monetaire autoriteiten — een functioneel begrip — bestaat uit de subsector centrale bank (S.121) en instellingen van de centrale overheid die transacties verrichten die gewoonlijk samenhangen met de functie van de centrale bank. Dergelijke transacties omvatten met name de uitgifte van chartaal geld en het aanhouden en beheren van internationale reserves en wisselkoersstabilisatiefondsen. Gewoonlijk is goud dan ook uitsluitend een vordering voor de centrale bank of de centrale overheid. In sommige omstandigheden kunnen echter ook andere financiële instellingen goud in hun bezit hebben, dat uitsluitend kan worden verkocht met de uitdrukkelijke toestemming van de monetaire autoriteiten. Onder dergelijke aan strenge voorwaarden gebonden omstandigheden is het begrip „feitelijk beheer” eveneens van toepassing op de goudreserves van andere financiële instellingen dan de centrale bank. 5.28. Monetaire goud heeft gewoonlijk de vorm van baren met een zuiverheid van ten minste 995/1000. 5.29. Transacties in monetair goud bestaan voornamelijk uit aan- en verkopen van monetair goud door monetaire autoriteiten. Aankopen van monetair goud worden in de financiële rekening van de nationale monetaire autoriteiten geregistreerd als toename van de financiële vorderingen; hiertegenover staat een vermindering van de financiële vorderingen van het buitenland. 5.30. Transacties in niet-monetair goud, d.w.z. ander goud dan monetair goud, worden behandeld als het saldo aan- en verkopen van kostbaarheden (indien het uitsluitend als beleggingsvorm dient) of als consumptie, intermediair verbruik en/of veranderingen in voorraden. Tot de transacties in niet-monetair goud behoren de transacties van de monetaire autoriteiten in goud dat geen bestanddeel van hun deviezenreserves vormt. 5.31. Indien de monetaire autoriteiten niet-monetair goud toevoegen aan hun reserves aan monetair goud, dan wel monetair goud uit hun reserves vrijmaken voor niet-monetaire doeleinden, worden zij geacht goud te hebben gemonetiseerd resp. gedemonetiseerd. Monetisatie of demonetisatie van goud geeft zelf geen aanleiding tot registratie in de financiële rekeningen; de verandering in de balansposten wordt geregistreerd in de rekening voor overige volumemutaties in activa: goud als kostbaarheid (AN.13) wordt hierdoor omgezet in monetair goud (AF.11) (zie punt 6.32). Demonetisatie wordt dienovereenkomstig behandeld. 5.32. In goud uitgedrukte deposito's, effecten en leningen worden beschouwd als andere vorderingen dan monetair goud en te zamen met soortgelijke vorderingen in vreemde valuta's in de desbetreffende categorie ingedeeld. Swaps met niet-monetair goud, d.w.z. de tijdelijke ruil van niet-monetair goud voor deposito's, worden beschouwd als leningen tegen onderpand (zie punt 5.81e). 5.33.



Definitie: De subcategorie bijzondere trekkingsrechten (SDR's) (F.12) omvat alle transacties in SDR's (AF.12), de door het Internationaal Monetair Fonds (IMF) gecreëerde internationale deviezenreserves die worden toegewezen aan de leden van het Fonds als aanvulling op bestaande reserves. 5.34. SDR's worden niet als schulden van het IMF beschouwd en IMF-leden aan wie SDR's zijn toegewezen, hebben feitelijk geen (onvoorwaardelijke) verplichting deze terug te betalen. SDR's zijn uitsluitend in bezit van officiële houders, gewoonlijk de centrale banken, en kunnen alleen worden overgedragen aan andere deelnemers in de afdeling Bijzondere Trekkingsrechten van het IMF en andere door het IMF aangewezen houders (andere centrale banken en bepaalde internationale organisaties). SDR's vertegenwoordigen het gegarandeerde en onvoorwaardelijke recht van iedere houder ervan op andere categorieën internationale reserves, met name deviezen. 5.35. Mutaties in SDR's bij een monetaire autoriteit kunnen ontstaan door transacties in SDR's waarbij betalingen aan of ontvangsten van het IMF, andere deelnemers in de afdeling Bijzondere Trekkingsrechten van het IMF of andere houders in SDR's plaatsvinden. Zij worden geregistreerd in de financiële rekeningen van de monetaire autoriteiten en het buitenland. Mutaties in de omvang van het SDR-bezit kunnen ook voortvloeien uit veranderingen in de waarde van SDR's, die moeten worden geregistreerd in de rekening voor nominale waarderingsverschillen, of uit toewijzingen en annuleringen van SDR's, die worden opgenomen in de rekening voor overige volumemutaties in activa (zie punt 6.27a). 5.36.



Definitie: De categorie chartaal geld en deposito's (F.2) omvat alle transacties in chartaal geld en deposito's (AF.2), d.w.z. chartaal geld in omloop en alle soorten deposito's in nationale en vreemde valuta. 5.37. Categorie F.2 is ingedeeld in drie subcategorieën financiële transacties: a) chartaal geld (F.21); b) girale deposito's (F.22); c) overige deposito's en spaartegoeden (F.29). Het onderscheid tussen girale en overige deposito's is soms moeilijk te maken en in sommige landen voor analysedoeleinden niet erg zinvol (zie voor het onderscheid tussen deposito's en leningen de punten 5.74—5.76). 5.38.



Definitie: De subcategorie chartaal geld (F.21) omvat alle transacties in chartaal geld (AF.21), d.w.z. bankbiljetten en munten in omloop, die algemeen worden gebruikt voor het verrichten van betalingen. 5.39. Tot subcategorie AF.21 behoren: a) bankbiljetten en munten in omloop, die zijn uitgegeven door ingezeten monetaire autoriteiten; b) bankbiljetten en munten in omloop, die zijn uitgegeven door niet-ingezeten monetaire autoriteiten en die in het bezit zijn van ingezetenen. 5.40. Tot subcategorie AF.21 behoren niet: a) de niet in omloop gebrachte bankbiljetten en munten, bij voorbeeld de eigen voorraad of noodvoorraden bankbiljetten van een centrale bank; b) herdenkingsmunten, die niet algemeen worden gebruikt voor het verrichten van betalingen. 5.41. Alle sectoren en het buitenland kunnen chartaal geld aanhouden. Het wordt uitgegeven door de centrale bank, de centrale overheid, het buitenland en in uitzonderlijke gevallen andere monetaire financiële instellingen. Chartaal geld wordt beschouwd als een schuld van de uitgevende institutionele eenheid. 5.42.



Definitie: De subcategorie girale deposito's (F.22) omvat alle transacties in girale deposito's (AF.22), d.w.z. deposito's (in nationale of vreemde valuta) die onmiddellijk en zonder enige significante beperking of boete kunnen worden omgezet in chartaal geld of per cheque, bankopdracht, debitering en dergelijke overdraagbaar zijn. 5.43. Tot subcategorie AF.22 behoren girale deposito's bij ingezeten en niet-ingezeten monetaire financiële instellingen. Hiertoe behoren ook girale deposito's die monetaire financiële instellingen onderling aanhouden, zoals deposito's die bij de centrale bank worden aangehouden ter naleving van verplichte kasreserveregelingen, althans voor zover deze deposito's overdraagbaar blijven, en voorts rekening-courantsaldi en valutadeposito's in het kader van swapovereenkomsten tussen centrale banken en/of overige monetaire financiële instellingen. 5.44. Alle sectoren en het buitenland kunnen girale deposito's bezitten. Girale deposito's zijn overwegend schulden van monetaire financiële instellingen en het buitenland, maar soms ook van de overheid. 5.45.



Definitie: De subcategorie overige deposito's en spaartegoeden (F.29) omvat alle transacties in deposito's, met uitzondering van girale deposito's, en spaartegoeden in nationale of vreemde valuta (AF.29). Zij kunnen niet te allen tijde worden gebruikt voor het verrichten van betalingen en zijn niet zonder enige significante beperking of boete om te zetten in chartaal geld of girale deposito's. 5.46. Tot subcategorie AF.29 behoren onder meer: a) termijndeposito's. Deze zijn niet onmiddellijk beschikbaar omdat zij voor een bepaalde termijn zijn vastgelegd of een opzegtermijn kennen. Hiertoe behoren ook de deposito's die als verplichte reserves bij de centrale bank berusten en die niet zonder voorafgaande opzegging of zonder beperkingen te gelde kunnen worden gemaakt; b) spaardeposito's, spaarbankboekjes, spaarbewijzen of depositobewijzen die niet verhandelbaar zijn of waarvan de — theoretisch weliswaar mogelijke — verhandelbaarheid zeer beperkt is; c) deposito's die voortvloeien uit een spaarplan of -overeenkomst. Dergelijke tegoeden houden vaak een verplichting van de spaarder in om gedurende een bepaalde periode regelmatig stortingen te verrichten; het ingelegde kapitaal vermeerderd met de opgebouwde rente komt niet eerder dan aan het einde van een bepaalde termijn beschikbaar. Soms, bij voorbeeld bij de aankoop of bouw van een woning, worden dergelijke deposito's aan het einde van de spaarperiode gecombineerd met de verstrekking van een lening die gerelateerd is aan de gecumuleerde spaargelden; d) depositobewijzen van spaar- en kredietfondsen, bouwfondsen enz., die soms aandelen worden genoemd en die wettelijk — of in de praktijk — op aanvraag of met een betrekkelijk korte opzegtermijn opeisbaar zijn; e) terug te betalen margestortingen samenhangend met financiële derivaten voor zover deze stortingen schulden vormen van monetaire financiële instellingen (zie punt 5.81c); f) kortlopende verkoopovereenkomsten met terugkoopverplichting („repurchase agreements”, repo's) voor zover zij schulden zijn van monetaire financiële instellingen (zie punt 5.81d) ( 60 ). 5.47. Subcategorie AF.29 omvat geen verhandelbare depositocertificaten (CD's) en spaarbewijzen. Deze behoren tot de subcategorie effecten m.u.v. aandelen (exclusief financiële derivaten) (AF.33). 5.48. Tot subcategorie AF.29 behoren voorts: a) officiële vorderingen in ecu die door de centrale bank worden aangehouden. Deze vorderingen bestaan uit de door het EMI tegen monetaire reserves van de centrale banken van de Lid-Staten uitgegeven ecu's voor de tenuitvoerlegging van de EMS-overeenkomst. De ecu's kunnen door het EMI en de centrale banken van de Lid-Staten worden gebruikt als betaalmiddel en voor transacties tussen de centrale banken en het EMI. Het EMI kan monetaire autoriteiten van derde landen en internationale monetaire instellingen de status toekennen van „andere houders van ecu's” ( 61 ); b) vorderingen of schulden van de centrale bank op grond van het financieringsmechanisme op zeer korte termijn en van het mechanisme voor monetaire bijstand op korte termijn, die beide door het EMI worden beheerd ( 62 ); c) vorderingen op het IMF, d.w.z. bestanddelen van de internationale reserves die niet blijken uit leningen. Zij bestaan uit de reservepositie van een lid in het IMF, die is gebaseerd op diens deelneming in de reserves en op het nettogebruik door het Fonds van de valuta van het lid. d) Schulden aan het IMF die niet blijken uit leningen. Zij bestaan uit het beroep op kredieten van het Fonds binnen diens „General Resources Account”; deze geeft de valutahoeveelheid bij het IMF weer, dat het lid verplicht is terug te kopen. 5.49. Alle sectoren en het buitenland kunnen overige deposito's en spaartegoeden aanhouden. Als schuld komen zij met name voor bij monetaire financiële instellingen en het buitenland, maar soms ook bij andere sectoren, zoals de overheid (zie de punten 5.74—5.76). 5.50.



Definitie: De categorie effecten m.u.v. aandelen (F.3) omvat alle transacties in effecten m.u.v. aandelen (AF.3) d.w.z. vorderingen aan toonder die gewoonlijk verhandelbaar dan wel compenseerbaar zijn op secundaire markten en die de houder ervan geen eigendomsrechten geven op de institutionele eenheid die ze emitteert. 5.51. Categorie AF.3 betreft vorderingen in de vorm van overdraagbare waardepapieren waarvan de nominale waarde bij de emissie is bepaald. Het gaat onder meer om wissels, obligaties, CD's (depositocertificaten), „commercial paper”, schuldbrieven, financiële derivaten en soortgelijke instrumenten die gewoonlijk op de financiële markten worden verhandeld (zie voor het onderscheid tussen effecten m.u.v. aandelen en leningen de punten 5.77—5.80). 5.52. Alle sectoren en het buitenland kunnen vorderingen in de vorm van dergelijke effecten hebben. Het zijn schulden van vooral financiële instellingen en niet-financiële vennootschappen, de centrale overheid, deelstaat- en lagere overheden en het buitenland. 5.53. Categorie F.3 wordt onderverdeeld in twee subcategorieën financiële transacties ( 63 ): a) effecten m.u.v. aandelen, exclusief financiële derivaten (F.33); b) financiële derivaten (F.34). 5.54.



Definitie: De subcategorie effecten m.u.v. aandelen (exclusief financiële derivaten) (F.33) omvat alle transacties in effecten m.u.v. aandelen (exclusief financiële derivaten) (AF.33), d.w.z. effecten m.u.v. aandelen, die de houder het onvoorwaardelijke recht geven op een vast of contractueel vastgelegd variabel inkomen in geld in de vorm van couponbetalingen (rente) en/of een afgesproken vast bedrag op een bepaalde datum of bepaalde data, dan wel vanaf een datum die bij de emissie is vastgelegd. 5.55. Indien relevant kan subcategorie F.33 worden gesplitst in twee subposten: a) kortlopende effecten m.u.v. aandelen (exclusief financiële derivaten) (F.331); b) langlopende effecten m.u.v. aandelen (exclusief financiële derivaten) (F.332). 5.56.



Definitie: De subpost kortlopende effecten m.u.v. aandelen (exclusief financiële derivaten) (F.331) omvat alle transacties in effecten m.u.v. aandelen (exclusief financiële derivaten) met een korte oorspronkelijke looptijd (AF.331) (zie punt 5.22). 5.57. Kortlopende effecten worden over het algemeen met een disagio uitgegeven. 5.58. Tot subpost AF.331 behoren: a) schatkistbiljetten en ander kortlopend papier, uitgegeven door de overheid, inclusief die waarop door andere monetaire financiële instellingen is ingeschreven teneinde te voldoen aan hun reserveverplichtingen; b) verhandelbaar kortlopend papier uitgegeven door financiële instellingen en niet-financiële vennootschappen. Er bestaat een breed scala aan dergelijke waardepapieren: „commercial paper”, handelswissels, promessen, „bills of trade”, wissels en „depositocertificaten” (CD's); c) kortlopende effecten uitgegeven onder langlopende gegarandeerde „note issuance facilities” (NIF's); d) bankaccepten: financiële instellingen accepteren (handels)wissels of promessen uitgegeven (of getrokken) door niet-financiële vennootschappen en garanderen onvoorwaardelijk op een bepaalde datum een bepaald bedrag uit te betalen. Het bankaccept is een onvoorwaardelijke financiële vordering van de houder en een onvoorwaardelijke verplichting van de accepterende financiële instelling. De financiële instelling verstrekt tegelijkertijd haar cliënt een kortlopende lening. Daarom verdient het aanbeveling dat bankaccepten worden beschouwd als een werkelijke schuld van de accepterende financiële instelling en als een vordering van de houder, ook al zijn er wellicht geen middelen overgedragen. Er is enige soepelheid in de toepassing van deze aanbeveling vereist om rekening te kunnen houden met nationale praktijken en varianten in de aard van dergelijke instrumenten. 5.59. Tot subpost AF.331 behoren geen effecten waarvan de verhandelbaarheid theoretisch weliswaar mogelijk is, doch in de praktijk zeer beperkt is; deze zijn opgenomen in de subcategorieën „overige deposito's en spaartegoeden” (AF.29) dan wel „kortlopende leningen” (AF.41) (zie de punten 5.74—5.76). 5.60.



Definitie: De subpost langlopende effecten m.u.v. aandelen (exclusief financiële derivaten) (F.332) omvat alle transacties in effecten m.u.v. aandelen (exclusief financiële derivaten) met een lange oorspronkelijke looptijd (AF.332) (zie punt 5.22). 5.61. Langlopende effecten zijn bij de uitgifte over het algemeen voorzien van couponbladen. 5.62. Onder subpost AF.332 vallen: a) obligaties aan toonder; b) achtergestelde obligaties, vaak achtergestelde schulden genoemd; c) obligaties met verschillende opties ten aanzien van de datum van aflossing waarvan de laatste na minstens één jaar; d) eeuwigdurende obligaties; e) obligaties met variabele rente („floating rate notes”); f) indexobligaties, waarbij de waarde van de hoofdsom is gekoppeld aan een prijsindexcijfer, de prijs van bepaalde goederen of een wisselkoersindexcijfer; g) „deep-discount”-obligaties en „zero-coupon”-obligaties; h) Euro-obligaties: een obligatielening die tegelijkertijd op de markt van ten minste twee landen wordt geplaatst, die in een valuta luidt die niet noodzakelijkerwijs de valuta van een van deze landen is en die gewoonlijk wordt geëmitteerd door internationale syndicaten van financiële instellingen uit diverse landen; i) onderhands geplaatste obligatieleningen, d.w.z. obligaties die door een bilaterale overeenkomst zijn voorbehouden aan enkele beleggers, mits zij ten minste potentieel overdraagbaar zijn; anders worden zij beschouwd als langlopende leningen; j) leningen die de facto verhandelbaar zijn geworden. Dit dient zodanig geïnterpreteerd te worden dat het uitsluitend leningen betreft die op een georganiseerde secundaire markt worden verhandeld (zie punt 5.79); k) effecten die voortvloeien uit een conversie van leningen. Een conversie houdt twee financiële transacties in: de afwikkeling van de lening en de emissie van de nieuwe effecten; l) schuldbewijzen en andere vormen van vreemd vermogen die kunnen worden geconverteerd in aandelen van de emitterende onderneming of van een andere onderneming, zolang de conversie nog niet heeft plaatsgevonden. Een conversie houdt twee financiële transacties in: de liquidatie van de schuldbewijzen of obligaties en de emissie van aandelen. Indien de conversie-optie gescheiden kan worden van de onderliggende obligatie, dient zij te worden behandeld als een afzonderlijke vordering en moet zij worden ingedeeld in de subcategorie financiële derivaten (AF.34) (zie punt 5.67a en b); m) aandelen (inclusief niet-winstdelende preferente aandelen en oprichtersbewijzen) waarop een vast inkomen wordt betaald en die niet voorzien in een aandeel in de restwaarde van een onderneming bij liquidatie. 5.63. Subpost AF.332 omvat mede vorderingen die verband houden met de securisatie van leningen, hypothecaire leningen, credit-cardschulden, transitorische posten en andere activa. Soms worden nieuwe effecten uitgegeven ter vervanging van de oorspronkelijke vordering die daadwerkelijk wordt afgewikkeld. Ook kan de oorspronkelijke vordering worden overgedragen aan een andere institutionele eenheid; die nieuwe effecten vervangen dan de oorspronkelijke in de balans van de eerste institutionele eenheid. In zo'n geval dient de oorspronkelijke vordering te worden geregistreerd op de balans van de institutionele eenheid waaraan de vordering werd overgedragen. 5.64. Tot subpost F.332 behoren geen: a) transacties in effecten die deel uitmaken van een „repurchase agreement” (verkoop met contractuele terugkoop). „Repurchase agreements” worden afhankelijk van de sector van de betrokken institutionele eenheden ingedeeld in de subcategorie overige deposito's en spaartegoeden (zie punt 5.46f) of in de categorie „leningen” (zie punt 5.81d). De waardepapieren die worden uitgeleend of teruggekocht, veranderen de balans niet en blijven ingedeeld onder AF.332; b) transacties in niet-verhandelbare effecten. Deze worden ingedeeld in de subcategorie langlopende leningen; c) transacties in niet-verhandelbare leningen, met inbegrip van leningen die aan een derde zijn verkocht, maar waarvoor geen georganiseerde secundaire markt bestaat (zie punt 5.79). 5.65.



Definitie: De subcategorie financiële derivaten (F.34) omvat alle transacties in financiële derivaten (AF.34), d.w.z. vorderingen die zijn gebaseerd op of zijn afgeleid van een andere, onderliggende „waarde”. Die onderliggende „waarde” is gewoonlijk een andere vordering, maar kan ook een goed of een indexcijfer zijn. 5.66. Financiële derivaten worden ook wel afgeleide instrumenten genoemd, en aangezien risicovermijding vaak een reden is voor de creatie ervan, ook wel „hedging”-instrumenten (instrumenten voor risico-indekking). Alleen afgeleide instrumenten die een marktwaarde hebben (omdat zij verhandelbaar zijn of op de markt kunnen worden gecompenseerd), worden in het systeem als vorderingen beschouwd en ingedeeld in subcategorie AF.34 (zie punt 5.05). 5.67. Tot subcategorie AF.34 behoren: a) op de beurs verhandelbare opties en „over-the-counter”-(OTC-)opties. Opties zijn voorwaardelijke activa die de houders ervan het recht, maar niet de plicht, geven financiële of niet-financiële activa (de onderliggende waarde) tegen een tevoren overeengekomen prijs (de uitoefenprijs) binnen een overeengekomen periode (Amerikaanse optie) of op een bepaalde datum (Europese optie) te kopen (een call-optie) van of te verkopen (een put-optie) aan de schrijver van de optie. De koper van de optie betaalt een premie (de optieprijs) voor de verplichting van de optieschrijver de aangegeven onderliggende activa op verzoek van de koper van de optie aan te kopen of te verkopen of een passende vergoeding te betalen. Volgens afspraak wordt deze verplichting beschouwd als een schuld van de optieschrijver, omdat de optieprijs zijn kosten voor het afkopen van zijn voorwaardelijke schuld vertegenwoordigt; b) warrants. Dit zijn een soort verhandelbare opties die de houders ervan het recht geven van de emittent van de warrant (gewoonlijk een vennootschap) gedurende een vastgestelde periode tegen de overeengekomen voorwaarden een bepaald aantal aandelen of obligaties te kopen. Er bestaan ook valutawarrants, waarvan de waarde is gebaseerd op de hoeveelheid van een bepaalde valuta die nodig is om een andere valuta vóór of op de afloopdatum van de warrant te kopen, en „cross-currency”-warrants die zijn gekoppeld aan een derde valuta. Volgens afspraak wordt ervan uitgegaan dat de emittent van de warrant een schuld aangaat ter hoogte van de kosten voor het afkopen van zijn voorwaardelijke verplichting; c) futures, uitsluitend indien deze een marktwaarde hebben omdat zij verhandelbaar zijn of kunnen worden gecompenseerd. Futures zijn overeenkomsten tot verplichte levering resp. ontvangst van een bepaalde hoeveelheid goederen van een standaardkwaliteit, vreemde valuta's of effecten tegen een vaste prijs met een bepaalde leveringsdatum of gedurende een bepaalde leveringsperiode. Futures kunnen ook worden gebaseerd op een indexcijfer in plaats van op een specifiek financieel of niet-financieel activum; ▼M5 d) swaps, uitsluitend indien deze een marktwaarde hebben omdat zij verhandelbaar zijn of kunnen worden gecompenseerd. Swaps zijn overeenkomsten tussen twee partijen die afspreken gedurende een bepaalde tijd en volgens tevoren vastgestelde regels betalingsstromen voor een zelfde schuldbedrag te ruilen. De meest voorkomende varianten zijn renteswaps, deviezenswaps en valutaswaps. Bij renteswaps is er sprake van een ruil van verschillende soorten rentebetalingen, zoals een vaste tegen een variabele rente, twee verschillende variabele rentetarieven, een vaste rente in een bepaalde valuta en een variabele rente in een andere enz. Deviezenswaps (met inbegrip van alle termijncontracten) zijn transacties in vreemde valuta tegen een van tevoren vastgestelde koers. In het geval van valutaswaps worden gedurende bepaalde tijd en volgens tevoren vastgestelde regels bepaalde bedragen in twee verschillende valuta's met achtereenvolgende afbetalingen, d.w.z. zowel rente als afbetalingen, uitgeruild. Geen van deze betalingen wordt in het systeem als inkomen uit vermogen beschouwd en alle afwikkelingen moeten worden geregistreerd in de financiële rekening; e) „forward rate agreements” (termijncontracten met rentevaststelling na afloop), uitsluitend indien deze een marktwaarde hebben omdat zij verhandelbaar zijn of kunnen worden gecompenseerd. Het gaat om overeenkomsten waarbij twee partijen, om zich in te dekken tegen renteschommelingen, overeenkomen op een afwikkelingsdag een bedrag aan rente te betalen dat gebaseerd is op een fictieve hoofdsom die nooit daadwerkelijk wordt geruild. De betalingen zijn gekoppeld aan het verschil tussen het overeengekomen tarief en de op het moment van afwikkeling geldende marktrente. Deze betalingen worden niet als inkomen uit vermogen beschouwd, maar worden geregistreerd onder financiële derivaten. ▼B 5.68. Tot subcategorie AF.34 behoren niet: a) de onderliggende waarden waarop de financiële derivaten zijn gebaseerd; b) de terug te betalen margestortingen die samenhangen met financiële derivaten. Zij worden, afhankelijk van de sector van de betrokken institutionele eenheden, opgenomen onder overige deposito's en spaartegoeden (AF.29) (zie punt 5.46e) of leningen (AF.4) (zie punt 5.81c); c) de afgeleide instrumenten die niet verhandelbaar zijn en ook niet kunnen worden gecompenseerd. 5.69.



Definitie: De categorie leningen (F.4) omvat alle transacties in leningen (AF.4), d.w.z. vorderingen die ontstaan op het moment dat crediteuren, hetzij rechtstreeks hetzij via tussenpersonen, middelen uitlenen aan debiteuren, al dan niet blijkend uit niet-verhandelbare documenten. 5.70. Over het algemeen worden leningen als volgt gekarakteriseerd: a) de leningsvoorwaarden worden vastgesteld door de financiële instelling die de lening toekent of in onderhandelingen tussen geldgever en geldnemer, rechtstreeks of via een tussenpersoon; b) het initiatief voor de lening komt gewoonlijk van de geldnemer; c) een lening is een onvoorwaardelijke schuld aan de crediteur; zij moet op de vervaldatum of -data worden afgelost en er moet rente over het geleende bedrag worden betaald. 5.71. Categorie F.4 kan, indien zulks relevant is, worden onderverdeeld in twee subcategorieën financiële transacties: a) kortlopende leningen (F.41); b) langlopende leningen (F.42). 5.72.



Definitie: De subcategorie kortlopende leningen (F.41) omvat alle transacties in kortlopende leningen (AF.41), d.w.z. leningen met een korte oorspronkelijke looptijd (zie punt 5.22) en leningen die op verzoek direct moeten worden afgelost. 5.73.



Definitie: De subcategorie langlopende leningen (F.42) omvat alle transacties in langlopende leningen (AF.42), d.w.z. leningen met een lange oorspronkelijke looptijd (zie punt 5.22). 5.74. Het verschil tussen transacties in leningen (F.4) en in deposito's (F.22, F.29) kan in veel gevallen worden gebaseerd op het criterium van de initiatiefnemer tot de transactie. Indien de geldnemer het initiatief heeft genomen, behoort de transactie tot de leningen; indien daarentegen het initiatief tot de transactie bij de geldgever lag, moet zij worden ingedeeld in een van de subcategorieën van de deposito's. De toepassing van dit criterium is echter vaak subjectief. 5.75. Volgens afspraak worden kortlopende leningen aan ingezeten of niet-ingezeten monetaire financiële instellingen in principe ingedeeld in een subcategorie van de deposito's (AF.22, AF.29), en kortlopende deposito's die door andere institutionele eenheden dan ingezeten of niet-ingezeten monetaire financiële instellingen worden aanvaard, in de subcategorie kortlopende leningen (AF.41). Daarom komen deposito's normaal gesproken als schuld alleen voor bij ingezeten en niet-ingezeten monetaire financiële instellingen (zie de punten 5.44 en 5.49), terwijl deze in het systeem gewoonlijk geen kortlopende leningen als schulden hebben. 5.76. Het kan voor analysedoeleinden zinvol zijn uitzonderingen op bovengenoemde afspraken toe te staan, bij voorbeeld voor spaardeposito's bij de overheid en swaps met niet-monetair goud tussen monetaire financiële instellingen (zie punt 5.81e) ( 64 ). 5.77. Transacties in leningen (F.4) kunnen worden onderscheiden van transacties in effecten m.u.v. aandelen (F.3) op basis van de mate van verhandelbaarheid van vorderingen en de gevolgen hiervan. 5.78. Effectenemissies bestaan uit een groot aantal, op identieke wijze gedocumenteerde standaardcontracten, elk voor een bepaald rond bedrag. Te zamen vormen deze het totale geleende bedrag. Leningen daarentegen blijken in de meeste gevallen uit een enkel document en transacties in leningen vinden plaats tussen één crediteur en één debiteur. Consortiumleningen, waarbij sprake is van meer crediteuren, vormen hierop een uitzondering. 5.79. Er bestaat weliswaar een secundaire markt voor leningen, maar individuele leningen worden slechts incidenteel verhandeld. Als een lening op een georganiseerde markt verhandelbaar wordt, moet zij worden ingedeeld in de categorie effecten m.u.v. aandelen. Gewoonlijk vindt er dan een expliciete omzetting van de oorspronkelijke lening plaats (zie punt 5.62 j en k). 5.80. Financiële instellingen bieden ten behoeve van huishoudens vaak gestandaardiseerde leningen aan. De financiële instellingen bepalen de voorwaarden en de huishoudens hebben enkel de keuze deze wel of niet te accepteren. De voorwaarden van niet-gestandaardiseerde leningen zijn echter gewoonlijk het resultaat van onderhandelingen tussen de crediteur en de debiteur. Dit is een belangrijk criterium, waarmee onderscheid kan worden gemaakt tussen niet-gestandaardiseerde leningen en effecten m.u.v. aandelen. Bij openbare emissies worden de uitgiftevoorwaarden door de geldnemer bepaald, eventueel na overleg met de „lead-manager” van het emissiesyndicaat. Bij onderhandse plaatsingen van effecten onderhandelen crediteur en debiteur echter over de uitgiftevoorwaarden (zie punt 5.62i). 5.81. Tot categorie AF.4 behoren: a) rekening-courantsaldi, bij voorbeeld saldi (van interne verrekeningen) binnen een concern van niet-financiële vennootschappen en hun niet-ingezeten dochterondernemingen. Indien deze saldi echter schulden van monetaire financiële instellingen zijn, behoren zij tot een van de subcategorieën van de deposito's; b) saldi van rekeningen van werknemers vanwege hun deelname in de winsten van de onderneming; c) terug te betalen margestortingen samenhangend met financiële derivaten, voor zover die stortingen schulden vormen van andere institutionele eenheden dan monetaire financiële instellingen (zie punt 5.46e); d) kortlopende „repurchase agreements” (repo's) voor zover die schulden vormen van andere institutionele eenheden dan monetaire financiële instellingen (zie punt 5.46f), alsmede alle langlopende „repurchase agreements”; e) leningen die voortvloeien uit swaps met niet-monetair goud. Deze vloeien voort uit overeenkomsten waarbij niet-monetair goud tijdelijk wordt geruild tegen deposito's. Economisch gezien zijn zij gelijk aan een lening met zakelijke zekerheden, omdat de koper van het goud de verkoper voor de duur van de regeling door het goud gedekte voorschotten verstrekt en een rendement op de vastgestelde prijs ontvangt bij de terugkoop van het goud; f) leningen die de tegenhanger vormen van bankaccepten (zie punt 5.58d); g) financiële lease- en huurkoopovereenkomsten ( 65 ); h) leningen ter financiering van handelskredieten; i) hypothecaire leningen; j) consumptieve kredieten; k) doorlopende kredieten; l) afbetalingskredieten; m) waarborgsommen. 5.82. Tot categorie AF.4 behoren voorts: a) vorderingen of schulden die voortvloeien uit de financiële ondersteuning op middellange termijn van de betalingsbalansen van de Lid-Staten. Deze leningen worden verstrekt door het EMI ( 66 ); b) vorderingen op het IMF in de vorm van leningen onder de „General Agreements to Borrow” of onder de bijzondere leningsovereenkomsten met leden; schulden aan het IMF in de vorm van leningen onder de „Structural Adjustment Facility”, de „Enhanced Structural Adjustment Facility” (in geval van structurele betalingsbalansproblemen) en het Trustfonds. 5.83. Tot categorie AF.4 behoren niet: a) handelskredieten en transitorische posten (AF.7); b) vorderingen of schulden voortvloeiend uit de eigendom van onroerend goed (zoals grond en bouwwerken) door niet-ingezetenen. Deze worden ingedeeld onder de subpost overige deelnemingen (AF.513) (zie punt 5.95f). 5.84. Leningen komen als vorderingen en schulden voor bij alle sectoren en het buitenland. Bij monetaire financiële instellingen komen in het systeem normaal gesproken kortlopende leningen niet als schuld voor. 5.85. De subcategorieën kortlopende en langlopende leningen worden in het systeem niet verder onderverdeeld. Niettemin kan het voor analysedoeleinden zinvol zijn om met name de langlopende leningen onder te verdelen in consumptief krediet ( 67 ), hypothecaire leningen ( 68 ) en overige leningen. 5.86.



Definitie: De categorie aandelen en overige deelnemingen (F.5) omvat alle transacties in aandelen en overige deelnemingen (AF.5), d.w.z. vorderingen die eigendomsrechten op vennootschappen en quasi-vennootschappen vertegenwoordigen. Dergelijke vorderingen geven de houder ervan over het algemeen recht op een aandeel in de winst van deze vennootschappen en quasi-vennootschappen, alsmede in hun nettovermogen in geval van liquidatie (1). Bij de emissie te koop aangeboden aandelen waarop niet is ingeschreven, worden niet in het systeem geregistreerd. Aandelen en overige deelnemingen worden als terugkoop geregistreerd wanneer ze door de emitterende vennootschap of quasi-vennootschap worden gekocht of wanneer ze bij de liquidatie van de onderneming worden ingewisseld tegen het nettovermogen. (1) Onder nettovermogen in geval van liquidatie wordt verstaan het bedrag van alle activa in de onderneming na aftrek van alle passiva behalve die voor de kapitaalinbreng door de eigenaars. 5.87. Categorie F.5 is onderverdeeld in twee subcategorieën financiële transacties: a) aandelen en overige deelnemingen (exclusief participaties in beleggingsinstellingen) (F.51); b) participaties in beleggingsinstellingen (F.52). 5.88.



Definitie: De subcategorie aandelen en overige deelnemingen (exclusief participaties in beleggingsinstellingen) (F.51) betreft alle transacties in aandelen en overige deelnemingen (exclusief participaties in beleggingsinstellingen) (AF.51), d.w.z. vorderingen die eigendomsrechten op vennootschappen en quasi-vennootschappen vertegenwoordigen, met uitzondering van participaties in beleggingsinstellingen. Dergelijke vorderingen geven de houder ervan over het algemeen recht op een aandeel in de winst van deze vennootschappen en quasi-vennootschappen, alsmede in hun nettovermogen in geval van liquidatie. 5.89. Subcategorie F.51 kan nog in de volgende drie deelposten van financiële transacties worden onderverdeeld: a) beursgenoteerde aandelen (exclusief participaties in beleggingsinstellingen) (F.511); b) niet-beursgenoteerde aandelen (exclusief participaties in beleggingsinstellingen) (F.512); c) overige deelnemingen (F.513). 5.90.



Definitie: De subpost beursgenoteerde aandelen (exclusief participaties in beleggingsinstellingen) (F.511) bestaat uit alle transacties in beursgenoteerde aandelen (exclusief participaties in beleggingsinstellingen) (AF.511), terwijl de subpost niet-beursgenoteerde aandelen (exclusief participaties in beleggingsinstellingen) (F.512) bestaat uit alle transacties in niet-beursgenoteerde aandelen (exclusief participaties in beleggingsinstellingen) (AF.512). Aandelen vertegenwoordigen een economisch belang in het kapitaal van vennootschappen. Ze hebben de vorm van effecten die in beginsel verhandelbaar zijn. Subpost AF.511 betreft aandelen waarvan de koersen op een erkende effectenbeurs of een secundaire markt zijn genoteerd, subpost AF.512 betreft aandelen die niet op de beurs genoteerd zijn. 5.91. Tot de subposten AF.511 en AF.512 behoren: a) door naamloze vennootschappen uitgegeven aandelen: de houders van deze effecten hebben gezamenlijk de status van eigenaar; zij hebben recht op een aandeel in het totaal van de uitgekeerde winst en in het nettovermogen van de onderneming in geval van liquidatie; b) door naamloze vennootschappen uitgegeven winstbewijzen: waardepapieren waarop het nominale maatschappelijke kapitaal is terugbetaald, maar waarvan de houder de hoedanigheid van deelgerechtigde heeft behouden en die recht geven op een deel van de winst nadat op het maatschappelijke kapitaal dividend is uitgekeerd, alsmede op een eventueel overschot bij liquidatie (nettovermogen verminderd met het aandelenkapitaal); c) door naamloze vennootschappen uitgegeven dividendaandelen: dit zijn effecten die: (1) afhankelijk van het land en de omstandigheden waaronder zij zijn uitgegeven oprichtersaandelen, winstaandelen, dividendaandelen, enz. worden genoemd en die geen deel uitmaken van het maatschappelijk kapitaal, (2) de houders niet de status van gezamenlijke eigenaars in de eigenlijke zin geven (recht op een aandeel in de terugbetaling van het maatschappelijk kapitaal, recht op een inkomen uit dit kapitaal, stemrecht tijdens aandeelhoudersvergaderingen, enz.), (3) de houders recht geven op een evenredig deel van de overwinst na uitkering van dividend op het maatschappelijk kapitaal en op een deel van enig overschot bij liquidatie; d) preferente aandelen die recht geven op een deel van de restwaarde van een vennootschap in opheffing. Deze kunnen al dan niet op een erkende effectenbeurs zijn genoteerd. 5.92. Tot de subposten AF.511 en AF.512 behoren niet: a) bij de emissie te koop aangeboden aandelen waarop niet is ingeschreven. Deze worden niet in het systeem geregistreerd; b) obligaties en ander vreemd vermogen die in aandelen kunnen worden omgezet: deze zijn in de rekeningen opgenomen onder subcategorie AF.33 tot het moment dat zij worden geconverteerd (zie punt 5.62l); c) de deelneming van vennoten met hoofdelijke aansprakelijkheid (beherende vennoten) in commanditaire vennootschappen: deze is opgenomen in subpost AF.513; d) overheidsdeelnemingen in het kapitaal van internationale organisaties die de juridische vorm hebben van kaitaalvennootschappen. Deze zijn opgenomen in subpost AF.513 (zie punt 5.95c). 5.93. De subposten F.511 en F.512 omvatten geen bonusaandelen — d.w.z. nieuwe aandelen die gratis ter beschikking van aandeelhouders worden gesteld naar rato van hun aandelenbezit. De uitgifte van bonusaandelen, waardoor noch de schuld van de vennootschap tegenover de aandeelhouders wijzigt, noch de verhouding van de vordering van iedere aandeelhouder tot het totale aandelenkapitaal van de vennootschap, leidt niet tot een financiële transactie en wordt dus niet in het systeem geregistreerd (zie punt 6.56). Dit geldt ook voor aandelensplitsingen. 5.94.



Definitie: De subpost overige deelnemingen (F.513) omvat alle transacties in overige deelnemingen (AF.513), d.w.z. alle vormen van deelnemingen die niet behoren tot de subposten AF.511 of AF.512 of subcategorie AF.52. 5.95. Tot subpost AF.513 behoren: a) alle vormen van deelnemingen in ondernemingen, die geen aandelen zijn: (1) deelneming van vennoten met hoofdelijke aansprakelijkheid (beherende vennoten) in personenvennootschappen zonder rechtspersoonlijkheid, (2) deelneming in vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid waarvan de eigenaars partner zijn en geen aandeelhouder, (3) deelneming in personenvennootschappen, al dan niet met hoofdelijke aansprakelijkheid, indien zij onafhankelijke rechtspersonen zijn, (4) het stichtingskapitaal en ledenrekeningen van coöperatieve verenigingen die zijn erkend als onafhankelijke rechtspersonen; b) overheidsdeelnemingen in het kapitaal van overheidsondernemingen waarvan het kapitaal niet in aandelen is verdeeld en die op grond van specifieke wetgeving als onafhankelijke rechtspersonen zijn erkend (zie punt 2.16c); c) overheidsdeelnemingen in het kapitaal van internationale en supranationale organisaties, met uitzondering van het IMF, ook indien deze de juridische vorm hebben van een kapitaalvennootschap (b.v. de Europese Investeringsbank); d) de financieringsbronnen van het EMI, bijeengebracht door de nationale centrale banken ( 69 ); e) de kapitaalinbreng in financiële en niet-financiële quasi-vennootschappen (zie punt 2.13f). Het bedrag ervan komt overeen met het saldo van nieuwe investeringen (in geld of in natura) en het aan deze quasi-vennootschappen onttrokken inkomen (zie punt 4.61); f) de nettovordering van niet-ingezeten eenheden op fictieve ingezeten eenheden en omgekeerd (zie punt 2.15). 5.96.



Definitie: De subcategorie participaties in beleggingsinstellingen (F.52) omvat alle transacties in participaties in beleggingsinstellingen (AF.52), d.w.z. participatiebewijzen (aandelen) die worden uitgegeven door een specifieke financiële instelling, die uitsluitend tot doel heeft de aangetrokken middelen te beleggen op de geld- of de kapitaalmarkt en/of in vastgoed. 5.97. Subcategorie AF.52 omvat de participatiebewijzen van financiële instellingen die afhankelijk van het land beleggingsfondsen, beleggingsinstellingen, „unit-trusts”, „investment trusts” en andere collectieve investeringsprogramma's (b.v. UCITS) worden genoemd en „open-end”-, „semi-open”- of „closed-end”-fondsen kunnen zijn. De participatiebewijzen kunnen aan de beurs zijn genoteerd. Indien zij niet zijn genoteerd, worden zij gewoonlijk op verzoek weer door de beleggingsinstelling teruggenomen tegen de waarde die overeenkomt met het aandeel ervan in het eigen vermogen van de desbetreffende financiële instelling. De waarde van het eigen vermogen wordt regelmatig aan de hand van de marktprijzen van de verschillende vermogensbestanddelen vastgesteld. 5.98.



Definitie: De categorie verzekeringstechnische voorzieningen (F.6) omvat alle transacties in verzekeringstechnische voorzieningen (AF.6), d.w.z. de actuariële voorzieningen van verzekeringsinstellingen en (zelfstandige en niet-zelfstandige) pensioenfondsen ten behoeve van polishouders en/of de begunstigden, als neergelegd in Richtlijn 91/674/EEG van de Raad van 19 december 1991 betreffende de jaarrekening en de geconsolideerde jaarrekening van verzekeringsondernemingen (1). (1) PB nr. L 374 van 31. 12. 1991, blz. 7—31. 5.99. Tot categorie AF.6 behoren: a) voorzieningen levensverzekering; b) voorzieningen pensioenverzekering; c) vooruitbetaalde premies; d) voorzieningen voor openstaande aanspraken. 5.100. Verzekeringstechnische voorzieningen zijn vorderingen van: a) de polishouders: met betrekking tot de voorzieningen levens- en pensioenverzekering en de vooruitbetaalde verzekeringspremies; b) de begunstigden: met betrekking tot de voorzieningen voor openstaande aanspraken. 5.101. Verzekeringstechnische voorzieningen zijn schulden van: a) levens- en schadeverzekeringsinstellingen en zelfstandige pensioenfondsen, die behoren tot de subsector verzekeringsinstellingen en pensioenfondsen (S.125); b) niet-zelfstandige pensioenfondsen, die behoren tot de sector van de institutionele eenheden die deze fondsen hebben gecreëerd. Voorzieningen en vergelijkbare fondsen die door werkgevers zijn gevormd om hun werknemers pensioenen te kunnen uitkeren (niet-zelfstandige pensioenfondsen), worden alleen dan in categorie AF.6 opgenomen indien zij worden berekend volgens wiskundige criteria die vergelijkbaar zijn met die welke worden gehanteerd door verzekeringsinstellingen en zelfstandige pensioenfondsen. Indien dit niet het geval is, behoren dergelijke voorzieningen tot het eigen vermogen van de institutionele eenheid die deze voorzieningen heeft gevormd. 5.102. Categorie AF.6 omvat geen voorzieningen die zijn gevormd door institutionele eenheden die behoren tot de subsector wettelijke-sociale-verzekeringsinstellingen (S.1314). In het systeem worden deze voorzieningen niet beschouwd als schulden van genoemde subsector. 5.103. Categorie F.6 bestaat uit twee subcategorieën: a) voorzieningen pensioen- en levensverzekering (F.61); b) vooruitbetaalde premies en voorzieningen voor openstaande aanspraken (F.62). 5.104.



Definitie: De subcategorie voorzieningen pensioen- en levensverzekering (F.61) omvat alle transacties met betrekking tot de voorzieningen pensioen- en levensverzekering (AF.61), d.w.z. de actuariële voorzieningen die bij de desbetreffende vennootschappen en quasi-vennootschappen zijn gevormd om, zodra aan de gestelde voorwaarden is voldaan, de te verwachten uitkeringen en vergoedingen te realiseren. 5.105. De subcategorie voorzieningen pensioen- en levensverzekering (F.61) bestaat uit twee subposten: a) voorzieningen levensverzekering (F.611); b) voorzieningen pensioenverzekering (F.612). 5.106.



Definitie: De subpost voorzieningen levensverzekering (F.611) omvat alle transacties met betrekking tot de voorzieningen levensverzekering (AF.611), d.w.z. de actuariële voorzieningen voor lopende risico's en winstdeling, die worden toegevoegd aan de waarde op de vervaldatum van winstdelende kapitaalverzekeringen of soortgelijke verzekeringspolissen. 5.107. Subpost AF.611 omvat voorzieningen voor levensverzekering, voorzieningen voor winstdeling en kortingen en actuariële voorzieningen betreffende levensverzekeringen waarbij de verzekerden beleggingsrisico dragen, als gedefinieerd in de artikelen 27, 29 en 31 van Richtlijn 91/674/EEG van de Raad van 19 december 1991 betreffende de jaarrekening en de geconsolideerde jaarrekening van verzekeringsondernemingen. 5.108. Transacties met betrekking tot voorzieningen levensverzekering vertegenwoordigen het saldo van toevoegingen en onttrekkingen aan deze voorzieningen. Waarderingsverschillen met betrekking tot de door de verzekeringsinstellingen belegde middelen zijn hierin niet opgenomen (zie punt 6.57). De toevoegingen omvatten: a) gedurende de lopende verslagperiode verdiende werkelijke premies; b) plus de toegerekende premies, die gelijk zijn aan het inkomen uit belegging van de voorzieningen dat wordt toegerekend aan de polishouders; c) minus de vergoeding voor de levensverzekeringsdienst. De onttrekkingen omvatten: a) de bedragen die op de vervaldatum zijn verschuldigd aan de begunstigden van kapitaalverzekeringspolissen en dergelijke, en de bedragen die aan de begunstigden zijn verschuldigd bij het overlijden van de verzekerde personen; b) plus de uitkeringen die verschuldigd zijn bij polissen die voor de vervaldag worden afgekocht. 5.109. De voorzieningen levensverzekering zijn vorderingen van ingezeten of niet-ingezeten huishoudens en schulden van ingezeten of niet-ingezeten verzekeringsinstellingen. In het geval van een collectieve verzekering die bij voorbeeld door een onderneming wordt afgesloten ten behoeve van haar werknemers, worden de werknemers, en niet de werkgever, geacht crediteur te zijn, aangezien zij worden beschouwd als de werkelijke polishouders. 5.110.



Definitie: De subpost voorzieningen pensioenverzekering (F.612) omvat alle transacties met betrekking tot de voorzieningen pensioenverzekering (AF.612), d.w.z. de actuariële voorzieningen die worden gevormd door zelfstandige en niet-zelfstandige pensioenfondsen die zijn opgericht door werkgevers en/of werknemers of groepen zelfstandigen om pensioenen uit te keren aan werknemers of zelfstandigen. 5.111. Transacties met betrekking tot voorzieningen pensioenverzekering vertegenwoordigen het saldo van toevoegingen en onttrekkingen aan deze voorzieningen. Waarderingsverschillen met betrekking tot de door de pensioenfondsen belegde middelen zijn hierin niet opgenomen (zie punt 6.57). De toevoegingen omvatten: a) de gedurende de lopende verslagperiode verdiende werkelijke pensioenpremies die in rekening gebracht zijn aan werknemers, werkgevers, zelfstandigen of andere institutionele eenheden ten behoeve van individuen of huishoudens met aanspraken op het fonds; b) plus de toegerekende premies, die gelijk zijn aan het inkomen uit belegging van de voorzieningen van het pensioenfonds, dat wordt toegerekend aan de deelnemende huishoudens; c) minus de vergoeding voor het beheer van het fonds gedurende de betrokken periode. De onttrekkingen omvatten: a) de sociale uitkeringen die zijn toegekend aan de gepensioneerden of personen die van hen afhankelijk zijn, in de vorm van periodieke betalingen of andere uitkeringen; b) plus de sociale uitkeringen in de vorm van uitkeringen ineens die toegekend zijn aan personen die met pensioen gaan. 5.112. De transacties met betrekking tot de voorzieningen pensioenverzekering omvatten geen overdracht van middelen voortvloeiend uit een omzetting van niet-zelfstandige pensioenfondsen in zelfstandige pensioenfondsen, ingedeeld in de subsector verzekeringsinstellingen en pensioenfondsen (S.125). Deze overdracht wordt geregistreerd in de categorie wijzigingen in sectorclassificatie en structuur (K.12.1) van de rekening voor overige volumemutaties in activa (zie punt 6.30). 5.113. De voorzieningen pensioenverzekering zijn vorderingen van ingezeten of niet-ingezeten huishoudens, en niet van de institutionele eenheden die ze beheren. 5.114.



Definitie: De subcategorie vooruitbetaalde premies en voorzieningen voor openstaande aanspraken (F.62) omvat alle transacties met betrekking tot vooruitbetaalde premies en voorzieningen voor openstaande aanspraken (AF.62), d.w.z. de actuariële voorzieningen van verzekeringsinstellingen en (zelfstandige of niet-zelfstandige) pensioenfondsen voor: a) het deel van de geregistreerde brutopremies dat moet worden toegerekend aan de volgende verslagperiode (vooruitbetaalde premies); b) de totale geraamde uiteindelijke kosten van het afwikkelen van alle aanspraken die voortvloeien uit gebeurtenissen die zich voor het einde van de verslagperiode hebben voorgedaan (al dan niet gemeld), verminderd met de reeds uitgekeerde bedragen met betrekking tot dergelijke aanspraken (voorzieningen voor openstaande aanspraken). 5.115. Vooruitbetaalde premies ontstaan doordat verzekeringspremies over het algemeen aan het begin van de door de verzekering gedekte periode (verzekeringsperiode) verschuldigd zijn en deze periode normaal gesproken niet samenvalt met de verslagperiode. Daarom zijn, als aan het eind van de verslagperiode de balans wordt opgemaakt, gedeelten van de tijdens die verslagperiode in rekening gebrachte premies bestemd voor dekking van risico's in de volgende periode. De omvang van de vooruitbetaalde premies wordt vastgesteld op basis van het aandeel van de risico's in de nog niet verstreken verzekeringsperiode. In de financiële rekening bestaan de door polishouders aan de verzekeringsinstellingen vooruitbetaalde premies uit het gedeelte van de premies dat in de lopende verslagperiode verschuldigd is, maar dat is bestemd ter dekking van risico's in de volgende periode. 5.116. Vooruitbetaalde premies zijn vorderingen van de polishouders. Wanneer ze betrekking hebben op levensverzekeringen, dan behoort de polishouder tot de ingezeten of niet-ingezeten huishoudens, doch als ze betrekking hebben op schadeverzekeringen, dan kunnen eenheden uit iedere sector van de economie of het buitenland polishouder zijn. De door de polishouders betaalde verzekeringspremies of sociale premies kunnen als criterium worden gehanteerd om de vooruitbetaalde premies over de verschillende sectoren van de economie en het buitenland te verdelen. 5.117. Verzekeringsinstellingen vormen voorzieningen voor openstaande aanspraken met het oog op verwachte uitkeringen op grond van aanspraken die nog niet zijn afgewikkeld, bij voorbeeld omdat ze worden betwist. Aanspraken die door verzekeringsinstellingen zijn erkend, worden geacht verschuldigd te zijn op het moment dat de gebeurtenis die aanleiding geeft tot de aanspraak, zich voordoet, ongeacht hoe lang het duurt totdat betwiste aanspraken zijn afgewikkeld. 5.118. Voorzieningen voor openstaande aanspraken zijn vorderingen van de begunstigden die tot iedere sector van de economie of tot het buitenland kunnen behoren. 5.119. Subcategorie AF.62 omvat de voorzieningen voor niet-verdiende premies, overige technische voorzieningen, voorzieningen voor openstaande aanspraken en egalisatievoorzieningen, als omschreven in de artikelen 25, 26, 28 en 30 van Richtlijn 91/674/EEG van de Raad van 19 december 1991 betreffende de jaarrekening en de geconsolideerde jaarrekening van verzekeringsondernemingen. 5.120.



Definitie: De categorie handelskredieten en transitorische posten (F.7) omvat alle transacties in handelskredieten en transitorische posten (AF.7), d.w.z. financiële aanspraken die ontstaan als tegenboeking van een financiële of niet-financiële transactie indien er sprake is van een tijdsverschil tussen deze transactie en de daarmee samenhangende betaling. 5.121. Categorie F.7 omvat transacties in financiële aanspraken die voortvloeien uit betalingen vooraf of achteraf voor transacties in goederen of diensten, verdelingstransacties of de secundaire handel in vorderingen. Zij vormen de tegenboeking voor deze transactie in geval betaling is verschuldigd maar nog niet heeft plaatsgevonden. Ook schulden die voortvloeien uit inkomen dat in de tijd aangroeit en achterstallige betalingen behoren tot deze categorie. 5.122. Tot categorie F.7 behoren niet: a) statistische verschillen die geen betrekking hebben op tijdsverschillen tussen transacties in goederen en diensten, verdelings- of financiële transacties en de daarmee samenhangende betalingen; b) posten waarover te weinig informatie bestaat om ze te kunnen indelen: de classificatie daarvan moet worden gebaseerd op de wel beschikbare informatie; c) posten waarover absoluut niets bekend is; d) diverse betalingsbalansposten die over het algemeen worden omschreven als errors and omissions (E&O's); e) betalingen vooraf of achteraf (inclusief achterstallige betalingen) bij het ontstaan van andere vorderingen of de aflossing van andere schulden dan die welke in categorie F.7 worden genoemd. Deze blijven ingedeeld in hun eigen categorie. 5.123. Categorie F.7 bestaat uit twee subcategorieën financiële transacties: a) handelskredieten (F.71); b) transitorische posten (F.79). 5.124.



Definitie: De subcategorie handelskredieten (F.71) omvat alle transacties in handelskredieten (AF.71), d.w.z. financiële aanspraken die voortvloeien uit de rechtstreekse kredietverlening door verkopers of kopers van goederen en diensten en uit vooruitbetalingen voor onderhanden of nog uit te voeren werk dat verband houdt met dergelijke transacties. 5.125. Tot subcategorie AF.71 behoren: a) financiële aanspraken in verband met de levering van goederen of diensten waarbij geen betaling heeft plaatsgevonden; b) door factormaatschappijen aanvaarde handelskredieten behalve indien het leningen betreft; c) nog niet vervallen huursommen voor gebouwen voor zover die ten laste worden gebracht van de verslagperiode; d) achterstallige betalingen voor goederen en diensten, voor zover er geen sprake is van een lening. 5.126. Tot subcategorie AF.71 behoren geen leningen ter financiering van handelskredieten. Deze worden ingedeeld in categorie AF.4 (zie punt 5.81h). 5.127. Handelskredieten kunnen vorderingen of schulden zijn van alle sectoren en het buitenland. 5.128.



Definitie: De subcategorie transitorische posten (F.79) omvat alle transacties in transitorische posten (AF.79), d.w.z. financiële aanspraken die ontstaan uit tijdsverschillen tussen verdelingstransacties of financiële transacties op de secundaire markt en de daarmee samenhangende betaling, alsmede financiële aanspraken als gevolg van inkomen dat in de tijd aangroeit. 5.129. Subcategorie AF.79 omvat financiële aanspraken die ontstaan als gevolg van het tijdsverschil tussen het moment van toerekening van transacties aan een verslagperiode en de feitelijke betaling ervan. Dit kan betrekking hebben op: a) belastingen; b) sociale premies; c) lonen; d) inkomen uit grond en minerale reserves; e) dividenden; f) rente; g) transacties in vorderingen op de secundaire markt. ▼M4 Bij de onder AF.79 te registreren bedragen aan aan de overheid verschuldigde belastingen en sociale premies moet het gedeelte van deze belastingen en sociale premies dat waarschijnlijk niet zal worden geïnd en waarvoor de aanspraken van de overheid daarom geen reële waarde heeft, buiten beschouwing blijven. ▼B 5.130. De tegenboeking in de financiële rekening van aangroeiende rente op vorderingen (zie punt 5.17) moet bij voorkeur worden geregistreerd alsof de rente wordt herbelegd in dezelfde vordering. Bij de registratie van de rente kan evenwel niet worden afgeweken van de nationale praktijk. Indien daarbij de tegenwaarde van de opgebouwde rente niet wordt geregistreerd als zijnde herbelegd in dezelfde vordering, moet zij worden opgenomen onder subcategorie F.79. 5.131. Op de vervaldatum van de rentebetaling worden twee financiële transacties geregistreerd (zie punt 5.17): in de eerste plaats, wanneer de rente wordt betaald, een transactie in de vordering die voor de betaling wordt gebruikt, of, wanneer de rente niet wordt betaald, een toename van achterstallige rente, die wordt geregistreerd in subcategorie F.79; in de tweede plaats, de financiële transactie waarmee de tegenboeking wordt verricht. Deze resulteert in een afname van de netto financiële aanspraken van de crediteur op de debiteur. 5.132.



Definitie: Tot de directe buitenlandse investeringen (F.m) behoren alle transacties in directe buitenlandse investeringen (AF.m), d.w.z. op de lange termijn gerichte investeringen in de vorm van een duurzaam belang van een in de ene economie ingezeten institutionele eenheid („directe investeerder”) in een institutionele eenheid die in een andere economie gevestigd is („onderneming met directe investeringen uit het buitenland”). Het doel van de directe investeerder is om een significante invloed uit te oefenen op de bedrijfsvoering van de in de andere economie ingezeten onderneming. De directe investeringen omvatten de initiële transactie tussen de directe investeerder en de onderneming met directe investeringen uit het buitenland, alsmede alle daaropvolgende kapitaaltransacties tussen hen en tussen al dan niet rechtspersoonlijkheid bezittende (1) geaffilieerde ondernemingen. (1) OESO-referentiedefinitie van buitenlandse directe investeringen, 3e editie. 5.133. Transacties in vorderingen en schulden die directe buitenlandse investeringen zijn, moeten onder de daartoe bestemde categorieën financiële transacties worden geregistreerd, namelijk leningen (F.4), aandelen en overige deelnemingen (F.5) of handelskredieten en transitorische posten (F.7). De bedragen die met de directe buitenlandse investeringen in ieder van genoemde categorieën gemoeid zijn, moeten echter ook afzonderlijk als pro-memorie-post worden weergegeven.