1973L0405 — NL — 14.04.1982 — 001.001 — 1
Dit document vormt slechts een documentatiehulpmiddel en verschijnt buiten de verantwoordelijkheid van de instellingen
►B RICHTLIJN VAN DE RAAD
van 22 november 1973
betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der Lid-Staten inzake de controleme-
thoden met betrekking tot de biologische afbreekbaarheid van anionactieve, oppervlakte-actieve
stoffen
(73/405/EEG)
(PB L 347 van 17.12.1973, blz. 53)
Gewijzigd bij:
Publicatieblad
nr. blz. datum
►M1Richtlijn van de Raad van 31 maart 1982 (82/243/EEG) L 109 18 22.4.1982
Gerectificeerd bij:
►C1Rectificatie PB L 265 van 2.10.1974, blz. 26 (73/405/EEG)
▼B
RICHTLIJN VAN DE RAAD
van 22 november 1973
betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der Lid-
Staten inzake de controlemethoden met betrekking tot de biologi-
sche afbreekbaarheid van anionactieve, oppervlakte-actieve stoffen
(73/405/EEG)
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,
►C1Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese ◄Econo-
mische Gemeenschap, inzonderheid op artikel 100,
Gelet opde richtlijn van de Raad van 22 november 1973 betreffende
de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der Lid-Staten inzake
detergentia(1), inzonderheid opartikel 4,
Gezien het voorstel van de Commissie,Gezien het advies van het Europese Parlement(
2),
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité(3),
Overwegende dat het, ten einde de Lid-Staten in staat te stellen de
graad van biologische afbreekbaarheid van anionactieve, oppervlakte-
actieve stoffen te meten, gewenst is de in sommige Lid-Staten daartoereeds gevolgde controlemethoden als maatstaf te nemen; dat het daar-entegen ingeval van betwisting noodzakelijk is dat de controle opbiologische afbreekbaarheid wordt uitgevoerd volgens een gemeen-schappelijke referentiemethode;
Overwegende dat het, zoals is bepaald in artikel 4 van de richtlijn van
22 november 1973, aanbeveling verdient om voor het meten van de
biologische afbreekbaarheid passende toleranties vast te stellen, ten
einde zich te vrijwaren tegen de onnauwkeurigheden van de controle-methoden die kunnen leiden tot verbodsmaatregelen met belangrijkeeconomische consequenties; dat zulke verbodsmaatregelen dus pasmogen worden getroffen indien bij analyse blijkt dat de biologische
afbreekbaarheid minder dan 80% bedraagt,
HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD:
Artikel 1
Deze richtlijn heeft betrekking opde controlemethoden inzake de
biologische afbreekbaarheid van anionactieve, oppervlakte- actievestoffen►
M1die aanwezig zijn in detergentia, zoals bedoeld in artikel
1 van Richtlijn 73/404/EEG ◄.
Artikel 2
Overeenkomstig de voorschriften van artikel 4 van Richtlijn 73/404/
EEG inzake detergentia verbieden de Lid-Staten het opde markt
brengen en het gebruik ophun grondgebied van een detergens indiende meting van de graad van biologische afbreekbaarheid van de daarinaanwezige anionactieve oppervlakte-actieve stoffen een resultaat vanminder dan 80% oplevert. Deze meting wordt verricht volgens eenvan de volgende methoden:
— de OESO-methode, gepubliceerd in het Technisch rapport van de
OESO van 11 juni 1976 betreffende een voorgestelde methode
voor de bepaling van de biologische afbreekbaarheid van opper-vlakte-actieve stoffen in synthetische was- en reinigingsmiddelen;1973L0405 — NL — 14.04.1982 — 001.001 — 2
(1) Zie blz. 51 van dit Publikatieblad.(SIC! PB nr. L 347 van 17. 12. 1973, blz.
51.)
(2) PB nr. C 10 van 5. 2. 1972, blz 29.
(3) PB nr. C 89 van 23. 8. 1972, blz. 13.▼M1
▼M1
— de in Duitsland geldende methode, vastgelegd bij de „Verordnung
über die Abbaubarkeit anionischer und nichtionischer grenzfläche-naktiver Stoffe in Wasch- und Reinigungsmitteln” van 30 januari
1977, gepubliceerd in het „Bundesgesetzblatt” 1977, deel I, blad-
zijde 244, als gewijzigd bij de „Verordnung zur Änderung derVerordnung” van 18 juni 1980, gepubliceerd in het „Bundesgesetz-blatt” 1980, deel I, bladzijde 706;
— de in Frankrijk geldende methode, goedgekeurd bij decreet van 28
december 1977, gepubliceerd in het „Journal officiel de la Répu-blique française” van 18 januari 1978, bladzijden 514 en 515, en
de experimentele norm T 73-260 van juni 1981, uitgegeven door
de „Association française de normalisation (AFNOR)”;
— de in het Verenigd Koninkrijk geldende methode „Porous Pot Test”,
die is beschreven in het Technisch rapport nr. 70 (1978) van het„Water Research Centre.
Artikel 3
In het kader van de procedure, omschreven in artikel 5, lid 2, van
Richtlijn 73/404/EEG wordt door het laboratorium ten aanzien vananionactieve oppervlakte-actieve stoffen advies uitgebracht op grondvan de in bijlage van deze richtlijn beschreven referentiemethode(bevestigingstest).
Artikel 3 bis
De maatregelen die noodzakelijk zijn om de bijlage aan de technische
vooruitgang aan te passen, worden vastgesteld volgens de procedure
van artikel 7 ter van Richtlijn 73/404/EEG..
Artikel 4
1. Binnen een termijn van achttien maanden volgende opde kennis-
geving van deze richtlijn treffen de Lid-Staten de nodige wettelijke enbestuursrechtelijke maatregelen voor het volgen van deze richtlijn; zijstellen de Commissie overwijld daarvan in kennis.
2. De Lid-Staten zien eroptoe dat de tekst van alle belangrijke
interne rechtsbepalingen die zij aanvaarden op het gebied waarop deze
richtlijn van toepassing is ter kennis van de Commissie wordt gebracht.
Artikel 5
Deze richtlijn is gericht tot de Lid-Staten.1973L0405 — NL — 14.04.1982 — 001.001 — 3
▼B
▼M1
BIJLAGE
BEPALING VAN DE BIOLOGISCHE AFBREEKBAARHEID VAN
ANIONACTIEVEOPPERVLAKTE-ACTIEVE STOFFEN
Referentiemethode (bevestigingstest)
HOOFDSTUK 1
1.1.Definitie
In de zin van deze richtlijn wordt onder anionactieve oppervlakte-
actieve stoffen verstaan oppervlakte-actieve stoffen die na het doorlopen
van kationische en anionische ionenwisselaars door gefractioneerde
elutie worden gescheiden en overeenkomstig de in hoofdstuk 3
beschreven analysemethode als methyleenblauwactieve stof (MBAS)
worden bepaald.
1.2.Benodigde uitrusting
De meetmethode is gebaseerd ophet gebruik van een in figuur 1 sche-
matisch afgebeelde actief-slibinstallatie, die in figuur 2 meer
gedetailleerd is weergegeven.
De apparatuur bestaat uit een voorraadvat A voor kunstmatig afvalwater,
een doseerpomp B, een beluchtingsvat C, een decanteervat D, een lucht-
pomp E voor de terugvoer van het actieve slib en een vergaarbak F voor
het opvangen van het behandelde afvalwater.
De vaten A en F moeten uit glas of geschikte kunststof bestaan en een
inhoud van ten minste 24 liter hebben. PompB zorgt voor regelmatige
toevoer van kunstmatig afvalwater naar het beluchtingsvat; bij normaal
bedrijf moet dit vat 3 liter van het mengsel bevatten. Een plaatje G van
gesinterd glas voor de beluchting hangt in vat C opde hoogte van de
rand van de kegel van dit vat. De hoeveelheid via de beluchtingsinrich-
ting ingeblazen lucht moet worden gecontroleerd met een debietmeter
H.
1.3.Kunstmatig afvalwater
Voor het uitvoeren van deze proef wordt gebruik gemaakt van kunst-
matig afvalwater.
Los per liter leidingwater onderstaande stoffen op:
160 mg pepton,
110 mg vleesextract,
30 mg ureum (CO(NH2)2),
7 mg natriumchloride (NaCl),
4 mg calciumchloride (CaCI2.2H2O),
2 mg magnesiumsulfaat (MgSO4.7 H2O),
28 mg dikaliumorthofosfaat (K2HPO4)e n
20 ± 2 mg MBAS.
De MBAS wordt geëxtraheerd uit het te onderzoeken product volgens
de in hoofdstuk 2 aangegeven methode. Het kunstmatige afvalwater
wordt elke dag vers bereid.
1.4.Bereiding van de monsters
1.4.1. Niet-samengestelde oppervlakte-actieve stoffen kunnen als zodanig
worden getest. Het gehalte aan MBAS moet worden bepaald voor het
bereiden van het kunstmatige afvalwater (1.3).
1.4.2. Bij samengestelde producten bepaalt men het gehalte aan MBAS en
zeep. Er wordt een alcoholextractie verricht en de MBAS wordt afge-
scheiden (zie hoofdstuk 2). Het MBAS-gehalte van het extract moet
bekend zijn om het kunstmatige afvalwater te bereiden.
1.5.Werking van de installatie
Eerst worden beluchtingsvat C en decanteervat D gevuld met kunstmatig
afvalwater. Decanteervat D moet opzodanige hoogte zijn aangebracht
dat het beluchtingsvat C 3 liter water bevat. Inoculatie geschiedt door
inbrengen van 3 ml secundair afvalwater van goede kwaliteit, dat vers1973L0405 — NL — 14.04.1982 — 001.001 — 4
▼M1
verzameld is uit een behandelingsinstallatie waar overwegend huishou-
delijk afvalwater wordt behandeld. Dit afvalwater moet tussen
monsterneming en toepassing onder aërobe omstandigheden worden
bewaard. Vervolgens worden de beluchting G, de luchtpomp E en de
doseerpomp B in werking gesteld. Het kunstmatige afvalwater moet
met een debiet van 1 liter per uur in beluchtingsvat C stromen, zodat
dit afvalwater gemiddeld 3 uur in het vat blijft.
De beluchting moet zodanig worden geregeld dat de inhoud van vat C
constant in suspensie blijft en het gehalte aan opgeloste zuurstof ten
minste 2 mg per liter bedraagt. Schuimvorming moet met geschikte
middelen worden tegengegaan; er mogen evenwel geen antischuimmid-
delen worden gebruikt die een remmende werking uitoefenen ophet
actieve slib of die MBAS bevatten. PompE moet zodanig worden inge-
steld dat er in beluchtingsvat C een doorlopende en regelmatige
terugvoer ontstaat van het uit het decanteervat komende actieve slib.
Het zich ophopende slib boven in beluchtingsvat C, onder in decan-
teervat D of in het omloopcircuit moet ten minste eenmaal per dag
weer in circulatie worden gebracht door roeren of ieder ander geschikt
middel. Wanneer het slib niet bezinkt, kan het bezinken ervan worden
bevorderd door eventueel herhaalde toevoeging van hoeveelheden van
2 ml van een 5% ferrichloride-oplossing.
Het uit afscheider D stromende water wordt gedurende 24 uur in vat F
opgevangen; na verloop van deze tijd wordt een monster getrokken na
homogenisatie van het mengsel. Vat F moet dan zorgvuldig worden
gereinigd.
1.6.Controle op de meetinrichting
Het MBAS-gehalte (in mg/liter) van het kunstmatige afvalwater wordt
onmiddellijk vóór het gebruik bepaald.
Het MBAS-gehalte (in mg/liter) van het uitstromende water dat gedu-
rende 24 uur in vat F is opgevangen moet onmiddellijk na
monstername opdezelfde wijze analytisch worden bep aald; anders
moeten de monsters worden geconserveerd, bij voorkeur door bevrie-
zing. De concentratie moet worden bepaald op 0,1 mg MBAS/liter
nauwkeurig.
Ter controle van de goede werking van het proces wordt ten minste
tweemaal per week het chemisch zuurstofverbruik (CZV) of de opge-
loste organische koolstof (DOC) van het zich in vat F bevindende
uitstromende door glasvezel gefiltreerde water en van het in vat A opge-
slagen gefiltreerde kunstmatige afvalwater gemeten.
De afname van CZV of DOC moet zich stabiliseren wanneer de dage-
lijkse biologische afbraak van de MBAS min of meer regelmatig is, dat
wil zeggen aan het eind van de in figuur 3 aangegeven beginperiode.
Het gehalte aan droge stof van het actieve slib in het beluchtingsvat
moet tweemaal per week worden bepaald (in g/liter). Wanneer dit meer
dan 2,5 g/liter bedraagt, moet de overmaat aan actief slib worden
verwijderd.
De biologische afbraakproef wordt uitgevoerd bij kamertemperatuur;
deze temperatuur moet gelijkmatig zijn en gehouden worden tussen
292 en 297 K (19-24 ºC).
1.7.Berekening van de biologische afbraak
Het biologische afbraakpercentage van de MBAS moet dagelijks worden
berekend opbasis van het MBAS-gehalte (uitgedrukt in mg/liter) van
het kunstmatige afvalwater en van de overeenkomstige uitloopin vat F.
De aldus verkregen waarden moeten in een grafiek worden weergegeven
als geïllustreerd in figuur 3.
De biologische afbraak van de MBAS wordt berekend als het reken-
kundig gemiddelde van de verkregen cijfers over 21 dagen volgend op
de beginperiode, gedurende welk tijdvak de biologische afbraak regel-
matig moet zijn geweest en de installatie zonder onderbreking goedmoet hebben gefunctioneerd. In geen geval mag de beginperiode meer
dan 6 weken bedragen.
De dagelijkse biologische afbraakwaarden dienen tot op0,1% nauw-
keurig te worden berekend, maar het eindresultaat wordt ophet laatste
gehele getal afgerond.
In sommige gevallen kan de frequentie van de steekproeven worden
verminderd. Voor de berekening van het gemiddelde gebruikt men
echter de resultaten van ten minste 14 dagelijkse steekproeven, verdeeld
over de periode van 21 dagen volgend op de beginperiode.1973L0405 — NL — 14.04.1982 — 001.001 — 5
▼M1
HOOFDSTUK 2
VOORBEHANDELING VAN DE TE ONDERZOEKEN PRODUCTEN
2.1.Inleiding
2.1.1.Behandeling van de monster
Op de anionactieve oppervlakte-actieve stoffen en detergentia moet de
volgende behandeling worden toegepast voordat de biologische afbreek-
baarheid wordt bepaald door middel van de bevestigingsproef:
Producten Behandeling
Anionactieve oppervlakte-actieve stoffenGeen
Detergentia Alcoholextractie en vervolgens afschei-
ding door ionenwisseling en gefractio-
neerde elutie uit de anionenwisselaar
Het doel van de alcoholextractie is het verwijderen van de onoplosbare
en anorganische bestanddelen uit de handelsproducten; genoemde
bestanddelen kunnen namelijk eventueel de biologische afbraakproef
verstoren.
2.1.2.Ionenwisselingsproces
Isolatie en afscheiding van de anionactieve oppervlakte-actieve stoffen
uit zeep en uit nietionische en kationactieve oppervlakte-actieve stoffen,
zijn voor een goede uitvoering van afbraakproeven noodzakelijk.
Een en ander wordt bereikt door toepassing van een ionenwisselings-
techniek waarbij gebruik wordt gemaakt van macroporeus
anionenwisselingshars en van geschikte elutiemiddelen voor de gefracti-
oneerde elutie. Zeep, anionactieve en niet-ionische oppervlakte-actieve
stoffen kunnen dus in één proces worden afgezonderd.
2.1.3.Analytische controle
Na homogenisatie wordt het gehalte aan anionactieve oppervlakte-
actieve stoffen in het detergens bepaald overeenkomstig de MBAS-
analysemethode. Het zeepgehalte wordt aan de hand van een geschikte
analysemethode bepaald. Deze analyse van de producten is noodzakelijk
om de hoeveelheden te berekenen, die nodig zijn om de fracties voor de
biologische afbreekbaarheidsproeven te bereiden.
Kwantitatieve extractie is niet noodzakelijk, echter ten minste 80% van
de anionactieve oppervlakte-actieve stoffen dient te worden geëxtra-
heerd. Doorgaans wordt 90% en meer verkregen.
2.2.Principe
Uit een homogeen monster (poeders, pasta's en vloeistoffen die
gedroogd zijn) wordt een ethanolextract verkregen, dat de oppervlakte-
actieve stoffen, zeepen andere in alcohol op losbare bestanddelen van
het monster van het detergens bevat.
Het ethanolextract wordt ingedampt en opgelost in een mengsel van
isopropanol en water, waarna men de verkregen oplossing laat perco-
leren over een combinatie van een sterk zure kationenwisselaar en een
macroporeuze anionenwisselaar, die tot 323 K (50 ºC) wordt verhit.
Deze temperatuur is noodzakelijk om precipitatie van vetzuren in zure
media te voorkomen.
De niet-ionische oppervlakte-actieve stoffen blijven in de uitlopende
vloeistof.
De zeep-vetzuren worden door elutie met CO
2-bevattend ethanol afge-
scheiden. Daarna worden de anionactieve oppervlakte-actieve stoffen
door elutie met een waterige oplossing van ammoniumbicarbonaat in
isopropanol als ammoniumzouten verkregen. Deze ammoniumzouten
worden gebruikt voor de afbraakproef.
Kationactieve oppervlakte- actieve stoffen die de biologische afbreek-
baarheidsproef en het analyseproces zouden kunnen verstoren, worden
verwijderd door de kationenwisselaar, die opde anionenwisselaar wordt
geplaatst.1973L0405 — NL — 14.04.1982 — 001.001 — 6
▼M1
2.3.Chemicaliën en apparatuur
2.3.1. Gedeïoniseerd water.2.3.2. Ethanol, 95% (v/v) C
2H5OH
(toegestaan denatureringsmiddel: methylethylketon of methanol).
2.3.3. Mengsel van isopropanol en water (50/50 v/v):
50 delen isopropanol (CH3CHOH. CH3) en 50 delen water (2.3.1)
2.3.4. Oplossing van kooldioxide in ethanol (ongeveer 0,1% CO2): laat via een
afloopbuis met een ingebouwd gesinterd glasplaatje kooldioxide (CO2)
over het ethanol (2.3.2) percoleren gedurende 10 minuten. De oplossing
moet worden bereid onmiddellijk vóór het gebruik.
2.3.5. Ammoniumbicarbonaatoplossing (60/40 v/v):
0,3 mol NH4HCO3in 1 000 ml van een mengsel van isopropanol en
water, bestaande uit 60 delen isopropanol en 40 delen water (2.3.1).
2.3.6. Kationenwisselaar (KAT), sterk zuur, bestand tegen alcohol (50-
100 mesh).
2.3.7. Anionenwisselaar (AAT), macroporeus, Merck Lewatit MP 7080 (70-
150 mesh) of equivalent.
2.3.8. Zoutzuur, 10% HCl g/g.2.3.9. Kolf met ronde bodem van 2000 ml, met ingeslepen stop en terugvloei-
koeler.
2.3.10. Zuigfilter met een diameter van 90 mm (verwarmbaar) voor papieren
filters.
2.3.11. Filtreerkolf van 2 000 ml.2.3.12. Uitwisselingskolommen met verhittingsmantel en kraan: binnenbuis:
diameter 60 mm en hoogte 450 mm (figuur 4).
2.3.13. Waterbad.2.3.14. Vacuümdroogoven.2.3.15. Thermostaat.2.3.16. Rotatieverdamper.2.4.Extractie en afscheiding van de anionactieve oppervlakte-actieve
stoffen
2.4.1.Bereiding van het extract
De voor de biologische afbraakproef benodigde hoeveelheid opper-
vlakte-actieve stoffen bedraagt ongeveer 50 g MBAS.
Normaal zal de hoeveelheid product waaruit wordt geëxtraheerd niet
meer dan 1 000 g bedragen, maar het kan voorkomen dat aanvullende
hoeveelheden van het monster moeten worden behandeld. Om prakti-
sche redenen zal de bovengrens meestal bij 5000 g liggen.
Bij de bereiding van extracten voor biologische afbreekbaarheidsproeven
verdient het naar uit ervaring is gebleken aanbeveling verscheidene
kleine extracties uit te voeren in plaats van één grote.
De aangegeven hoeveelheden wisselaar hebben het vermogen 600-
700 mmol oppervlakteactieve stoffen en zeep af te scheiden.
2.4.2.Isolatie van in alcohol oplosbare bestanddelen
Voeg aan 1 250 ml ethanol 250 g van het te onderzoeken detergens toe,
breng dit mengsel aan de kook en laat het gedurende een uur onder
terugloop al roerend koken. Laat de hete alcoholische oplossing lopen
over een grove zuigfilter verhit tot 323 K (50 ºC) en zuig vlug af. Was
de kolf en zuigfilter met ongeveer 200 ml hete ethanol. Vang filtraat en
filterwaswater opin een filtreerkolf.
Indien dikvloeibare of vloeibare producten worden onderzocht, dient
men zich ervan te vergewissen dat het monster niet meer dan 55 g anio-
nische oppervlakte-actieve stoffen en 35 g zeep bevat. Damp dit
gewogen monster volledig in. Los het residu opin 2 000 ml ethanol en
ga te werk zoals hierboven is beschreven.
Voor poeders met een laag schudgewicht (<300g/liter) wordt aanbevolen
een ethanol/ monster verhouding van 20:1 te gebruiken.1973L0405 — NL — 14.04.1982 — 001.001 — 7
▼M1
Damphet ethanolbevattend filtraat volledig in, bij voorkeur met een
rotatieverdamper. Herhaal een en ander indien een grotere hoeveelheid
extract nodig is. Los het residu opin 5 000 ml van een mengsel van
isopropanol en water.
2.4.3.Voorbereiding van de ionenwisselingskolommen
Kationenwisselingskolom
Breng 600 ml kationenwisselingshars (2.3.6) in een bekerglas van
3 000 ml en dek af door toevoeging van 2000 ml zoutzuur (2.3.8).
Laat dit ten minste 2 uren staan, waarbij af en toe wordt geroerd. Giet
het zuur af en breng het hars met gedeïoniseerd water in de kolom
(2.3.12) over. De kolom moet een prop van glaswol bevatten. Was de
kolom met gedeïoniseerd water met een snelheid van 10-30 ml/min tot
het eluaat chloridevrij is. Verplaats het water met 2 000 ml van het
mengsel van isopropanol en water (2.3.3) in een tempo van 10-30 mi/
min. De wisselingskolom is thans gebruiksklaar.
AnionenwisselingskolomBreng 600 ml anionenwisselingshars (2.3.7) in een bekerglas van
3 000 ml en dek af door toevoeging van 2 000 ml gedeïoniseerd water.
Laat de wisselaar gedurende ten minste 2 uren opzwellen. Breng het
hars met gedeïoniseerd water in de kolom over. De kolom moet een
prop gedeïoniseerd glaswol bevatten als steunlaag voor de wisselaar.
Was de kolom met 0,3 M ammoniumbicarbonaatoplossing (2.3.5) tot
deze chloridevrij is. Hiervoor is ongeveer 5 000 ml oplossing nodig.
Was opnieuw met 2 000 ml gedeïoniseerd water. Verplaats het water
met 2 000 ml van het mengsel van isopropanol en water (2.3.3) met
een snelheid van 10-30 ml/min. De wisselingskolom vertoont thans de
OH-vorm en is gebruiksklaar.
2.4.4.Ionenwisselingsproces
Verbind de wisselingskolommen opeen zodanige wijze dat de kationen-
wisselingskolom zich opde anionenwisselingskolom bevindt. Verhit de
wisselingskolommen tot 323 K (50 ºC), waarbij gebruik wordt gemaakt
van een thermostaat. Verhit 5 000 ml van de sub 2.4.2 verkregen oplos-
sing tot 333 K (60 ºC) en laat de oplossing door de wisselaarscombinatie
lopen met een snelheid van 20 ml/min. Was de kolommen met 1 000 ml
van het hete mengsel van isopropanol en water (2.3.3).
Maak om de anionactieve synthetische oppervlakte-actieve stoffen
(MBAS) te verkrijgen de KAT-kolom los. Elueer met 5 000 ml
ethanol/CO
2-oplossing (323 K; 50 ºC) (2.3.4) de zeep-vetzuren uit de
KAT-kolom. Verwijder het eluaat.
Elueer vervolgens de MBAS uit de AAT-kolom met 5 000 ml ammo-
niumbicarbonaatoplossing (2.3.5). Damp het eluaat op een stoombad of
in een rotatieverdamper tot droog in. Het residu bevat de MBAS (als
ammoniumzout) en eventueel niet oppervlakte-actieve anionactieve
stoffen waarvan geen nadelige invloed uitgaat opde biologische
afbraakproef. Voeg aan het residu gedeïoniseerd water toe totdat een
bepaald volume is bereikt en bepaal op de in hoofdstuk 3 beschreven
wijze het MBAS-gehalte hierin. De oplossing wordt gebruikt als stan-
daardoplossing van de anionactieve detergentia voor de biologische
afbraakproef. De oplossing dient te worden bewaard bij een temperatuur
van minder dan 278 K (5 ºC).
2.4.5.Regeneratie van de ionenwisselingsharsen
De kationenwisselaar wordt na gebruik weggegooid.
Het anionenwisselingshars wordt geregenereerd door een aanvullende
hoeveelheid ammoniumbicarbonaatoplossing (2.3.5) door de kolom te
laten lopen bij ongeveer 10 ml/min, totdat het eluaat vrij is van anionac-
tieve oppervlakte-actieve stoffen (methyleenblauwtest). Laat vervolgens
2 000 ml van het mengsel van isopropanol en water (2.3.3) door de
anionenwisselaar lopen om door te spoelen. De anionenwisselaar is dan
opnieuw gebruiksklaar.1973L0405 — NL — 14.04.1982 — 001.001 — 8
▼M1
HOOFDSTUK 3
BEPALING VAN DE ANIONACTIEVE OPPERVLAKTE-ACTIEVE
STOFFEN BIJ DEPROEF INZAKE DE BIOLOGISCHE
AFBREEKBAARHEID
3.1.Principe
Bij deze methode wordt uitgegaan van het feit dat de kationactieve
kleurstof methyleenblauw met de anionactieve oppervlakteactieve
stoffen blauwe complexen vormt die met chloroform kunnen worden
geëxtraheerd. Om storingen te voorkomen wordt eerst geëxtraheerd uit
de alkalische oplossing, waarna het extract met de zure mthyleenblauw-
oplossing (SIC! methyleenblauwoplossing) wordt geschud. De extinctie
van de afgescheiden organische fase wordt fotometrisch gemeten bij de
golflengte van de maximale extinctie (650 nm) van het complex.
3.2.Reagentia en apparatuur
3.2.1 Bufferoplossing pH 10:
Los 24 g natriumbicarbonaat (NaHCO3p.a. en 27 g watervrij natrium-
carbonaat (Na2CO3) p.a. in gedeïoniseerd water op en vul aan tot
1 000 ml.
3.2.2. Neutrale methyleenblauwoplossing:
Los 0,35 g methyleenblauw p.a. in gedeïoniseerd water op en vul aan tot
1 000 ml. Bereid de oplossing ten minste 24 uren vóór het gebruik. De
extinctie van de blanco chloroformfase, gemeten tegen chloroform, mag
niet meer bedragen dan 0,015 per cm dikte van de laag bij 650 nm.
3.2.3. Zure methyleenblauwoplossing:
Los 0,35 g methyleenblauw p.a. in 500 ml gedeïoniseerd water op en
meng met 6,5 ml H2SO4(d = 1,84 g/ml). Vul met gedeïoniseerd water
aan tot 1000 ml. Bereid de oplossing ten minste 24 uren vóór het
gebruik. De extinctie van de blanco chloroformfase, gemeten tegen chlo-
roform, mag niet meer bedragen dan 0,015 per cm dikte van de laag bij
650 nm.
3.2.4. Chloroform (trichloormethaan), CHCl3p.a., vers gedestilleerd.
3.2.5. Dodecylbenzeensulfonzuurmethylester.
3.2.6 Oplossing van kaliumhydroxyde in ethanol, KOH 0,1 M.
3.2.7. Zuiver ethanol, C2H5OH.
3.2.8. Zwavelzuur, H2SO40,5 M.
3.2.9. Fenolftaleïenoplossing:
Los 1 g fenolftaleïen in 50 ml ethanol open voeg onder voortdurend
roeren 50 ml gedeïoniseerd water toe. Filtreer de oplossing
3.2.10. Zoutzuur in methanol: 250 ml zoutzuur, geconcentreerd, p.a. en 750 ml
methanol
3.2.11. Scheitrechter van 250 ml.
3.2.12. Maatkolf van 50 ml.
3.2.13. Maatkolf van 500 ml.
3.2.14. Maatkolf van 1 000 ml.3.2.15. Kolf met ronde bodem van 250 ml, met ingeslepen stop en terugvloei-
koeler; kooksteentjes.
3.2.16. pH-meter.3.2.17. Fotometer voor metingen bij 650 nm, met cuvetten van 1 tot 5 cm.
3.2.18. Kwalitatief filterpapier.
3.3.Werkwijze
De analysemonsters mogen niet door een schuimlaag worden genomen.
Na een grondige reiniging met water, moet de bij de analyse gebruikte
apparatuur grondig met een oplossing van zoutzuur in methanol (3.2.10)
en vervolgens met gedeïoniseerd water worden uitgespoeld vóór het
gebruik.1973L0405 — NL — 14.04.1982 — 001.001 — 9
▼M1
Filtreer de te onderzoeken in- en uitloopvan de actief-slibinstallatie
onmiddellijk na de monsterneming. Gooi de eerste 100 ml van de
filtraten weg.
Breng een bepaalde, zo nodig geneutraliseerde hoeveelheid van het
monster in een scheitrechter van 250 ml (3.2.11). De hoeveelheid
monster moet tussen de 20 en de 150 mg MBAS bevatten. Bij een lager
MBAS-gehalte kan tot 100 ml van het monster worden gebruikt. Bij
gebruik van minder dan 100 ml moet met gedeïoniseerd water tot
100 ml worden aangevuld. Voeg aan het monster 10 ml van de buffer-
oplossing (3.2.1), 5 ml van de neutrale methyleenblauwoplossing (3.2.2)
en 15 ml chloroform (3.2.4) toe. Schud het mengsel gelijkmatig en niet
te krachtig gedurende 1 minuut. Laat na de scheiding van de fasen de
chloroformlaag in een tweede scheitrechter lopen, die 110 ml gedeïoni-
seerd water en 5 ml zure methyleenblauwoplossing (3.2.3) bevat. Schud
het mengsel gedurende 1 minuut. Laat de chloroformlaag over een van
tevoren met alcohol gewassen en met chloroform bevochtigd watten-
filter percoleren in een maatkolf (3.2.12).
Extraheer de alkalische en zure oplossingen driemaal, bij de tweede en
derde extractie met 10 ml chloroform. Filtreer de verenigde chlorofor-
mextracten over dezelfde wattenfilter en vul met de chloroform die
voor het nawassen van de watten werd gebruikt tot de streepaan in de
kolf van 50 ml (3.2.12). Meet de extinctie van de chloroformoplossing
met een fotometer bij 650 nm in cuvetten van 1 tot 5 cm tegen chloro-
form. Voer volgens de hele werkwijze een blancobepaling uit.
3.4.IJkcurve
Bereid een ijkoplossing uit de standaardstof dodecylbenzeensulfonzuur-
methylester (tetrapropeen type PM 340) na omzetting in het
natriumzout. De MBAS wordt uitgedrukt als natriumdodecylbenzeensul-
fonaat (PM 348).
Weeg 400 tot 450 mg dodecylbenzeensulfonzuurmethylester (3.2.5) tot
op0,1 mg nauwkeurig in een kolf met ronde bodem en voeg 50 ml
van de oplossing van kaliumhydroxide in ethanol (3.2.6), alsmede
enkele kooksteentjes toe. Laat na aanbrenging van de terugvloeikoeler
1 uur koken. Was na het koelen de koeler en het verbindingsstuk van
geslepen glas met ongeveer 30 ml ethanol en voeg de wasvloeistof toe
aan de inhoud van de kolf. Titreer de oplossing met zwavelzuur tegen
fenolftaleïen. Breng deze oplossing over in een maatkolf van 1 000 ml
(3.2.14), vul met gedeïoniseerd water aan tot de streepen meng.
Een deel van deze oppervlakte-actieve voorraadoplossing wordt daarna
verder verdund. Neem 25 ml af, breng deze over in een maatkolf van
500 ml (3.2.13), vul met gedeïoniseerd water tot de streepen meng.
Deze standaardoplossing bevatE/C21;023
20000mg MBAS per ml,
waarin E het gewicht van het monster in mg is.
Neem voor de ijkcurve achtereenvolgens 1, 2, 4, 6 en 8 ml van de stan-
daardoplossing en vul telkens met gedeïoniseerd water aan tot 100 ml.
Ga vervolgens te werk zoals sub 3.3 is beschreven, met inbegripvan
een blancobepaling.
3.5.Berekening van de resultaten
De hoeveelheid anionactieve oppervlakte-actieve stof (MBAS) in het
monster wordt afgelezen van de ijkcurve (3.4). Het MBAS-gehalte van
het monster wordt verkregen aan de hand van de volgende formule:
mg MBAS /C21000
V= MBAS mg/l
Hierin is V de gebruikte hoeveelheid monster in ml.
Geef de resultaten weer in natriumdodecylbenzeensulfonaat (PM 348).
3.6.Weergave van de resultaten
Geef de resultaten weer in MBAS mg/liter en wel tot op0,1 mg/liter
nauwkeurig.1973L0405 — NL — 14.04.1982 — 001.001 — 10
▼M1
Figuur 1
A: Opslagvat
B: Doseerpomp
C: Beluchtingsvat (capaciteit 3 liter)D: DecanteervatE: Persluchtpomp
F: Vergaarbak
G: LuchtregelorgaanH: Luchtdebietmeter1973L0405 — NL — 14.04.1982 — 001.001 — 11
Figuur 2
▼M11973L0405 — NL — 14.04.1982 — 001.001 — 12
Figuur 3
Berekening van de biologische afbreekbaarheid — Bevestigingstest
▼M11973L0405 — NL — 14.04.1982 — 001.001 — 13
▼M1
Figuur 4
Verwarmde uitwisselkolom
(Alle afmetingen in mm)
1973L0405 — NL — 14.04.1982 — 001.001 — 14