2002L0069 — NL — 26.08.2002 — 000.001 — 1
Dit document vormt slechts een documentatiehulpmiddel en verschijnt buiten de verantwoordelijkheid van de instellingen
►B RICHTLIJN 2002/69/EG VAN DE COMMISSIE
van►C1 30 juli 2002 ◄
tot vaststelling van bemonsteringswijzen en analysemethoden voor de officiële controle op
dioxinen en de gehaltebepaling van dioxineachtige PCB's in levensmiddelen
(Voor de EER relevante tekst)
(PB L 209 van 6.8.2002, blz. 5)
Gerectificeerdbij:
►C1Rectificatie PB L 252 van 20.9.2002, blz. 40 (2002/69/EG)
▼B
RICHTLIJN 2002/69/EG VAN DE COMMISSIE
van►C1 30 juli 2002 ◄
tot vaststelling van bemonsteringswijzen en analysemethoden voor
de officiële controle op dioxinen en de gehaltebepaling van dioxine-
achtige PCB's in levensmiddelen
(Voor de EER relevante tekst)
DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,
Gelet op Richtlijn 85/591/EEG van de Raad van 20 december 1985
betreffende de invoering van communautaire bemonsteringswijzen enanalysemethoden voor de controle van voor menselijke voedingbestemde levensmiddelen(
1),►C1en met name op de artikelen 1 en
4,◄
Overwegende hetgeen volgt:
(1)Bij Verordening (EG) nr. 466/2001 van de Commissie van 8
maart 2001 tot vaststelling van maximumgehalten aan bepaalde
verontreinigingen in levensmiddelen(2), laatstelijk gewijzigdbij
Verordening (EG) nr. 563/2002(3), en gewijzigdbij Verord ening
(EG) nr. 2375/2001 van de Raad(4), zijn maximumgehalten voor
dioxinen en furanen in bepaalde levensmiddelen vastgesteld.
(2)Bij Richtlijn 89/397/EEG van de Raad van 14 juni 1989 inzakede officiële controle op levensmiddelen(
5) zijn de algemene
beginselen voor de uitoefening van de controle op levensmid-
delen vastgesteld. Bij Richtlijn 93/99/EEG van de Raad van 29oktober 1993 betreffende aanvullende maatregelen inzake deofficiële controle op levensmiddelen(
6) is een regeling ingesteld
betreffende kwaliteitsnormen voor laboratoria die in opdrachtvan de lidstaten officiële controles op levensmiddelen verrichten.
(3)Bij Richtlijn 85/591/EEG zijn algemene criteria voor bemonste-ringswijzen en analysemethoden vastgesteld. In sommigegevallen moeten echter specifiekere criteria en/of voorschriftenvoor de analysemethode worden vastgesteld om te garanderendat de laboratoria analysemethoden van een vergelijkbaar niveaugebruiken.
(4)De bepalingen inzake de bemonsteringswijzen en de analyseme-thoden worden vastgesteld op basis van de huidige kennis enmoeten kunnen worden aangepast aan de ontwikkeling vanwetenschap en techniek.
(5)De bij deze richtlijn vastgestelde bepalingen gelden alleen voorde bemonstering en analyse van dioxinen en dioxineachtigePCB's ter uitvoering van Verordening (EG) nr. 466/2001 en zijn
niet van invloed op de bemonsteringsstrategie en de niveaus en
frequenties van bemonstering zoals vastgelegdin d e bijlagen IIIen IV bij Richtlijn 96/23/EG van de Raad van 29 april 1996inzake controlemaatregelen ten aanzien van bepaalde stoffen enresiduen daarvan in levende dieren en in producten daarvan en
tot intrekking van de Richtlijnen 85/358/EEG en 86/469/EEG
en de Beschikkingen 89/187/EEG en 91/664/EEG(
7). Evenmin
zijn zij van invloedop d e criteria voor gerichte bemonsteringzoals vastgesteldbij Beschikking 98/179/EG van d e Commissievan 23 februari 1998 houdende vaststelling van uitvoeringsbepa-lingen met betrekking tot de officiële bemonstering in het kader2002L0069 — NL — 26.08.2002 — 000.001 — 2
(1) PB L 372 van 31.12.1985, blz. 50.
(2) PB L 77 van 16.3.2001, blz. 1.
(3) PB L 86 van 3.4.2002, blz. 5.
(4) PB L 321 van 6.12.2001, blz. 1.
(5) PB L 186 van 30.6.1989, blz. 23.
(6) PB L 290 van 24.11.1993, blz. 14.
(7) PB L 125 van 23.5.1996, blz. 10.
▼B
van de opsporing van bepaalde stoffen en residuen daarvan in
levende dieren en dierlijke producten(1).
(6)Er moet een actieve aanpak worden gevolgd om uitvoerige enbetrouwbare gegevens over de aanwezigheid van dioxineachtigePCB's in levensmiddelen te verkrijgen. Daarom moeten er voor-schriften worden vastgesteld voor de analysemethoden die
worden gebruikt voor de gehaltebepaling van dioxineachtige
PCB's in levensmiddelen.
(7)Met behulp van een gevalideerde en als zodanig op grote schaalaanvaarde screeningsmethode met hoge doorvoer kunnen de
monsters met een hoog dioxinegehalte worden uitgeselecteerd.
Het dioxinegehalte in deze monsters moet dan met behulp vaneen bevestigingsmethode worden bepaald. Daarom moeten erstrikte voorschriften voor de bevestigingsmethoden en minimum-voorschriften voor de screeningsmethode worden vastgesteld.
(8)De in deze richtlijn vervatte maatregelen zijn in overeenstem-ming met het advies van het Permanent Comité voor devoedselketen en de diergezondheid,
HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD:
Artikel 1
De lidstaten zorgen ervoor dat de bemonstering voor de officiële
controle op de maximumgehalten aan dioxinen en furanen en de gehal-tebepaling van dioxineachtige PCB's in levensmiddelen worden
uitgevoerdovereenkomstig bijlage I.
Artikel 2
De lidstaten zorgen ervoor dat de monstervoorbereiding en de analyse-
methoden die worden gebruikt voor de officiële controle op de
maximumgehalten aan dioxinen en furanen en de gehaltebepaling vandioxineachtige PCB's in levensmiddelen voldoen aan de in bijlage IIbeschreven criteria.
Artikel 3
De lidstaten doen de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepa-
lingen in werking treden om uiterlijk op 28 februari 2003 aan dezerichtlijn te voldoen. Zij stellen de Commissie daarvan onverwijld in
kennis.
Wanneer de lidstaten deze bepalingen aannemen, wordt in die bepa-
lingen naar deze richtlijn verwezen of wordt hiernaar verwezen bij deofficiële bekendmaking van de bepalingen. De regels voor deze verwij-zing worden vastgesteld door de lidstaten.
Artikel 4
Deze richtlijn treedt in werking op de twintigste dag volgende op die
van haar bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese
Gemeenschappen .
Artikel 5
Deze richtlijn is gericht tot de lidstaten.2002L0069 — NL — 26.08.2002 — 000.001 — 3
(1) PB L 65 van 5.3.1998, blz. 31.
▼B
BIJLAGE I
BEMONSTERINGSMETHODEN VOOR DE OFFICIËLE CONTROLE
OP HET GEHALTE AAN DIOXINEN (PCDD's/PCDF's) EN DE GEHAL-
TEBEPALING VAN DIOXINEACHTIGE PCB's IN BEPAALDE
LEVENSMIDDELEN
1.Doel en toepassingsgebied
De monsters voor de officiële controle op het gehalte aan dioxinen
(PCDD's/PCDF's) en de gehaltebepaling van dioxineachtige PCB's(1)i n
levensmiddelen worden genomen overeenkomstig de onderstaande
methoden. De op die manier verkregen verzamelmonsters worden geacht
representatief te zijn voor de partijen of subpartijen waarvan zij zijn
genomen. Op basis van de gehalten die in de laboratoriummonsters worden
geconstateerd, wordt bepaald of de partijen voldoen aan de maximumge-
halten zoals vastgesteldbij Verord ening (EG) nr. 466/2001 tot vaststelling
van maximumgehalten aan bepaalde verontreinigingen in levensmiddelen.2002L0069 — NL — 26.08.2002 — 000.001 — 4
(1) Tabel TEF's van de WHO voor de beoordeling van de risico's voor de mens, gebaseerd
op de conclusies van de bijeenkomst van de Wereldgezondheidsorganisatie in Stock-holm, Zweden, 15-18 juni 1997 (Van den Berg e.a., (1998) Toxic Equivalency Factors(TEFs) for PCBs, PCDDs, PCDFs for Humans andfor Wild life. Environmental Health
Perspectives, 106(12), 775) .
Congeneer TEF
Dibenzo-p-dioxinen („PCDD's”)
2,3,7,8-TCDD 1
1,2,3,7,8-PeCDD 1
1,2,3,4,7,8-HxCDD 0,1
1,2,3,6,7,8-HxCDD 0,11,2,3,7,8,9-HxCDD 0,1
1,2,3,4,6,7,8-HpCDD 0,01
OCDD 0,0001
Dibenzofuranen („PCDFs”)
2,3,7,8-TCDF 0,1
1,2,3,7,8-PeCDF 0,05
2,3,4,7,8-PeCDF 0,5
1,2,3,4,7,8-HxCDF 0,1
1,2,3,6,7,8-HxCDF 0,1
1,2,3,7,8,9-HxCDF 0,1
2,3,4,6,7,8-HxCDF 0,11,2,3,4,6,7,8-HpCDF 0,01
1,2,3,4,7,8,9-HpCDF 0,01
OCDF 0,0001
„Dioxineachtige” PCB's Non-orto-PCB's + Mono-ortho-PCB's
Non-ortho-PCB's
PCB 77 0,0001
PCB 81 0,0001
PCB 126 0,1
PCB 169 0,01
Mono-ortho-PCB's
PCB 105 0,0001
PCB 114 0,0005
PCB 118 0,0001
PCB 123 0,0001
PCB 156 0,0005
PCB 157 0,0005PCB 167 0,00001
PCB 189 0,0001
Gebruikte afkortingen: T = tetra; Pe = penta; Hx = hexa; Hp = hepta; O = octa;
CDD = chloordibenzodioxine; CDF = chloordibenzofuran; CB = chloorbifenyl.
▼B
2.Definities
Partij: identificeerbare hoeveelheid levensmiddel die in één zending is gele-
verd en waarbij de verantwoordelijke functionaris gemeenschappelijke
kenmerken heeft geconstateerd, zoals herkomst, soort, type verpakking,
verpakker, verzender of aangebrachte vermeldingen of stempels. In geval
van vissen en visserijproducten dienen ook de afmetingen van de vissen
vergelijkbaar te zijn.
Subpartij: deel van een grote partij dat voor bemonsteringsdoeleinden van
die partij is afgescheiden. Elke subpartij moet fysiek gescheiden zijn en
identificeerbaar zijn.
Basismonster: hoeveelheid materiaal die op één plaats uit de partij of de
subpartij is genomen.
Verzamelmonster: de samengevoegde basismonsters die uit de partij of de
subpartij zijn genomen.
Laboratoriummonster: een representatief deel of een representatieve
hoeveelheidvan het verzamelmonster, bestemdvoor het laboratorium.
3.Algemene bepalingen
3.1.Personeel
De monsters worden genomen door een gekwalificeerde persoon die
daartoe gemachtigd is overeenkomstig de in de lidstaat geldende voor-
schriften.
3.2.Te bemonsteren product
Elke partij die moet worden geanalyseerd, wordt afzonderlijk bemonsterd.
3.3.Voorzorgsmaatregelen
Bij de bemonstering en de bereiding van de laboratoriummonsters moet
worden voorkomen dat zich veranderingen voordoen waardoor het gehalte
aan dioxinen en dioxineachtige PCB's kan veranderen of de analyses of de
representativiteit van het verzamelmonster kunnen worden beïnvloed.
3.4.Basismonsters
De basismonsters worden voorzover dit uitvoerbaar is op verschillende
plaatsen uit de partij of de subpartij genomen. Als hiervan wordt afge-
weken, wordt dit in het in punt 3.8 bedoelde verslag vermeld.
3.5.Bereiding van het verzamelmonster
Het verzamelmonster wordt verkregen door alle basismonsters bij elkaar te
voegen. Het moet een gewicht van minimaal 1 kg hebben, behalve als dat
niet uitvoerbaar is, bijvoorbeeldals een enkele verpakking bemonsterdis.
3.6.Verdeling van het verzamelmonster in laboratoriummonsters voor controle-
, verhaal- en arbitragedoeleinden
De laboratoriummonsters voor controle-, verhaal- en arbitragedoeleinden
worden genomen uit het gehomogeniseerde verzamelmonster, mits deze
procedure met de regelgeving van de lidstaat in overeenstemming is. De
grootte van de laboratoriummonsters voor controledoeleinden moet zodanig
zijn dat ten minste duplo-analyses mogelijk zijn.
3.7.Verpakking en verzending van de verzamel- en laboratoriummonsters
Elk verzamel- en laboratoriummonster wordt in een schone recipiënt van
inert materiaal geplaatst die een degelijke bescherming biedt tegen veront-
reiniging, verlies van analyten door adsorptie aan de binnenwand van de
recipiënt en beschadiging tijdens het vervoer. Voorts wordt het nodige
gedaan om verandering in de samenstelling van de verzamel- en laboratori-
ummonsters tijdens vervoer of opslag te voorkomen.
3.8.Verzending en etikettering van de verzamel- en laboratoriummonsters
Elk officieel monster wordt op de plaats van bemonstering verzegeld en
geïdentificeerd volgens de in de lidstaat geldende voorschriften. Van elke
bemonstering wordt een bemonsteringsverslag opgesteld aan de hand
waarvan de bemonsterde partij ondubbelzinnig kan worden geïdentificeerd;2002L0069 — NL — 26.08.2002 — 000.001 — 5
▼B
hierin worden bemonsteringsdatum en -plaats en alle andere voor de analist
nuttige gegevens vermeld.
4.Bemonstering
Bij de gebruikte bemonsteringswijze wordt ervoor gezorgd dat het verza-
melmonster representatief is voor de te controleren partij.
Aantal basismonsters
In geval van melk en oliën, waarbij ervan uitgegaan mag worden dat de
verontreinigingen in kwestie in een partij homogeen verdeeld zijn, volstaat
het om drie basismonsters per partij te nemen, die samen het verzamelmon-
ster vormen. Het partijnummer moet worden vermeld. Voor andere
producten is het minimumaantal basismonsters dat van de partij dient te
worden genomen in tabel 1 aangegeven.
Het verzamelmonster (totaal van alle basismonsters) moet een gewicht van
minstens 1 kg hebben (zie punt 3.5). De basismonsters moeten van verge-
lijkbaar gewicht zijn. Het gewicht van het basismonster moet minimaal 100
zijn. Dit gewicht hangt af van de grootte van de deeltjes in de partij. Als
hiervan wordt afgeweken, wordt dit in het in punt 3.8 bedoelde verslag
vermeld. Overeenkomstig Beschikking 97/747/EG van de Commissie van
27 oktober 1997 tot vaststelling van de niveaus en frequenties van de
monsternemingen zoals bedoeld in Richtlijn 96/23/EG van de Raad, ten
behoeve van de controle op bepaalde stoffen en residuen daarvan in
bepaalde dierlijke producten(1) bedraagt de omvang van het te nemen
monster voor kippeneieren ten minste twaalf eieren (zowel voor onverpakte
partijen als voor partijen die uit afzonderlijke verpakkingen bestaan,
tabellen 1 en 2).
Tabel 1
Minimumaantal van de partij te nemen basismonsters
Gewicht van de partij (in kg) Minimumaantal basismonsters
<5 0 3
van 50 tot 500 5
> 500 10
Indien de partij uit afzonderlijke verpakkingen bestaat, wordt voor het
verzamelmonster een aantal verpakkingen genomen overeenkomstig tabel
2.
Tabel 2
Aantal voor de vorming van het verzamelmonster te bemonsteren
verpakkingen (basismonsters) ingeval de partij uit afzonderlijke
verpakkingen bestaat
Aantal verpakkingen of eenheden in de
partijAantal te bemonsteren verpakkingen of
eenheden
van 1 tot 25 één verpakking of eenheid
van 26 tot 100 circa 5 %, minimaal twee
verpakkingen of eenheden
> 100 circa 5 %, maximaal tien verpak-
kingen of eenheden
5.Overeenstemming van de partij of subpartij met de eisen
Het controlelaboratorium voert op het laboratoriummonster voor controle-
doeleinden een duplobepaling uit ingeval het verkregen resultaat van de
eerste analyse minder dan 20 % onder of boven het maximumgehalte ligt,
en berekent het gemiddelde van de resultaten. De partij wordt aanvaard als2002L0069 — NL — 26.08.2002 — 000.001 — 6
(1) PB L 303 van 6.11.1997, blz. 12.
▼B
de uitslag van de eerste analyse meer dan 20 % onder het maximumgehalte
ligt of, ingeval een duplobepaling nodig is, als het gemiddelde niet hoger is
dan het desbetreffende maximumgehalte als vastgelegd in Verordening
(EG) nr. 466/2001.2002L0069 — NL — 26.08.2002 — 000.001 — 7
▼B
BIJLAGE II
MONSTERVOORBEREIDING EN VOORSCHRIFTEN VOOR DE
ANALYSEMETHODEN DIE WORDEN GEBRUIKT VOOR DE OFFI-
CIËLE CONTROLE OP HET GEHALTE AAN DIOXINEN (PCDD's/
PCDF's) EN DE GEHALTEBEPALING VAN DIOXINEACHTIGE PCB's
IN BEPAALDE LEVENSMIDDELEN
1.Doel en toepassingsgebied
Deze voorschriften gelden voor de analyse van levensmiddelen voor de
officiële controle op het gehalte aan dioxinen (polychloordibenzo-p-
dioxinen, PCDD's, en polychloordibenzofuranen, PCDF's) en de gehaltebe-
paling van dioxineachtige PCB's.
De aanwezigheid van dioxinen in levensmiddelen kan worden nagegaan
aan de hand van een screeningsmethode waarmee monsters met een gehalte
aan dioxinen en dioxineachtige PCB's dat minder dan 30-40 % onder het
betrokken concentratieniveau ligt of dat overschrijdt, worden uitgeselec-
teerd. De dioxineconcentratie in deze uitgeselecteerde monsters moet
worden bepaald of bevestigd met behulp van een bevestigingsmethode.
Screeningsmethoden zijn methoden die worden gebruikt om de aanwezig-
heid van dioxinen en dioxineachtige PCB's op het betrokken
concentratieniveau vast te stellen. Met deze methoden kunnen in korte tijd
veel monsters worden verwerkt en ze worden gebruikt om uit grote
aantallen monsters die monsters te selecteren die mogelijk positief
reageren. Zij zijn er specifiek op gericht fout-negatieve resultaten te
vermijden.
Bevestigingsmethoden zijn methoden die volledige of aanvullende infor-
matie leveren voor de ondubbelzinnige identificatie en bepaling van
dioxinen en dioxineachtige PCB's op het betrokken concentratieniveau.
2.Achtergrond
Aangezien milieumonsters en biologische monsters (met inbegrip van
monsters van levensmiddelen) in de regel complexe mengsels van verschil-
lende dioxinecongeneren bevatten, is het begrip toxische-
equivalentiefactoren (TEF's) ontwikkeld om de risicobeoordeling te verge-
makkelijken. Deze TEF's zijn vastgesteldom d e concentraties van mengsels
van 2,3,7,8-gesubstitueerde PCDD's en PCDF's, en later ook een aantal
non-ortho- en mono-ortho-chloorgesubstitueerde PCB's die dioxineachtige
activiteit bezitten, uit te drukken in toxische equivalenten (TEQ's) 2,3,7,8-
TCDD (zie noot 1).
De concentraties van de verschillende stoffen in een monster worden elk
met de bijbehorende TEF vermenigvuldigd en vervolgens bij elkaar opge-
teld ter verkrijging van de totale concentratie aan dioxineachtige
verbindingen, uitgedrukt in TEQ's.
Om de bovengrens te berekenen wordt de bijdrage van elke niet-bepaalde
congeneer aan de TEQ gelijkgesteld aan de bepaalbaarheidsgrens.
Om de ondergrens te berekenen wordt de bijdrage van elke niet-bepaalde
congeneer aan de TEQ gelijkgesteld aan nul.
Om de middelwaarde te berekenen wordt de bijdrage van elke niet-
bepaalde congeneer aan de TEQ gelijkgesteld aan de helft van de bepaal-
baarheidsgrens.
3.Kwaliteitsborgingsvoorschriften voor de monstervoorbereiding
— Er moeten maatregelen worden genomen om kruiscontaminatie in elke
fase van de bemonsterings- en analyseprocedure te voorkomen.
— De monsters moeten worden bewaard en vervoerd in recipiënten van
glas, aluminium, polypropyleen of polyethyleen. Sporen papierstof
moeten van de monsterrecipiënt verwijderd worden. Het glaswerk
moet worden gespoeld met oplosmiddelen die van tevoren op de
aanwezigheid van dioxinen zijn gecontroleerd.
— De levensmiddelmonsters moeten zodanig worden bewaard en vervoerd
dat de integriteit ervan bewaard blijft.
— Voorzover nodig wordt elk laboratoriummonster fijngemalen en zorg-
vuldig gemengd zodat een volledig homogeen product ontstaat (bv. zo
fijn gemalen dat het een zeef met mazen van 1 mm kan passeren); als
het vochtgehalte te hoog is, moeten de monsters voor het malen worden
gedroogd.2002L0069 — NL — 26.08.2002 — 000.001 — 8
▼B
— Er moet een blancobepaling worden verricht door de gehele analysepro-
cedure met weglating van het monster uit te voeren.
— Er moet een voldoende grote hoeveelheid monster worden geëxtraheerd
om aan de eisen inzake de gevoeligheid te voldoen.
— Er bestaan tal van geschikte specifieke monstervoorbereidingsproce-
dures die voor de betrokken producten kunnen worden gebruikt. De
procedures moeten worden gevalideerd volgens internationaal
aanvaarde richtsnoeren.
4.Voorschriften voor de laboratoria
— De laboratoria moeten de prestaties aantonen van een methode in de
buurt van het betrokken concentratieniveau, bijvoorbeeld0,5 maal, 1
maal en 2 maal het betrokken concentratieniveau met een aanvaardbare
variatiecoëfficiënt voor herhaalde analyse. Zie voor de bijzonderheden
met betrekking tot de acceptatiecriteria punt 5.
— De bepaalbaarheidsgrens voor een bevestigingsmethode dient ongeveer
een vijfde van het betrokken concentratieniveau te zijn, zodat om en
nabij het betrokken concentratieniveau aanvaardbare variatiecoëffi-
ciënten worden verkregen.
— Bij wijze van interne kwaliteitsborging moeten voortdurend blancobe-
palingen en bepalingen op verrijkte monsters of controlemonsters (bij
voorkeur gecertificeerde referentiematerialen, indien beschikbaar)
worden uitgevoerd.
— Het met goed gevolg deelnemen aan interlaboratoriumonderzoeken ter
bepaling van de geschiktheid van laboratoria is de beste manier om de
bekwaamheidtot het uitvoeren van specifieke analyses aan te tonen.
Succesvolle deelname aan interlaboratoriumonderzoeken voor bijvoor-
beeldbod em- of afvalwatermonsters bewijst echter nog niet
noodzakelijk dat een laboratorium ook monsters van levensmiddelen
en diervoeders, waarin de verontreinigingsconcentraties lager zijn, kan
analyseren. Daarom is het verplicht om steeds deel te nemen aan inter-
laboratoriumonderzoeken voor de gehaltebepaling van dioxinen en
dioxineachtige PCB's in de betrokken matrices (levensmiddelen en dier-
voeders).
— De laboratoria moeten overeenkomstig Richtlijn 93/99/EEG door een
erkende instantie die werkt volgens ISO-handleiding 58 geaccrediteerd
zijn om te garanderen dat zij kwaliteitsborging op hun analyses
toepassen. De laboratoria moeten geaccrediteerd zijn overeenkomstig
de norm ISO/IEC/17025:1999.
5.Voorschriften voor een analysemethode voor dioxinen en dioxineach-
tige PCB's
Basisvoorschriften voor de acceptatie van analysemethoden:
—Hoge gevoeligheid en lage aantoonbaarheidsgrenzen . Voor PCDD's en
PCDF's moeten de aantoonbaarheidsgrenzen in het picogram TEQ-
gebied(10-12g) liggen in verbandmet d e extreme toxiciteit van
sommige van deze verbindingen. Het is bekend dat PCB's in hogere
concentraties voorkomen dan PCDD's en PCDF's. Voor de meeste
PCB-congeneren is een gevoeligheidin het nanogramgebied(10-9g) al
voldoende. Voor de bepaling van de sterker toxische dioxineachtige
PCB-congeneren (met name non-ortho-gesubstitueerde congeneren)
moet echter dezelfde gevoeligheid worden gehaald als voor PCDD's en
PCDF's.
—Hoge selectiviteit (specificiteit) . PCDD's, PCDF's en dioxineachtige
PCB's moeten kunnen worden onderscheiden van tal van andere stoffen
die ook worden geëxtraheerd en de bepaling kunnen storen, en die
aanwezig zijn in concentraties die enkele orden van grootte hoger
kunnen liggen dan de concentraties van de te bepalen analyten. Bij
gaschromatografie-massaspectrometriemethoden (GC/MS) moet onder-
scheid kunnen worden gemaakt tussen de verschillende congeneren,
bijvoorbeeldtussen toxische congeneren (zoals d e 17 2,3,7,8-gesubstitu-
eerde PCDD's en PCDF's en dioxineachtige PCB's) en andere
congeneren. Met behulp van bioassays kunnen de TEQ-waarden selec-
tief als de som van PCDD's, PCDF's en dioxineachtige PCB's worden
bepaald.
—Grote nauwkeurigheid (juistheid en precisie) . De bepaling moet een
betrouwbare schatting van de werkelijke concentratie in een monster
opleveren. Grote nauwkeurigheid (nauwkeurigheid van de meting: de
mate van overeenstemming tussen het meetresultaat en de werkelijke
of toegekende waarde van de te meten grootheid) is vereist om afwij-
zing van een analyse-uitkomst van een monster op grondvan d e
geringe betrouwbaarheid van de raming van de TEQ's te voorkomen.
De nauwkeurigheid wordt uitgedrukt als juistheid (verschil tussen de2002L0069 — NL — 26.08.2002 — 000.001 — 9
▼B
gemiddelde waarde die is gemeten voor een analyt in een gecertificeerd
referentiemateriaal en zijn gecertificeerde waarde, uitgedrukt als
percentage van deze laatste waarde) en precisie (de precisie wordt
gewoonlijk berekend als standaardafwijking, inclusief herhaalbaarheid
en reproduceerbaarheid, en geeft de mate van overeenstemming aan
tussen de resultaten die worden verkregen door de testprocedure een
aantal malen onder de voorgeschreven omstandigheden toe te passen).
Tot de screeningsmethoden behoren bioassays en GC/MS-methoden; als
bevestigingsmethoden worden hogeresolutiegaschromatografie/hogere-
solutie massaspectrometriemethoden (HRGC/HRMS) gebruikt. Bij de
totale TEQ-waarde moet aan de volgende criteria voldaan worden:
Screeningsmethoden Bevestigingsmethoden
Percentage fout-nega-tieve uitslagen<1%
Juistheid– 20 % tot + 20 %
VC (variatiecoëffi-
ciënt)<3 0% <1 5%
6.Specifieke voorschriften voor screenings- en bevestigingsmethoden
(GC/MS)
— Aan het begin van de analyseprocedure, bijvoorbeeld vóór de extractie,
moeten
13C-gelabelde 2,3,7,8-chloorgesubstitueerde interne PCDD/F-
standaarden (en13C-gelabelde interne dioxineachtige PCB-standaarden,
indien dioxineachtige PCB's moeten worden bepaald) worden toege-
voegd om de analysemethode te valideren. Er moet ten minste één
congeneer voor elk van de tetra- tot octagechloreerde homologe
groepen voor PCDD/F's (en ten minste één congeneer voor elk van de
homologe groepen voor dioxineachtige PCB's, indien dioxineachtige
PCB's moeten worden bepaald) worden toegevoegd (een andere moge-
lijkheidis het toevoegen van ten minste één congeneer voor elke voor
de bepaling van PCDD/F's en dioxineachtige PCB's gebruikte functie
voor meting van massaspectrometrisch geselecteerde ionen). Er is een
duidelijke voorkeur, zeker in het geval van bevestigingsmethoden,
voor het gebruik van alle 1713C-gelabelde 2,3,7,8-gesubstitueerde
interne PCDD/F-standaarden en alle 1213C-gelabelde interne dioxine-
achtige PCB-standaarden (wanneer dioxineachtige PCB's moeten
worden bepaald).
De relatieve responsfactoren moeten ook worden bepaald voor conge-
neren waarvoor geen 13C-gelabeldanalogon is toegevoegdond er
gebruikmaking van geschikte ijkoplossingen.
— In geval van levensmiddelen van plantaardige oorsprong en levensmid-
delen van dierlijke oorsprong die minder dan 10 % vet bevatten,
moeten de interne standaarden vóór de extractie worden toegevoegd.
Bij levensmiddelen van dierlijke oorsprong die meer dan 10 % vet
bevatten, kunnen de interne standaarden hetzij vóór de extractie worden
toegevoegd, hetzij na de vetextractie. Er moet een geschikte validatie
van de extractie-efficiëntie worden uitgevoerd, afhankelijk van het
stadium waarin interne standaarden worden geïntroduceerd en van de
vraag of de resultaten op product- of vetbasis worden weergegeven.
— Voordat de GC/MS-analyse wordt uitgevoerd, moeten een of twee stan-
daarden (surrogaten) worden toegevoegd ter bepaling van de
terugvinding.
— Bepaling van de terugvinding is noodzakelijk. Voor bevestigingsme-
thoden moet de terugvinding van de verschillende interne standaarden
tussen 60 en 120 % liggen. Lagere of hogere terugvindingspercentages
voor bepaalde congeneren, met name voor sommige hepta- en octage-
chloreerde dibenzodioxinen en dibenzofuranen, kunnen worden
geaccepteerd mits hun bijdrage tot de TEQ-waarde niet meer dan 10 %
van de totale TEQ-waarde (gebaseerd op uitsluitend PCDD/F's)
bedraagt. Voor screeningsmethoden moet de terugvinding tussen de 30
en 140 % liggen.
— De dioxinen moeten met behulp van geschikte chromatografische tech-
nieken worden gescheiden van storende chloorverbindingen zoals PCB's
en gechloreerde difenylethers (bij voorkeur met behulp van een florisil-,
aluminiumoxide- en/of koolstofkolom).
— De gaschromatografische scheiding van de isomeren moet voldoende
zijn (< 25 % piek-piek tussen 1,2,3,4,7,8-HxCDF en 1,2,3,6,7,8-
HxCDF).2002L0069 — NL — 26.08.2002 — 000.001 — 10
▼B
— De bepaling dient te gebeuren volgens EPA Method 1613 revision B:
Tetra- through octa-chlorinated dioxins and furans by isotope dilution
HRGC/HRMS of een methode met gelijkwaardige prestatiecriteria.
— Het verschil tussen de bovengrens en de ondergrens mag niet meer dan
20 % bedragen voor levensmiddelen met een dioxineverontreiniging
van omstreeks 1 pg WHO-TEQ/g vet (gebaseerdop uitsluitend
PCDD's/PCDF's). Voor levensmiddelen met een laag vetgehalte gelden
dezelfde eisen voor een verontreiniging van omstreeks 1 pg WHO-
TEQ/g product. Voor geringe verontreinigingen, bijvoorbeeld 0,50 pg
WHO-TEQ/g product, mag het verschil tussen de bovengrens en de
ondergrens 25 tot 40 % bedragen.
7.Screeningsmethoden
7.1.Inleiding
Er kunnen verschillende benaderingen worden gevolgd voor de screenings-
methode: een echte screening en een kwantitatieve benadering.
ScreeningDe respons van de monsters wordt vergeleken met die van een referentie-
monster bij het betrokken concentratieniveau. Monsters die een kleinere
respons vertonen dan het referentiemonster worden als negatief aangemerkt,
monsters met een grotere respons als verdacht positief. Eisen:
— In elke testreeks moeten een blanco en een referentiemonster worden
meegenomen, die op hetzelfde moment onder identieke omstandigheden
worden geëxtraheerd en onderzocht. Het referentiemonster moet een
duidelijk verhoogde respons te zien geven in vergelijking met een
blanco.
— Er moeten extra referentiemonsters met een concentratie van 0,5 maal
en 2 maal het betrokken concentratieniveau worden onderzocht om
aan te tonen dat de test in het voor de controle van het betrokken
concentratieniveau relevante concentratiebereik voldoet.
— Bij het onderzoeken van andere matrices moet nagegaan worden of de
referentiemonsters geschikt zijn, bij voorkeur door monsters te onder-
zoeken waarvan met HRGC/HRMS is aangetoondd at zij een TEQ-
waarde omstreeks dat van het referentiemonster hebben, dan wel een
tot die concentratie verrijkt blancomonster.
— Aangezien er bij bioassays geen interne standaarden kunnen worden
gebruikt, zijn herhaalbaarheidstests van groot belang om gegevens te
verkrijgen over de standaardafwijking binnen één testreeks. De variatie-
coëfficiënt moet kleiner dan 30 % zijn.
— Voor bioassays moeten de doelverbindingen, de mogelijke storingen en
de maximaal toelaatbare blancowaarden worden vastgesteld.
Kwantitatieve benaderingVoor de kwantitatieve benadering zijn standaardverdunningsreeksen, clean-
up en bepaling in duplo of triplo, alsmede blanco- en terugvindingsbepa-
lingen nodig. Het resultaat kan worden uitgedrukt als TEQ, waarbij wordt
aangenomen dat de verbindingen die het signaal geven voldoen aan het
TEQ-principe. Dit kan worden gedaan door met TCDD (of een standaard-
mengsel dioxinen/furanen) een ijkkromme te maken om het TEQ-gehalte in
het extract en dus in het monster te berekenen. Dit wordt vervolgens gecor-
rigeerdvoor het TEQ-gehalte d at voor een blancomonster is berekend(om
te corrigeren voor onzuiverheden afkomstig van de gebruikte oplosmid-
delen en chemicaliën) en de terugvinding (berekend uit het TEQ-gehaltein een kwaliteitscontrolemonster met een concentratie omstreeks het
betrokken concentratieniveau). N.B.: het schijnbare verlies in de terugvin-
ding kan ten dele te wijten zijn aan matrixeffecten en/of verschillen tussen
de TEF-waarden in de bioassays en de officiële TEF-waarden die door de
WHO zijn vastgesteld.
7.2.Voorschriften voor screeningsmethoden
— Voor screening kunnen GC/MS-methoden en bioassays worden
gebruikt. Voor GC/MS-methoden moeten de in punt 6 beschreven voor-
schriften worden gebruikt. Voor bioassays op basis van cellen zijn
specifieke voorschriften vastgelegdin punt 7.3 en voor bioassays op
basis van kits in punt 7.4.
— Er moet informatie beschikbaar zijn over het aantal fout-positieve en
fout-negatieve uitslagen in een groot aantal monsters onder en boven
het maximumniveau of actieniveau in vergelijking met het TEQ-gehalte
dat met behulp van een bevestigingsmethode is bepaald. Het werkelijke
percentage fout-negatieve uitslagen moet kleiner dan 1 % zijn. Het2002L0069 — NL — 26.08.2002 — 000.001 — 11
▼B
percentage fout-positieve monsters moet zo klein zijn dat gebruik als
screeningstest zinvol is.
— Positieve resultaten moeten altijd door middel van een bevestigingsme-
thode (HRGC/HRMS) bevestigd worden. Daarnaast moeten monsters
uit een groot TEQ-bereik worden bevestigd met HRGC/HRMS (onge-
veer 2-10 % van de negatieve monsters). Er moet informatie over de
overeenstemming tussen de bioassay- en HRGC/HRMS-resultaten
worden verstrekt.
7.3.Specifieke voorschriften voor bioassays op basis van cellen
— Bij het uitvoeren van een bioassay is voor elke testrun een reeks refe-
rentieconcentraties van TCDD of een dioxine/furanenmengsel vereist
(volledige dosis-responscurve met R2> 0,95). Voor screeningsdoel-
einden kan echter ook een gedetailleerdere curve voor het
lageconcentratiebereik worden gebruikt voor het analyseren van
monsters met een laag gehalte.
— Voor het resultaat van de bioassay over een constant tijdsinterval moet
een TCDD-referentieconcentratie (ongeveer driemaal de bepaalbaar-
heidsgrens) op een kwaliteitscontroleformulier worden gebruikt. Een
andere mogelijkheid is de relatieve respons van een referentiemonster
ten opzichte van de TCDD-ijklijn, aangezien de respons van de cellen
van tal van factoren kan afhangen.
— Voor elk soort referentiemateriaal moeten kwaliteitscontrolekaarten
worden bijgehouden en gecontroleerd om na te gaan of het resultaat in
overeenstemming is met de aangegeven richtsnoeren.
— Met name voor kwantitatieve berekeningen moet de inductie van de
gebruikte monsterverdunning in het lineaire gebied van de ijkkromme
liggen. Monsters die boven het lineaire gebied van de ijkkromme
liggen, moeten worden verdund en opnieuw worden gemeten. Aanbe-
volen wordt om telkens ten minste drie verdunningen te meten.
— De standaardafwijking mag voor een triplobepaling bij elke monsterver-
dunning niet meer zijn dan 15 % en bij drie onafhankelijke
experimenten niet meer dan 30 %.
— De aantoonbaarheidsgrens kan worden gesteld op driemaal de stan-
daardafwijking van de oplosmiddelblanco of het achtergrondniveau.
Een andere mogelijkheid is hiervoor de concentratie te nemen die in
de ijkkromme van de testdag overeenkomt met een respons die boven
de achtergrond ligt (een inductie van vijfmaal de respons van de oplos-
middelblanco). De bepaalbaarheidsgrens kan worden gesteld op vijf- tot
zesmaal de standaardafwijking van de oplosmiddelblanco of het achter-
grondniveau; ook kan hiervoor de concentratie worden genomen die in
de ijkkromme van de testdag overeenkomt met een respons die boven
de achtergrond ligt (een inductie van tienmaal de respons van de oplos-
middelblanco).
7.4.Specifieke voorschriften voor bioassays op basis van kits (1)
— De aanwijzingen van de fabrikant voor de monstervoorbereiding en de
analyses moeten worden opgevolgd.
— Testkits waarvan de houdbaarheidsdatum is verstreken, mogen niet
worden gebruikt.
— Materiaal of componenten die bedoeld zijn voor andere kits mogen niet
worden gebruikt.
— De testkits moeten worden opgeslagen binnen het aangegeven tempera-
tuurbereik en worden gebruikt bij de aangegeven gebruikstemperatuur.
— De aantoonbaarheidsgrens voor een immunoassay wordt bepaald als de
som van het gemiddelde en driemaal de standaardafwijking, verkregen
uit tien herhaalde blancoanalyses, gedeeld door de helling van de line-
aire regressievergelijking.
— In het laboratorium moeten proeven worden uitgevoerd op referentie-
standaarden om na te gaan of de respons van de standaard in de test
in een aanvaardbaar bereik ligt.
8.Rapportage van de resultaten
Voorzover de gebruikte analyseprocedure dit toelaat, moeten de analysere-
sultaten de concentratieniveaus van de afzonderlijke PCDD/F- en PCB-
congeneren bevatten en worden gerapporteerd als „ondergrens”, „boven-2002L0069 — NL — 26.08.2002 — 000.001 — 12
(1) Er zijn nog geen gegevens bekend over in de handel verkrijgbare bioassays op basis
van kits die gevoelig en betrouwbaar genoeg zijn om te worden gebruikt voor de scree-ning op de aanwezigheid van dioxinen bij de vereiste concentratieniveaus in monsters
van levensmiddelen of diervoeders.
▼B
grens” en „middelwaarde” teneinde voldoende details te verstrekken om de
resultaten al naar de gestelde eisen te kunnen interpreteren.
Het verslag moet ook het vetgehalte van het monster en de voor vetex-
tractie gehanteerde methode omvatten.
De terugvindingspercentages van de verschillende interne standaarden
moeten beschikbaar worden gesteld ingeval de terugvindingspercentageS
buiten het in punt 6 aangegeven bereik liggen, wanneer het maximumni-
veau wordt overschreden en in andere gevallen op verzoek.2002L0069 — NL — 26.08.2002 — 000.001 — 13