1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 1
Dit document vormt slechts een documentatiehulpmiddel en verschijnt buiten de verantwoordelijkheid van de instellingen
►B RICHTLIJN 97/68/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD
van 16 december 1997
betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van de lidstaten inzake maatregelen
tegen de uitstoot van verontreinigende gassen en deeltjes door inwendige verbrandingsmotoren
die worden gemonteerd in niet voor de weg bestemde mobiele machines
(PB L 59 van 27.2.1998, blz. 1)
Gewijzigd bij:
Publicatieblad
nr. blz. datum
►M1Richtlijn 2001/63/EG van de Commissie van 17 augustus 2001 L 227 41 23.8.2001
►M2Richtlijn 2002/88/EG van het Europees Parlement en de Raad van 9
december 2002L 35 28 11.2.2003
▼B
RICHTLIJN 97/68/EG VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN
DE RAAD
van 16 december 1997
betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van de
lidstaten inzake maatregelen tegen de uitstoot van verontreinigendegassen en deeltjes door inwendige verbrandingsmotoren die worden
gemonteerd in niet voor de weg bestemde mobiele machines
HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,
inzonderheid op artikel 100 A,
Gezien het voorstel van de Commissie (1),
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité (2),
Volgens de procedure van artikel 189 B van het Verdrag (3), gezien de
door het bemiddelingscomité op 11 november 1997 goedgekeurde
gemeenschappelijke tekst,
(1)Overwegende dat in het beleidsplan en actieprogramma van deEuropese Gemeenschap op het gebied van het milieu en duur-zame ontwikkeling (
4) als een fundamenteel beginsel wordt
erkend dat alle personen afdoende moeten worden beschermdtegen erkende gevaren van luchtverontreiniging voor de gezond-
heid en dat het daartoe met name nodig is de uitstoot te
beheersen van stikstofdioxide (NO
2), deeltjes (PT) — zwarte
rook en andere verontreinigingen zoals koolmonoxide (CO); datmet het oog op de preventie van de vorming van troposferischozon (O
3) en het effect daarvan op de gezondheid en het milieu
de uitstoot van de precursoren stikstofoxiden (NOx) en koolwa-
terstoffen (HC) moet worden verminderd; dat het, gezien de
door verzuring veroorzaakte milieuschade, eveneens nodig zalzijn onder andere de uitstoot van NO
xen HC te beperken;
(2)Overwegende dat de Gemeenschap in april 1992 het VN-ECE-protocol inzake de beperking van vluchtige organische stoffen(VOS) heeft ondertekend en in december 1993 tot het protocolinzake de beperking van de uitstoot van NO
xis toegetreden, die
beide in verband staan met het Verdrag van 1979 betreffende
grensoverschrijdende luchtverontreiniging over lange afstand datin juli 1982 is goedgekeurd;
(3)Overwegende dat de beoogde doelstellingen, namelijk devermindering van verontreinigende emissies door motoren vanniet voor de weg bestemde mobiele machines en de totstand-brenging en werking van de interne markt voor motoren enmachines, niet voldoende door de lidstaten afzonderlijk kunnen
worden verwezenlijkt en derhalve beter kunnen worden verwe-
zenlijkt door de onderlinge aanpassing van de wetgevingen vande lidstaten met betrekking tot maatregelen tegen luchtverontrei-niging door motoren die worden gemonteerd in niet voor de wegbestemde mobiele machines;
(4)Overwegende dat uit recente onderzoeken van de Commissieblijkt dat de emissies van motoren van niet voor de weg
bestemde mobiele machines een belangrijk aandeel hebben in
de totale door de mens veroorzaakte uitstoot van bepaalde scha-delijke luchtverontreinigingen; dat de categorie motoren met1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 2
(1) PB C 328 van 7.12.1995, blz. 1.
(2) PB C 153 van 28.3.1996, blz. 2.
(3) Advies van het Europees Parlement van 25 oktober 1995 (PB C 308 van
20.11.1995, blz. 29), gemeenschappelijk standpunt van de Raad van 20
januari 1997 (PB C 123 van 21.4.1997, blz. 1) en besluit van de Raad van13 mei 1997 (PB C 167 van 2.7.1997, blz. 22). Besluit van de Raad van 4
december 1997. Besluit van het Europees Parlement van 16 december 1997.
(
4) Resolutie van de Raad van de Europese Gemeenschappen en van de Verte-
genwoordigers van de regeringen der lidstaten, in het kader van de Raad
bijeen, van 1 februari 1993 (PB C 138 van 17.5.1993, blz. 1).
▼B
compressie-ontsteking waarop deze richtlijn van toepassing is
een aanzienlijk gedeelte van de luchtverontreiniging door NOxen PT veroorzaakt, met name in vergelijking met de verontreini-
ging die door het wegvervoer wordt veroorzaakt;
(5)Overwegende dat de uitstoot van niet voor de weg bestemde
mobiele machines die op de grond werken en van een motormet compressie-ontsteking zijn voorzien, in het bijzonder de
uitstoot van NO
xen PT, een belangrijke bron van zorg op dat
gebied zijn; dat in de eerste plaats voor die bronnen voor-schriften moeten worden opgesteld; dat het evenwel wenselijkis later het toepassingsgebied van deze richtlijn uit te breidentot de beheersing van de uitstoot uit andere motoren, met name
benzinemotoren, van niet voor de weg bestemde mobiele
machines, met inbegrip van vervoerbare generatoraggregaten opbasis van passende proefcycli; dat wellicht een aanzienlijkevermindering van de uitstoot van CO en HC kan worden bereiktmet de beoogde wijziging van deze richtlijn aangaande deuitbreiding van het toepassingsgebied tot benzinemotoren;
(6)Overwegende dat er zo spoedig mogelijk voorschriften voor debeheersing van de emissies van landbouw- en bosbouwtrekkersmoeten worden ingevoerd die een niveau van milieubeschermingwaarborgen dat gelijkwaardig is aan het bij deze richtlijn vastge-
stelde niveau, met normen en eisen die volledig met deze
richtlijn in overeenstemming zijn;
(7)Overwegende dat, wat de certificatieprocedures betreft, isgekozen voor de typegoedkeuring die als Europese methodehaar deugdelijkheid heeft bewezen voor de goedkeuring van
wegvoertuigen en onderdelen daarvan; dat daaraan een nieuw
onderdeel is toegevoegd in de vorm van de goedkeuring vaneen oudermotor die een groep motoren (motorfamilie) vertegen-woordigt die met gebruikmaking van soortgelijke onderdelenvolgens soortgelijke constructiebeginselen zijn gebouwd;
(8)Overwegende dat motoren die in overeenstemming met de voor-schriften zijn geproduceerd, van een desbetreffend merktekenmoeten worden voorzien en dat deze gegevens aan de keurings-instanties moeten worden medegedeeld; dat, teneinde de
administratieve lasten zoveel mogelijk te beperken, niet is voor-
zien in directe controle van de keuringsinstantie op demotorproductiegegevens die verband houden met de verscherptevoorschriften; dat deze vrijheid voor de fabrikanten de verplich-ting schept de voorbereiding van steekproeven door dekeuringsinstantie te vergemakkelijken en op gezette tijdstippen
relevante productieplanninggegevens ter beschikking te stellen;
dat absolute overeenstemming met de volgens deze proceduregedane kennisgeving niet verplicht is, maar een hoge mate vanovereenstemming het voor de keuringsinstanties gemakkelijkerzou maken hun beoordelingen te plannen en zou bijdragen toteen versterkt vertrouwen tussen de fabrikanten en de keuringsin-
stanties;
(9)Overwegende dat goedkeuringen die worden verleend overeen-
komstig Richtlijn 88/77/EEG (1) en VN-ECE-reglement nr. 49,
serie 02, zoals vermeld in bijlage IV, aanhangsel II, van Richt-
lijn 92/53EEG (2), gelijkwaardig worden geacht met de
krachtens deze richtlijn in haar eerste fase vereiste goedkeu-ringen;1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 3
(1) Richtlijn 88/77/EEG van de Raad van 3 december 1987 inzake de onder-
linge aanpassing van de wetgevingen der lidstaten met betrekking tot de
maatregelen die moeten worden genomen tegen de emissie van gasvormige
verontreinigingen door dieselmotoren, bestemd voor het aandrijven van
voertuigen (PB L 36 van 9.2.1988, blz. 33). Richtlijn laatstelijk gewijzigdbij Richtlijn 96/1/EG (PB L 40 van 17.2.1996, blz. 1).
(
2) Richtlijn 92/53/EEG van de Raad van 18 juni 1992 tot wijziging van Richt-
lijn 70/156/EEG inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van
de lidstaten betreffende de goedkeuring van motorvoertuigen en aanhangwa-
gens daarvan (PB L 225 van 10.8.1992, blz. 1).
▼B
(10)Overwegende dat het moet zijn toegestaan motoren die aan de
voorschriften voldoen en onder het toepassingsgebied vallen, in
de lidstaten in de handel te brengen; dat deze motoren niet aanandere nationale emissievoorschriften mogen worden onder-worpen; dat de lidstaat die goedkeuringen verleent de nodigecontrolemaatregelen moet nemen;
(11)Overwegende dat het bij de vaststelling van de nieuwe testproce-dures en grenswaarden noodzakelijk is rekening te houden met
de specifieke gebruikspatronen van deze typen motoren;
(12)Overwegende dat het raadzaam is deze nieuwe normen in tevoeren volgens het beproefde beginsel van een tweefasenaanpak;
(13)Overwegende dat een substantiële vermindering van de uitstootgemakkelijker lijkt voor motoren met een groter vermogen, daar
gebruik kan worden gemaakt van bestaande technologie die voormotoren van wegvoertuigen is ontwikkeld; dat op grond daarvanin een gespreide tenuitvoerlegging van de voorschriften is voor-zien, te beginnen met de hoogste van drie vermogensgroepen
voor fase I; dat dit principe eveneens geldt voor fase II met
uitzondering van een nieuwe vierde vermogensgroep die niet infase I voorkomt;
(14)Overwegende dat voor deze sector van niet voor de wegbestemde mobiele machines die nu aan voorschriften is onder-worpen en die buiten de landbouwtrekkers de belangrijkste isindien wordt vergeleken met de emissies afkomstig van het
wegvervoer, een aanzienlijke vermindering van de uitstoot kan
worden verwacht door de tenuitvoerlegging van deze richtlijn;dat, gezien de doorgaans zeer goede prestatie van dieselmotorenwat de uitstoot van CO en HC betreft de marge voor verbete-ringen met betrekking tot de totale uitstoot zeer gering is;
(15)Overwegende dat procedures zijn opgenomen waarbij fabri-kanten kunnen worden vrijgesteld van de uit deze richtlijn
voortvloeiende verplichtingen, teneinde rekening te kunnen
houden met uitzonderlijke technische of economische omstan-digheden;
(16)Overwegende dat de fabrikanten, teneinde de overeenstemmingvan de productie te waarborgen wanneer goedkeuring voor eenmotor is verleend, daartoe strekkende maatregelen zullen moetennemen; dat voor het geval dat tekortkomingen worden geconsta-
teerd bepalingen zijn opgenomen betreffende
informatieprocedures, correctieve maatregelen en een samenwer-kingsprocedure aan de hand waarvan eventuele geschillen tussenlidstaten met betrekking tot de overeenstemming van gecertifi-ceerde motoren kunnen worden opgelost;
(17)Overwegende dat deze richtlijn niet van invloed is op het rechtvan de lidstaten voorschriften uit te vaardigen die waarborgendat de werknemers beschermd zijn tijdens het gebruik van niet
voor de weg bestemde mobiele machines;
(18)Overwegende dat de technische bepalingen in bepaalde bijlagen
van deze richtlijn moeten worden aangevuld en zo nodig aange-past aan de technische vooruitgang volgens eencomitéprocedure;
(19)Overwegende dat bepalingen moeten worden opgenomen diemoeten waarborgen dat de motoren worden beproefd in overeen-stemming met de regels van goede laboratoriumpraktijken;
(20)Overwegende dat de wereldhandel in deze sector moet wordenbevorderd door de emissienormen in de Gemeenschap zoveel
mogelijk in overeenstemming te brengen met de in derde landen
gehanteerde of geplande normen;
(21)Overwegende dat derhalve gedacht moet worden aan de moge-lijkheid de situatie te heroverwegen op basis van debeschikbaarheid en de economische haalbaarheid van nieuwetechnologieën, rekening houdend met de vooruitgang die isgeboekt bij de tenuitvoerlegging van de tweede fase,1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 4
▼B
(22)Overwegende dat op 20 december 1994 tussen het Europees
Parlement, de Raad en de Commissie een „modus vivendi” is
overeengekomen betreffende de maatregelen ter uitvoering vande besluiten die zijn vastgesteld volgens de procedure van artikel189 B van het EG-Verdrag(
1),
HEBBEN DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD:
Artikel 1
Doelstellingen
Het doel van deze richtlijn is, de wetgevingen van de lidstaten inzake
emissienormen en typegoedkeuringsprocedures voor motoren die
worden ingebouwd in niet voor de weg bestemde mobiele machines
onderling aan te passen. Zij draagt bij tot de goede werking van deinterne markt en beschermt tegelijkertijd de volksgezondheid en hetmilieu.
Artikel 2
Definities
In deze richtlijn wordt verstaan onder:
—niet voor de weg bestemde mobiele machine: mobiel werktuig,
vervoerbare industriële uitrusting of voertuig met of zonder carros-serie, niet bestemd voor personen- of goederenvervoer over de weg,waarin een inwendige-verbrandingsmotor als omschreven in bijlageI, deel 1, is gemonteerd;
—typegoedkeuring: de procedure waarbij door een lidstaat wordt
verklaard dat een type inwendige-verbrandingsmotor of een motor-familie, wat het niveau van de uitstoot van verontreinigende gassenen deeltjes uit de motor(en) betreft, aan de desbetreffende techni-sche voorschriften van deze richtlijn voldoet;
—motortype: alle tot een categorie behorende motoren die niet van
elkaar verschillen voor wat betreft de essentiële motorkenmerkenvermeld in bijlage II, aanhangsel 1;
—motorfamilie: een door de fabrikant bepaalde groep van motoren
die vanwege hun ontwerp naar verwachting vergelijkbare uitlaat-emissie-eigenschappen hebben en die aan de voorschriften vandeze richtlijn voldoen;
—oudermotor: een motor die zodanig uit een motorfamilie is geselec-
teerd dat hij voldoet aan de voorschriften van de punten 6 en 7 van
bijlage I;
—motorvermogen: het nettovermogen als omschreven in bijlage I,
punt 2.4;
—productiedatum van de motor: de datum waarop de motor aan het
einde van de productielijn de eindcontrole passeert. In dit stadiumis de motor gereed voor levering of opslag;
—in de handel brengen: het voor de eerste maal tegen betaling dan
wel kosteloos ter beschikking stellen van een motor op de marktmet het oog op distributie en/of gebruik in de Gemeenschap;
—fabrikant: de persoon of organisatie die tegenover de keuringsin-
stantie verantwoordelijk is voor alle aspecten van detypegoedkeuringsprocedure en instaat voor de overeenstemmingvan de productie. Het is niet noodzakelijk dat deze persoon of orga-nisatie rechtstreeks betrokken is bij alle fasen van de bouw van demotor;
—keuringsinstantie: de bevoegde instantie(s) van een lidstaat die
verantwoordelijk is (zijn) voor alle aspecten van de typegoedkeu-ring van een motor of een motorfamilie, voor het afgeven enintrekken van goedkeuringsformulieren, het fungeren als contact-1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 5
(1) PB C 102 van 4.4.1996, blz. 1.▼M2
▼B
▼B
punt voor de keuringsinstanties van de andere lidstaten en het veri-
fiëren van de door de fabrikant genomen maatregelen inzake deovereenstemming van de productie;
—technische dienst: de organisatie(s) of instantie(s) die tot taak heeft
(hebben) gekregen om als beproevingslaboratorium namens dekeuringsinstantie van een lidstaat proeven of inspecties teverrichten. Deze functie kan ook door de keuringsinstantie zelfworden vervuld;
—inlichtingenformulier: het formulier bedoeld in bijlage II, waarin
staat vermeld welke gegevens door de aanvrager moeten worden
verstrekt;
—informatiedossier: de map of het dossier met alle gegevens, teke-
ningen, foto's enz. die door de aanvrager overeenkomstig deinstructies van het inlichtingenformulier aan de technische dienstof de keuringsinstantie zijn verstrekt;
—informatiepakket: het informatiedossier plus alle beproevingsrap-
porten of andere stukken die de technische dienst of de
keuringsinstantie tijdens de uitvoering van hun taken aan het infor-matiedossier hebben toegevoegd;
—inhoudsopgave bij het informatiepakket: het document waarin een
opsomming wordt gegeven van de inhoud van het informatiepakketmet een passende nummering of andere tekens voor een duidelijke
aanduiding van alle bladzijden;
—ruilmotor: nieuw gebouwde motor die een motor in een machine
vervangt en die alleen voor dit doel is geleverd;
—motor voor handapparatuur: motor die ten minste aan een van de
volgende eisen voldoet:
a) de motor wordt gebruikt in een apparaat dat gedurende de
verrichting van zijn beoogde functie(s) door de bediener wordtgedragen;
b) de motor wordt gebruikt in een apparaat dat in verscheidene
posities kan werken, bijvoorbeeld ondersteboven of zijwaarts,om de beoogde functie(s) volledig te verrichten;
c) de motor wordt gebruikt in een apparaat waarvan het gecombi-
neerde droge gewicht van motor en apparaat minder dan 20kilogram bedraagt en dat ook ten minste een van de volgende
kenmerken bezit:
i) het apparaat wordt gedurende de verrichting van de beoogde
functie(s) door de bediener ondersteund ofwel gedragen;
ii) het apparaat wordt gedurende de verrichting van de beoogde
functie(s) door de bediener ondersteund ofwel door de standvan zijn lichaam bestuurd;
iii) de motor wordt gebruikt in een generator of een pomp;
—motor voor niet-handapparatuur: motor die niet onder de definitie
van een motor voor handapparatuur valt;
—motor voor professionele multipositionele handapparatuur: motor
voor handapparatuur die beantwoordt aan de beschrijving onder a)
en b) van de definitie van een motor voor handapparatuur, en waar-voor de motorfabrikant ten genoegen van een keuringsinstantieheeft opgegeven dat een emissieduurzaamheidsperiode van cate-gorie 3 (volgens bijlage IV, aanhangsel 4, punt 2.1), vantoepassing is;
—emissieduurzaamheidsperiode: het in bijlage IV, aanhangsel 4,
genoemde aantal uren dat wordt gebruikt ter bepaling van deverslechteringsfactoren;
—kleine motorfamilie: familie van motoren met elektrische ontsteking
met een totale jaarproductie van minder dan 5 000 stuks;
—kleine fabrikant van motoren met elektrische ontsteking: fabrikant
met een totale jaarproductie van minder dan 25000 stuks.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 6
▼M2
▼B
Artikel 3
Aanvraag om een typegoedkeuring
1. De aanvraag om een typegoedkeuring van een motor of een
motorfamilie wordt door de fabrikant ingediend bij de keuringsinstantievan een lidstaat. De aanvraag gaat vergezeld van een informatiedossier,waarvan de inhoud is bepaald in het inlichtingenformulier in bijlage II.De technische dienst die verantwoordelijk is voor het uitvoeren van degoedkeuringsproeven krijgt de beschikking over een motor die voldoet
aan de in aanhangsel I van bijlage II omschreven motortypekenmerken.
2. Indien in het geval van een aanvraag om een typegoedkeuring
van een motorfamilie de keuringsinstantie van mening is dat de gese-
lecteerde oudermotor waarop de ingediende aanvraag betrekking heeft
niet ten volle de in bijlage II, aanhangsel 2, beschreven motorfamilievertegenwoordigt, dient een andere en, zo nodig, een extra oudermotorovereenkomstig de aanwijzingen van de keuringsinstantie ter beschik-king te worden gesteld voor goedkeuring overeenkomstig lid 1.
3. Een aanvraag om goedkeuring voor een motortype of motorfa-
milie mag niet in meer dan één lidstaat worden ingediend. Voor iedergoed te keuren motortype en iedere goed te keuren motorfamilie wordt
een afzonderlijke aanvraag ingediend.
Artikel 4
Typegoedkeuringsprocedure
1. De lidstaat die de aanvraag ontvangt, verleent typegoedkeuring
voor alle motortypen of motorfamilies die in overeenstemming zijnmet de gegevens van het informatiedossier en aan de voorschriftenvan deze richtlijn voldoen.
2. De lidstaat vult alle toepasselijke rubrieken van het goedkeurings-
formulier in van ►
M2bijlage VII ◄voor ieder motortype of iedere
motorfamilie waarvoor hij goedkeuring verleent en stelt de inhoudsop-gave bij het informatiepakket samen of controleert deze. Degoedkeuringsformulieren worden genummerd volgens het systeem van
►
M2bijlage VIII ◄. Het ingevulde typegoedkeuringsformulier en de
bijlagen worden aan de aanvrager toegezonden.
3. Indien de goed te keuren motor zijn functie slechts vervult of een
bijzonder kenmerk slechts vertoont in combinatie met andere onder-delen van de niet voor de weg bestemde mobiele machine en daaromde naleving van een of meer voorschriften slechts kan worden geverifi-eerd wanneer de goed te keuren motor in combinatie met anderegesimuleerde of echte onderdelen van de machine functioneert, moet
de geldigheid van de typegoedkeuring van de motor(en) dienovereen-
komstig worden beperkt. In het goedkeuringsformulier voor eenmotortype of motorfamilie worden de eventuele beperkingen van hetgebruik vermeld, alsmede eventuele voorwaarden waaraan bij montagemoet worden voldaan.
4. De keuringsinstantie van iedere lidstaat
a) zendt maandelijks aan de keuringsinstanties van de overige lidstaten
een lijst (die de in ►
M2bijlage IX ◄vermelde gegevens bevat)
van de goedkeuringen van de motortypen en motorfamilies die zijin die maand heeft verleend, geweigerd of ingetrokken;
b) zendt, op verzoek van de keuringsinstantie van een andere lidstaat,
voorts onverwijld
— een kopie van het goedkeuringsformulier met/zonder informatie-
pakket voor ieder motortype en iedere motorfamilie waarvoor zijde goedkeuring heeft verleend, geweigerd dan wel ingetrokken,en/of
— de lijst van motoren die zijn geproduceerd in overeenstemming
met de verleende typegoedkeuringen, zoals beschreven in artikel6, lid 3, met de in ►
M2bijlage X ◄vermelde gegevens, en/of
— een kopie van de in artikel 6, lid 4, bedoelde verklaring.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 7
▼B
5. De keuringsinstantie van iedere lidstaat zendt jaarlijks, en boven-
dien telkens wanneer daarom wordt verzocht, aan de Commissie eenkopie van het in ►
M2bijlage XI ◄bedoelde gegevensformulier
betreffende de motoren die sinds de laatste kennisgeving zijn goedge-
keurd.
Artikel 5
Wijziging van goedkeuring
1. De lidstaat die de typegoedkeuring heeft verleend, neemt de
nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat hij in kennis wordt gesteld
van eventuele wijzigingen van de gegevens van het informatiepakket.
2. De aanvraag om wijziging of uitbreiding van een typegoedkeu-
ring wordt uitsluitend ingediend bij de keuringsinstantie van delidstaat die de oorspronkelijke typegoedkeuring heeft verleend.
3. Indien bepaalde gegevens van het informatiepakket zijn gewij-
zigd, gaat de keuringsinstantie van de betrokken lidstaat als volgt te
werk:
— zij zorgt voor de nodige herziene bladzijden van het informatie-
pakket; op iedere herziene bladzijde moeten duidelijk de aard van
de wijziging en de datum van de heruitgave zijn aangegeven. Bij
iedere afgifte van herziene bladzijden worden ook in de inhoudsop-gave van het informatiepakket (die bij hettypegoedkeuringsformulier is gevoegd) voor de betrokken blad-zijden de data van de laatste herziening vermeld;
— zij verstrekt een herzien typegoedkeuringsformulier (met een
daarbij behorend uitbreidingsnummer) indien de daarin voorko-
mende gegevens (de bijlagen buiten beschouwing gelaten) zijn
gewijzigd of indien de voorschriften van de richtlijn sinds de opde goedkeuring vermelde datum zijn veranderd. Op het herzieneformulier moet duidelijk de reden voor de herziening en de datumvan afgifte van het herziene formulier worden vermeld.
Indien de keuringsinstantie van de betrokken lidstaat van mening is dat
een wijziging in een informatiepakket reden is voor nieuwe proeven of
controles, stelt zij de fabrikant daarvan in kennis en geeft zij bovenge-noemde documenten pas af nadat nieuwe proeven of controles metgoed gevolg zijn verricht.
Artikel 6
Overeenstemming
1. De fabrikant brengt op iedere eenheid die in overeenstemming
met het goedgekeurde type is geproduceerd de in bijlage I, punt 3,vastgestelde merktekens aan, met inbegrip van het typegoedkeurings-nummer.
2. Indien het typegoedkeuringsformulier overeenkomstig artikel 4,
lid 3, beperkingen van het gebruik omvat, verstrekt de fabrikant bij
iedere gefabriceerde eenheid gedetailleerde gegevens over deze beper-
kingen en vermeldt hij eventuele voorwaarden waaraan bij montagemoet worden voldaan. Indien een reeks motortypen aan één machinefa-brikant wordt geleverd, behoeft aan die fabrikant slechts ééninlichtingenformulier te worden verstrekt, met een lijst van debetrokken motoridentificatienummers, en wel uiterlijk op de datum
van levering van de eerste motor.
3. De fabrikant zendt op verzoek aan de keuringsinstantie die de
typegoedkeuring heeft verleend binnen 45 dagen na het einde van iederkalenderjaar en onverwijld na iedere datum waarop gewijzigde voor-schriften van deze richtlijn van kracht worden en onmiddellijk na
iedere datum die de bevoegde instantie kan vaststellen, een lijst met
de hele reeks identificatienummers voor elk motortype dat in overeen-stemming met de voorschriften van deze richtlijn is geproduceerd sindsde laatste lijst werd ingediend of sinds de voorschriften van deze richt-lijn voor het eerst van kracht waren. Indien het motorcodesysteemdaarover geen uitsluitsel geeft, moet deze lijst het verband aangeven1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 8
▼B
tussen de identificatienummers en de overeenkomstige motortypen of
motorfamilies en de typegoedkeuringsnummers. Voorts moet de lijstgegevens terzake bevatten indien de fabrikant niet langer een goedge-
keurd(e) motortype of motorfamilie produceert. Indien niet wordt
verlangd dat de lijst op gezette tijdstippen aan de keuringsinstantiewordt toegezonden, moet de fabrikant de gegevens gedurende tenminste 20 jaar bewaren.
4. De fabrikant zendt binnen 45 dagen na het einde van ieder kalen-
derjaar en op iedere in artikel 9 vermelde datum van inwerkingtredingaan de keuringsinstantie die de typegoedkeuring heeft verleend, een
verklaring met een omschrijving van de motortypen en motorfamilies
en met vermelding van de desbetreffende motoridentificatiecodes voorde motoren die hij voornemens is vanaf dat tijdstip te produceren.
Artikel 7
Aanvaarding van gelijkwaardige goedkeuringen
1. In het kader van multilaterale of bilaterale overeenkomsten tussen
de Gemeenschap en derde landen kunnen het Europees Parlement en deRaad op voorstel van de Commissie de gelijkwaardigheid erkennen van
de bij deze richtlijn vastgestelde voorwaarden en bepalingen inzake de
typegoedkeuring van motoren en de bij internationale reglementen ofreglementeringen van derde landen vastgestelde procedures.
2. De lidstaten aanvaarden de in bijlage XII genoemde typegoedkeu-
ringen en, waar toepasselijk, bijbehorende goedkeuringsmerken alszijnde in overeenstemming met deze richtlijn.
Artikel 8
Registratie en in de handel brengen
1. De lidstaten mogen de inschrijving, in voorkomend geval, of het
in de handel brengen van al dan niet reeds in machines ingebouwdenieuwe motoren niet verbieden, indien die motoren voldoen aan de
voorschriften van deze richtlijn.
2. De lidstaten staan alleen de inschrijving, in voorkomend geval, of
het in de handel brengen toe van nieuwe motoren, al dan niet reeds in
machines ingebouwd, die voldoen aan de voorschriften van deze richt-
lijn.
3. De keuringsinstantie van een lidstaat die een typegoedkeuring
verleent, neemt met betrekking tot die goedkeuring de nodige maatre-gelen om, indien nodig in samenwerking met de keuringsinstanties vande overige lidstaten, de identificatienummers van de motoren die inovereenstemming met de voorschriften van deze richtlijn zijn geprodu-ceerd, te registreren en te controleren.
4. Een extra controle van de identificatienummers kan eventueel
worden gecombineerd met de controle van de overeenstemming van
de productie als bedoeld in artikel 11.
5. Met betrekking tot de controle van de identificatienummers
verstrekken de fabrikant of zijn in de Gemeenschap gevestigde agenten,
onverwijld op verzoek aan de bevoegde keuringsinstantie alle beno-digde gegevens betreffende zijn/hun directe kopers alsook deidentificatienummers van de motoren waarvan is medegedeeld dat zijin overeenstemming met de bepalingen van artikel 6, lid 3, zijn gepro-duceerd. Indien de motoren worden verkocht aan een machinefabrikant,
zijn geen nadere gegeven vereist.
6. Indien de fabrikant, na een verzoek daartoe van de keuringsin-
stantie, niet in staat is de in artikel 6 bedoelde voorschriften te
verifiëren, met name in samenhang met lid 5 van dit artikel, kan degoedkeuring die voor het betrokken motortype of de betrokken motor-familie overeenkomstig deze richtlijn is verleend, worden ingetrokken.Daarvan wordt kennisgeving gedaan volgens de procedure van artikel12, lid 4.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 9
▼M2
▼B
▼B
Artikel 9
Tijdschema — Motoren met compressieontsteking
1. TOEKENNING VAN TYPEGOEDKEURINGEN
De lidstaten mogen na 30 juni 1998 noch de typegoedkeuring voor een
motortype of motorfamilie, noch de afgifte van het in ►M2bijlage
VII◄bedoelde document weigeren, en mogen geen andere typegoed-
keuringseisen stellen met betrekking tot verontreinigende emissies voorniet voor de weg bestemde mobiele machines waarin een motor is
gemonteerd, indien de motor voldoet aan de voorschriften van deze
richtlijn wat betreft de uitstoot van verontreinigende gassen en deeltjes.
2. TYPEGOEDKEURINGEN FASE I
(MOTORCATEGORIEËN A/B/C)
De lidstaten weigeren de typegoedkeuring voor motortypen of een
motorfamilie en de afgifte van het in ►
M2bijlage VII ◄bedoelde
document, alsook andere typegoedkeuringen voor niet voor de wegbestemde mobiele machines waarin een motor is gemonteerd:
vanaf 30 juni 1998 voor motoren met een vermogen van:
— A: 130 kW ≤P≤560 kW,
—B : 7 5k W ≤P < 130 kW,
—C : 3 7k W ≤P < 75 kW,
indien de motor niet voldoet aan de voorschriften van deze richtlijn en
indien de uitstoot van verontreinigende gassen en deeltjes uit de motor
niet voldoet aan de grenswaarden in de tabel in ►
M2punt 4.1.2.1 van
bijlage I ◄.
3. TYPEGOEDKEURINGEN FASE II
(MOTORCATEGORIEËN D, E, F, G)
De lidstaten weigeren voor een motortype of een motorfamilie de type-
goedkeuring en de afgifte van het in ►M2bijlage VII ◄bedoelde
document, alsook enige andere typegoedkeuring voor niet voor deweg bestemde mobiele machines waarin een motor is gemonteerd:
— D: vanaf 31 december 1999, voor motoren met een vermogen
van 18 kW ≤P < 37 kW,
— E: vanaf 31 december 2000, voor motoren met een vermogen
van 130 kW ≤P≤560 kW,
— F: vanaf 31 december 2001, voor motoren met een vermogen
van 75 kW ≤P < 130 kW,
— G: vanaf 31 december 2002, voor motoren met een vermogen
van 37 kW ≤P < 75 kW,
indien de motor niet voldoet aan de voorschriften van deze richtlijn en
indien de uitstoot van verontreinigende gassen en deeltjes uit de motorniet voldoet aan de grenswaarden in de tabel in ►
M2punt 4.1.2.3 van
bijlage I ◄.
4. REGISTRATIE, IN DE HANDEL BRENGEN EN PRODUCTIE-
DATA VAN DE MOTOREN
Na de hieronder vermelde data, en met uitzondering van machines en
motoren die bestemd zijn voor uitvoer naar derde landen, staan de
lidstaten de registratie, in voorkomend geval, en het in de handel
brengen van ►M2 ◄al dan niet reeds in een machine
ingebouwde motoren alleen toe, indien die motoren voldoen aan devoorschriften van deze richtlijn en zijn goedgekeurd in overeenstem-ming met één van de categorieën, als omschreven in lid 2 en lid 3:1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 10
▼M2
▼B
▼B
Fase I:
— categorie A: 31 december 1998,
— categorie B: 31 december 1998,
— categorie C: 31 maart 1999.
Fase II:
— categorie D: 31 december 2000,
— categorie E: 31 december 2001,
— categorie F: 31 december 2002,
— categorie G: 31 december 2003.
Indien het motoren betreft die vóór de in dit lid bedoelde data zijn
geproduceerd, kunnen de lidstaten voor elke categorie de toepassingvan dit voorschrift evenwel uitstellen voor een periode van twee jaar.
De toestemming die voor motoren van fase I wordt verleend, loopt af
met ingang van de verplichte tenuitvoerlegging van fase II.
Artikel 9 bis
Tijdschema — Motoren met elektrische ontsteking
1. VERDELING IN KLASSENTen behoeve van deze richtlijn worden motoren met elektrische ontste-
king in de volgende klassen verdeeld.
Hoofdklasse S: kleine motoren met nettovermogen ≤19 kW.
Hoofdklasse S wordt verdeeld in twee categorieën:
H: motoren voor handapparatuur
N: motoren voor niet-handapparatuur
Klasse / categorie Slagvolume (cm3)
Motoren voor handapparatuur
Klasse SH:1 < 20
Klasse SH:2 ≥20
<5 0
Klasse SH:3 ≥50
Motoren voor niet-handapparatuur
Klasse SN:1 < 66
Klasse SN:2 ≥66
< 100
Klasse SN:3 ≥100
< 225
Klasse SN:4 ≥225
2. VERLENING VAN TYPEGOEDKEURINGEN
De lidstaten mogen na 11 augustus 2004 de typegoedkeuring van een
vonkontstekingsmotortype of -motorfamilie en de afgifte van het in
bijlage VII bedoelde document niet weigeren en mogen geen anderetypegoedkeuringseisen stellen met betrekking tot luchtverontreinigendeemissies van niet voor de weg bestemde machines waarin een motor isgemonteerd, indien de motor voldoet aan de voorschriften van dezerichtlijn wat betreft de uitstoot van verontreinigende gassen.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 11
▼M2
▼M2
3. TYPEGOEDKEURINGEN FASE I
De lidstaten weigeren de typegoedkeuring van een motortype of een
motorfamilie en de afgifte van het in bijlage VII bedoelde document,en andere typegoedkeuringen voor niet voor de weg bestemde mobielemachines waarin een motor is gemonteerd vanaf 11 augustus 2004,
indien de motor niet voldoet aan de voorschriften van deze richtlijn
en indien de uitstoot van verontreinigende gassen uit de motor nietvoldoet aan de grenswaarden in de tabel in punt 4.2.2.1 van bijlage I.
4. TYPEGOEDKEURINGEN FASE II
De lidstaten weigeren de typegoedkeuring van een motortype of een
motorfamilie en de afgifte van het in bijlage VII bedoelde document,
en andere typegoedkeuringen voor niet voor de weg bestemde mobiele
machines waarin een motor is gemonteerd:
na 1 augustus 2004 voor motoren van de klassen SN:1 en SN:2
na 1 augustus 2006 voor motoren van de klasse SN:4na 1 augustus 2007 voor motoren van de klassen SH:1, SH:2 en SN:3
na 1 augustus 2008 voor motoren van de klasse SH:3,
indien de motor niet voldoet aan de voorschriften van deze richtlijn en
indien de uitstoot van verontreinigende gassen uit de motor niet voldoet
aan de grenswaarden in de tabel in punt 4.2.2.2 van bijlage I.
5. IN DE HANDEL BRENGEN: PRODUCTIEDATA VAN
MOTOREN
Zes maanden na het verstrijken van de datum die overeenkomstig de
leden 3 en 4 geldt voor iedere motorcategorie, staan de lidstaten hetin de handel brengen van al dan niet reeds in een machine ingebouwde
motoren van de betrokken categorie alleen toe indien die motoren
voldoen aan de voorschriften van deze richtlijn, met uitzondering vanmachines en motoren die bestemd zijn voor uitvoer naar derde landen.
6. ETIKETTERING BIJ VROEGTIJDIG VOLDOEN AAN DE
VEREISTEN VAN FASE II
Voor motortypes of motorfamilies die reeds vóór de in lid 4 van dit
artikel vermelde data voldoen aan de grenswaarden in de tabel in punt
4.2.2.2 van bijlage I, staan de lidstaten toe dat de bewuste apparatuurvan een speciaal etiket wordt voorzien om aan te geven dat het vóórde vastgestelde data aan de voorgeschreven grenswaarden voldoet.
7. UITZONDERINGENDe onderstaande motoren zijn voor een periode van drie jaar vrijgesteld
van de verplichting tot naleving van de data voor de implementatie vande emissievoorschriften van fase II. Voor deze motoren blijven gedu-rende deze drie jaren de emissievoorschriften van fase I van toepassing:
— handkettingzagen: handapparaat voor het zagen van hout met een
zaagketting, ontworpen om met twee handen te worden vastge-houden en met een cilinderinhoud van meer dan 45 cc volgensEN ISO 11681-1;
— bovenhands bediende machines (d.w.z. handboren en kettingzagen
voor snoeiwerkzaamheden): handapparaat voorzien van een
handvat aan de bovenzijde voor het boren van gaten of het zagen
van hout met een zaagketting (volgens ISO 11681-2);
— trimmers met een interne verbrandingsmotor: handapparaat met
een draaiende schijf van metaal of plastic voor het afsnijden vanonkruid, struikgewas, kleine bomen en soortgelijke vegetatie. Hetapparaat moet ontworpen zijn volgens EN ISO 11806 voor multi-
positioneel gebruik, bijvoorbeeld horizontaal of ondersteboven, en
een cilinderinhoud van meer dan 40 cc hebben;
— heggenscharen: handapparaat voor het snoeien van heggen en
struiken door middel van een of meer heen en weer bewegendesnijbladen volgens EN 774;
— slijpschijven met een interne verbrandingsmotor: handapparaat
voor het snijden van harde materialen, zoals steen, asfalt, beton1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 12
▼M2
of staal, door middel van een draaiende metalen schijf en met een
cilinderinhoud van meer dan 50 cc volgens EN 1454; en
— niet-handmachines met horizontale schacht klasse SN:3: uitslui-
tend niet-handmachines van klasse SN:3 met een horizontale
schacht die een vermogen van 2,5 kW of minder hebben en voor-
namelijk worden gebruikt voor specialistische, industriëledoeleinden, inclusief frezen, messenkooien, gazonbeluchters engeneratoren.
8. EVENTUELE VERLENGING VAN DE TERMIJNEN
Indien het motoren betreft die vóór die data zijn geproduceerd, kunnen
de lidstaten voor elke categorie de in de leden 3, 4 en 5 genoemde
termijn evenwel verlengen met een periode van twee jaar.
Artikel 10
Vrijstellingen en alternatieve procedures
1. De voorschriften van artikel 8, leden 1 en 2, artikel 9, lid 4, en
artikel 9 bis, lid 5, zijn niet van toepassing op:
— motoren voor gebruik door het leger,
— overeenkomstig de leden 1 bis en 2 vrijgestelde motoren.
1 bis. Een ruilmotor dient te voldoen aan de grenswaarden waaraan
de vervangen motor moest voldoen toen hij in de handel werdgebracht.
Op een op de motor bevestigd etiket of in de handleiding wordt de
vermelding „RUILMOTOR” aangebracht.
2. Op verzoek van de fabrikant kan iedere lidstaat restantvoorraden
van motoren of voorraden van niet voor de weg bestemde mobielemachines voor wat hun motoren betreft, onder de volgende voor-waarden vrijstellen van de in artikel 9, lid 4, vastgestelde termijn(en)
voor het in de handel brengen:
— de fabrikant dient vóór de inwerkingtreding van de termijn(en) een
aanvraag in bij de keuringsinstanties van de lidstaat die het (de)betrokken motortype(n)/familie(s) heeft goedgekeurd;
— de aanvraag van de fabrikant bevat als omschreven in artikel 6, lid
3, een lijst van de nieuwe motoren die niet binnen de gestelde
termijn(en) in de handel worden gebracht; voor motoren die voor
de eerste maal onder deze richtlijn vallen, dient hij zijn aanvraagin bij de keuringsinstantie van de lidstaat waar de motoren opge-slagen zijn;
— in de aanvraag worden de technische en/of economische beweegre-
denen voor de aanvraag opgegeven;
— de motoren zijn in overeenstemming met een type of familie waar-
voor de typegoedkeuring niet langer geldig is of waarvoor nog geentypegoedkeuring vereist was, maar die met inachtneming van determijn(en) zijn geproduceerd;
— de motoren bevinden zich vóór het verstrijken van de termijn(en)
werkelijk binnen de Gemeenschap;
— het maximumaantal nieuwe motoren van een of meer typen die in
iedere lidstaat in de handel worden gebracht op grond van deze vrij-
stelling, mag niet meer bedragen dan 10 % van de nieuwe motorenvan alle betrokken typen die in het afgelopen jaar in die lidstaat inde handel zijn gebracht;
— indien de aanvraag door de lidstaat wordt aanvaard, deelt deze
binnen één maand de gegevens van, en de redenen voor, de aan de
fabrikant verleende ontheffingen aan de keuringsinstanties van deandere lidstaten mede;
— de lidstaat die ontheffingen krachtens dit artikel verleent, ziet erop
toe dat de fabrikant alle desbetreffende verplichtingen naleeft;1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 13
▼B
▼M2
▼B
▼B
— de keuringsinstantie geeft voor elke betrokken motor een certificaat
van overeenstemming met een speciale vermelding af. In voorko-mend geval mag gebruik worden gemaakt van een geconsolideerd
document dat alle betrokken motoridentificatienummers bevat;
— de lidstaten zenden de Commissie jaarlijks een lijst van de
verleende ontheffingen met opgave van de redenen daarvoor.
Deze mogelijkheid is beperkt tot een periode van twaalf maanden,
ingaande op de datum waarop de termijn(en) voor het in de handelbrengen voor het eerst voor de motoren gold(en).
3. Voor kleine motorfabrikanten wordt de toepassing van de voor-
schriften van artikel 9 bis, leden 4 en 5, drie jaar uitgesteld.
4. Voor kleine motorfamilies worden de voorschriften van artikel 9
bis, leden 4 en 5, vervangen door de overeenkomstige voorschriften
van fase I tot maximaal 25 000 stuks, mits de betrokken motorfamilies
ieder een verschillende cilinderinhoud hebben.
Artikel 11
Maatregelen inzake de overeenstemming van de productie
1. Een lidstaat die een typegoedkeuring verleent, neemt de nodige
maatregelen om, indien nodig in samenwerking met de keuringsinstan-ties van de overige lidstaten, te controleren of met betrekking tot devoorschriften van punt 5 van bijlage I afdoende maatregelen zijngetroffen om ervoor te zorgen dat doeltreffende controle op de over-eenstemming van de productie wordt uitgeoefend alvorens de
typegoedkeuring wordt verleend.
2. Een lidstaat die een typegoedkeuring heeft verleend, neemt de
nodige maatregelen om, indien nodig in samenwerking met dekeuringsinstanties van de overige lidstaten, te controleren of de in lid1 bedoelde maatregelen met betrekking tot de voorschriften van punt
5 van bijlage I, nog steeds afdoende zijn en of elke geproduceerde
motor die krachtens deze richtlijn van een EG-goedkeuringsnummer isvoorzien nog steeds in overeenstemming is met de beschrijving die inhet goedkeuringsformulier en de bijlagen is gegeven voor het goedge-keurde motortype of de goedgekeurde motorfamilie.
Artikel 12
Gebrek aan overeenstemming met het goedgekeurde type of de
goedgekeurde familie
1. Er is gebrek aan overeenstemming met het goedgekeurde type of
de goedgekeurde familie, indien er afwijkingen worden geconstateerdvan de gegevens op het goedkeuringsformulier en/of in het informatie-pakket en indien deze afwijkingen niet door de lidstaat die de
typegoedkeuring heeft verleend zijn toegestaan op grond van artikel 5,
lid 3.
2. Indien de lidstaat die de typegoedkeuring heeft verleend consta-
teert dat motoren die van een certificaat van overeenstemming of eengoedkeuringsmerk zijn voorzien niet in overeenstemming zijn met hetdoor hem goedgekeurde type of de door hem goedgekeurde familie,
neemt hij de nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat de in
productie zijnde motoren opnieuw in overeenstemming wordengebracht met het goedgekeurde type of de goedgekeurde familie. Dekeuringsinstantie van deze lidstaat stelt de keuringsinstanties van deoverige lidstaten in kennis van de genoemde maatregelen die, zo nodig,
kunnen gaan tot intrekking van de typegoedkeuring.
3. Indien een lidstaat aantoont dat motoren die van een EG-goedkeu-
ringsnummer zijn voorzien niet in overeenstemming zijn met hetgoedgekeurde type of met de goedgekeurde familie, kan hij de lidstaatdie de typegoedkeuring heeft verleend verzoeken te controleren of dein productie zijnde motoren in overeenstemming zijn met het goedge-1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 14
▼M2
▼B
▼B
keurde type of de goedgekeurde familie. Deze controle moet binnen
zes maanden na de datum van het verzoek worden uitgevoerd.
4. De keuringsinstanties van de lidstaten stellen elkaar binnen één
maand in kennis van de intrekking van een typegoedkeuring en van
de redenen daarvoor.
5. Indien de lidstaat die de typegoedkeuring heeft verleend het hem
ter kennis gebrachte gebrek aan overeenstemming betwist, trachten debetrokken lidstaten het geschil op te lossen. De Commissie wordt op dehoogte gehouden en pleegt voorzover nodig het dienstige overlegteneinde tot een oplossing te komen.
Artikel 13
Voorschriften ter bescherming van werknemers
Deze richtlijn doet geen afbreuk aan het recht van de lidstaten om, met
inachtneming van het Verdrag, voorschriften vast te stellen die zij
noodzakelijk achten om ervoor te zorgen dat werknemers beschermdzijn bij het gebruik van de in deze richtlijn bedoelde machines op voor-waarde dat zulks niet van invloed is op het in de handel brengen vande betrokken motoren.
Artikel 14
Aanpassing aan de technische vooruitgang
Met uitzondering van de bepalingen van bijlage I, punten 1, 2.1 tot en
met 2.8 en 4, worden alle wijzigingen die nodig zijn om de bijlagen
van deze richtlijn aan de technische vooruitgang aan te passen volgens
de procedure van artikel 15, lid 2, door de Commissie vastgesteld.
Artikel 14 bis
Afwijkingen
De Commissie stelt een onderzoek in naar eventuele technische
problemen die de voorschriften van fase II kunnen opleveren voorbepaalde motortoepassingen, in het bijzonder mobiele machines waarinmotoren van de klassen SH:2 en SH:3 gemonteerd zijn. Indien uit datonderzoek van de Commissie blijkt dat de motoren van bepaalde
mobiele machines, in het bijzonder motoren voor professionele multi-
positionele apparatuur, om technische redenen niet aan die termijnenkunnen voldoen, dient zij uiterlijk 31 december 2003 volgens de proce-dure van artikel 15, lid 2, een verslag in, vergezeld van passendevoorstellen voor verlenging van de in artikel 9 bis, lid 7, bedoelde
termijnen en/of verdere afwijkingen van ten hoogste vijf jaar voor
dergelijke machines, behalve in uitzonderlijke omstandigheden.
Artikel 15
Comité
1. De Commissie wordt bijgestaan door het comité van artikel 13
van Richtlijn 70/156/EEG (hierna „comité” genoemd).
2. In de gevallen waarin naar dit lid wordt verwezen, zijn de arti-
kelen 5 en 7 van Besluit 1999/468/EG (
1) van toepassing, met
inachtneming van artikel 8 van dat besluit.
De in artikel 5, lid 6, van Besluit 1999/468/EG bedoelde termijn
bedraagt drie maanden.
3. Het comité stelt zijn reglement van orde vast.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 15
(1) PB L 184 van 17.7.1999, blz. 23.▼M2
▼B
Artikel 16
Keuringsinstanties en technische diensten
De lidstaten stellen de Commissie en de overige lidstaten in kennis van
de namen en de adressen van de keuringsinstanties en technische dien-
sten die voor het verwezenlijken van de doeleinden van deze richtlijn
verantwoordelijk zijn. De aangemelde diensten moeten voldoen aan devoorschriften van artikel 14 van Richtlijn 92/53/EEG.
Artikel 17
Omzetting in nationaal recht
1. De lidstaten doen de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke
bepalingen in werking treden om uiterlijk op 30 juni 1998 aan dezerichtlijn te voldoen. Zij stellen de Commissie daarvan onverwijld inkennis.
Wanneer de lidstaten deze bepalingen aannemen, wordt in die bepa-
lingen naar de onderhavige richtlijn verwezen of wordt hiernaar
verwezen bij de officiële bekendmaking van die bepalingen. De regelsvoor deze verwijzing worden vastgesteld door de lidstaten.
2. De lidstaten delen de Commissie de tekst van de bepalingen van
intern recht mede die zij op het onder deze richtlijn vallende gebiedvaststellen.
Artikel 18
Inwerkingtreding
Deze richtlijn treedt in werking op de twintigste dag volgende op die
van haar bekendmaking in het Publikatieblad van de Europese
Gemeenschappen .
Artikel 19
Verdere verlaging van emissiegrenswaarden
Het Europees Parlement en de Raad nemen voor eind 2000 een besluit
over een voor eind 1999 door de Commissie in te dienen voorstel tot
verdere verlaging van de emissiegrenswaarden, en houden daarbij reke-ning met de algemene beschikbaarheid van technieken voor debeheersing van luchtverontreinigende emissies van motoren metcompressieontsteking en de stand van de luchtkwaliteit.
Artikel 20
Bestemming
Deze richtlijn is gericht tot de lidstaten.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 16
▼M2
Lijst van bijlagen
BIJLAGE I Toepassingsgebied, definities en afkortingen, aanvraag van
EG-typegoedkeuring, specificaties en tests en overeen-
stemming van de productie
BIJLAGE II Inlichtingenformulieren
Aanhangsel 1 Essentiële eigenschappen van de (ouder)motorAanhangsel 2 Essentiële eigenschappen van de motorfamilie
Aanhangsel 3 Essentiële eigenschappen van een motortype binnen de
familie
BIJLAGE III Testprocedure voor motoren met compressieontsteking
Aanhangsel 1 Meting en bemonsteringAanhangsel 2 Kalibratie van de analyseapparatuur
Aanhangsel 3 Gegevensevaluatie en berekeningen
BIJLAGE IV Testprocedure - Motoren met elektrische ontstekingAanhangsel 1 Meting en bemonstering
Aanhangsel 2 Kalibratie van de analyseapparatuur
Aanhangsel 3 Gegevensevaluatie en berekeningenAanhangsel 4 Verslechteringsfactoren
BIJLAGE V Technische eigenschappen van de voorgeschreven referen-
tiebrandstof voor de goedkeuringstest en de controle op de
overeenstemming van de productie
Referentiebrandstof voor motoren met compressieontste-
king voor gebruik in niet voor de weg bestemde mobiele
machines
BIJLAGE VI Analyse en bemonsteringssysteem
BIJLAGE VII Goedkeuringsformulier
Aanhangsel 1 Testresultaten voor motoren met compressieontstekingAanhangsel 2 Testresultaten voor motoren met elektrische ontsteking
Aanhangsel 3 Apparatuur en hulpvoorzieningen die met het oog op de
test ter bepaling van het motorvermogen moeten worden
geïnstalleerd
BIJLAGE VIII Nummeringssysteem voor het goedkeuringsformulierBIJLAGE IX Lijst van afgegeven goedkeuringen voor een type motor /
motorfamilie
BIJLAGE X Lijst van geproduceerde motoren
BIJLAGE XI Inlichtingenformulier van motoren waarvoor een type-
goedkeuring is verleend
BIJLAGE XII Erkenning van alternatieve typegoedkeuringen1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 17
▼B
BIJLAGE I
TOEPASSINGSGEBIED, DEFINITIES, SYMBOLEN EN AFKOR-
TINGEN, MERKTEKENS OP DE MOTOR, VOORSCHRIFTEN EN
BEPROEVING, SPECIFICATIES VOOR DE BEOORDELING VAN DE
OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE, PARAMETERS VOOR
DE DEFINITIE VAN DE MOTORFAMILIE, KEUZE VAN DE OUDER-
MOTOR
1. TOEPASSINGSGEBIED
►M2Deze richtlijn is van toepassing op alle motoren voor inbouw in
niet voor de weg bestemde mobiele machines en op secundaire motoren
die worden gemonteerd in voertuigen, bestemd voor personen- of
goederenvervoer over de weg. ◄Deze richtlijn is niet van toepassing
op motoren voor het aandrijven van:
— voertuigen als omschreven in Richtlijn 70/156/EEG van de Raad (1)
en in Richtlijn 92/61/EEG van de Raad (2);
— landbouwtrekkers als omschreven in Richtlijn 74/150/EEG van de
Raad (3).
Daarnaast moeten de motoren, teneinde onder deze richtlijn te vallen,
worden ingebouwd in machines die voldoen aan de onderstaande speci-
fieke eisen:
►M2A. bestemd en geschikt om zich over de grond (al dan niet over
de weg) te verplaatsen of te worden verplaatst en voorzien van
ofwel
i) een motor met een compressieontsteking met een nettover-
mogen overeenkomstig punt 2.4 van meer dan 18 kW maar
niet meer dan 560 kW (4) die werkt met een veranderlijk in
plaats van een constant toerental.
Machines waarvan de motoren ◄onder deze definitie vallen,
omvatten het volgende maar zijn daar niet toe beperkt;
— industriële boorinstallaties, compressoren enz.,
— bouwmachines, waaronder laadschoppen, bulldozers,
rupstrekkers, laadtractors op rupsbanden, laadschoppen van
het vrachtwagentype, terreinvrachtauto's, hydraulische
grondverzetmachines enz.,
— landbouwmachines, hakfrezen,
— bosbouwmachines,— zelfaandrijvende landbouwvoertuigen (met uitzondering van
de hierboven omschreven trekkers),
— materiaaltransportapparatuur,— vorkheftrucks,
— wegenonderhoudsmachines (zelfrijdende wegschaven,
walsen, asfalteermachines),
— sneeuwploegen,
— luchthavenvoertuigen,—hefwerkplatforms,
►
M2—mobielekranen.
of
ii)eenmotormetcompressieontstekingmeteennettovermogen
overeenkomstig punt 2.4 van meer dan 18 kW maar niet meer
dan 560 kW die werkt met een constant toerental. De grens-
waarden gelden pas vanaf 31 december 2006.
Tot de machines waarvan de motoren onder deze definitie
vallen behoren (echter niet uitsluitend):
— gascompressoren,1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 18
(1) PB L 42 van 23.2.1970, blz. 1. Richtlijn laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 93/81/EEG
(PB L 264 van 23.10.1993, blz. 49).
(2) PB L 225 van 10.8.1992, blz. 72.
(3) PB L 84 van 28.3.1974, blz. 10. Richtlijn laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 88/297/EEG
(PB L 126 van 20.5.1988, blz. 52).
(4) Een goedkeuring die overeenkomstig reglement nr. 49 van de Economische Commissie
voor Europa, amendementenserie 02, corrigenda 1/2, wordt verleend, wordt geacht
gelijkwaardig te zijn aan een goedkeuring die is verleend overeenkomstig Richtlijn
88/77/EEG (zie Richtlijn 92/53/EEG, bijlage IV, afdeling II).
▼B
— generatoraggregaten met onderbroken belasting, met inbe-
grip van koeleenheden en lastoestellen,
— waterpompen,— gazonverzorgingsmachines, verspaningsmachines, sneeuw-
opruimapparatuur, veegmachines;
of
iii) een benzinemotor met elektrische ontsteking en met een netto-
vermogen overeenkomstig punt 2.4 van ten hoogste 19 kW.
Tot de machines waarvan de motoren onder deze definitie
vallen behoren (echter niet uitsluitend):
— grasmaaimachines,
— kettingzagen,— generatoren,
— waterpompen,
— bosmaaiers.
De richtlijn is niet van toepassing op:
B. schepen;
C. treinlocomotieven;
D. vliegtuigen;
E. recreatievoertuigen, bijvoorbeeld
— sneeuwscooters;
— niet voor de weg bestemde motorfietsen;— terreinvoertuigen. ◄
2. DEFINITIES, SYMBOLEN EN AFKORTINGEN
In deze richtlijn wordt verstaan onder
2.1.motor met compressieontsteking: een motor die werkt volgens het
compressieonstekingsbeginsel (b.v. een dieselmotor);
2.2.verontreinigende gassen: koolmonoxide, koolwaterstoffen (met een
verhouding van C
1:H1,85) en stikstofoxiden, de laatste uitgedrukt in stik-
stofdioxide-(NO2)equivalent;
2.3.verontreinigende deeltjes: alle stoffen die met een bepaald filtermedium
worden verzameld nadat de uitlaatgassen van de motor met compressie-
ontsteking zodanig zijn verdund met schone gefilterde lucht dat de
temperatuur maximaal 325 K (52 ºC) bedraagt;
2.4.nettovermogen: het vermogen in „EEG kW” dat op de proefbank aan de
krukas of het equivalent daarvan wordt gemeten overeenkomstig de
EEG-methode voor de meting van het vermogen van inwendige-
verbrandingsmotoren voor wegvoertuigen, als vermeld in Richtlijn 80/
1269/EEG van de Raad (1), met dien verstande dat het vermogen van
de motorkoelingsventilator buiten beschouwing wordt gelaten (2)e nd e
testomstandigheden als aangegeven in deze richtlijn worden gerespec-
teerd en de daarin vermelde referentiebrandstof wordt gebruikt;
2.5.nominaal toerental: het maximale door de regelaar toegestane toerental
bij vollast, zoals opgegeven door de fabrikant;
2.6.procentuele belasting: de fractie van het maximaal beschikbare koppel
bij een bepaald motortoerental;
2.7.toerental bij het maximumkoppel: het motortoerental waarbij het maxi-
mumkoppel door de motor wordt afgegeven, als opgegeven door de
fabrikant;
2.8.intermediair toerental: het motortoerental dat aan één van de volgende
eisen voldoet:
— bij motoren die zijn ontworpen om te draaien bij vollast binnen een
bepaald toerenbereik is het intermediair toerental het aangegeven1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 19
(1) PB L 375 van 31.12.1980, blz. 46. Richtlijn laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 89/491/
EEG (PB L 238 van 15.8.1989, blz. 43).
(2) Dit houdt in dat, in tegenstelling tot de voorschriften van punt 5.1.1.1 van bijlage I van
Richtlijn 80/1269/EEG, de motorkoelingsventilator tijdens de test voor het meten van
het nettovermogen van de motor niet gemonteerd moet zijn; als de fabrikant daaren-tegen de test uitvoert terwijl de ventilator wel gemonteerd is, moet het door deventilator gebruikte vermogen worden opgeteld bij het aldus gemeten vermogen►
M2behalve voor koelventilatoren van luchtgekoelde motoren die rechtstreeks op
het carter zijn aangebracht (zie aanhangsel 3 van bijlage VII) ◄.
▼B
toerental bij het maximumkoppel indien dat wordt afgegeven bij
60 % tot 65 % van het nominale toerental;
— indien het aangegeven toerental bij het maximumkoppel minder dan
60 % van het nominale toerental bedraagt, is het intermediaire
toerental 60 % van het nominale toerental.
— indien het aangegeven toerental bij het maximumkoppel groter dan
75 % van het nominale toerental is, is het intermediaire toerental
75 % van het nominale toerental.
— bij op cyclus G1 te testen motoren is het intermediaire toerental
85 % van het maximale nominale toerental (zie punt 3.5.1.2 van
bijlage IV).
2.9.instelbare parameter : inrichting, systeem of ontwerp-element die/dat
fysiek instelbaar is en tijdens de emissieproeven of bij normale werking
de uitstoot of de prestaties van de motor kan beïnvloeden;
2.10.nabehandeling : geleiding van uitlaatgassen door een inrichting of
systeem die/dat als doel heeft de gassen chemisch of fysisch te veran-
deren voordat zij in de atmosfeer terechtkomen;
2.11.motor met elektrische ontsteking : motor die werkt volgens het principe
van elektrische ontsteking;
2.12.hulpvoorziening ten behoeve van emissieregeling : inrichting die para-
meters van de werking van de motor detecteert met als doel de
werking van enigerlei onderdeel van het emissieregelsysteem bij te
stellen;
2.13.emissieregelsysteem : inrichting, systeem of ontwerp-element die/dat de
uitstoot regelt of doet afnemen;
2.14.brandstofsysteem : alle onderdelen die betrokken zijn bij de dosering en
menging van de brandstof;
2.15.secundaire motor : in of op een motorvoertuig gemonteerde motor die
niet het aandrijfvermogen van het voertuig levert;
2.16.duur van een toestand : de tijd tussen het verlaten van het toerental en/
of het koppel van de vorige toestand of de conditioneringsfase en het
begin van de volgende toestand. Hij omvat de tijd gedurende welke
het toerental en/of het koppel worden gewijzigd, en de stabilisatie aan
het begin van elke toestand.
►M22.17.◄Symbolen en afkortingen
►M22.17.1.◄Symbolen voor de testparameters
Symbool Eenheid Term
Apm2Oppervlakte van de dwarsdoorsnede van de
isokinetische bemonsteringssonde.
ATm2Oppervlakte van de dwarsdoorsnede van de
uitlaatpijp.
gem. Gewogen gemiddelde waarde van de:
m3/h — volumestroom;
kg/h — massastroom.
C1 — Koolstof 1 koolwaterstofequivalent.
conc ppm
vol %Concentratie (met een achtervoegsel van de
componentaanduiding).
conccppm
vol %Voor de achtergrond gecorrigeerde concen-
tratie.
concdppm
vol %Concentratie van de verdunningslucht.
DF — Verdunningsfactor.
fa— Atmosferische factor voor een laboratorium.
FFH— Voor de brandstof specifieke factor die
gebruikt wordt voor de berekening van de
natte concentratie aan de hand van de water-
stof/koolstofverhouding van de droge
concentraties.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 20
▼M2
▼B
▼B
GAIRWkg/h Luchtmassastroom bij de inlaat op natte
basis.
GAIRDkg/h Luchtmassastroom bij de inlaat op droge
basis.
GDILWkg/h Verdunningsluchtmassastroom op natte
basis.
GEDFWkg/h Equivalente verdunde uitlaatgasmassastroom
op droge basis.
GEXHWkg/h Uitlaatgasmassastroom op natte basis.
GFUELkg/h Brandstofmassastroom.
GTOTWkg/h Verdunde uitlaatsgasmassastroom op natte
basis.
HREFg/kg Referentiewaarde van de absolute vochtig-
heid 10,71 g/kg voor de berekening van
NOxen de vochtigheidscorrectiefactor voor
de deeltjes.
Hag/kg Absolute vochtigheid van de inlaatlucht.
Hdg/kg Absolute vochtigheid van de verdunnings-
lucht.
i — Index die een afzonderlijke toestand
aangeeft.
KH— Vochtigheidscorrectiefactor voor NOx.
Kp— Vochtigheidscorrectiefactor voor deeltjes.
Kw,a— Droog/natcorrectiefactor voor de inlaatlucht.
Kw,d— Droog/natcorrectiefactor voor de verdun-
ningslucht.
Kw,e— Droog/natcorrectiefactor voor het verdunde
uitlaatgas.
Kw,r— Droog/natcorrectiefactor voor ruw
uitlaatgas.
L % Percentage van het koppel ten opzichte van
het maximumkoppel bij het toerental tijdens
de proef.
mass g/h Index die de emissiemassastroom aangeeft.
MDILkg Massa van het monster verdunningslucht dat
door het deeltjesbemonsteringsfilter wordt
gevoerd.
MSAMkg Massa van het verdunde uitlaatgasmonster
dat door het deeltjesbemonsteringsfilter
wordt gevoerd.
Mdmg Massa van het deeltjesmonster in de verdun-
ningslucht.
Mfmg Massa van het verzamelde deeltjesmonster.
PakPa Verzadigde dampdruk van de motorinlaat-
lucht (ISO 3046: Psy= PSY testomgeving).
PBkPa Totale luchtdruk (ISO 3046:
Px= PX totale omgevingsdruk;
Py= PY totale proefomgevingsdruk).
PdkPa Verzadigde dampdruk van de verdunnings-
lucht.
PskPa Droge luchtdruk.
P kW Niet naar de rem gecorrigeerd vermogen.
PAEkW Aangegeven totale vermogen dat wordt
opgenomen door speciaal voor de test
aangebrachte inrichtingen die niet volgens
punt 2.4 zijn voorgeschreven.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 21
▼B
PMkW Maximaal gemeten vermogen bij het proef-
toerental onder proefomstandigheden (zie
bijlage VI, aanhangsel 1).
PmkW In de verschillende testtoestanden gemeten
vermogen.
q — Verdunningsverhouding.r — Verhouding tussen de dwarsdoorsnede van
de isokinetische sonde en de uitlaatpijp.
R
a% Relatieve vochtigheid van de inlaatlucht.
Rd% Relatieve vochtigheid van de verdunnings-
lucht.
Rf— FID-responsiefactor.
S kW Dynamometerinstelling.
TaK Absolute temperatuur van de inlaatlucht.
TDK Absolute dauwpunttemperatuur.
TrefK Referentietemperatuur (van de verbrandings-
lucht: 298 K).
VAIRDm3/h Inlaatluchtvolumestroom op droge basis.
VAIRWm3/h Inlaatluchtvolumestroom op natte basis.
VDILm3Volume van het verdunningsluchtmonster
dat door het deeltjesmonsterfilter wordt
geleid.
VDILWm3/h Verdunningsluchtvolumestroom op natte
basis.
VEDFWm3/h Equivalente verdunde uitlaatgasstroom op
natte basis.
VEXHDm3/h Uitlaatgasstroom op droge basis.
VEXHWm3/h Uitlaatgasstroom op natte basis.
VSAMm3Volume van het monster door het deeltjes-
bemonsteringsfilter.
VTOTWm3/h Verdunde uitlaatgasvolumestroom op natte
basis.
WF — Wegingsfactor.
WFE— Effectieve wegingsfactor.
►M22.17.2.◄Symbolen voor de chemische bestanddelen
CO Koolmonoxide.
CO2Kooldioxide.
CH Koolwaterstoffen.
NOxStikstofoxiden.
NO Stikstofmonoxide.NO
2Stikstofdioxide.
O2Zuurstof.
C2H6Ethaan.
PT Deeltje.
DOP Di-octylftalaat.
CH4Methaan.
C3H8Propaan.
H2O Water.
PTFE Polytetrafluorethyleen.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 22
▼B
►M22.17.3.◄Afkortingen
FID Vlamionisatiedetector.
HFID Verwarmde-vlamionisatiedetector.NDIR Niet-dispersieve infraroodanalysator.
CLD Chemoluminescentiedetector.
HCLD Verwarmde-chemoluminescentiedetector.PDP Plunjerpomp.
CFV Kritische-stroomventuri.
3. MERKTEKENS OP DE MOTOR
3.1. In overeenstemming met deze richtlijn goedgekeurde motoren met
compressieontsteking moeten voorzien zijn van:
3.1.1. het handelsmerk of de handelsnaam van de fabrikant van de motor;
3.1.2. de typeaanduiding van de motor, de motorfamilie (indien van toepas-
sing) en een uniek motornummer;
3.1.3. het in ►
M2bijlage VIII ◄omschreven EG-goedkeuringsnummer.
3.2. In overeenstemming met deze richtlijn goedgekeurde motoren met elek-
trische ontsteking moeten voorzien zijn van:
3.2.1. het handelsmerk of de handelsnaam van de fabrikant van de motor;
3.2.2. het in bijlage VIII omschreven EG-typegoedkeuringsnummer.
►M23.3.◄Deze merktekens moeten voldoende duurzaam voor de nuttige
levensduur van de motor en duidelijk leesbaar en onuitwisbaar zijn.
Indien etiketten of plaatjes worden gebruikt, moeten deze zodanig
worden bevestigd dat ook de bevestigingsmiddelen voldoende duurzaam
zijn voor de levensduur van de motor en de etiketten/plaatjes niet
kunnen worden verwijderd zonder deze te vernietigen of te bescha-
digen.
►M23.4.◄De merktekens moeten worden aangebracht op een motoronder-
deel dat noodzakelijk is voor het normale bedrijf van de motor en
normaliter niet behoeft te worden vervangen gedurende de levensduur
van de motor.
►M23.4.1.◄De merktekens moeten zich op een zodanige plaats bevinden
dat ze gemakkelijk leesbaar zijn voor de gemiddelde persoon nadat de
motor volledig is uitgerust met alle hulpvoorzieningen die nodig zijn
voor het bedrijf van de machine.
►M23.4.2.◄Iedere motor moet voorzien zijn van een afneembaar plaatje
van duurzaam materiaal met alle onder punt 3.1 genoemde gegevens,
dat indien nodig zo aangebracht wordt dat de onder punt 3.1 bedoelde
merktekens gemakkelijk leesbaar zijn voor de gemiddelde persoon en
gemakkelijk bereikbaar als de motor in een machine is gemonteerd.
►M23.5.◄Het motornummer moet zodanig zijn samengesteld dat de
productievolgorde ondubbelzinnig kan worden vastgesteld.
►M23.6.◄Alvorens de motor de productielijn verlaat, moeten alle merkte-
kens zijn aangebracht.
►M23.7.◄De precieze plaats van de merktekens op de motor moet in deel
1 van►M2bijlage VII ◄worden aangegeven.
4. SPECIFICATIES EN PROEVEN
4.1.Motoren met compressieontsteking
►M24.1.1.◄Algemeen
De onderdelen die van invloed kunnen zijn op de emissie van verontrei-
nigende gassen of deeltjes moeten zodanig ontworpen, gebouwd en
gemonteerd zijn dat de motor bij normaal gebruik ondanks trillingen1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 23
▼M2
▼B
▼M2
▼B
▼M2
▼B
▼B
waaraan hij kan worden blootgesteld, voldoet aan de bepalingen van
deze richtlijn.
De door de fabrikant genomen technische maatregelen moeten zodanig
zijn dat de uitstoot gedurende de normale levensduur van de machine
en onder normale gebruiksomstandigheden overeenkomstig deze richt-
lijn wordt beperkt. Aan deze bepalingen wordt geacht te zijn voldaan
wanneer aan de bepalingen van respectievelijk de punten
►M24.1.2.1◄,►M24.1.2.3◄en 5.3.2.1 wordt voldaan.
Indien een katalysator en/of een deeltjesvanger wordt toegepast, moet
de fabrikant aan de hand van een duurzaamheidstest, die hij zelf
vakkundig mag uitvoeren, en de bijbehorende verslagen aantonen dat
van deze nabehandelingsinrichtingen kan worden verwacht dat ze gedu-
rende de levensduur van de motor naar behoren functioneren. De
verslagen moeten worden opgesteld overeenkomstig de voorschriften
van punt 5.2 en met name punt 5.2.3. Er moet een garantie van gelijke
strekking aan de cliënt worden afgegeven. Systematische vervanging
van de inrichting na een bepaalde gebruiksduur van de motor is toege-
staan. Afstelling, reparatie, demontage, reiniging of vervanging van met
de nabehandelingsinrichting verband houdende motoronderdelen of
systemen welke op gezette tijden plaatsvindt om storingen van de motor
te voorkomen, mag alleenworden verricht wanneer dit technisch nood-
zakelijk is om ervoor te zorgen dat het emissiebeheersysteem goed
functioneert. Derhalve moet een onderhoudsschema in het gebruikers-
handboek worden opgenomen, dat onder de bovengenoemde
garantiebepalingen valt en wordt goedgekeurd alvorens goedkeuring
wordt verleend. Het betrokken gedeelte van het handboek over het
onderhoud en de vervanging van de nabehandelingsinrichting(en) en
over de garantievoorwaarden moet worden opgenomen in het in bijlage
II aangegeven inlichtingenformulier.
►M24.1.2.◄Specificaties voor de emissie van verontreinigende stoffen
De gasvormige bestanddelen en deeltjes die door de voor de keuring ter
beschikking gestelde motor worden uitgestoten, moeten worden
gemeten volgens de in ►M2bijlage VI ◄beschreven methoden.
Andere systemen of analysators kunnen aanvaardbaar zijn, indien zij
resultaten opleveren die gelijkwaardig zijn aan die van het volgende
referentiesysteem:
— voor gasvormige emissies gemeten in het ruwe uitlaatgas, het
systeem dat is afgebeeld in figuur 2 van ►M2bijlage VI ◄;
— voor gasvormige emissies gemeten in de verdunde uitlaatgassen van
een volledige-stroomverdunningssysteem, het systeem dat is afge-
beeld in figuur 3 van ►M2bijlage VI ◄;
— voor deeltjesemissies het volledige-stroomverdunningssysteem dat is
uitgerust met een afzonderlijk filter voor elke toestand of met één
filter, dat is afgebeeld in figuur 13 van ►M2bijlage VI ◄.
De gelijkwaardigheid van het systeem moet worden vastgesteld aan de
hand van een cyclus van zeven tests (of meer) waarbij de correlatie
tussen het te onderzoeken systeem en een of meer van de bovenge-
noemde referentiesystemen wordt vastgesteld.
Het equivalentiecriterium is gedefinieerd als de overeenkomst met de
gemiddelden van de gewogen emissiewaarden tijdens de cyclus met
een tolerantie van 5 %. Hierbij dient de in bijlage III, punt 3.6.1,
vermelde cyclus te worden gevolgd.
Voor de invoering van een nieuw systeem in de richtlijn moet de gelijk-
waardigheid worden bepaald aan de hand van berekening van de
herhaalbaarheid en reproduceerbaarheid zoals omschreven in ISO 5725.
►M24.1.2.1.◄De emissies van koolmonoxide, koolwaterstoffen, stikstof-
oxiden en deeltjes mogen in fase I de in de onderstaande tabel
vermelde waarden niet overschrijden:
Nettovermogen
(P)
(kW)Koolmonoxide
(CO)
(g/kWh)Koolwaterstoffen
(CH)
(g/kWh)Stikstofoxiden
(NOx)
(g/kWh)Deeltjes
(PT)
(g/kWh)
130≤P≤560 5,0 1,3 9,2 0,54
75≤P < 130 5,0 1,3 9,2 0,70
37≤P < 75 6,5 1,3 9,2 0,851997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 24
▼B
►M24.1.2.2.◄De in punt ►M24.1.2.1◄vermelde emissiegrenswaarden
zijn grenswaarden voor gassen uit de motor en aan deze waarden moet
worden voldaan vóór een uitlaatgasnabehandelingsinrichting.
►M24.1.2.3.◄De voor fase II vastgestelde emissies van koolmonoxide,
koolwaterstoffen, stikstofoxiden en deeltjes mogen niet meer bedragen
dan de in de onderstaande tabel vermelde waarden:
Nettovermogen
(P)
(kW)Koolmonoxide
(CO)
(g/kWh)Koolwaterstoffen
(CH)
(g/kWh)Stikstofoxiden
(NOx)
(g/kWh)Deeltjes
(PT)
(g/kWh)
130≤P≤560 3,5 1,0 6,0 0,2
75≤P < 130 5,0 1,0 6,0 0,3
37≤P < 75 5,0 1,3 7,0 0,4
18≤P < 37 5,5 1,5 8,0 0,8
►M24.1.2.4.◄Wanneer een motorfamilie meer dan één vermogensbereik
heeft, zoals gedefinieerd in punt 6 in samenhang met bijlage II,
aanhangsel 2, moeten de emissiewaarden van de oudermotor (typegoed-
keuring) en van alle motortypen binnen dezelfde familie (COP) aan de
strengste voorschriften voor het hoogste vermogensbereik voldoen. Het
staat de aanvrager vrij de definitie van motorfamilies te beperken tot
één enkel vermogensbereik en dienovereenkomstig certifiëring aan te
vragen.
4.2.Motoren met elektrische ontsteking
4.2.1.Algemeen
De onderdelen die van invloed kunnen zijn op de emissie van verontrei-
nigende gassen moeten zodanig ontworpen, gebouwd en gemonteerd
zijn dat de motor bij normaal gebruik voldoet aan de bepalingen van
deze richtlijn, ondanks de trillingen waaraan hij kan zijn blootgesteld.
De door de fabrikant genomen technische maatregelen moeten zodanig
zijn dat de bedoelde emissie gedurende de normale levensduur van de
motor en onder normale gebruiksomstandigheden overeenkomstig deze
richtlijn effectief wordt beperkt in overeenstemming met bijlage IV,
aanhangsel 4.
4.2.2.Specificaties betreffende de uitstoot van verontreinigende stoffen
De gasvormige bestanddelen die door de voor de keuring ter beschik-
king gestelde motor (met de eventuele nabehandelingsinrichting)
worden uitgestoten, moeten worden gemeten volgens de in bijlage VI
beschreven methoden.
Andere systemen of analyseapparaten zijn aanvaardbaar, indien zij
resultaten opleveren die gelijkwaardig zijn aan die van de volgende
referentiesystemen:
— voor gasvormige emissies, gemeten in het ruwe uitlaatgas, het
systeem dat is afgebeeld in figuur 2 van bijlage VI;
— voor gasvormige emissies, gemeten in de verdunde uitlaatgassen
van een volledige-stroomverdunningssysteem, het systeem dat is
afgebeeld in figuur 3 van bijlage VI.
4.2.2.1. De emissies van koolmonoxide, koolwaterstoffen en stikstofoxiden
alsook de som van koolwaterstoffen en stikstofoxiden mogen in fase I
de in de onderstaande tabel vermelde waarden niet overschrijden:
Fase I
KlasseKoolmonoxide
(CO) (g/kWh)Koolwaterstoffen
(HC) (g/kWh)Stikstofoxiden
(NOx) (g/kWh)Som van koolwa-
terstoffen en
stikstofoxiden (g/
kWh)
HC + NOx
SH:1 805 295 5,36
SH:2 805 241 5,361997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 25
▼M2
▼M2
KlasseKoolmonoxide
(CO) (g/kWh)Koolwaterstoffen
(HC) (g/kWh)Stikstofoxiden
(NOx) (g/kWh)Som van koolwa-
terstoffen en
stikstofoxiden (g/
kWh)
HC + NOx
SH:3 603 161 5,36
SN:1 519 50
SN:2 519 40
SN:3 519 16,1SN:4 519 13,4
4.2.2.2. De emissies van koolmonoxide en de som van de emissies van koolwa-
terstoffen en stikstofoxiden mogen in fase II de in de onderstaande tabel
vermelde waarden niet overschrijden:
Fase II (*)
KlasseKoolmonoxide (CO) (g/
kWh)Som van koolwaterstoffen en stik-
stofoxiden (g/kWh)
HC + NOx
SH:1 805 50
SH:2 805 50SH:3 603 72SN:1 610 50,0
SN:2 610 40,0
SN:3 610 16,1SN:4 610 12,1
(*) Zie bijlage IV, aanhangsel 4: verslechteringsfactoren gebruikt.
De NOx-uitstoot mag voor geen enkele motorklasse 10 g/kWh over-
schrijden.
4.2.2.3. Onverminderd de definitie van „handapparatuur” in artikel 2 van deze
richtlijn behoeven tweetaktmotoren voor het aandrijven van sneeuwbla-
zers slechts te voldoen aan de normen voor SH:1, SH:2 of SH:3.
4.3.Montage in de mobiele machine
De montage van de motor in de mobiele machine moet voldoen aan de
beperkingen die vermeld staan in de typegoedkeuring. Daarnaast moet
altijd worden voldaan aan de volgende karakteristieken voor wat betreft
de goedkeuring van de motor:
4.3.1. De inlaatonderdruk mag niet hoger zijn dan de voor die goedgekeurde
motor in bijlage II, aanhangsel 1 of aanhangsel 3, aangegeven waarde.
4.3.2. De uitlaattegendruk mag niet meer bedragen dan de in bijlage II,
aanhangsel 1 of aanhangsel 3, voor de goedgekeurde motor aangegeven
waarde.
5. SPECIFICATIE VOOR DE BEOORDELING VAN DE OVEREEN-
STEMMING VAN DE PRODUCTIE
5.1. Wat betreft de verificatie van het bestaan van toereikende regelingen en
procedures ter garantie van een effectieve controle van de overeenstem-
ming van de productie voordat een typegoedkeuring wordt verleend,1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 26
▼B
▼B
moet de keuringsinstantie ook de certificatie van de fabrikant overeen-
komstig de geharmoniseerde norm EN 29002 (waaronder de
desbetreffende motoren vallen) of een equivalente accrediteringsnorm
aanvaarden als nalevingsbewijs van de voorschriften. De fabrikant
moet bijzonderheden van de certificatie overleggen en de keuringsin-
stantie op de hoogte stellen van veranderingen aangaande de
geldigheid of het toepassingsgebied. Om na te gaan of steeds aan de
voorschriften van punt 4.2 wordt voldaan, moet de productie op gezette
tijden worden gecontroleerd.
5.2. De houder van de goedkeuring moet:
5.2.1. ervoor zorgen dat er procedures bestaan voor een effectieve controle
van de kwaliteit van het product;
5.2.2. toegang hebben tot de controleapparatuur die nodig is voor de controle
van de overeenstemming met een goedgekeurd type;
5.2.3. ervoor zorgen dat de gegevens van de testresultaten worden vastgelegd
en dat de bijbehorende documenten beschikbaar blijven voor een
periode die wordt vastgesteld in overleg met de keuringsinstantie;
5.2.4. de resultaten van elk type test analyseren om de stabiliteit van de moto-
reigenschappen te controleren en daarop toe te zien, waarbij rekening
wordt gehouden met schommelingen in het industriële productieproces;
5.2.5. ervoor zorgen dat er steeds een nieuwe bemonstering en test worden
uitgevoerd, wanneer uit een bepaalde test blijkt dat er bij een monster
motoren of onderdelen geen overeenstemming bestaat. Alle maatregelen
moeten worden genomen die noodzakelijk zijn om de betrokken
productie weer in overeenstemming te brengen.
5.3. De bevoegde instantie die de goedkeuring heeft verleend, kan te allen
tijde de conformiteitscontrolemethoden in de verschillende productieaf-
delingen controleren.
5.3.1. Bij een inspectie moeten de testdocumentatie en productieoverzichten
aan de bezoekende inspecteur worden voorgelegd.
5.3.2. Wanneer het kwaliteitsniveau ontoereikend blijkt te zijn of wanneer het
noodzakelijk is de overeenkomstig punt 4.2 in te dienen gegevens te
controleren, moet de volgende procedure worden gevolgd:
5.3.2.1. Er wordt een motor uit de serie genomen en aan de in bijlage III
beschreven test onderworpen. De emissie van koolmonoxide, koolwa-
terstoffen, stikstofoxide en deeltjes mag niet meer bedragen dan de in
de tabel van punt 4.2.1 vermelde waarden onder inachtneming van de
voorschriften van punt 4.2.2 of die van de in punt 4.2.3 aangegeven
tabel.
5.3.2.2. Indien de motor uit de serie niet aan de voorschriften van punt 5.3.2.1
voldoet, kan de fabrikant verlangen dat metingen worden uitgevoerd op
een monster motoren met dezelfde specificaties uit de serie, waaronder
de oorspronkelijke motor. De fabrikant stelt de omvang n van het
monster in overleg met de technische dienst vast. Het monster motoren
(zonder de oorspronkelijke motor) wordt onderworpen aan een test. Het
rekenkundige gemiddelde ( /C22xx) van de met het monsterverkregen resul-
taten moet vervolgens worden vastgesteld voor elke verontreinigende
stof. De productie van de serie wordt geacht volgens de voorschriften
te zijn, indien aan de volgende voorwaarde wordt voldaan:
/C22xxþk/C1St/C20L(1)
waarin:L = de in punt 4.2.1/4.2.3 vastgelegde grenswaarde voor elke verontrei-
nigende stof is;
k = een statistische factor is die afhangt van n en in de volgende tabel
staat aangegeven:
n234567891 0
k 0,973 0,613 0,489 0,421 0,376 0,342 0,317 0,296 0,279
n 1 11 21 31 41 51 61 71 81 91997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 27
(1)S2
t¼Xx/C0/C22xxðÞ2
n/C01;waarin x één van de resultaten van het monster n is.
▼B
k 0,265 0,253 0,242 0,233 0,224 0,216 0,210 0,203 0,198
als n≥20, k ¼0;860ﬃﬃﬃnp:
5.3.3. De keuringsinstantie of technische dienst die verantwoordelijk is voor
de controle van de overeenstemming van de productie dient de test uit
te voeren op motoren die geheel of gedeeltelijk zijn ingelopen overeen-
komstig de specificaties van de fabrikant.
5.3.4. De normale frequentie van de inspecties in opdracht van de bevoegde
instantie bedraagt één per jaar. Indien niet aan de voorschriften van
punt 5.3.2 wordt voldaan, zorgt de bevoegde instantie ervoor dat alle
noodzakelijke maatregelen worden genomen om de productie zo snelmogelijk weer in overeenstemming te brengen.
6. PARAMETERS DIE DE MOTORFAMILIE DEFINIËREN
De motorfamilie kan worden gedefinieerd aan de hand van basisont-
werpparameters die gemeenschappelijk zijn voor de motoren binnen
die familie. In sommige gevallen is er interactie tussen de parameters.
Er moet rekening worden gehouden met deze effecten om ervoor te
zorgen dat alleen motoren met vergelijkbare uitlaatemissie-eigen-
schappen tot eenzelfde motorfamilie behoren.
Wanneer motoren geacht worden te behoren tot dezelfde motorfamilie
moet de volgende lijst basisparameters gemeenschappelijk zijn:
6.1. Verbrandingscyclus:
— tweetakt
— viertakt
6.2. Koelmedium:
— lucht
— water
— olie
6.3. Afzonderlijke zuigerverplaatsing, tussen 85 % en 100 % van de grootste
zuigerverplaatsing binnen de motorfamilie.
6.4. Methode van luchtaanzuiging6.5. Brandstoftype
— diesel
— benzine
6.6. Verbrandingskamertype/ontwerp
6.7. Klep- en poortconfiguraties, grootte en aantal
6.8. Brandstofsysteem:
voor diesel
— pompleidingverstuiver
— in de leiding geplaatste pomp— verdelerpomp
— enkelvoudig element
— afzonderlijke verstuiver
voor benzine
— carburator
— indirecte benzine-inspuiting— directe inspuiting
6.9. Overige kenmerken
— uitlaatgasrecirculatie
— waterinspuiting/emulsie
— luchtinspuiting— koelsysteem voor de inlaatlucht
— type ontsteking (compressie, vonk)
6.10. Nabehandeling van de uitlaatgassen
— oxidatiekatalysator1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 28
▼M2
▼M2
— reductiekatalysator
— driewegkatalysator
— thermische reactor
— deeltjesvanger.
7. KEUZE VAN DE OUDERMOTOR
7.1. De oudermotor van de familie moet worden gekozen aan de hand van
de primaire criteria, namelijk de hoogste brandstoftoevoer per slag bij
het aangegeven toerental en maximumkoppel. Mochten twee of meer
motoren aan deze primaire criteria voldoen, dan moet de oudermotor
worden gekozen aan de hand van secundaire criteria, namelijk de
hoogste brandstoftoevoer per slag bij het nominale toerental. Onder
bepaalde omstandigheden kan de keuringsinstantie tot de conclusie
komen dat de ongunstigste emissie van de familie het best kan worden
bepaald door een tweede motor te beproeven. De keuringsinstantie kan
derhalve een tweede motor voor beproeving selecteren aan de hand van
kenmerken die erop wijzen dat deze motor de hoogste emissieniveaus
heeft van alle motoren binnen die familie.
7.2. Indien de motoren binnen de familie andere wisselende kenmerken
hebben, die van invloed zouden kunnen zijn op de uitlaatemissies,
moeten deze kenmerken eveneens worden bepaald en moet daarmee
bij de keuze van de oudermotor rekening worden gehouden.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 29
▼B
▼B
BIJLAGE II
INLICHTINGENFORMULIER Nr. …
betreffende de typegoedkeuring en de maatregelen tegen de uitstoot van verontreinigende gassen
en deeltjes van inwendige-verbrandingsmotoren die worden gemonteerd in niet voor de weg
bestemde mobiele machines
(Richtlijn 97/68/EG, laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn ../…/EG)
1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 30
▼B
Aanhangsel 1
1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 31
▼B
1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 32
▼B
1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 33
▼B
Aanhangsel 2
►(1)M21997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 34
▼B
Aanhangsel 3
1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 35
▼B
►(1)M21997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 36
▼B
►(1) (2) (3) (4) (5) (6) (7)M21997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 37
▼B
BIJLAGE III
TESTPROCEDURE VOOR MOTOREN MET COMPRESSIEONTSTE-
KING
1. INLEIDING
1.1. In deze bijlage wordt de methode beschreven voor vaststelling van de
uitstoot van verontreinigende gassen en deeltjes door de te beproeven
motoren.
1.2. De test moet worden uitgevoerd met de op een proefbank geplaatste
motor die is aangesloten op een dynamometer.
2. TESTOMSTANDIGHEDEN2.1.Algemene eisen
Alle volumina en volumestromen moeten worden teruggerekend naar
273 K (0 ºC) en 101,3 kPa.
2.2.Testvoorwaarden van de motor
2.2.1. De absolute temperatuur T
avan de inlaatlucht van de motor uitgedrukt
in Kelvin, en de droge luchtdruk psuitgedrukt in kPa, moeten worden
gemeten en de parameter famoet op de volgende wijze worden bepaald:
Motoren met natuurlijke aanzuiging en mechanische drukvulling:
fa¼99
ps/C18/C19T
298/C18/C190;7
:
Turbomotoren met of zonder koeling van de inlaatlucht:
fa¼99
ps/C18/C190;7
/C2T
298/C18/C191;5
:
2.2.2.Geldigheid van de test
Wil een test als geldig erkend worden, dan moet de parameter fazodanig zijn dat:
0,96≤fa≤1,06
2.2.3.Motoren met inlaatluchtkoeling
De temperatuur van het koelmedium en de temperatuur van de inlaat-
lucht moeten worden geregistreerd.
2.3.Luchtinlaatsysteem van de motor
De te beproeven motor wordt uitgerust met een luchtinlaatsysteem dat
een drukval geeft die overeenkomt met de door de fabrikant aange-
geven grenswaarde voor een schoon luchtfilter onder
bedrijfsomstandigheden die volgens opgave van de fabrikant in het
grootste luchtdebiet resulteren.
Er mag gebruik worden gemaakt van een testwerkplaatssysteem, mits
de feitelijke bedrijfsomstandigheden van de motor goed worden weer-
gegeven.
2.4.Uitlaatsysteem van de motor
De te beproeven motor dient te worden uitgerust met een uitlaatsysteem
dat de maximaal door de fabrikant aangegeven uitlaattegendruk heeft
onder bedrijfsomstandigheden van de motor die het maximaal aange-
geven vermogen tot gevolg hebben.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 38
▼M2
▼B
▼M1
▼B
▼B
2.5.Koelsysteem
Er moet een koelsysteem voor de motor worden toegepast met
voldoende capaciteit om de motor op de normale door de fabrikant
voorgeschreven bedrijfstemperatuur te houden.
2.6.Smeerolie
De specificaties van de smeerolie die bij de test wordt gebruikt, moeten
worden genoteerd en tezamen met de resultaten van de test worden
verstrekt.
2.7.Proefbrandstof
Er moet gebruik worden gemaakt van referentiebrandstof zoals bedoeld
in►M2bijlage V ◄.
Het cetaangetal en het zwavelgehalte van de voor de test gebruikte refe-
rentiebrandstof worden opgenomen in ►M2bijlage VII ◄,
aanhangsel 1, onder respectievelijk de punten 1.1.1 en 1.1.2.
De brandstoftemperatuur bij de inspuitpompinlaat moet 306—316 K
(33—43 ºC) zijn.
2.8.Bepaling van de afstelling van de dynamometer
De inlaatrestrictie en de uitlaattegendruk moeten overeenkomstig de
punten 2.3 en 2.4 op de maximumwaarde van de fabrikant worden afge-
steld.
De waarden van het maximumkoppel bij de aangegeven toerentallen
tijdens de proef moeten proefondervindelijk worden vastgesteld
teneinde de waarde van het koppel in de voorgeschreven testtoestanden
te berekenen. Voor motoren die niet zijn ontworpen om te werken bij
vollast over het gehele toerentalgebied wordt het maximumkoppel bij
de beproevingstoerentallen opgegeven door de fabrikant.
De instelling van de motor moet voor alle testtoestanden worden bere-
kend met behulp van de volgende formule:
S¼PMþPAE ðÞ /C2L
100/C18/C19
/C0PAE:
Indien de verhouding is
PAE
PM/C210;03
kan de waarde PAEworden geverifieerd door de technische dienst die de
typegoedkeuring verleent.
3. DE EIGENLIJKE TEST3.1.Gereedmaken van de bemonsteringsfilters
Elk filter (paar) moet ten minste een uur voor de test in een (niet
hermetisch) afgesloten petrischaaltje worden geplaatst waarna het
geheel in een weegkamer wordt gezet om te stabiliseren. Aan het eind
van de stabiliseringsperiode wordt elk filter (paar) gewogen en wordt
het tarragewicht genoteerd. Het filter (paar) moet vervolgens in een
gesloten petrischaaltje of filterhouder worden bewaard totdat deze nodig
is voor de proef. Indien het filter (paar) niet binnen acht uur na verwij-
derd te zijn uit de weegkamer wordt gebruikt, moet dit vóór gebruik
opnieuw worden gewogen.
3.2.Installatie van de meetapparatuur
De instrumenten en de bemonsteringssondes moeten volgens de voor-
schriften worden aangebracht. Wanneer gebruik wordt gemaakt van
een volledige-stroomverdunningssysteem voor de verdunning van het
uitlaatgas moet het einde van de uitlaatpijp op het systeem worden
aangesloten.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 39
▼B
3.3.Starten van het verdunningssysteem en de motor
Het verdunningssysteem en de motor moeten in werking worden gesteld
en opgewarmd totdat alle temperaturen en drukken gestabiliseerd zijn
bij vollast en het nominale toerental (punt 3.6.2).
3.4.Afstelling van de verdunningsverhouding
Het deeltjesbemonsteringssysteem moet worden opgestart en via een
omloopleiding worden aangesloten voor de methode met één filter
(eventueel ook voor de methode met verscheidene filters). Het achter-
grondniveau van de deeltjes in de verdunningslucht kan worden
vastgesteld door verdunningslucht door de deeltjesfilters te voeren.
Indien gefilterde verdunningslucht wordt gebruikt, kan één meting
worden verricht op elk tijdstip voor, gedurende of na de test. Indien de
verdunningslucht niet wordt gefilterd, moeten de metingen op minimaal
drie punten na het starten, voor het stoppen en op een tijdstip ongeveer
halverwege de cyclus worden verricht en moet de gemiddelde waarde
worden berekend.
De verdunningslucht moet zodanig worden afgesteld dat de maximum-
filteroppervlaktemperatuur in elke toestand 335 K (52 ºC) of minder
bedraagt. De totale verdunningsverhouding mag niet minder bedragen
dan 4.
Bij de methode met één filter en volledige-stroomsystemen moet de
bemonsteringsmassastroom door het filter in alle toestanden een cons-
tant deel uitmaken van de verdunde-uitlaatgasmassastroom. Deze
massaverhouding mag voor systemen waarbij een omloopleiding kan
wordentoegepast in elke toestand ± 5 % variëren, met uitzondering
van de eerste tien seconden. Voor partiële-stroomverdunningssystemen
met één filter moet de massastroom door het filter in elke toestand
constant zijn met een tolerantie van 5 %, behalve gedurende de eerste
tien seconden bij systemen zonder omloopleidingsmogelijkheid.
Bij systemen waarbij de CO2-o fN Ox-concentratie wordt beheerst, moet
het CO2-o fN Ox-gehalte van de verdunningslucht aan het begin en aan
het eind van elke test worden gemeten. De metingen van de CO2-o f
NOx-achtergrondconcentratie vóór en na de test moeten respectievelijk
binnen 100 ppm en 5 ppm van elkaar liggen.
Wanneer gebruik wordt gemaakt van een systeem met verdund
uitlaatgas moeten de relevante achtergrondconcentraties worden bepaald
door bemonstering van de verdunningslucht in een bemonsteringszak
gedurende de gehele testcyclus.
De permanente achtergrondconcentratie mag (zonder zak) worden
bepaald aan de hand van metingen op minimaal drie punten, namelijk
aan het begin, aan het eind en ongeveer halverwege de cyclus, waarbij
de gemiddelde waarde wordt berekend. Op verzoek van de fabrikant
kunnen de achtergrondmetingen achterwege worden gelaten.
3.5.Controle van de analyseapparatuur
De analyseapparatuur voor de emissiemetingen wordt op de nulstand
gekalibreerd en wordt ingesteld op het juiste meetbereik.
3.6.Testcyclus
3.6.1. Apparatuurspecificaties overeenkomstig bijlage I, deel 1A:
3.6.1.1. Specificatie A: voor machines die onder bijlage I, deel 1A, punt i),
vallen wordt de volgende uit acht toestanden bestaande cyclus (1) door-
lopen, waarbij de dynamometer is aangesloten op de te beproeven
motor:
Standnummer MotortoerentalBelasting-
spercentageCorrectie-
factor
1 Nominaal 100 0,15
2 Nominaal 75 0,151997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 40
(1) Dezelfde als cyclus C1 van ISO-ontwerp-norm 8178-4.▼M2
▼B
▼B
Standnummer MotortoerentalBelasting-
spercentageCorrectie-
factor
3 Nominaal 50 0,15
4 Nominaal 10 0,1
5 Intermediair 100 0,1
6 Intermediair 75 0,17 Intermediair 50 0,18 Stationair — 0,15
3.6.1.2. Bij specificatie B voor machines die onder bijlage I, deel 1A, punt ii),
vallen wordt de volgende uit vijf toestanden bestaande cyclus (
1) door-
lopen, waarbij de dynamometer is aangesloten op de te beproeven
motor:
Toestand-
nummerMotortoerentalBelastingspercen-
tageWegingsfactor
1 Nominaal 100 0,05
2 Nominaal 75 0,253 Nominaal 50 0,34 Nominaal 25 0,3
5 Nominaal 10 0,1
De belasting wordt uitgedrukt als percentage van het koppel dat corres-
pondeert met het primaire nominale vermogen. Het primaire nominale
vermogen wordt omschreven als het maximale vermogen dat beschik-
baar is tijdens een variabele vermogenscyclus die gedurende een
onbeperkt aantal uren per jaar kan worden gehandhaafd tussen vastge-
stelde onderhoudsbeurten en onder de vastgestelde omgevingscondities.
Het onderhoud wordt verricht volgens de aanwijzingen van de fabrikant
uitgevoerd (
2).
3.6.2.Gereedmaken van de motor
Het opwarmen van motor en systeem moet bij het maximumtoerental
en -koppel plaatsvinden om de motorparameters te stabiliseren overeen-
komstig de aanbevelingen van de fabrikant.
NB:De opwarmtijd moet ook de invloed van afzettingen van een
eerdere test in het uitlaatsysteem voorkomen. Er wordt ook een
stabilisatietijd tussen twee testmomenten verlangd die bedoeld is
om de invloeden van de ene toestand op de andere tot een
minimum te beperken.
►M23.6.3.Testcyclus
De testcyclus wordt aangevangen. De test wordt uitgevoerd in opklim-
mende volgorde van de hierboven voor de testcycli gegeven
toestandnummers.
Na de eerste overgangsperiode in elke toestand van elke testcyclus ◄,
moet het aangegeven toerental binnen ± 1 % van het nominale toerental
of ± 3 min−1blijven (de grootste waarde is van toepassing behalve bij
een laag stationair toerental dat binnen de door de fabrikant aangegeven1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 41
(1) Dezelfde als cyclus D2 van ISO-norm 8168-4: 1996(E).
(2) Voor een betere illustratie van de definitie van het primaire vermogen, zie figuur 2 van
ISO-norm 8528-1: 1993(E).▼M2
▼B
▼B
tolerantie moet liggen). Het aangegeven koppel moet zodanig zijn dat
de gemiddelde waarde gedurende de meetperioden maximaal ± 2 %
afwijkt van het maximumkoppel bij het toerental tijdens de proef.
Voor elke meting is een minimumtijd van tien minuten noodzakelijk.
Indien voor het beproeven van de motor langere bemonsteringsperioden
nodig zijn om voldoende deeltjesmassa op het meetfilter op te vangen,
mag de duur van de test in die bepaalde toestand zo nodig worden
verlengd.
De duur van de meettijd moet worden geregistreerd en in het verslag
worden opgenomen.
De waarde van de concentratie van de gasvormige emissies moet in
elke toestand gedurende de laatste drie minuten worden gemeten en
worden vastgelegd.
Het einde van de deeltjesbemonstering moet samenvallen met het
beëindigen van de meting van de gasvormige emissies en mag niet
beginnen voordat de motor zich overeenkomstig de aanwijzingen van
de fabrikant heeft gestabiliseerd.
De brandstoftemperatuur moet worden gemeten bij de inlaat van de
brandstofpomp of overeenkomstig de instructies van de fabrikant en de
plaats van de meting moet worden vermeld.
3.6.4.Responsie van de analyseapparatuur
De output van de analyseapparatuur moet worden geregistreerd met een
papierbandschrijver of worden gemeten met een gelijkwaardig gege-
vensverzamelingssysteem waarbij de uitlaatgassen in elke toestand
gedurende ten minste de laatste drie minuten door de analyseapparatuur
stromen. Indien bij de meting van CO en CO2gebruik wordt gemaakt
van zakbemonstering (zie aanhangsel 1, punt 1.4.4) moet het monster
in elke toestand gedurende de laatste drie minuten in de zak worden
verzameld en worden geanalyseerd en moeten de resultaten worden
genoteerd.
3.6.5.Deeltjesbemonstering
De deeltjes kunnen hetzij met één filter of met verscheidene filters
worden bemonsterd (zie aanhangsel 1, punt 1.5). Aangezien de resul-
taten van de verschillende methoden enigszins uiteen kunnen lopen,
moet de gebruikte methode bij de resultaten worden vermeld.
Bij de methode van één filter moet tijdens de bemonstering rekening
worden gehouden met de in de testcyclus voor elke toestand aange-
geven weegfactor en moet de bemonsteringsstroom en/of
bemonsteringstijd dienovereenkomstig worden ingesteld.
De bemonstering moet in elke toestand op een zo laat mogelijk moment
plaatsvinden. De bemonsteringstijd per toestand moet ten minste 20
seconden voor de methode met één filter bedragen en minstens 60
seconden voor de methode met verscheidene filters. Voor systemen
zonder de mogelijkheid van een omloopleiding moet bij de methode
met zowel één filter als met verscheidene filters de bemonsteringstijd
in een bepaalde toestand minstens 60 seconden bedragen.
3.6.6.Toestand van de motor
Het toerental en de belasting, de inlaatluchttemperatuur, de brandstof-
toevoer en de lucht- of uitlaatgasstroom moeten in elke toestand
worden gemeten, nadat de motor zich heeft gestabiliseerd.
Indien meting van de uitlaatgasstroom, de verbrandingslucht of het
brandstofverbruik niet mogelijk is, kan deze waarde worden berekend
door gebruik te maken van de koolstofzuurstofbalansmethode (zie
aanhangsel 1, punt 1.2.3).
Alle bijkomende, voor deze berekening benodigde gegevens moeten
worden geregistreerd (zie aanhangsel 3, de punten 1.1 en 1.2).
3.7.Hercontrole van de analyseapparatuur
Na de emissietest worden ter controle een ijkgas voor de nulinstelling
en hetzelfde ijkgas voor het meetbereik door het systeem geleid. De
test wordt aanvaardbaar geacht als het verschil tussen de twee gemeten
resultaten minder dan 2 % bedraagt.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 42
▼B
Aanhangsel 1
1. METING EN BEMONSTERING
Gasvormige bestanddelen en deeltjes die door de voor beproeving ter
beschikking gestelde motor worden uitgestoten, moeten worden
gemeten volgens de methoden van ►M2bijlage VI ◄.I n
►M2bijlage VI ◄worden de aanbevolen analysesystemen voor de
gasvormige emissies (punt 1.1) en de aanbevolen deeltjesverdunning-
en bemonsteringssystemen (punt 1.2) beschreven.
1.1.Specificatie van de dynamometer
Er dient gebruik gemaakt te worden van een motordynamometer met
toereikende eigenschappen voor de uitvoering van de in punt 3.6.1 van
bijlage III beschreven testcyclus. De instrumenten voor de meting van
het koppel en het toerental moeten het asvermogen binnen de gegeven
grenzen kunnen meten. Er kunnen aanvullende berekeningen nodig zijn.
De nauwkeurigheid van de meetapparatuur moet zodanig zijn dat de
maximumtoleranties van de in punt 1.3 gegeven cijfers niet worden
overschreden.
1.2.Uitlaatgasstroom
De uitlaatgasstroom moet worden gemeten volgens één van de in de
punten 1.2.1 tot en met 1.2.4 genoemde methoden.
1.2.1.Directe meting
Directe meting van de uitlaatgasstroom met behulp van een meetflens
of een equivalent meetsysteem (voor bijzonderheden: zie ISO 5167).
NB:De rechtstreekse meting van de gasstroom is moeilijk. Er moeten
maatregelen worden genomen om meetfouten die van invloed zijn
op de emissiewaarden, te voorkomen.
1.2.2.Meting van de lucht- en brandstofstroom
Meting van de lucht- en brandstofstroom.
Er dient gebruik te worden gemaakt van luchtstroommeters en brand-
stofstroommeters met de in punt 1.3 genoemde nauwkeurigheid.
De berekening van de uitlaatgasstroom geschiedt als volgt:
GEXHW=GAIRW+GFUEL
(voor de natte uitlaatgasmassa)
of
VEXHD=VAIRD− 0,766 × GFUEL
(voor het droge uitlaatgasvolume)
of
VEXHW=VAIRW− 0,746 × GFUEL
(voor het natte uitlaatgasvolume) .
1.2.3.De koolstofbalansmethode
De massa van het uitlaatgas kan berekend worden uit het brandstofver-
bruik en de uitlaatgasconcentraties door gebruikmaking van de
koolstofbalansmethode (zie aanhangsel 3).
1.2.4.Totale verdunde uitlaatgasstroom
Wanneer gebruik wordt gemaakt van een volledige-stroomverdunnings-
systeem, moet de volledige stroom van het verdunde uitlaatgas (GTOTW,
VTOTW) worden gemeten met een PDP of een CFV (zie punt 1.2.1.2 van
bijlage V). De nauwkeurigheid moet voldoen aan de bepalingen van
aanhangsel 2, punt 2.2.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 43
▼B
1.3.Nauwkeurigheid
De kalibrering van alle instrumenten moet zijn gebaseerd op nationale
(internationale) normen en voldoen aan de volgende voorwaarden:
Nummer GrootheidToelaatbare afwij-
king
(± waarden geba-
seerd op
maximumwaarden
van de motor)Toelaatbare afwij-
king
(± waarden over-
eenkomstig ISO
3046)Kalibreringsfre-
quentie
(maanden)
1 Toerental 2 % 2 % 3
2 Koppel 2 % 2 % 33 Vermogen 2 % (
1) 3 % Niet van toepas-
sing
4 Brandstofverbruik 2 % (1)3 % 6
5 Specifiek brandstof-
verbruikNiet van toepas-
sing3 % Niet van toepas-
sing
6 Luchtverbruik 2 % (1)5 % 6
7 Uitlaatgasstroom 4 % (1) Niet van toepas-
sing6
8 Koelvloeistoftempe-
ratuur2K 2K 3
9 Smeerolietemperatuur 2 K 2 K 3
10 Uitlaatgasdruk 5 % van
maximum5% 3
11 Onderdruk in het
inlaatspruitstuk5 % van
maximum5% 3
12 Uitlaatgastemperatuur 15 K 15 K 3
13 Inlaatluchttempera-
tuur
(verbrandingslucht)2K 2K 3
14 Buitenluchtdruk 0,5 % van de
aflezing0,5 % 3
15 Relatieve inlaatlucht-
vochtigheid3 % Niet van toepas-
sing1
16 Brandstoftemperatuur 2 K 5 K 3
17 Verdunningstunnel-
temperatuur1,5 K Niet van toepas-
sing3
18 Verdunningslucht-
vochtigheid3 % Niet van toepas-
sing1
19 Verdunde uitlaatgas-
stroom2 % van de afle-
zingNiet van toepas-
sing24 (deelstroom)
(volledige
stroom) (2)
(1) De berekeningen van de uitlaatgasemissies die in deze richtlijn worden beschreven, zijn in sommige
gevallen gebaseerd op verschillende meet- en/of berekeningsmethoden. Vanwege de beperkte totaletolerantie voor de berekening van de uitlaatgasemissie moeten de toelaatbare waarden voor sommigegrootheden die in de desbetreffende vergelijkingen worden gebruikt kleiner zijn dan de toegestane
toleranties van ISO 3046-3.
(
2) Volledige-stroomsystemen — De CVS-plunjerpomp of kritische stroomventuri moet worden gekali-
breerd na de eerste plaatsing, het grote onderhoud of, wanneer dit noodzakelijk blijkt, bij de inbijlage V beschreven controle van het CVS-systeem.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 44
▼B
1.4.Meting van de gasvormige bestanddelen
1.4.1.Algemene specificaties van de analyseapparatuur
De analyseapparatuur moet een meetbereik met de vereiste nauwkeurig-
heid hebben om de concentraties van de uitlaatgascomponenten te
kunnen meten (punt 1.4.1.1). Aanbevolen wordt de analyseapparatuur
op zodanige wijze te gebruiken dat de gemeten concentratie binnen
15 % en 100 % van de volledige schaal valt.
Indien de uiterste waarde van het schaalbereik 155 ppm (of ppm C) of
minder bedraagt of indien gebruik wordt gemaakt van afleessystemen
(computers, gegevensloggers) met een voldoende grote nauwkeurigheid
en resolutie voor meetwaarden kleiner dan 15 % van de volledige
schaal, zijn concentraties beneden 15 % van de volledige schaal even-
eens aanvaardbaar. In dit geval moeten aanvullende kalibreringen
worden verricht om te zorgen voor de nauwkeurigheid van de kalibre-
ringscurven (zie aanhangsel 2, punt 1.5.5.2).
De elektromagnetische compatibiliteit (EMC) van de apparatuur moet
zodanig zijn dat bijkomende fouten tot een minimum worden beperkt.
1.4.1.1. Meetfout
De totale meetfout, inclusief de kruisgevoeligheid voor andere gassen
(zie aanhangsel 2, punt 1.9), mag niet meer dan ± 5 % van de aflezing
of 3,5 % van het volledige schaalbereik bedragen (de kleinste waarde is
van toepassing). Voor concentraties kleiner dan 100 ppm mag de meet-
fout niet groter zijn dan ± 4 ppm.
1.4.1.2. Herhaalbaarheid
De herhaalbaarheid die gedefinieerd is als 2,5-maal de standaardde-
viatie van tien herhaalde responsies op een bepaald kalibrerings- of
ijkgas mag niet meer bedragen dan ± 1 % van de uiterste concentratie-
waarde opde schaal voorelk gebied boven 155ppm (ofppm C)of ±2 %
van elk gebied beneden 155 ppm (of ppm C).
1.4.1.3. Ruis
Het maximumverschil in aflezing over elke willekeurige periode van
tien seconden bij gebruik van een ijkgas voor de nulinstelling en een
ijkgas voor een bepaald meetbereik mag voor elk meetbereik niet groter
zijn dan 2 % van de volle schaal.
1.4.1.4. Nulpuntsverloop
Het nulpuntsverloop gedurende een periode van een uur mag niet meer
dan 2 % van de volle schaal in het laagste meetbereik bedragen. De
nulresponsie is gedefinieerd als de gemiddelde responsie, inclusief
ruis, op een ijkgas voor de nulinstelling gedurende een tijdsperiode
van 30 seconden.
1.4.1.5. Meetbereikverloop
Het meetbereikverloop gedurende een periode van een uur mag niet
meer dan 2 % van de hoogste meetwaarde van het laagste meetbereik
bedragen. Meetbereik is gedefinieerd als het verschil tussen de meetbe-
reikresponsie en de nulresponsie. De meetbereikresponsie wordt
gedefinieerd als de gemiddelde responsie, inclusief ruis, op een ijkgas
voor het meetbereik gedurende een periode van 30 seconden.
1.4.2.Gasdroging
Het effect van het optionele gasdroogapparaat op de meting van de
gasconcentratie moet minimaal zijn. Chemische drogers zijn niet
aanvaardbaar voor het verwijderen van water uit het monster.
1.4.3.Analyseapparatuur
In de punten 1.4.3.1 tot en met 1.4.3.5 worden de toe te passen meetbe-
ginselen beschreven. Een uitvoerige beschrijving van de meetsystemen
is opgenomen in ►M2bijlage VI ◄.
De te meten gassen moeten worden geanalyseerd met de volgende
instrumenten. Bij niet-lineaire analyseapparatuur mogen lineairiserings-
schakelingen worden toegepast.
1.4.3.1. Analyse van koolmonoxide (CO)
Voor de analyse van koolmonoxide moet een niet-dispergerende analy-
sator met absorptie in het infrarood (NDIR) worden gebruikt.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 45
▼B
1.4.3.2. Analyse van kooldioxide (CO2)
Voor de analyse van kooldioxide moet een niet-dispergerende analy-
sator met absorptie in het infrarood (NDIR) worden gebruikt.
1.4.3.3. Analyse van koolwaterstoffen (CH)
Voor de analyse van koolwaterstoffen moet een verwarmde-vlamionisa-
tiedetector (HFID) worden gebruikt met verwarmde detector, kleppen,
leidingen, enz. om de temperatuur van het gas op 463 K (190 ºC) ± 10 K
te houden.
1.4.3.4. Analyse van stikstofoxiden (NOx)
Voor de analyse van stikstofoxide wordt gebruik gemaakt van de
chemiluminescentiedetector (CLD) of verwarmde chemiluminescentie-
detector (HCLD) met een NO2/NO-omzetter, indien op droge basis
wordt gemeten. Indien op natte basis wordt gemeten, moet een HCLD
worden gebruikt met een omzetter die op een temperatuur van 333 K
(60 ºC) of meer wordt gehouden, mits aan de controle van de water-
dampverzadigingsdruk is voldaan (zie aanhangsel 2, punt 1.9.2.2).
1.4.4.Bemonstering voor gasvormige emissies
De sondes voor bemonstering van gasvormige emissies moeten voor-
zover mogelijk minstens 0,5 m, of driemaal de diameter van de
uitlaatpijp (de grootste waarde is van toepassing), vanaf het einde van
het uitlaatsysteem en voldoende dicht bij de motor worden geplaatst
zodat de uitlaatgastemperatuur bij de sonde minstens 343 K (70 ºC)
bedraagt.
Bij een motor met verscheidene cilinders en een vertakt uitlaatspruit-
stuk moet de inlaat van de sonde ver genoeg in de uitlaat worden
geplaatst zodat het monster representatief is voor de gemiddelde uitlaat-
gasemissie uit alle cilinders. Bij motoren met verscheidene cilinders die
afzonderlijke spruitstukken hebben, zoals bij een V-motor, is het toege-
staan voor elke groep afzonderlijk een monster te nemen en de
gemiddelde uitlaatgasemissie te berekenen. Andere methoden waarvan
de correlatie met de bovengenoemde methode is aangetoond, mogen
worden toegepast. Bij de berekening van de uitlaatgasemissies moet
worden uitgegaan van de totale uitlaatgasmassastroom van de motor.
Indien de samenstelling van het uitlaatgas wordt beïnvloed door een
nabehandelingsinstallatie, moet het uitlaatgasmonster vóór die inrichting
worden genomen bij de tests van fase I en voorbij die inrichting bij de
tests van fase II. Wanneer een volledige-stroomverdunning wordt toege-
past voor de bepaling van de deeltjes, mogen de gasvormige emissies
ook worden vastgesteld in het verdunde uitlaatgas. De bemonsterings-
sondes moeten zich vlak bij de deeltjesbemonsteringssonde in de
verdunningstunnel bevinden (bijlage V, punt 1.2.1.2, verdunningstunnel
DT, en punt 1.2.2, deeltjesbemonsteringssonde PSP). Het gehalte aan
CO en CO2mag eventueel worden vastgesteld met behulp van een
bemonsteringszak en meting van de concentratie in de bemonste-
ringszak.
1.5.Bepaling van de deeltjes
Voor de bepaling van de deeltjes is een verdunningssysteem nodig.
Verdunning kan worden bewerkstelligd door een partiële-stroomverdun-
ningssysteem of een volledige-stroomverdunningssysteem. De
doorstromingscapaciteit van het verdunningssysteem moet groot genoeg
zijn om condensatie van water in de verdunnings- en de bemonsterings-
systemen volledig uit te sluiten door de temperatuur van het verdunde
gas vlak voor de filterhouders op of onder 325 K (52 ºC) te houden. De
verdunningslucht moet, indien de luchtvochtigheid hoog is, vóór instro-
ming in het verdunningssysteem worden gedroogd.
Aanbevolen wordt de verdunningslucht van tevoren te verhitten tot een
temperatuur boven 303 K (30 ºC) indien de omgevingslucht minder dan
293 K (20 ºC) bedraagt. De temperatuur van de verdunningslucht mag
echter niet meer dan 325 K (52 ºC) bedragen alvorens de uitlaatgassen
in de verdunningstunnel worden gevoerd.
Bij een partiële-stroomverdunningssysteem moet de deeltjesbemonste-
ringssonde vlak bij en vóór de gassonde worden geplaatst, zoals
gedefinieerd in punt 4.4 en overeenkomstig bijlage V, punt 1.2.1.1, de
figuren 4 tot en met 12, uitlaatpijp EP en bemonsteringssonde SP.
Het partiële-stroomverdunningssysteem moet zodanig zijn ontworpen
dat de uitlaatgasstroom in twee delen wordt gesplitst, waarbij de
kleinste stroom met lucht wordt verdund en vervolgens wordt gebruikt1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 46
▼B
voor de meting van de deeltjes. Het is van essentieel belang dat de
verdunningsverhouding zeer nauwkeurig wordt bepaald. Er kan gebruik
worden gemaakt van verschillende scheidingsmethoden, waarbij het
type scheiding in belangrijke mate bepaalt welke bemonsteringsappara-
tuur moet worden gebruikt en welke procedures moeten worden
gevolgd (bijlage V, punt 1.2.1.1).
Om de massa van de deeltjes vast te stellen zijn een deeltjesbemonste-
ringssysteem, deeltjesbemonsteringsfilters, een microgrambalans en een
weegkamer met constante temperatuur en vochtigheid nodig.
Er kan bij de deeltjesbemonstering gebruik worden gemaakt van twee
methoden:
—De methode met één filter waarbij gebruik wordt gemaakt van één
paar filters (zie punt 1.5.1.3) voor alle toestanden in de testcyclus.
Hierbij moet veel aandacht worden besteed aan de bemonsterings-
duur en -stromen gedurende de bemonsteringsfase van de test. Er
is slechts één paar filters voor de testcyclus nodig.
—De methode met verscheidene filters waarbij één paar filters (zie
punt 1.5.1.3) wordt gebruikt voor elke toestand in de testcyclus.
Bij deze methode is de bemonsteringsprocedure wat minder kritisch,
maar worden meer filters gebruikt.
1.5.1.Deeltjesbemonsteringsfilters
1.5.1.1. Filterspecificaties
Bij de certificiëringstest moet gebruik worden gemaakt van met fluor-
koolstof gecoate glasvezelfilters of membraanfilters op
fluorkoolstofbasis. Voor speciale toepassingen kunnen andere filterma-
terialen worden gebruikt. Alle filtertypen moeten een 0,3 µm-DOP-
(dioctylftalaat)-opvangrendement van minstens 95 % hebben bij een
gasaanstroomsnelheid tussen 35 en 80 cm/s. Wanneer correlatietests
tussen laboratoria of tussen fabrikanten en een overheidsinstantie
worden uitgevoerd, moeten filters van dezelfde kwaliteit worden
gebruikt.
1.5.1.2. Filtergrootte
De deeltjesfilters moeten een minimumdiameter van 47 mm (37 mm
werkzame diameter) hebben. Grotere filterdiameters zijn toegestaan
(punt 1.5.1.5).
1.5.1.3. Primaire en secundaire filters
Het verdunde uitlaatgas moet worden bemonsterd met een stel filters de
tijdens de testcyclus in serie zijn geplaatst (een primair en een secun-
dair filter). Het secundaire filter mag zich niet meer dan 100 mm na
het primaire filter bevinden of mag niet daarmee in contact zijn. De
filters mogen afzonderlijk of als stel worden gewogen waarbij de
beroete zijden tegen elkaar worden geplaatst.
1.5.1.4. Aanstroomsnelheid door het filter
De aanstroomsnelheid door het filter moet 35 tot 80 cm/s bedragen. De
drukval mag tussen begin en eind van de test met niet meer dan 25 kPa
toenemen.
1.5.1.5. Filterbelasting
De aanbevolen minimumfilterbelasting bedraagt 0,5 mg/1 075 mm2
beroet oppervlak voor de methode met één filter. Bij de gebruikelijke
filterafmetingen zijn de waarden als volgt:
Filterdiameter
(mm)Aanbevolen werkzame
diameter
(mm)Aanbevolen minimum-
belasting
(mg)
47 37 0,5
70 60 1,390 80 2,3
110 100 3,6
Bij de methode met meerdere filters is de aanbevolen minimumfilterbe-
lasting voor de som van alle filters het produkt van de desbetreffende,1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 47
▼B
in de tabel aangegeven waarde en de wortel uit het totaal aantal
toestanden.
1.5.2.Specificaties voor de weegkamer en de analytische balans
1.5.2.1. Weegkameromstandigheden
De kamer (of ruimte) waarin de deeltjesfilters worden geconditioneerd
en gewogen, moet op een temperatuur van 295 K (22 ºC) ± 3 K worden
gehouden gedurende het conditioneren en wegen van de filters. De
vochtigheidsgraad moet worden gehouden op een dauwpunt van
282,5 K (9,5 ºC) ± 3 K en een relatieve vochtigheid van 45 ± 8 %.
1.5.2.2. Wegen van het referentiefilter
De atmosfeer in de kamer (of ruimte) moet vrij zijn van vuildeeltjes
(zoals stof) die zich op de deeltjesfilters kunnen afzetten gedurende de
stabiliseringsperiode. Afwijking van de weegkamerspecificaties van
punt 1.5.2.1 zijn toegestaan indien de duur van de afwijking niet meer
dan 30 minuten bedraagt. De weegkamer moet aan de voorgeschreven
specificaties voldoen alvorens het personeel zich in de weegkamer
begeeft. Er moeten minstens twee ongebruikte referentiefilters of refe-
rentiefilterparen worden gewogen binnen vier uur vóór of bij voorkeur
op hetzelfde tijdstip als de weging van het bemonsteringsfilter(paar). De
referentiefilters moeten van dezelfde grootte en hetzelfde materiaal zijn
als de bemonsteringsfilters.
Indien het gemiddelde gewicht van de referentiefilters (het referentiefil-
terpaar) afwijkingen vertoont van meer dan ± 5 % (± 7,5 % voor het
filterpaar) van de aanbevolen minimumfilterbelasting (punt 1.5.1.5)
tussen het wegen van de bemonsteringsfilters, moeten alle bemonste-
ringsfilters terzijde worden gelegd en moet de emissietest worden
herhaald.
Indien niet aan de in punt 1.5.2.1 genoemde stabiliteitscriteria voor de
weegkamer wordt voldaan, maar de weging van het referentiefilter(-
paar) aan de bovenstaande criteria voldoet, heeft de fabrikant van het
voertuig de mogelijkheid de massa's van de bemonsteringsfilters te
aanvaarden of de test nietig te verklaren, waarbij het conditionerings-
systeem van de weegkamer wordt bijgesteld en de test wordt
overgedaan.
1.5.2.3. Analytische balans
De voor het wegen van alle filters gebruikte analytische balans moet
een nauwkeurigheid hebben (standaarddeviatie) van 20 µg en een reso-
lutie van 10 µg (1 cijfer = 10 µg). Voor filters met een kleinere
diameter dan 70 mm moeten de nauwkeurigheid en de resolutie respec-
tievelijk 2 µg en 1 µg bedragen.
1.5.2.4. Eliminering van statische-elektriciteitseffecten
Om de gevolgen van statische elektriciteit te elimineren, moeten de
filters voor het wegen worden geneutraliseerd met bijvoorbeeld polo-
nium of een ander even effectief middel.
1.5.3.Overige specificaties voor de deeltjesmeting
Alle delen van het verdunningssysteem en het bemonsteringssysteem
vanaf de uitlaatpijp tot en met de filterhouder die in contact zijn met
het ruwe en het verdunde uitlaatgas, moeten zodanig zijn ontworpen
dat afzetting of wijziging van de deeltjes tot een minimum wordt
beperkt. Alle deeltjes moeten gemaakt zijn van elektrisch geleidende
materialen die niet reageren met de uitlaatgascomponenten en moeten
elektrisch worden geaard om elektrostatische effecten te voorkomen.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 48
▼B
Aanhangsel 2
1. KALIBRERING VAN DE ANALYSEAPPARATUUR
1.1.Inleiding
Elke analysator moet zo vaak als nodig worden gekalibreerd om aan de
nauwkeurigheidseisen van deze voorschriften te voldoen. De toe te
passen kalibreringsmethode wordt in dit punt beschreven voor de analy-
seapparatuur zoals bedoeld in punt 1.4.3 van aanhangsel 1.
1.2.Kalibreringsgassen
De bewaartijd voor alle kalibreringsgassen moet worden gerespecteerd.De door de fabrikant aangegeven einddatum van de houdbaarheidsduur
van de kalibreringsgassen moet worden genoteerd.
1.2.1.Zuivere gassen
De vereiste zuiverheidsgraad van de gassen is gedefinieerd door de in
het onderstaande vermelde grenswaarden voor de verontreiniging. De
volgende gassen moeten voor gebruik beschikbaar zijn:
— Gezuiverde stikstof
(Verontreining ≤1 ppm C, ≤1 ppm CO, ≤400 ppm CO
2,
≤0,1 ppm NO).
— Gezuiverde zuurstof
(Zuiverheidsgraad > 99,5 % volume O2).
— Waterstof-heliummengsel
(40 ± 2 % waterstof, rest helium)(Verontreiniging ≤1 ppm C, ≤400 ppm ►
M1CO2◄).
— Gezuiverde synthetische lucht
(Verontreiniging ≤1 ppm C, ≤1 ppm CO, ≤400 ppm CO2,
≤0,1 ppm NO)
(Zuurstofgehalte tussen 18 en 21 % volume).
1.2.2.Kalibrerings- en ijkgas
Er dienen gasmengsels met de volgende chemische samenstelling
beschikbaar te zijn:
—C3H8en gezuiverde synthetische lucht (zie punt 1.2.1).
— CO en gezuiverde stikstof.
— NO en gezuiverde stikstof (het gehalte aan NO2in dit kalibre-
ringsgas mag niet meer dan 5 % van het NO-gehalte bedragen).
—O2en gezuiverde stikstof.
—C O2en gezuiverde stikstof.
—C H4en gezuiverde synthetische lucht.
—C2H6en gezuiverde synthetische lucht.
NB:Andere gascombinaties zijn toegestaan mits de gassen niet met
elkaar reageren.
De werkelijke concentratie van een kalibrerings- en een ijkgas moet
binnen ± 2 % van de nominale waarde liggen. Alle concentraties van
het kalibreringsgas zijn gebaseerd op het volume (volumeprocent of
volume ppm).
De voor kalibrering en het meetbereik gebruikte gassen mogen ook
worden verkregen met behulp van een meng- en doseertoestel voor
gassen, waarbij verdund wordt met zuivere N2of met zuivere syntheti-
sche lucht. De nauwkeurigheid van de menginrichting moet zodanig
zijn dat de concentratie van de verdunde kalibreringsgassen met een
tolerantie van 2 % kan worden bepaald.
1.3.Bediening van de analyse- en bemonsteringsapparatuur
De bediening van de analyseapparatuur moet geschieden volgens de
gebruiks- en bedieningsaanwijzingen van de fabrikant van het instru-
ment. De minimumvoorschriften van de punten 1.4 tot en met 1.9
moeten daarbij in aanmerking worden genomen.
1.4.Lektest
Er moet een lektest voor het systeem worden uitgevoerd. De sonde
moet worden losgekoppeld van het uitlaatsysteem en het uiteinde1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 49
▼B
worden voorzien van een stop. De analysatorpomp moet worden inge-
schakeld. Na een stabiliseringsperiode moeten alle stroommeters nul
aanwijzen. Zo niet, dan moeten de bemonsteringsleidingen worden
gecontroleerd en de gebreken worden hersteld. De maximaal toelaatbare
lekstroom aan de vacuümzijde mag 0,5 % van de stroom bij normaal
gebruik bedragen voor het gedeelte van het systeem dat wordt gecontro-
leerd. De stroom door de analyseapparatuur en de stroom in de
omloopleiding mogen worden gebruikt om de stroomwaarde bij
normaal gebruik te ramen.
Bij een andere methode wordt de concentratie stapsgewijs aan het begin
van de bemonsteringslijn veranderd door het overschakelen van het
ijkgas voor de nulinstelling op het ijkgas voor het meetbereik.
Indien na een toereikende tijdsperiode de aflezing een lagere concen-
tratie aangeeft dan de toegevoerde concentratie, wijst dit op
kalibrerings- of lekproblemen.
1.5.Kalibreringsprocedure
1.5.1.Samengebouwd instrument
Het samengebouwde instrument moet worden gekalibreerd en de kali-
breringskromme moet worden gecontroleerd met behulp van
standaardgassen. De gasstromen moeten dezelfde zijn als bij de bemon-
stering van het uitlaatgas.
1.5.2.Opwarmtijd
De opwarmtijd moet overeenkomen met de aanbevelingen van de fabri-
kant. Indien dit niet is aangegeven, wordt voor het opwarmen van de
analyseapparatuur een minimumperiode van twee uur aanbevolen.
1.5.3.NDIR- en HFID-analysator
De NDIR-analysator moet zo nodig worden afgesteld en de vlam van
de HFID-analysator moet optimaal worden afgeregeld (punt 1.8.1).
1.5.4.Kalibrering
Elk normaal gebruikt werkgebied moet worden gekalibreerd.
Met gebruikmaking van zuivere synthetische lucht (of stikstof) moeten
de CO-, CO2-, Nox-, CH- en O2-analysators op nul worden afgesteld.
De desbetreffende kalibreringsgassen moeten in het analyseapparaat
worden gevoerd, de waarden worden vastgelegd en de kalibrerings-
kromme overeenkomstig punt 1.5.6 worden uitgezet.
De nulinstelling moet zo nodig opnieuw worden gecontroleerd en de
kalibreringsprocedure worden herhaald.
1.5.5.Vaststelling van de kalibreringskromme
1.5.5.1. Algemene aanwijzingen
De kalibreringskromme voor de analysator wordt uitgezet met minstens
vijf kalibreringspunten (afgezien van nul) die zo gelijkmatig mogelijk
zijn verdeeld. De hoogste nominale concentratie moet groter zijn dan
of gelijk zijn aan 90 % van het volledige schaalbereik.
De kalibreringskromme wordt berekend met de methode van de kleinste
kwadraten. Indien de resulterende polynomiale graad groter is dan drie,
moet het aantal kalibreringspunten (inclusief nul) minstens gelijk zijn
aan deze polynomiale graad plus twee.
De kalibreringscurve mag niet meer dan ± 2 % afwijken van de nomi-
nale waarde van elk kalibreringspunt en niet meer dan ± 1 % van het
volledige schaalbereik bij nul.
Met de kalibreringscurve en de kalibreringspunten is het mogelijk te
controleren of de kalibrering juist is uitgevoerd. De verschillende karak-
teristieke parameters van de analyseapparatuur moeten worden
aangegeven, zoals:
— het meetbereik,
— de gevoeligheid,— de datum van de uitvoering van de kalibrering.
1.5.5.2. Kalibrering beneden 15 % van het volledige schaalbereik
De kalibreringscurve van het analyseapparaat wordt bepaald met behulp
van ten minste tien kalibreringspunten (afgezien van nul) die zodanig1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 50
▼B
zijn verdeeld dat 50 % van de kalibreringspunten zich in het gebied
onder 10 % van het volledige schaalbereik bevinden.
De kalibreringscurve wordt berekend met behulp van de methode van
de kleinste kwadraten.
De kalibreringscurve mag niet meer dan ± 4 % afwijken van de nomi-
nale waarde van elk kalibreringspunt en niet meer dan ± 1 % van het
volledige schaalbereik bij nul.
1.5.5.3. Alternatieve methode
Als kan worden aangetoond dat een alternatieve techniek (b.v.
computer, elektronisch gestuurde meetbereikschakelaar, enz.) een equi-
valente nauwkeurigheid oplevert, mogen deze alternatieve methoden
worden toegepast.
1.6.Controle van de kalibrering
Elk normaal gebruikt werkgebied moet vóór elke analyse worden
gecontroleerd volgens de volgende procedure.
De kalibrering wordt gecontroleerd met een ijkgas voor de nulinstelling
en een ijkgas voor het meetbereik waarvan de nominale waarde meer
dan 80 % van de volle schaal van het meetbereik bedraagt.
Indien de gevonden waarden voor de twee controlepunten niet meer
verschillen dan ± 4 % van het volledige schaalbereik van de opgegeven
referentiewaarde, mogen de instelparameters worden gewijzigd. Is dit
niet het geval, dan moet een nieuwe kalibreringscurve worden vastge-
steld overeenkomstig punt 1.5.4.
1.7.Doelmatigheidstest van de NOx-omzetter
De doelmatigheid van de omzetter die wordt toegepast voor de omzet-
ting van NO2in NO wordt overeenkomstig de punten 1.7.1 tot en met
1.7.8 (figuur 1) getest.
1.7.1.Testschema
Aan de hand van het in figuur 1 afgebeelde testschema (zie tevens
aanhangsel 1, punt 1.4.3.5) en de onderstaande procedure kan de doel-
matigheid van de omzetters worden getest met behulp van een
ozonisator.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 51
▼B
Figuur 1
Schema voor de controle van de doelmatigheid van een NO2-
omzetter
1.7.2.Kalibrering
De CLD en de HCLD moeten worden gekalibreerd in het meest
gebruikte werkgebied overeenkomstig de specificaties van de fabrikant
en met gebruikmaking van een ijkgas voor de nulinstelling en een
ijkgas voor het meetbereik (waarvan het NO-gehalte ongeveer 80 %
van het werkgebied moet bedragen en de NO2-concentratie van het
gasmengsel minder dan 5 % van de NO-concentratie bedraagt). De
NOx-analysator moet in de NO-stand staan, zodat het ijkgas niet door
de omzetter stroomt. De aangegeven concentratie moet worden geno-
teerd.
1.7.3.Berekening
De doelmatigheid van de NOx-omzetter wordt als volgt berekend:
Nuttig effect % ðÞ ¼1þa/C0b
c/C0d/C18/C19
/C2100
waarin:
a=N Ox-concentratie overeenkomstig punt 1.7.6;
b=N Ox-concentratie overeenkomstig punt 1.7.7;
c = NO-concentratie overeenkomstig punt 1.7.4;d = NO-concentratie overeenkomstig punt 1.7.5.
1.7.4.Toevoegen van zuurstof
Via een T-stuk wordt voortdurend zuurstof of referentielucht aan de
gasstroom toegevoegd totdat de aangegeven concentratie 20 % minder
bedraagt dan de aangegeven kalibreringsconcentratie van punt 1.7.2.
(De analysator staat in de NO-stand.)1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 52
▼B
De aangegeven concentratie (c) wordt genoteerd. De ozonisator is gedu-
rende het proces gedeactiveerd.
1.7.5.Activering van de ozonisator
De ozonisator wordt nu geactiveerd zodat genoeg ozon wordt geprodu-
ceerd om de NO-concentratie met ongeveer 20 % (minimaal 10 %) ten
opzichte van de kalibreringsconcentratie van punt 1.7.2 te verminderen.
De aangegeven concentratie (d) wordt genoteerd. (De analysator staat in
de NO-stand.)
1.7.6.NOx-stand
De NO-analysator wordt nu in de NOx-stand gezet zodat het gasmengsel
(bestaande uit NO, NO2,O2en N2) door de omzetter stroomt. De aange-
geven concentratie (a) wordt genoteerd. (De analysator staat in de NOx-
stand.)
1.7.7.Deactivering van de ozonisator
De ozonisator wordt nu gedeactiveerd. Het in punt 1.7.6 beschreven
gasmengsel stroomt nu door de omzetter in de detector. De aangegeven
concentratie (b) moet worden genoteerd. (De analysator staat in de
NOx-stand.)
1.7.8.NO-stand
De analysator wordt nu in de NO-stand gezet waarbij de ozonisator
wordt uitgeschakeld en de zuurstof- of synthetische-luchtstroom wordt
afgesloten. De NOx-aflezing van de analysator mag niet meer dan ± 5 %
van de volgens punt 1.7.2 gemeten waarde afwijken. (De analysator
staat in de NO-stand.)
1.7.9.Testfrequentie
Het nuttig effect van de omzetter moet voor elke kalibrering van de
NOx-analysator worden getest.
1.7.10.Eisen ten aanzien van het nuttig effect
Het nuttig effect van de omzetter mag niet minder dan 90 % bedragen,
maar een hoger nuttig effect van 95 % wordt sterk aanbevolen.
NB:Indien de ozonisator, met de analysator ingesteld voor het meest
gebruikelijke meetbereik, geen vermindering van 80 tot 20 % kan
bewerkstelligen overeenkomstig punt 1.7.5, moet het hoogste
meetbereik waarbij deze vermindering wel mogelijk is, worden
gebruikt.
1.8.Instelling van de FID
1.8.1.Optimalisering van de detectorresponsie
De HFID moet overeenkomstig de aanwijzingen van de fabrikant van
het instrument worden afgesteld. Er moet gebruik worden gemaakt van
een propaan/luchtmengsel als ijkgas voor de optimalisering van de
responsie voor het meest gebruikte werkgebied.
Er wordt een ijkgas met een C-concentratie van 350 ± 75 ppm in de
analysator gevoerd waarbij de brandstof- en luchtstroom overeenkom-
stig de aanbevelingen van de fabrikant wordt afgesteld. De responsie
bij een bepaalde brandstofstroom wordt bepaald uit het verschil tussen
de meetbereikgasresponsie en de nulgasresponsie. De brandstofstroom
moet stapsgewijs worden bijgesteld onder en boven de specificatie van
de fabrikant. De meetbereikgasresponsie en de nulgasresponsie bij beide
brandstofstromen moeten worden genoteerd. Het verschil tussen de
meetbereikgasresponsie en de nulgasresponsie moet worden uitgezet en
de brandstofstroom moet worden bijgesteld naar de rijke kant van de
kromme.
1.8.2.De responsiefactoren voor koolwaterstof
De analysator moet worden gekalibreerd met een propaan/luchtmengsel
en gezuiverde synthetische lucht overeenkomstig punt 1.5.
De responsiefactoren moeten worden bepaald wanneer de analysator in
gebruik wordt genomen en na groot onderhoud. De responsiefactor (Rf)
voor een bepaalde koolwaterstof is de verhouding tussen de FID C1-
aflezing en de gasconcentratie in de cilinder uitgedrukt in ppm C1.
De concentratie van het testgas moet op een zodanig niveau zijn dat de
responsie ongeveer 80 % van de volle schaal is. De concentratie moet
bekend zijn met een nauwkeurigheid van ± 2 % ten opzichte van een
gravimetrische standaard uitgedrukt in volume. Bovendien moet de1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 53
▼B
gascilindergedurende24uuropeentemperatuur van298K(25ºC)±5K
worden geconditioneerd.
De te gebruiken testgassen en de aanbevolen relatieve responsiefactor-
gebieden zijn als volgt:
— methaan en gezuiverd synthetisch gas: 1,00 ≤Rf≤1,15;
— propyleen en gezuiverde synthetische
lucht:0,90≤Rf≤1,1;
— tolueen en gezuiverde synthetische
lucht:0,90≤Rf≤1,10.
Deze waarden hebben betrekking op de responsiefactor (Rf) van 1,00
voor propaan en zuivere synthetische lucht.
1.8.3.Controle van de storing door zuurstof
De storing door zuurstof moet gecontroleerd worden wanneer een
analysator in gebruik wordt genomen en na groot onderhoud.
De responsiefactor is gedefinieerd en wordt bepaald overeenkomstig
punt 1.8.2. Het te gebruiken testgas en de aanbevolen relatieve respon-
siefactorgebieden zijn als volgt:
— Propaan en stikstof: 0,95 ≤Rf≤1,05.
Deze waarde heeft betrekking op de responsiefactor (Rf) van 1,00 voor
propaan en zuivere synthetische lucht.
De zuurstofconcentratie in de FID-branderlucht mag maximaal ± 1 mol
% afwijken van de zuurstofconcentratie van de branderlucht die bij de
laatste zuurstofstoringscontrole werd gebruikt. Indien het verschil groter
is, moet de zuurstofstoring worden gecontroleerd en de analysator zo
nodig worden bijgesteld.
1.9.Storende effecten bij NDIR- en CLD-analysators
Andere gassen in het uitlaatgas dan het te analyseren gas kunnen de
aflezing op verscheidene wijzen beïnvloeden. Positieve storing treedt
op bij NDIR-instrumenten wanneer het storende gas hetzelfde effect
heeft als het te meten gas, maar in mindere mate. Negatieve storing
treedt op in NDIR-instrumenten doordat het storende gas de absorptie-
band van het te meten gas verbreedt en in CLD-instrumenten doordat
het storingsgas de straling onderdrukt. De in de punten 1.9.1 en 1.9.2
genoemde storingscontroles moeten worden uitgevoerd vóór het eerste
gebruik van de analysator en na groot onderhoud.
1.9.1.Storingscontrole van de CO-analysator
Water en CO2kunnen de prestaties van de CO-analysator verstoren.
Derhalve wordt een CO2-ijkgas met een concentratie van 80 tot 100 %
van de volle schaal in het maximumwerkgebied dat bij de beproeving
wordt gebruikt, door water op kamertemperatuur geleid en de responsie
van de analysator wordt genoteerd. De analysatorresponsie mag niet
meer dan 1 % van het volledige schaalbereik bedragen voor gebieden
die groter dan of gelijk aan 300 ppm zijn en niet meer dan 3 ppm
voor gebieden onder 300 ppm.
1.9.2.Dempingscontrole van de NOx-analysator
De betrokken twee gassen voor CLD- (en HCLD)analysatoren zijn CO2en waterdamp. Dempingsresponsies van deze gassen zijn evenredig met
de concentratie. Er zijn derhalve testtechnieken nodig om de demping
bij de verwachte hoogste concentraties tijdens de test te bepalen.
1.9.2.1. Dempingscontrole voor CO2
Een CO2-ijkgas met een concentratie van 80 tot 100 % van de volle
schaal van het maximumwerkgebied moet door de NDIR-analysator
worden gevoerd en de CO2-waarde moet worden vastgesteld als A.
Vervolgens wordt het gas verdund met 50 % NO-ijkgas en door de
NDIR en de (H)CLD gevoerd waarbij de CO2- en NO-waarden worden
genoteerd als B en C. De CO2-toevoer wordt afgesloten en slechts het
NO-ijkgas loopt door de (H)CLD. De NO-waarde wordt als D geno-
teerd.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 54
▼B
De demping wordt als volgt berekend:
%C O2/C0demping ¼1/C0C/C2A ðÞ
D/C2A ðÞ /C0 D/C2B ðÞ/C18/C19/C20/C21
/C2100
en mag niet groter zijn dan 3 % van het volledige schaalbereik;
waarinA = onverdunde CO
2-concentratie gemeten met NDIR %;
B = verdunde CO2-concentratie gemeten met NDIR %;
C = verdunde NO-concentratie gemeten met CLD ppm;
D = onverdunde NO-concentratie gemeten met CLD ppm.
1.9.2.2. Dempingscontrole voor waterdamp
Deze controle is uitsluitend van toepassing op de meting van gascon-
centraties in het natte gas. Voor de berekening van de demping door
waterdamp moet het NO-ijkgas met waterdamp worden verdund en
moet de waterdampconcentratie van het mengsel stapsgewijs worden
gebracht op de waarde die tijdens de test wordt verwacht. Een NO-
ijkgas met een concentratie van 80 tot 100 % van het volledige schaal-
bereik in het normale werkgebied wordt door de (H)CLD gevoerd en de
NO-waarde wordt als D genoteerd. Vervolgens laat men het NO-gas bij
kamertemperatuur door water borrelen en wordt het door de (H)CLD
gevoerd, waarbij de NO-waarde als C wordt genoteerd. De watertempe-
ratuur wordt bepaald en genoteerd als F. De verzadigde dampdruk van
het mengsel bij de watertemperatuur van de bubbler (F) wordt bepaald
en genoteerd als G. De waterdampconcentratie van het mengsel (in %)
wordt op de volgende wijze berekend:
en wordt als H genoteerd. De verwachte verdunde NO-ijkgasconcen-
tratie (in waterdamp) wordt als volgt berekend:
en wordt als De genoteerd. Voor dieseluitlaatgas wordt de maximum-waterdampconcentratie in het uitlaatgas (in %) welke tijdens de test
wordt verwacht, geraamd — aangenomen dat de atoomverhouding H/C
in de brandstof 1,8 tot 1 bedraagt — op basis van de maximale CO
2-
concentratie in het uitlaatgas of van de onverdunde CO2-ijkgasconcen-
tratie (A zoals gemeten overeenkomstig punt 1.9.2.1), waarbij de
volgende formule wordt gehanteerd:
Hm=0,9×A
en wordt deze als Hm genoteerd.
De demping door waterdamp wordt als volgt berekend:
en mag niet groter zijn dan 3 % van het volledige schaalbereik.
De: verwachte verdunde NO-concentratie (ppm)
C: verdunde NO-concentratie (ppm)
Hm: maximale waterdampconcentratie (%)
H: werkelijke waterdampconcentratie (%)
NB:Het is van belang dat de NO2-concentratie in het NO-ijkgas voor
het meetbereik bij deze controle minimaal is, aangezien er bij de
berekening van de demping geen rekening is gehouden met de
absorptie van NO2in water.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 55
▼M1
▼B
1.10.Kalibreringsfrequentie
De analyseapparatuur moet ten minste om de drie maanden overeen-
komstig punt 1.5 worden gekalibreerd of wanneer het systeem wordt
gerepareerd of een verandering wordt aangebracht die van invloed is
op de kalibrering.
2. KALIBRERING VAN HET DEELTJESMEETSYSTEEM
2.1.Inleiding
Elk onderdeel moet zo vaak als nodig worden gekalibreerd om aan de
nauwkeurigheidsvoorschriften van deze richtlijn te voldoen. De toe te
passen methode wordt in dit punt beschreven voor de in aanhangsel 1,
punt 1.5, en bijlage V bedoelde onderdelen.
2.2.Stroommeting
De kalibrering van de gasstroommeters of van de stroommeetinstru-
menten moet gebaseerd zijn op een nationale en/of internationale norm.
De maximumfout in de meetwaarde mag maximaal ± 2 % van de afle-
zing bedragen.
Indien de gasstroom is bepaald door een differentiaalstroommeting,
moet de maximumfout in het verschil zodanig zijn dat de nauwkeurig-
heid van GEDFbinnen ± 4 % ligt (zie ook bijlage V, punt 1.2.1.1,
uitlaatgasanalysator EGA). Deze kan afzonderlijk worden berekend
door het bepalen van de RMS van de fouten van elk instrument.
2.3.Controle van de verdunningsverhouding
Wanneer gebruik wordt gemaakt van deeltjesbemonsteringssystemen
zonder EGA (bijlage V, punt 1.2.1.1), moet de verdunningsverhouding
worden gecontroleerd bij elke nieuwe, draaiende motor en wordt hetzij
de CO2- hetzij de NOx-concentratie gemeten in het ruwe en het
verdunde uitlaatgas.
De gemeten verdunningsverhouding mag maximaal ± 10 % afwijken
van de berekende verdunningsverhouding uit de meting van de CO2-
of NOx-concentratie.
2.4.Controle van de partiële-stroomtoestanden
Het bereik van de uitlaatgassnelheid en de drukschommelingen moeten
worden gecontroleerd en worden afgesteld overeenkomstig de voor-
schriften van bijlage V, punt 1.2.1.1, uitlaatpijp EP.
2.5.Kalibreringsfrequentie
De stroommeetapparatuur moet minstens om de drie maanden worden
gekalibreerd of wanneer een wijziging aan het systeem wordt aange-
bracht die op de kalibrering van invloed is.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 56
▼B
Aanhangsel 3
1. GEGEVENSEVALUATIE EN BEREKENINGEN
1.1.Gegevensevaluatie bij gasvormige emissies
Voor de evaluatie van de gasvormige emissies moet de strookaflezing
van de laatste 60 seconden in elke toestand worden gemiddeld en de
gemiddelde concentraties (conc) van CH, CO, NOxen CO2moeten, bij
gebruikmaking van de koolstofbalansmethode, voor elke toestand
worden bepaald uit de gemiddelde strookaflezingen en de bijbehorende
kalibreringsgegevens. Er mag gebruik worden gemaakt van een ander
type registratie indien dit gelijkwaardige gegevens oplevert.
De gemiddelde achtergrondconcentraties (concd) kunnen worden
bepaald met behulp van de meetwaarden van de bemonsteringszak van
de verdunningslucht of met de permanent vastgestelde meetwaarden
van het achtergrondniveau (zonder zak) en de bijbehorende kalibre-
ringsgegevens.
1.2.Deeltjesemissie
Voor de evaluatie van de deeltjesemissie moet de totale bemonsterings-
massa (MSAM,i) of het totale bemonsteringsvolume (VSAM,i) voor elke
toestand worden vastgelegd.
De filters moeten worden teruggebracht naar de werkkamer en gedu-
rende minstens een uur worden geconditioneerd — echter niet meer
dan 80 uur — en vervolgens worden gewogen. Het brutogewicht van
de filters moet worden geregistreerd en het tarragewicht (zie bijlage
III, punt 3.1) daarvan worden afgetrokken. De deeltjesmassa (Mfvoor
de methode met één filter; Mf,ivoor de methode met verscheidene
filters) is de som van de deeltjesmassa's die door de primaire en secun-
daire filters zijn opgevangen.
Indien achtergrondcorrectie wordt toegepast, moet de verdunningslucht-
massa (MDIL) of het verdunningsluchtvolume (VDIL) door de filters en de
deeltjesmassa (Md) worden vastgesteld. Indien minder dan één meting
werd verricht, moet het quotiënt Md/MDILof Md/VDILvoor elke meting
worden berekend en de waarden worden gemiddeld.
1.3.Berekening van de gasemissies
De in het eindrapport op te nemen testresultaten worden stapsgewijs
afgeleid.
1.3.1.Bepaling van de uitlaatgasstroom
De uitlaatgasstroom (GEXHW,VEXHWof VEXHD) wordt voor elke toestand
bepaald overeenkomstig bijlage III, aanhangsel 1, punten 1.2.1 tot en
met 1.2.3.
Wanneer een volledige-stroomverdunningssysteem wordt gebruikt, moet
de totale verdunde gasstroom (GTOTW,VTOTW) voor elke toestand worden
bepaald overeenkomstig bijlage III, aanhangsel 1, punt 1.2.4.
1.3.2.Droog/nat-correctie
Bij de toepassing van GEXHW,VEXHW,GTOTWof VTOTWmoet, indien niet
reeds op natte basis is gemeten, de gemeten concentratie worden
omgezet in die voor nat gas met behulp van de volgende formule:
conc (nat) = kw× conc (droog).
Voor het ruwe uitlaatgas:
kw;r;1¼1/C0FFH/C2GFUEL
GAIRD/C18/C19
/C0kw2
of:
kw;r;2¼1
1þ1;88/C20;005/C2% CO droog ½/C138 þ %C O2droog½/C138 ðÞ/C18/C19
/C0kw2:1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 57
▼B
Voor het verdunde uitlaatgas:
kw;e;1¼1/C01;88/C2CO2% natðÞ
200/C18/C19
/C0kw1
of:
kw;e;2¼1/C0kw1
1þ1;88/C2CO2% droogðÞ
2000
BB@1
CCA:
F
FHkan worden berekend met:
FFH¼1;969
1þGFUEL
GAIRW/C18/C19 :
Voor de verdunningslucht:
kW,d=1−kW1
kW1¼1;608/C2Hd/C21/C01=DF ðÞ þ Ha/C21=DFðÞ ½/C138
1000 þ1;608/C2Hd/C21/C01=DF ðÞ þHa/C21=DFðÞ ½/C138
Hd¼6;22/C2Rd/C2pd
PB/C0Pd/C2Rd/C210/C02:
Voor de inlaatlucht (indien anders dan de verdunningslucht):
kW,a=1−kW2
kW2¼1;608/C2Ha
1000 þ1;608/C2Ha ðÞ
Ha¼6;22/C2Ra/C2pa
pB/C0pa/C2Ra/C210/C02
waarin:
Ha= absolute vochtigheidsgraad van de inlaatlucht (g water per kg
droge lucht);
Hd= absolute vochtigheid van de verdunningslucht (g water per kg
droge lucht);
Rd= relatieve vochtigheid van de verdunningslucht (%);
Ra= relatieve vochtigheid van de inlaatlucht (%);
pd= verzadigde dampdruk van de verdunningslucht (kPa);
pa= verzadigde dampdruk van de inlaatlucht (kPa);
pB= totale buitenluchtdruk (kPa).
1.3.3.Vochtigheidscorrectie voor NOx
Aangezien de NOx-emissies afhangen van de toestand van de omge-
vingslucht, moet de NOx-concentratie worden gecorrigeerd naar de
omgevingsluchttemperatuur en -vochtigheid met behulp van de factor
KHuit de volgende formule:
KH¼1
1þA/C2Ha/C010;71 ðÞ þ B/C2Ta/C0298 ðÞ
waarin:
A: = 0,309 GFUEL/GAIRD− 0,0266;
B = − 0,209 GFUEL/GAIRD+ 0,00954;1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 58
▼B
T = temperatuur van de lucht (K);
GFUEL
GAIRD¼brandstof =luchtverhouding op basis van droge lucht ðÞ ;
Ha: vochtigheidsgraad van de inlaatlucht (g water per kg droge lucht):
Ha¼6;220/C2Ra/C2pa
pB/C0pa/C2Ra/C210/C02
waarin:
Ra= relatieve vochtigheid van de inlaatlucht (%);
pa= verzadigde dampdruk van de inlaatlucht (kPa);
pB= totale buitenluchtdruk (kPa).
1.3.4.Berekening van de emissiemassastroom
De emissiemassastroom voor elke toestand wordt als volgt berekend:
a) Voor het ruwe uitlaatgas (1):
Gasmass= u × conc × GEXHW
of
Gasmass= v × conc × VEXHD
of
Gasmass= w × conc × VEXHW.
b) Voor het verdunde uitlaatgas (1):
Gasmass= u × concc×GTOTW
of
Gasmass= w × concc×VTOTW
waarin
concc = de naar de achtergrond gecorrigeerde concentratie;
concc= conc-concd× (1 − (1/DF));
DF = 13,4/(concCO2+ (concCO + concCH) × 10−4);
of
DF = 13,4/concCO2.
De coëfficiënten u — nat, v — droog, w — nat moeten uit de onder-
staande tabel worden gekozen:
Gas u v w conc
NOx0,001587 0,002053 0,002053 ppm1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 59
(1) In geval van NOx, moet de NOx-concentratie (NOxconc of NOxconcc) worden vermenig-
vuldigd met KHNOX(de in punt 1.3.3 genoemde vochtigheidscorrectiefactor voor NOx):
KHNOX× conc of KHNOX× concc.
▼B
Gas u v w conc
CO 0,000966 0,00125 0,00125 ppm
CH 0,000479 — 0,000619 ppm
CO215,19 19,64 19,64 procent
De dichtheid van CH is gebaseerd op een gemiddelde koolstof/water-
stofverhouding van 1/1,85.
1.3.5.Berekening van de specifieke emissies
De specifieke emissie (g/kWh) moet voor alle afzonderlijke compo-
nenten op de volgende wijze worden berekend:
Afzonderlijk gas ¼Xn
i¼1Gasmassi/C2WFi
Xn
i¼1Pi/C2WFi
waarin Pi=Pm,i+PAE,i.
De wegingsfactoren en het aantal toestanden (n) die in de bovenstaande
berekening moeten worden gebruikt, staan vermeld in punt 3.6.1 van
bijlage III.
1.4.Berekening van de deeltjesemissie
De deeltjesemissie wordt als volgt berekend:
1.4.1.Vochtigheidscorrectiefactor voor deeltjes
Aangezien de deeltjesemissie van dieselmotoren afhangt van de
toestand van de omgevingslucht, moet de deeltjesmassastroom worden
gecorrigeerd naar de omgevingsluchtvochtigheid met behulp van de
factor Kpdie uit de volgende formule volgt:
Kp= 1/(1 + 0,0133 × (Ha− 10,71))
Ha= vochtigheid van de inlaatlucht (g water per kg droge lucht):
Ha¼6;22/C2Ra/C2Pa
PB/C0Pa/C2Ra/C210/C02
Ra= relatieve vochtigheid van de inlaatlucht (%);
pa= verzadigde dampdruk van de inlaatlucht (kPa);
pB= totale luchtdruk (kPa).
1.4.2.Partiële-stroomverdunningssysteem
De uiteindelijke testresultaten van de deeltjesemissie worden als volgt
stapsgewijs afgeleid. Aangezien de verdunning op verschillende wijzen
tot stand wordt gebracht, worden verschillende berekeningsmethoden
voor de equivalente verdunde uitlaatgasmassastroom GEDFof equiva-
lente verdunde uitlaatgasvolumestroom VEDFtoegepast. Alle
berekeningen zijn gebaseerd op de gemiddelde waarden van de afzon-
derlijke toestanden (i) gedurende de bemonsteringsperiode.
1.4.2.1. Isokinetische systemen
GEDFW,i=GEXHW,i×qi
of
VEDFW,i=VEXHW,i×qi1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 60
▼B
qi¼GDILW ;iþGEXHW ;i/C2r/C0/C1
GEXHW ;i/C2r/C0/C1
oder:
qi¼VDILW ;iþVEXHW ;i/C2r/C0/C1
VEXHW ;i/C2r/C0/C1
waarin r overeenkomt met de verhouding tussen de dwarsdoorsnede van
de isokinetische sonde Apen die van de uitlaatpijp AT:
r¼Ap
AT
1.4.2.2. Systemen waarmee CO2-o fN Ox-concentraties worden
gemeten
GEDFW,i=GEXHW,i×qi
of
VEDFW,i=VEXHW,i×qi
qi¼ConcE;i/C0ConcA;i
ConcD;i/C0ConcA;i
waarin:
ConcE= natte concentratie van het indicatorgas in het uitlaatgas;
ConcD= natte concentratie van het indicatorgas in het verdunde
uitlaatgas;
ConcA= natte concentratie van het indicatorgas in de verdunningslucht.
De op droge basis gemeten concentraties moeten worden omgezet in
die op natte basis overeenkomstig punt 1.3.2.
1.4.2.3. CO2-meetsystemen en de koolstofbalansmethode
GEDFW ;i¼206 ;6/C2GFUEL ;i
CO2D;i/C0CO2A;i
waarin:
CO2D=C O2-concentratie in het verdunde uitlaatgas;
CO2A=C O2-concentratie in de verdunningslucht
(concentraties in volume % op natte basis).Deze vergelijking gaat uit van een basisveronderstelling, namelijk de
koolstofbalans (aantal koolstofatomen dat naar de motor wordt gevoerd,
wordt als CO
2uitgestoten), en wordt als volgt afgeleid:
GEDFW,i=GEXHW,i×qi
en
qi¼206 ;6/C2GFUEL ;i
GEXHW ;i/C2CO2D;i/C0CO2A;i/C0/C11997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 61
▼B
1.4.2.4. Systemen met stroommeting
GEDFW,i=GEXHW,i×qi
qi¼GTOTW ;i
GTOTW ;i/C0GDILW ;i/C0/C1
1.4.3.Volledige-stroomverdunningssysteem
De in het eindverslag te vermelden testresultaten van de deeltjesemissie
worden als volgt stapsgewijs berekend. Alle berekeningen zijn geba-
seerd op de gemiddelde waarden in de afzonderlijke toestanden (i)
gedurende de bemonstering.
GEDFW,i=GTOTW,i
of
VEDFW,i=VTOTW,i
1.4.4.Berekening van de deeltjesmassastroom
De deeltjesmassastroom wordt als volgt berekend:
— Voor de methode met één filter:
PTmassa¼Mf
MSAM/C2GEDFWðÞgem
1000
of
PTmassa¼Mf
VSAM/C2VEDFWðÞgem
1000
waarin:
(GEDFW)gem,( VEDFW)gem,( MSAM)gem,( VSAM)gemgedurende de testcyclus
moeten worden bepaald uit de som van de gemiddelde waarden in
de afzonderlijke toestanden gedurende de bemonstering:
GEDFWðÞgem¼Xn
i¼1GEDFW ;i/C2WFi
VEDFWðÞgem¼Xn
i¼1VEDFW ;i/C2WFi
MSAM¼Xn
i¼1MSAM ;i
VSAM¼Xn
i¼1VSAM ;i
waarin i = 1,… n.
— Voor de methode met verscheidene filters:
PTmassa ;i¼Mf;i
MSAM ;i/C2GEDFW ;i/C0/C1
1000
of
PTmassa ;i¼Mf;i
VSAM ;i/C2VEDFW ;i/C0/C1
1000
waarin i = 1,… n.
De deeltjesmassastroom kan als volgt worden gecorrigeerd:
— Voor de methode met één filter:1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 62
▼M1
Indien er meer dan één meting is verricht, moet (Md/MDIL)o f
(Md/VDIL) worden vervangen door respectievelijk (Md/MDIL)gemof
(Md/VDIL)gem.
DF¼13;4
concCO 2þconcCO þconcCH ðÞ /C2 10/C04
of
DF = 13,4/concCO2.
— Voor de methode met verscheidene filters:
PTmassa ;i¼Mf;i
MSAM ;i/C0Md
MDIL/C21/C01
DF/C18/C19 /C18/C19 /C20/C21
/C2GEDFW ;i
1000/C20/C21
of
PTmassa ;i¼Mf;i
VSAM ;i/C0Md
VDIL/C21/C01
DF/C18/C19 /C18/C19 /C20/C21
/C2VEDFW ;i
1000/C20/C21
:
Indien meer dan één meting wordt verricht, moet (Md/MDIL)o f
(Md/VDIL) worden vervangen door respectievelijk (Md/MDIL)gemof
(Md/VDIL)gem:
DF¼13;4
concCO 2þconcCO þconcCH ðÞ /C2 10/C04
of
DF = 13,4/concCO2.
1.4.5.Berekening van de specifieke emissies
De specifieke emissie van de deeltjes PT (g/kWh) moet worden bere-
kend op de volgende wijze (1):
— Voor de methode met één filter:
PT¼PTmassa
Xn
i¼1Pi/C2WFi:
— Voor de methode met verscheidene filters:
PT¼Xn
i¼1PTmassa ;i/C2WFi
Xn
i¼1Pi/C2WFi1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 63
(1) De deeltjesmassastroom PTmassamoet worden vermenigvuldigd met de factor Kp(de in
punt 1.4.1 genoemde vochtigheidscorrectiefactor voor deeltjes).▼B
▼B
Pi=Pm,i+PAE,i.
1.4.6.Effectieve weegfactor
Voor de methode met één filter wordt de effectieve weegfactor WFE,ivoor elke toestand op de volgende wijze berekend:
WFE;i¼MSAM ;i/C2GEDFWðÞgem
MSAM/C2GEDFW ;i/C0/C1
of
WFE;i¼VSAM ;i/C2VEDFWðÞgem
VSAM/C2VEDFW ;i/C0/C1
waarin i = 1,… n.
De waarde van de effectieve wegingsfactoren mag slechts ± 0,005
(absolute waarde) van de in punt 3.6.1 van bijlage III genoemde
wegingsfactoren afwijken.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 64
▼M2
BIJLAGE IV
TESTPROCEDURE VOOR MOTOREN MET ELEKTRISCHE ONTSTE-
KING
1. INLEIDING
1.1. In deze bijlage wordt de methode beschreven voor vaststelling van de
uitstoot van verontreinigende gassen door de te beproeven motoren.
1.2. De test moet worden uitgevoerd met de op een proefbank geplaatste
motor die is aangesloten op een dynamometer.
2. TESTOMSTANDIGHEDEN2.1.Testvoorwaarden voor de motor
De absolute temperatuur (T
a) van de inlaatlucht van de motor, uitge-
drukt in Kelvin, en de droge luchtdruk (ps), uitgedrukt in kPa, moeten
worden gemeten en de parameter famoet op de volgende wijze worden
bepaald:
fa¼99
ps/C18/C191;2
/C2Ta
298/C18/C190;6
2.1.1.Geldigheid van de test
Wil een test als geldig erkend worden, dan moet de parameter fazodanig zijn dat:
0,93≤fa≤1,07
2.1.2.Motoren met inlaatluchtkoeling
De temperatuur van het koelmedium en de temperatuur van de inlaat-
lucht moeten worden geregistreerd.
2.2.Luchtinlaatsysteem van de motor
De te beproeven motor wordt uitgerust met een luchtinlaatsysteem dat
een drukval geeft die niet meer dan 10 % afwijkt van de door de fabri-
kant aangegeven maximumwaarde voor een nieuw luchtfilter onder
werkingsomstandigheden die volgens opgave van de fabrikant in het
grootste luchtdebiet resulteren voor de motortoepassing in kwestie.
Voor kleine motoren met elektrische ontsteking (slagvolume
< 1 000 cm3) wordt een systeem gebruikt dat op de geïnstalleerde motor
is afgestemd.
2.3.Uitlaatsysteem van de motor
De te beproeven motor wordt uitgerust met een uitlaatsysteem dat een
uitlaattegendruk oplevert die niet meer dan 10 % afwijkt van de door de
fabrikant aangegeven maximumwaarde onder werkingsomstandigheden
van de motor die resulteren in het maximaal aangegeven vermogen
voor de motortoepassing in kwestie.
Voor kleine motoren met elektrische ontsteking (slagvolume
< 1 000 cm3) wordt een systeem gebruikt dat op de geïnstalleerde motor
is afgestemd.
2.4.Koelsysteem
Er moet een koelsysteem voor de motor worden gebruikt met
voldoende capaciteit om de motor op de normale door de fabrikant
voorgeschreven werkingstemperatuur te houden. Deze bepaling geldt
voor eenheden die moeten worden losgemaakt om het vermogen te
kunnen meten, zoals een aanjager waarvan de koelventilator moet
worden gedemonteerd om bij de krukas te kunnen komen.
2.5.Smeerolie
Er moet smeerolie worden gebruikt die overeenkomt met de specifica-
ties van de fabrikant voor een bepaalde motor en voor de beoogde1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 65
▼M2
toepassing. Fabrikanten moeten motorsmeermiddelen gebruiken die
representatief zijn voor de in de handel verkrijgbare motorsmeermid-
delen.
De specificaties van de smeerolie die bij de test wordt gebruikt, worden
vermeld onder punt 1.2 van bijlage VII, aanhangsel 2, over motoren
met elektrische ontsteking, en tezamen met de resultaten van de test
verstrekt.
2.6.Afstelbare carburators
Wat betreft motoren met beperkt afstelbare carburators wordt de test bij
de twee uiterste afstelwaarden uitgevoerd.
2.7.Proefbrandstof
Er moet gebruik worden gemaakt van referentiebrandstof zoals bedoeld
in bijlage V.
Het octaangetal en de dichtheid van de voor de test gebruikte referen-
tiebrandstof worden vermeld in bijlage VII, aanhangsel 2, over motoren
met elektrische ontsteking, onder punt 1.1.1.
Wat betreft tweetaktmotoren moet de verhouding van het brandstof/
oliemengsel de waarde hebben die door de fabrikant wordt aanbevolen.
Het percentage olie in het mengsel van brandstof en smeermiddel dat in
de motor wordt gebracht, en de resulterende dichtheid van de brandstof
worden vermeld in bijlage VII, aanhangsel 2, over motoren met elektri-
sche ontsteking, onder punt 1.1.4.
2.8.Bepaling van de afstelling van de dynamometer
Voor de meting van de emissies wordt uitgegaan van het niet-gecorri-
geerd remvermogen. Bepaalde hulpvoorzieningen die uitsluitend voor
de werking van de machine noodzakelijk zijn en die op de motor
kunnen zijn gemonteerd, moeten met het oog op de test worden verwij-
derd. Wanneer de hulpvoorzieningen niet zijn verwijderd, moet worden
bepaald hoeveel vermogen zij hebben opgenomen om de afstelling van
de dynamometer te kunnen berekenen, tenzij het motoren betreft
waarbij dergelijke hulpvoorzieningen deel uitmaken van de motor zelf
(bv. koelventilatoren voor luchtgekoelde motoren).
De inlaatrestrictie en de uitlaattegendruk moeten overeenkomstig de
punten 2.2 en 2.3 op de maximumwaarde van de fabrikant worden afge-
steld, voorzover het motoren betreft waarbij een dergelijke afstelling
mogelijk is. De waarde van het maximumkoppel bij de aangegeven
toerentallen tijdens de proef moet proefondervindelijk worden vastge-
steld teneinde de waarde van het koppel in de voorgeschreven
testtoestanden te berekenen. Voor motoren die niet zijn ontworpen om
te werken bij vollast over het gehele toerentalgebied wordt het maxi-
mumkoppel bij de beproevingstoerentallen opgegeven door de
fabrikant. De instelling van de motor moet voor alle testtoestanden
worden berekend met behulp van de volgende formule:
S¼PMþPAE ðÞ /C2L
100/C18/C19
/C0PAE
waarin:
S de afstelling [kW] van de dynamometer is;
PMhet maximale waargenomen of aangegeven vermogen [kW] bij het
toerental onder de testomstandigheden is (zie aanhangsel 2 van bijlage
VII);
PAEhet aangegeven totaalvermogen [kW] is dat wordt opgenomen door
een voor de test gemonteerde hulpvoorziening die niet op grond van
aanhangsel 3 van bijlage VII is vereist;
L het koppelpercentage is dat voor de testtoestand is vastgesteld.
Indien de verhouding
PAE
PM/C210;03
is, kan de waarde PAEworden geverifieerd door de technische instantie
die de typegoedkeuring verleent.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 66
▼M2
3. DE EIGENLIJKE TEST
3.1.Installatie van de meetapparatuur
De instrumenten en de bemonsteringssondes moeten volgens de voor-
schriften worden aangebracht. Wanneer gebruik wordt gemaakt van
een volledige-stroomverdunningssysteem voor de verdunning van het
uitlaatgas moet het einde van de uitlaatpijp op het systeem worden
aangesloten.
3.2.Starten van het verdunningssysteem en de motor
Het verdunningssysteem en de motor moeten in werking worden gesteld
en opgewarmd totdat alle temperaturen en drukken gestabiliseerd zijn
bij vollast en het nominale toerental (punt 3.5.2).
3.3.Afstelling van de verdunningsverhouding
De totale verdunningsverhouding mag niet minder bedragen dan 4.
Bij systemen waarbij de CO2-o fN Ox-concentratie wordt beheerst, moet
het CO2-o fN Ox-gehalte van de verdunningslucht aan het begin en aan
het eind van elke test worden gemeten. De metingen van de CO2-o f
NOx-achtergrondconcentratie vóór en na de test moeten respectievelijk
binnen 100 ppm en 5 ppm van elkaar liggen.
Wanneer gebruik wordt gemaakt van een systeem met verdund
uitlaatgas, moeten de relevante achtergrondconcentraties worden
bepaald door bemonstering van de verdunningslucht in een bemonste-
ringszak gedurende de gehele testcyclus.
De permanente achtergrondconcentratie mag (zonder zak) worden
bepaald aan de hand van metingen op minimaal drie punten, namelijk
aan het begin, aan het eind en ongeveer halverwege de cyclus, waarbij
de gemiddelde waarde wordt berekend. Op verzoek van de fabrikant
kunnen de achtergrondmetingen achterwege worden gelaten.
3.4.Controle van de analyseapparatuur
De analyseapparatuur voor de emissiemetingen wordt op de nulstand
gekalibreerd en ingesteld op het juiste meetbereik.
3.5.Testcyclus
3.5.1. Specificatie C) van de machine overeenkomstig bijlage I, deel 1A,
onder iii).
Naar gelang van het type machine moeten de volgende testcycli worden
doorlopen, waarbij de dynamometer is aangesloten op de te beproeven
motor:
cyclus D(1): motoren met contstant toerental en onderbroken belasting,
bv. generatoraggregaten;
cyclus G1: niet-handmatige toepassingen van het intermediaire
toerental;
cyclus G2: niet-handmatige toepassingen van het nominale toerental;
cyclus G3: handmatige toepassingen.
3.5.1.1. Testtoestanden en wegingsfactoren
Cyclus D
Toestand-
nummer12345
Toerental van
de motorNominaal toerental Intermediair toerentalLaagste
statio-
naire
toerental
Belasting (1)% 100 75 50 25 10
Wegingsfactor 0,05 0,25 0,3 0,3 0,11997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 67
(1) Dezelfde als cyclus D2 van ISO-norm 8168-4: 1996(E).
▼M2
Cyclus G1
Toestand-
nummer12345 6
Toerental van
de motorNominaal toerental Intermediair toerentalLaagste
statio-
naire
toerental
Belasting % 100 75 50 25 10 0
Wegingsfactor 0,09 0,2 0,29 0,3 0,07 0,05
Cyclus G2
Toestand-
nummer12345 6
Toerental van
de motorNominaal toerental Intermediair toerentalLaagste
statio-
naire
toerental
Belasting % 100 75 50 25 10 0
Wegingsfactor 0,09 0,2 0,29 0,3 0,07 0,05
Cyclus G3
Toestand-
nummer12
Toerental van
de motorNominaal toerental Intermediair toerentalLaagste
statio-
naire
toerental
Belasting % 100 0
Wegingsfactor 0,8-
5 (*)0,15 (*)
(1) De belasting wordt uitgedrukt als percentage van het koppel dat correspondeert met het primaire nomi-
nale vermogen. Het primaire nominale vermogen wordt omschreven als het maximale beschikbarevermogen in de loop van een variabele vermogenscyclus, die gedurende een onbeperkt aantal uren
per jaar kan worden gehandhaafd tussen vastgestelde onderhoudsbeurten en onder de vastgestelde
omgevingscondities. Het onderhoud wordt verricht volgens de aanwijzingen van de fabrikant. Vooreen betere illustratie van de definitie van het primaire vermogen, zie figuur 2 van ISO-norm 8528-1:1993(E).
(*) In fase I mag 0,90 en 0,10 worden gebruikt in plaats van 0,85 en 0,15.
3.5.1.2. Keuze van een passende testcyclus
Indien de belangrijkste toepassing waarvoor een motormodel bestemd is
bekend is, kan de testcyclus worden gekozen op basis van de voor-
beelden in 3.5.1.3. Indien de belangrijkste toepassing waarvoor een
motor bestemd is onzeker is, dient de passende testcyclus op basis van
de specificaties van de motor te worden gekozen.
3.5.1.3. Voorbeelden (de lijst is niet limitatief)
Typische voorbeelden voor:Cyclus D:generatoraggregaten met onderbroken belasting, met inbegrip van gene-
ratoraggregaten aan boord van schepen en treinen (niet voor
aandrijving), koeleenheden, lastoestellen;
gascompressoren.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 68
▼M2
Cyclus G1:
motoren van grasmaaiers, voorin of achterin geplaatst;
golfwagens;
tuinveegmachines;handbediende cirkel- of cilindergazonmaaiers;sneeuwopruimapparatuur;
afvalvernietigers.
Cyclus G2:
draagbare generatoren, pompen, lasapparaten en luchtcompressoren;
eventueel ook gazon- en tuinapparatuur die werkt bij het nominale
toerental van de motor.
Cyclus G3:
bladblazers;
kettingzagen;heggescharen;
draagbare zaagmachines;
hakfrezen;sproeiers;bindtouwsnijder;
vacuümapparatuur.
3.5.2.Gereedmaken van de motor
Het opwarmen van motor en systeem moet bij het maximumtoerental
en -koppel plaatsvinden om de motorparameters te stabiliseren overeen-
komstig de aanbevelingen van de fabrikant.
NB:De opwarmtijd moet ook de invloed van afzettingen van een
eerdere test in het uitlaatsysteem voorkomen. Er wordt ook een
stabilisatietijd tussen twee testmomenten verlangd die bedoeld is
om de invloeden van de ene toestand op de andere tot een
minimum te beperken.
3.5.3.Testcyclus
De testcycli G1, G2 of G3 worden uitgevoerd in opklimmende volgorde
van de toestandnummers van de cyclus in kwestie. De bemonsterings-
tijd is voor elke toestand minimaal 180 seconden. De waarde van de
concentratie van de emissies moet gedurende de laatste 120 seconden
van de betrokken bemonsteringstijd worden gemeten en geregistreerd.
Voor elke meting dient de duur van de betrokken toestand zodanig te
zijn dat de motor vóór de aanvang van de bemonstering thermische
stabiliteit heeft bereikt. De duur van de meettijd moet worden geregi-
streerd en in het verslag worden opgenomen.
a) Voor motoren waarvan het toerental via een dynamometer wordt
gecontroleerd: Na de eerste overgangsperiode in elke toestand van
de cyclus moet het aangegeven toerental binnen ± 1 % van het
nominale toerental of ± 3 min
−1blijven (de grootste waarde is van
toepassing), behalve bij het laagste stationair toerental, dat binnen
de door de fabrikant aangegeven tolerantie moet liggen. Het aange-
geven koppel moet zodanig zijn dat de gemiddelde waarde
gedurende de meetperiode ten hoogste ± 2 % afwijkt van het maxi-
mumkoppel bij het toerental tijdens de proef.
b) Voor motoren waarvan de belasting via een dynamometer wordt
gecontroleerd: Na de eerste overgangsperiode in elke toestand van
de cyclus moet het aangegeven toerental binnen ± 2 % van het
nominale toerental of ± 3 min−1blijven (de grootste waarde is van
toepassing), maar in ieder geval binnen ± 5 %, behalve bij het
laagste stationaire toerental, dat binnen de door de fabrikant aange-
geven tolerantie moet liggen.
Tijdens een toestand van de testcyclus waarin het voorgeschreven
koppel bij het beproevingstoerental 50 % of meer van het maxi-
mumkoppel bedraagt, wordt gedurende de meetperiode het
aangegeven gemiddelde koppel binnen ± 5 % van het voorge-
schreven koppel gehouden. Tijdens een toestand van de testcyclus
waarin het voorgeschreven koppel bij het beproevingstoerental
minder dan 50 % van het maximumkoppel bedraagt, wordt gedu-
rende de meetperiode het aangegeven gemiddelde koppel binnen1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 69
▼M2
± 10 % van het voorgeschreven koppel of ± 0,5 Nm gehouden,
waarbij de grootste waarde van toepassing is.
3.5.4.Responsie van de analyseapparatuur
De output van de analyseapparatuur moet worden geregistreerd met een
papierbandschrijver of met een gelijkwaardig gegevensverzamelingssys-teem, waarbij de uitlaatgassen in elke toestand gedurende ten minste de
laatste 180 seconden door de analyseapparatuur stromen. Indien bij de
meting van het verdunde CO en CO
2gebruik wordt gemaakt van zakbe-
monstering (zie aanhangsel 1, punt 1.4.4), moet het monster in elke
toestand gedurende de laatste 180 seconden in de zak verzameld en
geanalyseerd worden en moeten de resultaten worden genoteerd.
3.5.5.Toestand van de motor
Het toerental en de belasting, de inlaatluchttemperatuur en de brandstof-
toevoer moeten in elke toestand worden gemeten nadat de motor zich
heeft gestabiliseerd. Verdere voor de berekening benodigde gegevens
moeten worden geregistreerd (zie aanhangsel 3, punten 1.1 en 1.2).
3.6.Hercontrole van de analyseapparatuur
Na de emissietest worden ter controle een ijkgas voor de nulinstelling
en hetzelfde ijkgas voor het meetbereik door het systeem geleid. De
test wordt aanvaardbaar geacht als het verschil tussen de twee gemeten
resultaten minder dan 2 % bedraagt.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 70
▼M2
Aanhangsel 1
1. METING EN BEMONSTERING
Gasvormige bestanddelen die door de voor beproeving ter beschikking
gestelde motor worden uitgestoten, moeten worden gemeten volgens de
methoden van bijlage VI. In bijlage VI worden de aanbevolen analyse-
systemen voor de gasvormige emissies (punt 1.1) beschreven.
1.1.Specificatie van de dynamometer
Er dient gebruikgemaakt te worden van een motordynamometer met
toereikende eigenschappen voor de uitvoering van de in punt 3.5.1 van
bijlage IV beschreven testcycli. De instrumenten voor de meting van
het koppel en het toerental moeten het asvermogen binnen de gegeven
grenzen kunnen meten. Er kunnen aanvullende berekeningen nodig zijn.
De nauwkeurigheid van de meetapparatuur moet zodanig zijn dat de
maximumtoleranties van de in punt 1.3 gegeven cijfers niet worden
overschreden.
1.2.Brandstofstroom en totale verdunde uitlaatgasstroom
Voor de meting van de brandstofstroom op basis waarvan de emissies
worden berekend, wordt gebruikgemaakt van brandstofstroommeters
met de in punt 1.3 genoemde nauwkeurigheid (aanhangsel 3). Wanneer
gebruik wordt gemaakt van een volledigestroomverdunningssysteem
moet de volledige stroom van het verdunde uitlaatgas (GTOTW) worden
gemeten met een PDP of een CFV (zie punt 1.2.1.2 van bijlage VI).
De nauwkeurigheid moet voldoen aan de bepalingen van bijlage III,
aanhangsel 2, punt 2.2.
1.3.Nauwkeurigheid
De kalibratie van alle meetinstrumenten moet zijn gebaseerd op natio-
nale (internationale) normen en voldoen aan de eisen in de tabellen 2 en
3.
Tabel 2 — Toelaatbare afwijkingen van instrumenten voor motorpara-
meters
Nummer Grootheid Toelaatbare afwijking
1 Toerental van de motor ± 2 % van de aflezing of
± 1 % van de maximum-
waarde voor de motor,
waarbij de grootste waarde
van toepassing is
2 Koppel ± 2 % van de aflezing of
± 1 % van de maximum-
waarde voor de motor,
waarbij de grootste waarde
van toepassing is
3 Brandstofverbruik (a) ± 2 % van de maximum-
waarde voor de motor
4 Luchtverbruik (a) ± 2 % van de aflezing of
± 1 % van de maximum-
waarde voor de motor,
waarbij de grootste waarde
van toepassing is
(a) De berekeningen van de uitlaatgasemissies in deze richtlijn zijn in sommige
gevallen gebaseerd op verschillende meet- en/of rekenmethoden. Wegens de
beperkte totaaltolerantie voor de berekening van de uitlaatemissies moeten
de toegestane waarden voor sommige grootheden die in de desbetreffendevergelijkingen worden gebruikt, kleiner zijn dan de toegestane tolerantiesvolgens ISO 3046-3.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 71
▼M2
Tabel 3 — Toelaatbare afwijkingen van instrumenten voor andere
essentiële parameters
Nummer Grootheid Toelaatbare afwijking
1 Temperaturen ≤600 K ± 2 K absoluut
2 Temperaturen ≥600 K ± 1 % van de aflezing
3 Uitlaatgasdruk ± 0,2 kPa absoluut4 Onderdruk in het inlaat-
spruitstuk± 0,05 kPa absoluut
5 Luchtdruk ± 0,1 kPa absoluut
6 Overige drukken ± 0,1 kPa absoluut
7 Relatieve vochtigheid ± 3 % absoluut
8 Absolute vochtigheid ± 5 % van de aflezing9 Verdunningsluchtstroom ± 2 % van de aflezing
10 Verdunde uitlaatgas-
stroom± 2 % van de aflezing
1.4.Meting van de gasvormige bestanddelen
1.4.1.Algemene specificaties van de analyseapparatuur
De analyseapparatuur moet een meetbereik met de vereiste nauwkeurig-
heid hebben om de concentraties van de uitlaatgascomponenten te
kunnen meten (punt 1.4.1.1). Aanbevolen wordt, de analyseapparatuur
op een zodanige wijze te gebruiken dat de gemeten concentratie binnen
15 % en 100 % van de volledige schaal valt.
Indien de uiterste waarde van het schaalbereik 155 ppm (of ppm C) of
minder bedraagt of indien gebruik wordt gemaakt van afleessystemen
(computers, gegevensloggers) met een voldoende grote nauwkeurigheid
en resolutie voor meetwaarden kleiner dan 15 % van de volledige
schaal, zijn concentraties beneden 15 % van de volledige schaal even-
eens aanvaardbaar. In dit geval moeten aanvullende kalibraties worden
verricht om de nauwkeurigheid van de kalibratiecurven te garanderen
(zie aanhangsel 2, punt 1.5.5.2).
De elektromagnetische compatibiliteit (EMC) van de apparatuur moet
zodanig zijn dat bijkomende fouten tot een minimum worden beperkt.
1.4.1.1. Nauwkeurigheid
De afwijking die de analyseapparatuur ten opzichte van het nominale
kalibratiepunt vertoont, mag niet meer bedragen dan ± 2 % van de afle-
zing over het gehele meetbereik uitgezonderd de nulwaarde, en ± 0,3 %van het volledige schaalbereik bij nul. De nauwkeurigheid wordt
bepaald overeenkomstig de in punt 1.3 genoemde kalibratie-eisen.
1.4.1.2. Herhaalbaarheid
De herhaalbaarheid dient zodanig te zijn dat 2,5-maal de standaardaf-
wijking van tien herhaalde responsies op een bepaald kalibratie- of
ijkgas niet meer bedraagt dan ± 1 % van de uiterste concentratiewaarde
op de schaal voor elk gebied boven 100 ppm (of ppm C) of ± 2 % van
elk gebied beneden 100 ppm (of ppm C).
1.4.1.3. Ruis
Het maximumverschil in aflezing over elke willekeurige periode van 10
seconden bij gebruik van een ijkgas voor de nulinstelling en een ijkgas
voor een bepaald meetbereik mag voor elk meetbereik niet groter zijn
dan 2 % van de volledige schaal.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 72
▼M2
1.4.1.4. Nulpuntsverloop
De nulresponsie wordt gedefinieerd als de gemiddelde responsie, inclu-
sief ruis, op een ijkgas voor de nulinstelling gedurende een tijdsperiodevan 30 seconden. Het nulpuntsverloop gedurende een periode van een
uur mag in het laagste meetbereik niet meer dan 2 % van de volledige
schaal bedragen.
1.4.1.5. Meetbereikverloop
De meetbereikresponsie wordt gedefinieerd als de gemiddelde
responsie, inclusief ruis, op een ijkgas voor het meetbereik gedurende
een periode van 30 seconden. Het meetbereikverloop gedurende een
periode van een uur mag in het laagste meetbereik niet meer dan 2 %
van de volledige schaal bedragen.
1.4.2.Gasdroging
Uitlaatgassen kunnen nat of droog worden gemeten. Het effect van een
eventueel te gebruiken gasdroogapparaat op de concentraties van de
gemeten gassen moet minimaal zijn. Chemische drogers zijn niet
aanvaardbaar voor het verwijderen van water uit het monster.
1.4.3.Analyseapparatuur
In de punten 1.4.3.1 tot en met 1.4.3.5 worden de toe te passen meetbe-
ginselen beschreven. Een uitvoerige beschrijving van de meetsystemen
is opgenomen in bijlage VI.
De te meten gassen moeten worden geanalyseerd met de volgende
instrumenten. Bij niet-lineaire analyseapparatuur mogen lineariserings-
schakelingen worden toegepast.
1.4.3.1. Analyse van koolmonoxide (CO)
Voor de analyse van koolmonoxide moet een niet-dispergerende analy-
sator met absorptie in het infrarood (NDIR) worden gebruikt.
1.4.3.2. Analyse van kooldioxide (CO
2)
Voor de analyse van kooldioxide moet een niet-dispergerende analy-
sator met absorptie in het infrarood (NDIR) worden gebruikt.
1.4.3.3. Analyse van zuurstof (O2)
Voor de analyse van zuurstof moet een paramagnetische detector
(PMD) of een zirkoniumdioxide- (ZRDO) of elektrochemische sensor
(ECS) worden gebruikt.
NB:Zirkoniumdioxidesensoren zijn niet aan te bevelen bij hoge HC-
en CO-concentraties zoals in het geval van arm-mengselmotoren
met elektrische ontsteking). Elektrochemische sensoren moetenworden gecompenseerd voor CO
2-e nN OX-interferentie.
1.4.3.4. Analyse van koolwaterstoffen (HC)
In geval van rechtstreekse gasbemonstering moet voor de analyse van
koolwaterstoffen een verwarmde vlamionisatiedetector (HFID) worden
gebruikt met verwarmde detector, kleppen, leidingen enz. om de tempe-
ratuur van het gas op 463 K ± 10 K (190 ± 10 ºC) te houden.
In geval van bemonstering van verdund gas moet voor de analyse van
koolwaterstoffen hetzij een verwarmde vlamionisatiedetector (HFID)
hetzij een vlamionisatiedetector (FID) worden gebruikt.
1.4.3.5. Analyse van stikstofoxiden (NOx)
Voor de analyse van stikstofoxiden wordt gebruikgemaakt van een
chemoluminescentiedetector (CLD) of verwarmde chemoluminescentie-
detector (HCLD) met een NO2/NO-omzetter, indien op droge basis
wordt gemeten. Indien op natte basis wordt gemeten, moet een HCLD
worden gebruikt met een omzetter die op een temperatuur van 328 K
(55 ºC) of meer wordt gehouden, mits aan de controle van de water-
dampverzadigingsdruk is voldaan (zie bijlage III, aanhangsel 2, punt
1.9.2.2). Voor zowel de CLD als de HCLD moet de bemonsteringsbaan
naar de omzetter voor een droge meting en naar de analysator voor een
natte meting op een wandtemperatuur van 328 K tot 473 K (55 ºC tot
200 ºC) worden gehouden.
1.4.4.Bemonstering voor gasvormige emissies
Indien de samenstelling van het uitlaatgas wordt beïnvloed door een
nabehandelingsinrichting, moet het uitlaatgasmonster voorbij die inrich-
ting worden genomen. De uitlaatgasbemonsteringssonde wordt bij
voorkeur geplaatst in een gedeelte van de knalpot waar hoge druk1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 73
▼M2
heerst, maar wel zo ver mogelijk bij de uitlaatpoort vandaan. Om een
volledige menging van de uitlaatgassen van de motor te garanderen
voordat een monster wordt genomen, kan eventueel tussen de knalpo-
tuitlaat en de bemonsteringssonde een mengkamer worden geplaatst.
Het inwendige volume van de mengkamer mag niet kleiner zijn dan
tienmaal de zuigerverplaatsing van de te beproeven motor en deze
kamer moet de vorm van een kubus hebben (min of meer gelijke
hoogte, breedte en diepte). De mengkamer moet zo klein mogelijk
worden gehouden en zo dicht mogelijk bij de motor worden geïnstal-
leerd. De uitlaatlijn uit de mengkamer van de knalpot dient ten minste
610 mm voorbij de positie van de bemonsteringssonde uit te steken en
voldoende ruim te zijn om de tegendruk tot een minimum te beperken.
De temperatuur binnen in de mengkamer moet boven het dauwpunt van
de uitlaatgassen worden gehouden en een minimumtemperatuur van 338
K (65 ºC) wordt aanbevolen. Alle bestanddelen kunnen eventueel recht-
streeks in de verdunningstunnel worden gemeten dan wel in een
bemonsteringszak worden opgevangen, waarna de concentratie in de
bemonsteringszak wordt bepaald.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 74
▼M2
Aanhangsel 2
1. KALIBRATIE VAN DE ANALYSEAPPARATUUR
1.1.Inleiding
Elk analyseapparaat moet zo vaak als nodig worden gekalibreerd om
aan de nauwkeurigheidseisen van deze voorschriften te voldoen. De
toe te passen kalibratiemethode wordt in dit punt beschreven voor de
analyseapparatuur, bedoeld in punt 1.4.3 van aanhangsel 1.
1.2.Kalibratiegassen
De bewaartijd voor alle kalibratiegassen moet worden gerespecteerd.
De door de fabrikant aangegeven einddatum van de houdbaarheids-
duur van de kalibratiegassen moet worden genoteerd.
1.2.1. Zuivere gassen
De vereiste zuiverheidsgraad van de gassen is gedefinieerd door de
hieronder vermelde grenswaarden voor de verontreiniging. De
volgende gassen moeten voor gebruik beschikbaar zijn:
— gezuiverde stikstof (verontreiniging ≤1 ppm C, ≤1 ppm CO,
≤400 ppm CO2,≤0,1 ppm NO);
— gezuiverde zuurstof (zuiverheidsgraad > 99,5 volumeprocent O2);
— waterstof-heliummengsel (40 ± 2 % waterstof, rest helium);
verontreiniging < 1 ppm C, < 400 ppm CO2;
— gezuiverde synthetische lucht (verontreiniging ≤1 ppm C, ≤1
ppm CO, ≤400 ppm CO2,≤0,1 ppm NO) (zuurstofgehalte
tussen 18 en 21 volumeprocent).
1.2.2. Kalibratie- en ijkgas
Er dienen gasmengsels met de volgende chemische samenstelling
beschikbaar te zijn:
—C3H8en gezuiverde synthetische lucht (zie punt 1.2.1);
— CO en gezuiverde stikstof;—N O
xen gezuiverde stikstof (het gehalte aan NO2in dit kalibra-
tiegas mag niet meer dan 5 % van het NO-gehalte bedragen);
—C O2en gezuiverde stikstof;
—C H4en gezuiverde synthetische lucht;
—C2H6en gezuiverde synthetische lucht.
NB:Andere gascombinaties zijn toegestaan mits de gassen niet met
elkaar reageren.
De werkelijke concentratie van een kalibratie- en een ijkgas moet
binnen ± 2 % van de nominale waarde liggen. Alle concentraties van
het kalibratiegas zijn gebaseerd op het volume (volumeprocent ofvolume-ppm).
De voor kalibratie en instelling van het meetbereik gebruikte gassen
mogen ook worden verkregen met behulp van precisiemengapparatuur
(meng- en doseertoestel voor gassen), waarbij verdund wordt met
zuivere N
2of met zuivere synthetische lucht. De nauwkeurigheid van
de menginrichting moet zodanig zijn dat de concentratie van de
verdunde kalibratiegassen tot op ± 1,5 % nauwkeurig is. Dit impliceert
dat de samenstelling van de primaire gassen die voor mengen worden
gebruikt, op ten minste ± 1 % nauwkeurig bekend moet zijn overeen-
komstig nationale of internationale normen voor gassen. De controle
wordt verricht door meting tussen 15 % en 50 % van de volledige
schaal voor iedere ijking waarbij een menginrichting wordt gebruikt.
Eventueel kan de menginrichting worden gecontroleerd met behulp
van een instrument dat van nature lineair is, bijv. het gebruik van
NO-gas met een CLD. Het meetbereik van het instrument wordt afge-
steld, waarbij het ijkgas rechtstreeks op het instrument wordt
aangesloten. De menginrichting moet bij de gebruikte instellingen
worden gecontroleerd en de nominale waarde dient te worden verge-
leken met de door het instrument gemeten concentratie. Het verschil
moet op elk punt binnen ± 0,5 % van de nominale waarde liggen.
1.2.3. Controle van de storing door zuurstof
Gassen ter controle van de storing door zuurstof moeten propaan
bevatten met 350 ppm C ± 75 ppm C koolwaterstoffen. De concentra-1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 75
▼M2
tiewaarde wordt met kalibratiegastoleranties bepaald via chromatogra-
fische analyse van alle koolwaterstoffen plus onzuiverheden of via
dynamische menging. Stikstof is de voornaamste verdunner, zuurstof
maakt de rest van het mengsel uit. Het mengsel dat nodig is voor het
testen van een benzinemotor, ziet er als volgt uit:
Storende O2-concentratie Rest
10 (9 tot 11) Stikstof
5 (4 tot 6) Stikstof
0 (0 tot 1) Stikstof.
1.3.Bediening van de analyse- en bemonsteringsapparatuur
De bediening van de analyseapparatuur moet geschieden volgens de
gebruiks- en bedieningsaanwijzingen van de fabrikant van het instru-
ment. De minimumvoorschriften van de punten 1.4 tot en met 1.9
moeten daarbij in aanmerking worden genomen. Voor laboratoriumin-
strumenten als GC en hogedrukvloeistofchromatografie (HPLC) geldt
alleen punt 1.5.4.
1.4.Lektest
Er moet een lektest voor het systeem worden uitgevoerd. De sonde
moet worden losgekoppeld van het uitlaatsysteem en het uiteinde
worden voorzien van een stop. De analysatorpomp moet worden inge-
schakeld. Na een stabilisatieperiode moeten alle stroommeters nul
aanwijzen. Is dat niet het geval, dan moeten de bemonsteringslei-
dingen worden gecontroleerd en de gebreken worden hersteld.
De maximale toelaatbare lekstroom aan de vacuümzijde mag 0,5 %
van de stroom bij normaal gebruik bedragen voor het gedeelte van
het systeem dat wordt gecontroleerd. De stroom door de analyseappa-
ratuur en de stroom in de omloopleiding mogen worden gebruikt om
de stroomwaarde bij normaal gebruik te ramen.
Het systeem kan ook worden leeggepompt tot een druk van ten minste
20 kPa vacuüm (80 kPa absoluut). Na een stabilisatieperiode mag de
stijging van de druk δp (kPa/min) in het systeem niet groter zijn dan:
δp = p/Vsyst× 0,005 × fr
waarin:V
syst= systeemvolume [l];
fr = stroomsnelheid in het systeem [l/min].
Bij een andere methode wordt de concentratie aan het begin van de
bemonsteringslijn abrupt veranderd door het overschakelen van het
ijkgas voor de nulinstelling op het ijkgas voor het meetbereik. Indien
na een toereikende tijdsperiode de aflezing een lagere concentratie
aangeeft dan de toegevoerde concentratie, wijst dit op kalibratie- of
lekproblemen.
1.5.Kalibratieprocedure
1.5.1. Samengebouwd instrument
Het samengebouwde instrument moet worden gekalibreerd en de kali-
bratiekromme moet worden gecontroleerd met behulp van
standaardgassen. De gasstroomsnelheid moet dezelfde zijn als bij de
bemonstering van het uitlaatgas.
1.5.2. Opwarmtijd
De opwarmtijd moet overeenkomen met de aanbevelingen van de
fabrikant. Indien geen opwarmtijd is aangegeven, wordt voor het
opwarmen van de analyseapparatuur een minimumperiode van twee
uur aanbevolen.
1.5.3. NDIR- en HFID-analysator
De NDIR-analysator moet zo nodig worden afgesteld en de vlam van
de HFID-analysator moet optimaal worden afgeregeld (punt 1.9.1).
1.5.4. GC en HPCL
Beide instrumenten dienen te worden gekalibreerd overeenkomstig de
goede laboratoriumpraktijk en de aanbevelingen van de fabrikant.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 76
▼M2
1.5.5. Opstellen van de kalibratiekrommen
1.5.5.1. Algemene aanwijzingen
a) Elk normaal gebruikt meetbereik moet worden gekalibreerd.
b) Met gebruikmaking van zuivere synthetische lucht (of stikstof)
moeten de CO-, CO2-, NOx- en HC-analysators op nul worden
afgesteld.
c) De vereiste kalibratiegassen worden in het analyseapparaat
gevoerd, de waarden worden vastgelegd en de kalibratiekrommen
worden uitgezet.
d) Voor ieder meetbereik van het instrument, met uitzondering van
het laagste bereik, wordt de kalibratiekromme uitgezet met ten
minste tien kalibratiepunten (afgezien van nul) die gelijkmatig zijn
verdeeld. Voor het laagste bereik van het instrument wordt de kali-
bratiecurve bepaald met behulp van ten minste tien
kalibratiepunten (afgezien van nul) die zodanig zijn verdeeld dat
de helft van de kalibratiepunten zich in het gebied onder 15 %van het volledige schaalbereik van de analysator bevindt en de
rest boven 15 % van dat bereik. Voor alle bereiken geldt dat de
hoogste nominale concentratie groter moet zijn dan of gelijk zijn
aan 90 % van de volledige schaal.
e) De kalibratiekromme wordt berekend met de methode van de
kleinste kwadraten. Er kan gebruik worden gemaakt van een best
aangepaste lineaire of niet-lineaire vergelijking.
f) De kalibratiepunten mogen van de best aangepaste kleinstekwadra-
tenlijn niet meer afwijken dan ± 2 % van de aflezing of ± 0,3 %
van de volledige schaal (de grootste waarde is van toepassing).
g) De nulinstelling wordt opnieuw gecontroleerd en zo nodig wordt de
kalibratieprocedure herhaald.
1.5.5.2. Alternatieve met hoden
Als kan worden aangetoond dat een alternatieve techniek (bijv.
computer, elektronisch gestuurde meetbereikschakelaar enz.) een equi-
valente nauwkeurigheid oplevert, mogen deze alternatieve methoden
worden toegepast.
1.6.Controle van de kalibratie
Elk normaal gebruikt meetbereik moet vóór elke analyse worden
gecontroleerd volgens de volgende procedure.
De kalibratie wordt gecontroleerd met een ijkgas voor de nulinstelling
en een ijkgas voor het meetbereik waarvan de nominale waarde meer
dan 80 % van de volle schaal van het meetbereik bedraagt.
Indien de gevonden waarden voor de twee controlepunten niet méér
van de opgegeven referentiewaarde verschillen dan ± 4 % van het
volledige schaalbereik, mogen de instelparameters worden gewijzigd.
Is dat wel het geval, dan moet het ijkgas voor het meetbereik worden
gecontroleerd of een nieuwe kalibratiecurve worden vastgesteld over-
eenkomstig punt 1.5.5.1.
1.7.Kalibratie van de indicatorgasanalysator voor de meting van de
uitlaatstroom
Het analyseapparaat voor de meting van de indicatorgasconcentratie
moet met behulp van het standaardgas worden gekalibreerd.
De kalibratiecurve wordt bepaald met behulp van ten minste tien kali-
bratiepunten (afgezien van nul) die zodanig zijn verdeeld dat de helft
van de kalibratiepunten zich in het gebied tussen 4 % en 20 % van het
volledige schaalbereik van de analysator bevindt en de rest tussen 20 %
en 100 % van dat bereik. De kalibratiekromme wordt berekend met de
methode van de kleinste kwadraten.
Tussen 20 % en 100 % van het volledige schaalbereik mag de kalibra-
tiecurve niet méér van de nominale waarde van elk kalibratiepunt
afwijken dan ± 1 % van de volledige schaal. Tussen 4 % en 20 %
van het volledige schaalbereik mag de curve bij aflezing niet méér
dan ± 2 % van de nominale waarde afwijken. De analyseapparatuur
wordt vóór de eigenlijke test op de nulstand gekalibreerd en op het
juiste meetbereik ingesteld met behulp van een ijkgas voor de nulin-
stelling en een ijkgas voor het meetbereik waarvan de nominale
waarde meer dan 80 % van de volledige schaal van de analysator
bedraagt.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 77
▼M2
1.8.Efficiëntietest van de NOx-omzetter
De efficiëntie van de omzetter die wordt toegepast voor de omzetting
van NO2in NO, wordt overeenkomstig de punten 1.8.1 tot en met
1.8.8 (bijlage III, aanhangsel 2, figuur 1) getest.
1.8.1. Testschema
Aan de hand van het in figuur 1 van bijlage III afgebeelde testschema
en de onderstaande procedure kan de efficiëntie van de omzetters
worden getest met behulp van een ozonisator.
1.8.2. Kalibratie
De CLD en de HCLD moeten worden gekalibreerd in het meest
gebruikte meetbereik overeenkomstig de specificaties van de fabrikant
en met gebruikmaking van een ijkgas voor de nulinstelling en een
ijkgas voor het meetbereik (waarvan het NO-gehalte ongeveer 80 %
van het meetbereik bedraagt en de NO2-concentratie van het
gasmengsel minder dan 5 % van de NO-concentratie bedraagt). De
NOx-analysator moet in de NO-stand staan, zodat het ijkgas niet door
de omzetter stroomt. De aangegeven concentratie moet worden geno-
teerd.
1.8.3. Berekening
De efficiëntie van de NOx-omzetter wordt als volgt berekend:
Effici¨entie ð%Þ¼1þa/C0b
c/C0d/C18/C19
/C2100
waarin:
a=N Ox-concentratie overeenkomstig punt 1.8.6;
b=N Ox-concentratie overeenkomstig punt 1.8.7;
c = NO-concentratie overeenkomstig punt 1.8.4;
d = NO-concentratie overeenkomstig punt 1.8.5.
1.8.4. Toevoegen van zuurstof
Via een T-stuk wordt voortdurend zuurstof of referentielucht aan de
gasstroom toegevoegd totdat de aangegeven concentratie ongeveer
20 % minder bedraagt dan de aangegeven kalibratieconcentratie van
punt 1.8.2 (de analysator staat in de NO-stand).
De aangegeven concentratie (c) wordt genoteerd. De ozonisator blijft
gedurende het proces gedeactiveerd.
1.8.5. Activering van de ozonisator
De ozonisator wordt nu geactiveerd zodat genoeg ozon wordt geprodu-
ceerd om de NO-concentratie tot ongeveer 20 % (minimaal 10 %) van
de kalibratieconcentratie van punt 1.8.2 te verminderen. De aange-
geven concentratie ( d) wordt genoteerd (de analysator staat in de
NO-stand).
1.8.6. NOx-stand
De NO-analysator wordt nu in de NOx-stand gezet zodat het
gasmengsel (bestaande uit NO, NO2,O2en N2) door de omzetter
stroomt. De aangegeven concentratie (a) wordt genoteerd (de analy-
sator staat in de NOx-stand).
1.8.7. Deactivering van de ozonisator
De ozonisator wordt nu gedeactiveerd. Het in punt 1.8.6 beschreven
gasmengsel stroomt nu door de omzetter in de detector. De aange-
geven concentratie (b) moet worden genoteerd (de analysator staat in
de NOx-stand).
1.8.8. NO-stand
De analysator wordt nu in de NO-stand gezet waarbij de ozonisator
wordt uitgeschakeld en de zuurstof- of synthetischeluchtstroom wordt
afgesloten. De NOx-aflezing van de analysator mag niet meer dan ± 5 %
van de volgens punt 1.8.2 gemeten waarde afwijken (de analysator
staat in de NO-stand).
1.8.9. Testfrequentie
De efficiëntie van de omzetter moet maandelijks worden getest.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 78
▼M2
1.8.10. Eisen inzake de efficiëntie van de omzetter
De efficiëntie van de omzetter mag niet minder dan 90 % bedragen,
maar een hogere efficiëntie van 95 % wordt sterk aanbevolen.
NB:Indien de ozonisator, met de analysator ingesteld voor het meest
gebruikelijke meetbereik, geen vermindering van 80 % tot 20 %
kan bewerkstelligen overeenkomstig punt 1.8.5, moet het hoogste
meetbereik waarbij deze vermindering wel mogelijk is, worden
gebruikt.
1.9.Instelling van de FID
1.9.1. Optimalisering van de detectorresponsie
De HFID moet overeenkomstig de aanwijzingen van de fabrikant van
het instrument worden afgesteld. Er moet gebruik worden gemaakt van
een propaan/luchtmengsel als ijkgas voor de optimalisering van de
responsie in het meest gebruikte meetbereik.
Er wordt een ijkgas met een C-concentratie van 350 ± 75 ppm C in de
analysator gevoerd waarbij de brandstof- en luchtstroom overeenkom-
stig de aanbevelingen van de fabrikant worden afgesteld. De responsie
bij een bepaalde brandstofstroom wordt bepaald uit het verschil tussen
de meetbereikgasresponsie en de nulgasresponsie. De brandstofstroom
moet stapsgewijs worden bijgesteld onder en boven de specificatie van
de fabrikant. De meetbereikgasresponsie en de nulgasresponsie bij
deze brandstofstromen moeten worden genoteerd. Het verschil tussen
de meetbereikgasresponsie en de nulgasresponsie moet worden
uitgezet en de brandstofstroom moet worden bijgesteld naar de rijke
kant van de kromme. Dit is de eerste stroominstelling, die eventueel
verder moet worden geoptimaliseerd afhankelijk van de resultaten
betreffende de responsiefactor voor koolwaterstoffen en de controle
van de storing door zuurstof overeenkomstig de punten 1.9.2 en 1.9.3.
Indien de storing door zuurstof en de responsiefactor voor koolwater-
stoffen niet aan de volgende specificaties voldoen, wordt de
luchtstroom stapsgewijs bijgesteld onder en boven de specificaties
van de fabrikant en wordt voor elke stroomsnelheid de procedure van
de punten 1.9.2 en 1.9.3 herhaald.
1.9.2. De responsiefactoren voor koolwaterstoffen
De analysator moet worden gekalibreerd met een propaan/lucht-
mengsel en gezuiverde synthetische lucht overeenkomstig punt 1.5.
De responsiefactoren moeten worden bepaald wanneer de analysator in
gebruik wordt genomen en na groot onderhoud. De responsiefactor
(Rf) voor een bepaalde koolwaterstof is de verhouding tussen de FID
C1-aflezing en de gasconcentratie in de cilinder uitgedrukt in ppm C1.
De concentratie van het testgas moet op een zodanig niveau zijn dat
de responsie ongeveer 80 % van het volledige schaalbereik is. De
concentratie moet bekend zijn met een nauwkeurigheid van ± 2 %
ten opzichte van een gravimetrische standaard uitgedrukt in volume.
Bovendien moet de gascilinder gedurende 24 uur op een temperatuur
van 298 K (25 ºC) ± 5 K worden geconditioneerd.
De te gebruiken testgassen en de aanbevolen relatieve responsiefactor-
gebieden zijn als volgt:
— methaan en gezuiverde synthetische lucht: 1,00 ≤Rf≤1,15;
— propyleen en gezuiverde synthetische lucht: 0,90 ≤Rf≤1,1;
— tolueen en gezuiverde synthetische lucht: 0,90 ≤Rf≤1,10.
Deze waarden zijn gerelateerd aan de responsiefactor (Rf) van 1,00
voor propaan en zuivere synthetische lucht.
1.9.3. Controle van de storing door zuurstof
De storing door zuurstof moet gecontroleerd worden wanneer een
analysator in gebruik wordt genomen en na groot onderhoud. Er wordt
een bereik gekozen waarbij de gassen ter controle van de storing door
zuurstof in de bovenste 50 % vallen. De test wordt bij de vereiste
oventemperatuur uitgevoerd. De gassen waarmee de storing door zuur-
stof moet worden gecontroleerd, staan vermeld in punt 1.2.3.
a) De analysator wordt op nul afgesteld.
b) De analysator wordt op het juiste meetbereik ingesteld met behulp
van het zuurstofloze mengsel voor benzinemotoren.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 79
▼M2
c) De nulresponsie wordt opnieuw gecontroleerd. Indien deze meer
dan 0,5 % van de volledige schaal is veranderd, worden de punten
a) en b) herhaald.
d) De gassen ter controle van de storing door zuurstof (5 % en 10 %)
worden in de analysator gevoerd.
e) De nulresponsie wordt opnieuw gecontroleerd. Indien deze meer
dan ± 1 % van de volledige schaal is veranderd, wordt de test
herhaald.
f) De storing door zuurstof (% O2I) wordt voor elk mengsel in punt d)
als volgt berekend:
O2I¼B/C0C ðÞ
B/C2100
ppm C ¼A
D
waarin:
A = koolwaterstofconcentratie (ppm C) van het in punt b)
gebruikte meetbereikgas;
B = koolwaterstofconcentratie (ppm C) van de in punt d) gebruikte
gassen ter controle van de storing door zuurstof;
C = analysatorresponsie;
D = analysatorresponsie als gevolg van A, in percent van de volle-
dige schaal.
g) Het percentage storing door zuurstof (% O2I) moet vóór de test
lager zijn dan ± 3 %, hetgeen geldt voor alle benodigde controle-
gassen.
h) Indien de storing door zuurstof groter is dan ± 3 %, wordt de lucht-
stroom onder en boven de specificaties van de fabrikant
stapsgewijs bijgesteld, waarbij de procedure van punt 1.9.1 voor
elke stroomsnelheid wordt herhaald.
i) Indien de storing door zuurstof na bijstelling van de luchtstroom
groter is dan ± 3 %, worden achtereenvolgens de brandstofstroom
en de bemonsteringsstroom gevarieerd, waarbij de procedure van
punt 1.9.1 voor elke stroomsnelheid wordt herhaald.
j) Indien de storing door zuurstof dan nog steeds groter is dan ± 3 %,
worden er vóór de test verbeteringen aangebracht in de analysator,
de FID-brandstof of de branderlucht of worden deze vervangen.
Vervolgens wordt dit punt herhaald met de verbeterde of nieuwe
apparatuur of gassen.
1.10.Storende effecten bij CO-, CO2-, NOX-e nO2-analysators
Andere gassen dan het te analyseren gas kunnen de aflezing op
verscheidene wijzen beïnvloeden. Positieve storing treedt op bij
NDIR- en PMD-instrumenten wanneer het storende gas hetzelfde
effect heeft als het te meten gas, maar in mindere mate. Negatieve
storing treedt op in NDIR-instrumenten doordat het storende gas de
absorptieband van het te meten gas verbreedt, en in CLD-instrumenten
doordat het storende gas de straling onderdrukt. De in de punten
1.10.1 en 1.10.2 genoemde storingscontroles moeten worden uitge-
voerd vóór het eerste gebruik van de analysator en na groot
onderhoud, doch ten minste eenmaal per jaar.
1.10.1. Storingscontrole van de CO-analysator
Water en CO2kunnen de prestaties van de CO-analysator verstoren.
Derhalve wordt een CO2-ijkgas met een concentratie van 80 % tot
100 % van de volledige schaal in het maximale meetbereik dat bij de
beproeving wordt gebruikt, door water op kamertemperatuur geleid en
de responsie van de analysator wordt genoteerd. De analysatorres-
ponsie mag niet meer dan 1 % van het volledige schaalbereik
bedragen voor gebieden boven of gelijk aan 300 ppm en niet meer
dan 3 ppm voor gebieden onder 300 ppm.
1.10.2. Dempingscontrole van de NOx-analysator
De betrokken twee gassen voor CLD- (en HCLD-)analysatoren zijn
CO2en waterdamp. Dempingsresponsies bij deze gassen zijn even-
redig met de concentratie. Er zijn derhalve testtechnieken nodig om
de demping bij de hoogste tijdens de test te verwachten concentraties
te bepalen.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 80
▼M2
1.10.2.1. Dempingscontrole voor CO2
Een CO2-ijkgas met een concentratie van 80 % tot 100 % van de
volledige schaal in het maximale meetbereik wordt door de NDIR-
analysator gevoerd en de CO2-waarde wordt geregistreerd als A.
Vervolgens wordt het gas verdund met ongeveer 50 % NO-ijkgas en
door de NDIR en de (H)CLD gevoerd, waarbij de CO2- en NO-
waarden worden genoteerd als B en C. De CO2-toevoer wordt afge-
sloten en slechts het NO-ijkgas loopt door de (H)CLD. De NO-
waarde wordt als D genoteerd.
De demping („quench”), die niet meer mag bedragen dan 3 % van het
volledige schaalbereik, wordt als volgt berekend:
%C O2quench ¼1/C0C/C2A ðÞ
D/C2A ðÞ /C0 D/C2B ðÞ/C18/C19/C20/C21
/C2100
waarin:
A = onverdunde CO2-concentratie gemeten met NDIR (%);
B = verdunde CO2-concentratie gemeten met NDIR (%);
C = verdunde NO-concentratie gemeten met CLD (ppm);
D = onverdunde NO-concentratie gemeten met CLD (ppm).
Er kunnen alternatieve methoden worden gebruikt voor het verdunnen
van het CO2- en NO-ijkgas en voor de kwantificering van de concen-
tratie ervan, bijvoorbeeld dynamisch mengen of homogeniseren.
1.10.2.2. Dempingscontrole voor waterdamp
Deze controle is uitsluitend van toepassing op de meting van gascon-
centraties in het natte gas. Voor de berekening van de demping door
waterdamp moet het NO-ijkgas met waterdamp worden verdund en
moet de waterdampconcentratie van het mengsel stapsgewijs worden
gebracht op de waarde die tijdens de test wordt verwacht.
Een NO-ijkgas met een concentratie van 80 % tot 100 % van de volle-
dige schaal in het normale werkgebied moet door de (H)CLD worden
gevoerd en de NO-waarde moet als D worden genoteerd. Vervolgens
moet het NO-ijkgas bij kamertemperatuur door het water borrelen en
door de (H)CLD worden gevoerd, waarbij de NO-waarde als C wordt
genoteerd. De watertemperatuur wordt bepaald en genoteerd als F. De
verzadigde dampdruk van het mengsel bij de watertemperatuur van de
bubbler (F) wordt vastgesteld en wordt genoteerd als G. De water-
dampconcentratie van het mengsel (in %) wordt op de volgende
wijze berekend:
H¼100/C2G
pB/C18/C19
en wordt als H genoteerd. De verwachte verdunde NO-ijkgasconcen-
tratie (in waterdamp) wordt als volgt berekend:
De¼D/C21/C0H
100/C18/C19
en wordt als Deopgetekend.
De demping door waterdamp, die niet groter mag zijn dan 3 %, wordt
op de volgende wijze berekend:
%H2O quench ¼100/C2De/C0C
De/C18/C19
/C2Hm
H/C18/C19
waarin:
De= verwachte verdunde NO-concentratie (ppm);
C = verdunde NO-concentratie (ppm);
Hm= maximale waterdampconcentratie;
H = werkelijke waterdampconcentratie (%).
NB:Het is van belang dat de NO2-concentratie in het NO-ijkgas voor
het meetbereik bij deze controle minimaal is aangezien er bij de
berekening van de demping geen rekening is gehouden met de
absorptie van NO2in water.
1.10.3. Storing van de O2-analysator
De instrumentresponsie van een PMD-analysator door andere gassen
dan zuurstof is relatief gering. De zuurstofequivalenten van de gang-
bare uitlaatgasbestanddelen zijn vermeld in tabel 1.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 81
▼M2
Tabel 1 — Zuurstofequivalenten
GasO2-equivalent
%
Kooldioxide (CO2) − 0,623
Koolmonoxide (CO) − 0,354
Stikstofmonoxide (NO) + 44,4Stikstofdioxide (NO
2) + 28,7
Water (H2O) − 0,381
De waargenomen zuurstofconcentratie wordt via de volgende formule
gecorrigeerd wanneer er uiterst nauwkeurige metingen moeten worden
verricht:
Interference ¼Equivalent % O 2/C2Obs :conc :Þ ðÞ
100
1.11.Kalibratiefrequentie
De analyseapparatuur moet ten minste om de drie maanden overeen-
komstig punt 1.5 worden gekalibreerd en eveneens wanneer het
systeem wordt gerepareerd of een verandering wordt aangebracht die
van invloed is op de kalibratie.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 82
▼M2
Aanhangsel 3
1. GEGEVENSEVALUATIE EN BEREKENINGEN
1.1.Evaluatie van gasvormige emissies
Voor de evaluatie van de gasvormige emissies moet de strookaflezing van
ten minste de laatste 120 seconden in elke toestand worden gemiddeld.
De gemiddelde concentraties (conc) van HC, CO, NOxen CO2worden
voor elke toestand bepaald uit de gemiddelde strookaflezingen en de
bijbehorende kalibratiegegevens. Er mag gebruik worden gemaakt van
een ander type registratie indien dit gelijkwaardige gegevens oplevert.
De gemiddelde achtergrondconcentratie (concd) kan worden bepaald aan
de hand van de meetwaarden van de bemonsteringszak van de verdun-
ningslucht of aan de hand van de continu gemeten waarden van het
achtergrondniveau (zonder zak) en de bijbehorende kalibratiegegevens.
1.2.Berekening van de gasemissies
De in het eindrapport op te nemen testresultaten worden afgeleid via de
volgende stappen.
1.2.1.Droog-natcorrectie
Indien niet reeds op natte basis is gemeten, moet de gemeten concentratie
worden omgezet in die voor nat gas:
conc (wet) = kw× conc (dry)
Voor het ruwe uitlaatgas:
kw¼kw;r¼1
1þα/C20;005/C2% CO dry ½/C138 þ%C O2dry½/C138 ðÞ /C0 0;01/C2%H2dry½/C138 þkw2
waarin αde waterstof-koolstofverhouding in de brandstof is.
De H2-concentratie in de uitlaat moet worden berekend:
H2dry½/C138 ¼05/C2α/C2% CO dry ½/C138 /C2% CO dry ½/C138 þ%C O2dry½/C138 ðÞ
% CO dry ½/C138 þ3/C2%C O2dry½/C138 ðÞ
De factor kw2wordt als volgt berekend:
kw2¼1;608/C2Ha
1000 þ1;608/C2Ha ðÞ
waarin Ha= absolute vochtigheidsgraad inlaatlucht (g water per kg droge
lucht).
Voor het verdunde uitlaatgas:
voor de meting van CO2in het natte gas:
kw¼kw;e;1¼1/C0α/C2% CO2 wet ½/C138
200/C18/C19
/C0kw1
of voor de meting van CO2in het droge gas:
kw¼kw;e;2¼1/C0kw1 ðÞ
1þα/C2%C O2dry½/C138
2000
BB@1
CCA
waarin αde waterstof-koolstofverhouding in de brandstof is.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 83
▼M2
De factor kw1wordt berekend uit de volgende vergelijkingen:
kw1¼1;608/C2Hd/C21/C01=DF ðÞ þ Ha/C21=DFðÞ ½/C138
1000 þ1;608/C2Hd/C21/C01=DF ðÞ þ Ha/C21=DFðÞ ½/C138
waarin:
Hd= absolute vochtigheidsgraad verdunningslucht (g water per kg droge
lucht);
Ha= absolute vochtigheidsgraad inlaatlucht (g water per kg droge lucht);
DF¼13;4
% conc CO2þppm conc COþppm conc HC ðÞ /C2 10/C04
Voor de verdunningslucht:
kw,d=1−kw1
De factor kw1wordt berekend uit de volgende vergelijkingen:
DF¼13;4
% conc CO2þppm conc COþppm conc HC ðÞ /C2 10/C04
kw1¼1;608/C2Hd/C21/C01=DF ðÞ þ Ha/C21=DFðÞ ½/C138
1000 þ1;608/C2Hd/C21/C01=DF ðÞ þ Ha/C21=DFðÞ ½/C138
waarin:
Hd= absolute vochtigheidsgraad verdunningslucht (g water per kg droge
lucht);
Ha= absolute vochtigheidsgraad inlaatlucht (g water per kg droge lucht);
DF¼13;4
% conc CO2þppm conc COþppm conc HC ðÞ /C2 10/C04
Voor de inlaatlucht (indien verschillend van de verdunningslucht):
kw,a=1−kw2
De factor kw2wordt berekend uit de volgende vergelijking:
kw2¼1;608/C2Ha
1000 þ1;608/C2Ha ðÞ
waarin Ha= absolute vochtigheidsgraad inlaatlucht (g water per kg droge
lucht).
1.2.2.Vochtigheidscorrectie voor NOx
Aangezien de NOx-emissies afhangen van de toestand van de omgevings-
lucht, moet de NOx-concentratie worden vermenigvuldigd met een factor
KHdie rekening houdt met de vochtigheidsgraad:
KH= 0,6272 + 44,030 × 10−3×Ha− 0,862 × 10−3×Ha2(voor viertaktmo-
toren)
KH= 1 (voor tweetaktmotoren)
waarin Ha= absolute vochtigheidsgraad inlaatlucht (g water per kg droge
lucht).1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 84
▼M2
1.2.3.Berekening van de emissiemassastroom
De emissiemassastroom Gasmass[g/h] voor elke toestand wordt als volgt
berekend:
a) Voor het ruwe uitlaatgas (1):
Gasmass¼MWGas
MWFUEL/C21
f%C O2wet½/C138 /C0%C O2AIR ðÞ þ % CO wet ½/C138 þ% HC wet ½/C138 g/C2% conc /C2GFUEL/C21000
waarin:
GFUEL[kg/h] = de brandstofmassastroom;
MWGas[kg/kmol] = de molecuulmassa van de afzonderlijke gassen
(zie tabel 1):
Tabel 1 — Molecuulmassa's
Gas MWGas[kg/kmol]
NOx46,01
CO 28,01HC MW
HC=M WFUEL
CO244,01
—M WFUEL= 12,011 + α× 1,00794 + β× 15,9994 [kg/kmol] = de
molecuulmassa van de brandstof met waterstof-koolstofverhouding
αen zuurstof-koolstofverhouding βin de brandstof (2);
—C O2AIR=d eC O2-concentratie in de inlaatlucht (die verondersteld
wordt gelijk te zijn aan 0,04 % indien niet gemeten).
b) Voor het verdunde uitlaatgas (3):
Gasmass= u × concc×GTOTW
waarin:
—GTOTW[kg/h] = de verdunde-uitlaatgasmassastroom op natte basis,
die bij gebruikmaking van een volledigestroomverdunningssysteem
wordt vastgesteld volgens bijlage III, aanhangsel 1, punt 1.2.4;
— concc= de naar de achtergrond gecorrigeerde concentratie:
concc= conc − concd× (1 − 1/DF)
waarin:
DF¼13;4
% conc CO2þppm conc COþppm conc HC ðÞ /C2 10/C04
De coëfficiënt u wordt ontleend aan tabel 2:
Tabel 2 — Waarden van de coëfficiënt u
Gas u conc
NOx0,001587 ppm1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 85
(1) In het geval van NOxdient de concentratie te worden vermenigvuldigd met de vochtig-
heidscorrectiefactor KH(vochtigheidscorrectiefactor voor NOx).
(2) In ISO 8178-1 wordt een meer volledige formule van het moleculaire gewicht van de
brandstof vermeld (formule 50 van hoofdstuk 13.5.1b). In de formule worden nietslechts de waterstof-koolstofverhouding en de zuurstof-koolstofverhouding in aanmer-king genomen, maar ook andere mogelijke brandstofcomponenten als zwavel en
stikstof. Omdat evenwel de in de richtlijn genoemde motoren met elektrische ontste-
king worden getest met benzine (in bijlage V als referentiebrandstof vermeld) diegewoonlijk uitsluitend koolstof en waterstof bevat, wordt de vereenvoudigde formuletoegepast.
(
3) In het geval van NOxdient de concentratie te worden vermenigvuldigd met de vochtig-
heidscorrectiefactor KH(vochtigheidscorrectiefactor voor NOx).
▼M2
Gas u conc
CO 0,000966 ppm
HC 0,000479 ppmCO
215,19 %
De waarden van de coëfficiënt u zijn gebaseerd op een molecuulmassa
van de verdunde uitlaatgassen van 29 [kg/kmol]; de waarde van u
voor HC is gebaseerd op een gemiddelde koolstof-waterstofverhou-
ding van 1:1,85.
1.2.4.Berekening van de specifieke emissies
De specifieke emissie (g/kWh) moet voor alle afzonderlijke componenten
op de volgende wijze worden berekend:
Individual gas ¼Xn
i¼1Gasmassi/C2WFi ðÞ
Xn
i¼1Pi/C2WFi ðÞ
waarin Pi=PM,i+PAE,i.
Wanneer hulpvoorzieningen als een koelventilator of aanjager met het
oog op de test worden gemonteerd, moet het opgenomen vermogen aan
de resultaten worden toegevoegd, behalve voor motoren waarin zulke
hulpvoorzieningen deel uitmaken van de motor zelf. Het vermogen van
de ventilator of aanjager wordt bepaald bij de toerentallen die voor de
test worden gebruikt, hetzij op grond van berekeningen uitgaande van de
standaardkenmerken hetzij op grond van praktijktests (aanhangsel 3 van
bijlage VII).
De wegingsfactoren en het aantal toestanden (n) die in de bovenstaande
berekening moeten worden gebruikt, staan vermeld in punt 3.5.1.1 van
bijlage IV.
2. VOORBEELDEN2.1.Gegevens over ruwe uitlaatgassen van een viertaktmotor met elektri-
sche ontsteking
Wat de beproevingsgegevens (tabel 3) betreft, worden de berekeningen
eerst verricht voor toestand 1 en vervolgens uitgebreid tot andere testtoe-
standen, waarbij telkens gebruik wordt gemaakt van dezelfde procedure.
Tabel 3 — Beproevingsgegevens betreffende een viertaktmotor met elektrische ontsteking
Toestand 1 2 3 4 5 6
Toerental min−12 550 2 550 2 550 2 550 2 550 1 480
Vermogen kW 9,96 7,5 4,88 2,36 0,94 0Belastingsper-
centage% 100 75 50 25 10 0
Wegingsfactor — 0,090 0,200 0,290 0,300 0,070 0,050
Luchtdruk kPa 101,0 101,0 101,0 101,0 101,0 101,0Luchttempera-
tuurºC 20,5 21,3 22,4 22,4 20,7 21,7
Relatieve lucht-
vochtigheid% 38,0 38,0 38,0 37,0 37,0 38,0
Absolute lucht-
vochtigheidg
H20/kgair5,696 5,986 6,406 6,236 5,614 6,1361997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 86
▼M2
Toestand 1 2 3 4 5 6
CO droog ppm 60995 40725 34646 41976 68207 37439
NOxnat ppm 726 1 541 1 328 377 127 85
HC nat ppm C1 1 461 1 308 1 401 2 073 3 024 9 390
CO2droog % vol. 11,4098 12,691 13,058 12,566 10,822 9,516
Brandstofmas-
sastroomkg/h 2,985 2,047 1,654 1,183 1,056 0,429
H/C-verhouding
brandstof ( α)— 1,85 1,85 1,85 1,85 1,85 1,85
O/C-verhouding
brandstof β00000 0
2.1.1.Droog-natcorrectiefactor kw
De droog-natcorrectiefactor kwmoet worden berekend om de metingen
van droog CO en CO2om te zetten naar die van nat gas:
kw¼kw;r¼1
1þα/C20;005/C2% CO dry ½/C138 þ%C O2dry½/C138 ðÞ /C0 0;01/C2%H2dry½/C138 þkw2
waarin:
H2dry½/C138 ¼0;5/C2α/C2% CO dry ½/C138 /C2% CO dry ½/C138 þ%C O2dry½/C138 ðÞ
% CO dry ½/C138 þ3/C2%C O2dry½/C138 ðÞ
en
kw2¼1;608/C2Ha
1000 þ1;608/C2Ha ðÞ
H2dryðÞ ¼0;5/C21;85/C26;0995 /C26;0995 þ11;4098 ðÞ
6;0995 þ3/C211;4098 ðÞ¼2;450 %
kw2¼1;608/C25;696
1000 þ1;608/C25;696 ðÞ¼0;009
kw¼kw;r¼1
1þ1;85/C20;005/C26;0995 þ11;4098 ðÞ /C0 0;01/C22;450þ0;009¼0;872
CO [wet] = CO [dry] × kw= 60995 × 0,872 = 53198 ppm
CO2[wet] = CO2[dry] × kw= 11,410 × 0,872 = 9,951 % vol.
Tabel 4 — CO- en CO2-waarden (nat) naar gelang van de testtoestand
Toestand 1 2 3 4 5 6
H2droog % 2,450 1,499 1,242 1,554 2,834 1,422
kw2— 0,009 0,010 0,010 0,010 0,009 0,010
kw— 0,872 0,870 0,869 0,870 0,874 0,894
CO nat ppm 53198 35424 30111 36518 59631 33481CO
2nat % 9,951 11,039 11,348 10,932 9,461 8,5101997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 87
▼M2
2.1.2.HC-emissies
HCmass¼MWHC
MWFUEL/C21
f%C O2wet½/C138 /C0%C O2AIR ðÞ þ % CO wet ½/C138 þ% HC wet ½/C138 g/C2% conc /C2GFUEL/C21000
waarin:
MWHC=M WFUEL
MWFUEL= 12,011 + α 1,00794 = 13,876
HCmass¼13;876
13;876/C21
9;951/C00;04þ5;3198 þ0;1461 ðÞ/C20;1461 /C22;985/C21000 ¼28;361 g =h
Tabel 5 — HC-emissies [g/h] naar gelang van de testtoestand
Toestand 123456
HCmass28,361 18,248 16,026 16,625 20,357 31,578
2.1.3.NOx-emissies
Eerst moet de vochtigheidscorrectiefactor KHvoor NOx-emissies worden
berekend:
KH= 0,6272 + 44,030 × 10−3×Ha− 0,862 × 10−3×Ha2
KH= 0,6272 + 44,030 × 10−3× 5,696 − 0,862 × 10−3×(5,696)2= 0,850
Tabel 6 — Vochtigheidscorrectiefactor KHvoor NOx-emissies naar gelang van de testtoestand
Toestand 123456
KH0,850 0,860 0,874 0,868 0,847 0,865
Vervolgens wordt NOxmass[g/h] berekend:
NOxmass¼MWNOx
MWFUEL/C21
f%C O 2wet½/C138 /C0%C O 2AIR ðÞ þ %C O w e t ½/C138 þ%H C w e t ½/C138 g/C2% conc /C2KH/C2GFUEL/C21000
NOxmass¼46;01
13;876/C21
9;951/C00;04þ5;3198 þ0;1461/C20;073/C20;85/C22;985/C21000 ¼39;717 g =h
Tabel 7 — NOx-emissies [g/h] naar gelang van de testtoestand
Toestand 123456
NOxmass39,717 61,291 44,013 8,703 2,401 0,820
2.1.4CO-emissies
COmass¼MWCO
MWFUEL/C21
f%C O2wet½/C138 /C0%C O2AIR ðÞ þ % CO wet ½/C138 þ% HC wet ½/C138 g/C2% conc /C2GFUEL/C210001997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 88
▼M2
CO2mass¼44;01
13;876/C21
9;951/C00;04þ5;3198 þ0;1461/C29;951/C22;985/C21000 ¼6126 ;806 g =h
Tabel 8 — CO-emissies [g/h] naar gelang van de testtoestand
Toestand 123456
COmass2 084,588 997,638 695,278 591,183 810,334 227,285
2.1.5.CO2-emissies
CO2mass¼MWCO2
MWFUEL/C21
f%C O 2wet½/C138 /C0%C O 2AIR ðÞ þ %C O w e t ½/C138 þ%H C w e t ½/C138 g/C2% conc /C2GFUEL/C21000
CO2mass¼44;01
13;876/C21
9;951/C00;04þ5;3198 þ0;1461/C29;951/C22;985/C21000 ¼6126 ;806 g =h
Tabel 9 — CO2-emissies [g/h] naar gelang van de testtoestand
Toestand 123456
CO2mass6 126,806 4884,739 4117,202 2780,662 2 020,061 907,648
2.1.6.Specifieke emissies
De specifieke emissie (g/kWh) moet voor alle afzonderlijke componenten
op de volgende wijze worden berekend:
Individual gas ¼Xn
i¼1Gasmassi/C2WFi ðÞ
Xn
i¼1Pi/C2WFi ðÞ
Tabel 10 — Emissies [g/h] en wegingsfactoren voor de verschillende testtoestanden
Toestand 1 2 3 4 5 6
HCmassg/h 28,361 18,248 16,026 16,625 20,357 31,578
NOxmassg/h 39,717 61,291 44,013 8,703 2,401 0,820
COmassg/h 2 084,5-
88997,638 695,278 591,183 810,334 227,285
CO2massg/h 6 126,8-
064 884,7-
394 117,2-
022 780,6-
622 020,0-
61907,648
Vermogen PIkW 9,96 7,50 4,88 2,36 0,94 0
Wegingsfachtor
WFI— 0,090 0,200 0,290 0,300 0,070 0,0501997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 89
▼M2
HC¼28;361/C20;090þ18;248/C20;200þ16;026/C20;290þ16;625/C20;300þ20;357/C20;070þ31;578/C20;050
9;96/C20;090þ7;50/C20;200þ4;88/C20;290þ2;36/C20;300þ0;940/C20;070þ0/C20;050¼4;11 g =kWh
NOx¼39;717/C20;090þ61;291/C20;200þ44;013/C20;290þ8;703/C20;300þ2;401/C20;070þ0;820/C20;050
9;96/C20;090þ7;50/C20;200þ4;88/C20;290þ2;36/C20;300þ0;940/C20;070þ0/C20;050¼6;85 g =kWh
CO¼2084 ;59/C20;090þ997 ;64/C20;200þ695 ;28/C20;290þ591 ;18/C20;300þ810 ;33/C20;070þ227 ;92/C20;050
9;96/C20;090þ7;50/C20;200þ4;88/C20;290þ2;36/C20;300þ0;940/C20;070þ0/C20;050¼181 ;93 g =kWh
CO2¼6126 ;81/C20;090þ4884 ;74/C20;200þ4117 ;20/C20;290þ2780 ;66/C20;300þ2020 ;06/C20;070þ907 ;65/C20;050
9;96/C20;090þ7;50/C20;200þ4;88/C20;290þ2;36/C20;300þ0;940/C20;070þ0/C20;050¼816 ;36 g =kWh :
2.2.Gegevens over ruwe uitlaatgassen van een tweetaktmotor met elektri-
sche ontsteking
Wat de beproevingsgegevens (tabel 11) betreft, worden de berekeningen
eerst verricht voor toestand 1 en vervolgens uitgebreid tot de andere test-
toestand, waarbij gebruik wordt gemaakt van dezelfde procedure.
Tabel 11 — Beproevingsgegevens betreffende een tweetaktmotor met elektrische ontsteking
Toestand 1 2
Toerental min−19 500 2 800
Vermogen kW 2,31 0Belastingsper-
centage% 100 0
Wegingsfactor — 0,9 0,1
Luchtdruk kPa 100,3 100,3Luchttempera-
tuurºC 25,4 25
Relatieve lucht-
vochtigheid% 38,0 38,0
Absolute lucht-
vochtigheidg
H20/kgair7,742 7,558
CO droog ppm 37086 16150
NOxnat ppm 183 15
HC nat ppm C1 14220 13179CO
2droog % vol. 11,986 11,446
Brandstofmas-
sastroomkg/h 1,195 0,089
H/C-verhouding
brandstof α— 1,85 1,85
O/C-verhouding
brandstof β00
2.2.1.Droog-natcorrectiefactor kw
De droog-natcorrectiefactor kwmoet worden berekend om de metingen
van droog CO en CO2om te zetten naar die van nat gas:
kw¼kw;r¼1
1þα/C20;005/C2% CO dry ½/C138 þ%C O2dry½/C138 ðÞ /C0 0;01/C2%H2dry½/C138 þkw21997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 90
▼M2
waarin:
H2dry½/C138 ¼0:5/C2α/C2% CO dry ½/C138 /C2% CO dry ½/C138 þ%C O2dry½/C138 ðÞ
% CO dry ½/C138 þ3/C2%C O2dry½/C138 ðÞ
H2dry½/C138 ¼0;5/C21;85/C23;7086 /C23;7086 þ11;986 ðÞ
3;7086 þ3/C211;986 ðÞ¼1;357 %
kw2¼1;608/C2Ha
1000 þ1;608/C2Ha ðÞ
kw2¼1;608/C27;742
1000 þ1;608/C27;742 ðÞ¼0;012
kw¼kw;r¼1
1þ1;85/C20;005/C23;7086 þ11;986 ðÞ /C0 0;01/C21;357þ0;012¼0;874
CO [wet] = CO [dry] × kw= 37086 × 0,874 = 32420 ppm
CO2[wet] = CO2[dry] × kw= 11,986 × 0,874 = 10,478 % vol
Tabel 12 — CO- en CO2-waarden (nat) naar gelang van de testtoestand
Toestand 1 2
H2droog % 1,357 0,543
kw2— 0,012 0,012
kw — 0,874 0,887CO nat ppm 32420 14325
CO
2nat % 10,478 10,153
2.2.2.HC-emissies
HCmass¼MWHC
MWFUEL/C21
f%C O2wet½/C138 /C0%C O2AIR ðÞ þ % CO wet ½/C138 þ% HC wet ½/C138 g/C2% conc /C2GFUEL/C21000
waarin:
MWHC=M WFUEL
MWFUEL= 12,011 + α× 1,00794 = 13,876
HCmass¼13;876
13;876/C21
10;478/C00;04þ3;2420 þ1;422 ðÞ/C21;422/C21;195/C21000 ¼112 ;520 g =h
Tabel 13 — HC-emissies [g/h] naar gelang van de testtoestand
Toestand 1 2
HCmass112,520 9,119
2.2.3.NOx-emissies
De factor KHvoor de correctie van de NOx-emissies is voor tweetaktmo-
toren gelijk aan 1:1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 91
▼M2
NOxmass¼MWNOx
MWFUEL/C21
f%C O2wet½/C138 /C0%C O2AIR ðÞ þ % CO wet ½/C138 þ% HC wet ½/C138 g/C2% conc /C2KH/C2GFUEL/C21000
NOxmass¼46;01
13;876/C21
10;478/C00;04þ3;2420 þ1;422/C20;0183 /C21/C21;195/C21000 ¼4;800 g =h
Tabel 14 — NOx-emissies [g/h] naar gelang van de testtoestand
Toestand 1 2
NOxmass4,800 0,034
2.2.4.CO-emissies
COmass¼MWCO
MWFUEL/C21
f%C O2wet½/C138 /C0%C O2AIR ðÞ þ % CO wet ½/C138 þ% HC wet ½/C138 g/C2% conc /C2GFUEL/C21000
COmass¼28;01
13;876/C21
10;478/C00;04þ3;2420 þ1;422 ðÞ/C23;2420 /C21;195/C21000 ¼517 ;851 g =h
Tabel 15 — CO-emissies [g/h] naar gelang van de testtoestand
Toestand 1 2
COmass517,851 20,007
2.2.5.CO2-emissies
CO2mass¼MWCO2
MWFUEL/C21
f%C O2wet½/C138 /C0%C O2AIR ðÞ þ % CO wet ½/C138 þ% HC wet ½/C138 g/C2% conc /C2GFUEL/C21000
CO2mass¼44;01
13;876/C21
10;478/C00;04þ3;2420 þ1;422 ðÞ/C210;478/C21;195/C21000 ¼2629 ;658 g =h
Tabel 16 — CO2-emissies [g/h] naar gelang van de testtoestand
Toestand 1 2
CO2mass2629,658 222,799
2.2.6.Specifieke emissies
De specifieke emissie (g/kWh) moet voor alle afzonderlijke componenten
op de volgende wijze worden berekend:
Individual gas ¼Xn
i¼1Gasmassi/C2WFi ðÞ
Xn
i¼1Pi/C2WFi ðÞ
Tabel 17 — Emissies [g/h] en wegingsfactoren voor de twee testtoestanden
Toestand 1 2
HCmassg/h 112,520 9,1191997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 92
▼M2
Toestand 1 2
NOxmassg/h 4,800 0,034
COmassg/h 517,851 20,007
CO2massg/h 2 629,658 222,799
Vermogen PIIkW 2,31 0
Wegingsfactor
WFi— 0,85 0,15
HC¼112 ;52/C20;85þ9;119/C20;15
2;31/C20;85þ0/C20;15¼49;4g =kWh
NOx¼4;800/C20;85þ0;034/C20;15
2;31/C20;85þ0/C20;15¼2;08 g =kWh
CO¼517 ;851/C20;85þ20;007/C20;15
2;31/C20;85þ0/C20;15¼225 ;71 g =kWh
CO2¼2629 ;658/C20;85þ222 ;799/C20;15
2;31/C20;85þ0/C20;15¼1155 ;4g =kWh
2.3.Gegevens over verdunde uitlaatgassen van een viertaktmotor met
elektrische ontsteking
Wat de beproevingsgegevens (tabel 18) betreft, worden de berekeningen
eerst verricht voor toestand 1 en vervolgens uitgebreid tot andere testtoe-standen, waarbij telkens gebruik wordt gemaakt van dezelfde procedure.
Tabel 18 — Beproevingsgevens betreffende een viertaktmotor met elektrische ontsteking
Toestand 1 2 3 4 5 6
Toerental min−13 060 3 060 3 060 3 060 3 060 2 100
Vermogen kW 13,15 9,81 6,52 3,25 1,28 0
Belastingsper-
centage% 100 75 50 25 10 0
Wegingsfactor — 0,090 0,200 0,290 0,300 0,070 0,050
Luchtdruk kPa 980 980 980 980 980 980
Temperatuur
van de inlaat-
lucht (1)ºC 25,3 25,1 24,5 23,7 23,5 22,6
Relatieve voch-
tigheid van de
inlaatlucht (1)% 19,8 19,8 20,6 21,5 21,9 23,2
Absolute voch-
tigheid van de
inlaatlucht (1)gH20/kgair4,08 4,03 4,05 4,03 4,05 4,06
CO droog ppm 3 681 3 465 2 541 2 365 3 086 1 817
NOxnat ppm 85,4 49,2 24,3 5,8 2,9 1,2
HC nat ppm C1 91 92 77 78 119 1861997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 93
▼M2
Toestand 1 2 3 4 5 6
CO2droog % vol. 1,038 0,814 0,649 0,457 0,330 0,208
CO droog
(achtergrond)p p m 33322 3
NOxnat (achter-
grond)ppm 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1
HC nat (achter-
grond)ppm C1 6 6 5 6 6 4
CO2droog
(achtergrond)% vol. 0,042 0,041 0,041 0,040 0,040 0,040
Verdund-uitlaat-
gasmassastroom
GTOTWkg/h 625,722 627,171 623,549 630,792 627,895 561,267
H/C-verhouding
brandstof α— 1,85 1,85 1,85 1,85 1,85 1,85
O/C-verhouding
brandstof β00000 0
(1) Voorwaarden verdunningslucht gelijk aan voorwaarden inlaatlucht.
2.3.1.Droog-natcorrectiefactor kw
De droog-natcorrectiefactor kwmoet worden berekend om de metingen
van droog CO en CO2om te zetten naar die van nat gas:
voor het verdunde uitlaatgas:
kw¼kw;e;2¼1/C0kw1 ðÞ
1þα/C2%C O2dry½/C138
2000
BB@1
CCA
waarin:
kw1¼1;608/C2Hd/C21/C01=DF ðÞ þ Ha/C21=DFðÞ ½/C138
1000 þ1;608/C2Hd/C21/C01=DF ðÞ þ Ha/C21=DFðÞ ½/C138
DF¼13;4
% conc CO2þppm conc COþppm conc HC ðÞ /C2 10/C04
DF¼13;4
1;038þ3681 þ91 ðÞ /C2 10/C04¼9;465
kw1¼1;608/C24;08/C21/C01=9;465 ðÞ þ 4;08/C21=9;465 ðÞ ½/C138
1000 þ1;608/C24;08/C21/C01=9;465 ðÞ þ4;08/C21=9;465 ðÞ ½/C138¼0;007
kw¼kw;e;2¼1/C00;007 ðÞ
1þ1;85/C21;038
2000
B@1
CA¼0;984
CO [wet] = CO [dry] × kw= 3 681 × 0,984 = 3 623 ppm
CO2[wet] = CO2[dry] × kw= 1,038 × 0,984 = 1,0219 %1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 94
▼M2
Tabel 19 — CO- en CO2-waarden (nat) voor het verdunde uitlaatgas naar gelang van de testtoestand
Toestand 1 2 3 4 5 6
DF — 9,465 11,454 14,707 19,100 20,612 32,788
kw1— 0,007 0,006 0,006 0,006 0,006 0,006
kw— 0,984 0,986 0,988 0,989 0,991 0,992
CO nat ppm 3 623 3 417 2 510 2 340 3 057 1 802CO
2nat % 1,0219 0,8028 0,6412 0,4524 0,3264 0,2066
voor de verdunningslucht:
kw,d=1−kw1
waarin de factor kw1dezelfde is als reeds berekend voor het verdunde
uitlaatgas.
kw,d= 1 − 0,007 = 0,993
CO [wet] = CO [dry] × kw= 3 × 0,993 = 3 ppm
CO2[wet] = CO2[dry] × kw= 0,042 × 0,993 = 0,0421 % vol
Tabel 20 — CO- en CO2-waarden (nat) voor de verdunningslucht naar gelang van de testtoestand
Toestand 1 2 3 4 5 6
Kw1— 0,007 0,006 0,006 0,006 0,006 0,006
Kw— 0,993 0,994 0,994 0,994 0,994 0,994
CO nat ppm 3 3 3 2 2 3CO
2nat % 0,0421 0,0405 0,0403 0,0398 0,0394 0,0401
2.3.2.HC-emissies
HCmass= u × concc×GTOTW
waarin:
u = 0,000478 overeenkomstig tabel 2;
concc= conc − concd× (1−1/DF);
concc= 91 − 6 × (1−1/9,465) = 86 ppm;
HCmass= 0,000478 × 86 × 625,722 = 25,666 g/h.
Tabel 21 — HC-emissies [g/h] naar gelang van de testtoestand
Toestand 123456
HCmass25,666 25,993 21,607 21,850 34,074 48,963
2.3.3.NOx-emissies
De factor KHvoor de correctie van de NOx-emissies wordt berekend uit:
KH¼0;6272 þ44;030/C210/C03/C2Ha/C00;862/C210/C03/C2H2
a
KH= 0,6272 + 44,030 × 10−3× 4,08 − 0,862 × 10−3× (4,08)2= 0,791997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 95
▼M2
Tabel 22 — Vochtigheidscorrectiefactor KHvoor NOx-emissies naar gelang van de testtoestand
Toestand 123456
KH0,793 0,791 0,791 0,790 0,791 0,792
NOxmass= u × concc×KH×GTOTW
waarin:
u = 0,001587 overeenkomstig tabel 2;
concc= conc − concd× (1−1/DF);
concc= 85 − 0 × (1−1/9,465) = 85 ppm;
NOxmass= 0,001587 × 85 × 0,79 × 625,722 = 67,168 g/h.
Tabel 23 — NOx-emissies [g/h] naar gelang van de testtoestand
Toestand 123456
NOxmass67,168 38,721 19,012 4,621 2,319 0,811
2.3.4.CO-emissies
COmass= u × concc×GTOTW
waarin:u = 0,000966 overeenkomstig tabel 2;
conc
c= conc − concd× (1−1/DF);
concc= 3 622 − 3 × (1−1/9,465) = 3 620 ppm;
COmass= 0,000966 × 3 620 × 625,722 = 2 188,001 g/h.
Tabel 24 — CO-emissies [g/h] naar gelang van de testtoestand
Toestand 123456
COmass2 188,001 2068,760 1510,187 1424,792 1 853,109 975,435
2.3.5.CO2-emissies
CO2mass= u × concc×GTOTW
waarin:u = 15,19 overeenkomstig tabel 2;
conc
c= conc − concd× (1−1/DF);
concc= 1,0219 − 0,0421 × (1−1/9,465) = 0,9842 % vol;
CO2mass= 15,19 × 0,9842 × 625,722 = 9 354,488 g/h.
Tabel 25 — CO2-emissies [g/h] naar gelang van de testtoestand
Toestand 123456
CO2mass9 354,488 7295,794 5717,531 3973,503 2 756,113 1 430,229
2.3.6.Specifieke emissies
De specifieke emissie (g/kWh) moet voor alle afzonderlijke componenten
op de volgende wijze worden berekend:
Individual gas ¼Xn
i¼1Gasmassi/C2WFi ðÞ
Xn
i¼1Pi/C2WFi ðÞ1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 96
▼M2
Tabel 26 — Emissies [g/h] en wegingsfactoren voor de verschillende testtoestanden
Toestand 1 2 3 4 5 6
HCmassG/h 25,666 25,993 21,607 21,850 34,074 48,963
NOxmassG/h 67,168 38,721 19,012 4,621 2,319 0,811
COmassG/h 2 188,0-
012 068,7-
601 510,1-
871 424,7-
921 853,1-
09975,435
CO2massG/h 9 354,4-
887 295,7-
945 717,5-
313 973,5-
032 756,1-
131 430,229
Vermogen PikW 13,15 9,81 6,52 3,25 1,28 0
Wegingsfactor
WFI— 0,090 0,200 0,290 0,300 0,070 0,050
HC¼25;666/C20;090þ25;993/C20;200þ21;607/C20;290þ21;850/C20;300þ34;074/C20;070þ48;963/C20;050
13;15/C20;090þ9;81/C20;200þ6;52/C20;290þ3;25/C20;300þ1;28/C20;070þ0/C20;050¼4;12 g =kWh
NOx¼67;168/C20;090þ38;721/C20;200þ19;012/C20;290þ4;621/C20;300þ2;319/C20;070þ0;811/C20;050
13;15/C20;090þ9;81/C20;200þ6;52/C20;290þ3;25/C20;300þ1;28/C20;070þ0/C20;050¼3;42 g =kWh
CO¼2188 ;001/C20;09þ2068 ;760/C20;2þ1510 ;187/C20;29þ1424 ;792/C20;3þ1853 ;109/C20;07þ975 ;435/C20;05
13;15/C20;090þ9;81/C20;200þ6;52/C20;290þ3;25/C20;300þ1;28/C20;070þ0/C20;050¼271 ;15 g =kWh
CO2¼9354 ;488/C20;09þ7295 ;794/C20;2þ5717 ;531/C20;29þ3973 ;503/C20;3þ2756 ;113/C20;07þ1430 ;229/C20;05
13;15/C20;090þ9;81/C20;200þ6;52/C20;290þ3;25/C20;300þ1;28/C20;070þ0/C20;050¼887 ;53 g =kWh1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 97
▼M2
Aanhangsel 4
1. NALEVING VAN DE EMISSIENORMEN
Dit aanhangsel is uitsluitend van toepassing op motoren met elektrische
ontsteking in fase II.
1.1. De emissienormen van bijlage I, punt 4.2, voor de uitlaatgassen van
motoren in fase II gelden voor de emissies van die motoren gedurende
hun emissieduurzaamheidsperiode zoals vastgesteld overeenkomstig dit
aanhangsel.
1.2. Voor alle motoren in fase II geldt het hierna bepaalde. Indien alle
geteste motoren van eenzelfde motorfamilie, wanneer zij naar behoren
worden beproefd volgens de in deze richtlijn voorgeschreven proce-
dures, emissies vertonen die na vermenigvuldiging met de in dit
aanhangsel vastgestelde verslechteringsfactor (DF) niet hoger zijn dan
de toepasselijke emissienorm voor fase II (of de familie-emissiegrens-
waarde, FEG, indien van toepassing) voor een bepaalde motorklasse,
wordt die familie geacht aan de emissienormen voor die motorklasse
te voldoen. Indien een tot een motorfamilie behorende geteste motor
emissies heeft die na vermenigvuldiging met de in dit aanhangsel vast-
gestelde verslechteringsfactor, een emissienorm (of de FEG, indien van
toepassing) voor een bepaalde motorklasse overschrijden, wordt die
familie geacht niet aan de emissienormen voor die motorklasse te
voldoen.
1.3. Kleine motorfabrikanten mogen desgewenst de verslechteringsfactoren
voor HC + NOxen CO van tabel 1 of tabel 2 gebruiken, dan wel
verslechteringsfactoren voor HC + NOxen CO berekenen overeenkom-
stig punt 1.3.1. Voor technieken waarop de tabellen 1 en 2 niet van
toepassing zijn, dient de fabrikant de in punt 1.4 beschreven procedure
te volgen.
Tabel 1: Motoren voor handapparatuur: standaardverslechteringsfactoren voor HC + NOxen CO
voor kleine motorfabrikanten
MotorklasseTweetaktmotoren ViertaktmotorenMotoren met nabe-
handelingHC + NOxCO HC + NOxCO
SH:1 1,1 1,1 1,5 1,1 DF's moeten
worden berekend
met de formule van
punt 1.3.1SH:2 1,1 1,1 1,5 1,1
SH:3 1,1 1,1 1,5 1,1
Tabel 2: Motoren voor niet-handapparatuur: standaardverslechteringsfactoren voor HC + NOxen CO
voor kleine motorfabrikanten
MotorklasseMotoren met zijkleppen Motoren met kopkleppenMotoren met nabe-
handelingHC + NOxCO HC + NOxCO
SN:1 2,1 1,1 1,5 1,1 DF's moeten
worden berekend
met de formule van
punt 1.3.1SN:2 2,1 1,1 1,5 1,1
SN:3 2,1 1,1 1,5 1,1SN:4 1,6 1,1 1,4 1,1
1.3.1.Formule voor het berekenen van de verslechteringsfactoren voor
motoren met nabehandeling:
DF = [(NE * EDF) − (CC * F)] / (NE − CC)
waarin:DF = verslechteringsfactor;
NE = emissieniveau van de nieuwe motor stroomopwaarts van de kata-
lysator (g/kWh);1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 98
▼M2
EDF = verslechteringsfactor voor motoren zonder katalysator overeen-
komstig tabel 1;
CC = omgezette hoeveelheid (in g/kWh) op het tijdstip t = 0;
F = 0,8 voor HC en 0,0 voor NOxvoor alle motorklassen;
F = 0,8 voor CO voor alle motorklassen.
1.4. Voor iedere verontreinigende stof die onder de regelgeving valt, selec-
teert de fabrikant de passende standaardverslechteringsfactor c.q.
berekent hij de verslechteringsfactor voor elke motorfamilie in fase II.
Deze verslechteringsfactoren worden gebruikt ten behoeve van de type-
goedkeuring en de beproeving van de productielijnen.
1.4.1. Voor motoren waarvoor geen standaard-DF uit de tabellen 1 en 2 wordt
gebruikt, wordt de DF als volgt bepaald.
1.4.1.1. Ten minste één testmotor die qua configuratie zodanig is dat de grootste
kans bestaat dat de emissienormen voor HC + NOx(of de FEG, indien
van toepassing) worden overschreden, en die qua constructie representa-
tief is voor de geproduceerde motoren, wordt onderworpen aan de
(volledige) testprocedure voor het meten van de emissies zoals
beschreven in deze richtlijn, en wel in het gestabiliseerde-emissiere-
gime.
1.4.1.2 Indien meer dan een motor wordt getest, worden de resultaten gemid-
deld en afgerond op een decimaal meer dan in de desbetreffende norm.
1.4.1.3 De beproeving van de emissies wordt opnieuw uitgevoerd na veroude-
ring van de motor. De verouderingsprocedure dient zodanig te zijn dat
de fabrikant een juiste prognose kan maken van de te verwachten
verslechtering van de emissies tijdens de levensduur van de motor,
rekening houdend met het soort slijtage en andere verslechteringspro-
cessen die zich bij normaal gebruikersgedrag plegen voor te doen en
van invloed kunnen zijn op de emissieprestaties. Indien meer dan een
motor wordt getest, worden de resultaten gemiddeld en afgerond op
een decimaal meer dan in de desbetreffende norm.
1.4.1.4. Voor iedere onder de regelgeving vallende stof wordt de emissie (in
voorkomend geval: de gemiddelde emissie) aan het einde van de duur-
zaamheidsperiode gedeeld door het gestabiliseerde-emissieniveau
(indien van toepassing: het gemiddelde gestabiliseerde-emissieniveau)
en op twee decimalen afgerond. Het verkregen getal is de DF, tenzij
het kleiner is dan 1,00, in welk geval de DF wordt gelijkgesteld aan
1,0.
1.4.1.5. De fabrikant kan desgewenst extra emissietesttijdstippen toevoegen
tussen het testtijdstip voor de gestabiliseerde emissies en dat voor het
einde van de emissieduurzaamheidsperiode (EDP). Indien tests op
tussenliggende tijdstippen worden gepland, moeten die tijdstippengelijkmatig over de EDP worden gespreid (gelijke intervallen ± 2 uur)
en dient één van die testtijdstippen halverwege de EDP (± 2 uur) te
liggen.
Voor elke verontreinigende stof, HC + NO
xen CO, wordt met behulp
van de kleinstekwadratenmethode een rechte tussen de meetwaarde-
punten getrokken, waarbij de initiële test geacht wordt plaats te
hebben gevonden op het tijdstip t = 0. De verslechteringsfactor is het
quotiënt van de berekende emissie aan het einde van de duurzaamheids-
periode en de berekende emissie op het tijdstip t = 0.
1.4.1.6. De berekende verslechteringsfactoren mogen worden gebruikt voor
andere motorfamilies dan die waarvoor zij oorspronkelijk werden
verkregen indien de fabrikant vóór de typegoedkeuring ten genoegen
van de nationale keuringsinstantie aantoont dat de betrokken motorfa-
milies in het licht van hun ontwerp en de gebruikte technologie
redelijkerwijs geacht mogen worden vergelijkbare emissieverslechte-
ringskarakteristieken te zullen vertonen.
Hier volgt een niet-limitatieve lijst van op basis van ontwerp en techno-
logie samengestelde groepen:
— traditionele tweetaktmotoren zonder nabehandelingssysteem;
— traditionele tweetaktmotoren met een keramische katalysator met
hetzelfde actieve materiaal in dezelfde dosering en met hetzelfde
aantal cellen per cm2;
— traditionele tweetaktmotoren met een metaalkatalysator met
hetzelfde actieve materiaal in dezelfde dosering, hetzelfde substraat
en hetzelfde aantal cellen per cm2;
— tweetaktmotoren voorzien van een gelaagd opvangsysteem;1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 99
▼M2
— viertaktmotoren met een katalysator (zoals hierboven omschreven)
met dezelfde kleppentechnologie en een identiek smeersysteem;
— viertaktmotoren zonder katalysator, met dezelfde kleppentechno-
logie en een identiek smeersysteem.
2. EMISSIEDUURZAAMHEIDSPERIODE VOOR MOTOREN IN FASE
II
2.1. De fabrikant dient op het moment van de typegoedkeuring aan te geven
tot welke EDP-categorie iedere motorfamilie behoort. Dat is de cate-
gorie die volgens de motorfabrikant het beste overeenstemt met de
verwachte nuttige levensduur van de apparatuur waarin de motoren
vermoedelijk zullen worden ingebouwd. De fabrikant dient de passende
gegevens die zijn keuze van een EDP-categorie voor iedere motorfa-
milie ondersteunen, te bewaren. Deze gegevens dienen op verzoek aan
de keuringsinstantie te worden overgelegd.
2.1.1.Voor motoren voor handapparatuur kiest de fabrikant een EDP-cate-
gorie uit onderstaande tabel 1.
Tabel 1: EDP-categorieën voor motoren voor handapparatuur (uren)
Categorie 1 2 3
Klasse SH:1 50 125 300
Klasse SH:2 50 125 300
Klasse SH:3 50 125 300
2.1.2.Voor motoren voor niet-handapparatuur kiest de fabrikant een EDP-
categorie uit onderstaande tabel 2.
Tabel 2: EDP-categorieën voor motoren voor niet-handapparatuur (uren)
Categorie 1 2 3
Klasse SN:1 50 125 300
Klasse SN:2 125 250 500Klasse SN:3 125 250 500Klasse SN:4 250 500 1 000
2.1.3. De fabrikant dient ten genoegen van de keuringsinstantie aan te tonen
dat de aangegeven nuttige levensduur de juiste is. Ter staving van de
juistheid van de door hem gekozen EDP-categorie voor een gegeven
motorfamilie kan de fabrikant gebruikmaken van gegevens uit de
volgende niet-limitatieve lijst:
— onderzoek naar de levensduur van de apparatuur waarin de motoren
in kwestie worden ingebouwd;
— technische evaluaties van de veroudering van in gebruik zijnde
motoren ter bepaling van het moment waarop de prestaties van de
motor wat betreft bruikbaarheid en/of betrouwbaarheid dermate
zijn afgenomen dat reparatie of vervanging noodzakelijk is;
— garantiebewijzen en garantietermijnen;— reclamemateriaal met betrekking tot de levensduur van de motoren;— storingsmeldingen van kopers van de motoren; en— technische evaluaties van de duurzaamheid, in uren, van specifieke
motortechnologieën, -materialen of -ontwerpen.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 100
▼B
BIJLAGE ►M2V◄
TECHNISCHE EIGENSCHAPPEN VAN DE VOORGESCHREVEN REFERENTIEBRAND-
STOF VOOR DE GOEDKEURINGSTESTS EN DE CONTROLE OP DE
OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE
REFERENTIEBRANDSTOF VOOR MOTOREN MET COMPRESSIEONTSTEKING VOOR
GEBRUIK IN NIET VOOR DE WEG BESTEMDE MOBIELE MACHINES (1)
NB:De belangrijkste eigenschappen voor de motorprestatie/uitlaatgasemissies zijn vermeld.
Grenswaarden en eenheden (2) Testmethode
Cetaangetal (4) Min. 45 (7)
Max. 50ISO 5165
Dichtheid bij 15 ºC Min. 835 kg/m3
Max. 845 kg/m3(10)ISO 3 675, ASTM D 4 052
Distillatie (3)
— 95 % puntMax. 370 ºC ISO 3405
Viscositeit bij 40 ºC Min. 2,5 mm2/s
Max. 3,5 mm2/sISO 3104
Zwavelgehalte Min. 0,1 % mass (9)
Max. 0,2 % mass (8)ISO 8754, EN 24260
Vlampunt Min. 55 ºC ISO 2719
CFPP Min. —
Max. + 5 ºCEN 116
Kopercorrosie Max. 1 ISO 2160
Conradsonkoolstof (10 % DR) Max. 0,3 % mass ISO 10370
Asgehalte Max. 0,01 % mass ASTM D 482 (12)
Watergehalte Max. 0,05 % mass ASTM D 95, D 1744
Neutraliseringsgetal (sterk zuur) ►M1►M2Max.◄
0,20 mg KOH/g ◄
Oxidatiebestendigheid (5) Max. 2,5 mg/100 ml ASTM D 2274
Toeslagstoffen (6)
Voetnoot 1: Indien het vereist is het thermisch rendement van de motor of het voertuig te berekenen, kan de
verbrandingswaarde van de brandstof worden berekend uit:
specifieke energie (verbrandingswaarde) (netto)
MJ/kg = (46,423 − 8,792 · d2+ 3,17 · d) × (1 − (x + y + s)) + 9,42 · s − 2,499 · x
waarin:
d = de dichtheid bij 288 K (15 ºC);
x = het massa-aandeel water (%/100);
y = het massa-aandeel as (%/100);
s = het massa-aandeel zwavel (%/100).
Voetnoot 2: De in de specificatie genoemde waarden zijn „werkelijke waarden”. Bij de vaststelling van de grens-
waarden moeten de voorwaarden van ASTM D 3244 „Defining a basis for petroleum produce quality
disputes” worden toegepast en bij de vaststelling van een minimumwaarde is rekening gehouden met
een minimumverschil van 2R boven nul; bij de vaststelling van een maximum- en een minimum-waarde is het verschil 4R (R = reproduceerbaarheid).
Ondanks deze maatregel, die om statistische redenen noodzakelijk is, moet de fabrikant van de brand-
stof een nulwaarde proberen aan te geven indien de aangegeven maximumwaarde gelijk is aan 2R eneen gemiddelde waarde indien maximum- en minimumgrenswaarden worden vermeld. Mocht hetnodig zijn om opheldering te geven over de vraag of een brandstof aan de voorschriften van de speci-ficaties voldoet, dan moet ASTM D 3244 worden toegepast.
Voetnoot 3: De aangegeven cijfers zijn verdampte hoeveelheden (teruggewonnen percentage + verloren percen-
tage).
Voetnoot 4: Het cetaangebied komt niet overeen met de eis van een minimumgebied van 4R. Wanneer er echter
een geschil bestaat tussen de brandstofleverancier en de brandstofgebruiker, kunnen de voorwaarden
van ASTM D 3244 worden toegepast om dergelijke geschillen op te lossen, mits de metingen een
voldoende aantal malen worden herhaald om de nodige nauwkeurigheid te bereiken, in plaats vanenkelvoudige metingen.
Voetnoot 5: Ook al wordt de oxidatiebestendigheid gecontroleerd, wordt de opslagtijd waarschijnlijk beperkt. Hier-
over moet advies worden ingewonnen bij de leverancier over de opslagomstandigheden en -duur.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 101
▼M2
▼B
▼B
Voetnoot 6: Deze brandstof dient uitsluitend te zijn samengesteld uit bestanddelen van directe distillatie en kraak-
destillaat; ontzwaveling is toegestaan. De brandstof mag geen metaaltoeslagstoffen bevatten of
additieven ter verbetering van het cetaangetal.
Voetnoot 7: Lagere grenswaarden zijn toegestaan, waarbij het cetaangetal van de gebruikte referentiebrandstof
moet worden vermeld.
Voetnoot 8: Hogere waarden zijn toegestaan waarbij het zwavelgehalte van de gebruikte referentiebrandstof moet
worden vermeld.
Voetnoot 9: In verband met de marktontwikkeling moet deze waarde voortdurend in het oog worden gehouden.
►M1 Voor de eerste goedkeuring van een motor zonder uitlaatgasnabehandeling is op verzoek
van de aanvrager een nominaal zwavelgehalte van 0,05 % massa (minimum 0,03 % massa)
toelaatbaar. In dat geval moet de gemeten deeltjeswaarde naar boven worden gecorrigeerd opde gemiddelde waarde die nominaal is gespecificeerd voor het zwavelgehalte van de brandstof(0,15 % massa), met behulp van de volgende vergelijking: ◄
PT
adj= PT + [SFC × 0,0917 × (NSLF − FSF)]
waarin:
PTadj= bijgestelde PT-waarde (g/kWh)
PT = gemeten gewogen specifieke emissiewaarde voor de deeltjesemissie (g/kWh)
SFC = gewogen specifiek brandstofverbruik (g/kWh), berekend volgens onderstaande formuleNSLF = gemiddelde van de nominale specificatie van de massafractie van het zwavelgehalte (d. w.
z. 0,15 %/100)F
FSF = massafractie van het zwavelgehalte van de brandstof (%/100).
Vergelijking voor de berekening van het gewogen specifieke brandstofverbruik:
SFC¼Xn
i¼1GFUEL ;i/C2WFi
Xn
i¼1Pi/C2WFi
waarin:
PiPm,i+PAE,i
Voor de beoordeling van de overeenstemming van de productie volgens punt 5.3.2 van bijlage I
moet aan de eisen worden voldaan met gebruik van een referentiebrandstof met een zwavelge-halte dat voldoet aan de minimum/maximumwaarde van 0,1/0,2 % massa.
Voetnoot 10: Hogere waarden met een maximum van 855 kg/m
3zijn toegestaan, waarbij de dichtheid van de refe-
rentiebrandstof moet worden vermeld. Voor de beoordeling van de overeenstemming van de
productie volgens punt 5.3.2 van bijlage I moet aan de eisen worden voldaan met gebruik van
een referentiebrandstof die voldoet aan de minimum/maximumwaarde van 835/845 kg/m3.
Voetnoot 11: Alle brandstofeigenschappen en grenswaarden moeten in het licht van de marktontwikkeling regel-
matig opnieuw worden bezien.
Voetnoot 12: Op de datum van toepassing moet deze methode worden vervangen door EN/ISO 6245.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 102
▼M2
REFERENTIEBRANDSTOF VOOR MOTOREN MET ELEKTRISCHE ONTSTEKING VOOR
GEBRUIK IN NIET VOOR DE WEG BESTEMDE MOBIELE MACHINES
Aantekening: De brandstof voor tweetaktmotoren is een mengsel van smeerolie en de hierna
omschreven benzine. De brandstof-olieverhouding van het mengsel moet beantwoorden
aan de aanbevelingen van de fabrikant (zie bijlage IV, punt 2.7).
Parameter EenheidGrenswaarden (1)
Testmethode Publicatie
Minimum Maximum
Research-octaan-
getal, RON95,0 — EN 25164 1 993
Motoroctaangetal,
MON85,0 — EN 25163 1 993
Dichtheid bij 15 ºC kg/m3748 762 ISO 3675 1 995
Dichtheid volgens
ReidkPa 56,0 60,0 EN 12 1 993
Distillatie: —
Beginkookpunt ºC 24 40 EN-ISO
34051 988
— Verdampt bij
100 ºC% v/v 49,0 57,0 EN-ISO
34051 988
— Verdampt bij
150 ºC% v/v 81,0 87,0 EN-ISO
34051 988
— Eindkookpunt ºC 190 215 EN-ISO
34051 988
Residu % — 2 EN-ISO
34051 988
Koolwaterstoffen-
analyse:——
— Olefinen % v/v — 10 ASTM D
13191 995
— Aromaten % v/v 28,0 40,0 ASTM D
13191 995
— Benzeen % v/v — 1,0 EN 12177 1 998
— Verzadigde
koolwaterstoffen% v/v — Rest ASTM D
13191 995
Koolstof-water-
stofverhoudingVermelden Vermelden
Oxidatiebestendig-
heid (2)min 480 — EN-ISO
75361 996
Zuurstofgehalte % m/m — 2, 3 EN 1601 1 997
Gom (werkelijk) mg/ml — 0,04 EN-ISO
62461 997
Zwavelgehalte mg/kg — 100 EN-ISO
145961 998
Kopercorrosie bij
50 ºC— 1 EN-ISO
21601 995
Loodgehalte g/l — 0,005 EN 237 1 996
Fosforgehalte g/l — 0,0013 ASTM D
32311 994
Noot (1): De in de specificatie vermelde waarden zijn „reële waarden”. De grenswaarden zijn vastge-
steld aan de hand van ISO 4259 „Petroleum products — Determination and application ofprecision data in relation to methods of test”, terwijl voor het vastleggen van een minimum-
waarde rekening is gehouden met een minimumverschil van 2R boven nul; bij het
vaststellen van een maximum- en minimumwaarde bedroeg het minimumverschil 4R (R =
reproduceerbaarheid). Hoewel deze maatregel om statistische redenen is ingevoerd, moet de
fabrikant van een brandstof er toch naar streven een nulwaarde te verkrijgen indien de vast-
gestelde maximumwaarde 2R bedraagt, en de gemiddelde waarde te verkrijgen ingeval
maximum- en minimumgrenzen zijn opgegeven. Indien moet worden nagegaan of een1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 103
▼M2
brandstof al dan niet voldoet aan de voorwaarden van de specificaties, moet ISO 4259
worden toegepast.
Noot (2): De brandstof mag stoffen bevatten die oxidatie tegengaan en metalen chemisch inactief
maken en die gewoonlijk gebruikt worden om de raffinaderijbenzines te stabiliseren, maar
additieven met een reinigende/dispergerende werking of oplosolie mogen niet worden
gebruikt.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 104
▼B
BIJLAGE ►M2VI◄
1.ANALYTISCH EN BEMONSTERINGSSYSTEEM
BEMONSTERINGSSYSTEMEN VOOR GASSEN EN DEELTJES
Figuurnummer Beschrijving
2 Uitlaatgasanalysesysteem voor ruw uitlaatgas.
3 Uitlaatgasanalysesysteem voor verdund uitlaatgas.
4 Partiële stroom, isokinetische stroom, aanzuigven-
tilatorregeling, deelbemonstering.
5 Partiële stroom, isokinetische stroom, aanjagerre-
geling, deelbemonstering.
6 Partiële stroom, CO2-o fN Ox-regeling, deelbe-
monstering.
7 Partiële stroom, CO2- en koolstofbalans, totale
bemonstering.
8 Partiële stroom, één venturi en concentratieme-
ting, deelbemonstering.
9 Partiële stroom, twee venturi's of restricties en
concentratiemeting, deelbemonstering.
10 Partiële stroom, scheiding door meerdere buizen
en concentratiemeting, deelbemonstering.
11 Partiële stroom, stroomregeling, totale bemonste-
ring.
12 Partiële stroom, stroomregeling, deelbemonste-
ring.
13 Volledige stroom, plunjerpomp of kritische-
stroomventuri, deelbemonstering.
14 Deeltjesbemonsteringssysteem.
15 Verdunningssysteem voor volledige-stroomsys-
temen
1.1.Bepaling van de gasemissies
In punt 1.1.1 en de figuren 2 en 3 staan uitvoerige beschrijvingen van
de aanbevolen bemonstering en analyse. Aangezien verschillende confi-
guraties dezelfde resultaten kunnen opleveren, is het niet nodig deze
schema's exact te volgen.
Bijkomende onderdelen zoals instrumenten, kleppen, elektromagneten,
pompen en schakelaars kunnen worden gebruikt om extra gegevens te
verschaffen en de functies van deelsystemen te coördineren. Andere
onderdelen die noodzakelijk zijn om de nauwkeurigheid van bepaalde
systemen te waarborgen, mogen worden weggelaten indien dit geba-
seerd is op een gefundeerd technisch oordeel.
1.1.1.Gasvormige uitlaatgasbestanddelen CO, CO2, CH, NOx
Er wordt een analytisch systeem voor de vaststelling van de gasemissies
in het ruwe of verdunde uitlaatgas beschreven, dat gebaseerd is op het
gebruik van:
— een HFID-analysator voor de meting van koolwaterstoffen;
— NDIR-analysators voor de meting van koolmonoxide en kooldio-
xide;
— een HCLD of equivalente analysator voor de meting van stikstof-
oxide.
Bij ruw uitlaatgas (zie figuur 2) mag het monster van alle componenten
worden genomen met een bemonsteringssonde of met twee bemonste-
ringssondes die dicht bij elkaar zijn geplaatst en inwendig zijn
gesplitst voor de verschillende analyseapparaten. Er moet op worden
toegezien dat er nergens in het analytische systeem condensatie van
uitlaatgasbestanddelen (inclusief water en zwavelzuur) optreedt.
Bij verdund uitlaatgas (zie figuur 3) moet het monster voor de koolwa-
terstoffen met een andere bemonsteringssonde worden genomen dan het1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 105
▼B
monster voor de andere componenten. Er moet op worden toegezien dat
er nergens in het analytische systeem condensatie van uitlaatgasbestand-
delen (inclusief water en zwavelzuur) optreedt.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 106
▼B
Figuur 2
Stroomdiagram van het systeem voor de analyse van CO, NOxen
CH in het ruwe uitlaatgas
1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 107
▼B
Figuur 3
Stroomdiagram van het systeem voor de analyse van CO, CO2,N Oxen CH in het verdunde uitlaatgas
Beschrijving figuren 2 en 3AlgemeenAlle onderdelen in het traject voor het bemonsteringsgas moeten op de
voor de respectieve systemen vastgestelde temperatuur worden
gehouden.
—SP1: Sonde voor de ruwe-uitlaatgasbemonstering (alleen figuur 2)
Er wordt een roestvast stalen rechte sonde met een gesloten
uiteinde, voorzien van een aantal gaatjes, aanbevolen. De binnendi-
ameter mag niet groter zijn dan de binnendiameter van de
bemonsteringsleiding. De wanddikte van de sonde mag niet meer
bedragen dan 1 mm. De sonde moet zijn voorzien van minimaal
drie gaatjes in drie verschillende radiale vlakken die een zodanige
afmeting hebben dat de bemonsteringsstromen ongeveer gelijk zijn.
De sonde moet op een diepte van minstens 80 % van de uitlaatpijp-
diameter worden geplaatst.
—SP2: Sonde voor de bemonstering van CH in het verdunde
uitlaatgas (alleen figuur 3)
De sonde moet
— worden gedefinieerd als de eerste 254 mm tot 762 mm van de
bemonsteringsleiding voor koolwaterstof (HSL3);
— een minimumbinnendiameter van 5 mm hebben;— worden aangebracht in de verdunningstunnel DT (punt 1.2.1.2)
op een plaats waar de verdunningslucht en het uitlaatgas goed
vermengd zijn (d.w.z. circa 10 tunneldiameters voorbij het punt
waar het uitlaatgas de verdunningstunnel binnentreedt);1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 108
▼B
— zich op voldoende afstand bevinden (radiaal) van andere sondes
en de tunnelwand zodat de sonde niet wordt beïnvloed door een
zog of wervelingen;
— verwarmd worden om de gasstroomtemperatuur te verhogen tot
463 K (190 ºC) ± 10 K bij de uitgang van de sonde.
—SP3: Bemonsteringssonde voor CO, CO2en NOx, in het verdunde
uitlaatgas (alleen figuur 3)
De sonde moet:
— in hetzelfde vlak liggen als SP2;
— zich op voldoende afstand (radiaal) van andere sondes en de
tunnelwand bevinden zodat de sonde niet wordt beïnvloed door
een zog of wervelingen;
— verwarmd worden tot een minimumtemperatuur van 328 K
(55 ºC) en over de gehele lengte geïsoleerd zijn om condensatie
van water te voorkomen.
—HSL1: Verwarmde bemonsteringsleiding
De bemonsteringsleiding voert de gasmonsters van één sonde naar
een (de) verdeelstuk(ken) en de CH-analysator.
De bemonsteringsleiding moet:
— een minimumdiameter van 5 mm en een maximumdiameter van
13,5 mm hebben;
— van roestvast staal of PTFE gemaakt zijn;
— een wandtemperatuur hebben van 463 K (190 ºC) ± 10 K,
gemeten op elk afzonderlijk verwarmd deel, indien de tempera-
tuur van het uitlaatgas bij de bemonsteringssonde kleiner of
gelijk is aan 463 K (190 ºC);
— een wandtemperatuur hebben van meer dan 453 K (180 ºC)
indien de temperatuur van het uitlaatgas bij de bemonsterings-
sonde boven 463 K (190 ºC) ligt;
— een gastemperatuur van 463 K (190 ºC) ± 10 K bewerkstelligen
onmiddellijk vóór het verwarmde filter (F2) en de HFID.
—HSL2: Verwarmde bemonsteringsleiding voor NOx
De bemonsteringsleiding moet:
— een wandtemperatuur van 328 tot 473 K (55 tot 200 ºC) hebben
tot aan de omzetter wanneer een koelbad wordt toegepast en tot
aan de analysator wanneer geen koelbad wordt gebruikt;
— van roestvast staal of PTFE gemaakt zijn.
Aangezien de bemonsteringsleiding slechts hoeft te worden
verwarmd om condensatie van water en zwavelzuur te voorkomen,
hangt de temperatuur van de bemonsteringsleiding af van het
zwavelgehalte van de brandstof.
—SL: Bemonsteringsleiding voor CO (CO2)
De leiding moet van PTFE of roestvast staal gemaakt zijn en mag
verwarmd worden of onverwarmd zijn.
—BK: Achtergrondzak (optioneel; alleen figuur 3)
Voor de meting van de achtergrondconcentraties.
—BG: Bemonsteringszak (optioneel; alleen figuur 3 — CO en CO2)
Voor de meting van de monsterconcentraties.
—F1: Verwarmd voorfilter (optioneel)
De temperatuur moet dezelfde zijn als die voor HSL1.
—F2: Verwarmd filter
Het filter moet alle vaste deeltjes vóór het analyseapparaat uit het
gasmonster verwijderen. De temperatuur moet dezelfde zijn als die
voor HSL1. Het filter moet indien nodig worden vervangen.
—P: Verwarmde bemonsteringspomp
De pomp moet worden verwarmd tot de temperatuur van de HSL1.
—CH
De verwarmde vlamionisatiedetector (HFID) voor de bepaling van
koolwaterstofconcentratie. De temperatuur moet tussen 453 en
473 K (180 tot 200 ºC) worden gehouden.
—CO, CO2
NDIR-analysators voor de bepaling van koolmonoxide- en kooldio-
xideconcentratie.
—NO2
De (H)CLD-analysator voor de bepaling van stikstofoxideconcen-
tratie. Indien een HCLD wordt toegepast, moet deze op een
temperatuur van 328 tot 473 K (55 tot 200 ºC) worden gehouden.
—C: Omzetter1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 109
▼B
Een omzetter wordt gebruikt voor de katalytische reductie van NO2tot NO vóór de analyse in de CLD of HCLD.
—B: Koelbad
Om te koelen en water uit het uitlaatgasmonster te laten conden-
seren. Het bad moet op een temperatuur tussen 273 en 277 K (0
tot 4 ºC) worden gehouden met behulp van ijs of koeling. De inrich-
ting is optioneel indien de analyse vrij is van waterdampstoring,
zoals vastgesteld overeenkomstig bijlage III, aanhangsel 3, punten
1.9.1 en 1.9.2.
Chemische drogers zijn niet toegestaan voor het verwijderen van
water uit het monster.
—T1, T2, T3: Temperatuursensoren
Met deze sensoren wordt de temperatuur van de gasstroom bewaakt.
—T4: Temperatuursensor
De temperatuur van de NO2-NO-omzetter.
—T5: Temperatuursensor
Om de temperatuur van het koelbad te bewaken.
—G1, G2, G3: Drukmeters
Om de druk in de bemonsteringsleidingen te meten.
—R1, R2: Drukregelaars
Om de lucht- en brandstofdruk voor de HFID te regelen.
—R3, R4, R5: Drukregelaars
Om de druk in de bemonsteringsleidingen en de stroom naar de
analyseapparatuur te regelen.
—FL1, FL2, FL3: Stroommeters
Om de stroom in de omloopleiding te bewaken.
—FL4, FL5, FL6, FL7: Stroommeters (optioneel)
Om de stroom door de analyseapparatuur te bewaken.
—V1, V2, V3, V4, V5, V6: Selectiekleppen
Geschikte kleppen om naar keuze het bemonsteringsgas, meetbe-
reikgas of lucht naar het analyseapparaat te leiden.
—V7, V8: Elektromagnetische kleppen
Om de NO2-NO-omzetter kort te sluiten.
—V9: Naaldklep
Om de stroom door de NO2-NO-omzetter en de omloopleiding
gelijkmatig te laten verlopen.
—V10, V11: Naaldkleppen
Om de stroom naar de analysator te regelen.
—V12, V13: Open-dichtklep
Om het condensaat uit het bad B af te tappen.
—V14: Selectieklep
Voor de keuze tussen de bemonsterings- of de achtergrondzak.
1.2.Bepaling van de deeltjes
De punten 1.2.1 en 1.2.2 en de figuren 4 tot en met 15 geven uitvoerige
beschrijvingen van de aanbevolen verdunnings- en bemonsteringssys-
temen. Aangezien verschillende configuraties dezelfde resultaten
kunnen opleveren, hoeven deze figuren niet per se nauwkeurig te
worden gevolgd. Er kunnen aanvullende onderdelen zoals instrumenten,
kleppen, elektromagneten, pompen en schakelaars worden toegepast,
die extra gegevens verschaffen en de functies van de samenstellende
systemen coördineren. Andere onderdelen die niet voor de nauwkeurig-
heid van bepaalde systemen noodzakelijk zijn, mogen worden
weggelaten indien een en ander is gebaseerd op een gefundeerd tech-
nisch oordeel.
1.2.1.Verdunningssysteem
1.2.1.1. Partiële-stroomver dunningssysteem (figuren 4 tot en met
12)
Er wordt een verdunningssysteem beschreven dat gebaseerd is op de
verdunning van een gedeelte van de uitlaatgasstroom. Het splitsen van
de uitlaatgasstroom en de daaropvolgende verdunning kunnen
geschieden door verschillende soorten verdunningssystemen. Bij de
daaropvolgende verzameling van deeltjes kan al het verdunde uitlaatgas
of een gedeelte van het verdunde uitlaatgas door het deeltjesbemonste-
ringssysteem worden gevoerd (punt 1.2.2, figuur 14). De eerste
methode wordt de totale bemonsteringsmethode genoemd, de tweede
dedeelbemonsteringsmethode .1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 110
▼B
De berekening van de verdunningsverhouding hangt af van het toege-
paste systeem. De volgende systemen worden aanbevolen:
—Isokinetische systemen (figuren 4 en 5)
Met deze systemen wordt de stroom in de verbindingsbuis voor wat
betreft de gassnelheid en/of -druk afgestemd op de totale uitlaatgas-
stroom, waarvoor derhalve een vrije en gelijkmatige gasstroom bij
de bemonsteringssonde nodig is. Dit wordt gewoonlijk tot stand
gebracht door gebruikmaking van een resonator en een rechte
toevoerleiding vóór het bemonsteringspunt. De splitsingsverhouding
wordt dan berekend uit gemakkelijk meetbare waarden zoals de
buisdiameters. Er dient rekening mee gehouden te worden dat een
isokinetische toestand alleen wordt gebruikt voor het afstemmen
van de stroomomstandigheden en niet voor het afstemmen van de
grootteverdeling. Dit laatste is gewoonlijk niet nodig aangezien de
deeltjes voldoende klein zijn om de stromen in het fluïdum te
volgen.
—Systemen met stroomregeling en concentratiemeting (figuren 6 tot
en met 10)
Bij deze systemen wordt een monster genomen uit de totale
gasstroom door het regelen van de verdunningsluchtstroom en de
totale verdunde uitlaatgasstroom. De verdunningsverhouding wordt
bepaald door de concentraties van de indicatorgassen zoals CO2of
NOx, die uiteraard in het uitlaatgas voorkomen. De concentraties in
het verdunde uitlaatgas en in de verdunningslucht worden gemeten
terwijl de concentratie in het ruwe uitlaatgas hetzij rechtstreeks kan
worden gemeten hetzij kan worden bepaald uit de brandstofstroom
en de koolstofbalansvergelijking, indien de brandstofsamenstelling
bekend is. De systemen kunnen worden geregeld aan de hand van
de berekende verdunningsverhouding (figuren 6 en 7) of op basis
van de stroom in de verbindingsbuis (figuren 8, 9 en 10).
—Systemen met stroomregeling en meting (figuren 11 en 12)
Bij deze systemen wordt een monster uit de totale uitlaatgasstroom
genomen door de verdunningsluchtstroom en de totale verdunde
uitlaatgasstroom in te stellen. De verdunningsverhouding wordt
bepaald door het verschil tussen de twee stromen. Nauwkeurige
kalibrering van de stroommeters ten opzichte van elkaar is hiervoor
nodig, aangezien de relatieve grootte van de twee stromen tot signi-
ficante fouten kan leiden bij hogere verdunningsverhoudingen
(figuur 9 en volgende). De stroomregeling geschiedt eenvoudig
door de verdunde uitlaatgasstroom constant te houden en de verdun-
ningslucht zo nodig te variëren.
Teneinde de voordelen van het partiële-stroomverdunningssysteem
te benutten moet ervoor worden gezorgd dat de potentiële
problemen van het verlies van deeltjes in de verbindingsleiding
wordt voorkomen, zodat een representatief monster wordt genomen
uit het uitlaatgas en de splitsingsverhouding wordt bepaald.
Bij de beschreven systemen is rekening gehouden met deze kritische
gebieden.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 111
▼B
Figuur 4
Partiële-stroomverdunningssysteem met isokinetische sonde en deel-
bemonstering
(regeling van SB)
Het ruwe uitlaatgas wordt met de isokinetische bemonsteringssonde ISP
uit de uitlaatpijp EP naar de verdunningstunnel DT gevoerd via de
verbindingsleiding TT. Het drukverschil van het uitlaatgas tussen de
uitlaatpijp en de inlaat van de sonde wordt gemeten met de druktrans-
ductor DPT. Het signaal wordt doorgegeven aan de stroomregelaar FC1
die de aanzuigventilator SB regelt, zodat het drukverschil bij de punt
van de sonde op nul wordt gehouden. Dit wordt gerealiseerd door een
klein deel van de verdunningslucht te nemen waarvan de stroom reeds
gemeten is met de stroommeter FM1 en dit naar TT te voeren via een
gekalibreerde gasdoorlaat. Onder deze omstandigheden zijn de uitlaat-
gassnelheden in EP en ISP gelijk en is de stroom door ISP en TT een
constant deel (fractie) van de uitlaatgasstroom. De splitsingsverhouding
wordt bepaald door de dwarsdoorsnede van EP en ISP. De verdunnings-
luchtstroom wordt gemeten met de stroommeter FM1. De
verdunningsverhouding wordt berekend uit de verdunningsluchtstroom
en de splitsingsverhouding.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 112
▼B
Figuur 5
Partiële-stroomverdunningssysteem met isokinetische sonde en deel-
bemonstering
(regeling van PB)
Het ruwe uitlaatgas wordt met de isokinetische bemonsteringssonde ISP
uit de uitlaatpijp EP naar de verdunningstunnel DT gevoerd via de
verbindingsleiding TT. Het drukverschil van het uitlaatgas tussen de
uitlaatpijp en de inlaat van de sonde wordt gemeten met de druktrans-
ductor DPT. Het signaal wordt doorgegeven aan de stroomregelaar FC1
die de aanjager PB regelt, zodat het drukverschil bij de punt van de
sonde op nul wordt gehouden. Dit wordt gerealiseerd door een klein
deel van de verdunningslucht te nemen waarvan de stroom reeds
gemeten is met de stroommeter FM1, en dit naar TT te voeren via een
gekalibreerde gasdoorlaat. Onder deze omstandigheden zijn de uitlaat-
gassnelheden in EP en ISP gelijk en is de stroom door ISP en TT een
constant deel (fractie) van de uitlaatgasstroom. De splitsingsverhouding
wordt bepaald door de dwarsdoorsnede van EP en ISP. De verdunnings-
lucht wordt in DT gezogen met behulp van de aanzuigventilator SB en
de stroom wordt gemeten met FM1 bij de inlaat van DT. De verdun-
ningsverhouding wordt berekend uit de verdunningsluchtstroom en de
splitsingsverhouding.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 113
▼B
Figuur 6
Partiële-stroomverdunningssysteem met meting van CO2-o fN Ox-
concentratie en deelbemonsteringen
Het ruwe uitlaatgas wordt met de bemonsteringssonde SP vanuit de
uitlaatpijp EP naar de verdunningstunnel DT gevoerd via de verdun-
ningsleiding TT. De concentratie van een indicatorgas (CO2of NOx)
wordt gemeten in het ruwe en het verdunde uitlaatgas evenals in de
verdunningslucht met de uitlaatgasanalysator(s) EGA. Deze signalen
worden doorgegeven aan de stroomregelaar FC2 die hetzij de aanjager
PB of de aanzuigventilator SB regelt, zodat de uitlaatgassplitsing en de
verdunningsverhouding in DT op de gewenste waarde worden
gehouden. De verdunningsverhouding wordt berekend uit de indicator-
gasconcentraties in het ruwe uitlaatgas, het verdunde uitlaatgas en de
verdunningslucht.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 114
▼B
Figuur 7
Partiële-stroomverdunningssysteem met meting van de CO2-concen-
tratie, koolstofbalans en totale bemonstering
Het ruwe uitlaatgas wordt met de bemonsteringssonde SP overgebracht
uit de uitlaatpijp EP naar de verdunningstunnel DT via de verbindings-
leiding TT. De CO2-concentratie wordt gemeten in het verdunde
uitlaatgas en in de verdunningslucht met de uitlaatgasanalysator(s)
EGA. De signalen van de CO2-meting en de brandstofstroommeting
GFUELworden doorgegeven aan hetzij de stroomregelaar FC2 hetzij de
stroomregelaar FC3 van het deeltjesbemonsteringssysteem (zie figuur
14). FC2 regelt de aanjager PB terwijl FC3 het deeltjesbemonsterings-
systeem regelt (zie figuur 14), waardoor de stromen in en uit het
systeem zodanig worden ingesteld dat de uitlaatgassplitsing en de
verdunningsverhouding in DT op de gewenste waarde worden
gehouden. De verdunningsverhouding wordt berekend uit de CO2-
concentratie en de GFUELuitgaande van de koolstofbalansvergelijking.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 115
▼B
Figuur 8
Partiële-stroomverdunningssysteem met één venturi, meting van de
concentratie en deelbemonstering
Het ruwe uitlaatgas wordt met de bemonsteringssonde SP uit de uitlaat-
pijp EP naar de verdunningstunnel DT gevoerd via de
verbindingsleiding TT als gevolg van negatieve druk die door de
venturi VN in DT ontstaat. De gasstroom door TT hangt af van de
impulsuitwisseling in het venturigebied en wordt daardoor beïnvloed
door de absolute temperatuur van het gas bij de uitgang van TT. Dien-
tengevolge is de uitlaatgassplitsing voor een bepaalde tunnelstroom niet
constant en de verdunningsverhouding bij lage belasting enigszins lager
dan bij een hoge belasting. De indicatorgasconcentraties (CO2of NOx)
worden gemeten in het ruwe uitlaatgas, het verdunde uitlaatgas en de
verdunningslucht met de uitlaatgasanalysator(s) EGA en de verdun-
ningsverhouding wordt berekend uit de gemeten waarden.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 116
▼B
Figuur 9
Partiële-stroomverdunningssysteem met twee venturi's of twee
openingen, meting van de concentratie en deelbemonstering
Het ruwe uitlaatgas wordt met de bemonsteringssonde SP uit de uitlaat-pijp EP naar de verdunningstunnel DT geleid via de verbindingsleiding
TT met behulp van een stroomverdeler die voorzien is van twee restric-
ties of venturi's. De eerste (FD1) bevindt zich in EP en de tweede
(FD2) in TT. Bovendien zijn twee drukregelkleppen (PCV1 en PCV2)
nodig om een constante uitlaatgassplitsing te bewerkstelligen door de
tegendruk in EP en de druk in DT te regelen. PCV1 is na SP in EP
geplaatst, PCV2 tussen de aanjager PB en DT. De indicatorgasconcen-
traties (CO
2en NOx) worden gemeten in het ruwe uitlaatgas, het
verdunde uitlaatgas en de verdunningslucht met de uitlaatgasanalysa-
tor(s) EGA. Deze zijn nodig om de uitlaatgassplitsing te controleren
en kunnen worden gebruikt om PCV1 en PCV2 bij te stellen voor een
nauwkeurige regeling van de splitsing. De verdunningsverhouding
wordt berekend uit de indicatorgasconcentraties.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 117
▼B
Figuur 10
Partiële-stroomverdunningssysteem met scheiding door verschei-
dene buisjes, meting van de concentratie en deelbemonstering
Het ruwe uitlaatgas wordt uit de uitlaatpijp EP naar de verdunnings-
tunnel DT gevoerd via de verbindingsleiding TT en de stroomverdeler
FD3 die bestaat uit een aantal buisjes met dezelfde afmetingen (zelfde
diameter, lengte en bochtradius) en in EP is geplaatst. Het uitlaatgas uit
één van deze buisjes wordt naar DT geleid en het uitlaatgas door de
overige buizen gaat door de rustkamer DC. Op deze wijze wordt de
uitlaatgassplitsing bepaald door het totale aantal buisjes. Voor een
constante regeling van de scheiding moet het drukverschil tussen DC
en de uitlaat van TT nul zijn, hetgeen wordt gemeten met de druktrans-
ductor DPT. Een drukverschil van nul wordt bereikt door bij het
uiteinde van TT buitenlucht in DT te spuiten. De indicatorgasconcentra-
ties (CO2of NOx) worden gemeten in het ruwe uitlaatgas, het verdunde
uitlaatgas en de verdunningslucht met de uitlaatgasanalysator(s) EGA.
Deze grootheden zijn nodig om de uitlaatgassplitsing te controleren en
kunnen worden gebruikt om de ingespoten luchtstroom te regelen, zodat
de scheiding nauwkeurig plaatsvindt. De verdunningsverhouding wordt
berekend uit de indicatorgasverhoudingen.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 118
▼B
Figuur 11
Partiële-stroomverdunningssysteem met stroomregeling en totale
bemonstering
Het ruwe uitlaatgas wordt met de bemonsteringssonde SP uit de uitlaat-
pijp EP naar de verdunningstunnel DT gevoerd via de
verbindingsleiding TT. De totale stroom door de tunnel wordt geregeld
door de stroomregelaar FC3 en de bemonsteringspomp P van het deel-
tjesbemonsteringssysteem (zie figuur 16). De verdunningsluchtstroom
wordt geregeld door de stroomregelaar FC2, die door GEXH,GAIRof
GFUELkan worden gestuurd om de gewenste uitlaatgassplitsing te
verkrijgen. De bemonsteringsstroom in DT is het verschil van de totale
stroom en de verdunningsluchtstroom. De verdunningsluchtstroom
wordt gemeten met de stroommeter FM1, terwijl de totale stroom met
de stroommeter FM3 van het deeltjesbemonsteringssysteem wordt
gemeten (zie figuur 14). De verdunningsverhouding wordt berekend uit
deze twee stroomwaarden.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 119
▼B
Figuur 12
Partiële-stroomverdunningssysteem met stroomregeling en deelbe-
monstering
Het ruwe uitlaatgas wordt met de bemonsteringssonde SP uit de uitlaat-pijp EP naar de verdunningstunnel DT gevoerd via de
verbindingsleiding TT. De uitlaatgassplitsing en de stroom in DT wordt
geregeld door de stroomregelaar FC2 die de stroom (of snelheid) van de
aanjager PB en de aanzuigventilator SB dienovereenkomstig bijstelt.
Dit is mogelijk aangezien het door het bemonsteringssysteem genomen
monster wordt teruggevoerd in DT. De signalen G
EXH,GAIRof GFUELkunnen worden gebruikt om FC2 uit te sturen. De verdunningslucht-stroom wordt gemeten met de stroommeter FM1, terwijl de totale
stroom met de stroommeter FM2 wordt bepaald. De verdunningsver-
houding wordt berekend uit deze twee stroomwaarden.
Beschrijving figuren 4 tot en met 12—Uitlaatpijp EP
De uitlaatpijp mag worden geïsoleerd. Om de thermische traagheid
van de uitlaatpijp te verminderen wordt een dikte/diameterverhou-
ding van 0,015 aanbevolen. Het gebruik van flexibele delen moet
worden beperkt tot een lengte/diameterverhouding van 12 of
minder. Bochten moeten tot een minimum worden beperkt om
afzetting door traagheid tegen te gaan. Indien het systeem een proef-
bankdemper omvat, mag de demper ook worden geïsoleerd.
Bij een isokinetisch systeem mogen er in de uitlaatpijp geen elle-
bogen, bochten of plotselinge diameterovergangen voorkomen over
een lengte van ten minste zes pijpdiameters vóór en drie pijpdiame-
ters voorbij de punt van de sonde. De gassnelheid in het
bemonsteringsgebied moet hoger zijn dan 10 m/s, behalve bij stati-
onair draaien. Drukschommelingen van het uitlaatgas mogen nietmeer dan gemiddeld ± 500 Pa bedragen. Maatregelen ter verminde-
ring van drukschommelingen buiten die met een uitlaatsysteem van
het type voor onder een chassis (met inbegrip van demper en nabe-
handelingsinrichting) mogen de motorprestaties niet wijzigen noch
de afzetting van deeltjes veroorzaken.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 120
▼B
Bij systemen zonder isokinetische sondes wordt aanbevolen een
rechte pijp van ten minste zes pijpdiameters vóór en drie pijpdiame-
ters voorbij de punt van de sonde te gebruiken.
—De bemonsteringssonde SP (figuren 6 tot en met 12)
De inwendige diameter bedraagt minimaal 4 mm. De minimum-
diameterverhouding tussen uitlaatpijp en sonde bedraagt 4. De
sonde bestaat uit een open buis met de opening tegen de stroom in
gericht in de hartlijn van de uitlaatpijp of een sonde met verschei-
dene gaatjes overeenkomstig SP1 in punt 1.1.1.
—Isokinetische bemonsteringssonde ISP (figuren 4 en 5)
De isokinetische bemonsteringssonde moet tegen de stroom in
gericht zijn en zich in de hartlijn van de uitlaatpijp bevinden, in
het deel van EP waar aan de stroomvoorwaarden wordt voldaan,
en moet zodanig zijn ontworpen dat een evenredig deel van het
ruwe uitlaatgas wordt bemonsterd. De binnendiameter bedraagt
minimaal 12 mm.
Er is een regelsysteem nodig voor de isokinetische uitlaatgassplit-
sing waarbij het drukverschil tussen EP en SP op nul wordt
gehouden. Onder deze omstandigheden zijn de uitlaatgassnelheden
in EP en ISP gelijk en is de massastroom door ISP een constant
deel van de uitlaatgasstroom. De ISP moet worden aangesloten op
een drukverschiltransductor. Het drukverschil tussen EP en ISP
wordt op nul gehouden door de snelheid of het debiet van de
aanjager te regelen.
—Stroomverdeler FD1, FD2 (figuur 9)
Er worden in de uitlaatpijp EP en in de verbindingsleiding TT
venturi's of restricties aangebracht om een proportioneel monster
van het ruwe uitlaatgas te kunnen nemen. Er is een regelsysteem
met twee drukregelkleppen PCV1 en PCV2 noodzakelijk voor een
proportionele splitsing door middel van de regeling van de druk in
EP en in DT.
—Stroomverdeler FD3 (figuur 10)
Er wordt in de uitlaatpijp EP een stel buisjes (een eenheid bestaande
uit verscheidene buisjes) gemonteerd om een proportioneel monster
van het ruwe uitlaatgas te kunnen nemen. Eén van de buisjes voert
het uitlaatgas in de verdunningstunnel DT terwijl de andere buisjes
het uitlaatgas naar de rustkamer DC leiden. De buisjes moeten
dezelfde afmetingen hebben (zelfde diameter, lengte, bochtradius),
zodat de splitsing van het uitlaatgas afhangt van het totale aantal
buisjes. Voor een proportionele scheiding is een regelsysteem nodig
waarbij het drukverschil tussen het uiteinde van de uit verscheidene
buisjes bestaande eenheid in de DC en de uitgang van TT op nul
wordt gehouden. Onder deze omstandigheden zijn de uitlaatgassnel-
heden in EP en in FD3 evenredig en is de stroom TT een constant
deel van de uitlaatgasstroom. De twee punten moeten worden
verbonden met behulp van een drukverschiltransductor DPT. Het
drukverschil nul wordt gerealiseerd met behulp van de stroomrege-
laar FC1.
—De uitlaatgasanalysator EGA (figuren 6 tot en met 10)
Er kan gebruik worden gemaakt van CO2-o fN Ox-analysators (CO2alleen met de koolstofbalansmethode). De analysators worden op
dezelfde wijze gekalibreerd als de analysators voor de meting van
de gasvormige emissies. Er kan gebruik gemaakt worden van
verscheidene analysators voor de bepaling van de concentratiever-
schillen.
De nauwkeurigheid van de meetsystemen moet zodanig zijn dat
GEDFW,iof VEDFW,imet een tolerantie van ± 4 % kan worden bepaald.
—De verbindingsleiding TT (figuren 4 tot en met 12)
De verbindingsleiding voor de deeltjesbemonstering moet:
— zo kort mogelijk zijn (maximaal 5 m lang);
— een diameter hebben die groter of gelijk is aan de sonde (maxi-
maal 25 mm);
— in de hartlijn van de verdunningstunnel uitkomen en met de
stroom mee gericht zijn.
Indien de lengte van de buis kleiner is dan of gelijk is aan 1 m,
moet deze geïsoleerd worden met materiaal met een maximale ther-
mische geleidbaarheid van 0,05 W/(m · K) met een radiale dikte van
de isolatie die overeenkomt met de diameter van de sonde. Indien
de buis langer is dan 1 m, moet deze geïsoleerd zijn en worden
verwarmd tot een minimumwandtemperatuur van 523 K (250 º).
De vereiste verbindingsbuiswandtemperatuur mag ook worden
bepaald door standaardwarmte-overdrachtberekeningen.
—Drukverschiltransductor DPT (figuren 4, 5 en 10)1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 121
▼B
De drukverschiltransductor moet een werkgebied van ± 500 Pa of
minder hebben.
—Stroomregelaar FC1 (figuren 4, 5 en 10)
Voor isokinetische systemen (figuren 4 en 5) is een stroomregelaar
nodig om het drukverschil tussen EP en ISP op nul te houden. De
afstelling kan geschieden door:
a) de snelheid of het debiet van de aanzuigventilator (SB) te
regelen en de snelheid van de aanjager (PB) in elke toestand
constant te houden (figuur 4);
of
b) de aanzuigventilator (SB) zodanig af te stellen dat een constante
massastroom van verdund uitlaatgas wordt gerealiseerd en de
bemonsterde uitlaatgasstroom aan het eind van de verbindings-
buis (TT) (figuur 5) te beheersen door regeling van het debiet
van de aanjager PB.
In geval van een systeem waarbij de druk wordt geregeld, mag de
nettofout in de regelkring niet meer dan ± 3 Pa bedragen. De druk-
schommelingen in de verdunningstunnel mogen gemiddeld niet
meer bedragen dan ± 250 Pa.
Bij een systeem met verscheidene buisjes (figuur 10) is een stroom-
regelaar nodig voor de proportionele scheiding van het uitlaatgas,
waarbij het drukverschil tussen de uitgang van de uit verscheidene
buisjes bestaande eenheid en de uitgang van TT op nul wordt
gehouden. De regeling kan geschieden door middel van de regeling
van de injectieluchtstroom in DT aan het einde van de verbindings-
leiding TT.
—Drukregelklep PCV1 en PCV2 (figuur 9)
Er zijn twee drukregelkleppen nodig voor de twee venturi's/twee
restricties voor een proportionele stroomscheiding waarbij de tegen-
druk van EP en de druk in DT wordt geregeld. De kleppen moeten
voorbij SP in EP en tussen PB en DT worden geplaatst.
—Rustkamer DC (figuur 10)
Er dient een rustkamer te worden aangebracht aan het uiteinde van
de buisjeseenheid om de drukschommelingen in de uitlaatpijp EP tot
een minimum te beperken.
—Venturi VN (figuur 8)
Er wordt in de verdunningstunnel DT een venturi geplaatst om een
onderdruk in de omgeving van de uitgang van de verbindingsleiding
TT teweeg te brengen. De gasstroom door TT wordt bepaald door
de impulsuitwisseling in het venturigebied en is in principe even-
redig met het debiet van de aanjager PB met als gevolg een
constante verdunningsverhouding. Aangezien de impulsuitwisseling
onder invloed staat van de temperatuur bij de uitgang van TT en
het drukverschil tussen EP en DT, ligt de werkelijke verdunnings-
verhouding bij lage belasting enigszins lager dan bij hoge belasting.
—Stroomregelaar FC2 (optioneel, figuren 6, 7, 11 en 12)
Er kan een stroomregelaar worden toegepast om de stroom van de
aanjager PB en/of de aanzuigventilator SB te regelen. Deze mag
aangesloten worden op het uitlaatgasstroom- of brandstofstroomsig-
naal en/of op het CO2-o fN Ox-differentiaalsignaal.
Wanneer lucht onder druk wordt toegevoerd (figuur 11) regelt FC2
de luchtstroom rechtstreeks.
—Stroommeter FM1 (figuren 6, 7, 11 en 12)
De gasstroommeter of andere stroommeters die de luchtstroom
meten. FM1 is optioneel indien PB is gekalibreerd om de stroom
te meten.
—Stroommeter FM2 (figuur 12)
De gasmeter of andere stroommeters om de verdunde uitlaatgas-
stroom te meten. FM2 is optioneel indien de aanzuigventilator SB
gekalibreerd is om de stroom te meten.
—Aanjager PB (figuren 4, 5, 6, 7, 8, 9 en 12)
Om de stroom van de verdunningslucht te regelen, mag PB worden
aangesloten op stroommeter FC1 of FC2. PB is overbodig wanneer
gebruik wordt gemaakt van een vlinderklep. PB kan worden
gebruikt om de verdunningsluchtstroom te meten indien dit instru-
ment gekalibreerd is.
—Aanzuigventilator SB (figuren 4, 5, 6, 9, 10 en 12)
Alleen voor deeltjesbemonsteringssystemen. SB kan worden
gebruikt om de verdunde uitlaatgasstroom te meten indien deze
gekalibreerd is.
—Verdunningsluchtfilter DAF (figuren 4 tot en met 12)1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 122
▼B
Aanbevolen wordt de verdunningslucht te filteren en met koolstof te
wassen om achtergrondkoolwaterstoffen te verwijderen. De verdun-
ningslucht moet een temperatuur van 298 K (25 ºC) ± 5 K hebben.
Op verzoek van de fabrikant mag de verdunningslucht op vakkun-
dige wijze worden bemonsterd om de achtergronddeeltjesniveaus te
bepalen, die vervolgens van de gemeten waarden in het verdunde
uitlaatgas kunnen worden afgetrokken.
—Deeltjesbemonsteringssonde PSP (figuren 4, 5, 6, 8, 9, 10 en 12)
De sonde is het belangrijkste deel van de PTT en
— moet tegen de stroom in gericht zijn op een punt waar de
verdunningslucht en het uitlaatgas goed vermengd zijn, d.w.z.
in de hartlijn van de verdunningstunnel DT van verdunningssys-
temen ongeveer tien tunneldiameters vanaf het punt waar het
uitlaatgas de verdunningstunnel betreedt;
— moet een binnendiameter van minimaal 12 mm hebben;
— mag worden verwarmd tot een maximumwandtemperatuur van
325 K (52 ºC) door directe verhitting of door voorverwarming
van de verdunningslucht, mits de luchttemperatuur niet hoger is
dan 325 K (52 ºC) voordat het uitlaatgas in de verdunnings-
tunnel wordt gevoerd;
— mag worden geïsoleerd.
—Verdunningstunnel DT (figuren 4 tot en met 12)
De verdunningstunnel:
— moet lang genoeg zijn om volledige menging van het uitlaatgas
en de verdunningslucht door turbulentie tot stand te brengen;
— moet van roestvast staal gemaakt zijn met:
— een dikte/diameterverhouding van 0,025 of minder voor
verdunningstunnels die een grotere binnendiameter dan
75 mm hebben;
— een nominale wanddikte van minimaal 1,5 mm voor verdun-
ningstunnels die een binnendiameter hebben kleiner dan of
gelijk aan 75 mm;
— moet bij deelbemonsteringssystemen een diameter van minimaal
75 mm hebben;
— heeft bij totale bemonsteringssystemen een aanbevolen diameter
van minstens 25 mm;
— mag worden verwarmd tot een maximumwandtemperatuur van
325 K (52 ºC) door directe verwarming of door voorverwarming
van de verdunningslucht, mits de luchttemperatuur niet meer
dan 325 K (52 ºC) bedraagt voordat het uitlaatgas in de verdun-
ningstunnel wordt gevoerd;
— mag worden geïsoleerd.
Het uitlaatgas moet grondig met de verdunningslucht worden
vermengd. Bij deelbemonsteringssystemen moet de mengkwaliteit
na ingebruikname worden gecontroleerd aan de hand van een CO2-
profiel van de tunnel bij draaiende motor (ten minste vier, zich op
gelijke afstand bevindende meetpunten). Indien nodig mag een
mengrestrictie worden toegepast.
NB:Indien de omgevingstemperatuur rond de verdunningstunnel
(DT) beneden 293 K (20 ºC) ligt, moeten er voorzorgsmaatre-
gelen worden genomen om te voorkomen dat deeltjes verloren
gaan door afzetting op de koele wanden van de verdunnings-
tunnel. Derhalve wordt aanbevolen de tunnel te verwarmen
en/of te isoleren volgens de bovenstaande specificaties.
Bij hoge motorbelastingen mag de tunnel op niet-agressieve wijze
worden gekoeld, zoals met een circulatieventilator, zolang de
temperatuur van het koelmedium niet lager is dan 293 K (20 ºC).
—Warmtewisselaar HE (figuren 9 en 10)
De warmtewisselaar moet voldoende capaciteit hebben om gedu-
rende de test de temperatuur bij de inlaat van de aanzuigventilator
SB binnen ± 11 K van de gemiddelde bedrijfstemperatuur te
houden.
1.2.1.2. Volledige-stroomverdunningssysteem (figuur 13)
Er wordt een verdunningssysteem beschreven waarbij het totale
uitlaatgas wordt verdund en wordt uitgegaan van constante-volumebe-
monstering (CVS). Het totale volume van het mengsel uitlaatgas en
verdunningslucht moet worden gemeten. Er kan gebruik worden
gemaakt van hetzij een PDP- hetzij een CFV-systeem.
Voor de daaropvolgende verzameling van deeltjes wordt een monster
van het verdunde uitlaatgas door het deeltjesbemonsteringssysteem1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 123
▼B
(punt 1.2.2, figuren 14 en 15) gevoerd. Indien dit rechtstreeks geschiedt,
is er sprake van enkelvoudige verdunning. Indien het monster nogmaals
wordt verdund in een secundaire verdunningstunnel, is er sprake van
dubbele verdunning. Dit kan van nut zijn indien niet aan de eisen ten
aanzien van de temperatuur van het filteroppervlak kan worden voldaan
met een enkelvoudige verdunning. Hoewel het dubbele-verdunningssys-
teem gedeeltelijk uit een verdunningssysteem bestaat, wordt dit
beschreven als een variant van een deeltjesbemonsteringssysteem in
punt 1.2.2, figuur 15, aangezien de meeste onderdelen overeenkomen
met een typisch deeltjesbemonsteringssysteem.
De gasvormige emissies kunnen ook worden bepaald in de verdun-
ningstunnel van een volledige-stroomverdunningssysteem. De
bemonsteringssondes voor de gasvormige componenten staan derhalve
afgebeeld in figuur 13, maar worden niet op de onderdelenlijst
genoemd. De respectieve eisen worden beschreven in punt 1.1.1.
Beschrijving figuur 13
—Uitlaatpijp EP
De lengte van de uitlaatpijp vanaf de uitgang van het uitlaatspruit-
stuk van de motor, uitgang van de turbocompressor of
nabehandelingsinrichting tot de verdunningstunnel mag niet meer
dan 10 m bedragen. Indien het systeem meer dan 4 m lang is,
moet het gedeelte dat langer is dan 4 m worden geïsoleerd, behalve
een eventuele in het systeem opgenomen rookmeter. De radiale
dikte van het isolatiemateriaal moet ten minste 25 mm bedragen.
De thermische geleidbaarheid van het isolatiemateriaal moet een
waarde hebben van maximaal 0,1 W/(m · K) gemeten bij een
temperatuur van 673 K (400 ºC). Om de thermische traagheid van
de uitlaatpijp te verminderen wordt een dikte/diameterverhouding
van 0,015 of minder aanbevolen. Het gebruik van flexibele delen
moet worden beperkt tot een lengte/diameterverhouding van maxi-
maal 12.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 124
▼B
Figuur 13
Volledige-stroomverdunningssysteem
De totale hoeveelheid ruw uitlaatgas wordt in de verdunningstunnel DT
vermengd met verdunningslucht.
De verdunde uitlaatgasstroom wordt gemeten met de verdringerpomp
PDP of met de kritische stroomventuri CFV. Er kan gebruik worden
gemaakt van een warmtewisselaar HE of elektronische stroomcompen-
satie EFC voor proportionele deeltjesbemonstering of voor de
vaststelling van de stroom. Aangezien bepaling van de massa van de
deeltjes is gebaseerd op de totale verdunde uitlaatgasstroom, behoeft
de verdunningsverhouding niet te worden berekend.
—Verdringerpomp PDP
De PDP bepaalt de totale verdunde uitlaatgasstroom uit het aantal
pompomwentelingen en de plunjerverplaatsing. De tegendruk van
het uitlaatsysteem mag niet kunstmatig worden verlaagd door de
PDP of het inlaatsysteem voor de verdunningslucht. De statische
tegendruk van het uitlaatgas, gemeten met het CVS-systeem in
werking, moet binnen ± 1,5 kPa van de statische druk liggen,
gemeten zonder aansluiting op het CVS-systeem bij hetzelfde
toerental en dezelfde belasting.
De gasmengseltemperatuur onmiddellijk voor de PDP moet gedu-
rende de test binnen ± 6 K van de gemiddelde bedrijfstemperatuur
liggen wanneer er geen stroomcompensatie wordt toegepast.
Er mag slechts stroomcompensatie worden toegepast indien de
temperatuur bij de inlaat van de PDP niet meer dan 323 K (50 ºC)
bedraagt.
—Kritische stroomventuri CFV
De CFV meet de totale verdunde uitlaatgasstroom door de stroming
voortdurend te knijpen (kritische stroom). De statische tegendruk
van het uitlaatgas gemeten terwijl het CFV-systeem in werking is,
mag slechts ± 1,5 kPa afwijken van de statische druk die zonder
de CFV wordt gemeten bij eenzelfde toerental en belasting. De
temperatuur van het gasmengsel vlak na de CFV moet gedurende
de test binnen ± 11 K van de gemiddelde bedrijfstemperatuur
liggen, wanneer geen stroomcompensatie wordt toegepast.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 125
▼B
—Warmtewisselaar HE (optioneel indien een EFC wordt toegepast)
De warmtewisselaar moet voldoende capaciteit hebben om de
temperatuur binnen de bovengenoemde grenswaarden te houden.
—Elektronische stroomcompensatie EFC (optioneel indien een HE
wordt toegepast)
Indien de temperatuur bij de inlaat van de PDP of de CFV niet
binnen de bovenstaande grenzen wordt gehouden, moet een stroom-
compensatiesysteem worden toegepast voor de permanente meting
van de stroom en regeling van de proportionele bemonstering in
het deeltjessysteem.
Hiertoe worden de continu gemeten stroomsignalen gebruikt om de
bemonsteringsstroom door het deeltjesfilter van het deeltjesbemon-
steringssysteem te corrigeren (zie de figuren 14 en 15).
—Verdunningstunnel DT
De verdunningstunnel:
— dient een diameter te hebben die klein genoeg is om turbulente
stroom teweeg te brengen (getal van Reynolds groter dan 4000)
en van voldoende lengte om volledige menging van het
uitlaatgas met de verdunningslucht teweeg te brengen. Er mag
een mengrestrictie worden toegepast;
— dient een diameter van ten minste 75 mm te hebben;
— mag worden geïsoleerd.
Het uitlaatgas van de motor moet met de stroom mee gericht zijn op
het punt waar het de verdunningstunnel betreedt, en grondig
gemengd worden.
Bij enkelvoudige verdunning wordt een monster uit de verdunnings-
tunnel overgebracht naar het deeltjesbemonsteringssysteem (punt
1.2.2, figuur 14). De stroomcapaciteit van de PDP of de CFV moet
voldoende zijn om het verdunde uitlaatgas op een temperatuur te
houden die vlak voor het primaire deeltjesfilter kleiner of gelijk is
aan 325 K (52 ºC).
Wanneer dubbele verdunning wordt toegepast moet een monster uit
de verdunningstunnel worden overgebracht naar de secundaire
verdunningstunnel waar het verder wordt verdund en vervolgens
door de bemonsteringsfilters wordt geleid (punt 1.2.2, figuur 15).
De stroomcapaciteit van de PDP of de CFV moet voldoende groot
zijn om de verdunde uitlaatgasstroom in de DT op een temperatuur
in het bemonsteringsgebied te houden die lager dan of gelijk is aan
464 K (191 ºC). Het secundaire verdunningssysteem moet
voldoende secundaire verdunningslucht toevoeren om de tweemaal
verdunde uitlaatgasstroom op een temperatuur te houden die vlak
voor het primaire deeltjesfilter lager dan of gelijk is aan 325 K
(52 ºC).
—Verdunningsluchtfilter DAF
Aanbevolen wordt de verdunningslucht te filteren en met koolstof te
wassen om achtergrondkoolwaterstoffen te verwijderen. De verdun-
ningslucht moet een temperatuur hebben van 298 K (25 ºC) ± 5 K.
Op verzoek van de fabrikant mag de verdunningslucht vakkundig
worden bemonsterd om de achtergronddeeltjesniveaus te bepalen,
die vervolgens kunnen worden afgetrokken van de gemeten waarden
in het verdunde uitlaatgas.
—Deeltjesbemonsteringssonde PSP
De sonde is het belangrijkste onderdeel van de PTT en
— moet tegen de stroom in worden gemonteerd op een punt waar
de verdunningslucht en het uitlaatgas goed vermengd zijn, d.w.z.
in de hartlijn van de verdunningstunnel DT van de verdunnings-
systemen, ongeveer tien tunneldiameters voorbij het punt waar
het uitlaatgas de verdunningstunnel betreedt;
— moet een minimumbinnendiameter van 12 mm hebben;
— mag verwarmd worden tot een maximumwandtemperatuur van
325 K (52 ºC) door directe verwarming of door voorverwarming
van de verdunningslucht, mits de luchttemperatuur niet hoger is
dan 325 K (52 ºC) voordat het uitlaatgas in de verdunnings-
tunnel wordt geleid;
— mag worden geïsoleerd.
1.2.2.Deeltjesbemonsteringssysteem (figuren 14 en 15)
Het deeltjesbemonsteringssysteem moet de deeltjes met het deeltjesfilter
opvangen. Bij totale bemonstering met partiële-stroomverdunning,
waarbij het gehele verdunde uitlaatgasmonster door de filters wordt
gevoerd, vormen het verdunnings- (punt 1.2.1.1, figuren 7 en 11) en
het bemonsteringssysteem gewoonlijk één geheel. Bij deelbemonstering1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 126
▼B
met partiële-stroomverdunning of volledige-stroomverdunning, waarbij
slechts een deel van het verdunde uitlaatgas door de filter wordt
gevoerd, zijn het verdunningssysteem (punt 1.2.1.1, figuren 4, 5, 6, 8,
9, 10 en 12, en punt 1.2.1.2, figuur 13) en het bemonsteringssysteem
gewoonlijk gescheiden.
In deze richtlijn wordt het dubbele-verdunningssysteem (figuur 15) van
een volledige-stroomverdunningssysteem beschouwd als een specifieke
variant van het in figuur 14 afgebeelde typische deeltjesbemonsterings-
systeem. Het dubbele verdunningssysteem omvat alle belangrijke
onderdelen van het deeltjesbemonsteringssysteem, zoals filterhouders
en bemonsteringspomp, en daarnaast een aantal verdunningskenmerken,
zoals de verdunningsluchttoevoer en een secundaire verdunningstunnel.
Om eventuele effecten op de controlelussen te voorkomen, wordt
aanbevolen de bemonsteringspomp gedurende de gehele test te laten
werken. Bij de methode met één filter dient een omloopsysteem te
worden toegepast om het monster op de gewenste tijden door de
bemonsteringsfilters te voeren. Nadelige effecten op de controlelussen
door het omschakelen moeten tot een minimum worden beperkt.
Beschrijving figuren 14 en 15
—Deeltjesbemonsteringssonde PSP (figuren 14 en 15)
De in de figuren afgebeelde deeltjesbemonsteringssonde is het
belangrijkste onderdeel van de deeltjesverbindingsleiding PTT.
De sonde:
— moet tegen de stroom in worden opgesteld op een punt waar de
verdunningslucht en het uitlaatgas goed vermengd zijn, d.w.z. in
de hartlijn van de verdunningstunnel DT van de verdunningssys-
temen (zie punt 1.2.1), ongeveer tien tunneldiameters voorbij het
punt waar het uitlaatgas in de verdunningstunnel wordt geleid;
— moet een minimumbinnendiameter van 12 mm hebben;— mag worden verwarmd tot een wandtemperatuur van maximaal
325 K (52 ºC) door directe verwarming of door voorverwarming
van de verdunningslucht, mits de luchttemperatuur niet meer
bedraagt dan 325 K (52 ºC) voordat het uitlaatgas in de verdun-
ningstunnel wordt gevoerd;
— mag worden geïsoleerd.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 127
▼B
Figuur 14
Deeltjesbemonsteringssysteem
Er wordt met behulp van de bemonsteringspomp P een monster van het
verdunde uitlaatgas uit de tunnel DT van een partiële- of volledige-
stroomverdunningssysteem genomen via de deeltjesbemonsteringssonde
PSP en de deeltjesverbindingsleiding PTT. Het monster wordt door de
filterhouder(s) FH geleid die de deeltjesbemonsteringsfilters bevat(ten).
De bemonsteringsstroom wordt geregeld door de stroomregelaar FC3.
Indien elektronische stroomcompensatie EFC (zie figuur 13) wordt
toegepast, moet de verdunde uitlaatgasstroom worden gebruikt als
stuursignaal voor FC3.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 128
▼B
Figuur 15
Verdunningssysteem (alleen volledige-stroomsysteem)
Er wordt een monster van het verdunde uitlaatgas overgebracht vanuit
de verdunningstunnel DT van een volledige-stroomverdunningssysteem
door de bemonsteringssonde PSP en de deeltjesverbindingsleiding PTT
naar de secundaire verdunningstunnel SDT, waar het nogmaals wordt
verdund. Het monster wordt vervolgens door de filterhouder(s) FH
geleid waarin zich de deeltjesbemonsteringsfilters bevinden. De verdun-
ningsluchtstroom is gewoonlijk constant terwijl de bemonsteringsstroom
wordt geregeld door de stroomregelaar FC3. Indien elektronische
stroomcompensatie EFC (zie figuur 13) wordt toegepast, moet de totale
verdunde uitlaatgasstroom worden gebruikt als stuursignaal voor FC3.
—Deeltjesverbindingsleiding PTT (figuren 14 en 15)
De deeltjesverbindingsleiding moet zo kort mogelijk zijn en mag in
ieder geval niet langer dan 1 020 mm zijn.
De afmetingen gelden voor:
— het stroomverdunningssysteem met deelbemonstering en het
volledige-stroomsysteem met enkele verdunning vanaf de sonde-
punt tot aan de filterhouder;
— het stroomverdunningssysteem met totale bemonstering vanaf
het eind van de verdunningstunnel tot aan de filterhouder;
— het volledige-stroomsysteem met dubbele verdunning vanaf de
sondepunt tot aan de secundaire verdunningstunnel.
De verbindingsbuis:
— mag verwarmd worden tot een maximumwandtemperatuur van
325 K (52 ºC) door directe verwarming of voorverwarming vande verdunningslucht, mits de luchttemperatuur nietmeer bedraagt
dan 325 K (52 ºC) voordat het uitlaatgas in de verdunnings-
tunnel wordt geleid;
— mag worden geïsoleerd.
—Secundaire verdunningstunnel SDT (figuur 15)
De secundaire verdunningstunnel moet een minimumdiameter van
75 mm hebben en moet lang genoeg zijn om een referentietijd van
ten minste van 0,25 seconden voor het tweemaal verdunde monster1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 129
▼B
te realiseren. De primaire filterhouder FH moet zich op een afstand
van maximaal 300 mm vanaf het uiteinde van de SDT bevinden.
De secundaire verdunningstunnel:
— mag verwarmd worden tot een maximumwandtemperatuur van
325 K (52 ºC) door directe verwarming of voorverwarming van
de verdunningslucht, mits de luchttemperatuur niet hoger is dan
325 K (52 ºC) voordat het uitlaatgas in de verdunningstunnel
wordt geleid;
— mag worden geïsoleerd.
—Filterhouder(s) FH (figuren 14 en 15)
Voor primaire en secundaire filters mag gebruik worden gemaakt
van één filterhuis of afzonderlijke filterhuizen. Er moet aan de voor-
schriften van bijlage III, aanhange 1, punt 1.5.1.3, worden voldaan.
De filterhouder(s):
— mag (mogen) worden verwarmd tot een maximumwandtempera-
tuur van 325 K (52 ºC) door directe verwarming of
voorverwarming van de verdunningslucht, mits de luchttempera-
tuur niet hoger is dan 325 K (52 ºC);
— mag (mogen) worden geïsoleerd.
—Bemonsteringspomp P (figuren 14 en 15)
De deeltjesbemonsteringspomp moet zich op voldoende afstand van
de tunnel bevinden zodat de inlaatgastemperatuur constant wordt
gehouden (± 3 K), indien geen stroomcorrectie door FC3 wordt
toegepast.
—Verdunningsluchtpomp DP (figuur 15) (alleen volledige-stroom- en
dubbele verdunning)
De verdunningsluchtpomp moet zich op een zodanige plaats
bevinden dat de secundaire verdunningslucht op een temperatuur
van 298 K (25 ºC) ± 5 K wordt toegevoerd.
—Stroomregelaar FC3 (figuren 14 en 15)
Er dient gebruik te worden gemaakt van een stroomregelaar om de
deeltjesbemonsteringsstroom te regelen in verband met temperatuur-
en tegendrukschommelingen op het bemonsteringstraject, indien
geen andere middelen beschikbaar zijn. De stroomregelaar is
verplicht indien elektronische stroomcompensatie EFC (zie figuur
13) wordt toegepast.
—Stroommeter FM3 (figuren 14 en 15) (deeltjesbemonsteringsstroom)
De gasstroom- of debietmeter moet zich op voldoende afstand van
de bemonsteringspomp bevinden zodat de inlaatgastemperatuur
constant blijft (± 3 K), indien geen gebruik wordt gemaakt van
stroomcorrectie door FC3.
—Stroommeter FM4 (figuur 15) (alleen verdunningslucht, volledige
stroom en dubbele verdunning)
De gasstroom- of debietmeter moet zich op een zodanige plaats
bevinden dat de inlaatgastemperatuur op 298 K (25 ºC) ± 5 K wordt
gehouden.
—Kogelklep BV (optioneel)
De kogelklep moet een diameter hebben van minimaal de binnendi-
ameter van de bemonsteringsleiding en een schakeltijd die
maximaal 0,5 seconden bedraagt.
NB:Indien de omgevingstemperatuur in de buurt van PSP, PTT, SDT en
FH beneden 239 K (20 ºC) ligt, moeten maatregelen worden
genomen om te voorkomen dat deeltjesverliezen optreden op de
koele wand van deze onderdelen. Derhalve wordt aanbevolen deze
delen te verwarmen en/of te isoleren overeenkomstig de specifica-
ties van de respectieve beschrijvingen. Eveneens wordt aanbevolen
de filteroppervlaktemperatuur gedurende de bemonstering niet
beneden 293 K (20 ºC) te laten dalen.
Bij hoge motorbelastingen mogen de bovenstaande delen op niet-
agressieve wijze worden gekoeld, zoals met behulp van een circula-
tieventilator, zolang de temperatuur van het koelmedium niet tot
beneden 293 K (20 ºC) daalt.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 130
▼B
BIJLAGE ►M2VII◄
1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 131
▼B
1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 132
▼B
Aanhangsel 1
►(1) (2) (3)M21997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 133
▼B
►(1)M21997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 134
▼M2
Aanhangsel 2
TESTRESULTATEN VOOR MOTOREN MET ELEKTRISCHE
ONTSTEKING
1. GEGEVENS BETREFFENDE DE UITVOERING VAN DE TEST(S) (1)
1.1.Bij de test gebruikte referentiebrandstof
1.1.1. Octaangetal
1.1.2. Percentage olie in het mengsel vermelden wanneer benzine en smeer-
middel gemengd worden, zoals bij tweetaktmotoren.
1.1.3. Dichtheid van de benzine voor viertaktmotoren en het benzine/olie-
mengsel voor tweetaktmotoren …
1.2.Smeermiddel
1.2.1. Merk(en)
1.2.2. Type(n)
1.3.Door de motor aangedreven installatie (indien van toepassing)
1.3.1. Lijst en aanduiding van bijzonderheden
1.3.2. Opgenomen vermogen bij bepaalde toerentallen (zoals opgegeven door de
fabrikant)
InstallatieOpgenomen vermogen PAE(kW) bij verschillende
toerentallen (*) met inachtneming van aanhangsel 3 van
deze bijlage
Intermediair (indien van
toepassing)Nominaal
Totaal
(*) Mag niet meer dan 10 % van het tijdens de test gemeten vermogen bedragen.
1.4.Motorprestaties
1.4.1. Toerental:
Stationair: min−1
Intermediair: min−1
Nominaal: min−1
1.4.2. Motorvermogen (2)
ToestandVermogen (kW) bij verschillende toerentallen
Intermediair (indien van
toepassing)Nominaal
Tijdens de test gemeten maximumvermogen (PM)
(kW) (a)
Totaalvermogen, opgenomen door de installatie
die door de motor wordt aangedreven, overeen-
komstig punt 1.3.2 van dit aanhangsel of punt
2.8 van bijlage III (PAE) (kW) (b)
Nettomotorvermogen zoals aangegeven in punt
2.4 van bijlage I (kW) (c)1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 135
(1) Bij verscheidene oudermotoren voor elke motor afzonderlijk aangegeven.
(2) Ongecorrigeerd vermogen, gemeten overeenkomstig de bepalingen van punt 2.4 van
bijlage I.
▼M2
ToestandVermogen (kW) bij verschillende toerentallen
Intermediair (indien van
toepassing)Nominaal
c=a+b
1.5.Emissieniveaus
1.5.1. Dynamometerinstelling (kW)
BelastingspercentageDynamometerinstelling (kW) bij verschillende toeren-
tallen
Intermediair (indien van
toepassing)Nominaal (indien van
toepassing)
10 (indien van toepassing)
25 (indien van toepassing)5075
100
1.5.2. Emissieresultaten van de testcyclus:
CO: g/kWh
HC: g/kWh
NO
x: g/kWh1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 136
▼M2
Aanhangsel 3
APPARATUUR EN HULPVOORZIENINGEN DIE MET HET OOG OP DE TEST TER BEPA-
LING VAN HET MOTORVERMOGEN MOETEN WORDEN GEÏNSTALLEERD
Num-
merApparatuur en hulpvoorzieningen Gemonteerd voor emissietest
1 Inlaatsysteem
Inlaatspruitstuk Ja, standaardproductieapparatuur
Emissieregelsysteem voor carter Ja, standaardproductieapparatuur
Regelsysteem voor inlaatspruitstuk met
tweevoudige inductieJa, standaardproductieapparatuur
Luchtstroommeter Ja, standaardproductieapparatuur
Luchtinlaatkanaalsysteem Ja (a)
Luchtfilter Ja (a)
Inlaatdemper Ja (a)
Snelheidsbegrenzer Ja (a)
2 Inductieverhittingstoestel van inlaatspruit-
stukJa, standaardproductieapparatuur. Zo gunstig
mogelijk instellen
3 Uitlaatsysteem
Uitlaatgasreiniger Ja, standaardproductieapparatuur
Uitlaatspruitstuk Ja, standaardproductieapparatuur
Verbindingsbuizen Ja (b)
Demper Ja (b)
Uitlaatpijp Ja (b)
Motorrem Nee (c)
Drukvullingstoestel Ja, standaardproductieapparatuur
4 Brandstoftoevoerpomp Ja, standaardproductieapparatuur (d)
5 Carburatieapparatuur
Carburator Ja, standaardproductieapparatuur
Elektronisch regelsysteem, luchtstroom-
meter, enz.Ja, standaardproductieapparatuur
Apparatuur voor gasmotoren
Drukverlager Ja, standaardproductieapparatuur
Verdamper Ja, standaardproductieapparatuur
Menger Ja, standaardproductieapparatuur
6 Brandstofinspuitapparatuur (benzine en
diesel)
Voorfilter Ja, standaardproductie- of proefbankappara-
tuur
Filter Ja, standaardproductie- of proefbankappara-
tuur
Pomp Ja, standaardproductieapparatuur
Hogedrukbuis Ja, standaardproductieapparatuur
Verstuiver Ja, standaardproductieapparatuur
Luchtinlaatklep Ja, standaardproductieapparatuur (e)
Elektronisch regelsysteem, luchtstroom-
meter enz.Ja, standaardproductieapparatuur
Regelaar/regelsysteem Ja, standaardproductieapparatuur
Automatische vollastaanslag van de regel-
stang naar gelang van de luchtgesteldheidJa, standaardproductieapparatuur1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 137
▼M2
Num-
merApparatuur en hulpvoorzieningen Gemonteerd voor emissietest
7 Vloeistofkoelingsapparatuur
Radiator Nee
Ventilator Nee
Ventilatorhuis Nee
Waterpomp Ja, standaardproductieapparatuur (f)
Thermostaat Ja, standaardproductieapparatuur (g)
8 Luchtkoeling
Huis Nee (h)
Ventilator of aanjager Nee (h)
Temperatuurregelaar Nee
9 Elektrische apparatuur
Generator Ja, standaardproductieapparatuur (i)
Vonkverdelingssysteem Ja, standaardproductieapparatuur
Spoel of spoelen Ja, standaardproductieapparatuur
Bekabeling Ja, standaardproductieapparatuur
Bougies Ja, standaardproductieapparatuur
Elektronisch regelsysteem inclusief deto-
natiesensor/vonkvertragingssysteemJa, standaardproductieapparatuur
10 Drukvullingsapparatuur
Direct door de motor en/of door de uitlaat-
gassen aangedreven compressorJa, standaardproductieapparatuur
Inlaatluchtkoeler Ja, standaardproductie- of proefbankappara-
tuur (j)(k)
Pomp of ventilator van de koelinrichting
(door de motor aangedreven)Nee (h)
Koelvloeistofstroomregelaar Ja, standaardproductieapparatuur
11 Hulpventilator voor de proefbank Ja, indien nodig
12 Inrichting tegen luchtverontreiniging Ja, standaardproductieapparatuur (l)
13 Startapparatuur Proefbankapparatuur14 Smeeroliepomp Ja, standaardproductieapparatuur
(a) Voor de beoogde toepassing moet het volledige inlaatsysteem worden gemonteerd:
wanneer het gevaar bestaat dat het motorvermogen merkbaar wordt beïnvloed;
bij motoren met elektrische ontsteking en natuurlijke aanzuiging;
wanneer de fabrikant daarom verzoekt.
In de overige gevallen kan een gelijkwaardig systeem worden gebruikt en moet worden geverifieerd dat de
inlaatdruk niet meer dan 100 Pa verschilt van de maximumwaarde die de fabrikant voor een schoon luchtfilter
aangeeft.
(b) Voor de beoogde toepassing moet het volledige uitlaatsysteem worden gemonteerd:
wanneer het gevaar bestaat dat het motorvermogen merkbaar wordt beïnvloed;
bij motoren met elektrische ontsteking en natuurlijke aanzuiging;
wanneer de fabrikant daarom verzoekt.
In de overige gevallen kan een gelijkwaardig systeem worden gemonteerd mits de gemeten druk niet meer dan
1 000 Pa verschilt van de door de fabrikant aangegeven maximumwaarde.
(c) Indien een motorrem in de motor is geïntegreerd, moet de gasklep in de volledig geopende stand worden geblok-
keerd.
(d) De brandstofdruk kan zo nodig worden ingesteld op de waarde die heerst bij de motortoepassing in kwestie (met
name wanneer gebruik wordt gemaakt van een terugvoersysteem voor de brandstof).
(e) De luchtinlaatklep is de regelklep van de pneumatische drukregelaar van de injectiepomp. De regelaar of de
brandstofinspuitapparatuur kan andere inrichtingen omvatten die invloed hebben op de hoeveelheid ingespotenbrandstof.
(
f) De koelvloeistofcirculatie mag uitsluitend door de waterpomp van de motor worden gestuurd. De vloeistof mag
worden gekoeld door middel van een extern circuit, voorzover het drukverlies van dit circuit en de druk bij depompinlaat niet wezenlijk verschillen van die van het koelsysteem van de motor.
(
g) De thermostaat mag in de volledig geopende stand worden geblokkeerd.
(h) Wanneer de koelventilator of aanjager met het oog op de test wordt gemonteerd, moet het opgenomen vermogen
aan de resultaten worden toegevoegd, behalve voor koelventilatoren of luchtgekoelde motoren die rechtstreeks1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 138
▼M2
op het carter worden aangebracht. Het vermogen van de ventilator of aanjager wordt bepaald bij de toerentallen
die voor de test worden gebruikt, hetzij op grond van berekeningen uitgaande van standaardkenmerken hetzij op
grond van praktijktests.
(i) Minimumvermogen van de generator: het elektrisch vermogen van de generator wordt beperkt tot het vermogen
dat nodig is voor het gebruik van accessoires die onmisbaar zijn voor de werking van de motor. Indien een accumoet worden aangesloten, wordt een volle accu in goede staat gebruikt.
(
j) Motoren met inlaatluchtkoeling worden met die koeling getest, waarbij het niet terzake doet of die met vloei-
stofkoeling of luchtkoeling werkt, maar de luchtgekoelde koeler kan door een proefbanksysteem wordenvervangen indien de fabrikant daaraan de voorkeur geeft. In beide gevallen wordt het vermogen op elk toerentalgemeten bij de maximumdrukval en de minimumtemperatuurval van de motorlucht over de inlaatluchtkoeler vanhet proefbanksysteem, zoals aangegeven door de fabrikant.
(
k) Hiertoe kunnen bijvoorbeeld behoren een uitlaatgasrecirculatiesysteem (EGR), een katalysator, een thermische
reactor, een secundair luchttoevoersysteem en een beveiligingssysteem voor de brandstofverdamping.
(l) Het vermogen voor elektrische of andere startsystemen wordt vanaf de proefbank geleverd.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 139
▼B
BIJLAGE ►M2VIII◄
NUMMERINGSSYSTEEM VOOR HET GOEDKEURINGSCERTIFI-
CAAT
(zie artikel 4, lid 2)
1. Het nummer bestaat uit vijf door een „*” gescheiden delen.
Deel 1: Een kleine letter „e”gevolgd door de letter(s) of het nummer van de
Lid-Staat die de goedkeuring verleent:
1 voor Duitsland
2 voor Frankrijk3 voor Italië4 voor Nederland
5 voor Zweden
6 voor België9 voor Spanje
11 voor het Verenigd Koninkrijk
12 voor Oostenrijk13 voor Luxemburg17 voor Finland
18 voor Denemarken
21 voor Portugal23 voor Griekenland
IRL voor Ierland.
Deel 2: Het nummer van deze richtlijn. Aangezien hierin verschillende data
voor de inwerkingtreding en verschillende technische normen
worden genoemd, worden twee letters uit het alfabet toegevoegd.
Deze letters hebben betrekking op de verschillende data waarop
strengere fasen ingaan en op de toepassing van de motor in
verschillende mobiele machines op basis waarvan de typegoedkeu-
ring werd verleend. De eerste letter wordt vermeld in artikel 9. De
tweede letter staat vermeld in bijlage I, punt 1, voor wat betreft de
testtoestand die in bijlage III, punt 3.6, is gedefinieerd.
Deel 3: Het nummer van de laatste wijzigingsrichtlijn die betrekking heeft
op de goedkeuring. Eventueel worden nog twee letters toegevoegd
afhankelijk van de in deel 2 beschreven omstandigheden, zelfs
indien als gevolg van nieuwe parameters slechts één van de letters
gewijzigd moet worden. Indien er geen wijziging van deze letters
nodig is, moeten ze worden weggelaten.
Deel 4: Een uit vier cijfers bestaand volgnummer (met aan het begin even-
tueel nullen) om het basisgoedkeuringsnummer aan te geven. De
serie begint met 0001.
Deel 5: Een uit twee delen bestaand volgnummer (met eventueel een nul
aan het begin) om de uitbreiding aan te geven. De serie begint
met 01 voor elk basisgoedkeuringsnummer.
2. Voorbeeld van de derde goedkeuring (met vooralsnog geen uitbreiding) over-
eenkomstig de datum van inwerkingtreding A (fase I, hoogste
vermogensgroep) en de toepassing van de motor voor specificatie A van de
mobiele machine, verleend in het Verenigd Koninkrijk:
e 11*98/…AA*00/000XX*0003*00.
3. Voorbeeld van de tweede uitbreiding van de vierde goedkeuring overeen-
komstig de datum van vankrachtwording E (fase II, middelste
vermogensgroep) voor dezelfde machinespecificatie (A), verleend in Duits-
land:
e 1*01/…EA*00/000XX*0004*02.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 140
▼B
BIJLAGE ►M2IX◄
1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 141
▼B
BIJLAGE ►M2X◄
1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 142
▼B
BIJLAGE ►M2XI◄
1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 143
▼M2
BIJLAGE XII
ERKENNING VAN ALTERNATIEVE TYPEGOEDKEURINGEN
1. De nagenoemde typegoedkeuringen en, waar toepasselijk, de bijbehorende
goedkeuringsmerken worden erkend als zijnde gelijkwaardig met een goed-
keuring uit hoofde van deze richtlijn voor motoren van de categorieën A, B
en C, zoals omschreven in artikel 9, lid 2:
1.1. Richtlijn 2000/25/EG.
1.2. Typegoedkeuringen overeenkomstig Richtlijn 88/77/EEG welke voldoen
aan de voorschriften voor fase A of B met betrekking tot artikel 2 en
bijlage I, punt 6.2.1, van Richtlijn 88/77/EEG, zoals gewijzigd bij Richtlijn
91/542/EEG, of aan VN-ECE-reglement nr. 49.02, amendementenserie,
corrigenda 1/2.
1.3. Typegoedkeuringsformulieren overeenkomstig VN-ECE-reglement nr. 96.2. Voor de motorcategorieën D, E, F en G (fase II) zoals omschreven in
artikel 9, lid 3, worden de volgende typegoedkeuringen en, waar toepasse-
lijk, de bijbehorende goedkeuringsmerken erkend als zijnde gelijkwaardig
met een goedkeuring overeenkomstig deze richtlijn:
2.1. Richtlijn 2000/25/EG, goedkeuringen voor fase II.2.2. Typegoedkeuringen overeenkomstig Richtlijn 88/77/EEG, zoals gewijzigd
bij Richtlijn 99/96/EG, welke voldoen aan de voorschriften voor fase A,
B1, B2 of C zoals bepaald in artikel 2 en punt 6.2.1 van bijlage I van die
richtlijn.
2.3. VN-ECE-reglement nr. 49.03, amendementenserie.
2.4. Goedkeuringen op grond van VN-ECE-reglement nr. 96, fase B, overeen-
komstig punt 5.2.1 van de amendementenserie 01 van reglement nr. 96.1997L0068 — NL — 11.02.2003 — 002.001 — 144