02017D1489 — NL — 19.08.2017 — 000.001

Onderstaande tekst dient louter ter informatie en is juridisch niet bindend. De EU-instellingen zijn niet aansprakelijk voor de inhoud. Alleen de besluiten die zijn gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie (te raadplegen in EUR-Lex) zijn authentiek. Deze officiële versies zijn rechtstreeks toegankelijk via de links in dit document

►B AANBEVELING Nr. 1/2017 VAN DE ASSOCIATIERAAD EU-REPUBLIEK MOLDAVIË van 4 augustus 2017 inzake de associatieagenda EU-Republiek Moldavië [2017/1489] (PB L 215 van 19.8.2017, blz. 3)





Gerectificeerd bĳ:









▼B

AANBEVELING Nr. 1/2017 VAN DE ASSOCIATIERAAD EU-REPUBLIEK MOLDAVIË

van 4 augustus 2017

inzake de associatieagenda EU-Republiek Moldavië [2017/1489]







DE ASSOCIATIERAAD EU-REPUBLIEK MOLDAVIE, Gezien de associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en hun lidstaten, enerzijds, en de Republiek Moldavië, anderzijds, Overwegende hetgeen volgt: (1) De associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en hun lidstaten, enerzijds, en de Republiek Moldavië, anderzijds ( 1 ) (de „overeenkomst”) is op 27 juni 2014 ondertekend en op 1 juli 2016 in werking getreden. (2) Overeenkomstig artikel 436, lid 1, van de overeenkomst heeft de Associatieraad de bevoegdheid passende aanbevelingen vast te stellen om de doelstellingen van de overeenkomst te verwezenlijken. (3) Krachtens artikel 453, lid 1, van de overeenkomst treffen de partijen alle algemene en bijzondere maatregelen die vereist zijn om aan hun verplichtingen krachtens de overeenkomst te voldoen en zien zij erop toe dat de in de overeenkomst vastgelegde doelstellingen worden bereikt. (4) Bij de herziening van het Europees nabuurschapsbeleid is voorgesteld de samenwerking met partners naar een hoger plan te tillen en zo het gevoel van betrokkenheid van beide partijen te vergroten. (5) De Unie en de Republiek Moldavië hebben afgesproken hun partnerschap te bestendigen door een aantal prioriteiten overeen te komen voor de periode 2017-2019 met als doel de veerkracht en de stabiliteit van de Republiek Moldavië te ondersteunen en te versterken, waarbij gestreefd wordt naar nauwere politieke associatie en verdergaande economische integratie. (6) De partijen bij de overeenkomst hebben overeenstemming bereikt over de tekst van de associatieagenda EU-Republiek Moldavië, die de tenuitvoerlegging van de overeenkomst zal bevorderen en de nadruk legt op samenwerking inzake gedeelde belangen die in overleg zijn geïdentificeerd, Overwegende hetgeen volgt: HEEFT DE VOLGENDE AANBEVELING VASTGESTELD:







Artikel 1

De Associatieraad beveelt aan dat de partijen de associatieagenda EU-Republiek Moldavië in bijlage dezes uitvoeren.

Artikel 2

De associatieagenda EU-Republiek Moldavië in bijlage dezes vervangt de associatieagenda EU-Republiek Moldavië die werd vastgesteld op 26 juni 2014.

Artikel 3

Deze aanbeveling wordt van kracht op de dag waarop zij wordt vastgesteld.

BIJLAGE

ASSOCIATIEAGENDA TUSSEN DE EUROPESE UNIE EN DE REPUBLIEK MOLDAVIË

Inhoudsopgave Associatieagenda tussen de Europese Unie en de Republiek Moldavië 1. Beginselen, instrumenten en middelen voor de tenuitvoerlegging van de associatieagenda 2. Prioriteiten van de associatieagenda 2.1. Kernprioriteiten 2.2. Politieke dialoog, goed bestuur en versterken van instellingen i) Versterken van de stabiliteit, onafhankelijkheid en doeltreffendheid van instellingen die de democratie en de rechtsstaat in de Republiek Moldavië waarborgen ii) Bevorderen van de verdere hervorming van de justitiële sector, met name door te zorgen voor de onafhankelijkheid, onpartijdigheid, professionaliteit en doelmatigheid van de rechterlijke macht iii) Garanderen van de naleving van mensenrechten en fundamentele vrijheden Mensenrechten en fundamentele vrijheden Vrijheid van meningsuiting Samenwerking van maatschappelijke organisaties Mishandeling en foltering Rechten van het kind Huiselijk geweld Gelijke behandeling Vakbondsrechten en fundamentele arbeidsvoorwaarden 2.3. Buitenlands en veiligheidsbeleid Terrorisme, non-proliferatie van massavernietigingswapens (MVW) en illegale wapenuitvoer Het conflict over Transnistrië Het Internationaal Strafhof 2.4. Samenwerking inzake vrijheid, veiligheid en justitie Bescherming van persoonsgegevens Bestrijding van georganiseerde misdaad Politiehervorming Politiesamenwerking en databanken Bestrijding van drugs Mensenhandel Bestrijding van seksueel misbruik en seksuele uitbuiting van kinderen Bestrijding van cybercriminaliteit Preventie en bestrijding van corruptie en belangenverstrengeling Bestrijding van witwassen, financiering van terrorisme en financiële misdrijven Samenwerking inzake migratie, asiel en grensbeheer Juridische samenwerking 2.5. Handel en daarmee verband houdende aangelegenheden (DCFTA) Handel in goederen Technische voorschriften, normalisatie en hieraan gerelateerde infrastructuur Sanitaire en fytosanitaire maatregelen Douane en handelsbevordering Oorsprongsregels Vestiging, handel in de diensten en elektronische handel Betalings- en kapitaalverkeer Overheidsopdrachten Intellectuele-eigendomsrechten Mededinging Transparantie Handel en duurzame ontwikkeling 2.6. Economische ontwikkeling en marktkansen Vennootschapsrecht, boekhouding, boekhoudkundige controle en corporate governance Werkgelegenheid, sociale zaken en gelijke kansen Consumentenbescherming Statistiek Belastingen Financiële diensten Industrie- en ondernemingsbeleid Mijnbouw en grondstoffen Toerisme Landbouw en plattelandsontwikkeling Informatiemaatschappij/digitale economie en samenleving Volksgezondheid Stedelijke ontwikkeling en stedenbouw Regionale ontwikkeling Visserij en maritiem beleid 2.7. Connectiviteit, energie-efficiëntie, klimaatactie, milieubescherming en civiele bescherming Energie Vervoer Milieu Klimaatactie Civiele bescherming 2.8. Mobiliteit en de contacten tussen mensen Onderwijs, opleiding en jeugdzaken Onderzoek en innovatie Cultuur, audiovisueel beleid en media Participatie in agentschappen en programma's van de Unie 2.9. Voorlichting en zichtbaarheid

Associatieagenda tussen de Europese Unie en de Republiek Moldavië

Op 27 juni 2014 hebben de Europese Unie, haar lidstaten en de Republiek Moldavië — „de partijen” — een ambitieuze en innovatieve associatieovereenkomst ondertekend, met inbegrip van een diepe en brede vrijhandelsruimte (DCFTA, Deep and Comprehensive Free Trade Area). De overeenkomst omvat bindende, op regelgeving gestoelde bepalingen en voorziet in nauwere samenwerking, die verder reikt dan traditionele overeenkomsten en alle aandachtsgebieden beslaat. De overeenkomst was voorlopig van toepassing vanaf 1 september 2014 tot aan de afronding van het ratificatieproces, waarna de associatieovereenkomst volledig van toepassing werd op 1 juli 2016.

Om de tenuitvoerlegging van de associatieovereenkomst voor te bereiden en te vergemakkelijken, zijn de partijen op 26 juni 2014 te Brussel, tijdens een bijeenkomst van de Samenwerkingsraad, een associatieagenda overeengekomen, waarbij een lijst van prioriteiten werd vastgesteld voor de gezamenlijke werkzaamheden in de periode 2014-2016.

In dit document wordt de associatieagenda voor 2014-2016 geactualiseerd en aangescherpt en worden nieuwe prioriteiten gesteld voor de gezamenlijke werkzaamheden voor de periode 2017-2019, onder meer op basis van de conclusies over de Republiek Moldavië die de Raad van de Europese Unie op 15 februari 2016 heeft aangenomen. Er wordt onderscheid gemaakt tussen prioriteiten op de korte termijn (ten aanzien waarvan eind 2017 aanzienlijke vooruitgang moet zijn geboekt) en op de middellange termijn (ten aanzien waarvan aanzienlijke vooruitgang moet worden geboekt in de twee jaren daarna).

Het feit dat de associatieagenda is toegespitst op een beperkt aantal prioriteiten, heeft geen weerslag op de reikwijdte of het mandaat van de bestaande dialoog in het kader van andere toepasselijke overeenkomsten en partnerschappen of in het kader van het multilaterale traject van het Oostelijk Partnerschap.

Daarnaast kunnen burgers van de Republiek Moldavië die in het bezit zijn van een biometrisch paspoort, sinds april 2014 visumvrij reizen naar Schengenlanden. Er dient voortdurend aan de criteria van het actieplan voor visumliberalisering te worden voldaan om de houdbaarheid van de visumvrijstelling te garanderen en zo bij te dragen aan de mobiliteit en de interpersoonlijke contacten tussen de EU en de Republiek Moldavië, hetgeen deel uitmaakt van de fundamentele elementen die de politieke associatie en economische integratie van de Republiek Moldavië met de Europese Unie ondersteunen, zoals voorzien in de associatieovereenkomst.

1. Beginselen, instrumenten en middelen voor de tenuitvoerlegging van de associatieagenda

De volgende algemene beginselen zullen bij de tenuitvoerlegging van de associatieagenda als richtsnoer dienen:

— De in het kader van de associatieagenda genomen maatregelen moeten in het teken van de overkoepelende doelstellingen van politieke associatie en economische integratie worden uitgevoerd.

— De prioriteiten van de associatieagenda geven blijk van de verantwoordelijkheid van de EU en de Republiek Moldavië om de associatieovereenkomst volledig ten uitvoer te leggen, nu deze volledig in werking is getreden.

— Beide partijen moeten worden betrokken bij de tenuitvoerlegging van de associatieagenda, waarbij de beginselen van eigen verantwoordelijkheid, transparantie, verantwoordingsplicht en inclusie volledig worden nageleefd.

— De in het kader van de associatieagenda behaalde resultaten zullen een belangrijke bijdrage vormen tot het verwezenlijken van de prioriteiten voor 2020 die op de top van het Oostelijk Partnerschap in Brussel moeten worden overeengekomen.

— De associatieagenda heeft tot doel tastbare, duidelijk afgebakende en duurzame resultaten te bereiken door de geleidelijke tenuitvoerlegging van praktische maatregelen en betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld en andere belanghebbenden. Beide partijen zorgen er met name voor dat wetgeving en strategische documenten die in het kader van de associatieagenda worden ontwikkeld, worden opgesteld volgens een inclusief en empirisch onderbouwd proces.

— De partijen erkennen het belang van de ondersteuning van de overeengekomen prioriteiten door middel van passende en toereikende politieke, technische en financiële middelen.

— De tenuitvoerlegging van de associatieagenda wordt onderworpen aan toezicht, jaarlijkse rapportage en evaluatie. De geboekte vooruitgang wordt beoordeeld, ook tijdens de vergaderingen van de bij de associatieovereenkomst ingestelde bilaterale structuren. Maatschappelijke organisaties worden eveneens aangemoedigd om hun toezichtsactiviteiten toe te spitsen op de associatieagenda.

— De Europese Unie zal de Republiek Moldavië ondersteunen bij de tenuitvoerlegging van de doelstellingen en prioriteiten die in de associatieagenda zijn uiteengezet. Daartoe zal zij: alle beschikbare bronnen van EU-steunverlening aanbieden; deskundigheid en advies verstrekken, de uitwisseling van beste praktijken, knowhow en informatie bevorderen, en capaciteitsopbouw en institutionele versterking ondersteunen. De Europese Unie zal eveneens steun van andere partners van de Republiek Moldavië aanmoedigen en die trachten te coördineren. De Europese Unie zal een beroep doen op de financiële instrumenten waarover zij beschikt om de tenuitvoerlegging van de associatieagenda te ondersteunen. De associatieagenda is echter geen document voor financiële programmering en evenmin een vervanging voor de financiële programmering die door de partijen wordt uitgevoerd.

De EU verleent steun in het kader van de algemene prioriteiten voor steunverlening aan de Republiek Moldavië, zoals vastgelegd in het integraal steunkader (SSF, Single Support Framework) van het Europees nabuurschapsinstrument (ENI) en in het meerlandenprogramma dat in het kader van het ENI voor de Republiek Moldavië is opgesteld, en streeft er tegelijkertijd naar rekening te houden met de prioriteiten in het kader van de associatieagenda. De EU kan ook steun verlenen uit andere instrumenten van de EU. Financiële steun wordt verleend met volledige inachtneming van de uitvoeringsvoorschriften en procedures voor externe steunverlening van de EU. Overeenkomstig deze procedures blijft alle steun van de EU aan de Republiek Moldavië onderworpen aan strikte voorwaarden, en de naleving daarvan wordt regelmatig gemonitord en geëvalueerd. De nodige systemen voor vroegtijdige waarschuwing moeten worden opgezet om de risico's te beperken.

Onderhavige associatieagenda zal van toepassing zijn vanaf het moment van de vaststelling ervan tot eind 2019. De associatieagenda kan op elk moment worden gewijzigd of geactualiseerd met instemming van de Associatieraad EU-Republiek Moldavië.

2. Prioriteiten van de associatieagenda

2.1. Kernprioriteiten

Onder de prioriteiten uit de associatieagenda dienen de volgende hervormingsmaatregelen als eerste aan de orde te worden gesteld:

Versterken van instellingen en goed bestuur: 1. Onafhankelijkheid van de rechterlijke macht Ten uitvoer leggen van de huidige wetgeving op het gebied van justitie en instanties voor de rechtshandhaving om te zorgen voor de onafhankelijkheid, onpartijdigheid, integriteit, professionaliteit en doelmatigheid van de rechterlijke macht, met inbegrip van het Openbaar Ministerie, die gevrijwaard zou moeten zijn van politieke of enige andere vorm van ongeoorloofde inmenging, en om te zorgen voor nultolerantie ten aanzien van corruptie en alle soorten corrupt gedrag te voorkomen. Ten uitvoer leggen van regels betreffende onschendbaarheid bij de uitoefening van het ambt, in overeenstemming met de Europese normen en goede praktijken. Op transparante wijze werven, op basis van kwaliteiten, van rechters en openbaar aanklagers door een onafhankelijke instantie. 2. Preventie en bestrijding van corruptie, fraude en belangenverstrengeling Ten uitvoer leggen van de wet inzake integriteit. Ten uitvoer leggen van de wet die van alle betrokken ambtenaren vereist dat zij verklaringen betreffende hun eigen vermogen en dat van hun naaste verwanten verstrekken en opgave doen van mogelijke belangenconflicten wat betreft hun eigen belangen of die van hun naaste verwanten, en waarborgen van een doeltreffende uitvoering van de handhavingsprocedure. Vaststellen van wetten betreffende evenredige, afschrikkende sancties voor corruptie en witwasdelicten. Ten uitvoer leggen van de nieuwe integriteits- en anticorruptiestrategie, met als doel het op effectieve wijze voorkomen en verminderen van corruptie in overeenstemming met de waarden en normen van de EU. Versterken van de capaciteit van de instanties voor corruptiebestrijding en verbeteren van de coördinatie en de samenwerking tussen die instanties. Opzetten van een goed functionerend juridisch kader ter bescherming van klokkenluiders. 3. Ontneming van vermogensbestanddelen en onderzoek naar fraude in de banksector Oprichten van een doelmatige nationale dienst voor het ontnemen van vermogensbestanddelen. Delen van de belangrijkste resultaten van de lopende tweede fase van het onderzoek door Kroll met de EU, onder de met Kroll overeengekomen voorwaarden, zonder verdere onderzoeken en de ontneming van vermogensbestanddelen in gevaar te brengen. Alle gevallen van fraude die in 2012-2014 van invloed waren op het banksysteem van de Republiek Moldavië onderwerpen aan een diepgravend, onpartijdig onderzoek, tevens met het oog op het terugvorderen van de ontvreemde gelden en het vervolgen van de verantwoordelijken. 4. Hervorming van het openbaar bestuur, inclusief het beheer van de overheidsfinanciën Ten uitvoer leggen van de strategie voor de hervorming van het openbaar bestuur (Public Administration Reform — PAR) en de hieraan ten grondslag liggende strategieën, ontwikkeld in 2016 in samenspraak met OESO/Sigma en de donorgemeenschap. Reorganiseren van regeringsinstanties, administratieve autoriteiten en staatsbedrijven om de verantwoordingsplicht, doeltreffendheid en doelmatigheid te vergroten. Herzien van het systeem voor beleidsontwikkeling en coördinatie ter bevordering van de inclusiviteit, coherentie, efficiëntie, voorspelbaarheid en transparantie van het besluitvormingsproces. Verbetering van de kwaliteit en de toegankelijkheid van openbare diensten. Zorgen voor een professioneel ambtenarenapparaat en een modern systeem voor personeelsbeheer. Starten van een territoriale hervorming waardoor maximale middelen beschikbaar komen voor burgers op lokaal niveau. Het maatschappelijk middenveld meer betrekken teneinde de verantwoordingsplicht, de transparantie en de responsiviteit van de hervorming van het openbaar bestuur en de openbare dienstverlening te versterken. Actualiseren van de beheerstrategie voor de overheidsfinanciën van de Republiek Moldavië voor 2013-2020. Voortzetten van de hervorming van de parlementaire controle en het parlementair toezicht op de begroting. Versterken van transparantie, toezicht en verantwoordingsplicht van beleid en beheer inzake overheidsfinanciën. Bevorderen van governance door middel van voorzichtige budgettering en begrotingsdiscipline, verbeterde verantwoordingsprocedures en een verbeterde sturing op resultaten. 5. Fundamentele vrijheden Ondersteunen van de vrijheid en de pluriformiteit van de media, onder meer via het vaststellen van een nieuwe audiovisuele code, in overeenstemming met de aanbevelingen van de Raad van Europa, de Europese Unie en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), teneinde de wetgeving van de Republiek Moldavië aan te passen aan de richtlijn audiovisuele mediadiensten, en de concentratie van bezit van media, de monopolisering van de advertentiemarkt en de hervorming van de nationale omroep dringend aan te pakken. Verbeteren van de afbakening van de bevoegdheden en taken van de Audiovisuele Coördinatieraad, met als doel de onafhankelijkheid daarvan te versterken. Vaststellen en ten uitvoer leggen van het nieuwe nationale actieplan voor de mensenrechten, waarbij de aandacht wordt toegespitst op de meest kwetsbare groepen, en coördineren van de planning- en begrotingsprocedures om voldoende middelen te kunnen vrijmaken voor een doeltreffende tenuitvoerlegging daarvan. Waarborgen dat de uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens op effectieve wijze ten uitvoer worden gelegd en creëren van een efficiënt mechanisme voor het parlementair toezicht op deze tenuitvoerlegging. Er wordt met name gezorgd dat gelijkheids- en genderkwesties aangepakt worden als een horizontale prioriteit. 6. Beslechten van het Transnistrische conflict Ontwikkelen van een visie op het vreedzaam en duurzaam beslechten van het Transnistrische conflict, gebaseerd op de soevereiniteit en de territoriale integriteit van de Republiek Moldavië binnen haar internationaal erkende grenzen, met een speciale status voor Transnistrië, waarbij de mensenrechten en de politieke, economische en sociale rechten van de bevolking ten volle worden gewaarborgd en verdere samenwerking met Transnistrië wordt bevorderd. Voortzetten van constructieve gesprekken over de situatie in het centrale (Transnistrische) deel van het grensgebied Republiek Moldavië-Oekraïne met alle betrokken gesprekspartners.

Economische ontwikkeling en marktkansen: 7. Verbeteren van ondernemings- en investeringsklimaat Ten uitvoer leggen van het hervormingsprogramma dat is overeengekomen met het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en uitvoeren van economische, belastingtechnische en financiële beleidsmaatregelen in de geest van het hervormingsprogramma van het IMF. Verbeteren van het regelgevingskader en de operationele omgeving voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo's) en handhaving van mededingingswetgeving om monopolistische gedragingen te beperken. Ten uitvoer leggen van de ontwikkelingsstrategie voor de kmo-sector voor 2012-2020 en het bijbehorende actieplan, in overeenstemming met de nieuwe wetgeving inzake kmo's, het herziene stappenplan van de Republiek Moldavië inzake het concurrentievermogen en de nationale strategie voor het bevorderen van de export en het aantrekken van investeringen voor 2016-2020. Versterken van de rol van verenigingen van bedrijven en kleine en middelgrote ondernemingen (met inbegrip van sectorale organisaties), teneinde de dialoog tussen overheid en bedrijfsleven te bevorderen. Vereenvoudigen van het systeem van inspectoraten en veelvoudige inspecterende instanties, om de doelmatigheid te vergroten en de mogelijkheden voor corruptie te beperken, en tegelijkertijd wetten en normen krachtiger handhaven. 8. Landbouw en plattelandsontwikkeling Ten uitvoer leggen van algemene wetten ten aanzien van de principes voor subsidiëring van de landbouw en plattelandsontwikkeling om daarmee de tenuitvoerlegging van het beleid op dit vlak te verbeteren. Vergroten van het concurrentievermogen van de landbouwproductie, met name in bepaalde sectoren met een hoge exportwaarde. Verbeteren van werkgelegenheid en leefomstandigheden in plattelandsgebieden. Verbeteren van het duurzaam gebruik van land en water. Verbeteren van diensten en infrastructuur en diversificatie van economische activiteiten in plattelandsgebieden. 9. Hervormingen op het gebied van handel: technische voorschriften, normalisatie en daarmee samenhangende infrastructuur, douane en handelsbevordering Bevorderen van de handel, uitgaande van de Trade Facilitation Indicators van de OESO. Wat betreft technische voorschriften en normen, bevorderen van de samenwerking met de betrokken organisaties van de EU, zoals CEN, Cenelec, ETSI, Euramet, EA, Welmec. Openbare raadplegingen met betrekking tot technische voorschriften en sanitaire en fytosanitaire maatregelen (SPS-maatregelen) zijn van wezenlijk belang voor het streven naar een bredere toepassing en een beter begrip bij het publiek van de nieuwe voorschriften op deze gebieden. Wat betreft SPS-maatregelen, verkrijgen van accreditatie van alle laboratoria die zijn betrokken bij de officiële controle van internationale normen, teneinde te voldoen aan de sanitaire en fytosanitaire vereisten voor de export en het versterken van de voedselveiligheid op de interne markt van de Republiek Moldavië. Aanpassen van de wetgeving van de Republiek Moldavië aan het douanewetboek van de Unie en de uitvoeringsbepalingen ervan en verbeteren van de prestaties van de douaneadministratie wat betreft professionele integriteit en transparantie. Aanpassen van de wetgeving van de Republiek Moldavië teneinde de toetreding van de Republiek Moldavië tot de overeenkomst betreffende een gemeenschappelijke regeling inzake douanevervoer mogelijk te maken.

Connectiviteit, energie-efficiëntie, milieu en klimaatverandering: 10. Energiezekerheid en energie-efficiëntie Verstevigen van de onafhankelijkheid van energieagentschap ANRE, onder meer door het depolitiseren van benoemingen en ontslagprocedures voor directeuren, alsmede door een autonome begrotingsbepaling. Vaststellen van nieuwe energiewetgeving, op een transparante en inclusieve manier. Ten uitvoer leggen van alle aanbevelingen die voortvloeien uit de beoordeling van ANRE, uitgevoerd door het secretariaat van de Energiegemeenschap. Ten uitvoer leggen van de nieuwe wetgeving inzake elektriciteit en aardgas, door de benodigde stappen te zetten die door de wet worden voorgeschreven en door de vereiste afgeleide wetgeving vast te stellen. Volledig ten uitvoer leggen van de toezeggingen en overeenkomsten van de Republiek Moldavië, waaronder deze die zijn vastgelegd in het kader van de doelstellingen van de financiële programma's van het IMF. Initiatieven blijven ontplooien voor de integratie van de energiemarkt van de Republiek Moldavië met die van de EU. Aanpassen van de wet inzake de energie-efficiëntie van gebouwen en voorzien in passende steunmechanismen voor energie-efficiëntie-maatregelen in zowel overheidsgebouwen als huishoudens. Ontwikkelen van steunregelingen, administratieve voorschriften en andere maatregelen die vereist zijn voor het aanmoedigen van een bredere toepassing van duurzame energiebronnen, op basis van de wetgeving inzake bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen. 11. Vervoer Ten uitvoer leggen van het hervormings- en herstructureringsprogramma van de spoorwegen. Vergroten van inspanningen voor de tenuitvoerlegging van de luchtvaartwetgeving van de EU, om optimaal profijt te trekken van de overeenkomst betreffende een gemeenschappelijke luchtvaartruimte tussen de EU en de Republiek Moldavië. Tot stand brengen van vrije en eerlijke concurrentie in de luchtvaartsector, met name door aan de concessie van de luchthaven van Chisinau clausules toe te voegen inzake de niet-discriminerende toegang tot de luchthaven, en herstellen van de daadwerkelijke concurrentie in de grondafhandelingssector. Ontwikkelen van in economisch opzicht belangrijke infrastructuur, onder meer door de verdere tenuitvoerlegging van projecten voor de ontwikkeling van het uitgebreide indicatieve TEN-T-netwerk. 12. Milieu en klimaatactie Waarborgen van de voortgang van bestuurlijke hervormingen en de opbouw van voldoende bestuurlijke capaciteit om de hoofdstukken over milieu en klimaatactie van de associatieovereenkomst ten uitvoer te leggen. Vooruitgang boeken bij de aanpassing aan het milieu-acquis, door het vaststellen van het voornaamste wetgevingskader in de sector, te weten de wetten inzake luchtverontreiniging, het beheer van chemische stoffen en industriële emissies (geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging). Ten uitvoer leggen van de wetten inzake strategische milieueffectbeoordeling en afvalbeheer.

Mobiliteit en contacten tussen mensen: 13. Onderwijs, opleiding en jeugdzaken Verbeteren van de tenuitvoerlegging van de nieuwe onderwijscode op alle onderwijsniveaus. Vergroten van de bestuurlijke capaciteit van het ministerie van Onderwijs en de daaronder ressorterende instanties. Uitvoeren van de hervorming van het beroepsonderwijs en de beroepsopleiding (Vocational Education and Training — VET), in overeenstemming met de doelstellingen van de ontwikkelingsstrategie en het actieplan betreffende beroepsonderwijs en -opleiding (2013-2020), teneinde te voldoen aan de behoeften van de arbeidsmarkt. Aannemen van een juridisch kader voor de sectorcomités. Stimuleren van de betrokkenheid van belanghebbenden (inclusief bedrijven en sociale partners) bij alle vormen van een leven lang leren, ten behoeve van permanente professionele en persoonlijke ontwikkeling, met het oog op betere aansluiting op de behoeften van de arbeidsmarkt. Uitvoeren van de nationale strategie voor de ontwikkeling van de jeugdsector.

2.2. Politieke dialoog, goed bestuur en versterken van instellingen

Met de politieke dialoog over en samenwerking aan de in het kader van deze associatieagenda uit te voeren hervormingen, wordt gestreefd naar een versterking van de naleving van democratische beginselen, de rechtsstaat en goed bestuur, de mensenrechten en fundamentele vrijheden, inclusief de rechten van personen die behoren tot minderheden, zoals die zijn vastgelegd in de fundamentele mensenrechtenverdragen van de Verenigde Naties en de Raad van Europa en de daarbij behorende protocollen. Overeenstemming met het actieplan van de Raad van Europa, dat toepasselijk is gedurende de tenuitvoerlegging van deze associatieagenda, dient te worden gewaarborgd.

i) Versterken van de stabiliteit, onafhankelijkheid en doeltreffendheid van instellingen die de democratie en de rechtsstaat in de Republiek Moldavië waarborgen, onder meer door een brede hervorming van het openbaar bestuur en een hervorming van het beheer van de overheidsfinanciën.

— vaststellen en ten uitvoer leggen van de herziene bevoegdheden van het Grondwettelijk Hof en de benoemingsprocedures van de leden van dit hof, in nauwe samenwerking met de Commissie van Venetië van de Raad van Europa;

— aanpakken van de tekortkomingen die zijn vastgesteld door de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) en het Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten (Office for Democratic Institutions and Human Rights — ODIHR), door de waarnemingsmissie van het nationale maatschappelijk middenveld en door centrale overheden bij voorgaande verkiezingen, onder meer de noodzaak om te zorgen voor transparante campagnefinanciering, onafhankelijke en objectieve verslaggeving door de massamedia en de mogelijkheid voor de diaspora om te stemmen;

— onderzoeken van de mogelijkheid om burgers van de Republiek Moldavië in staat te stellen de activiteiten van politieke partijen, verkiezingscampagnes en verkiesbare personen direct te financieren met inkomsten verkregen in het buitenland, terwijl tegelijkertijd wordt voorkomen dat buitenlandse burgers, personen en staten zich direct of indirect mengen in politieke activiteiten in de Republiek Moldavië;

— opzetten van een goed functionerend juridisch kader ter bescherming van klokkenluiders;

— ten uitvoer leggen van de hervorming van de territoriale structuur van de Republiek Moldavië door het aantal lokale overheden te beperken overeenkomstig de nationale decentralisatiestrategie en de strategie voor de hervorming van het openbaar bestuur;

— ten uitvoer leggen van de strategie voor de hervorming van het openbaar bestuur en de hieraan ten grondslag liggende strategieën, ontwikkeld in 2016 in samenspraak met OESO/Sigma en de donorgemeenschap;

— versterken van de mechanismen en capaciteiten voor coördinatie, toezicht en verslaglegging, zowel op politiek als bestuurlijk niveau;

— een raming maken van de kosten van het actieplan 2016-2018 voor de hervorming van het openbaar bestuur;

— opstellen van een begroting in evenwicht volgens het akkoord met het IMF, met voldoende financiële middelen om de geplande hervormingen uit te voeren;

— hervormen van de staatskanselarij;

— duidelijker definiëren van de functies, taken en verantwoordelijkheden van de belangrijkste instellingen en ontwikkelen van uniforme, schriftelijke en aangepaste procedures en methodologieën voor inclusieve en empirisch onderbouwde beleidsontwikkeling en -coördinatie;

— voorbereiden van de herziening van het wettelijk kader voor het ambtenarenapparaat om dit uit te breiden tot alle instellingen die typische overheidstaken vervullen en ervoor te zorgen dat werving, promotie en ontslag worden gebaseerd op verdienste;

— consolideren van de rol van de staatssecretarissen als de hoogstgeplaatste ambtenaren in elk vakministerie, teneinde bij te dragen aan de professionalisering en de depolitisering van het ambtenarenapparaat;

— uitbreiden van de gegevensverzameling voor de personeelsregistratie, waaronder gegevens over salarissen, en het gebruik daarvan geleidelijk uitbreiden tot alle overheidsinstellingen;

— reorganiseren van regeringsinstanties om de verantwoordingsplicht, doeltreffendheid en doelmatigheid te vergroten, waaronder toetsing van het rendement en de efficiëntie van de staatsbedrijven die bestuurlijke taken vervullen;

— grondig ten uitvoer leggen van de wetgeving inzake de transparantie van het besluitvormingsproces;

— wijzigen van de wet inzake toegang tot informatie om de tenuitvoerlegging daarvan te verbeteren en vaststellen van de noodzakelijke regelingen voor het toezicht op de tenuitvoerlegging;

— ontwikkelen van een algemene wet inzake administratieve procedures om goede administratieve beginselen te handhaven en bijzondere administratieve procedures geleidelijk te harmoniseren met de nieuwe wet;

— starten van een territoriale hervorming die eraan bij kan dragen dat er een maximaal aantal middelen beschikbaar wordt gesteld aan burgers op lokaal niveau;

— actualiseren van de beheerstrategie voor de overheidsfinanciën van de Republiek Moldavië voor 2013-2020;

— vaststellen van een nieuwe strategie voor de interne financiële controle bij de overheid (Public Internal Financial Control — PIFC);

— voortzetten van de hervorming van de parlementaire controle en het parlementair toezicht op de begroting; versterken van transparantie, toezicht en verantwoordingsplicht van beleid en beheer inzake overheidsfinanciën;

— vaststellen van het nieuwe wetsontwerp inzake de werking van de nationale Rekenkamer, dat de onafhankelijkheid en de doelmatigheid van de openbare externe controle moet waarborgen.

— onderzoeken, in samenwerking met de Raad van Europa, van de stappen die noodzakelijk zijn voor het versterken van het institutionele kader, teneinde de veerkracht van de Republiek Moldavië op de lange termijn te bevorderen;

— verbeteren van de uitwisseling van informatie tussen de regering en het parlement;

— versterken van het toezicht van het Parlement op de tenuitvoerlegging van de hervormingen en wetgeving;

— waarborgen dat de presidentiële, parlementaire en lokale verkiezingen op een democratische wijze verlopen, overeenkomstig de Europese normen;

— onderzoeken van de mogelijkheid om de overheidsfinanciering van politieke partijen opnieuw te bekijken op basis van internationale beste praktijken, teneinde rekening te houden met de resultaten van de presidentsverkiezingen;

— herzien van het plafond voor de donaties van individuen en rechtspersonen aan politieke partijen, in overeenstemming met internationale beste praktijken en conform de expertise van de Commissie van Venetië;

— voortzetten van de tenuitvoerlegging van de decentralisatiestrategie, overeenkomstig het Europees Handvest inzake lokaal zelfbestuur van de Raad van Europa (CETS nr. 122);

— herzien van de mechanismen voor kiezersregistratie, overeenkomstig aanbevelingen van de OVSE en ODIHR, teneinde de nauwkeurigheid van de gegevens te waarborgen;

— ontwikkelen en implementeren van het geautomatiseerde informatiesysteem „Elections” — module „financiële controle” en het regelgevingskader, waarmee het proces van verslaglegging, verzameling en analyse van de financiële verslagen van politieke partijen en verkiesbare personen geautomatiseerd wordt en de publieke toegankelijkheid van deze informatie wordt verbeterd. Instellen van effectieve sancties in geval van overtreding en waarborgen dat de bewijslast inzake de herkomst van de fondsen bij de partijen ligt. Voorzien in de mogelijkheid beslag te leggen op onverklaard vermogen;

— invoeren van mechanismen voor het beheer en de coördinatie van de stromen aan steunbetalingen naar gelang van de noden van de regering;

— voortzetten van de hervorming van het openbaar bestuur, overeenkomstig de Europese beginselen van openbaar bestuur (zowel centraal als lokaal, alsmede de territoriale hervorming), in samenspraak met en met toenemende betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld, om een verantwoordingsplichtig, doelmatig, transparant, op aantoonbare professionele verdiensten gebaseerd ambtenarenapparaat op te bouwen met een eigen gedragscode, gevrijwaard van politieke druk;

— optimaliseren van het openbaar bestuur op nationaal en lokaal niveau, in overeenstemming met de strategie voor de hervorming van het openbaar bestuur;

— regelmatig gebruik maken van voorafgaande effectbeoordelingen; zorgen voor systematische raming van de kosten van de hervormingen en instellen van interministeriële fora voor conflictoplossing, zowel op hoog bestuurlijk als politiek niveau;

— invoeren van een transparant en meer concurrerend salarisstelsel voor ambtenaren, om talent aan te trekken en te behouden;

— aanbieden aan burgers van gemakkelijk toegankelijke informatie over hun recht op goed bestuur, op toegang tot informatie en tot de bestuursrechter en het recht om een vergoeding te vorderen, zodat burgers weten waar en hoe zij een klacht kunnen indienen; zorgen voor effectieve en concrete follow-up van verzoeken en klachten van burgers;

— waarborgen van de institutionele en organisatorische verbeteringen die nodig zijn voor het versterken van het parlementair toezicht, met inbegrip van modaliteiten voor de samenwerking met de openbare externe toezichthouder;

— versterken van het vermogen van het ministerie van Financiën om de rol te vervullen die het heeft als de centrale begrotingsoverheid en waarborgen van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën;

— verder verbeteren van het beheer van overheidsfinanciën en doeltreffend uitvoeren van de geactualiseerde strategie ter zake;

— opzetten van een doorlopend meerjarig programma voor overheidsinvesteringen, aangestuurd door het ministerie van Financiën, teneinde prioritaire investeringen op nationaal niveau in een meerjarig begrotingskader te waarborgen;

— waarborgen van de institutionele en organisatorische verbeteringen die nodig zijn voor het versterken van het externe toezicht, met inbegrip van verdere ontwikkeling van de externe auditfunctie van de Rekenkamer van de Republiek Moldavië, overeenkomstig de normen van de Internationale Organisatie van Hoge Controle-instanties, en modaliteiten voor de samenwerking met de openbare externe toezichthouder;

— toepassen van passende disciplinaire procedures en daadwerkelijk opleggen van sancties;

— geleidelijk hervormen van verslagleggingsnormen voor overheidsboekhouding en van externe verslagleggingsnormen.

ii) Bevorderen van de verdere hervorming van de justitiële sector, met name door te zorgen voor de onafhankelijkheid, onpartijdigheid, professionaliteit en doelmatigheid van de rechterlijke macht, met inbegrip van het Openbaar Ministerie, die gevrijwaard dient te zijn van politieke, of enige andere vorm van oneigenlijke inmenging. Voor sommige onderdelen van de uitgebreide justitiële hervorming kunnen grondwetswijzigingen noodzakelijk zijn:

— ten uitvoer leggen van de huidige wetgeving ten aanzien van rechters, openbaar aanklagers, advocaten en andere beoefenaren van juridische beroepen, om te zorgen voor nultolerantie ten aanzien van corruptie en alle vormen van corrupt gedrag te voorkomen;

— waarborgen van de aanwerving van rechters en openbaar aanklagers door een onafhankelijke instantie aan de hand van transparante, op verdienste gebaseerde en objectieve criteria en eerlijke selectieprocedures, met onder meer verplichte schriftelijke examens en een nationale pool van vacatures, in overeenstemming met de Europese normen;

— waarborgen van de bevordering van rechters en openbaar aanklagers, ook wat betreft hoofdaanklagers en hooggerechtshoven, door een onafhankelijke instantie aan de hand van transparante, op kwaliteiten gebaseerde en objectieve criteria en eerlijke selectieprocedures, in overeenstemming met de Europese normen;

— waarborgen van de doeltreffende tenuitvoerlegging van garanties voor de onafhankelijkheid van rechters;

— waarborgen van de doeltreffende uitvoering van tuchtmaatregelen en gedragscodes met inbegrip van procedurele garanties voor rechters en openbaar aanklagers en de autonomie van de justitiële inspectie ten opzichte van de Hoge Raad voor de Magistratuur, alsmede klachtenprocedures die toegankelijk zijn voor het publiek;

— ten uitvoer leggen van regels betreffende onschendbaarheid bij de uitoefening van het ambt, overeenkomstig goede praktijken en met volledige inachtneming van de Europese normen;

— ten uitvoer leggen van het wetgevingspakket inzake integriteit binnen de justitiële sector;

— verbeteren van de transparantie en doelmatigheid van het besluitvormingsproces van de Hoge Raad voor de Magistratuur;

— versterken van de onafhankelijkheid van de Hoge Raad van openbaar aanklagers in overeenstemming met de bepalingen van de wet op het Openbaar Ministerie van 25 februari 2016 en krachtdadig voortzetten van de grootschalige hervorming van het Openbaar Ministerie, met inbegrip van de tenuitvoerlegging van de nieuwe wetgeving;

— waarborgen van het recht op een eerlijk proces, toegang tot de rechter en procedurele rechten in strafzaken, overeenkomstig de verplichtingen van de Republiek Moldavië uit hoofde van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens, de jurisprudentie van het Hof en andere relevante verdragen van de Raad van Europa, door het opstellen van: — = wetgeving en maatregelen die gericht zijn op de waarborging van de procedurele rechten van verdachten en beklaagden in strafzaken; = wetgeving, maatregelen en middelen gericht op de waarborging van de rechten van slachtoffers van misdrijven wat betreft toegang tot de rechter, bijstand en compensatie, ook in het strafrecht;

— versterken van de tenuitvoerlegging van mechanismen voor rechtsbijstand en alternatieve geschillenbeslechting;

— waarborgen van het functioneren van een doeltreffend elektronisch beheerssysteem voor rechtszaken met een betrouwbare gerandomiseerde toewijzing van zaken en betrouwbare justitiële statistieken.

— waarborgen van de onafhankelijkheid van justitiële instellingen, opdat deze niet onderworpen zijn aan politieke of enige andere vorm van druk vanuit de ambtenarij, de regering of het parlement;

— waarborgen van de volledige onafhankelijkheid van alle openbaar aanklagers en beperken van de toezichthoudende rol van het Openbaar Ministerie, zoals voorzien in de nieuwe wetgeving betreffende het Openbaar Ministerie;

— waarborgen dat het Nationaal Instituut voor Justitie de basis- en vervolgopleiding verschaft overeenkomstig de in kaart gebrachte behoeften;

— aantonen dat maatregelen zijn genomen voor het versterken van de integriteit en verantwoordingsplicht van de rechterlijke macht, zoals het grondig onderzoeken en berechten van corruptiedelicten;

— werken aan het verbeteren van de publieke perceptie van de onafhankelijkheid, integriteit, transparantie en verantwoordingsplicht van de rechterlijke macht;

— vooruitgang boeken met een grootschalige hervorming van het Openbaar Ministerie, met inbegrip van gespecialiseerde openbaar aanklagers voor georganiseerde misdaad en corruptie;

— vooruitgang boeken met de uitvoering van de wet inzake de optimalisering van de justitiële landkaart, in overeenstemming met het actieplan dat bij Besluit nr. 21 van het Parlement van 3 maart 2017 is goedgekeurd;

— verbeteren van de toegang tot de rechter, met name voor vrouwen en kwetsbare groepen;

— toewerken naar een aanzienlijke beperking van de duur van de procedures voor civiele en strafzaken;

— toewerken naar het verhogen van het afhandelingspercentage van rechtszaken.

iii) Garanderen van de naleving van mensenrechten en fundamentele vrijheden door uitgebreide samenwerking op het vlak van de bescherming van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden. Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op de volgende terreinen:

Mensenrechten en fundamentele vrijheden — de laatste hand leggen aan en vervolgens uitvoeren van het nieuwe nationale actieplan voor de mensenrechten, waarbij de aandacht wordt toegespitst op de meest kwetsbare groepen, en coördineren van de planning- en begrotingsprocedures om voldoende middelen te kunnen vrijmaken voor een doeltreffende tenuitvoerlegging van dit actieplan; — oprichten van een nationale raad en een secretariaat voor het ontwerp, de follow-up en de verslaglegging over de tenuitvoerlegging van het nieuwe nationale actieplan voor de mensenrechten; — waarborgen dat de uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens daadwerkelijk ten uitvoer worden gelegd en creëren van een efficiënt mechanisme voor de parlementaire controle van deze tenuitvoerlegging; — aanvangen van de tenuitvoerlegging van de strategie voor het bestendigen van interetnische betrekkingen 2017-2027 en aannemen van het desbetreffende actieplan; — vooruitgang boeken met de proef betreffende de tenuitvoerlegging van het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden in zeven gemeenten, als onderdeel van een poging van de Republiek Moldavië om het handvest te ratificeren; — voltooien van de hervorming van de Ombudsman, door het verbeteren van de wet op de Ombudsman nr. 52, van 3 april 2014, in overeenstemming met de aanbevelingen van de Commissie van Venetië en de financiële bepaling overeenkomstig de beginselen van Parijs; — waarborgen van het functioneren van het nationale preventiemechanisme tegen foltering overeenkomstig artikel 18, lid 3, van het Facultatief Protocol bij het VN-Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing; — ratificeren van Protocol nr. 12 bij het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden; — goedkeuren en ten uitvoer leggen van de wijzigingen van de wetgeving inzake haatmisdrijven met het oog op aanpassing ervan aan de Europese normen. opvoeren van de inspanningen om haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven te onderzoeken en ter zake stappen te ondernemen en om effectieve toegang tot de rechter voor de slachtoffers te waarborgen. — waarborgen van de toepassing van de wet- en regelgeving tegen discriminatie op alle gronden, inclusief de wet ter waarborging van de gelijkheid, en versterken van de capaciteit van de Raad voor het voorkomen en uitbannen van discriminatie („Gelijkheidsraad”); — beschouwen van de aanbevelingen van de structuren en deskundigen van de Raad van Europa inzake de naleving van het kaderverdrag voor de bescherming van nationale minderheden en ten uitvoer leggen van deze aanbevelingen met instemming van deze structuren en experts. in dit verband aandacht besteden aan het waarborgen van de rechten van leden van nationale minderheden, onder meer via dialoog en overleg met laatstgenoemden, daarbij ook rekening houdend met de desbetreffende adviezen van de commissie van Venetië van de Raad van Europa; — verbeteren van de uitvoering van de wetgeving inzake de toegankelijkheid voor personen met een handicap. Vergroten van de toegankelijkheid van openbare gebouwen, openbaar vervoer en openbare informatie voor personen met een handicap; — waarborgen van de effectieve tenuitvoerlegging van het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, inclusief artikelen 12 (Gelijkheid voor de wet) en 14 (Vrijheid en veiligheid van de persoon); — ondertekenen van het Facultatief Protocol bij het Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap; — voortzetten van de de-institutionalisering van kinderen; — handhaven van doeltreffende prejudiciële en buitengerechtelijke mechanismen voor geschillenregeling op het vlak van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden; — toegang blijven verlenen tot informatie over burgerrechten en passende juridische oplossingen; — ten uitvoer leggen van maatregelen om ongerechtvaardigde arrestaties en onrechtmatige intercepties te voorkomen, rekening houdend met het feit dat een passend niveau van indringendheid nodig kan zijn om een degelijk onderzoek van corruptie of andere soorten strafbare feiten mogelijk te maken; — bevorderen van de mensenrechten en de discriminatiebestrijding bij politie, justitie en overheid, en vergroten van het bewustzijn op dit gebied; — ten uitvoer leggen van de wet inzake de speciale autonome rechtspositie van Gagaoezië uit 1994 op basis van de aanbevelingen van de Commissie van Venetië uit 2002 en de OVSE uit 2013; — vrijwaren van de procedurele rechten van personen in detentie bij de politie en bij het nationaal centrum voor corruptiebestrijding (NAC, National Anti-corruption Centre) en in voorlopige hechtenis.

Vrijheid van meningsuiting — voortzetten van de werkzaamheden inzake het waarborgen van de vrijheid van meningsuiting en de onafhankelijkheid van de media, overeenkomstig de aanbevelingen van de Raad van Europa, de Europese Unie en de OVSE; — ontwikkelen en goedkeuren van een strategie voor de ontwikkeling van de massamedia in overeenstemming met de Europese praktijken; — instellen van een regelmatige dialoog voor de uitwisseling van beste praktijken inzake vrijheid van de media, pluriformiteit in de media, decriminalisering van laster, bescherming van journalistieke bronnen en culturele diversiteit in de media; — vaststellen van een nieuwe audiovisuele code die volledig in overeenstemming is met de aanbevelingen van de OVSE en de Raad van Europa en aansluit op het ontwerp uit 2011; — scheppen van de voorwaarden voor volledige onafhankelijkheid van publieke omroepen.

Samenwerking van maatschappelijke organisaties — betrekken van de maatschappelijke organisaties, ook werkgeversorganisaties en vakbonden, bij het vergaren van inlichtingen en het toezicht op beleidsmaatregelen; — vaststellen en ten uitvoer leggen van een strategie voor de ontwikkeling van het maatschappelijk middenveld voor 2017-2020. — vaststellen van een nieuwe wet inzake niet-gouvernementele organisaties in overeenstemming met internationale normen, die onder meer het juridisch kader voor de doeltreffende participatie van het maatschappelijk middenveld in het besluitvormingsproces moet verbeteren; — versterken van het kader voor de deelname van maatschappelijke organisaties aan de ontwikkeling en bewaking van de tenuitvoerlegging van overheidsbeleidsmaatregelen, onder meer door de wijziging van de wetgeving betreffende transparante besluitvorming; — bevorderen en versterken van de financiële duurzaamheid van maatschappelijke organisaties, en bekijken of het mogelijk is sociale contracten (social contracting) in te voeren, programma's voor overheidssubsidies uit te breiden en het juridisch kader voor donaties te versoepelen; — ontwikkelen van burgerzin en actieve inzet van vrijwilligers.

Mishandeling en foltering — doeltreffend afhandelen van elke gemelde mishandeling van gedetineerden door rechtshandhavers, in het bijzonder tijdens de voorlopige hechtenis. — tot stand brengen van een alomvattend beleidskader voor het voorkomen en bestrijden van straffeloosheid op basis van de richtsnoeren voor het uitbannen van de straffeloosheid voor ernstige schendingen van de mensenrechten (Raad van Europa, 2011). — waarborgen dat gevallen van foltering en mishandeling effectief worden onderzocht en bestraft.

Rechten van het kind — ten uitvoer leggen van het actieplan voor 2016-2020 behorend bij de strategie voor de bescherming van kinderen voor 2014-2020.

Huiselijk geweld — waarborgen van de tenuitvoerlegging van het bestaande wetgevings- en beleidskader inzake huiselijk geweld. — bekrachtigen van het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld.

Gelijke behandeling — waarborgen van harmonisatie met de Europese normen op het vlak van gezondheids- en veiligheidsvoorschriften, regelingen inzake zwangerschapsverlof en regelingen waardoor werkende ouders arbeid en zorg gemakkelijker kunnen combineren; — bevorderen van de deelname van vrouwen aan de besluitvorming en het openbare, het politieke en het zakenleven en gerichte activiteiten uitvoeren met het oog op gelijke deelname en vertegenwoordiging van mannen en vrouwen op deze gebieden.

Vakbondsrechten en fundamentele arbeidsvoorwaarden — inspanningen blijven leveren om te zorgen dat vakbondsrechten en fundamentele arbeidsvoorwaarden worden nageleefd overeenkomstig de Europese normen en de verdragen van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO); — vooruitgang boeken met het waarborgen van gendergelijkheid op de arbeidsmarkt, met bijzondere aandacht voor de werkgelegenheid voor vrouwen; — ten uitvoer leggen van de wetgeving betreffende de bestrijding van kinderarbeid.

2.3. Buitenlands en veiligheidsbeleid

In het kader van de dialoog en samenwerking op het vlak van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) wordt gestreefd naar stapsgewijze convergentie, onder meer op het vlak van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB). De aandacht zal in het bijzonder worden toegespitst op vraagstukken van conflictpreventie en crisisbeheer, regionale stabiliteit, ontwapening, non-proliferatie, wapenbeheersing en exportcontrole. De samenwerking op dit vlak zal gebaseerd zijn op gemeenschappelijke waarden en wederzijdse belangen en heeft tot doel de harmonisatie en doeltreffendheid van het beleid te verhogen, waarbij gebruik wordt gemaakt van bilaterale, internationale en regionale fora. Hierbij gaat het om de volgende activiteiten:

Prioriteiten voor de korte termijn: — ondertekenen van de overeenkomst tussen de Europese Unie en de Republiek Moldavië inzake beveiligingsprocedures voor de uitwisseling van vertrouwelijke informatie. Prioriteiten op middellange termijn: — de vreedzame beslechting van geschillen en de internationale stabiliteit en veiligheid blijven stimuleren, op basis van doeltreffend multilateralisme; — samenwerking inzake sancties van de EU ontwikkelen; — de naleving bevorderen van de beginselen soevereiniteit en territoriale integriteit, onschendbaarheid van grenzen en onafhankelijkheid, zoals die zijn omschreven in het VN-Handvest en de Slotakte van Helsinki van de OVSE; — de praktische samenwerking op het vlak van conflictpreventie en crisisbeheer versterken, door de deelname van de Republiek Moldavië aan civiele en militaire operaties inzake crisisbeheer onder leiding van de EU te bevorderen en door te voorzien in overleg en opleiding op het vlak van het GVDB (op basis van de deelnamekaderovereenkomst die sinds 1 juli 2013 van kracht is en het multilaterale kader van het GVDB-panel van het Oostelijk Partnerschap).

Terrorisme, non-proliferatie van massavernietigingswapens (MVW) en illegale wapenuitvoer Prioriteiten voor de korte termijn: — informatie uitwisselen over terroristische organisaties en groeperingen, hun activiteiten en hun ondersteunende netwerken, overeenkomstig het internationale recht en de wetgeving die is vastgesteld door de partijen, onder meer via de overeenkomst inzake operationele en strategische samenwerking tussen de Republiek Moldavië en Europol, alsmede via de samenwerkingsovereenkomst tussen de Republiek Moldavië en Eurojust; — ervoor zorgen dat de wet inzake terrorismebestrijding de mensenrechten in acht neemt en wordt beoordeeld door de Commissie van Venetië; — samenwerken inzake op risico-inschatting gebaseerde douanecontroles, waardoor wordt gezorgd voor de veiligheid en beveiliging van goederen die worden geïmporteerd, geëxporteerd of in doorvoer zijn; — samenwerken ter voorkoming van terrorisme; — een alomvattende strategie tegen de verspreiding van MVW en inzake CBRN en een bijbehorend nationaal actieplan aannemen. Prioriteiten op middellange termijn: — samenwerken met het oog op het versterken van de internationale consensus over terrorismebestrijding met respect voor de mensenrechten, onder meer over de juridische definitie van terroristische daden; — verder verbeteren van het nationale wet- en regelgevingskader op het gebied van terrorismebestrijding, in het bijzonder met volledige inachtneming van de rechtsstaat, het internationaal recht inzake de mensenrechten, het vluchtelingenrecht en het humanitair recht, en in volledige overeenstemming met de toepasselijke verdragen van de VN en de Raad van Europa, zoals het Verdrag van de Raad van Europa ter voorkoming van terrorisme uit 2005 (CETS nr. 196) en het aanvullend protocol daarbij, en het Verdrag van de Raad van Europa inzake het witwassen, de opsporing, de inbeslagneming en de confiscatie van opbrengsten van misdrijven en de financiering van terrorisme (CETS nr. 198); — grotere nadruk leggen op het begrijpen en aanpakken van oorzaken van radicalisering en factoren die bijdragen aan gewelddadig extremisme; — mogelijkheden voor samenwerking onderzoeken, onder meer op het gebied van capaciteitsopbouw, luchtvaartbeveiliging (inclusief luchthavens) en het beschermen van zachte doelwitten; — manieren ontwikkelen om samenwerking tot stand te brengen op het gebied van de strijd tegen wapenhandel en de vernietiging van voorraden; — manieren ontwikkelen om samenwerking tot stand te brengen en informatie uit te wisselen over het opsporen en volgen van illegale wapens; — samenwerken rond en een bijdrage leveren aan het tegengaan van de verspreiding van massavernietigingswapens en hieraan gerelateerde goederen, alsmede van de overbrengingsmiddelen daarvoor, door de volledige naleving en tenuitvoerlegging op nationaal niveau van de bestaande verplichtingen van de partijen op grond van de internationale ontwapenings- en non-proliferatieverdragen en -overeenkomsten en andere relevante internationale verplichtingen; — een effectief stelsel opzetten van nationale uitvoer- en doorvoercontrolemechanismen van goederen die verband houden met massavernietigingswapens, inclusief controle van het eindgebruik van technologieën voor tweeërlei gebruik vanuit het oogpunt van massavernietigingswapens, met effectieve sancties op inbreuken op de exportcontrole; — de illegale handel in handvuurwapens en lichte wapens en munitie daarvoor bestrijden, in het kader van bestaande internationale overeenkomsten en resoluties van de VN-Veiligheidsraad en verplichtingen in het kader van andere internationale instrumenten op dit gebied; — blijven samenwerken op het gebied van de controle op de uitvoer van conventionele wapens, in het licht van het gemeenschappelijk standpunt van de EU inzake de controle op de uitvoer van militaire goederen en technologie.

Het conflict over Transnistrië Prioriteiten op middellange termijn: — de functionaliteit handhaven van alle bestaande dialoogplatforms en onderhandelingsformules, gericht op het in kaart brengen van haalbare oplossingen voor de problemen waarmee mensen op beide oevers van de Nistru te maken hebben, alsmede op een omvattende en vreedzame oplossing voor het Transnistrische conflict op basis van de soevereiniteit en de territoriale integriteit van de Republiek Moldavië binnen de internationaal erkende grenzen, met een speciale rechtspositie voor de regio Transnistrië; — een visie op het beslechten van het Transnistrische conflict ontwikkelen als basis voor gesprekken met de Transnistrische zijde; — effectieve samenwerking tussen de EU en de Republiek Moldavië handhaven met het oog op het beslechten van het conflict over Transnistrië en het bevorderen van vertrouwenwekkende maatregelen, volgens de overeengekomen formules, inclusief raadplegingen inzake regelingen die getroffen moeten worden nadat een akkoord is bereikt; — de dialoog intensiveren, met als doel de voordelen van de associatieovereenkomst toe te lichten en te zorgen voor de toepasselijkheid daarvan op het gehele grondgebied van de Republiek Moldavië, waarbij maatregelen worden getroffen voor het legaliseren van bedrijfsactiviteiten van ondernemers vanaf de linkeroever van de Nistru; — constructieve gesprekken over de situatie in het centrale (Transnistrische) deel van het Moldavisch-Oekraïense grensgebied voortzetten met alle betrokken gesprekspartners; — platforms ontwikkelen voor dialoog tussen vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en mediakanalen van de rechter- en linkeroever van de Nistru.

Het Internationaal Strafhof Prioriteiten voor de korte termijn: — het Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof en de hieraan gerelateerde instrumenten ten uitvoer leggen, waarbij erop wordt toegezien dat de integriteit van het statuut gehandhaafd blijft.

2.4. Samenwerking inzake vrijheid, veiligheid en justitie

Van de Republiek Moldavië wordt verwacht dat ze te allen tijde aan de vereisten voldoet die worden gesteld in de vier blokken van het actieplan voor visumliberalisering van 16 december 2010. De effectieve en duurzame uitvoering van alle benchmarks van het actieplan, inclusief die van blok 3 (Openbare orde en veiligheid), is essentieel voor de handhaving van de visumvrijstelling ten aanzien van de EU. Overeenkomstig het herziene opschortingsmechanisme voor de vrijstelling van de visumplicht ( 2 ) kan visumvrij reizen worden opgeschort wanneer een of meer van de benchmarks niet langer zijn vervuld. In geval van een gerechtvaardigde bezorgdheid omtrent het nakomen van concrete benchmarks uit het actieplan, zal de Republiek Moldavië de Europese Unie desgevraagd informatie verstrekken.

Voorts nemen de partijen goede nota van de aanbevelingen ingevolge de collegiale toetsingsmissies in 2015 en 2016, waarbij de sectoren justitie, corruptiebestrijding en witwasbestrijding van de Republiek Moldavië werden beoordeeld. In dit verband verplicht de Republiek Moldavië zich ertoe die aanbevelingen in acht te nemen, evenals de overige aanbevelingen van de EU en andere aanbevelingen van internationale organisaties, voor het ontwikkelen van het beleidsdocument na 2016 inzake corruptiebestrijding en de beleidsdocumenten na 2017 inzake justitie en witwasbestrijding.

Daarnaast werken de partijen samen op de volgende terreinen:

Bescherming van persoonsgegevens Prioriteiten op middellange termijn: — het nationale juridisch kader ter bescherming van persoonsgegevens verder in overeenstemming brengen met de EU-wetgeving, met bijzondere aandacht voor Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad ( 3 ) en Richtlijn (EU) 2016/680 van het Europees Parlement en de Raad ( 4 ); — doorgaan met de tenuitvoerlegging van het juridisch kader ter bescherming van persoonsgegevens in alle sectoren, teneinde een hoog niveau van bescherming van persoonsgegevens te waarborgen, overeenkomstig de Europese normen en instrumenten; — de capaciteitsopbouw van het nationaal centrum voor de bescherming van persoonsgegevens verder versterken.

Bestrijding van georganiseerde misdaad Prioriteiten voor de korte termijn: — de bevoegdheden van de politie helder afbakenen en uitsplitsen ten behoeve van inlichtingenvergaring en het verzamelen en gebruiken van (forensisch) bewijsmateriaal; — een systeem voor financieel onderzoek opzetten en effectief bevorderen met het oog op het opsporen, het in beslag nemen en het confisqueren van vermogensbestanddelen die zijn verkregen uit georganiseerde criminaliteit; — jaarlijks een activiteitenverslag van de gespecialiseerde aanklager voor de bestrijding van georganiseerde criminaliteit publiceren. Prioriteiten op middellange termijn: — het concept van op inlichtingen gebaseerd politiewerk verder op het hele grondgebied ten uitvoer leggen en versterken, hetgeen een goed ontwikkeld systeem vereist voor het analyseren en beheersen van risico's en dreigingen (de Europol-methode toegepast in de context van de dreigingsevaluatie van de zware en georganiseerde criminaliteit (Socta, Serious and Organised Crime Threat Assessment)). — een duidelijke beschrijving geven van de instrumenten (waaronder bijzondere onderzoeksinstrumenten wanneer het gebruik ervan nodig is) en van de voorwaarden waaronder zij in een onderzoek kunnen worden gebruikt.

Politiehervorming Prioriteiten voor de korte termijn: — de oprichting voltooien van een verantwoordingsplichtige, betrouwbare en doeltreffende politieorganisatie die een onderdeel vormt van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Het politiek leiderschap van het ministerie zal beperkt blijven tot het vaststellen van de strategische prioriteiten van de politiekorpsen en het uitstippelen van de beleidslijnen. Het ministerie is niet bevoegd om bevelen of verboden uit te vaardigen ten aanzien van de operationele activiteiten van de politiekorpsen; — uitvoering geven aan gebiedsgebonden politiezorg en ervoor zorgen dat burgers zich gemakkelijk met informatie tot de politie kunnen richten; — de verantwoordingsplicht versterken en ervoor zorgen dat de politie niet op ongepaste wijze wordt beïnvloed. Prioriteiten op middellange termijn: — uitvoering geven aan de strategie voor openbare orde en veiligheid, ook wanneer het openbare orde en crowd management betreft; — de ontwikkelingsstrategie voor de politie voor 2016-2020 verder ten uitvoer leggen, met bijzondere aandacht voor het moderniseren van de politiekorpsen wat betreft a) personeelsbeleid, b) managementtechnieken en c) operationele bekwaamheden (respect voor de fundamentele mensenrechten bij de omgang met gedetineerden; ontwikkelen van doeltreffende betrekkingen met de bevolking; moderniseren van de ICT-omgeving; bevorderen van de capaciteiten voor het onderzoeken van een plaats delict en verder ontwikkelen van de corruptiebestrijdingsstrategie); — een ontwikkelingsstrategie voor de Carabinieri aannemen en zorgen voor vooruitgang in de tenuitvoerlegging van de strategie; — een effectief systeem voor getuigenbescherming (gespecialiseerde eenheid) tot stand brengen en de noodzakelijke garanties bieden aan getuigen dat zij zullen worden beschermd tegen intimidatie en fysieke bedreigingen; — een cultuur van integriteit en ethische waarden aanmoedigen binnen het gehele ministerie van Binnenlandse Zaken en Politie. gedragsregels en -normen ontwikkelen om misstanden bij de politie te voorkomen en effectief te bestraffen. instrumenten ontwikkelen voor het beoordelen van de doelmatigheid en doeltreffendheid van de politieactiviteiten; — een gezamenlijk opleidingscentrum voor wetshandhaving (JLETC, Joint Law Enforcement Training Centre) oprichten, teneinde een adequate basisopleiding en gespecialiseerde bijscholing te garanderen, met waar nodig zeer gespecialiseerde opleidingen. Op basis van de werkovereenkomst uit 2012 tussen de Republiek Moldavië en het agentschap van de Europese Unie voor opleiding op het gebied van rechtshandhaving (Cepol), zal het gezamenlijk opleidingscentrum voor wetshandhaving (JLETC, Joint Law Enforcement Training Centre) een nauwe operationele relatie ontwikkelen met Cepol; — de detentie-omstandigheden binnen de politie verbeteren; — op basis van beste praktijken van de EU, ervoor zorgen dat er een onafhankelijk toezichthoudend orgaan is om toezicht te houden op de algehele werking van de politie en op de manier waarop alle ambtenaren met politiebevoegdheden hun politietaken uitvoeren. — het snellereactievermogen van de politie verbeteren.

Politiesamenwerking en databanken Prioriteiten voor de korte termijn: — de geautomatiseerde en gecentraliseerde databanken voor zowel opsporing als vervolging (nationaal e-casemanagementsysteem) verder ontwikkelen, om het risico te vermijden dat strafzaken elkaar overlappen en dat zaken, die vaak een groot geografisch en zelfs internationaal gebied bestrijken, niet met elkaar in verband worden gebracht. Een dergelijk systeem moet idealiter alle facetten bestrijken van de opsporings- en vervolgingsketen, met inbegrip van informatie over ontneming, bevriezing en confiscatie van vermogensbestanddelen; — het bestaande nationale statistische instrument voor het bepalen van de criminaliteitscijfers en het percentage opgeloste zaken verbeteren. Dit instrument dient effectief te worden ingezet als managementinstrument voor het ontwikkelen van nieuwe beleidsprioriteiten. Prioriteiten op middellange termijn: — ervoor zorgen dat de centrale eenheden voor internationale politiesamenwerking (nationale Europol-eenheid en nationaal centraal bureau van Interpol) toegang hebben tot desbetreffende nationale en internationale databanken via één enkele administratieve structuur (centraal aanspreekpunt — SPOC, Single Point of Contact); — de samenwerking en de gegevensuitwisseling tussen de Republiek Moldavië en Europol (kwalitatief en kwantitatief) opvoeren bij grensoverschrijdende strafzaken; — een strategische analyse van criminaliteitsverschijnselen, zowel op globaal als op sectoraal niveau, ontwikkelen en deze delen met de bevoegde rechtshandhavingsinstanties en Europol; — meerjarige actieplannen opstellen waarin de operationele prioriteiten van de rechtshandhavingsinstanties worden geformuleerd, op basis van de dreigingsevaluatie van de zware en georganiseerde criminaliteit; — zorgen voor een betere uitwisseling van informatie met de EU en haar lidstaten over terrorisme, illegale migratie, witwassen en financiële zaken.

Bestrijding van drugs Prioriteiten voor de korte termijn: — deelnemen aan het Europees netwerk voor informatie over drugs en drugsverslaving (Reitox) van het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving (EWDD) en aan desbetreffende deskundigenvergaderingen georganiseerd door het EWDD, binnen de grenzen van de beschikbare begrotingsmiddelen; — uitvoering geven aan een duidelijke taakverdeling voor en coördinatie tussen autoriteiten die gespecialiseerd zijn in het terugdringen van de vraag naar drugs, alsmede autoriteiten die zijn betrokken bij het verminderen van het aanbod van drugs. Prioriteiten op middellange termijn: — de coördinatie uitbreiden tot alle aspecten van het drugsbeleid, met inbegrip van sociale en volksgezondheidsaspecten, handhavingsmaatregelen, internationale samenwerking en jeugdbeleid; — het nationale actieplan 2017-2018 voor de tenuitvoerlegging van de nationale strategie voor drugsbestrijding voor de jaren 2011-2018 goedkeuren en uitvoeren.

Mensenhandel — de nationale strategie voor het voorkomen en bestrijden van mensenhandel voor de jaren 2017-2022, die eveneens het nationale verwijzingssysteem omvat, goedkeuren en uitvoeren; — de informatiestroom verder stroomlijnen door het verbeteren van de communicatie en de samenwerking tussen Europol en de nationale multidisciplinaire rechtshandhavingseenheden van de Republiek Moldavië, alsmede tussen deze rechtshandhavingseenheden onderling; — zorgen voor capaciteitsopbouw in de instellingen voor rechtshandhaving, om de samenwerking met agentschappen van de EU bij het voorkomen en bestrijden van mensenhandel te garanderen.

Bestrijding van seksueel misbruik en seksuele uitbuiting van kinderen — de capaciteit van de betrokken opsporingseenheid versterken om te pogen minderjarige slachtoffers van seksueel misbruik te identificeren, met name bij kinderpornografie; — structuren voor de individuele beoordeling van elk minderjarig slachtoffer van seksueel misbruik opzetten met het oog op het inschakelen van specifieke bijstand en ondersteuning; — voorzien in een speciale vertegenwoordiger voor minderjarige slachtoffers van seksueel misbruik, daar waar dragers van het ouderlijk gezag het kind niet kunnen vertegenwoordigen wegens belangenverstrengeling, of wanneer het kind niet wordt vergezeld door, of gescheiden is van zijn of haar familie; — passende interventiemaatregelen of -programma's beschikbaar stellen voor het beheersen van het individuele risico dat is gekoppeld aan elke voor seksueel misbruik of seksuele uitbuiting van kinderen veroordeelde dader.

Bestrijding van cybercriminaliteit Prioriteiten voor de korte termijn: — de samenwerking versterken met het Europees Centrum voor de bestrijding van cybercriminaliteit (EC3, European Cyber Crime Centre) binnen Europol. Prioriteiten op middellange termijn: — investeren in capaciteitsopbouw (onder meer bij strafrechtelijke autoriteiten), knowhow en specialisatie op het gebied van het bestrijden van cybercriminaliteit (gerichte cybercriminaliteitsmaatregelen, bilaterale programma's van justitie en politie); — de samenwerking ter bestrijding van cybercriminaliteit en seksuele uitbuiting van kinderen versterken door de prioriteiten af te stemmen en de communicatie te stroomlijnen; — mogelijkheden voor samenwerking verkennen, met name inzake de bescherming van kritieke infrastructuur als omschreven in Richtlijn 2008/114/EG van de Raad ( 5 ), waarbij tevens rekening wordt gehouden met Richtlijn (EU) 2016/1148 van het Europees Parlement en de Raad ( 6 ), en de terugkoppeling wordt gemaakt naar de aanpak van hybride dreigingen, voortbouwend op eerdere bijstandsprogramma's voor cyberbestendigheid van de EU en andere donoren; — de samenwerking voor het verbeteren van cyberbestendigheid en -paraatheid opvoeren: faciliteren van de ontwikkeling van de nationale cyberbeveiligingsstrategie voor de periode na 2020 op basis van een multistakeholderbenadering, opzetten van een nationaal computercrisisteam (CERT), en bevorderen van de totstandbrenging van passende coördinatiekaders en -structuren tussen openbare entiteiten en met de particuliere sector; — samenwerken om te zorgen voor de tenuitvoerlegging van de vertrouwenwekkende cybermaatregelen van de OVSE die als doel hebben de transparantie en de samenwerking op regionaal en subregionaal niveau te vergroten; — uitvoering geven aan van het Verdrag van Boedapest, met name wat betreft het procesrecht in het kader van de binnenlandse opsporing, publiek-private samenwerking en internationale samenwerking.

Preventie en bestrijding van corruptie en belangenverstrengeling Prioriteiten voor de korte termijn: — ten uitvoer leggen van de wet inzake integriteit; — ten uitvoer leggen van de wet die van alle betrokken ambtenaren vereist dat zij verklaringen betreffende hun eigen vermogen en dat van hun naaste verwanten verstrekken en opgave doen van mogelijke belangenconflicten wat betreft hun eigen belangen of die van hun naaste verwanten, en waarborgen van een doeltreffende uitvoering van de handhavingsprocedure. De juistheid van de inhoud van de verklaringen omtrent vermogen en potentiële belangenverstrengeling dient te worden beoordeeld door de nationale instantie voor de integriteitsbewaking (NIA, National Integrity Authority) en hiermee verband houdende strafrechtelijke onderzoeken dienen uitgevoerd te worden door het nationaal centrum voor corruptiebestrijding (NAC, National Anti-corruption Centre). De beoordelingen dienen op adequate wijze geprioriteerd te worden en in eerste instantie gericht te zijn op verklaringen van hooggeplaatste personen, met inbegrip van rechters en openbaar aanklagers; — zorgen voor voldoende navorsing van verdachte verklaringen en systematisch opleggen van sancties (boetes, disciplinaire maatregelen, enz.) in geval van valse of te laat ingediende verklaringen, of bij het nalaten van het aangeven van vermogen. De bewijslast van de herkomst van het geld of de vermogensbestanddelen ligt bij de functionaris. Doorgaan met het openbaar maken van vermogensbestanddelen; — zorgen voor de geleidelijke overgang naar het online indienen van verklaringen; — zorgen voor het volwaardig functioneren van de NIA; — transparante, op verdienste gebaseerde en professionele benoemingsmechanismen voor de Raad voor de integriteitsbewaking, het bestuur en de integriteitsinspecteurs van de NIA ontwikkelen, teneinde ervoor te zorgen dat de NIA onafhankelijk is en gevrijwaard blijft van enige politieke beïnvloeding. Ervoor zorgen dat de NIA toegang heeft tot de benodigde registers, inclusief overheids- en privéregisters, met het oog op de doelmatige controle van bezittingen en persoonlijke belangen; — ervoor zorgen dat het maatschappelijk middenveld vertegenwoordigd is in de Raad voor de integriteitsbewaking; — de wet betreffende evenredige, afschrikkende sancties voor corruptie en witwasdelicten aannemen; — een begin maken met de daadwerkelijke uitvoering van de nieuwe integriteits- en anticorruptiestrategie als een strategisch instrument voor het voorkomen en verminderen van corruptie in overeenstemming met de waarden en normen van de EU. de capaciteiten van de monitoringgroep voor de uitvoering van de nationale integriteits- en anticorruptiestrategie versterken in nauwe samenwerking met het parlement, de regering, de rechterlijke macht, de particuliere sector en het maatschappelijk middenveld; — zorgen voor een doeltreffende samenwerking met en bijstand aan de betrokken instellingen en organen van de EU, waaronder het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF), voor controles en inspecties ter plaatse met betrekking tot het beheer en de controle op de besteding van EU-gelden, overeenkomstig de geldende regels en procedures. Prioriteiten op middellange termijn: — werk maken van een beter mechanisme voor coördinatie en samenwerking ten behoeve van de corruptiebestrijding tussen corruptiebestrijdingsinstanties, zoals het NAC, de NIA, de procureur-generaal, de dienst voor interne bescherming en corruptiebestrijding van het ministerie van Binnenlandse Zaken (MIA) en de inlichtingen- en veiligheidsdienst; — een effectief mechanisme opzetten voor de coördinatie inzake de bestrijding van corruptie, witwassen en terrorismefinanciering binnen het openbaar bestuur op regeringsniveau; — de rol van het NAC bij corruptiebestrijding versterken met het oog op het boeken van concrete resultaten. Ervoor zorgen dat het beschikt over voldoende budget en personeel, duidelijke verantwoordelijkheden, voldoende bevoegdheden en de benodigde autonomie en dat het wordt beschermd tegen oneigenlijke politieke invloeden en goed samenwerkt met andere rechtshandhavingsinstanties die zijn betrokken bij de corruptiebestrijding, met name het bureau voor corruptiebestrijding van het Openbaar Ministerie; — bewustzijn blijven creëren over de verschillende typen en verschijningsvormen van corruptie en hoe deze te voorkomen. Er dienen op gezette tijden voorlichtingscampagnes georganiseerd te worden. Communicatiemiddelen en -strategieën dienen te worden toegespitst op de doelgroep en het effect ervan dient geregeld te worden geëvalueerd; — het systeem voor het onderzoek naar en de vervolging van hooggeplaatste functionarissen in corruptiezaken verbeteren, waardoor wordt gezorgd voor transparante en onpartijdige gerechtelijke procedures, door onder meer voorwaarden te scheppen voor een open mediaverslaggeving. In dit verband dient het bureau voor corruptiebestrijding van het Openbaar Ministerie zich toe te spitsen op corruptie door hooggeplaatste personen en dienen de capaciteiten in de bestrijding van corruptie door hooggeplaatste personen versterkt te worden; — meer tastbare resultaten behalen op het gebied van corruptiebestrijding door de prestaties van de corruptiebestrijdingsdiensten te verbeteren, door middel van effectievere sancties en daadwerkelijke veroordelingen, vooral ten aanzien van hooggeplaatste functionarissen; — de wetgeving wijzigen teneinde het mandaat van het bureau voor corruptiebestrijding van het Openbaar Ministerie te beperken tot corruptie door hooggeplaatste personen, en andere corruptiezaken die door het NAC zijn onderzocht, door te geven aan gewone aanklagers; — een uitgebreid en samenhangend wetgevingskader ontwikkelen en bevorderen om de integriteit binnen de overheidssector aan te moedigen; — een grondig onderzoek naar de bankfraudes verrichten, met als doel het terugwinnen van ontvreemd kapitaal, en geregeld op transparante wijze verslag doen van de geboekte vooruitgang in het onderzoek; — de belangrijkste resultaten van het lopende tweede-faseonderzoek door Kroll delen met de EU, onder de met Kroll overeengekomen voorwaarden, zonder verdere onderzoeken en de ontneming van vermogensbestanddelen in gevaar te brengen; — zorgen voor de interoperabiliteit van het e-integriteitssysteem met alle overheids- en privéregisters die nodig zijn voor de doelmatige controle van bezittingen en persoonlijke belangen; — verder uitvoering geven aan het systeem voor institutionele integriteitsbeoordeling door het NAC en voor corruptierisicomanagement door openbare instellingen.

Bestrijding van witwassen, financiering van terrorisme en financiële misdrijven Prioriteiten voor de korte termijn: — de wetgeving in overeenstemming brengen met de 4e richtlijn inzake het witwassen van geld en de financiering van terrorisme; — de technische en operationele capaciteiten van de financiële inlichtingendienst vergroten om op doeltreffende wijze alle taken op het gebied van de bestrijding van het witwassen van geld en terrorismefinanciering (AML, Anti-Money Laundering/CFT, Countering Terrorism Financing) uit te voeren, met name wat betreft het verbeteren van de financiële inlichtingen; — de financiële inlichtingendienst dient op steeds grotere schaal en op proactieve wijze beschuldigingen van witwassen van geld en terrorismefinanciering aan te pakken, te beginnen bij instanties met rapportageverplichting die systematisch verdachte transacties rapporteren, die dienen te worden bestraft ingeval de rapportageplicht niet wordt nageleefd; — het systeem van preventieve bevriezing versterken door de betrokken rapporterende entiteiten de bevoegdheid te geven om verdachte financiële transacties op te schorten; — een nationale dienst voor het ontnemen van vermogensbestanddelen oprichten die, door middel van een geïntensiveerde samenwerking, ertoe bijdraagt dat uit criminaliteit verkregen vermogensbestanddelen in de hele EU zo snel mogelijk worden opgespoord. Prioriteiten op middellange termijn: — uitvoering geven aan een overkoepelend beleid of overkoepelende strategie voor financiële misdrijven en financiële recherche, ten behoeve van alle betrokken autoriteiten, met inbegrip van het Openbaar Ministerie, met de bedoeling complexe en langdurige onderzoeken naar financiële misdrijven te versnellen. Parallelle financiële recherche en op inlichtingen gebaseerd politiewerk in de strategie integreren, zodat proactieve handhavingsmaatregelen genomen kunnen worden op grond van gegevensanalyses; — een robuust wetgevingskader voor de bestrijding van het witwassen van geld en het financieren van terrorisme bevorderen en implementeren, dat in overeenstemming is met de resoluties van de VN-Veiligheidsraad en de aanbevelingen van de financiële actiegroep witwassen (FATF, Financial Action Task Force) en strookt met de resultaten van de wederzijdse evaluaties in het kader van Moneyval; — uitvoering geven aan robuuste en ambitieuze wetgeving inzake de inbeslagneming en confiscatie van vermogensbestanddelen, die verder reikt dan de minimumnormen die op EU-niveau zijn vastgesteld en dus bijvoorbeeld eveneens bepalingen bevat omtrent confiscatie zonder veroordeling (of civielrechtelijke confiscatie). — de operationele samenwerking inzake confiscatie, het ontnemen van vermogensbestanddelen en vermogensbeheer bevorderen door middel van een doeltreffende communicatie en uitwisseling van beste praktijken tussen het bureau voor het ontnemen van vermogensbestanddelen van de Republiek Moldavië en de EU; — de operationele samenwerking tussen de diensten en eenheden van de financiële inlichtingen, politie, financiële inspectie, belastingen en douane bevorderen via interoperabiliteit en gegevensuitwisseling (bijvoorbeeld op basis van op maat gesneden overeenkomsten over gegevensuitwisseling). Ter bevordering van de operationele samenwerking tussen diensten, dienen er verbindingsfunctionarissen aangesteld te worden. Het tijdelijk uitwisselen van personeel voor opleidingsdoeleinden dient overwogen te worden; — opleidingscurricula opstellen in samenwerking met het gezamenlijk opleidingscentrum voor rechtshandhaving (cf. supra), met een duidelijke accreditatieprocedure voor rechercheurs en analisten van financiële misdrijven, alsmede collega's met andere werkterreinen aanmoedigen en in staat stellen om deel te nemen aan opleidingen op het gebied van financiële recherche. Het belang van financiële recherche moet voldoende tot uiting komen in de opleiding van onderzoekers, aanklagers en rechters; — richtsnoeren en instructies ontwikkelen voor instanties met een verslagleggingsplicht die systematisch verdachte transacties rapporteren, teneinde de doeltreffendheid van de tenuitvoerlegging van de nationale wetgeving ter bestrijding van het witwassen van geld en het financieren van terrorisme te bevorderen.

Samenwerking inzake migratie, asiel en grensbeheer Migratie en asiel — doorgaan met de tenuitvoerlegging van de overnameovereenkomst tussen de EU en de Republiek Moldavië, en met de bijstandverlening aan de re-integratie van burgers van de Republiek Moldavië; — doorgaan met het verstrekken van informatie om de rechten en plichten van het visumvrij reizen te verduidelijken, waaronder informatie over de regelgeving inzake de toegang tot de arbeidsmarkt van de EU (onder meer via de portaalwebsite van de EU over immigratie), het EU-kader inzake legale migratie (richtlijnen inzake de voorwaarden voor toegang en verblijf van bepaalde categorieën onderdanen van derde landen) en over de aansprakelijkheid in geval van misbruik van de rechten uit hoofde van de visumvrijstelling, alsmede over de rechten en plichten in verband met de gezondheidszorgsystemen van de lidstaten van de EU; — doorgaan met de ontwikkeling van een praktische samenwerking in het kader van het mobiliteitspartnerschap tussen de EU en de Republiek Moldavië. — de samenwerking binnen het mobiliteitspartnerschap tussen de EU en de Republiek Moldavië stimuleren en bevorderen door middel van actieve deelname van de EU-lidstaten, met bijzondere aandacht voor migratie en ontwikkeling; — de bestaande infrastructuur (inclusief detentiecentra) en de personeelsbezetting van de bevoegde organen versterken om de daadwerkelijke terugkeer van illegaal verblijvende onderdanen van derde landen en/of onderdanen van derde landen op doorreis vanuit het grondgebied van de Republiek Moldavië te garanderen, alsmede ervoor zorgen dat de mensenrechten van immigranten in administratieve detentie worden nageleefd; — het bestaande integratiekader blijven versterken door middel van integratiecentra; — de activiteiten van het bureau voor migratie en asiel versterken als hoofdverantwoordelijke in het systeem voor de administratie en beheersing van migratiestromen, door: 1) het wetgevingskader, de opvangvoorwaarden en de documentatie van buitenlanders te versterken, 2) de regionale diensten in de strijd tegen het illegaal verblijf van buitenlanders en voor het tellen van buitenlanders te versterken, 3) de infrastructuur, alsmede het toewijzen van de benodigde financiële en personele middelen, te verbeteren; — het systeem van gegevensverzameling en -analyse inzake migratiestromen en asiel verder versterken door het uitgebreide migratieprofiel te actualiseren en regelmatig beoordelingsverslagen en risicoanalyserapportages op het gebied van migratie en asiel op te stellen; — door te gaan met de effectieve tenuitvoerlegging van de wetgeving inzake asiel, die een solide kader vormt voor het beschermen van degenen die internationale bescherming nodig hebben, waardoor de infrastructuur van het opvangcentrum wordt versterkt; — de ambtenaren, werknemers van het ministerie van Binnenlandse Zaken, rechters en magistraten opleiden op het gebied van asiel en migratie; — een geïntegreerde benadering van de diaspora nastreven en de capaciteiten van nationale en lokale autoriteiten inzake diasporagerelateerde aangelegenheden consolideren; — meer effectieve manieren ter bevordering van circulaire migratie ontwikkelen. Grensbeheer — het grensbeheer verder versterken, het hoge niveau van grenscontroles en grensbewaking in stand houden en zorgen voor de uitbreiding en verbetering van permanente en mobiele videobewakingssystemen; — het gezamenlijke grensbeheer aan de grens tussen de EU en de Republiek Moldavië intensiveren, onder meer door middel van gezamenlijke grenscontrole en informatie-uitwisseling (ook vóór aankomst). — blijven voorzien in adequate infrastructuur, technische uitrusting, IT-systemen en financiële en personele middelen, overeenkomstig de strategie voor geïntegreerd grensbeheer (IBM, Integrated Border Management) en bijbehorend actieplan van de Republiek Moldavië; — de samenwerking op het gebied van grensbeheer met het Europees Grens- en kustwachtagentschap (Frontex) verder versterken; — het grenscoördinatiesysteem op nationaal niveau versterken; — het situatiebeeld op nationaal en lokaal niveau actualiseren door de risico- en informatieanalyse en de informatie-uitwisseling met nationale en internationale partners te versterken.

Juridische samenwerking Prioriteiten op middellange termijn: — de samenwerking tussen de Republiek Moldavië en Eurojust (kwalitatief en kwantitatief) opvoeren bij grensoverschrijdende strafzaken; — de justitiële samenwerking in burgerlijke en handelszaken verder versterken door: — = toetreding tot en tenuitvoerlegging van multilaterale overeenkomsten inzake justitiële samenwerking in burgerlijke zaken, in het bijzonder het Verdrag van 1970 inzake de verkrijging van bewijs in het buitenland in burgerlijke en in handelszaken; = toetreding tot en tenuitvoerlegging van multilaterale overeenkomsten inzake de bescherming van kinderen, in het bijzonder de overeenkomsten van de Haagse Conferentie voor internationaal privaatrecht op het gebied van familierecht; = voorbereiding op de toetreding tot en tenuitvoerlegging van het Verdrag van 1996 inzake de bevoegdheid, het toepasselijke recht, de erkenning, de tenuitvoerlegging en de samenwerking op het gebied van ouderlijke verantwoordelijkheid en maatregelen ter bescherming van kinderen, in het bijzonder door een evaluatie van de nationale capaciteiten en middelen; — de justitiële samenwerking in strafzaken opvoeren door de toetreding tot en de tenuitvoerlegging van de desbetreffende verdragen, in het bijzonder die van de Raad van Europa.

2.5. Handel en daarmee verband houdende aangelegenheden (DCFTA)

De diepe en brede vrijhandelsruimte beslaat een groot deel van de associatieovereenkomst. Het ligt derhalve in de lijn der verwachting dat de tenuitvoerlegging van dit deel, uiteengezet in titel V (Handel en daarmee verband houdende aangelegenheden) van de overeenkomst, een prioriteit toebedeeld zal krijgen die evenredig is aan het belang dat eraan wordt toegekend in de algemene context van de associatieovereenkomst en in het kader van de betrekkingen tussen de EU en de Republiek Moldavië.

Handel in goederen

De partijen werken, met name door onderling overleg, samen aan de tenuitvoerlegging van de bepalingen inzake markttoegang voor goederen, waaronder energie, waarbij de aandacht wordt toegespitst op de volgende punten:

— verdere verbeteringen op het gebied van de handelsbalansstatistieken tot stand brengen om ervoor te zorgen dat de partijen het antiontwijkingsmechanisme correct blijven toepassen;

— samenwerken bij de tenuitvoerlegging van het stappenplan voor de verbetering van het concurrentievermogen in de Republiek Moldavië;

— informatie uitwisselen over ontwikkelingen op het gebied van markttoegang in de Republiek Moldavië en het Moldavische beleid inzake markttoegang;

— maatregelen uitvoeren teneinde het ondernemingsklimaat voor ondernemers te verbeteren.

— de exportcapaciteit van de Republiek Moldavië vergroten, onder meer door ondernemersspecifieke, financiële en niet-financiële steunprogramma's (subsidies) ter ontwikkeling van de export op te zetten;

— de samenwerking tussen de EU en de Republiek Moldavië versterken in het proces ter voorbereiding en uitvoering van wetgeving die mogelijk vereist is voor de tenuitvoerlegging van de DCFTA-bepalingen;

— douanerechten op goederen van oorsprong uit de EU afschaffen overeenkomstig bijlage XV-D bij de associatieovereenkomst;

— zorgen voor de naleving van de handelsgerelateerde energiebepalingen;

— uitvoering geven aan de exportgerelateerde onderdelen voor 2018-2020 van de nationale strategie voor het bevorderen van de export en het aantrekken van investeringen voor 2016-2020, met inbegrip van een tussentijdse beoordeling van deze strategie in 2018.

Technische voorschriften, normalisatie en hieraan gerelateerde infrastructuur

De partijen werken samen met het oog op de naleving van de technische voorschriften van de EU, de EU-procedures inzake normalisatie, metrologie, accreditatie en conformiteitsbeoordeling, alsmede het EU-systeem voor markttoezicht, als bedoeld in de associatieovereenkomst en met name in het DCFTA-deel.

Deze voorbereidingen hebben onder meer betrekking op de volgende punten:

— informatie uitwisselen over het nakomen van de toezegging tot het aanpassen van nationale wetgeving aan het acquis van de Unie, zoals uiteengezet in desbetreffende bijlagen bij de overeenkomst, en over de handhaving daarvan;

— de administratieve capaciteiten van de betrokken overheidsorganen, -instellingen en -instanties versterken.

— de infrastructuur voor het beheer van technische voorschriften, procedures inzake normalisatie, metrologie, accreditatie en conformiteitsbeoordeling en het systeem voor markttoezicht ontwikkelen en moderniseren, met inbegrip van de totstandbrenging van een nationaal informatiesysteem;

— de samenwerking opvoeren met EU-organisaties zoals CEN, Cenelec, ETSI, Euramet, EA, Welmec;

— informatie uitwisselen over andere relevante aspecten van de plannen van de Republiek Moldavië op het gebied van technische handelsbelemmeringen en over de toepasselijke termijnen;

— een diepgaande campagne/actie met het oog op het voorlichten, begeleiden en adviseren van bedrijven in de Republiek Moldavië ontwerpen en uitvoeren, in samenwerking met organen die de particuliere sector in de Republiek Moldavië vertegenwoordigen, met als doel een beter begrip te creëren van de in de EU geldende productvoorschriften en vereisten voor het op de markt brengen van producten;

— samenwerken bij de voorbereiding van de overeenkomst betreffende conformiteitsbeoordeling en aanvaarding van industrieproducten (OCA).

Sanitaire en fytosanitaire maatregelen

De partijen werken samen om de sanitaire en fytosanitaire (SPS, Sanitary and Phytosanitary) normen voor levensmiddelen en diervoeders en de wetgeving en praktijken in de Republiek Moldavië op het gebied van plantgezondheid en gezondheid en welzijn van dieren, meer in overeenstemming te brengen met die van de EU, zoals bepaald in desbetreffende bijlagen bij de associatieovereenkomst. Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op de volgende punten:

— de import- en exportcertificering van agrovoedingsproducten vereenvoudigen;

— de voedselveiligheidsstrategie voor 2017-2022 ontwikkelen en uitvoeren;

— de samenwerking tussen het nationaal agentschap voor voedselveiligheid en het ministerie van Landbouw opvoeren, teneinde wetswijzigingen op SPS-gebied voor te bereiden, aan te nemen en ten uitvoer te leggen;

— de administratieve capaciteit versterken door opleidingen voor personeelsleden in de bevoegde overheids- en uitvoerende organen en agentschappen te organiseren met het oog op de voorbereiding en uitvoering van wetgeving die conform de wetgeving van de EU is;

— voorlichtingscampagnes organiseren met desbetreffende agentschappen, ondernemingen en ngo's inzake de vereisten voor toegang tot de EU-markt en met maatschappelijke organisaties inzake de consumentenaspecten van de veiligheid van levensmiddelen en diervoeders;

— een internationaal erkende accreditatie van alle bij officiële controles betrokken laboratoria verkrijgen met het oog op het voldoen aan exportvoorschriften op SPS-gebied, en de dier- en plantgezondheid en voedselveiligheid op de interne markt van de Republiek Moldavië versterken.

— de capaciteiten van het nationaal agentschap voor voedselveiligheid reorganiseren en ontwikkelen op basis van de bepalingen van de toekomstige nieuwe voedselveiligheidsstrategie 2017-2022;

— de laatste hand leggen aan de uitvoering van de huidige voedselveiligheidsstrategie van de Republiek Moldavië, met bijzondere aandacht voor de kwaliteit van de wetgeving en de handhavingscapaciteit, en alle vastgestelde tekortkomingen aanpakken;

— nationale wetten aanpassen aan het acquis van de Unie zoals vermeld in de desbetreffende bijlagen bij de overeenkomst, en zorgen voor de effectieve tenuitvoerlegging en handhaving daarvan;

— de infrastructuur en de hieraan gerelateerde capaciteit die noodzakelijk is voor de tenuitvoerlegging van de wetgeving — in het bijzonder die inzake de gezondheid van dieren en planten, laboratoria voor voedselveiligheid en grensinspectieposten — verder verbeteren overeenkomstig de vereisten van de EU;

— de laatste hand leggen aan de werkzaamheden voor het opzetten van een systeem voor vroegtijdige waarschuwing voor levensmiddelen en diervoeders, diergezondheid en de gezondheid en veiligheid van planten.

Douane en handelsbevordering

De partijen werken samen om de wetgeving van de Republiek Moldavië in overeenstemming te brengen met het recht van de EU, de EU-douaneblauwdrukken en de internationale normen als vermeld in hoofdstuk 5 en de desbetreffende bijlagen bij de associatieovereenkomst. Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op de volgende punten:

— de wetgeving van de Republiek Moldavië aanpassen aan het EU-douanewetboek;

— doorgaan met de uitvoering van het strategische kader voor douanesamenwerking;

— doorgaan met de modernisering van de douanediensten en de infrastructuur daarvoor, en met de organisatie van opleidingen voor het personeel, met name ter bevordering van een servicegerichte en corruptievrije cultuur in de Republiek Moldavië;

— een stappenplan opstellen met het oog op de toetreding van de Republiek Moldavië tot de overeenkomst betreffende een gemeenschappelijke regeling inzake douanevervoer, en een projectteam opzetten;

— maatregelen ter bestrijding van fraude en ter voorkoming van illegale handel, waaronder die in accijnsproducten, opvoeren, met name door een nauwere samenwerking op grond van het protocol inzake wederzijdse administratieve bijstand in douanezaken;

— zorgen voor de effectieve handhaving van de wetgeving van de Republiek Moldavië inzake de bescherming van geografische aanduidingen en intellectuele-eigendomsrechten, en voorzien in een passende opleiding voor douaneambtenaren op dit gebied.

— regelgeving opstellen voor de uitvoering van het nieuwe douanewetboek;

— het systeem van geautoriseerde marktdeelnemers van de Republiek Moldavië afstemmen op dat van de EU, met het vooruitzicht op wederzijdse erkenning;

— de wetgeving aanpassen en de voorwaarden scheppen om de toetreding van de Republiek Moldavië tot de overeenkomst betreffende een gemeenschappelijke regeling inzake douanevervoer mogelijk te maken;

— de douaneprocedures verder vereenvoudigen en moderniseren en zorgen voor de effectieve uitvoering ervan;

— samenwerken inzake op risico-inschatting gebaseerde douanecontroles en relevante informatie uitwisselen die bijdraagt tot verbeteringen op het gebied van risicobeheer en veiligheid van de toeleveringsketens, tot de facilitering van de legale handel, alsmede tot de veiligheid en de beveiliging van ingevoerde, uitgevoerde of doorgevoerde goederen;

— de procedures opvoeren voor een snelle toetreding tot en tenuitvoerlegging van het protocol bij het WHO-Kaderverdrag inzake tabaksontmoediging, teneinde de illegale handel in tabaksproducten uit te bannen.

Oorsprongsregels

De partijen werken samen aan de tenuitvoerlegging van de oorsprongsregels, zoals uiteengezet in het protocol bij de associatieovereenkomst en voortvloeiend uit de toetreding van de Republiek Moldavië tot de Regionale Conventie betreffende de pan-Euromediterrane preferentiële oorsprongsregels. Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op de volgende punten:

— de huidige procedures die de douanediensten van de Republiek Moldavië toepassen bij de certificering en controle van de oorsprong van goederen, bespreken en, indien noodzakelijk, opnieuw bezien.

— de Republiek Moldavië helpen bij de uitvoering van de verplichtingen die voortvloeien uit de toetreding tot de Conventie;

— voorzien in opleidingen voor de douanediensten van de Republiek Moldavië inzake de certificering en controle van de preferentiële oorsprong.

Vestiging, handel in diensten en elektronische handel

De partijen zetten hun dialoog voort over vestiging, handel in diensten en elektronische handel, overeenkomstig de betrokken bepalingen in de associatieovereenkomst. Zij voeren de verplichtingen uit die zij zijn aangegaan op dienstengebied, zoals bepaald in de betrokken bijlagen bij de associatieovereenkomst. Deze samenwerking heeft onder meer betrekking op de volgende punten:

— voorzien in opleiding en voldoende administratieve capaciteit om de afstemming van de wetgeving tot stand te kunnen brengen;

— ervoor zorgen dat op gezette tijden informatie wordt uitgewisseld over de beoogde of lopende wetgevingsactiviteiten op terreinen die in aanmerking komen voor afstemming en met het oog hierop een dialoog voeren;

— ervoor zorgen dat het wetgevingskader voor diensten en vestiging in de Republiek Moldavië de rechten en plichten weerspiegelt, en de effectieve uitvoering mogelijk maakt van de verplichtingen inzake markttoegang die voortvloeien uit de DCFTA.

Betalings- en kapitaalverkeer

De partijen zetten hun dialoog over kapitaal- en betalingsverkeer voort, met n