88/77/EEG - - - I
Dit document vormt slechts een documentatiehulpmiddel en verschijnt buiten de verantwoordelijkheid van de Instellingen
RICHTLIJN VAN DE RAAD
van 3 december 1987
inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der Lid-Staten met betrekking tot maatregelen
tegen de emissie van verontreinigende gassen en deeltjes door dieselmotoren bestemd voor het aan-
drijven van voertuigen
(88/77/EEG)91/452/EEG
(PB nr. L 36 van 9. 2. 1988, blz. 33.)
Gewijzigd bij:
Publikatieblad
nr. bladzijde datum
Richtlijn van de Raad van 1 oktober 1991 (91/542/EEG) L 295 1 25. 10. 1991Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte
(2 94 A 0103(52))L 1 263 3. 1. 1994
Protocol tot aanpassing van de Overeenkomst betreffende de Europese
Economische Ruimte (2 94 A 0103(73))L 1 572 3. 1. 1994
88/77/EEG - - - I
IRICHTLIJN VAN DE RAAD
van 3 december 1987 inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der Lid-Staten met
betrekking tot maatregelen tegen de emissie van verontreinigende gassen en deeltjes door diesel-
motoren bestemd voor het aandrijven van voertuigen
(88/77/EEG)
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAP-
PEN,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Eco-
nomische Gemeenschap, inzonderheid op artikel 100 A,
Gezien het voorstel van de Commissie(1),
In samenwerking met het Europese Parlement(2),
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Co-
mité(3),
Overwegende dat maatregelen dienen te worden vastge-
steld die ertoe bestemd zijn de interne markt geleidelijk
tot stand te brengen in een periode die eindigt op 31 de-
cember 1992; dat de interne markt een ruimte zonder bin-
nengrenzen omvat waarin het vrije verkeer van goederen,
personen, diensten en kapitaal is gewaarborgd;
Overwegende dat er in het op 22 november 1973 door de
Raad goedgekeurde Eerste Actieprogramma van de Euro-
pese Gemeenschap ter bescherming van het milieu reeds
toe wordt aangezet, rekening te houden met de laatste vor-
deringen op wetenschappelijk gebied in de strijd tegen de
luchtverontreiniging door uitlaatgassen van motorvoertui-
gen en in deze zin de reeds vastgestelde richtlijnen aan te
passen; dat overeenkomstig het derde actieprogramma ex-
tra inspanningen moeten worden geleverd met het oog op
een aanzienlijke verlaging van het huidige niveau van ver-
ontreiniging door uitlaatgassen van motorvoertuigen;
Overwegende dat de technische voorschriften waaraan mo-
torvoertuigen krachtens de nationale wetgevingen moeten
voldoen onder meer betrekking hebben op de emissie van
gasvormige verontreinigingen door dieselmotoren die voorhet aandrijven van voertuigen zijn bestemd;
Overwegende dat die voorschriften van Lid-Staat tot Lid-
Staat verschillen; dat die verschillen het vrije verkeer van
de betrokken produkten kunnen belemmeren; dat het der-
halve noodzakelijk is dat alle Lid-Staten dezelfde voor-
schriften vaststellen; hetzij in aanvulling op, hetzij in de
plaats van hun huidige regeling, met name ten einde voor
ieder type voertuig de EEG-goedkeuringsprocedure van
Richtlijn 70/156/EEG van de Raad van 6 februari 1970
inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van
de Lid-Staten betreffende de goedkeuring van motorvoer-
tuigen en aanhangwagens daarvan
(4), laatstelijk gewijzigd
bij Richtlijn 87/403/EEG(5);
Overwegende dat het wenselijk is de technische voorschrif-
ten over te nemen welke zijn aanvaard door de Economi-
sche Commissie voor Europa van de Verenigde Naties in
reglement nr. 49 van deze commissie („Eenvormige voor-
schriften betreffende de goedkeuring van dieselmotoren
(1)PB nr. C 193 van 31. 7. 1986, blz. 3.
(2)Standpunt uitgebracht op 18 november 1987 (PB nr. C
345 van 21. 12. 1987, blz. 61).
(3)PB nr. C 333 van 29. 12. 1986, blz. 17.
(4)PB nr. L 42 van 23. 2. 1970, blz. 1.
(5)PB nr. L 220 van 8. 8. 1987, blz. 44.
88/77/EEG - - - I
IImet betrekking tot het uitstoten van gasvormige luchtver-
ontreinigende stoffen”), welk reglement is gehecht aan de
Overeenkomst van 20 maart 1958 betreffende het aanne-
men van eenvormige goedkeuringsvoorwaarden en de we-
derzijdse erkenning van goedkeuring van uitrustingsstukken
en onderdelen van motorrijtuigen;
Overwegende dat de Commissie zich ertoe heeft verbon-
den bij de Raad uiterlijk eind 1988 v oorstellen in te die-
nen inzake een nieuwe verlaging van de grenswaarden voor
de drie verontreinigende stoffen waarop de onderhavige
richtlijn betrekking heeft en inzake de vaststelling van
grenswaarden voor de emissie van deeltjes,
HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD:
1Artikel 1
In deze richtlijn wordt verstaan onder:
— „voertuig”: een door een dieselmotor aangedreven
voertuig dat bestemd is voor deelneming aan wegver-
keer, met of zonder carrosserie, op ten minste vier
wielen en met een door de constructie bepaalde maxi-
mumsnelheid van meer dan 25 km/h, met uitzonde-
ring van voertuigen van categorie M 1, zoals omschre-
v e ni np u n t0 . 4v a nb i j l a g eIb i jR i c h t l i j n
70/156/EEG, met een totaalgewicht van niet meer dan
3,5 ton, voertuigen die zich over rails bewegen, land-
bouwtrekkers en landbouwmachines alsmede voertui-
gen voor openbare werken;
— „dieselmotortype”: een dieselmotor waarvoor goed-
keuring als afzonderlijke technische eenheid in de zin
van artikel 9 bis van Richtlijn 70/156/EEG kan wor-
den verleend.
Artikel 2
1. V anaf 1 juli 1988 mogen de Lid-Staten om redenen
die verband houden met de emissie van gasvormige veront-
reinigingen door een motor niet:
— weigeren een EEG-goedkeuring te verlenen, het docu-
ment bedoeld in het laatste streepje van artikel 10, lid
1, van Richtlijn 70/156/EEG af te geven of een natio-
nale goedkeuring te verlenen voor een voertuigtype
dat door een dieselmotor wordt aangedreven,
— de registratie, de verkoop, het in het verkeer brengen
of het gebruik van voertuigen van dit type verbieden,
— weigeren een EEG-goedkeuring te verlenen of een
nationale goedkeuring te verlenen voor een dieselmo-
tortype,
— de verkoop of het gebruik van nieuwe dieselmotoren
verbieden,
indien aan de eisen gesteld in de bijlagen bij deze richtlijn
is voldaan.
2. V anaf 1 juli 1988 kunnen de Lid-Staten om redenen
die verband houden met de emissie van gasvormige veront-
reinigingen door een motor:
— weigeren een nationale goedkeuring te verlenen voor
een voertuigtype dat door een dieselmotor wordt aan-
gedreven, of
— weigeren een nationale goedkeuring te verlenen voor
een dieselmotortype,
indien niet aan de eisen gesteld in de bijlagen bij deze
richtlijn is voldaan.
3. T ot en met 30 september 1990 is lid 2 niet van toe-
passing op voertuigtypen die door een dieselmotor worden
aangedreven, en op dieselmotortypen indien de dieselmo-
tor beschreven is in de bijlage bij een goedkeuringsformu-
lier dat overeenkomstig Richtlijn 72/306/EEG vóór die da-
tum is afgegeven.88/77/EEG
24. V anaf 1 oktober 1990 kunnen de Lid-Staten om rede-
nen die verband houden met de emissie van gasvormige
verontreinigingen door een motor:
— de registratie, de verkoop, het in het verkeer brengen
of het gebruik van nieuwe voertuigen die door een
dieselmotor worden aangedreven verbieden,
of
— de verkoop en het gebruik van nieuwe dieselmotoren
verbieden,
indien niet is voldaan aan de eisen gesteld in de bijlagen
bij deze richtlijn.
Artikel 3
1. De Lid-Staat die goedkeuring heeft verleend voor een
dieselmotortype treft de nodige maatregelen om in kennis
te worden gesteld van elke wijziging van een der in bijlage
I, punt 2.3, genoemde onderdelen of kenmerken. De be-
voegde autoriteiten van deze Staat besluiten of de gewijzig-
de motor opnieuw moet worden getest en of er een nieuw
keuringsrapport moet worden opgesteld. Indien uit de tests
blijkt dat niet aan de voorschriften van deze richtlijn wordt
voldaan, wordt de wijziging niet goedgekeurd.
2. De Lid-Staat die wat de dieselmotor betreft goedkeu-
ring heeft verleend voor een voertuigtype treft de nodige
maatregelen om in kennis te worden gesteld van elke wijzi-
ging van dat voertuigtype met betrekking tot de motor
waarmede het is uitgerust. De bevoegde autoriteiten van
die Lid-Staat besluiten of er na een wijziging maatregelen
moeten worden genomen uit hoofde van Richtlijn
70/156/EEG, inzonderheid van artikel 4 of 6 daarvan.
Artikel 4
De wijzigingen die noodzakelijk zijn om de voorschriften
van de bijlagen aan te passen aan de technische vooruit-
gang, worden vastgesteld overeenkomstig de procedure van
artikel 13 van Richtlijn 70/156/EEG.
Artikel 5
1. De Lid-Staten doen de nodige wettelijke en bestuurs-
rechtelijke bepalingen in werking treden om vóór 1 juli
1988 aan deze richtlijn te voldoen. Zij stellen de Commis-
sie hiervan onmiddellijk in kennis.
2. Na de kennisgeving van deze richtlijn dragen de Lid-
Staten er voorts zorg voor dat ieder ontwerp van belangrij-
ke wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen die zij over-wegen in te voeren op het gebied waarop deze richtlijn van
toepassing is, tijdig ter kennis van de Commissie wordt ge-
bracht, ten einde de Commissie de gelegenheid te bieden
opmerkingen te maken.88/77/EEG
3Artikel 6
Uiterlijk eind 1988 onderzoekt de Raad, op de grondslag
van een voorstel van de Commissie, de toepassing van een
nieuwe verlaging van de grenswaarden voor de drie veront-
reinigende stoffen waarop de onderhavige richtlijn betrek-
king heeft en de vaststelling van grenswaarden voor de
emissies van deeltjes.
Artikel 7
Deze richtlijn is gericht tot de Lid-Staten.88/77/EEG
4BIJLAGE I
TOEPASSINGSGEBIED, DEFINITIES EN AFKORTIN-
GEN, AANVRAAG OM EEG-GOEDKEURING, SPECIFI-
CATIES, PROEVEN EN OVEREENSTEMMING VAN DE
PRODUKTIE
1. TOEP ASSINGSGEBlED
Deze richtlijn is van toepassing op verontreini-
gende gassen en deeltjes afkomstig van alle mo-
torvoertuigen uitgerust met motoren met com-
pressieontsteking en van motoren met
compressieontsteking zoals omschreven in artikel
1, met uitzondering van voertuigen van de cate-
gorieën N 1,N2en M 2waarvoor goedkeuring is
verleend overeenkomstig Richtlijn 70/220/EEG1,
laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 91/441/EEG2.
2. DEFINITIES EN AFKORTINGEN
In deze richtlijn wordt verstaan onder:
2.1. „ goedkeuring van een motor ”, de goedkeuring van
een motortype met betrekking tot het niveau van
de emissie van verontreinigende gassen en deel-
tjes;
2.2. „ dieselmotor ”, een motor die werkt volgens het
principe van ontsteking door compressie;
2.3. „ motortype ”, een categorie motoren die onderling
geen essentiële verschillen vertoont zoals de ken-
merken van de motor als omschreven in bijlage
II van deze richtlijn;
2.4. „ gas vormige verontreinigingen ”, koolmonoxide,
koolwaterstoffen (uitgaande van een verhouding
C1H1,85) en stikstofoxiden, laatstgenoemde uitge-
drukt in stikstofdioxide (NO 2)-equivalent;
„verontreinigende deeltjes”, alle materiaal datwordt verzameld op een gespecificeerd filterme-
dium na verdunning van dieseluitlaatgas met
schone, gefiltreerde lucht tot een temperatuur
van 325 K (52 C) of minder is bereikt;
2.5. „ nettovermogen ”, het vermogen in EEG-kW op
de proefbank aan het uiteinde van de krukas of
equivalent daarvan, gemeten overeenkomstig de
EEG-methode voor meting van het motorvermo-
gen zoals aangegeven in Richtlijn
80/1269/EEG3;
1PB nr. L 76 van 6. 4. 1970, blz. 1.
2PB nr. L 242 van 30. 8. 1991, blz. 1.
3PB nr. L 375 van 31. 12. 1980, blz. 46.88/77/EEG
91/542/EEG
88/77/EEG
91/542/EEG
88/77/EEG
91/542/EEG
88/77/EEG
52.6. „ nominaal toerental” , het maximale door de dru-
kregelaar toegestane toerental bij volle belasting
zoals door de fabrikant aangegeven in zijn ver-
koop- en servicedocumentatie;
2.7. „ procentuele belasting ”, de fractie van het maxi-
maal beschikbare koppel bij een bepaald motor-
toerental;
2.8. „ intermediair toerental” , het toerental bij het ma-
ximumkoppel indien dat toerental tussen 60 en
75 % van het nominale toerental ligt; in andere
gevallen betekent intermediair toerental een toe-
rental gelijk aan 60 % van het nominale toeren-
tal;
2.9. A f k o r t i n g e ne ne e n h e d e n
Alle volumes en volumetrische stroomsnelheden
worden berekend bij 273 K (0 ûH) en 101,3 kPa.
P kW niet-gecorrigeerd nettovermogen
CO g/kWh koolmonoxide-emissie
HC g/kWh koolwaterstoffenemissie
NOx g/kWh stifstofoxidenemissie
PT g/kWh deeltjesemissie
CO,HC, NO x,PT g e w o g e nw a a r d ev a nd eb e t r o k k e ne m i s s i e
conc ppm concentratie (ppm in volume)
masse g/h massastroming van de verontreinigingen
WF weegfactor
WFE effectieve weegfactor
GEXH kg/h stroomsnelheid uitlaatgasmassa op natte basis
V〈EXH m3/h stroomsnelheid uitlaatgasvolume op droge basis
V〈〈EXH m3/h stroomsnelheid uitlaatgasvolume op natte basis
GAIR kg/h stroomsnelheid van de massa aangezogen lucht
V〈〈AIR m3/h stroomsnelheid van het volume aangezogen lucht
op natte basis
GFUEL kg/h stroomsnelheid brandstofmassa
GDIL kg/h stroomsnelheid van de massa verdunningslucht
V〈〈DIL m3/h stroomsnelheid van het volume verdunningslucht
op natte basis
MSAM kg massa van door deeltjesbemonsteringsfilters ge-leid monster
VSAM m3volume van door deeltjesbemonsteringsfilters ge-leid monster op natte basis
GEDF kg/h equivalente stroomsnelheid van de verdunde mas-sa
V〈〈EDF m3/h equivalente stroomsnelheid van het verdunde vo-
lume op natte basis
i index waarmee een individuele fase wordt aange-geven
Pf mg massa van het deeltjesmonster
GTOT kg/h stroomsnelheid van de verdunde uitlaatgasmassa
V〈〈TOT m3/h stroomsnelheid van het verdunde uitlaatgasvolu-
me op natte basis88/77/EEG
91/542/EEG
6q verdunningsverhouding
r verhouding tussen de oppervlakte van de dwars-
doorsnede van de monstersonde en die van deuitlaatpijp
AP m2oppervlakte van de dwarsdoorsnede van de isoki-netische monstersonde
AT m2oppervlakte van de dwarsdoorsnede van de uit-laatpijp
HFID verwarmde vlamionisatiedetector
NDUVR niet-dispersieve UV-resonantieabsorptie
NDIR niet-dispersieve infraroodabsorptieanalysator
CLA chemoluminescentieanalysator
HCLA verwarmde chemoluminescentieanalysator
s kW de dynamometerinstelling zoals aangegeven inpunt 4.6.4 van bijlage III
Pmin kW minimum nettomotorvermogen zoals aangegevenin lijn (e) van de tabel van bijlage II, aanhangsel1, punt 7.2
L procent belasting zoals aangegeven in punt 4.1van bijlage III
Paux kW maximaal toegestaan vermogen dat wordt opge-nomen door de met de motor aangedreven uit-rusting zoals vermeld in bijlage II, aanhangsel 1,
punt 5. Dit vermogen wordt verminderd met het
totale vermogen dat wordt opgenomen door de
tijdens de proef met de motor aangedreven uit-
rusting zoals vermeld in bijlage II, aanhangsel 1,punt 6.2.2.
3. AANVRAAG OM EEG-GOEDKEURING
3.1. Aanvraag om EEG-goedkeuring voor een motor-
type als afzonderlijke technische eenheid
3.1.1. Het verzoek om goedkeuring van een motortype
voor wat betreft het niveau van de emissie van
verontreinigende gassen en deeltjes moet worden
ingediend door de fabrikant van de motor of
door een officiële vertegenwoordiger.
3.1.2. De aanvraag moet vergezeld gaan van de hierna
vermelde stukken in drievoud en van de volgen-
de gegevens:
3.1.2.1. een beschrijving van het type motor met alle in
bijlage II van deze richtlijn opgenomen gegevens
overeenkomstig artikel 9 bis van Richtlijn
70/156/EEG.88/77/EEG
91/542/EEG
88/77/EEG
73.1.3. Aan de technische dienst die verantwoordelijk is
voor de uitvoering van de goedkeuringsproeven
omschreven in punt 6 dient een motor met de in
bijlage II beschreven motortypekenmerken ter
beschikking te worden gesteld.
3.2. Aanvraag om EEG-goedkeuring voor een voer-
tuig wat betreft de motor
3.2.1. Het verzoek om goedkeuring van een voertuigty-
pe voor wat betreft de door de motor daarvan
uitgeworpen verontreinigende gassen en deeltjes
moet worden ingediend door de fabrikant van
het voertuig of door een officiële vertegenwoor-
diger.
3.2.2. De aanvraag moet vergezeld gaan van de hierna
vermelde documenten in drievoud en van de vol-
gende gegevens:
3.2.2.1. een beschrijving van het type voertuig en van de
met de motor verband houdende onderdelen van
het voertuig, waarin de in bijlage II vermelde ge-
gevens worden gespecificeerd, vergezeld van de
documentatie vereist uit hoofde van artikel 3 van
Richtlijn 70/156/EEG,
of
3.2.2.2. een beschrijving van het type voertuig en, indien
daartoe aanleiding bestaat, van de met de motor
verband houdende onderdelen van het voertuig,
waarin de in bijlage II vermelde gegevens wor-
den gepreciseerd, voor zover deze relevant zijn,
en een afschrift van het EEG-goedkeuringsfor-
mulier (bijlage VIII) voor de motor als een af-
zonderlijke technische eenheid gemonteerd in het
voertuigtype, vergezeld van de documentatie ver-
eist uit hoofde van artikel 3 van Richtlijn
70/156/EEG.
4. EEG-GOEDKEURING4.1. Een formulier overeenkomstig het in bijlage VIII
aangegeven model wordt uitgereikt voor goed-
keuringen zoals aangegeven onder de punten 3.1
en 3.2.
5. MOTOROPSCHRIFTEN
5.1. De als technische eenheid goedgekeurde motor
moet:
5.1.1. voorzien zijn van het fabrieks- of handelsmerk
van de fabrikant van de motor;
5.1.2. voorzien zijn van de handelsbeschrijving van de
fabrikant;
5.1.3. voorzien zijn van het EEG-goedkeuringsnummer
voorafgegaan door de kenletter(s) van het land
dat de EEG-goedkeuring verleent
1.
5.2. Deze aanduidingen moeten duidelijk leesbaar en
onuitwisbaar zijn.
6 . V O O R S C H R I F T E NE NP R O E V E N
1B = België; D = Bondsrepubliek Duitsland; DK = Dene-
marken; E = Spanje; F = Frankrijk; GR = Griekenland; I= Italië; IRL = Ierland; L = Luxemburg; NL = Neder-land; P = Portugal; UK = Verenigd Koninkrijk.88/77/EEG
91/542/EEG
88/77/EEG
88/77/EEG
86.1. Algemeen
De onderdelen die van invloed kunnen zijn op
de emissie van verontreinigende gassen en deel-
tjes dienen zodanig te zijn ontworpen, geconstru-
eerd en gemonteerd, dat de motor onder norma-
le gebruiksomstandigheden, ondanks de trillingen
waaraan hij kan zijn blootgesteld, blijft voldoen
aan de eisen van deze richtlijn.
6.2. Specificaties inzake de emissie van verontreini-
gende gassen en deeltjes
De meting van de verontreinigende gassen en
deeltjes die door de voor beproeving ter beschik-
king gestelde motor worden uitgeworpen, vindt
plaats overeenkomstig de in bijlage III beschre-
v e nm e t h o d e .I nb i j l a g eVw o r d e nd ea a n b e v o l e n
analysesystemen voor verontreinigende gassen en
de aanbevolen deeltjesbemonsteringssystemen be-schreven. Andere systemen of analysatoren kun-
nen door de technische dienst worden toegelaten
indien wordt aangetoond dat zij gelijkwaardige
resultaten opleveren.
Voor een individueel laboratorium is er sprake
van gelijkwaardigheid wanneer de testresultaten
met een tolerantie van ± 5 % overeenkomen
met de testresultaten van één van de hier be-
schreven referentiesystemen. Voor deeltjesemis-
sies wordt alleen het volledige-stroomverdun-
ningssysteem als referentiesysteem erkend. Voor
de opneming van een nieuw systeem in de richt-
lijn wordt de gelijkwaardigheid bepaald op basis
van de berekening van de herhaalbaarheid en re-
produceerbaarheid door middel van een interla-
boratoriumproef, als beschreven in ISO 5725.
6.2.1. De massa koolmonoxide, de massa koolwaterstof-
fen, de massa stikstofoxiden en de massa deeltjes
mogen de in onderstaande tabel aangegeven
waarden niet overschrijden:
Massa
koolmo-
noxide
(CO)
g/kWhMassa
kool-
water-
stoffen
(HC)
g/kWhMassa
stiksto-
foxiden
(NO x)
g/kWhMassa
deeltjes
(PT)
g/kWh
A
(1 juli 1992)4,5 1,1 8,0 0,36 (*)
B
(1 oktober 1995)4,0 1,1 7,0 0,15
(*) Op de grenswaarde voor de emissie van deeltjes
wordt bij motoren met een vermogen van 85 kWof minder een coëfficiënt van 1,7 toegepast.91/542/EEG
97. INSTALLATIE IN HET VOERTUIG
7.1. Bij de installatie van de motor in het voertuig
moet aan de volgende eigenschappen met betrek-
king tot de typegoedkeuring van de motor wor-
den voldaan:
7.1.1. de onderdruk in de inlaat mag niet hoger zijn
dan die welke voor de goedgekeurde motor
wordt gespecificeerd in bijlage VIII;
7.1.2. de tegendruk in de uitlaat mag niet hoger zijn
dan die welke voor de goedgekeurde motor
wordt gespecificeerd in bijlage VIII;
7.1.3. het maximumvermogen dat wordt opgenomen
door de uitrusting die door de motor wordt aan-
gedreven, mag niet hoger zijn dan het maximaal
toelaatbare vermogen dat in bijlage VIII voor de
goedgekeurde motor wordt gespecificeerd.
8. OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUK-
TIE
8.1. Elke motor die voorzien is van een EEG-goed-
keuringsmerk overeenkomstig deze richtlijn moet
in overeenstemming zijn met het goedgekeurde
motortype.
8.2. T en einde de overeenstemming zoals omschreven
in punt 8.1 te controleren, wordt een motor met
een EEG-goedkeuringsmerk uit de serie gekozen.
8.3. In het algemeen wordt de overeenstemming van
de motor met het goedgekeurde type gecontro-
leerd op grondslag van de beschrijving verstrekt
in het goedkeuringsformulier en de bijlagen
daarvan, en, zo nodig, wordt een-motor onder-
worpen aan de proef vermeld in punt 6.2.
8.3.1. T er controle van de overeenstemming van de
motor door middel van een proef wordt de vol-
gende procedure gevolgd:
8.3.1.1. Uit de serie wordt een motor gekozen en deze
wordt onderworpen aan de proef beschreven in
bijlage III. De massa koolmonoxide, de massa
koolwaterstoffen, de massa stikstofoxiden en de
massa deeltjes mogen de in onderstaande tabel
aangegeven waarden niet overschrijden:
Massa
koolmo-
noxide
(CO)
g/kWhMassa
kool-
water-
stoffen
(HC)
g/kWhMassa
stiksto-
foxiden
(NO x)
g/kWhMassa
deeltjes
(PT)
g/kWh
A
(1 juli 1992)4,9 1,23 9,0 0,4 (*)
B
(1 oktober 1995)4,0 1,1 7,0 0,15
(*) Op de grenswaarde voor de emissie van deeltjes
wordt bij motoren met een vermogen van 85 kWof minder een coëfficiënt van 1,7 toegepast.88/77/EEG
91/542/EEG
108.3.1.2. Indien de uit de serie gekozen motor niet vol-
doet aan de eisen van punt 8.3.1.1, kan de fabri-
kant verzoeken metingen te verrichten aan een
monster uit de serie afkomstige motoren waaron-
der begrepen de aanvankelijk gekozen motor. De
fabrikant stelt in overleg met de technische
dienst de omvang van het monster (n) vast. An-
dere dan de oorspronkelijk uit de serie gekozen
motor worden aan een proef onderworpen. Het
rekenkundig gemiddelde xv a nd eb i jh e t monster
verkregen resultaten wordt vervolgens voor elk
verontreinigend gas of deeltje bepaald. De pro-
duktie van de serie wordt geacht in overeenstem-
ming te zijn indien aan de volgende voorwaarde
wordt voldaan:
x+ k S /Ga3L1
waarin:
L = de grenswaarde vastgesteld in punt
8.3.1.1. voor elke in aanmerking genomen
verontreinigende stof:
K = een statistische factor afhankelijk van n
en gegeven in onderstaande tabel:
n 2 3 4 5 6 7 8 9 10
k 0,973 0,613 0,489 0,421 0,376 0,342 0,317 0,296 0,279
n 11 12 13 14 15 16 17 18 19
k 0,265 0,253 0,242 0,233 0,224 0,216 0,210 0,203 0,198
Indien, n ≥20,k=0, 860
n
8.3.2. De technische dienst die verantwoordelijk is voor
het controleren van de overeenstemming van de
produktie voert proeven uit met motoren die ge-
heel of gedeeltelijk ingelopen zijn, overeenkom-
stig de specificaties van de fabrikant.
1, waarin x een van de afzonderlijke re-
sultaten is verkregen met het monster n.S2=(x−x)2
(n−1)88/77/EEG
91/542/EEG
91/542/EEG
11BIJLAGE II
INLICHTINGENFORMULIER Nr. . . .
Overeenkomstig bijlage I van Richtlijn 70/156/EEG inzake
de EEG-goedkeuring en met betrekking tot maatregelen
tegen de emissie van verontreinigende gassen en deeltjes
door dieselmotoren bestemd voor het aandrijven van
voertuigen
(Richtlijn 88/77/EEG, gewijzigd bij Richtlijn 91/542/EEG)
V o e r t u i g / m o t o r t y p e : .................................
0. Algemeen
0 . 1 . M e r k( f i r m a n a a m ) : .........................
0.2. T ype en handelsbenaming (met vermelding van
a n d e r ev e r s i e s ) : ............................
..........................................
0.3. T ypecode van de fabrikant zoals aangebracht op
het voertuig/de afzonderlijke technische eenheid/
o n d e r d e e l :.................................
0 . 4 . V o e r t u i g c a t e g o r i e( i n d i e nv a nt o e p a s s i n g ) : ......
0 . 5 . N a a me na d r e sv a nd ef a b r i k a n t : ..............
0.6. Naam en adres van de erkende vertegenwoordi-
g e rv a nd ef a b r i k a n t( i n d i e nv a nt o e p a s s i n g ) :....
..........................................
Aanhangsels
1. Hoofdkenmerken van de motor en gegevens in-
zake de uitvoering van de proeven.
2. Kenmerken van de met de motor verband hou-
dende voertuigonderdelen (indien van toepas-
sing).
3. Foto’s van de motor en, voor zover van toepas-
sing, van de motorruimte.
4. Lijst van eventuele andere aanhangsels.
Datum, dossier91/542/EEG
88/77/EEG
12Aanhangsel
HOOFDKENMERKEN VAN DE MOTOR EN GEGE-
VENS INZAKE DE UITVOERING VAN DE BEPROE-
VING1
HOOFDKENMERKEN VAN DE MOTOR EN GEGEVENS INZAKE DE UITVOERING VAN DE BEPROEVING
1. Beschrijving van de motor
1 . 1 . F a b r i k a n t : .................................
1 . 2 . M o t o r c o d ev a nd ef a b r i k a n t : .................
1.3. Cyclus: viertakt/tweetakt2
1.4. Boring: mm ...............................
1.5. Slag: mm ..................................
1 . 6 . A a n t a le np l a a t s i n gd e rc i l i n d e r s :..............
1.7. Zuigerverplaatsing: cm3......................
1.8. Compressieverhouding3: .....................
1.9. T ekening(en) van verbrandingsruimte en boven-
v l a kv a nd ez u i g e r :..........................
1.10. Minimum doorsnede-oppervlak van in- en uit-
laatpoorten: ................................
1.11. Koelsysteem
1.11.1. K o e l v l o e i s t o f
1 . 1 1 . 1 . 1 . A a r dv a nd ev l o e i s t o f : .......................
1.11.1.2. Circulatiepomp(en): ja/neen(2)
1.11.1.3. Kenmerken of merk(en) en type(n) (indien van
t o e p a s s i n g ) :................................
1.11.1.4. Aandrijvingsverhouding(en) (indien van toepas-
s i n g ) : .....................................
1.11.2. L u c h t
1.11.2.1. Aanjager: ja/neen(2)
1.11.2.2. Kenmerken of merk(en) en type(n) (indien van
t o e p a s s i n g ) :................................
1.11.2.3. Aandrijvingsverhouding(en) (indien van toepas-
s i n g ) : .....................................
1.12. Door de fabrikant toegestane temperaturen
1.12.1. Koelvloeistof: temperatuur aan de uitlaat ten
h o o g s t e :.................................
K
1.12.2. Luchtkoeling:
r e f e r e n t i e p u n t...................
t e m p e r a t u u ro pr e f e r e n t i e p u n tt e nh o o g s t e....
K
1.12.3. Uitlaattemperatuur van de inlaattussenkoeler (in-
d i e nv a nt o e p a s s i n g )t e nh o o g s t e : ...........
K
1Bij niet-conventionele motoren en systemen moeten equi-
valente gegevens door de fabrikant worden verstrekt.
2Doorhalen wat niet van toepassing is.
3V e r m e l d i n gv a nd et o e g e s t a n em a r g e .88/77/EEG
131.12.4. Uitlaattemperatuur op het punt in de uitlaat-
pijp(en) naast de uitlaatflens(zen) van het (de)
u i t l a a t s p r u i t s t u k ( k e n )t e nh o o g s t e ...........
K
1 . 1 2 . 5 . B r a n d s t o f t e m p e r a t u u r :t e nm i n s t e ...........
K, ten hoogste K ..................
1.12.6. Smeermiddeltemperatuur: ten minste K, .......
ten hoogste K .....................
1.13. Turbocompressor : ja/neen(1)
1 . 1 3 . 1 . M e r k :...................................
1 . 1 3 . 2 . T y p e : ...................................
1.13.3. Beschrijving van het systeem (b.v. maximale la-
dingsdruk, afvoerpoort (indien van toepassing)): .
..........................................
1.13.4. T ussenkoeler: ja/neen1
1.14. Inlaatsysteem
T oelaatbare onderdruk aan de inlaat (indien van
toepassing) bij nominaal toerental van de motor
en bij volle belasting ten hoogste kPa, .........
ten minste kPa ......................
1.15. Uitlaatsysteem
T en hoogste toegestane tegendruk aan de uitlaat
bij nominaal toerental van de motor en bij volle
belasting: kPa .......................
2. Aanvullende voorzieningen tegen verontreiniging
(voor zover aanwezig en niet elders vermeld)
B e s c h r i j v i n ge ns c h e m a :.....................
3. Brandstoftoevoer
3.1. Opvoerpomp
Druk2:k P a o f k a -........................
rakteristiekenschema(2): .....................
3.2. Inspuitsysteem
3.2.1. Inspuitpomp
3 . 2 . 1 . 1 . M e r k ( e n ) : .................................
3 . 2 . 1 . 2 . T y p e ( n ) :...................................
3.2.1.3. Opbrengst: mm3( 2 )per slag of cyclus bij .....
een snelheid van omw./min .................
bij volle inspuiting, of karakteristiekensche-
ma(1) (2):...........................................
Vermelding van de toegepaste methode: op mo-
tor/op pompenbank(1)
3.2.1.4. Voorinspuiting
3.2.1.4.1. Grafiek van de voorinspuiting(2):.................
3.2.1.4.2. Ontstekingstijdstip(2):.............................
1Doorhalen wat niet van toepassing is.
2V e r m e l d i n gv a nd et o e g e s t a n em a r g e .88/77/EEG
91/542/EEG
88/77/EEG
143.2.2. I n s p u i t l e i d i n g e n
3.2.2.1. Lengte: mm ...............................
3.2.2.2. Inwendige doorsnede: mm ...................
3.2.3. V e r s t u i v e r ( s )
3 . 2 . 3 . 1 . M e r k ( e n ) : .................................
3 . 2 . 3 . 2 . T y p e ( n ) :...................................
3.2.3.3. Openingsdruk: kPa ......................
(1)of schema van de karakteristieken(1) (2): .....
3.2.4. D r u k r e g e l a a r
3 . 2 . 4 . 1 . M e r k ( e n ) : .................................
3 . 2 . 4 . 2 . T y p e ( n ) :...................................
3.2.4.3. T oerental waarbij de uitschakeling begint, bij vol-
le belasting: omw./min. ......................
3.2.4.4. T oerental onbelast ten hoogste: omw./min. .....
3.2.4.5. Snelheid stationair: omw./min. ...............
3.3. Koudstartinrichting
3.3.1. Merk(en):
3.3.2. T ype(n):
3 . 3 . 3 . B e s c h r i j v i n g : ...............................
4. Kleppenmechanisme
4.1. Maximale lichthoogte van de kleppen en open-
ings- en sluithoeken ten opzichte van de dode
p u n t e no fg e l i j k w a a r d i g eg e g e v e n s : ............
..........................................
4.2. Referentie- en/of afstelbereiken1
5. Met de motor aangedreven uitrusting
Maximaal toegestaan vermogen dat door de met
de motor aangedreven uitrusting wordt opgeno-
men, zoals voorgeschreven in en onder de bedrijfs-
omstandigheden van Richtlijn 80/1269/EEG2,b i j -
lage I, punt 5.1.1, bij alle motortoerentallen zoals
omschreven in punt 4.1 van bijlage III bij de on-
derhavige richtlijn:
Stationair: kW; tussentoerental: ...... .........
kW; nominaal: kW ...
6. Aanvullende gegevens over de beproevingsom-
standigheden
6.1. Gebruikt smeermiddel
6 . 1 . 1 . M e r k :.....................................
1Doorhalen wat niet van toepassing is.
2PB nr. L 375 van 31. 12. 1980, blz. 46.88/77/EEG
156 . 1 . 2 . T y p e : .....................................
(Indien van toepassing) vermelding van het per-
centage olie in het mengsel indien smeermiddel
e nb r a n d s t o fw o r d e ng e m e n g d :................
6.2. Met de motor aangedreven uitrusting (zoals aange-
g e v e ni np u n t5 )( i n d i e nv a nt o e p a s s i n g )
6.2.1. Opsomming en bijzonderheden ter identificatie: .
..........................................
6.2.2. Opgenomen vermogen bij de aangegeven toeren-
tallen van de motor:
Opgenomen vermogen (kW) bij
Uitrustingstationair
toerentaltussentoe-
rentalnominaal
toerental
T otaal
6.3. Dynamometerinstellingen (kW)
Belastings-Motortoerental
Belastings-
percentage stationair
toerentaltussentoe-
rentalnominaal
toerental
10 —
25 —
50 —
75 —
100 —
7. Motorprestaties
7.1. T oerentallen van de motor1
Stationair: omw./min ......................
T ussentoerental: omw./min .................
Nominaal: omw./min ......................
1V e r m e l d i n gv a nd et o e g e s t a n em a r g e .88/77/EEG
167.2. Motorvermogen (gemeten overeenkomstig Richt-
lijn 80/1269/EEG)
Motortoerental
statio-
nair toe-
rentaltussen-
toeren-
talnomi-
naal
toeren-
tal
Bij beproeving ge-
meten maximaalvermogen (kW (a))
T otaal door met demotor aangedrevenuitrusting opgeno-
men vermogen,
overeenkomstig
punt 6.2.2 (kW (b))
Bruto motorvermo-
gen (kW (c))
T en hoogste toege-staan opgenomenvermogen, overeen-
komstig punt 5 (kW
(d))
Netto motorvermo-gen ten minste(kW (e))
c = a + b ; e = c --- d88/77/EEG
17Aanhangsel 2
KENMERKEN VAN MET DE MOTOR VERBAND HOU-
DENDE VOERTUIGONDERDELEN
1. Onderdruk in het inlaatsysteem bij nominaal mo-
tortoerental en bij volle belasting kPa ..........
2. T egendruk in het uitlaatsysteem bij nominaal mo-
tortoerental en bij volle belasting kPa ..........
3. Door de met de motor aangedreven uitrusting
opgenomen vermogen, zoals voorgeschreven in
en bij de bedrijfsomstandigheden van Richtlijn
80/1269/EEG, bijlage I, punt 5.1.1, bij alle mo-
tortoerentallen omschreven in punt 4.1 van bijla-
ge III bij de onderhavige richtlijn.
Opgenomen vermogen (kW) bij
Uitrustingstationair
toerentaltussentoe-
rentalnominaal
toerental
T otaal88/77/EEG
18BIJLAGE III
BEPROEVINGSPROCEDURE
1. INLEIDING
1.1. In deze bijlage wordt de methode beschreven die
wordt toegepast ter bepaling van de emissies van
verontreinigende gassen en deeltjes van de te be-
proeven motoren.
1.2. De proef wordt uitgevoerd met de motor op een
proefbank en verbonden met een dynamometer.
2. PRINCIPE VAN DE METING
De verontreinigingen uit de uitlaat van de motor
omvatten koolwaterstoffen, koolmonoxide, stik-
stofoxiden en deeltjes. Gedurende een voorge-
schreven beproevingscyclus worden de hoeveelhe-
den van bovengenoemde verontreinigingen in de
uitlaat continu onderzocht. De beproevingscyclus
bestaat uit een reeks snelheids- en vermogensfa-sen die in hun totaliteit kenmerkend zijn voor de
bedrijfstoestanden van dieselmotoren. Gedurende
elke fase wordt de concentratie van elk veront-
reinigend gas, de uitlaatstroom en het geleverde
vermogen bepaald en worden de gemeten waar-
den gewogen. V an de deeltjes wordt tijdens de
volledige beproevingscyclus één enkel monster
genomen. Alle waarden worden gebruikt voor
het berekenen van de hoeveelheden in gram van
elke verontreiniging die per kilowattuur wordt
uitgestoten, zoals in deze bijlage wordt beschre-
ven.
3. UITRUSTING
3.1. Dynamometer en motoruitrusting
Voor de emissieproeven met motoren op motor-
dynamometerbanken wordt de volgende uitrus-ting gebruikt:
3.1.1. Een motordynamometer met de vereiste karakte-
ristieken voor het verrichten van de beproevings-
cyclus beschreven in punt 4.1;
3.1.2. Instrumenten voor meting van snelheid, draaimo-
ment, brandstofverbruik, luchtverbruik, koel- en
smeermiddeltemperatuur, uitlaatgasdruk en on-
derdruk in het inlaatspruitstuk, uitlaatgastempe-
ratuur, luchtinlaattemperatuur, atmosferische
druk, vochtigheid en brandstoftemperatuur. De
nauwkeurigheid van deze instrumenten moet in
overeenstemming zijn met de voor de EEG-me-
thode gebruikte instrumenten voor het meten
van het vermogen van verbrandingsmotoren voor
wegvoertuigen;88/77/EEG
91/542/EEG
88/77/EEG
91/542/EEG
88/77/EEG
193.1.3. Een motorkoelsysteem van voldoende capaciteit
om de motor gedurende de voorgeschreven proe-
ven op de normale bedrijfstemperaturen te hou-
den;
3.1.4. Een niet-geïsoleerd en ongekoeld uitlaatsysteem
dat zich ten minste 0,5 meter uitstrekt voorbij
het punt waar zich de sondes voor het bemonste-
ren van het onverdunde uitlaatgas bevinden, en
waarbij de tegendruk in de uitlaat binnen het be-
reik ligt van ± 650 Pa (± 5 mm kwikkolom) van
de bovenste grens bij het maximum van het door
de motorfabrikant in zijn documentatie voor ge-
bruikers vermelde nominale vermogen.
3.1.5. Een luchtinlaatsysteem met een Iuchtinlaatbeper-
king binnen het bereik van ± 300 Pa (30 mm
H2O) van de bovengrens voor motorbedrijfsom-
standigheden resulterend in de maximale lucht-stroom zoals door de motorfabrikant bij een te
beproeven motor voor een luchtfilter is vastge-
steld.
3.2. Analyse- en bemonsteringsuitrusting
Het systeem moet een HFID-analysator omvat-
ten voor meting van de onverbrande koolwater-
stoffen (HC), NDIR-analysatoren door meting
van koolmonoxide (CO) en kooldioxide (CO 2)
(voor berekening van de verdunningsverhouding
indien van toepassing), een CLA-, HCLA- of ge-
lijkwaardige analysator voor meting van de stik-
stofoxiden (NO x) en een verdunnings- en filter-
systeem voor meting van de deeltjes (PT). In
verband met de zware koolwaterstoffen die in
dieseluitlaatgassen aanwezig zijn moet het HFID-
systeem worden verwarmd en op een tempera-
tuur tussen 453 en 473 K (180 en 200 C) wor-
den gehouden.
De nauwkeurigheid van de analysatoren moet
± 2,5% van de volledige uitslag of beter zijn. De
meetschaal van de analysatoren wordt op passen-
de wijze gekozen in relatie tot de gemeten waar-
den.
3.3. Gassen
3.3.1. Het systeem moet vrij van gaslekken zijn. Het
ontwerp en de gebruikte materialen moeten van
dien aard zijn dat zij de concentratie van veront-
reinigingen in de uitlaatgassen niet beïnvloedt.
De volgende gassen mogen worden gebruikt:88/77/EEG
91/542/EEG
88/77/EEG
91/542/EEG
88/77/EEG
91/542/EEG
20Analysator Volleschaal-kali-
bratiegassenNulgassen
CO CO in N 2 Stikstof of droge
gezuiverde lucht
HC C 3H8in lucht Droge gezuiverdelucht
NOx NO in N 2(1)Stikstof of droge
gezuiverde lucht
CO2 CO in N 2 Stikstof of drogegezuiverde lucht
(1)De hoeveelheid in dit gas aanwezige NO 2mag niet
meer dan 5% van het NO-gehalte bedragen.
3.4. Hulpgassen
3.4.1. De volgende gassen moeten zo nodig voor ge-
bruik beschikbaar zijn:
3.4.2. gezuiverde stikstof (zuiverheid /Ga31 ppm C,
/Ga31 ppm CO, /Ga3400 ppm CO 2,/Ga30,1 ppm NO);
3.4.3. gezuiverde zuurstof (zuiverheid ∫99,5 % vol
O2);
3.4.4. waterstofmengsel (40 ± 2 % waterstof, rest %
stikstof of helium) (zuiverheid /Ga31 ppm C, /Ga3400
ppm CO 2);
3.4.5. gezuiverde synthetische lucht (zuiverheid /Ga31
ppm C, /Ga31 ppm CO, /Ga3400 ppm CO 2,/Ga30,1
ppm NO) zuurstofgehalte tussen 18 % vol en
21 % vol.
3.5. Kalibratiegassen
3.5.1. De werkelijke concentratie van een kalibratiegas
moet een nauwkeurigheid hebben van ± 2 %.
3.5.2. De voor kalibratie gebruikte gassen mogen even-
eens zijn verkregen met behulp van een meng-
en doseertoestel voor gassen, door verdunning
met gezuiverde stikstof of met gezuiverde synthe-
tische lucht. De menger moet een zodanige
nauwkeurigheid bezitten dat het gehalte van de
verdunde kalibratiegassen tot op ± 2 % kan wor-
den bepaald.
In bijlage V worden de momenteel gebruikte
analysesystemen beschreven. Er mag gebruik
worden gemaakt van andere analysatoren of sys-
temen waarvan gebleken is dat zij gelijkwaardige
resultaten opleveren.
4. BEPROEVINGSPROCEDURE
4.1. Beproevingscyclus
Bij de dynamometerproef met de motor wordt
de volgende 13-fasen-cyclus gevolgd:88/77/EEG
21Fase nr. Motortoerental Procentuele be-
lasting
1 stationair —
2 tussenliggend 10
3 tussenliggend 25
4 tussenliggend 50
5 tussenliggend 75
6 tussenliggend 100
7 stationair —
8 nominaal 100
9 nominaal 75
10 nominaal 50
11 nominaal 25
12 nominaal 10
13 stationair —
4.2. Meting van de uitlaatgasstroomsnelbeid
Voor de berekening van de emissie dient men de
uitlaatgasstroomsnelheid te kennen (zie punt
4.8.1.1). Voor de bepaling van de uitlaatgas-
stroom kan van een van beide volgende metho-
den gebruik worden gemaakt:
a) rechtstreekse meting van de uitlaatgas-
stroom door middel van een stroomtuitme-
ter of gelijkwaardig meetsysteem;
b) meting van de luchtstroom en de brandstof-
stroom door passende meetsystemen en be-
rekening van de stroomsnelheid met behulp
van de volgende vergelijkingen:
GEXH =G AIR+G FUEL
ofV〈
EXH =V AIR- - - 0,75 G FUEL (uit-
laatgasvolume droog)
ofV〈〈
EXH =V AIR+0 , 7 7G FUEL
(uitlaatgasvolume nat).
De uitlaatstroom moet berekend worden met een
nauwkeurigheid van ± 2,5 % of groter. De con-
centraties koolmonoxide en stikstofoxiden wor-
den in de droge uitlaatgassen gemeten. In ver-
band hiermede worden de CO- en NO x-emissies
berekend met gebruikmaking van het droge uit-
laatgasvolume V 〈EXH. Bij een analysesysteem
met verwarmde bemonsteringsleiding moeten de
NOx-emissies worden berekend met gebruikmak-
ing van het natte uitlaatgasvolume V 〈EXH.I n d i e n
bij de berekening gebruik gemaakt wordt van de
massastroomsnelheid van het uitlaatgas (G EXH),
moeten de CO- en NO x-concentraties gerelateerd
worden aan de natte uitlaatgassen. De bereke-
ning van de HC- en de PT-emissie moet, over-
eenkomstig de gebezigde meetmethode, G EXH
en V 〈〈EXH omvatten.
4.3. Werkwijze voor analysatoren en bemonsterings-
systeem91/542/EEG
88/77/EEG
22Bij de werkwijze met de analysatoren moet de
gebruiksaanwijzing van de fabrikant van de in-
strumenten worden gevolgd. Hierbij dienen te-
v e n st e nm i n s t ed ev o l g e n d ee i s e ni na c h tt e
worden genomen.
4.3.1. Kalibratie
De kalibratie dient binnen één maand vooraf-
gaande aan de emissieproeven te worden uitge-
voerd. De opgestelde apparatuur wordt gekali-
breerd en de kalibratiekrommen worden
gecontroleerd op basis van standaardgassen. Er
dient gebruik te worden gemaakt van dezelfde
gasstroomsnelheden als bij de bemonstering der
uitlaatgassen.
4.3.1.1. Voor het opwarmen van de analysatoren wordt
ten minste twee uur genomen.
4.3.1.2. Het systeem wordt gecontroleerd op lekken. De
sonde wordt van het uitlaatsysteem losgemaakt
en het uiteinde afgesloten. De pomp van de ana-
lysator wordt ingeschakeld. Na een stabilisatietijd
moeten alle gasmeters en manometers een uit-
slag van nul geven. Zo niet dan worden de be-
monsteringsleidingen gecontroleerd en wordt het
mankement hersteld.
4.3.1.3. De NDIR-analysator wordt, indien aanwezig, in-
gesteld en de vlam van de HFID-analysator
wordt geoptimaliseerd.
4.3.1.4. Met behulp van gezuiverde droge lucht (of stik-
stof) worden de CO-, CO 2-( i n d i e ng e b r u i k t )e n
NOx-analysatoren op nul ingesteld; voor de HC-
analysator wordt droge lucht gezuiverd. Met be-
hulp van geschikte kalibratiegassen worden de
analysatoren op normaal bedrijf ingesteld.
4.3.1.5. De nulinstelling wordt opnieuw gecontroleerd en
de werkwijze van punt 4.3.1.4 wordt, zo nodig,
herhaald.
4.3.1.6. De gasmeters en stroommeetinstrumenten die
worden gebruikt om de gasstroom door de deel-
tjesfilters te bepalen en de verdunningsverhou-
ding te berekenen worden gekalibreerd met be-
hulp van een
standaardluchtstroommeetinstrument vóór de
gasmeters. Dit instrument moet beantwoorden
aan de voorschriften van de nationale normalisa-
tie-instelling van het betrokken land. De afwij-
king ten opzichte van de meetpunten van het ka-libratie-instrument mag niet groter zijn dan
± 1 % van het volledige meetbereik of ± 2 %
van het corresponderende meetresultaat, indien
deze laatste waarde kleiner is.91/542/EEG
88/77/EEG
91/542/EEG
234.3.1.7. Bij gebruik van een partiële-stroomverdunnings-
systeem met isokinetische sonde wordt de ver-
dunningsverhouding gecontroleerd met draaiende
motor aan de hand van hetzij de CO 2-, hetzij de
NOx-concentratie in het onverdunde en het ver-
dunde uitlaatgas.
4.3.1.8. Bij gebruik van een volledige-stroomverdunnings-
systeem, wordt de totale gasstroom geverifieerd
door middel van een propaantest. De massa van
het in het systeem ingespoten propaan wordt af-
getrokken van de met het volledige-stroomver-
dunningssysteem gemeten massa en het resultaat
wordt vervolgens gedeeld door de ingespoten
massa. Afwijkingen van meer dan ± 3 % moeten
worden gecorrigeerd.
4.3.2. Vaststelling van de kalibratiekromme van het ana-
lysetoestel
4.3.2.1. De kalibratiekromme wordt op minstens vijf
meetpunten met zoveel mogelijk gelijke tussen-
ruimten bepaald. De nominale concentratie van
het kalibratiegas moet in de hoogste concentratie
ten minste gelijk zijn aan 80 % van de volledige
schaal.
4.3.2.2. De kalibratiekromme wordt berekend met de
kleinste-kwadratenmethode. Indien de graad van
de resulterende kromme hoger is dan 3 moet het
aantal meetpunten minstens gelijk zijn aan de
graad van deze kromme plus 2.
4.3.2.3. De kalibratiekromme mag niet meer dan 2 % af-
wijken van de nominale waarde van iedere kali-
bratie.
4.3.2.4. Uitzetten van de kalibratiekromme
Aan de hand van de uitgezette kalibratiekromme
en meetpunten wordt nagegaan of de kalibratie
goed is uitgevoerd. De verschillende, voor het
analysetoestel karakteristieke parameters moeten
worden aangegeven, met name:
— schaal,
— gevoeligheid,
— nulwaarde,
— datum van kalibratie.
4.3.2.5. Andere technieken (gebruik van een computer,
commutatie van elektronisch meetgebied, enz.)
mogen worden toegepast, indien naar tevreden-
heid van de technische dienst wordt aangetoond
dat hiermee dezelfde mate van nauwkeurigheidwordt bereikt.
4.3.3. Controle van het rendement van het NO
x-omzet-
tingstoestel
4.3.3.1. Het rendement van het toestel dat wordt ge-
bruikt voor de omzetting van NO xin NO moet
worden gecontroleerd.91/542/EEG
88/77/EEG
244.3.3.2. De controle kan worden verricht met een ozoni-
sator overeenkomstig de opstelling aan het einde
van deze bijlage en op de hieronder beschreven
wijze.
4.3.3.3. Het analysetoestel wordt volgens de aanwijzingen
van de fabrikant op het meest gebruikte meetbe-
reik gekalibreerd met een gas dat geen NO of
NO2bevat en een kalibratiegas (het kalibratiegas
moet een NO-gehalte hebben dat overeenkomt
met ± 80 % van de volledige schaal en de
NOx-concentratie in het gasmengsel moet lager
zijn dan 5 % van de NO-concentratie). Het
NOx-analysetoestel moet zodanig op de NO-
stand worden ingesteld dat het kalibratiegas niet
in het omzettingstoestel komt. De aangegeven
concentratie wordt geregistreerd.
4.3.3.4. Via een T-stuk wordt continu zuurstof of synthe-
tische lucht aan de gasstroom toegevoegd totdat
de afgelezen concentratie ongeveer 10 % lager is
d a nd i ev a nh e tk a l i b r a t i e g a sa l sg e n o e m di n
punt 4.3.3.3. De aangegeven concentratie (c)
wordt geregistreerd. De ozonisator moet gedu-
rende deze gehele handeling buiten werking blij-
ven.
4.3.3.5. Vervolgens wordt de ozonisator in werking ge-
steld, waarbij voldoende ozon moet worden ge-
produceerd om de NO-concentratie tot 20 %
(minimumwaarde 10 %) van het kalibratiegas ge-
noemd in punt 4.3.3.3 te verminderen. De aange-
geven concentratie (d) wordt geregistreerd.
4.3.3.6. Vervolgens wordt het analysetoestel overgescha-
keld op de NO x-stand en nu passeert het gas-
mengsel (bestaande uit NO, NO 2,O2en N 2)h e t
omzettingstoestel. De aangegeven concentratie
(a) wordt geregistreerd.
4.3.3.7. De ozonisator wordt uitgeschakeld. Het gas-
mengsel van punt 4.3.3.4 passeert het omzettings-
toestel en vervolgens de detector. De aangegeven
concentratie (b) wordt geregistreerd.
4.3.3.8. T erwijl de ozonisator nog steeds buiten werking
is, sluit men ook de toevoer van zuurstof af. De
door het analysetoestel aangegeven waarde voor
NO mag dan niet meer dan 5 % hoger zijn dan
de in punt 4.3.3.3 voorgeschreven waarde.
4.3.3.9. Het rendement van het NO x-omzettingstoestel
wordt als volgt berekend:
rendement (%) =(1+a−b
c−d)×100
4.3.3.10. De rendementscontrole van het omzettingstoestel
moet voor iedere kalibratie van het NO x-analyse-
toestel worden verricht.88/77/EEG
254.3.3.11. Het rendement van het omzettingstoestel mag
niet lager zijn dan 90 %.
Nota bene
Indien het meetgebied van het analysetoestel ho-
ger ligt dan het hoogste gebied waarin het
NOx-omzettingstoestel kan werken om een ver-
mindering van 80 % tot 20 % te bewerkstelligen,
wordt het hoogste gebied gebruikt waarin de
testinstallatie van het NO x-omzettingstoestel
werkt.
4.3.4. Voorafgaande controles
Voor het opwarmen van de infrarood-analysato-
ren moet ten minste twee uur worden genomen,
maar beter nog is om de analysatoren voortdu-
rend ingeschakeld te laten. Indien de apparatuur
niet in gebruik is, kunnen de onderbrekermoto-
ren worden uitgeschakeld.
4.3.4.1. De HC-analysator wordt op nul gesteld met dro-
ge lucht of stikstof en daarbij dient op de ver-
sterkermeter en de recorder een stabiele nul te
worden verkregen.
4.3.4.2. Na invoeren van volleschaal-kalibratiegas wordt
de versterking zodanig ingesteld dat dezelfde uit-
slag als die van de kalibratiekromme wordt ver-
kregen. Voor het kalibreren, op volle schaal
brengen en meten van uitlaatgassen wordt dezelf-
de stroomsnelheid gebruikt om correctie voor de
monsterceldruk te vermijden. Er wordt gebruik
gemaakt van volleschaal-kalibratiegas dat een
concentratie van het desbetreffende bestanddeel
heeft die 75 tot 95 % van een volleschaal-uitslag
geeft. De nauwkeurigheid van deze aanwijzing is
±2 , 5% .
4.3.4.3. Het nulpunt wordt weer gecontroleerd en zo no-
dig worden de verrichtingen van de punten
4.3.2.1 en 4.3.2.2 herhaald.
4.3.4.4. Vervolgens worden de stroomsnelheden gecon-
troleerd.
4.3.4.5. Eventuele variaties in de uitlaatgassnelheid en de
druk worden gecontroleerd en gecorrigeerd over-
eenkomstig de voorschriften van bijlage V .
4.4. Brandstof
Als brandstof wordt gebruik gemaakt van de re-
ferentiebrandstof die is opgegeven in bijlage IV .
4.5. Testomstandigheden
4.5.1. De absolute temperatuur T in de luchtinlaat van
de motor, uitgedrukt in kelvin, en de droge
luchtdruk ps, uitgedrukt in kilopascal, worden ge-
m e t e ne no pg r o n dd a a r v a nw o r d tm e tb e h u l pv a nd ev o l g e n d ef o r m u l ed ep a r a m e t e rFb e -
paald:
F=(99
ps)0,65×(T
298)0,588/77/EEG
91/542/EEG
88/77/EEG
264.5.2. Een test wordt als geldig erkend, indien de para-
meter F de volgende waarde heeft:
0,96 /Ga3F/Ga31,06
4.6. Proefbedrijf
T en minste twee uur vóór de proef wordt elk fil-
ter in een niet luchtdicht afgesloten petrischaaltje
gelegd en in een weegkamer geplaatst om te sta-
biliseren. Aan het eind van de stabilisatieperiode
wordt elk filter gewogen en wordt het tarrage-
wicht genoteerd. Het filter wordt vervolgens bew-
aard in het petrischaaltje, dat in de weegkamer
blijft tot het nodig is voor de proef, of in een
luchtdicht afgesloten filterhouder. Indien het fil-
ter niet wordt gebruikt binnen een uur nadat het
uit de weegkamer is gehaald, moet het opnieuw
worden gewogen vóór gebruik.
In elke fase van de beproevingscyclus wordt de
bijbehorende snelheid gehouden binnen ± 50
omw./min. en het bijbehorende draaimoment bin-
nen ± 2 % van het maximale draaimoment bij
die snelheid. De brandstoftemperatuur aan de in-
laat van de injectiepomp moet liggen tussen
306 K en 316 K (33 Ce n4 3 C). De regelaar
en het brandstofsysteem worden ingesteld over-
eenkomstig de gebruiks- en onderhoudsaanwijzin-
gen van de fabrikant. Voor elke proef worden de
volgende stappen genomen:
4.6.1. de instrumenten en de sondes worden op de juis-
te wijze geïnstalleerd. Wanneer gebruik wordt ge-
maakt van een volledige-stroomverdunningssys-
teem voor uitlaatgasverdunning, wordt de
uitlaatpijp verbonden met het systeem en worden
de inlaatbeperking en de tegendruk in de uitlaat
dienovereenkomstig opnieuw ingesteld. De totale
gasstroom wordt zo ingesteld dat de temperatuur
van het verdunde uitlaatgas op maximaal 325 K
(52 C) wordt gehouden onmiddellijk voor de
deeltjesfilters in de fase waarin de warmtestroom
zijn maximum bereikt, zoals bepaald aan de hand
van de stroomsnelheid en/of de temperatuur van
het uitlaatgas;
4.6.2. het koelsysteem en het volledige-stroomverdun-
ningssysteem respectievelijk het partiële-stroom-
verdunningssysteem worden ingeschakeld;
4.6.3. de motor wordt gestart en opgewarmd tot alle
temperaturen en drukken een evenwicht hebbenbereikt;88/77/EEG
91/542/EEG
88/77/EEG
274.6.4. de draaimomentcurve bij vollast wordt proefon-
dervindelijk bepaald ten einde de draaimomenten
voor de voorgeschreven beproevingsfasen te kun-
nen berekenen; met het door de fabrikant voor
het motortype opgegeven maximaal toegestane
vermogen dat door met de motor aangedreven
uitrusting wordt opgenomen, zal rekening worden
gehouden. De dynamometerinstelling voor elk
toerental en belasting van de motor wordt bere-
kend met behulp van onderstaande formule:
S=Pmin×L
100+Paux.
4.6.5. De emissieanalysatoren worden op nul en op vol-
le uitslag ingesteld; het deeltjesbemonsteringssys-
teem wordt ingeschakeld. Wanneer gebruik wordt
gemaakt van een partiële-stroomverdunningssys-
teem, wordt de verdunningsverhouding zo inge-
steld dat de temperatuur van het verdunde uit-
laatgas op maximaal 325 K wordt gehouden
onmiddellijk voor de deeltjesfilters in de fase
waarin de warmtestroom zijn maximum heeft be-
reikt zoals bepaald aan de hand van de stroom-
snelheid en/of de temperatuur van het uitlaatgas;
4.6.6. De beproevingscyclus wordt gestart (zie punt
4.1). De motor wordt in elke fase zes minuten in
werking gesteld, waarbij de veranderingen van
snelheid en belasting in de eerste minuut tot
s t a n dm o e t e nz i j ng e k o m e n .D eu i t s l a gv a nd e
analysatoren wordt gedurende de volle zes minu-
ten op een papierrecorder opgetekend, waarbij in
ieder geval gedurende de laatste drie minuten
uitlaatgas door de analysatoren loopt. Voor hetnemen van deeltjesmonsters worden twee filters
(een primair en een secundair filter, zie bijlage
V) gebruikt voor de volledige beproevingsproce-
dure. Bij een partiële-stroomverdunningssysteem
mag het produkt van de verdunningsverhouding
en de uitlaatgasstroom voor elke fase maximaal
± 7 % afwijken van het gemiddelde voor alle fa-
sen. Bij het volledige-stroomverdunningssysteem
mag de stroomsnelheid van de totale massa ma-
ximaal ± 7 % afwijken van het gemiddelde voor
alle fasen. De massa van het door de deeltjesfil-
ters geleide monster (M
SAM) moet voor elke fase
worden aangepast om rekening te houden met
de weegfactor voor die fase en met de stroom-
snelheid van de uitlaatgas- of brandstofmassa
(zie punt 4.8.3.3). De bemonsteringsduur be-
draagt ten minste 20 seconden. De monsters
moeten in elke fase zo laat mogelijk worden ge-
nomen. De snelheid en belasting van de motor,
de luchttemperatuur bij de inlaat en de uitlaat-
gasstroom worden gedurende de laatste vijf mi-
nuten van elke fase geregistreerd, waarbij de ver-
eiste snelheid en belasting tijdens de
bemonstering en in ieder geval gedurende de
laatste minuut van elke fase moeten worden aan-
gehouden;91/542/EEG
284.6.7. alle aanvullende gegevens die nodig zijn voor de
berekening worden afgelezen en geregistreerd
(zie punt 4.7);
4.6.8. de nulinstellingen en volleschaal-instellingen van
de emissieanalysatoren worden gecontroleerd en
zo nodig opnieuw ingesteld, in ieder geval aan
het eind van de proef. De proef wordt als bevre-
digend beschouwd indien de na de proef nodige
bijstelling niet groter is dan de in punt 3.2 voor-
geschreven nauwkeurigheid van de analysatoren.
4.7. Beoordeling van resultaten
4.7.1. Aan het eind van de proef wordt de totale massa
van het door de filters geleide monster (M SAM)
geregistreerd. De filters gaan terug naar de
weegkamer, worden daar gedurende ten minste
twee uur maar niet meer dan 36 uur geconditio-
neerd en vervolgens gewogen. Het brutogewichtvan de filters wordt genoteerd. De deeltjesmassa
(P
f) is de som van de op het primaire en de op
het secundaire filter verzamelde deeltjesmassa.
4.7.2. Voor de beoordeling van de op het recorderpa-
pier opgetekende gasemissies worden van elke
fase de laatste 60 seconden op het recorderpa-
pier opgezocht en wordt de gemiddelde uitslag
voor HC, CO en NO xvoor deze periode be-
paald. De concentraties HC, CO en NO xtijdens
elke fase worden bepaald uit de gemiddelde uit-
slag op het papier en de bijbehorende ijkgege-
vens. Er kan echter ook van een ander registra-
tiesysteem gebruik worden gemaakt indien
hiermee gelijkwaardige gegevens worden verkre-
gen.
4.8. Berekeningen
4.8.1. De eindresultaten van de test op de emissie van
verontreinigende gassen worden verkregen met
behulp van de volgende stappen:
4.8.1.1. de massastroomsnelheid van de uitlaatgassen
GEXH of V 〈EXH en V 〈〈EXH worden voor elke fa-
se bepaald (zie punt 4.2);
4.8.1.2. bij toepassing van G EXH worden de gemeten
concentraties koolmonoxide en stikstofoxiden
herleid tot natte basis overeenkomstig bijlage VI.
Bij een analysesysteem met verwarmde bemon-
steringsleiding worden de NO x-emissies niet
overeenkomstig bijlage VI herleid;
4.8.1.3. de NO x-concentratie wordt gecorrigeerd overeen-
komstig bijlage VII;88/77/EEG
91/542/EEG
88/77/EEG
91/542/EEG
88/77/EEG
294.8.1.4. de massastroom van luchtverontreinigingen wordt
voor elke fase als volgt berekend:
(1) NO x massa = 0,001587 /Gb4=NOxc o n c /Gb4GEXH
(2) CO massa = 0,000966 /Gb4COconc /Gb4=GEXH
(3) HC massa = 0,000478 /Gb4HCconc /Gb4GEXH
of
(1) NO x massa = 0,00205 /Gb4NOxc o n c /Gb4V〈EXH
(droog) voor onverwarmde systemen
(2) NO x massa = 0,00205 /Gb4NOxc o n c /Gb4V〈〈EXH
(nat) voor verwarmde systemen
(3) CO massa = 0,00125 /Gb4COconc /Gb4V〈EXH
(droog)
(4) HC massa = 0,000618 /Gb4HCconc /Gb4V〈〈EXH
(nat).
4.8.2. De emissie van verontreinigende gassen wordt
berekend op de volgende wijze:
NO x=NO x massa WFi
(Pi–Paux)W Fi
CO=CO massaWFi
(Pi–Paux)W Fi
HC=HC massaWFi
(Pi–Paux)W Fi
De weegfactoren (WF) voor de bovenstaande berekening
zijn:88/77/EEG
91/542/EEG
88/77/EEG
30Fase nr. WF
1 0,25/3
20 , 0 8
30 , 0 8
40 , 0 8
50 , 0 8
60 , 2 5
7 0,25/3
80 , 1 0
90 , 0 2
10 0,02
11 0,02
12 0,02
13 0,25/3
Elektromagnetische regelklep
voor het debiet
To ev o er O 2
of lucht
Ozonisator
Aansluiting
analysetoestel
To ev o er NO / N 2
Regelafsluiter voor het debiet
Debietmeter
Schema voor een opstelling ter controle van het rendement
van een NO x-omzettingstoestel
314.8.3. De emissie van verontreinigende deeltjes wordt
berekend op de volgende wijze. De algemene
vergelijkingen in dit punt gelden voor zowel vol-
ledige-stroomverdunningssystemen als partiële-
stroomverdunningssystemen:
PT=PTmassa(Pi–Paux)W Fi
4.8.3.1. De massastroom van de deeltjes wordt als volgt
berekend:
PTmassa=PfGEDF
MSAM1000
of
PTmassa=PfV〈〈EDF
VSAM1000
4.8.3.2. De totale waarden van G EDF,V〈〈EDF,M SAM en
VSAM voor de gehele beproevingscyclus worden
berekend door de gemiddelde waarden voor de
verschillende fasen op te tellen:
GEDF=GEDF,iWFi
V〈〈EDF=V〈〈EDF,iWFi
MSAM=MSAM,i
VSAM=VSAM,i
4.8.3.3. De effectieve weegfactor WF Evoor elke fase
wordt als volgt berekend:
WFE,i=MSAM,i GEDF
MSAMGEDF,i
of
WFE,i=VSAM,i V〈〈EDF
VSAMV〈〈EDF,i
De effectieve weegfactoren mogen niet meer dan
± 0,003 afwijken van de in bijlage III, punt 4.8.2,
vermelde weegfactoren.
4.8.4. De beproevingsresultaten voor de deeltjesemissie
die uiteindelijk worden gerapporteerd worden
verkregen met behulp van de volgende stappen,
bij gebruik van het volledige-stroomverdunnings-systeem (bijlage V , systeem 4):
4.8.4.1. De volumestroomsnelheid van de verdunde uit-
laatgassen V 〈〈
TOT wordt bepaald voor alle fasen
samen. V 〈〈TOT,i stemt overeen met V 〈〈EDF,i in de
algemene vergelijkingen in punt 4.8.3.2.
4.8.4.2. Bij gebruik van een systeem met enkelvoudige
verdunning is M SAM de door de bemonsterings-
filters geleide massa van de verontreinigende
deeltjes (GF 1 in bijlage V , systeem 4).91/542/EEG
324.8.4.3. Bij gebruik van een systeem met dubbele verdun-
ning is M SAM de door de bemonsteringsfilters
geleide massa (GF 1 in bijlage V , systeem 4) mi-
nus de massa van de secundaire verdunningslucht
(GF 2 in bijlage V , systeem 4).
4.8.5. De beproevingsresultaten voor de deeltjesemissie
die uiteindelijk worden gerapporteerd worden
verkregen met behulp van de volgende stappen,
bij gebruik van het partiële-stroomverdunnings-
systeem (bijlage V , systeem 5). Aangezien de ver-
dunningsverhouding op verschillende wijzen kan
worden gereguleerd, gelden er verschillende be-
rekeningsmethoden voor G EDF of V 〈〈EDF.B i ja l -
le berekeningen wordt uitgegaan van de gemid-
delde waarden voor de afzonderlijke fasen
tijdens de bemonsteringsperiode.
4.8.5.1. Fractionele bemonstering met isokinetische sonde
GEDF,i=GEXH,i qi
of
V〈〈EDF,i=V〈〈EXH,i qi
qi=GDIL,i+(GEXH,i r)
(GEXH,i r)
of
qi=V〈〈DIL,i+(V〈〈EXH,i r)
(V〈〈EXH,i r)
waarin r staat voor de verhouding tussen de op-
pervlakte van de dwarsdoorsnede van de mon-
stersonde en die van de uitlaatpijp:
r=Ap
AT
4.8.5.2. Fractionele bemonstering met CO 2-o fN O x-meting
GEDF,i=GEXH,i qi
of
V〈〈EDF,i=V〈〈EXH,i qi
qi=concE,i−concA,i
concD,i−concA,i
waarin:
conc E= concentratie van het onverdunde uit-
laatgas,
conc D= concentratie van het verdunde uitlaat-
gas,
conc A= concentratie van de verdunningslucht.
Gemeten concentraties op droge basis worden
omgerekend op natte basis overeenkomstig bijla-
ge VI91/542/EEG
334.8.5.3. Volledige bemonstering met CO 2-meting en toepas-
sing van de koolstofbalansmethode
GEDF,i=206 GFuel,i
CO2D,i−CO2A,i
waarin:
CO2D =C O 2-concentratie in het verdunde uit-
laatgas,
CO2A =C O 2-concentratie in de verdunde
lucht
(concentraties in % vol op natte basis).
Deze vergelijking is gebaseerd op de aanname
dat er sprake is van een koolstofbalans (de aan
de motor toegevoerde koolstofatomen worden
uitgestoten in de vorm van CO 2) en wordt ver-
kregen via de volgende stappen:
GEDF,i=GEXH,i qi
qi=206 GFuel,i
GEXH,i (CO2D,i−CO2A,i)
4.8.5.4. Totale bemonstering met massastroomregeling
GEDF,i=GEXH,i qi
qi=GTOT,i
(GTOT,i−GDIL,i)91/542/EEG
34BIJLAGE IV
TECHNISCHE EIGENSCHAPPEN VAN REFERENTIE-
BRANDSTOF VOORGESCHREVEN VOOR GOEDKEU-
RINGSPROEVEN EN VOOR CONTROLE OP DE OVER-
EENSTEMMING VAN DE PRODUKTIE
Referentiebrandstof CEC RF-03-A-84(1) (3) (7)
T ype: dieselbrandstof
Grenzen en eenheden ASTM-methode
Cetaangetal (4) min. 49
max. 53D6 1 3
Dichtheid bij 15 C
(kg/l)min. 0,835
max. 0,845D1 2 9 8
Distillatie (2):
— 50% vol punt— 90% vol punt
— eindkookpuntmin. 245 C
min. 320 C
max. 340 C
max. 370 CD8 6
Vlampunt min. 55 C D9 3
Verstoppingspunt
van het filter bij lagetemperatuurmin.—
m a x . --- 5 CEN 116 (CEN)
Viscositeit 40 Cm i n . 2 , 5 m m2/s
max. 3,5 mm2/sD4 4 5
Zwavelgehalte (8) min. (op te geven)
max. 0,3 % massaD 1266/D 2622
D2 7 8 5
Kopercorrosie max. 1 D1 3 0
Conradson-koolsto-
fresidu (10 % dist.residu)max. 0,2 % massa
D1 8 9
Asgehalte max. 0,01 % massa D4 8 2
Watergehalte max. 0,05 % massa D 95/D 1744
Neutralisatiegetal
(sterk zuur)max. 0,20 mg KOH/g
Stabiliteit (6)t e n
aanzien van oxidatiemax. 2,5 mg/l 100 ml D2 2 7 4
T oevoegingen (5)88/77/EEG
35(1) Gelijkwaardige ISO-methoden worden goedgekeurd wanneer
deze voor alle bovengenoemde eigenschappen zijn uitgevaar-digd.
(
2) De bovengenoemde getallen hebben betrekking op de totale
verdampte hoeveelheden (% opgevangen + % verlies).
(3) De in de specificatie aangegeven waarden zijn „echte waar-
den”.
Bij het vaststellen van de grenswaarden zijn de voorwaarden
van ASTM D 3244 „Defining a Basis for Petroleum ProductQuality Disputes” toegepast en bij het vaststellen van eenmaximumwaarde is uitgegaan van een minimaal verschil van2 R boven nul; bij het vaststellen van een maximum- en eenminimumwaarde is het minimale verschil 4 R (R = reprodu-ceerbaarheid).
Ondanks deze maatregel, die om statistische redenen nood-
zakelijk is, dient de producent van een brandstof te strevennaar een nulwaarde wanneer de aangegeven maximumwaar-de gelijk is aan 2 R en naar de gemiddelde waarde indienmelding is gemaakt van maximum- en minimumgrenzen. In-dien moet worden vastgesteld of een brandstof voldoet aande eisen van de specificatie, gelden de voorwaarden vanASTM D 3244.
(
4) Het opgegeven gebied voor het cetaangetal is niet in over-
eenstemming met de eis van een minimum van 4 R. Bij ge-schillen tussen de brandstofleverancier en de gebruiker kun-nen de voorwaarden van ASTM D 3244 evenwel worden ge-hanteerd om zulke geschillen op te lossen, mits er niet éénmeting, maar herhaalde metingen, in voldoende aantal omde noodzakelijke nauwkeurigheid te bereiken, worden ver-richt.
(
5) Deze brandstof mag alleen zijn gebaseerd op directe
(straight run) en gekraakte koolwaterstofdestillaten; ontzwa-veling is toegestaan. De brandstof mag geen metaaltoevoe-gingen of toevoegingen ter verbetering van het cetaangetalbevatten.
(
6) Ook al wordt de stabiliteit ten aanzien van oxidatie onder
controle gehouden, toch zal de houdbaarheid waarschijnlijkbeperkt zijn. De leverancier dient om advies te worden ge-vraagd over de voorwaarden en de duur van de opslag.
(
7) Indien het thermisch rendement van een motor of voertuig
dient te worden berekend, dan kan de calorische waarde vande brandstof worden vastgesteld aan de hand van de volgen-de formule:
specifieke energie (calorische waarde) (netto) in MJ/kg =
(46,423 - - - 8,792d
2+3 , 1 7 0 d )[ 1- - -( x+y+s ) ]+9 , 4 2 0 s- - -
2,499x
waarin:d=d i c h t h e i db i j1 5 C
x = massa-aandeel van water (% gedeeld door 100)y = massa-aandeel van as (% gedeeld door 100)s = massa-aandeel van zwavel (% gedeeld door 100).
(8) Op verzoek van de fabrikant mag een dieselolie met een
maximaal zwavelgehalte van 0,05 gewichtspercent worden ge-bruikt, als representatief voor een vermoedelijk in de toe-komst op de markt aanwezige brandstofkwaliteit, voor testsdie zowel op de goedkeuring als op de overeenstemming vande produktie betrekking hebben.
36BIJLAGE V
ANALYTISCHE EN BEMONSTERINGSSYSTEMEN
1. BEP ALING VAN DE GASEMISSIE
Er worden drie analytische systemen voor de bepaling
van de gasemissie beschreven die gebaseerd zijn op
het gebruik van:
— een HFID-analysator voor het meten van kool-
waterstoffen;
— een NDIR-analysator voor het meten van kool-
monoxide;
— een CLA-, HCLA- of gelijkwaardige analysator
met of zonder verwarmde monsterleiding voor
het meten van stikstofoxiden.
Systeem 1
Een schema van het analytische systeem en het be-
monsteringssysteem met een chemiluminescentieanaly-
sator voor het meten van NO xis afgebeeld in figuur
1.
SP Een roestvrij stalen monstersonde
voor het opvangen van monstersuit het uitlaatsysteem. Een aan
één uiteinde gesloten, statische
meergatssonde die loodrecht in de
uitlaat steekt tot ten minste 80 %
van de diameter van de uitlaatwordt aanbevolen. De tempera-
tuur van het uitlaatgas in de son-
de bedraagt ten minste 343 K (70
C).
HSL Verwarmde monsterleiding, met
een temperatuur die wordt gehou-den op 453-473 K (180-200 C);
deze leiding is van roestvrij staal
of PTFE.
F1 Verwarmd voorfilter, indien ge-bruikt; temperatuur dezelfde alsvan de HSL.
T1 T emperatuuraflezing van de mon-sterstroom die het ovencomparti-ment binnenkomt.
V1 Kranenstelsel waarmee naar keuzemonstergas, volleschaal-kalibratie-gas of lucht naar het systeem kan
worden geleid. De kraan bevindt
zich in het ovencompartiment of
wordt verwarmd op de tempera-
tuur van de monsterleiding.
V2,V3 Naaldventielen voor het regelenvan kalibratiegas en nulgas.
F2 Filter voor het verwijderen vanvaste deeltjes. Een glasvezelfilter-schijf van 70 mm doorsnede is ge-
schikt. Het filter moet gemakke-
lijk toegankelijk zijn en eenmaal
per dag, of vaker indien nodig
worden vervangen.88/77/EEG
91/542/EEG
88/77/EEG
37P1 Verwarmde monsterpomp.
G1 Manometer voor het meten van
de druk in de monsterleiding.
V4 Drukregelkraan voor het instellenv a nd ed r u ki nd em o n s t e r l e i d i n gen de stroom naar de detector.
HFID Verwarmde vlamionisatiedetector
voor koolwaterstoffen. De oven-temperatuur wordt gehouden op
453-473 K (180-200 C).
FL1 Stroommeter voor het meten van
de hoeveelheid gas die door demonsteromloopleiding loopt.
R1,R2 Drukregelaars voor lucht enbrandstof.
SL Monsterleiding. Deze leiding is
van PTFE of roestvrij staal. Zijkan al of niet worden verwarmd.
B Bad voor het koelen en condense-
ren van water uit het uitlaatgas-monster. De temperatuur van het
bad wordt gehouden tussen 273
en 277 K (0 en 4 C) met behulp
van ijs of een koelapparaat.
C Koelspiraal en val die toereikend
zijn voor het condenseren en op-vangen van waterdamp.
T2 T emperatuuraflezing van de bad-temperatuur.
V5,V6 Knijpafsluiters om de condensval-l e ne nh e tb a dl e e gt el a t e nl o -pen.
V7 Driewegkraan.
F3 Filter om voorafgaande aan deanalyse verontreinigende vastedeeltjes uit het monster te verwij-
deren. Een type glasvezel van ten
minste 70 mm doorsnede is hier-
voor geschikt.
P2 Monsterpomp.
V8 Drukregelaar voor het instellen
van de monsterstroom.
38V9,V10,V11,V12 Driewegkogelkleppen of elektro-
magnetische kleppen om monster,nulgas of kalibratiegas naar de
analysatoren te leiden.
V13,V14 Naaldventielen voor het regelen
van de stroomsnelheid naar deanalysatoren.
CO NDIR-analysator voor koolmono-
xide.
NOx CLA-analysator voor stikstofoxi-den.
FL2,F L 3,F L 4 Omloopstroommeters.
Systeem 2
Een schema van het analytische systeem en het be-
monsteringssysteem met de NDIR-analysator voor het
meten van NO xis afgebeeld in figuur 2.
SP Roestvrij stalen monstersonde,
voor het opvangen van monstersuit het uitlaatsysteem. Een aan
één uiteinde gesloten, statische
meergatssonde die loodrecht in de
uitlaat steekt tot ten minste 80 %
van de diameter van de uitlaatwordt aanbevolen. De tempera-
tuur in de sonde bedraagt ten
minste 343 K (70 C) (overeen-
komstig Richtlijn 72/306/EEG).
De sonde wordt in de uitlaatlei-ding geplaatst op een afstand van
1t o t5mv a nd ef l e n sv a nd eu i t -
laatspruitstukken of van de uitlaatvan de uitlaatgascompressor.
HSL Verwarmde monsterleiding, meteen temperatuur die op 453-473K (180-200 C) wordt gehouden;
deze leiding is van roestvrij staal
of PTFE.
F1 Verwarmd voorfilter, indien ge-bruikt; temperatuur dezelfde alsvan de HSL.
T1 T emperatuuraflezing van de mon-sterstroom die het ovencomparti-ment binnenkomt.
39V1 Kranenstelsel waarmee naar keuze
monstergas, volleschaal-kalibratie-gas of lucht of nulgas naar het
systeem kan worden geleid. De
kraan bevindt zich in het oven-
compartiment of wordt verwarmd
op de temperatuur van de mon-sterleiding.
V2,V3 Naaldventielen voor het regelenvan kalibratiegas en nulgas.
F2 Filter voor het verwijderen vanvaste deeltjes. Een glasvezelfilter-schijf van 70 mm doorsnede is
daarvoor geschikt. Het filter moet
gemakkelijk toegankelijk zijn en
eenmaal per dag, of vaker indien
nodig, worden vervangen.
F1 Verwarmde monsterpomp.
G1 Manometer voor het meten vande druk in de monsterleiding.
V4 Drukregelkraan voor het instellenv a nd ed r u ki nd em o n s t e r l e i d i n gen de stroom naar de detector.
HFID Verwarmde vlamionisatiedetectorvoor koolwaterstoffen. De oven-temperatuur wordt op 453-473 K
(180-200 C) gehouden.
FL1 Stroommeter voor het meten van
de hoeveelheid gas die door demonsteromloopleiding loopt.
R1,R2 Drukregelaars voor lucht enbrandstof.
SL Monsterleiding. Deze leiding isvan PTFE of roestvrij staal.
B Bad voor het koelen en condense-ren van water uit het uitlaatgas-monster. De temperatuur van het
bad wordt gehouden tussen 273
en 277 K (0-4 C) met behulp
van ijs of een koelapparaat.
C Koelspiraal en val die toereikend
zijn voor het condenseren en op-vangen van waterdamp.
T2 T emperatuuraflezing van het bad.
V5,V6 Knijpafsluiters om de condensval-l e ne nh e tb a da ft el a t e nl o p e n .
V7 Driewegkraan.
40F3 Filter om voorafgaande aan de
analyse verontreinigende vastedeeltjes uit het monster te verwij-
deren. Een type glasvezel van ten
minste 70 mm doorsned (SIC!
doorsnede) is hiervoor: geschikt.
P2 Monsterpomp.
V8 Drukregelaar voor het instellen
van de monsterstroom.
V9 Kogelklep of elektromagnetischeklep om monster, nulgas of kali-bratiegas naar de analysatoren te
leiden.
V10,V11 Driewegkranen om de droger kort
te sluiten.
D Droger voor het verwijderen vanvocht uit de monsterstroom. Alsin de leiding naar de NO
x-analy-
sator een droger wordt gebruikt,
mag deze niet meer dan een ver-
waarloosbaar effect hebben op de
NOx-concentratie.
V12 Noodklep voor het regelen van destroom naar de analysatoren.
G2 Manometer voor de inlaatdruknaar de analysatoren.
CO NDIR-analysator voor koolmono-xide.
NOx NDIR-analysator voor stikstofoxi-de.
FL2,F L 3 Omloopstroommeters.
41Systeem 3
In figuur 3 van deze bijlage is een schema opgenom-
men (SIC! opgenomen) van het analyse- en bemons-
teringssysteem met HCLA of gelijkwaardige systemen
voor de meting van NO x.
SP Roestvrij stalen monstersonde,
voor het opvangen van monstersuit het uitlaatsysteem. Een aan
één uiteinde gesloten, statische
meergatssonde die loodrecht in de
uitlaat steekt tot ten minste 80 %
van de diameter van de uitlaatwordt aanbevolen. De uitlaatgas-
temperatuur op de plaats van de
sonde moet ten minste 343 K (70
C) bedragen.
HSL 1 Verwarmde monsterleiding, met
een temperatuur die op 453-473K (180-200 C) wordt gehouden;
deze leiding is van roestvrij staal
of PTFE.
F1 Verwarmd voorfilter, indien ge-bruikt; temperatuur dezelfde alsvan de HLS
1.
T1 T emperatuuraflezing van de mon-sterstroom die het ovencomparti-ment binnenkomt.
V1 Kranenstelsel waarmede, naarkeuze, monstergas, volleschaal-ka-libratiegas of lucht of nulgas naar
het systeem kan worden geleid.
D ek r a a nb e v i n d tz i c hi nh e t
ovencompartiment of wordt ver-
warmd op de temperatuur van demonsterleiding HSL
1.
V2,V3 Naaldventielen voor het regelenvan het ijkgas en het nulgas.
F2 Filter voor het verwijderen vanvaste deeltjes. Een glasvezelfilter-schijf met een doorsnede van 70
mm is daarvoor geschikt. Het fil-
ter moet gemakkelijk toegankelijk
zijn en eenmaal per dag of indien
nodig, vaker worden vervangen.
P1 Verwarmde monsterpomp.
G1 Manometer voor het meten vande druk in de monsterleiding vande HC-analysator.
R3 Drukregelventiel ter regeling vande druk in de monsterleiding envan de stroom naar detector.88/77/EEG
42HFID Verwarmde vlamionisatiedetector
voor koolwaterstoffen. De oven-temperatuur wordt gehouden op
453-473 K (180-200 C).
FL1,F L 2,F L 3 Stroommeter voor het meten van
de hoeveelheid gas die door demonsteromloopleiding stroomt.
R1,R2 Drukregelaars voor lucht enbrandstof.
HSL 2 Verwarmde monsterleiding, meteen temperatuur die op 368-473K (95-200 C) wordt gehouden;
deze leiding is van roestvrij staal
of PTFE.
T2 T emperatuuraflezing van de mon-sterstroom die de CL-analysatorbinnenkomt.
T3 T emperatuuraflezing van deNO
2-NO-omzetter.
V9,V10 Driewegventiel naar omloopNO
2-NO-omzetter.
V11 Naaldventiel ter verdeling van destroom door de NO
2-NO-conver-
tor en omloop.
SL Monsterleiding, van roestvrij staalof PTFE en al dan niet ver-warmd.
B Bad voor het koelen en condense-ren van water uit het uitlaatgas-monster. De temperatuur van het
bad wordt tussen 273 en 277 K
(0-4 C) gehouden met behulp
van ijs of van een koelapparaat.
C Koelspiraal en val die toereikend
zijn voor het condenseren en op-vangen van waterdamp.
T4 T emperatuuraflezing van het bad.
V5,V6 Knijpafsluiters om de condensval-l e ne nh e tb a da ft el a t e nl o p e n .
R4,R5 Drukregelaars voor het instellenvan de monsterstroom.
V7,V8 Kogelklep of elektromagnetischekleppen om monstergas, nulgas ofkalibratiegas naar de analysatoren
te leiden.
V12,V13 Naaldventielen voor het regelen
van de stroming naar de analysa-toren.
43CO NDIR-analysator voor koolmono-
xide.
NOx HCLA-analysator voor stikstofoxi-den.
FL4,F L 5 Omloopstroommeters.
V4,V14 Driewegkogelventiel of elektro-magnetische kleppen. De ventie-l e nm o e t e nz i c hi ne e no v e n c o m -
partiment bevinden of worden
verwarmd tot de temperaturen
van de monsterleiding HSL
1.
44
Lucht Brandstof
Ver war mde oven
Afvoer
Afvoer
NulgasKalibratiegas en
Kalibratiegas en
volleschaal-kalibratiegasLucht of nulgas
Kalibratiegas
Uitlaat
AftapFiguur 1
Stroomdiagram voor analysesysteem uitlaatgassen voor CO, NOx, HCvolleschaal-kalibratiegas
Nulgas
(NOx-analyse met CLA)88/77/EEG
45
Lucht Brandstof
Ver war mde oven
Afvoer
Afvoer
Nulgas
Kalibratiegas en volleschall-kalibratiegasLucht of nulgas
Kalibratiegas
AftapUitlaat
Figuur 2
Stroomdiagram voor analysesysteem uitlaatgassen voor CO, NOx, HC
(NOx-analyse met NDIR)88/77/EEG
46
Aftap
Verklaring
Monstersonde (SP)
Ver war md gas filter ( F)
Verwarmde monsteleiding
Thermometer (T)
Manometer (G)
Koelapparaatbad (B)
Filter (F)
Monsterpomp (P)
Ver war mings oven
Omzetter
Analysator
Afloopventiel (V)
Naaldventiel (V)
Drukregelaar (R)
Driewegventiel (V)
Keuzeventiel (V)
Stromingsmeter (FL)Lucht of nulgas Lucht Brandstof
KalibratiegasAfvoer
NO (CL), verwarmd
Omzetter
Kalibratiegas
Figuur 3
Stroomdiagram voor analysesysteem uitlaatgassen voor CO, NO xen HC
(analyse met HCLA en verwarmde monsterleiding)NO
FL4FL5AfvoerVolleschaal-kalibratiegas
UitlaatNulgas
Volleschaal-kalibratiegas
Nulgas
Kalibratiegas
Volleschaal-kalibratiegas(SIC! monsterleiding (HSL)
472. BEPALING VAN DE EMISSIE VAN
VERONTREINIGENDE DEELTJES
De bepaling van de deeltjesemissie vereist een ver-
dunningssysteem waarbij de temperatuur van het
verdunde uitlaatgas op maximaal 325 K (52 C) kan
worden gehandhaafd, een deeltjesbemonsteringssys-
teem, bijbehorende deeltjesbemonsteringsfilters en
een tot op een microgram nauwkeurige weegschaal
die in een geklimatiseerde weegkamer is geplaatst.
Er worden twee wezenlijk verschillende verdun-
nings- en bemonsteringssystemen beschreven (het
volledige-stroomverdunningssysteem en het partiële-stroomverdunningssysteem). De specificatie van de
filters, de weegschaal en de weegkamer geldt voor
beide systemen.
2.1. Deeltjesbemonsteringsfflters
2.1.1. Glasvezelfilters met fluorkoolstofcoating of
(membraan)filters op basis van fluorkoolstof zijn
vereist.
2.1.2. De deeltjesfilters hebben een diameter van
minimaal 47 mm (37 mm effectief). Filters met een
grotere diameter zijn toegestaan.
2.1.3. Het verdunde uitlaatgas wordt tijdens de
beproevingscyclus bemonsterd met behulp van twee
in serie geplaatste filters (een primair en een
secundair filter). Het secundaire filter mag niet
verder dan 100 mm na het primaire filter worden
gemonteerd en mag daarmee niet in contact
komen.
2.1.4. De aanbevolen minimumopname van een primair
filter van 47 mm (37 mm effectief) is 0,5 mg en
van een primair filter van 70 mm (60 mm effectief)
1,3 mg. Voor andere filters wordt een met 0,5
mg/1 075 mm
2(dat is massa/effectieve oppervlakte)
overeenkomende minimumopname aanbevolen.
2.2. Specificaties van de weegkamer en de tot op een
microgram nauwkeurige weegschaal
2.2.1. De temperatuur van de kamer (of ruimte) waarin
de deeltjesfilters worden geconditioneerd engewogen mag tijdens de volledige duur van het
c o n d i t i o n e r e ne nw e g e nv a nd ef i l t e r sm a x i m a a l±6
K afwijken van een vastgestelde waarde tussen 293
K( 2 0 C) en 303 K (30 C). De relatieve
luchtvochtigheid mag maximaal ± 10 afwijken van
een vastgestelde waarde tussen 35 en 55 %.
2.2.2. De kamer (of ruimte) moet vrij zijn van
verontreinigingen (zoals stof) die zich op de
deeltjesfilters kunnen afzetten tijdens het
stabiliseren daarvan. Binnen vier uur vóór of na het
wegen van het bemonsteringsfilter, maar bij
voorkeur terzelfder tijd, moeten ten minste twee
ongebruikte referentiefilters worden gewogen.
Indien het gemiddelde gewicht van het
referentiefilter tussen twee weegbeurten van
bemonsteringsfilters met meer dan 6 % van de
aanbevolen minimumopname van de filters toe- of
afneemt, worden alle bemonsteringsfilters afgekeurd
en worden de emissieproeven overgedaan.91/542/EEG
48Bij een daling van het gewicht met 3,0 à 6,0 %
h e e f td ef a b r i k a n td ek e u z eo mh e t z i jd ep r o e fo v e r
te doen, hetzij het gemiddelde gewichtsverlies bij
h e tn e t t o g e w i c h tv a nh e tm o n s t e ro pt et e l l e n .B i -
jeen stijging van het gewicht met 3,0 à 6,0% heeft
de fabrikant de keuze om hetzij de proef over te
doen, hetzij het gemeten gewicht van de bemonster-
ingsfilters te accepteren. Indien het gemiddelde ge-
wicht met niet meer dan 3,0% toe- of afneemt,
wordt het gemeten gewicht van de bemonsterings-
filters gebruikt. De referentiefilters hebben dezelfde
maat en zijn uit hetzelfde materiaal vervaardigd als
de bemonsteringsfilters en worden ten minste één-
maal per maand vervangen.
2.2.3. De tot op een microgram nauwkeurige weegschaal
die wordt gebruikt om het gewicht van alle filters te
bepalen heeft een precisie (standaardafwijking) van2 % en een graduering die nauwkeurig is tot op
1 % van de aanbevolen minimumopname van de
filters.
2.3. Bijkomende specificaties
Alle onderdelen van het verdunnings- en het be-
monsteringssysteem, van de uitlaatpijp tot de filter-
houder, die in contact komen met onverdund en
verdund uitlaatgas, moeten zodanig worden ontwor-
pen dat afzetting of verandering van de deeltjes tot
een minimum wordt beperkt. Alle onderdelen moe-
ten worden vervaardigd van elektrisch geleidend
materiaal dat niet reageert met bestanddelen van
het uitlaatgas, en moeten worden geaard om elek-
trostatische effecten te voorkomen.
Systeem 4( volledige-stroomverdunningssysteem )
Er wordt een deeltjesbemonsteringssysteem besch-
reven dat gebaseerd is op verdunning van al het
uitlaatgas en waarbij gebruik wordt gemaakt van
het CVS-concept (Constant Volume Sampling —
constante volumebemonstering). Figuur 4 is een
schematische weergave van dit systeem.
Het totale volume van het mengsel van uitlaatgas
en verdunningslucht wordt gemeten en er wordt
een monster genomen voor analyse. De massa van
de deeltjesemissie wordt vervolgens bepaald aan de
hand van de op een set van twee filters verzamelde
monstermassa, de monsterstroom en de totale
stroom van verdunningslucht en uitlaatgas tijdens
de hele beproevingsperiode. Er kan gebruik wordengemaakt van een PDP of een CFV en van een sys-
teem met enkelvoudige of dubbele verdunning. Ga-
semissies mogen niet met behulp van een CVS-sys-
teem worden bepaald. De componenten moeten
aan de volgende eisen voldoen:91/542/EEG
49EP Uitlaatpijp
De lengte van de uitlaatpijp vanaf de uitlaat
van de uitlaatspruitstukken of de uitlaatgas-
compressor tot aan de verdunningstunnel
mag niet meer dan 10 meter bedragen. In-
dien het systeem een lengte heeft van meer
dan 4 meter, moeten alle buizen vanaf die
lengte worden geïsoleerd. De radiale dikte
v a nd ei s o l a t i em o e tt e nm i n s t e2 5m mb e -
dragen. Het warmtegeleidend vermogen van
het isolatiemateriaal mag niet hoger zijn
dan 0,1 W/mk, gemeten bij 673 K (300 C).
PDP Verdringerpomp
De PDP meet de totale verdunde uitlaat-
gasstroom aan de hand van het aantal sla-
gen en het slagvolume. De tegendruk in het
uitlaatsysteem mag niet kunstmatig wordenverlaagd door de PDP of het inlaatsysteem
voor de verdunningslucht. De met het CVS-
systeem gemeten statische druk mag niet
meer dan ± 1,5 kPa afwijken van de zonder
gebruik van CVS gemeten statische druk bij
dezelfde motorsnelheid en -belasting. De
temperatuur van het gasmengsel onmiddel-
lijk vóór de PDP mag niet meer dan ± 6 K
afwijken van de gedurende de proef gecons-
tateerde gemiddelde bedrijfstemperatuur,
wanneer geen gebruik wordt gemaakt van
stroomberekening.
CFV Venturibuis met kritische stroming
In de CFV wordt de totale verdunde stroom
gemeten door gebruik te maken van een
vast debiet door een vernauwde doorlaat
(kritische stroming). De variaties in de sta-
tische druk in het onverdunde uitlaatgas
moeten voldoen aan de voor de PDP aange-
geven specificaties. De temperatuur van het
gasmengsel onmiddellijk vóór de CFV mag
niet meer dan ± 11 K afwijken van de tij-
dens de proef geconstateerde gemiddelde
bedrijfstemperatuur, wanneer geen gebruik
wordt gemaakt van stroomberekening.
HE Warmtewisselaar (facultatief indien gebruik
wordt gemaakt van EFC)
De warmtewisselaar moet een voldoende ca-
paciteit hebben om de temperatuur binnende hiervoor aangegeven grenzen te handha-
ven.91/542/EEG
50EFC Elektronische stroomberekening (facultatief,
indien gebruik wordt gemaakt van een HE)
Indien de temperatuur bij de inlaat van de
PDP of de CFV niet op een constant ni-
veau wordt gehouden, is een stroombereke-
ningssysteem vereist voor het continu meten
van de stroomsnelheid.
PDT Primaire verdunningstunnel
De primaire verdunningstunnel moet:
— een diameter hebben die klein genoeg
is om turbulentie in de stroom te ver-
oorzaken (getal van Reynolds hoger
dan 4 000) en lang genoeg zijn om een
volledige menging van het uitlaatgas en
de verdunningslucht tot stand te bren-
gen;
— een diameter hebben van ten minste
460 mm indien het een systeem met
enkelvoudige verdunning en ten minste
200 mm indien het een systeem met
dubbele verdunning betreft.
Het uitlaatgas van de motor wordt met de
stroomrichting mee in de primaire verdun-
ningstunnel gebracht en grondig gemengd.
SDS Enkelvoudige-verdunningssysteem
Bij de enkelvoudige-verdunningsmethode
wordt in de primaire tunnel een monster ge-
nomen dat vervolgens door de bemonster-
ingsfilters wordt geleid. De stroomcapaciteit
van de PDP of CFV moet voldoende zijn
om het verdunde uitlaatgas op een tempera-
tuur van maximaal 325 K (52 C) te houden
onmiddellijk vóór het primaire deeltjesfilter.
DDS Dubbele-verdunningssysteem
Bij de dubbele-verdunningsmethode wordt
in de primaire tunnel een monster genomen
dat vervolgens naar een secundaire verdun-
ningstunnel wordt gevoerd waar het verder
wordt verdund. Daarna wordt het tweemaal
verdunde monster door de bemonsterings-
filters geleid. De stroomcapaciteit van de
PDP of CFV moet voldoende zijn om de
verdunde uitlaatgasstroom in de PDP op
een temperatuur van maximaal 464 K
(191 C) te houden in de bemonsterings-
zone. Het secundaire verdunningssysteemmoet voldoende secundaire verdunning-
slucht leveren om de tweemaal verdunde
uitlaatgasstroom op een temperatuur van
maximaal 325 K (52 C) te houden onmid-
dellijk vóór het primaire deeltjesfilter.
PSP Deeltjesbemonsteringssonde (alleen voor
SDS)91/542/EEG
51De deeltjesbemonsteringssonde moet:
— tegen de stroomrichting in worden ge-
monteerd op een punt waar de verdun-
ningslucht en het uitlaatgas goed ge-
mengd zijn (dat is op de lengteas van
de verdunningstunnel, op een afstand
van circa tien maal de tunneldiameter
voorbij het punt waar het uitlaatgas de
verdunningstunnel binnenkomt);
— een binnendiameter van ten minste 12
mm hebben.
De afstand tussen het uiteinde van de sonde
en de filterhouder mag niet meer dan 1 020
mm bedragen. De bemonsteringssonde mag
niet worden verwarmd.
PTT Deeltjesleiding (alleen voor DDS)
De deeltjesleiding:— moet tegen de stroomrichting in wor-
den gemonteerd op een punt waar de
verdunningslucht en het uitlaatgas goed
g e m e n g dz i j n( d a ti so pd el e n g t e a s
van de verdunningstunnel, op een af-
stand van circa tien maal de tunneldia-
meter voorbij het punt waar het uit-
laatgas de verdunningstunnel
binnenkomt);
— moet een binnendiameter van ten
minste 12 mm hebben;
— mag niet langer dan 910 mm zijn van
inlaat tot uitlaat.
Het deeltjesmonster verlaat de secundaire
verdunningstunnel op een punt op de leng-
teas en in de stroomrichting. De deeltjes-
leiding mag niet worden verwarmd.
SDT Secundaire verdunningstunnel (alleen voor
DDS)
De secundaire verdunningstunnel moet een
diameter van ten minste 75 mm hebben en
zo lang zijn dat het tweemaal verdunde
monster ten minste 0,25 seconde in de tun-
nel blijft. De houder van het primaire filter
moet op maximaal 300 mm van de uitlaat
van de secundaire verdunningstunnel wor-
den geplaatst.91/542/EEG
52DAF Verdunningsluchtfilter
De verdunningslucht mag worden gefilterd,
moet bij de inlaat een temperatuur van 298
±5K( 2 5±5 C )h e b b e ne nm a gw o r d e n
bemonsterd met het oog op een blanco
bepaling van de daarin aanwezige deeltjes;
het resultaat daarvan kan worden afgetrok-
ken van de in het verdunde uitlaatgas geme-
ten waarden.
FH Filterhouder(s)
Voor het primaire en het secundaire filter
mag gebruik worden gemaakt van één en-
kele filterhouder of van gescheiden filter-
houders. De filterhouders moeten voldoen
aan de voorschriften van bijlage V , punt
2.1.3. Zij mogen niet worden verwarmd.
SP Monsterpomp
De deeltjesmonsterpomp moet op vol-
doende afstand van de tunnel worden ge-
plaatst om een constante gastemperatuur bij
de inlaat (± 3 K) te verzekeren, indien
geen gebruik wordt gemaakt van stroomber-
ekening. De monsterpomp(en) blijft (blij-
ven) tijdens de hele beproevingsprocedure
in werking. Er moet een omloopsysteem
worden gebruikt om het monster door de
bemonsteringsfilters te leiden.
DP Verdunningsluchtpomp (alleen voor DDS)
De verdunningsluchtpomp moet zo worden
geplaatst dat de geleverde secundaire ver-
dunningslucht een temperatuur van 298 ± 5
K( 2 5±5 C) heeft.
GF 1 Gasstroommeter (deeltjesmonsterstroom)
De gasmeter of stroommetingsinrichting
moet op voldoende afstand van de tunnel
worden geplaatst om een constante gastem-
peratuur (± 3 K) bij de inlaat te verzekeren,
indien geen gebruik wordt gemaakt van
stroomberekening.
GF 2 Gasstroommeter (verdunningslucht, alleen
voor DDS)
De gasmeter of stroommetingsinrichting
moet zo worden geplaatst dat de gastemper-
atuur bij de inlaat op 298 ± 5 K (25 ± 5
C) wordt gehouden.91/542/EEG
53S y s t e e m 5 (partiële-stroomverdunningssysteem)
Er wordt een deeltjesbemonsteringssysteem besch-
reven dat gebaseerd is op verdunning van een deel
van het uitlaatgas. Figuur 5 is een schematische
weergave van dit systeem.
De massa van de deeltjesemissie wordt bepaald aan
de hand van de op een set van twee filters verza-
melde monstermassa, de verdunningsverhouding, de
monsterstroom en de uitlaatgas- of brandstofstroom
gedurende de hele beproevingsperiode. De wijze
waarop de verdunningsverhouding wordt berekend
is afhankelijk van het type systeem dat wordt ge-
bruikt. Er kan worden gekozen uit bemonstering
van een deel van het verdunde uitlaatgas (fractio-
nele bemonstering) of van al het verdunde uitlaat-
gas (volledige bemonstering). Alle hier beschreven
systemen zijn gelijkwaardig voor zover zij in over-eenstemming zijn met de voorwaarden van bijlage
III, punten 4.6.6 en 4.8.3.3. De componenten moe-
ten aan de volgende eisen voldoen:
EP Uitlaatpijp
Voor types zonder isokinetische sonde is
een rechte pijp vereist met een lengte van
zes maal de pijpdiameter voor en drie maal
de pijpdiameter na het uiteinde van de
sonde. Bij types met een isokinetische sonde
moet de uitlaatpijp vrij zijn van knikken,
b o c h t e ne np l o t s e l i n g ev e r a n d e r i n g e nv a nd e
diameter over een lengte van ten minste
vijftien maal de pijpdiameter voor en vier
maal de pijpdiameter na het uiteinde van de
sonde. De uitlaatgassnelheid in de bemons-
teringszone moet hoger zijn dan 10 m/s en
lager dan 200 m/s. V ariaties in de uitlaatgas-
druk mogen gemiddeld niet meer dan ±
500 Pa bedragen. Andere maatregelen ter
beperking van drukvariaties dan het gebruik
van een uitlaat van een type dat onder
voertuigen wordt gemonteerd (inclusief
demper) zijn verboden wanneer daardoor de
motorprestaties worden beïnvloed of afzet-
ting van deeltjes plaatsvindt.
PR Bemonsteringssonde
De sonde wordt tegen de stroomrichting in
gemonteerd op de lengteas van de uitlaat-
pijp, op een punt waar de gasstroom aan dehierboven omschreven voorwaarden voldoet.
De verhouding tussen de diameter van de
uitlaatpijp en die van de sonde moet ten
minste 4 op 1 bedragen.91/542/EEG
54ISP Isokinetische bemonsteringssonde (facultatief,
indien gebruik wordt gemaakt van ECA of
massastroomcontrole)
De isokinetische bemonsteringssonde moet
zodanig zijn ontworpen dat zij een evenre-
dig monster van het onverdunde uitlaatgas
levert. De ISP vervangt de hierboven besch-
reven PR en moet worden verbonden met
een drukverschiltransducer en een snelheids-
regelaar om een isokinetische stroom aan
het uiteinde van de sonde te verkrijgen. De
binnendiameter moet ten minste 12 mm be-
dragen.
EGA Uitlaatgasanalysator (facultatief, indien ge-
bruik wordt gemaakt van een ISP of mas-
sastroomcontrole)
Er mogen CO 2of NO x-analysatoren worden
gebruikt (bij toepassing van de koolstofba-
lansmethode alleen CO 2-analysatoren). De
analysatoren worden gekalibreerd zoals de
analysatoren voor het meten van de veron-
treinigende gassen. Een of meer analysato-
ren mogen worden gebruikt voor het bepa-
len van de concentratieverschillen.
TT Afvoerbuis
De buis voor het afvoeren van het deeltjes-
monster:
— moet zodanig worden verwarmd of
geïsoleerd dat de gastemperatuur in de
afvoerbuis niet beneden 423 K (150
C) daalt. Indien de temperatuur van
het uitlaatgas lager is dan 423 K (150
C), mag de temperatuur van het gas
in de afvoerbuis niet lager zijn dan de
temperatuur van het uitlaatgas;
— moet een diameter hebben die ten
minste gelijk is aan de diameter van de
sonde, met een maximum van 25 mm;
— mag niet langer zijn dan 1 000 mm van
inlaat tot uitlaat.
Het deeltjesmonster moet de verdunning-
stunnel op een punt op de lengteas daarvan
en met de stroomrichting mee verlaten.91/542/EEG
55SC Snelheidsregelaar (alleen voor ISP)
Een drukregelingssysteem is noodzakelijk
voor de isokinetische splitsing van het uit-
laatgas door handhaving van een nuldruk-
v e r s c h i lt u s s e nd eE Pe nd eI S P .I nd e z e
omstandigheden is de uitlaatgassnelheid in
de EP en de ISP identiek en is de massast-
room door de ISP een constante fractie van
de uitlaatgasstroom. De bijstelling geschiedt
door de snelheid van de aanjager met aan-
zuiging (SB) te regelen en de snelheid van
de drukaanjager (PB) constant te houden
gedurende elke fase. De resterende fout in
het drukregelingscircuit mag niet meer be-
dragen dan ± 0,5 % van het meetbereik van
de druktransducer (DPT). De drukvariaties
in de verdunningstunnel mogen niet meerdan ± 250 Pa afwijken van het gemiddelde.
DPT Drukverschiltransducer (alleen voor ISP)
De drukverschiltransducer moet een bereik
in de orde van ± 500 Pa hebben.
FC 1 Stroomregelaar (verdunningslucht)
Een stroomregelaar is noodzakelijk om de
massastroom van de verdunningslucht te re-
gelen. Deze kan worden aangestuurd door
het uitlaatgasstroom- of brandstofstroom-
en/of CO
2-verschilsignaal. Wanneer gebruik
wordt gemaakt van perslucht wordt de
luchtstroom rechtstreeks geregeld door de
FC 1.
GF 1 Gasstroommeter (verdunningslucht)
De gasmeter of stroommetingsinrichting
moet zo worden geplaatst dat de gastemper-
atuur bij de inlaat op 298 ± 5 K (25 ± 5
C) wordt gehandhaafd.
SB Aanjager met aanzuiging (alleen voor fractio-
nele bemonstering)
PB Drukaanjager
Om de massastroomsnelheid van de verdun-
ningslucht te regelen moet de PB worden
verbonden met de FC 1. Als aansturingssig-
nalen kunnen uitlaatgasstroom- of brand-
stofstroom- en/of CO 2-verschilsignalen wor-
den gebruikt. Wanneer gebruik wordt
gemaakt van perslucht is een PB niet vere-
ist.91/542/EEG
56DAF Verdunningsluchtfilter
De verdunningslucht mag worden gefilterd,
moet bij de inlaat een temperatuur van 298
±5K( 2 5 ±5 C) hebben en mag worden
bemonsterd met het oog op een blanco-
bepaling van de daarin aanwezige deeltjes;
het resultaat daarvan kan worden afgetrok-
ken van de in het verdunde uitlaatgas geme-
ten waarden.
DT Verdunningstunnel
De verdunningstunnel moet:
— een diameter hebben die klein genoeg
is om turbulentie in de stroom te ver-
oorzaken (getal van Reynolds hoger
dan 4 000) en lang genoeg zijn om een
volledige menging van het uitlaatgas en
de verdunningslucht tot stand te bren-gen;
— een diameter van ten minste 25 mm
hebben indien het een systeem voor
volledige bemonstering betreft;
— een diameter van ten minste 75 mm
hebben indien het een systeem voor
fractionele bemonstering betreft.
Het uitlaatgas van de motor wordt met de
stroomrichting mee in de verdunningstunnel
gebracht en grondig gemengd met de ver-
dunningslucht door middel van een mengo-
pening. Bij fractionele systemen moet het
mengend vermogen na ingebruikneming
worden gecontroleerd door middel van een
CO
2-profiel van de tunnel met draaiende
motor (op ten minste zes op gelijke afstand
van elkaar liggende meetpunten).
PSS D eeltjesbemonsteringssysteem
Het deeltjesbemonsteringssysteem moet een
zodanige configuratie hebben dat in de ver-
dunningstunnel een monster wordt genomen
dat vervolgens door de bemonsteringsfilters
wordt geleid (fractionele bemonstering), of
dat al het verdunde uitlaatgas door de be-
monsteringsfilters wordt geleid (volledige
bemonstering). Om effecten op de regelcir-
cuits te vermijden wordt aanbevolen de
monsterpomp gedurende de volledige be-
proevingsprocedure te laten lopen. T ussende bemonsteringssonde en de filterhouder
moet een omloopsysteem met een kogelklep
worden aangebracht om het monster op het
gewenste moment door de bemonsterings-
filters te leiden. Door de schakelprocedure
veroorzaakte storingen in de regelcircuits
moeten in minder dan 3 seconden worden
gecorrigeerd.91/542/EEG
57PSP Deeltjesbemonsteringssonde (alleen voor frac-
tionele bemonstering)
De deeltjesbemonsteringssonde moet:
— tegen de stroomrichting in worden ge-
monteerd op een punt waar de verdun-
ningslucht en het uitlaatgas goed ge-
mengd zijn (dat is op de lengteas van
de verdunningstunnel, op een afstand
van ongeveer tien maal de tunneldia-
meter voorbij het punt waar het uit-
laatgas de verdunningstunnel binnen-
komt);
— een binnendiameter van ten minste 12
mm hebben.
PTT Deeltjesleiding
De deeltjesleiding mag niet worden ver-
warmd en mag niet langer zijn dan 1 020mm:
— tussen het uiteinde van de sonde en de
filterhouder bij fractionele bemonster-
ing;
— tussen het einde van de verdunning-
stunnel en de filterhouder bij volledige
bemonstering.
FH Filterhouder(s)
Voor het primaire en het secundaire filter
mag gebruik worden gemaakt van één en-
kele filterhouder of van gescheiden filter-
houders. De filterhouders moeten voldoen
aan de voorschriften van bijlage V , punt
2.1.3. Zij mogen niet worden verwarmd.
SP Monsterpomp
De deeltjesmonsterpomp moet op vol-
doende afstand van de tunnel worden ge-
plaatst om een constante gastemperatuur (±
3 K) bij de inlaat te verzekeren, indien geen
gebruik wordt gemaakt van stroombereken-
ing.
FC 2 Stroomregelaar (deeltjesmonsterstroom, fa-
cultatief)
Er mag gebruik worden gemaakt van een
stroomregelaar om de stroomsnelheid van
de deeltjesmonsters nauwkeuriger onder
controle te kunnen houden.
GF 2 Gasstroommeter (deeltjesmonsterstroom)
De gasmeter of stroommetingsinrichting
moet op voldoende afstand van de tunnel
worden geplaatst om een constante gastem-
peratuur (± 3 K) bij de inlaat te verzekeren,
indien geen gebruik wordt gemaakt van
stroomberekening.91/542/EEG
58BV Kogelklep
De diameter van de kogelklep mag niet
kleiner zijn dan die van de bemonsterings-
buis en de kogelklep moet een schakeltijd
van minder dan 0,5 seconde hebben.91/542/EEG
59
Inlaat motoruitlaatgasFacultatief, indien gebruik
wordt gemaakt van
stroomberekening
Facultatief
Aanjager
Figuur 4
Volledige-stroomverdunningssysteem91/542/EEG
60
Figuur 5
Partiële-stroomverdunningssysteemOnverdund uitlaatgas
(Sommige componenten zijn facultatief, zie tekst.)Lucht of
perslucht
GConmbustibile91/542/EEG
61BIJLAGE VI
HERLEIDING VAN CO- EN NO x-CONCENTRATIES
NAAR NATTE BASIS
De volgens deze procedure gemeten concentraties CO en
NOxin uitlaatgassen zijn op droge basis. Voor het herlei-
den van de gemeten waarden naar de in de uitlaatgassen
aanwezige concentraties (natte basis), kan de volgende ver-
gelijking worden gebruikt:
ppm (natte basis) = ppm (droge basis) ×[1–1, 85 (GFUEL
GAIR)]
waarin:
GFUEL = de brandstofstroom (kg/s) (kg/h),
GAIR= de luchtstroom (kg/s) (kg/h) (droge luchtbasis).88/77/EEG
62BIJLAGE VII
VOCHTIGHEIDSCORRECTIEFACTOR VOOR STIK-
STOFOXIDEN
De waarden van de stikstofoxiden worden vermenigvuldigd
met onderstaande vochtigheidscorrectiefactor:
1
1+A( 7 m−75)+B×1, 8 (T−302)
waarin:
A=0, 044GFUEL
GAIR−0, 0038,
B=0, 116GFUEL
GAIR−0, 0053,
m = vochtigheid van de inlaatlucht in gram water per kg
droge lucht,
T = luchttemperatuur in K,
GFUEL
GAIR= verhouding brandstof/lucht (droge luchtbasis).88/77/EEG
63BIJLAGE VIII
(MODEL)
EEG-GOEDKEURINGSFORMULIER
Stempel van de
overheidsdienst
Mededeling inzake:
— goedkeuring1
— uitbreiding van de goedkeuring(1)van een type voer-
tuig/afzonderlijke technische eenheid/onderdeel(1)in
de zin van Richtlijn 88/77/EEG.
E E G - g o e d k e u r i n gn r ................................
U i t b r e i d i n ge n / o fv e r l e n g i n gn r . .......................
DEEL I
0. Algemeen
0.1. Merk van het voertuig/afzonderlijke technische
eenheid/onderdeel(1):..............................
0.2. Fabrikantenaanduiding van het voertuigtype/af-
zonderlijke technische eenheid/onderdeel(1):.....
.....................................................
0.3. T ypecodering van de fabrikant op het voertuig/af-
zonderlijke technische eenheid/onderdeel(1):.....
.....................................................
0 . 4 . V o e r t u i g c a t e g o r i e : ..........................
0 . 5 . N a a me na d r e sv a nd ef a b r i k a n t : ..............
0.6. Naam en adres van de erkende vertegenwoordi-
g e rv a nd ef a b r i k a n t( i n d i e nv a nt o e p a s s i n g ) :....
..........................................
DEEL II
1. Korte beschrijving (voor zover van toepassing):
zie bijlage I
2. T echnische dienst die verantwoordelijk is voor de
p r o e v e n : ..................................
..........................................
3 . D a t u mv a nh e tb e p r o e v i n g s r a p p o r t :............
4 . N u m m e rv a nh e tb e p r o e v i n g s r a p p o r t : ..........
5. Reden(en) voor uitbreiding van de goedkeuring
( v o o rz o v e rv a nt o e p a s s i n g ) : ..................
..........................................
6. Eventuele opmerkingen: zie bijlage I
7 . P l a a t s : ....................................
8 . D a t u m : ...................................
9 . H a n d t e k e n i n g : .............................
10. Aangehechte lijst van documenten die het goed-
keuringsdossier vormen dat is gedeponeerd bij de
overheidsdienst die de goedkeuring heeft ver-
leend en op verzoek beschikbaar kan worden ge-
steld.
1Doorhalen wat niet van toepassing is.88/77/EEG
64Aanhangsel
bij EEG-goedkeuringsformulier nr. . . . betreffende de
goedkeuring van een voertuig/afzonderlijke technische
eenheid/onderdeel1in de zin van Richtlijn 88/77/EEG
1. Korte omschrijving
1.1. Nader aan te geven bijzonderheden in verband met
de goedkeuring van een voertuig met gemonteerde
motor
1 . 1 . 1 . M e r kv a nd em o t o r( f i r m a n a a m ) : .............
1.1.2. T ype en handelsbenaming (met vermelding van
a n d e r ev e r s i e s ) : ............................
..........................................
1.1.3. Code van de fabrikant zoals aangebracht op de
m o t o r : ....................................
1 . 1 . 4 . V o e r t u i g c a t e g o r i e( i n d i e nv a nt o e p a s s i n g ) : ......
1 . 1 . 5 . N a a me na d r e sv a nd ef a b r i k a n t : ..............
..........................................
1.1.6. Naam en adres van de erkende vertegenwoordi-
g e rv a nd ef a b r i k a n t( i n d i e nv a nt o e p a s s i n g ) :....
..........................................
1.2. Indien de onder 1.1 bedoelde motor als afzonder-
lijke technische eenheid is goedgekeurd:
1 . 2 . 1 . G o e d k e u r i n g s n u m m e rv a nd em o t o r :...........
1.3. Nadere gegevens in verband met de goedkeuring
van een motor als afzonderlijke technische eenheid
(voorschriftten die in acht moeten worden geno-
m e nb i jh e tm o n t e r e nv a nd em o t o ri ne e nv o e r -
tuig)
1.3.1. Maximum en/of minimum onderdruk aan de in-
laat kPa...................................
1.3.2. Maximum toegestane tegendruk kPa ...........
1.3.3. Maximaal toegestaan vermogen dat door de met
de motor aangedreven uitrusting wordt opgeno-
m e n :......................................
1.3.3.1. Stationair kW; tussenliggend kW; ....... ......
nominaal kW .......
1.3.4. Gebruiksbeperkingen (indien van toepassing): . . .
..........................................
1.4. Emissiewaarden
CO g/kWh.........
HC g/kWh......... bepaald door middel
van een volledige-/
NOx g/kWh ........vaeevoedge/
partiële-stroomsys-
teem(1)
PT g/kWh..........
6. E v e n t u e l eo p m e r k i n g e n : .....................
..........................................
1Doorhalen wat niet van toepassing is.88/77/EEG
91/542/EEG
88/77/EEG