2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 1
Dit document vormt slechts een documentatiehulpmiddel en verschijnt buiten de verantwoordelijkheid van de instellingen
►B BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE
van►C1 14 augustus 2002 ◄
ter uitvoering van Richtlijn 96/23/EG van de Raad wat de prestaties van analysemethoden en de
interpretatie van resultaten betreft
(kennisgeving geschied onder nummer C(2002) 3044)
(Voor de EER relevante tekst)
(2002/657/EG)
(PB L 221 van 17.8.2002, blz. 8)
Gerectificeerd bij:
►C1Rectificatie PB L 239 van 6.9.2002, blz. 66 (2002/657/EG)
▼B
BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE
van►C1 14 augustus 2002 ◄
ter uitvoering van Richtlijn 96/23/EG van de Raad wat de presta-
ties van analysemethoden en de interpretatie van resultaten betreft
(kennisgeving geschied onder nummer C(2002) 3044)
(Voor de EER relevante tekst)
(2002/657/EG)
DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,
Gelet op Richtlijn 96/23/EG van de Raad van 29 april 1996 inzake
controlemaatregelen ten aanzien van bepaalde stoffen en residuen
daarvan in levende dieren en in producten daarvan en tot intrekkingvan de Richtlijnen 85/358/EEG en 86/469/EEG en de Beschikkingen89/187/EEG en 91/664/EEG(
1), en met name op artikel 15, lid 1,
tweede alinea,
Overwegende hetgeen volgt:
(1)De aanwezigheid van residuen in producten van dierlijke
oorsprong is een volksgezondheidsprobleem.
(2)Beschikking 98/179/EG van de Commissie van 23 februari 1998houdende vaststelling van uitvoeringsbepalingen met betrekking
tot de officiële bemonstering in het kader van de opsporing van
bepaalde stoffen en residuen daarvan in levende dieren en dier-lijke producten(
2) bepaalt dat de monsters uitsluitend worden
geanalyseerd in laboratoria die door de bevoegde nationale auto-riteit zijn erkend voor de officiële controle op residuen.
(3)De kwaliteit en vergelijkbaarheid van de analyseresultaten vanlaboratoria die zijn erkend voor de officiële controle op residuenmoeten gegarandeerd worden. Dit moet worden bereikt metbehulp van kwaliteitsborgingssystemen en meer in het bijzonder
door toepassing van methoden die aan de hand van gemeen-
schappelijke procedures en prestatiecriteria gevalideerd zijn endoor te zorgen voor herleidbaarheid naar gemeenschappelijke ofonderling overeengekomen standaarden.
(4)Volgens Richtlijn 93/99/EEG van de Raad van 29 oktober 1993betreffende aanvullende maatregelen inzake de officiële controleop levensmiddelen(
3) en Beschikking 98/179/EG moeten de
laboratoria voor officiële controles vanaf januari 2002 overeen-komstig ISO 17025 (1) zijn erkend. Volgens Beschikking 98/179/EG moeten erkende laboratoria deelnemen aan een interna-
tionaal erkende externe regeling inzake kwaliteitscontrole en -
certificering. Verder moeten de erkende laboratoria hunbekwaamheid bewijzen door regelmatig en met goed gevolgdeel te nemen aan aangepaste bekwaamheidstests die zijn erkendof worden georganiseerd door het nationale of het communau-
taire referentielaboratorium.
(5)Met het oog op de coördinatie is krachtens Richtlijn 96/23/EG
een netwerk van communautaire referentielaboratoria, nationalereferentielaboratoria en nationale controlelaboratoria werkzaam.
(6)Als gevolg van de ontwikkelingen in de analytische chemie sindsde goedkeuring van Richtlijn 96/23/EG is het concept routineme-thoden en referentiemethoden vervangen door de criteria-aanpakwaarbij prestatiecriteria en procedures voor het valideren vanscreenings- en bevestigingsmethoden worden vastgesteld.2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 2
(1) PB L 125 van 23.5.1996, blz. 10.
(2) PB L 65 van 5.3.1998, blz. 31.
(3) PB L 290 van 24.11.1993, blz. 14.
▼B
(7)Met het oog op een geharmoniseerde uitvoering van Richtlijn
96/23/EG moeten er gemeenschappelijke criteria voor de inter-
pretatie van testresultaten van laboratoria voor officiëlecontroles worden vastgesteld.
(8)Met het oog op een geharmoniseerde uitvoering van Richtlijn96/23/EG moeten er geleidelijk minimaal vereiste prestatieli-mieten (MRPL's) worden vastgesteld voor analysemethoden
voor stoffen waarvoor geen toelaatbaar gehalte is vastgesteld, in
het bijzonder voor stoffen die in de Gemeenschap niet mogenworden gebruikt of uitdrukkelijk verboden zijn.
(9)Beschikking 90/515/EEG van de Commissie van 26 september1990 tot vaststelling van de referentiemethoden voor het
opsporen van residuen van zware metalen en arsenicum(
1),
Beschikking 93/256/EEG van de Commissie van 14 mei 1993tot vaststelling van de methoden voor het opsporen van residuenvan stoffen met hormonale werking en van stoffen met thyreo-statische werking(
2) en Beschikking 93/257/EEG van de
Commissie van 15 april 1993 tot vaststelling van de referentie-
methoden en de lijst van nationale referentielaboratoria voor
residuenopsporing(3), laatstelijk gewijzigd bij Beschikking 98/
536/EG(4), zijn opnieuw bezien in het licht van de stand van
wetenschap en techniek, waarbij bleek dat zij qua werkingssfeeren inhoud verouderd waren, en moeten dus bij deze beschikkingworden ingetrokken.
(10)Om gelegenheid te geven de methoden voor de analyse van offi-ciële monsters aan het bepaalde in deze beschikking aan tepassen moet een overgangsperiode worden vastgesteld.
(11)De in deze beschikking vervatte maatregelen zijn in overeen-stemming met het advies van het Permanent Comité voor de
voedselketen en de diergezondheid,
HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:
Artikel 1
Doel en toepassingsgebied
In deze beschikking worden voorschriften vastgesteld voor de analyse-
methoden die moeten worden gebruikt bij het onderzoeken vanofficiële monsters die zijn genomen krachtens artikel 15, lid 1, tweede
zin, van Richtlijn 96/23/EG en worden gemeenschappelijke criteria
gegeven voor de interpretatie van analyseresultaten van laboratoriavoor officiële controles betreffende die monsters.
Deze beschikking is niet van toepassing op stoffen waarvoor in andere
communautaire wetgeving specifieke voorschriften zijn vastgesteld.
Artikel 2
Definities
Voor de toepassing van deze beschikking gelden de definities van
Richtlijn 96/23/EG en van de bijlage bij deze beschikking.2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 3
(1) PB L 286 van 18.10.1990, blz. 33.
(2) PB L 118 van 14.5.1993, blz. 64.
(3) PB L 118 van 14.5.1993, blz. 75.
(4) PB L 251 van 11.9.1998, blz. 39.
▼B
Artikel 3
Analysemethoden
De lidstaten zorgen ervoor dat officiële monsters die krachtens Richt-
lijn 96/23/EG zijn genomen, worden geanalyseerd met behulp vanmethoden die:
a) zijn gedocumenteerd in testinstructies, bij voorkeur overeenkomstig
ISO 78-2 (6);
b) voldoen aan deel 2 van de bijlage bij deze beschikking;
c) zijn gevalideerd overeenkomstig de in deel 3 van die bijlage
beschreven procedures;
d) voldoen aan de desbetreffende minimaal vereiste prestatielimieten
(MRPL's) die overeenkomstig artikel 4 moeten worden vastgesteld.
Artikel 4
Minimaal vereiste prestatielimieten
Deze beschikking wordt opnieuw bezien teneinde geleidelijk de mini-
maal vereiste prestatielimieten (MRPL's) vast te stellen voor
analysemethoden die moeten worden gebruikt voor stoffen waarvoorgeen toelaatbaar gehalte is vastgesteld.
Artikel 5
Kwaliteitsbewaking
De lidstaten waarborgen de kwaliteit van de resultaten van de analyses
op monsters die krachtens Richtlijn 96/23/EG zijn genomen, met name
door de test- en/of kalibratieresultaten te controleren overeenkomstigISO 17025 (1), hoofdstuk 5.9.
Artikel 6
Interpretatie van de resultaten
1. Het resultaat van een analyse wordt als niet-conform beschouwd
als de beslissingsgrens van de bevestigingsmethode voor de analytwordt overschreden.
2. Wanneer voor een stof een toelaatbaar gehalte is vastgesteld, is de
beslissingsgrens de concentratie waarboven met een statistische zeker-heid van 1 – αkan worden besloten dat het toelaatbare gehalte
werkelijk is overschreden.
3. Wanneer voor een stof geen toelaatbaar gehalte is vastgesteld, is
de beslissingsgrens de laagste concentratie waarbij een methode met
een statistische zekerheid van 1 – αuit kan maken of de analyt in
kwestie al dan niet aanwezig is.
4. Voor de in groep A van bijlage I bij Richtlijn 96/23/EG bedoelde
stoffen mag de α-fout maximaal 1 % bedragen. Voor alle overige
stoffen mag de α-fout maximaal 5 % bedragen.
Artikel 7
Intrekking
De Beschikkingen 90/515/EEG, 93/256/EEG en 93/257/EEG worden
ingetrokken.
Artikel 8
Overgangsbepalingen
De methoden voor de analyse van officiële monsters van stoffen in
groep A van bijlage I bij Richtlijn 96/23/EG, die voldoen aan decriteria van de Beschikkingen 90/515/EEG, 93/256/EEG en 93/257/EEG, mogen nog gedurende twee jaar na de inwerkingtreding vandeze beschikking worden gebruikt. De methoden die momenteelgebruikt worden voor stoffen in groep B van bijlage I bij Richtlijn 96/2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 4
▼B
23/EG moeten uiterlijk vijf jaar na de inwerkingtreding van deze
beschikking aan deze beschikking voldoen.
Artikel 9
Datum van toepassing
Deze beschikking is van toepassing met ingang van 1 september 2002.
Artikel 10
Adressaten
Deze beschikking is gericht tot de lidstaten.2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 5
▼B
BIJLAGE
PRESTATIECRITERIA, ANDERE VOORSCHRIFTEN EN PROCE-
DURES VOOR ANALYSEMETHODEN
1.DEFINITIES
1.1. Nauwkeurigheid: de mate van overeenstemming tussen een testresultaat
en de aanvaarde referentiewaarde (2). De nauwkeurigheid wordt
bepaald aan de hand van de juistheid en de precisie.
1.2. α-fout: de kans dat het onderzochte monster conform is, ook al is een
niet-conform meetresultaat verkregen („fout-niet-conforme uitslag”).
1.3. Analyt: de stof die moet worden aangetoond, geïdentificeerd en/of
gekwantificeerd en eventuele tijdens de analyse ontstane derivaten.
1.4. β-fout: de kans dat het onderzochte monster in werkelijkheid niet-
conform is, ook al is een conform meetresultaat verkregen („fout-
conforme uitslag”).
1.5. Vertekening: het verschil tussen de verwachtingswaarde van het testre-
sultaat en een aanvaarde referentiewaarde (2).
1.6. IJkstandaard: een hulpmiddel voor metingen dat de hoeveelheid van de
betrokken stof representeert, gerelateerd aan een referentiebasis.
1.7. Gecertificeerd referentiemateriaal (CRM): een materiaal waaraan een
gespecificeerd analytgehalte is toegekend.
1.8. Co-chromatografie: een procedure waarbij het extract vóór de chroma-
tografiestap(pen) in tweeën gedeeld wordt: een deel wordt als zodanig
chromatografisch gescheiden; het andere deel wordt gemengd met de
standaardanalyt die moet worden gemeten. Vervolgens wordt dit
mengsel ook chromatografisch gescheiden. De hoeveelheid toegevoegde
standaardanalyt moet ongeveer gelijk zijn aan de geschatte hoeveelheid
analyt in het extract. Deze methode is bedoeld om de identificatie van
een analyt te verbeteren wanneer chromatografische methoden worden
gebruikt, vooral wanneer er geen geschikte interne standaard gebruikt
kan worden.
1.9. Ringonderzoek: analyse van hetzelfde monster met behulp van dezelfde
methode om de prestatiekenmerken van de methode te bepalen. Dit
omvat zowel toevallige meetfouten als de laboratoriumvertekening.
1.10. Bevestigingsmethoden: methoden die volledige of aanvullende infor-
matie leveren voor de ondubbelzinnige identificatie en zo nodig de
kwantificering van de stof op het betrokken concentratieniveau.
1.11. Beslissingsgrens (CC α):de minimale waarde van waaraf met een fout-
kans van αkan worden besloten dat het monster niet-conform is.
1.12. Detectievermogen (CC β):de kleinste hoeveelheid van de stof die met
een foutkans van βin een monster kan worden aangetoond, geïdentifi-
ceerd en/of gekwantificeerd. Wanneer het gaat om stoffen waarvoor
geen toelaatbaar gehalte is vastgesteld, is het detectievermogen de
laagste concentratie waarbij een methode met een statistische zekerheid
van 1 – βkan aantonen dat een monster werkelijk verontreinigd is.
Wanneer het gaat om stoffen waarvoor wel een toelaatbaar gehalte is
vastgesteld, is het detectievermogen de laagste concentratie waarbij
een methode concentraties rond het toelaatbare gehalte met een statisti-
sche zekerheid van 1 – βkan aantonen.
1.13. Monster met toegevoegde analyt: een monster waaraan een bekende
hoeveelheid van de te bepalen analyt is toegevoegd.
1.14. Interlaboratoriumonderzoek (vergelijking): de organisatie, uitvoering en
evaluatie van tests met hetzelfde monster door twee of meer laboratoria
overeenkomstig van tevoren vastgestelde voorwaarden met als doel de
testvaardigheid te bepalen. Al naar gelang van het doel van het onder-
zoek gaat het hier om een ringonderzoek of een proficiency test.
1.15. Interne standaard: een stof die niet in het monster aanwezig is, met
fysisch-chemische eigenschappen die zo veel mogelijk met die van de
te identificeren analyt overeenkomen, en die aan elk monster en aan
elke ijkstandaard wordt toegevoegd.
1.16. Laboratoriummonster: een hoeveelheid monstermateriaal zoals die voor
keuring of onderzoek naar het laboratorium wordt gezonden.2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 6
▼B
1.17. Betrokken concentratieniveau: de concentratie van een stof of analyt in
een monster die significant is om te bepalen of dat monster in overeen-
stemming is met de wetgeving.
1.18. Minimaal vereiste prestatielimiet (MRPL): het minimale gehalte van
een analyt in een monster dat aangetoond en bevestigd moet worden.
Dit is bedoeld om de analytische prestaties voor stoffen waarvoor geen
toelaatbaar gehalte is vastgesteld, te harmoniseren.
1.19. Prestatiekenmerk: een functionele eigenschap die aan een analyseme-
thode kan worden toegekend. Voorbeelden: specificiteit,
nauwkeurigheid, juistheid, precisie, herhaalbaarheid, reproduceerbaar-
heid, terugvinding, detectievermogen en robuustheid.
1.20. Prestatiecriterium: een aan een prestatiekenmerk gestelde eis aan de
hand waarvan kan worden vastgesteld of de analysemethode voor het
doel geschikt is en betrouwbare resultaten oplevert.
1.21. Toelaatbaar gehalte: maximaal residugehalte, maximumgehalte of
andere maximumtolerantie voor stoffen zoals elders in de communau-
taire wetgeving vastgesteld.
1.22. Precisie: de mate van overeenstemming tussen de onder (van tevoren)
vastgelegde omstandigheden verkregen resultaten van onafhankelijk
van elkaar verrichte analyses. De mate van precisie wordt doorgaans
uitgedrukt als imprecisie en berekend als standaardafwijking van het
resultaat. Hoe groter de standaardafwijking, hoe geringer de precisie
(2).
1.23. Proficiency test: analyse van hetzelfde monster, waarbij de laboratoria
hun eigen methoden mogen kiezen, mits die onder routineomstandig-
heden worden gebruikt. Het onderzoek moet worden uitgevoerd
overeenkomstig ISO-handleiding 43-1 (3) en 43-2 (4) en kan worden
gebruikt om de reproduceerbaarheid van methoden te bepalen.
1.24. Kwalitatieve methode: een analysemethode waarmee een stof wordt
geïdentificeerd aan de hand van zijn chemische, biologische of fysische
eigenschappen.
1.25. Kwantitatieve methode: een analysemethode waarmee de hoeveelheid
of massafractie van een stof wordt bepaald, zodat die als numerieke
waarde in de juiste eenheid kan worden uitgedrukt.
1.26. Blancobepaling reagentia: het volledige analyseproces, toegepast zonder
de analyseportie of met vervanging van de analyseportie door een over-
eenkomstige hoeveelheid geschikt oplosmiddel.
1.27. Terugvinding: het percentage van de werkelijke concentratie van een
stof dat in de analyse wordt teruggevonden. Deze waarde wordt tijdens
de validatie bepaald indien geen gecertificeerd referentiemateriaal
beschikbaar is.
1.28. Referentiemateriaal: een materiaal waarvan een of meer eigenschappen
met behulp van een gevalideerde methode zijn bevestigd, zodat hiermee
een apparaat kan worden geijkt of een meetmethode kan worden gecon-
troleerd.
1.29. Herhaalbaarheid: precisie onder herhaalbaarheidsomstandigheden (2).
1.30. Herhaalbaarheidsomstandigheden: omstandigheden waarin onafhanke-
lijk van elkaar testresultaten worden verkregen met behulp van
dezelfde methode bij identiek analysemateriaal in hetzelfde laborato-
rium door dezelfde medewerker met dezelfde apparatuur (2).
1.31. Reproduceerbaarheid: precisie onder reproduceerbaarheidsomstandig-
heden (2)(4).
1.32. Reproduceerbaarheidsomstandigheden: omstandigheden waarin testre-
sultaten worden verkregen met behulp van dezelfde methode bij
identiek analysemateriaal in verschillende laboratoria door verschillende
personen met verschillende apparatuur (2)(4).
1.33. Robuustheid: de gevoeligheid van een analysemethode voor verande-
ringen in de proefomstandigheden, die kan worden uitgedrukt als een
lijst van de monstermaterialen, analyten, opslagcondities, omgevings-
en/of monstervoorbereidingscondities waarmee de methode zoals
beschreven of met gespecificeerde kleine wijzigingen kan worden
toegepast. Voor alle proefomstandigheden die in de praktijk aan fluc-
tuaties onderhevig zouden kunnen zijn (bijvoorbeeld stabiliteit van de
reagentia, samenstelling van het monster, pH, temperatuur) dienen alle
afwijkingen die invloed zouden kunnen hebben op het resultaat van de
analyse te worden aangegeven.2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 7
▼B
1.34. Bepaling van het blancomonster: het volledige analyseproces, toegepast
op een analyseportie die is genomen uit een monster zonder de analyt.
1.35. Screeningsmethode: methode die wordt gebruikt om de aanwezigheid
van een stof of een klasse van stoffen op het betrokken concentratieni-
veau vast te stellen. Met deze methoden kunnen in korte tijd veel
monsters worden verwerkt en ze worden gebruikt om uit grote aantallen
monsters die monsters te selecteren die mogelijk niet-conforme resul-
taten opleveren. Zij zijn er specifiek op gericht fout-conforme
resultaten te vermijden.
1.36. Intralaboratoriumonderzoek (interne validatie): een analytisch onder-
zoek waarbij één laboratorium betrokken is, dat één methode gebruikt
om hetzelfde of verschillend analysemateriaal onder verschillende
omstandigheden met gerechtvaardigd lange tussentijden te onderzoeken.
1.37. Specificiteit: de geschiktheid van een methode om een onderscheid te
maken tussen de te bepalen analyt en andere stoffen. Deze eigenschap
is in hoofdzaak afhankelijk van de beschreven meettechniek, maar kan
variëren naar gelang van de klasse waartoe de verbinding of de matrix
behoort.
1.38. Standaardadditie: een procedure waarbij een analysemonster in twee (of
meer) analyseporties wordt verdeeld. Een van de porties wordt als
zodanig geanalyseerd en aan de andere analyseportie(s) wordt een
bekende hoeveelheid van de standaardanalyt toegevoegd alvorens deze
geanalyseerd wordt (worden). De hoeveelheid toegevoegde standaard-
analyt moet ongeveer twee- tot vijfmaal zo groot zijn als de geschatte
hoeveelheid analyt in het monster. Deze procedure is bedoeld om het
gehalte van een analyt in een monster te bepalen met inachtneming
van de terugvinding van de analysemethode.
1.39. Standaardanalyt: een analyt waarvan het gehalte en de zuiverheid
bekend en gecertificeerd zijn en die als referentie in de analyse wordt
gebruikt.
1.40. Stof: materiaal van een bepaalde chemische samenstelling, alsmede de
metabolieten daarvan.
1.41. Analyseportie: de hoeveelheid materiaal, genomen uit het analysemon-
ster, waarop de waarneming of de test wordt uitgevoerd.
1.42. Analysemonster: een monster dat is bereid uit het laboratoriummonster
en waaruit de analyseporties worden genomen.
1.43. Juistheid: de mate van overeenstemming tussen de gemiddelde waarde
die is verkregen uit een lange reeks testresultaten en een aanvaarde
referentiewaarde. De juistheid wordt doorgaans uitgedrukt als verteke-
ning (2).
1.44. Eenheden: de eenheden zoals beschreven in ISO-norm 31 (20) en Richt-
lijn 71/354/EEG (19).
1.45. Validatie: bevestiging door onderzoek en verstrekking van daadwerke-
lijk bewijs dat aan de bijzondere eisen van een specifieke beoogde
toepassing wordt voldaan (1).
1.46. Intralaboratoriumreproduceerbaarheid: de precisie die binnen één labo-
ratorium wordt verkregen onder (van tevoren) vastgelegde
omstandigheden (ten aanzien van bijvoorbeeld de methode, het analyse-
materiaal, de analisten, de omgeving) gedurende een voldoende lange
periode.
2.PRESTATIECRITERIA EN ANDERE VOORSCHRIFTEN VOOR
ANALYSEMETHODEN
Andere analysemethoden of combinaties van methoden dan degene die hierna
worden beschreven, mogen alleen voor screening of bevestiging worden
gebruikt als kan worden bewezen dat zij aan de desbetreffende voorschriften
van deze beschikking voldoen.
2.1. ALGEMENE VOORSCHRIFTEN
2.1.1.Behandeling van monsters
De monsters worden zo verkregen, behandeld en bewerkt dat de kans
op detectie van de analyt maximaal is. Bij de monsterbehandelingspro-
cedures wordt ervoor gezorgd dat accidentele verontreiniging en verlies
van analyten wordt voorkomen.2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 8
▼B
2.1.2.Testprestaties
2.1.2.1.Terugvinding
Indien een vaste terugvindingscorrectiefactor wordt gebruikt, wordt
tijdens de analyse van de monsters bij elke batch monsters de terugvin-
ding bepaald. Indien de terugvinding binnen de grenzen ligt, mag de
vaste correctiefactor worden gebruikt. Anders wordt de voor de speci-
fieke batch verkregen terugvindingsfactor gebruikt, tenzij de specifieke
terugvinding van de analyt in het monster wordt gebruikt; dan wordt de
standaardadditiemethode (zie punt 3.5) of een interne standaard
gebruikt voor de kwantitatieve bepaling van een analyt in een monster.
2.1.2.2.Specificiteit
Met de gebruikte methode moet onder de gegeven proefomstandigheden
een onderscheid kunnen worden gemaakt tussen de analyt en de andere
stoffen. Er moet een schatting worden gemaakt in hoeverre dit mogelijk
is. Er moeten strategieën worden gevolgd voor het verhelpen van te
verwachten storingen met andere stoffen, bijvoorbeeld homologen,
analogen, metabolieten van het betrokken residu, bij gebruik van de
beschreven meettechniek. Het is van het grootste belang dat eventuele
aan matrixcomponenten toe te schrijven storingen worden bestudeerd.
2.2. SCREENINGSMETHODEN
Alleen analysetechnieken waarvoor aan de hand van documentatie kan worden
aangetoond dat zij gevalideerd zijn en bij het betrokken concentratieniveau een
percentage fout-conforme uitslagen < 5 % ( β-fout) hebben, mogen worden
toegepast voor screeningsdoeleinden overeenkomstig Richtlijn 96/23/EG. Wordt
een vermoedelijk niet-conforme uitslag verkregen, dan moet die uitslag worden
bevestigd door middel van een bevestigingsmethode.
2.3. BEVESTIGINGSMETHODEN VOOR ORGANISCHE RESIDUEN EN
VERONTREINIGINGEN
Bevestigingsmethoden voor organische residuen of verontreinigingen moeten
informatie opleveren over de chemische structuur van de analyt. Methoden die
alleen gebaseerd zijn op chromatografische analyse, zonder gebruikmaking van
spectrometrische detectie, zijn daarom op zichzelf niet geschikt als bevestigings-
methode. Indien echter een bepaalde techniek als zodanig onvoldoende specifiek
is, moet de gewenste specificiteit worden bereikt door toepassing van analyse-
methoden die bestaan uit geschikte combinaties van opzuivering,
chromatografische scheiding(en) en spectrometrische detectie.
De volgende methoden of combinaties daarvan worden geschikt geacht voor de
identificatie van organische residuen of verontreinigingen van de aangegeven
groepen stoffen.
Tabel 1
Geschikte bevestigingsmethoden voor organische residuen en verontreinigingen
MeettechniekStoffen in bijlage I 96/
23/EGBeperkingen
LC of GC met massaspek-
trometrische detectieGroepen A en B Alleen in combinatie (on line of off line) met
een chromatische scheiding
Alleen als full-scantechnieken worden gebruikt
of, ingeval van technieken die niet het hele
massaspectrum opnemen, als er minimaal 3
(groep B) of 4 (groep A) identificatiepunten
zijn
LC of GC met IR-spectro-
metrische detectieGroepen A en B Er moet worden voldaan aan de specifieke
voorschriften voor absorptie in UV-spectrome-
trie
LC-full-scan DAD Groep B Er moet worden voldaan aan de specifieke
voorschriften voor absorptie in UV-spectrome-
trie
LC-fluorescentie Groep B Alleen voor moleculen die zelf fluoresceren en
voor moleculen die na omzetting of derivatise-
ring fluorescentie vertonen
2-D DLC-full-scan-UV/
VISGroep B Tweedimensionale HPTLC en co-chromato-
grafie zijn verplicht
GC-elektronvangstdetectie Groep B Alleen als twee kolommen van verschillende
polariteit worden gebruikt2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 9
▼B
MeettechniekStoffen in bijlage I 96/
23/EGBeperkingen
LC-immunogram Groep B Alleen bij gebruik van ten minste twee
verschillende chromatografiesystemen of een
tweede, onafhankelijke detectiemethode
LC-UV/VIS (vaste golf-
lengte)Groep B Alleen bij gebruik van ten minste twee
verschillende chromatografiesystemen of een
tweede, onafhankelijke detectiemethode
2.3.1.Gemeenschappelijke prestatiecriteria en voorschriften
Bevestigingsmethoden moeten informatie verschaffen over de chemi-
sche structuur van de analyt. Indien meer dan een stof dezelfde
respons geeft, kan de methode geen onderscheid maken tussen deze
stoffen. Methoden die alleen gebaseerd zijn op chromatografische
analyse, zonder gebruikmaking van spectrometrische detectie, zijn op
zichzelf niet geschikt als bevestigingsmethode.
Indien gebruikt, wordt een geschikte interne standaard aan het begin
van het extractieprocédé aan de analyseportie toegevoegd. Al naar
gelang van de beschikbaarheid worden hiervoor met een stabiele
isotoop gemerkte vormen van de analyt gebruikt, die bijzonder geschikt
zijn voor massaspectrometrische detectie, dan wel verbindingen die
structureel met de analyt verwant zijn.
Indien geen geschikte interne standaard kan worden gebruikt, wordt de
identificatie van de analyt bevestigd met behulp van co-chromatografie.
In dat geval mag slechts één piek worden verkregen, waarvan de hoogte
(of het oppervlak) evenredig aan de hoeveelheid toegevoegde analyt is
toegenomen. Bij gaschromatografie (GC) of vloeistofchromatografie
(LC) dient de piekbreedte op halve hoogte binnen een bereik van 90-
110 % van de oorspronkelijke breedte te blijven en moeten de retentie-
tijden binnen een marge van 5 % identiek zijn. Bij dunnelaagmethoden
(DLC) mag alleen de vlek die aan de analyt wordt toegeschreven in
intensiteit toenemen; er mag geen nieuwe vlek worden gevormd en de
vlek mag visueel niet van uiterlijk veranderen.
Referentiemateriaal of materiaal waaraan bekende hoeveelheden analyt
om en nabij het toelaatbare gehalte of de beslissingsgrens zijn toege-
voegd (niet-conform controlemonster), alsmede conforme
controlematerialen en reagensblanco's, dienen bij voorkeur de gehele
procedure te doorlopen, samen met iedere batch analysemonsters. De
volgorde voor het injecteren van de extracten in het toestel is als volgt:
reagensblanco, conform controlemonster, te bevestigen monster(s),
nogmaals conform controlemonster en ten slotte niet-conform controle-
monster. Afwijkingen van deze volgorde moeten gemotiveerd worden.
2.3.2.Aanvullende prestatiecriteria en andere voorschriften voor kwanti-
tatieve analysemethoden
2.3.2.1.Juistheid van kwantitatieve methoden
Bij herhaalde analyse van een gecertificeerd referentiemateriaal gelden
ten aanzien van de afwijking tussen de experimenteel bepaalde, voor
terugvinding gecorrigeerde gemiddelde massafractie en de gecertifi-
ceerde waarde de volgende richtwaarden.
Tabel 2
Minimale juistheid van kwantitatieve methoden
Massafractie Interval
≤1µg/kg tussen – 50 % en + 20 %
>1 µg/kg tot 10 µg/kg tussen – 30 % en + 10 %
≥10µg/kg tussen – 20 % en + 10 %
Zijn geen gecertificeerde referentiematerialen beschikbaar, dan mag de
juistheid van de metingen worden beoordeeld aan de hand van de terug-
vinding van toevoegingen van bekende hoeveelheden van de analyt(en)
aan een blanco matrix. Met de gemiddelde terugvinding gecorrigeerde
gegevens zijn alleen aanvaardbaar als zij binnen de in tabel 2 aange-
geven intervallen liggen.2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 10
▼B
2.3.2.2.Precisie van kwantitatieve methoden
De interlaboratoriumvariatiecoëfficiënt (VC) voor de herhaalde analyse
van een referentiemateriaal of materiaal met toegevoegde analyt onder
reproduceerbaarheidsomstandigheden mag niet groter zijn dan de
waarde die volgt uit de vergelijking van Horwitz. Deze vergelijking
luidt:
VC = 2(1 - 0,5 log C)
waarbij C de massafractie is, uitgedrukt als een macht (exponent) van
10 (bijvoorbeeld 1 mg/g = 10-3). Voorbeelden zijn in tabel 3 gegeven.
Tabel 3
Voorbeelden van VC's voor de reproduceerbaarheid van kwantitatieve methoden bij een
aantal massafracties van de analyt
Massafractie VC reproduceerbaarheid (%)
1µg/kg (*)
10µg/kg (*)
100 µg/kg 23
1 000 µg/kg (1 mg/kg) 16
(*) Voor massafracties kleiner dan 100 µg/kg geeft de vergelijking van Horwitz onaanvaardbaar hoge
waarden. Daarom moeten de VC's voor concentraties van minder dan 100 µg/kg zo klein mogelijk
zijn.
Voor analyses die onder herhaalbaarheidsomstandigheden worden
verricht, ligt de intralaboratoriumvariatiecoëfficiënt normaliter tussen
de helft en tweederde van de hierboven aangegeven waarden. Voor
analyses die worden uitgevoerd onder intralaboratoriumreproduceer-
baarheidsomstandigheden mag de intralaboratoriumvariatiecoëfficiënt
niet groter zijn dan de variatiecoëfficiënt van de reproduceerbaarheid.
Voor stoffen waarvoor een toelaatbaar gehalte is vastgesteld, mag de
intralaboratoriumreproduceerbaarheid niet groter zijn dan de overeen-
komstige variatiecoëfficiënt van de reproduceerbaarheid bij een
concentratie van 0,5 × het toelaatbare gehalte.
2.3.3.Prestatiecriteria en andere voorschriften voor massaspectrometri-
sche detectie
Massaspectrometrische methoden zijn alleen in combinatie (on line of
off line) met een chromatische scheiding geschikt als bevestigingsme-
thode.
2.3.3.1.Chromatografische scheiding
Bij GC-MS-methoden wordt de gaschromatografische scheiding met
behulp van capillaire kolommen verricht. Bij LC-MS-methoden wordt
de gaschromatografische scheiding met behulp van geschikte LC-
kolommen verricht. In ieder geval bedraagt de minimaal aanvaardbare
retentietijd voor de te bepalen analyt tweemaal de retentietijd die over-
eenkomt met het dode volume van de kolom. De retentietijd (of
relatieve retentietijd) van de analyt in de analyseportie moet binnen
een bepaald interval overeenkomen met die van de ijkstandaard. Dit
retentietijdinterval moet afgestemd zijn op het scheidend vermogen
van het chromatografiesysteem. De verhouding tussen de retentietijd
van de analyt en de retentietijd van de interne standaard, d.w.z. de rela-
tieve retentietijd van de analyt, moet overeenkomen met die van de
ijkoplossing binnen een marge van ± 0,5 % voor GC en ± 2,5 % voor
LC.
2.3.3.2.Massaspectrometrische detectie
Massaspectrometrische detectie wordt uitgevoerd met behulp van MS-
technieken als het opnemen van volledige massaspectra (full scans) of
selected ion monitoring (SIM), en ook met MS-MSn-technieken als
selected reaction monitoring (SRM) of andere geschikte MS- of MS-
MSn-technieken in combinatie met de juiste ionisatiemethoden. Bij
hogeresolutiemassaspectrometrie (HRMS) moet de resolutie normaliter
groter dan 10000 zijn voor het hele massabereik bij een dalwaarde
van 10 %.2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 11
▼B
Full scan: ingeval de massaspectrometrische bepaling wordt verricht
door het opnemen van full-scanspectra moeten alle in het referentie-
spectrum van de ijkstandaard gemeten diagnostische ionen
(molecuulion, karakteristieke adducten van het molecuulion, karakteris-
tieke fragmentionen en isotoopionen) die een relatieve intensiteit van
meer dan 10 % hebben aanwezig zijn.
SIM: ingeval de massaspectrometrische bepaling wordt verricht door
middel van fragmentografie, is het molecuulion bij voorkeur een van
de geselecteerde diagnostische ionen (molecuulion, karakteristieke
adducten van het molecuulion, karakteristieke fragmentionen en al hun
isotoopionen). De geselecteerde diagnostische ionen mogen niet alle-
maal van hetzelfde deel van het molecuul afkomstig zijn. De signaal-
ruisverhouding voor elk diagnostische ion moet ≥3:1 zijn.
Full scan en SIM: de relatieve intensiteiten van de gedetecteerde
ionen, uitgedrukt als percentage van de intensiteit van het ion of de
overgang met de hoogste intensiteit, moeten overeenkomen met de bij
vergelijkbare concentraties onder dezelfde omstandigheden gemeten
intensiteiten van de ijkstandaard, hetzij afkomstig van ijkoplossingen,
hetzij van verrijkte monsters, en wel binnen de onderstaande marges.
Tabel 4
Maximaal toelaatbare marges voor de relatieve ionenintensiteiten voor diverse massa-
spectrometrische technieken
Relatieve intensiteit
(% van hoofdpiek)EI-GC-MS
(relatief)CI-GC-MS, GC-MSn
LC-MS, LC-MSn
(relatief)
>5 0% ±1 0% ±2 0%
> 20 % tot 50 % ± 15 % ± 25 %
> 10 % tot 20 % ± 20 % ± 30 %≤10 % ± 50 % ± 50 %
Interpretatie van massaspectrumgegevens: de relatieve intensi-
teiten van de diagnostische ionen en/of de precursor/productionenparen
moeten worden bepaald door vergelijking van spectra of door de
signalen van de afzonderlijke massasporen te integreren. Wanneer
achtergrondcorrectie wordt toegepast, wordt die voor de hele batch
(zie punt 2.3.1, vierde alinea) op dezelfde wijze uitgevoerd en wordt
dit duidelijk vermeld.
Full scan: indien full-scanspectra met enkelvoudige massaspectrome-
trie worden opgenomen, moeten er ten minste vier ionen aanwezig zijn
met een relatieve intensiteit van ≥10 % van de hoofdpiek. Het mole-
cuulion moet worden meegenomen als het in het referentiespectrum een
relatieve intensiteit van ≥10 % heeft. Er moeten ten minste vier ionen
binnen de maximaal toegestane marges voor relatieve ionenintensiteiten
(tabel 5) liggen. Er mag gebruik worden gemaakt van computeronder-
steunde library searching. In dat geval moet de vergelijking tussen de
massaspectrometrische gegevens van de analysemonsters en die van de
ijkoplossing boven een bepaalde kritieke matchfactor liggen. Deze
factor wordt tijdens de validatie voor elke analyt vastgesteld aan de
hand van spectra die aan de hieronder beschreven criteria voldoen.
Nagegaan moet worden of er variaties in de spectra optreden als gevolg
van de monstermatrix en de detectorprestaties.
SIM: indien massafragmenten worden gemeten met behulp van andere
dan full-scantechnieken moet een puntensysteem gebruikt worden om
de gegevens te interpreteren. Ter bevestiging van stoffen van groep A
van bijlage I bij Richtlijn 96/23/EG is een minimumscore van 4 identi-
ficatiepunten vereist. Ter bevestiging van stoffen van groep B van
bijlage I bij Richtlijn 96/23/EG is de minimumscore 3 identificatie-
punten. De onderstaande tabel geeft het aantal identificatiepunten voor
de verschillende elementaire massaspectrometrische technieken. Deze
identificatiepunten mogen echter alleen toegekend en bij elkaar opge-
teld worden als aan de volgende drie voorwaarden is voldaan:
a) er moet minimaal één ionverhouding gemeten worden;
b) alle relevante gemeten ionen moeten aan de hierboven beschreven
criteria voldoen;
c) er mogen maximaal drie afzonderlijke technieken worden gecombi-
neerd om het minimumaantal identificatiepunten te verkrijgen.2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 12
▼B
Tabel 5
Verband tussen typen massafragmenten en toegekende identificatiepunten
MS-techniek Identificatiepunten per ion
Lageresolutiemassaspectrometrie (LR) 1,0
LR-MSnprecursorion 1,0
LR-MSnovergangsproducten 1,5
HRMS 2,0
HR- MSnprecursorion 2,0
HR-MSnovergangsproducten 2,5
Opmerkingen:
1. Elk ion mag maar eenmaal geteld worden.
2. GC-MS met elektronimpactionisatie wordt beschouwd als een andere techniek dan GC-MS met chemi-
sche ionisatie.
3. Verschillende analyten mogen alleen worden gebruikt om een hogere identificatiescore te verkrijgen als
de hierbij betrokken chemische reacties van verschillende aard zijn.
4. Indien voor stoffen in groep A van bijlage I bij Richtlijn 96/23/EG een van de volgende technieken in
de analysemethode wordt gebruikt: HPLC gekoppeld aan full-scan diode-array-spectrofotometrie
(DAD), HPLC met fluorescentiedetectie, of HPLC gekoppeld aan een immunogram, of tweedimensio-nale DLC gekoppeld aan spectrometrische detectie, mogen zij maximaal één identificatiepunt bijdragen,mits aan de relevante criteria voor deze technieken is voldaan.
5. Overgangsproducten omvatten zowel dochter- als kleindochterproducten.
Tabel 6
Voorbeelden van het aantal identificatiepunten voor diverse technieken en combinaties
daarvan (n = geheel getal)
Techniek(en) Aantal ionen Identificatiepunten
GC-MS (EI of CI) N n
GC-MS (EI of CI) 2 (EI) + 2 (CI) 4
GC-MS (EI of CI) 2 deri-
vaten2 (derivaat A) + 2 (derivaat
B)4
LC-MS N n
GC-MS-MS 1 precursor en 2 dochters 4
LC-MS-MS 1 precursor en 2 dochters 4
GC-MS-MS 2 precursorionen, elk met 1
dochter5
LC-MS-MS 2 precursorionen, elk met 1
dochter5
LC-MS-MS-MS 1 precursor, 1 dochter en 2
kleindochters5,5
HRMS N 2 n
GC-MS en LC-MS 2 + 2 4
GC-MS en HRMS 2 + 1 4
2.3.4.Prestatiecriteria en andere voorschriften voor chromatografie met
infrarooddetectie
Adequate pieken: absorptiemaxima in het infraroodspectrum van een
ijkstandaard, die aan de onderstaande voorschriften voldoen.
2.3.4.1.Infrarooddetectie
Absorptiemaximum: ligt in het golfgetalgebied van 4000-500 cm-1.
Intensiteit van de absorptie: niet minder dan
a) een specifieke molaire extinctie van 40 ten opzichte van de basislijn
van de piek, ofwel
b) een relatieve extinctie van 12,5 % van de extinctie van de grootste
piek in het gebied 4 000-500 cm-1,2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 13
▼B
beide gemeten ten opzichte van de nullijn, en 5 % van de grootste piek
in het gebied 4 000-500 cm-1wanneer beide ten opzichte van de basis-
lijn van de piek worden gemeten.
Opmerking: Hoewel adequate pieken volgens a) vanuit theoretisch
oogpunt de voorkeur verdienen, zijn adequate pieken volgens b) in de
praktijk gemakkelijker te bepalen.
Het aantal pieken in het infraroodspectrum van de analyt waarvan de
frequentie binnen een marge van ± 1 cm-1overeenkomt met een
adequate piek in het spectrum van de ijkstandaard, wordt bepaald.
2.3.4.2.Interpretatie van infraroodspectrumgegevens
Er moet absorptie aanwezig zijn in alle gebieden van het spectrum van
de analyt die overeenkomen met een adequate piek in het referentie-
spectrum van de ijkstandaard. In het infraroodspectrum van de
ijkstandaard moeten minimaal zes adequate pieken aanwezig zijn.
Indien er minder dan zes adequate pieken zijn (7), kan het desbetref-
fende spectrum niet als referentiespectrum worden gebruikt. De
„score”, dat is het percentage adequate pieken dat in het infraroodspec-
trum van de analyt wordt gevonden, moet ten minste 50 bedragen.
Wanneer een gebied niet exact overeenkomt met een adequate piek,
mag het desbetreffende gebied van het spectrum van de analyt de
aanwezigheid van een overeenkomstige piek niet uitsluiten. De proce-
dure is alleen van toepassing op absorptiepieken in het spectrum van
het monster met een intensiteit van ten minste driemaal de piek-tot-
piekruis.
2.3.5.Prestatiecriteria en andere voorschriften voor de bepaling van een
analyt via LC met andere detectietechnieken
2.3.5.1.Chromatografische scheiding
Er moet gebruik worden gemaakt van een interne standaard indien een
daarvoor geschikt materiaal beschikbaar is. Bij voorkeur wordt hiervoor
een verwante standaard met een retentietijd vlakbij die van de analyt
gebruikt. De analyt moet elueren bij de retentietijd die karakteristiek is
voor de overeenkomstige ijkstandaard onder dezelfde proefomstandig-
heden. De minimaal aanvaardbare retentietijd voor een analyt bedraagt
tweemaal de retentietijd die overeenkomt met het dode volume van de
kolom. De verhouding tussen de retentietijd van de analyt en de reten-
tietijd van de interne standaard, d.w.z. de relatieve retentietijd van de
analyt, moet dezelfde zijn als die van de ijkstandaard in een hiermee
overeenkomende matrix, binnen een marge van ± 2,5 %.
2.3.5.2.Full-scan UV/VIS-detectie
Aan de prestatiecriteria voor LC-methoden moet worden voldaan.De absorptiemaxima in het spectrum van de analyt moeten bij dezelfde
golflengten liggen als die van de ijkstandaard, binnen een marge die
afhankelijk is van de resolutie van het detectiesysteem. Voor diode-
array-detectie is de karakteristieke marge ± 2 nm. Het spectrum van
de analyt boven 220 nm mag voor de delen van de twee spectra met
een relatieve extinctie ≥10 % niet zichtbaar verschillen van het spec-
trum van de ijkstandaard. Aan dit criterium wordt voldaan wanneer ten
eerste dezelfde maxima aanwezig zijn en ten tweede het verschil tussen
de twee spectra op geen enkel waarnemingspunt groter is dan 10 % van
de extinctie van de ijkstandaard. Wanneer gebruik wordt gemaakt van
computerondersteunde library searching en matching moet de vergelij-
king tussen de spectrumgegevens van de analysemonsters en die van
de ijkoplossing boven een bepaalde kritieke matchfactor liggen. Deze
factor wordt tijdens de validatie voor elke analyt vastgesteld aan de
hand van spectra die aan de hierboven beschreven criteria voldoen.
Nagegaan moet worden of er variaties in de spectra optreden als gevolg
van de monstermatrix en de detectorprestaties.
2.3.5.3.Prestatiecriteria voor fluorimetrische detectie
Aan de prestatiecriteria voor LC-methoden moet worden voldaan.Dit geldt voor moleculen die zelf fluoresceren en voor moleculen die na
omzetting of derivatisering fluorescentie vertonen. De excitatie- en
emissiegolflengte worden in combinatie met de chromatografiecondities
zodanig gekozen dat er in blancomonsterextracten zo weinig mogelijk
storende componenten voorkomen.
De afstand tussen de karakteristieke piek van de analyt en de top van de
dichtstbijzijnde piek in het chromatogram moet ten minste eenmaal de
volle piekbreedte zijn op 10 % van de maximumhoogte van de piek van
de analyt.2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 14
▼B
2.3.5.4.Prestatiecriteria voor de bepaling van een analyt via een LC-immuno-
gram
Een LC-immunogram is als zodanig niet geschikt als bevestigingsme-
thode.
Aan de desbetreffende criteria voor LC-methoden moet worden
voldaan.
De van tevoren vastgestelde kwaliteitsbewakingsparameters, bijvoor-
beeld niet-specifieke binding, de relatieve binding van de
controlemonsters, extinctie van de blanco, moeten binnen de bij de vali-
datie van de bepaling verkregen grenzen liggen.
Het immunogram moet uit minimaal vijf fracties worden opgebouwd.Elke fractie moet kleiner dan de helft van de piekbreedte zijn.
De fractie met het grootste gehalte aan analyt moet dezelfde zijn voor
het verdachte monster, het niet-conforme controlemonster en de stan-
daard.
2.3.5.5.Bepaling van een analyt via LC met UV/VIS-detectie (vaste golflengte)
LC met UV-VIS-detectie (vaste golflengte) is als zodanig niet geschikt
als bevestigingsmethode.
De afstand tussen de karakteristieke piek van de analyt en de top van de
dichtstbijzijnde piek in het chromatogram moet ten minste eenmaal de
volle piekbreedte zijn op 10 % van de maximumhoogte van de piek van
de analyt.
2.3.6.Prestatiecriteria en andere voorschriften voor de bepaling van een
analyt via 2-D DLC gekoppeld aan full-scan UV/VIS-spectrometri-
sche detectie
Hierbij zijn tweedimensionale HPTLC en co-chromatografie verplicht.
De Rf-waarden van de analyt moeten binnen ± 5 % overeenstemmen
met de Rf-waarden van de standaarden.
De vlekken van de analyt mogen visueel niet te onderscheiden zijn van
de vlekken van de standaard.
Voor vlekken van dezelfde kleur moet de afstand tussen het middelpunt
van de dichtstbijzijnde vlek en het middelpunt van de vlek van de
analyt minimaal gelijk zijn aan de helft van de som van de vlekdiame-
ters.
Het spectrum van de analyt mag visueel niet verschillen van het spec-
trum van de standaard, zoals beschreven voor full-scan UV/VIS-
detectie.
Wanneer gebruik wordt gemaakt van computerondersteunde library
searching en matching moet de vergelijking tussen de spectrumgege-
vens van de analysemonsters en die van de ijkoplossing boven een
bepaalde kritieke matchfactor liggen. Deze factor wordt tijdens de vali-
datie voor elke analyt vastgesteld aan de hand van spectra die aan de
hierboven beschreven criteria voldoen. Nagegaan moet worden of er
variaties in de spectra optreden als gevolg van de monstermatrix en de
detectorprestaties.
2.3.7.Prestatiecriteria en andere voorschriften voor de bepaling van een
analyt via GC met elektronvangstdetectie (ECD)
Er moet gebruik worden gemaakt van een interne standaard indien een
daarvoor geschikt materiaal beschikbaar is. Bij voorkeur wordt hiervoor
een verwante stof met een retentietijd vlakbij die van de analyt
gebruikt. De analyt moet elueren bij de retentietijd die karakteristiek is
voor de overeenkomstige ijkstandaard onder dezelfde proefomstandig-
heden. De minimaal aanvaardbare retentietijd voor een analyt bedraagt
tweemaal de retentietijd die overeenkomt met het dode volume van de
kolom. De verhouding tussen de retentietijd van de analyt en de reten-
tietijd van de interne standaard, d.w.z. de relatieve retentietijd van de
analyt, moet dezelfde zijn als die van de ijkstandaard in een hiermee
overeenkomende matrix, binnen een marge van ± 0,5 %. De afstand
tussen de karakteristieke piek van de analyt en de top van de dichtstbij-
zijnde piek in het chromatogram moet ten minste eenmaal de volle
piekbreedte zijn op 10 % van de maximumhoogte van de piek van de
analyt. Co-chromatografie kan worden gebruikt om nadere informatie te
verkrijgen.2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 15
▼B
2.4. BEVESTIGINGSMETHODEN VOOR ELEMENTEN
Bevestigingsanalyses voor chemische elementen moeten berusten op ondubbel-
zinnige identificatie en nauwkeurige en precieze kwantificering aan de hand
van fysisch-chemische eigenschappen die uniek zijn voor het element in kwestie
(bijvoorbeeld voor het element karakteristieke golflengte van de geëmitteerde of
geabsorbeerde straling, atoommassa) op het betrokken concentratieniveau.
De volgende methoden of combinaties daarvan worden geschikt geacht voor de
identificatie van chemische elementen.
Tabel 7
Geschikte bevestigingsmethoden voor chemische elementen
Techniek Gemeten parameter
Differential pulse anodic stripping voltammetrie Elektrisch signaal
Atomaire-absorptiespectrometrie
vlam Absorptiegolflengte
hydridevorming Absorptiegolflengte
koude damp Absorptiegolflengte
elektrothermische atomisatie (grafietoven) Absorptiegolflente
Atomaire-emissiespectrometrie
inductief gekoppeld plasma Emissiegolflengte
Massaspectrometrie
inductief gekoppeld plasma Massa-ladingverhouding
2.4.1.Gemeenschappelijke prestatiecriteria en andere voorschriften voor
bevestigingsmethoden
Referentiemateriaal of materiaal waaraan bekende hoeveelheden analyt
om en nabij het maximaal toelaatbare gehalte of de beslissingsgrens
zijn toegevoegd (niet-conform controlemonster), alsmede conforme
controlematerialen en reagensblanco's, dienen bij voorkeur de gehele
procedure te doorlopen, samen met iedere batch analysemonsters. De
aanbevolen volgorde voor het injecteren van de extracten in het toestel
is als volgt: reagensblanco, conform controlemonster, te bevestigen
monster, conform controlemonster en ten slotte niet-conform controle-
monster. Afwijkingen van deze volgorde moeten gemotiveerd worden.
Voor de meeste analysetechnieken moet de organische matrix door-
gaans volledig ontsloten worden om een oplossing te verkrijgen
voordat de analyt kan worden bepaald. Dit kan worden gedaan met
behulp van microgolfmineralisatie, waarbij het risico op verlies van
analyten en/of verontreiniging minimaal is. Er moeten gedecontami-
neerde Teflonvaatjes van goede kwaliteit gebruikt worden. Worden
andere natte of droge ontsluitingsmethoden gebruikt, dan moet er docu-
mentatie beschikbaar zijn waaruit blijkt dat hierbij geen verlies of
verontreiniging kan optreden. Als alternatief voor ontsluiting kunnen
onder bepaalde omstandigheden scheidingsmethoden (bijvoorbeeld
extractie) worden gebruikt om analyten van matrixcomponenten te
scheiden en/of analyten te concentreren met het oog op invoering in
de analyseapparatuur.
Bij de ijking, ongeacht of dit extern of via standaardadditie gebeurt,
wordt ervoor gezorgd dat het voor de analyse vastgestelde werkgebied
niet te buiten gegaan wordt. Bij externe ijking moeten de ijkstandaarden
bereid worden in een oplossing die de samenstelling van de monsterop-
lossing zo dicht mogelijk benadert. Ook moet achtergrondcorrectie
worden toegepast voorzover de specifieke analyseomstandigheden dat
vereisen.
2.4.2.Aanvullende prestatiecriteria en andere voorschriften voor kwanti-
tatieve analysemethoden
2.4.2.1.Juistheid van kwantitatieve methoden
Bij herhaalde analyses van een gecertificeerd referentiemateriaal voor
elementen mag het experimenteel bepaalde gemiddelde gehalte niet
meer dan ± 10 % van de gecertificeerde waarde afwijken. Zijn geen
gecertificeerde referentiematerialen beschikbaar, dan mag de juistheid
van de metingen worden beoordeeld aan de hand van de terugvinding
van toevoegingen van bekende hoeveelheden van het element aan de2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 16
▼B
onbekende monsters. Er wordt op gewezen dat het toegevoegde element
niet chemisch in de echte matrix gebonden is, wat met de analyt wel
het geval is; daarom zijn de op deze manier verkregen resultaten
minder valide dan met behulp van gecertificeerde referentiematerialen
verkregen resultaten. Terugvindingsgegevens zijn alleen aanvaardbaar
als zij binnen ± 10 % van de doelwaarde liggen.
2.4.2.2.Precisie van kwantitatieve methoden
Bij herhaalde analyse van een monster onder intralaboratoriumreprodu-
ceerbaarheidsomstandigheden mag de intralaboratorium
variatiecoëfficiënt (VC) van het gemiddelde niet hoger zijn dan de
volgende waarden:
Tabel 8
VC's voor kwantitatieve methoden bij een aantal massafracties van het element
Massafractie VC (%)
≥10µg/kg tot en met 100 µg/kg 20
> 100 µg/kg tot 1 000 µg/kg 15
≥1 000 µg/kg 10
2.4.3.Specifieke voorschriften voor differential pulse anodic stripping
voltammetrie (DPASV)
Volledige destructie van het organische materiaal in de monsters voor-
afgaande aan DPASV-bepalingen is van het grootste belang. In de
voltammogrammen mogen geen brede signalen als gevolg van de
aanwezigheid van organische materialen te zien zijn. Anorganische
matrixbestanddelen kunnen bij DPASV van invloed zijn op de piek-
hoogte. Daarom moet het kwantificeren plaatsvinden volgens de
methode van standaardaddities. Bij de methode dienen voorbeelden
van karakteristieke voltammogrammen van een monsteroplossing te
worden verstrekt.
2.4.4.Specifieke voorschriften voor atomaire-absorptiespectrometrie
(AAS)
Bij deze techniek wordt in principe steeds één element tegelijk
gemeten, wat betekent dat de experimentele instellingen afhankelijk
van het te bepalen element moeten worden geoptimaliseerd. Waar
mogelijk worden de resultaten kwalitatief en kwantitatief gecontroleerd
aan de hand van alternatieve absorptielijnen (in het ideale geval worden
twee verschillende lijnen genomen). De ijkstandaarden worden bereid in
een oplossing die zoveel mogelijk overeenkomt met de monsteroplos-
sing (bijvoorbeeld wat betreft zuurconcentratie of
modificatorsamenstelling). Om de blancowaarden zo klein mogelijk te
maken, moeten alle gebruikte reagentia van de hoogst mogelijke zuiver-
heid zijn. Afhankelijk van de wijze van verstuiving en/of atomisatie van
het monster kunnen verschillende types AAS worden onderscheiden.
2.4.4.1.Specifieke voorschriften voor vlam-AAS
De instrumentele instellingen moeten voor elk element geoptimaliseerd
worden. Met name moeten de gassamenstelling en de gasstromen nage-
gaan worden. Om storingen door achtergrondabsorptie te vermijden,
moet achtergrondcorrectie met een continue bron worden toegepast.
Bij onbekende matrices moet worden nagegaan of achtergrondcorrectie
al dan niet nodig is.
2.4.4.2.Specifieke voorschriften voor grafietoven-AAS
Bij het werken met uiterst lage concentraties in de grafietoven is
verontreiniging in het laboratorium vaak van invloed op de nauwkeurig-
heid. Daarom moeten reagentia van hoge zuiverheid, gedeïoniseerd
water en inert kunststofmateriaal voor de monsters en standaarden
worden gebruikt. De instrumentele instellingen voor elk element
moeten geoptimaliseerd worden. Met name de voorbehandeling en
atomisatiecondities (temperatuur, tijd) en de matrixmodificatie moeten
worden nagegaan.
Wanneer onder isotherme atomisatiecondities wordt gewerkt (bijvoor-
beeld transversaal verwarmde grafietbuis met geïntegreerd L'vov-
platform) (8) zal de invloed van de matrix op de atomisatie van de
analyt geringer zijn. In combinatie met matrixmodificatie en Zeeman-
achtergrondcorrectie (9) is kwantificering met behulp van een ijkcurve2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 17
▼B
die is opgesteld op basis van metingen van waterige standaardoplos-
singen toegestaan.
2.4.5.Specifieke voorschriften voor atomaire-absorptiespectrometrie met
hydridevorming
Organische verbindingen die elementen als arseen, bismut, germanium,
lood, antimoon, seleen, tin en telluur bevatten, kunnen erg stabiel zijn
en moeten oxidatief worden ontleed wil men correcte resultaten voor
het totale elementgehalte krijgen. Daarom wordt hiervoor microgolfont-
sluiting of verassing onder hoge druk in sterk oxiderend milieu
aanbevolen. Er dient in het bijzonder op te worden gelet dat de
elementen volledig en reproduceerbaar in hun hydriden worden
omgezet.
De vorming van arseenhydride in zoutzuur met NaBH4is afhankelijk
van het oxidatiegetal van arseen (As(III): snelle hydridevorming,
As(V): langere periode nodig). Om bij de bepaling van As(V) met de
flowinjectietechniek een daling van de gevoeligheid als gevolg van de
korte reactietijd van dit systeem te vermijden moet As(V) na de oxida-
tieve ontleding tot As(III) gereduceerd worden. Kaliumjodide/
ascorbinezuur of cysteïne zijn hiervoor geschikt. Blanco's, ijkoplos-
singen en monsteroplossingen moeten op dezelfde manier behandeld
worden. Met een batchsysteem kan zowel As(III) als As(V) bepaald
worden zonder dat dit ten koste gaat van de nauwkeurigheid. Als
gevolg van de vertraagde vorming van arseen(V)hydride moeten voor
de ijking de piekoppervlakten geïntegreerd worden. De instrumentele
instellingen moeten geoptimaliseerd worden. Met name de gasstroom
waarmee het hydride naar de atomisator gevoerd wordt, is belangrijk
en moet nagegaan worden.
2.4.6.Specifieke voorschriften voor koude-damp-atomaire-absorptiespec-
trometrie
De koude-damptechniek wordt alleen voor kwik gebruikt. Als gevolg
van vervluchtigings- en adsorptieverliezen van elementair kwik moet
de hele analyse met bijzondere zorgvuldigheid uitgevoerd worden.
Verontreiniging door reagentia of de omgeving moet zorgvuldig
vermeden worden.
Kwik bevattende organische verbindingen moeten oxidatief ontleed
worden wil men correcte resultaten voor het totale kwikgehalte
verkrijgen. Voor de ontleding moeten afgesloten systemen met micro-
golfontsluiting of hogedrukverassing worden gebruikt. De apparatuur
die met kwik in aanraking gekomen is, moet zorgvuldig gereinigd
worden.
Het gebruik van de flowinjectietechniek biedt voordelen. Bij lagere
beslissingsgrenzen wordt adsorptie van elementair kwik aan een goud/
platina-absorber gevolgd door thermische desorptie aanbevolen. De
meting wordt gestoord wanneer de adsorber of de cel met vocht in
aanraking komt, dus dit dient te worden vermeden.
2.4.7.Specifieke voorschriften voor atomaire-emissiespectrometrie met
inductief gekoppeld plasma (ICP-AES)
Atomaire-emissiespectrometrie met inductief gekoppeld plasma (10) is
een multi-elementmethode, waarmee dus een aantal elementen gelijk-
tijdig gemeten kunnen worden. Voor ICP-AES moeten de monsters
eerst ontsloten worden om de organische matrices te ontleden. Hiervoor
moeten afgesloten systemen met microgolfontsluiting of hogedrukveras-
sing worden gebruikt. Om zinvolle resultaten te krijgen bij een ICP-
AES-analyse zijn de ijking van het instrument en de keuze van het
element of de golflengte essentieel. Voor de ijking van het instrument
kan men zich als de ijkcurves lineair zijn gewoonlijk beperken tot het
meten van ijkoplossingen met vier concentraties; de ijkcurves zijn bij
ICP-AES in de regel namelijk lineair over vier tot zes orden van grootte
van de concentratie. Het ICP-AES-systeem moet in de regel geijkt
worden met een multi-elementstandaard, die moet worden bereid in
een oplossing met dezelfde zuurconcentratie als de meetoplossing.
Voor de lineaire curve moeten de elementconcentraties worden nage-
gaan.
De golflengten waarop de emissie van de analyten wordt gemeten,
moeten al naar gelang van de concentraties van de te bepalen elementen
worden gekozen. Als de analytconcentratie buiten het werkbereik van
een emissielijn valt, moet een andere emissielijn worden genomen. In
eerste instantie wordt de gevoeligste (storingsvrije) emissielijn gekozen
en vervolgens een minder gevoelige. Wanneer op of vlakbij de aantoon-
baarheidsgrens wordt gewerkt, is de gevoeligste lijn voor de betrokken
analyt doorgaans de beste keuze. Spectrale en achtergrondstoringen2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 18
▼B
leveren bij ICP-AES de grootste problemen op. Mogelijke storingen
zijn bijvoorbeeld een eenvoudige achtergrondverschuiving, een hellende
achtergrondverschuiving, directe spectrale overlap en een complexe
achtergrondverschuiving. Elk van deze storingen heeft zijn eigen
oorzaken en oplossingen. Afhankelijk van de matrix moeten storings-
correcties worden toegepast en de operationele parameters worden
geoptimaliseerd. Sommige storingen kunnen worden vermeden door
verdunning of door aanpassing van de matrices. Bij elke onderzochte
batch analysemonsters moet referentiemateriaal en materiaal waaraan
bekende hoeveelheden van de analyt(en) zijn toegevoegd, alsmede blan-
comateriaal, op dezelfde wijze worden behandeld als de
analysemonsters. Voor het nagaan van eventuele drift moet de stan-
daard na bijvoorbeeld tien monsters nogmaals worden gemeten. Alle
gebruikte reagentia moeten van de hoogst mogelijke zuiverheid zijn.
2.4.8.Specifieke voorschriften voor inductief gekoppelde massaspectrome-
trie (ICP-MS)(11)
De bepaling van sporenelementen met een gemiddelde atoommassa,
zoals chroom, koper en nikkel, kan sterk gestoord worden door andere
isobare en polyatomaire ionen. Dit kan alleen worden verholpen meteen oplossend vermogen van minimaal 7 000-8 000. Bij de MS-tech-
nieken voorkomende problemen zijn onder meer instrumentele drift,
matrixeffecten en storing van het molecuulion (m/z < 80). Het gebruik
van multipele interne standaarden die hetzelfde massabereik bestrijken
als de te bepalen elementen is noodzakelijk om te corrigeren voor
instrumentele drift en matrixeffecten.
Volledige ontleding van het organische materiaal in de monsters voor-
afgaande aan ICP-MS-metingen is van het grootste belang. Evenals bij
AAS moeten vluchtige elementen, zoals jood, na ontsluiting in gesloten
vaten in een stabiele oxidatietoestand gebracht worden. De ernstigste
storingen zijn afkomstig van molecuulioncombinaties van argon (plas-
magas), waterstof, koolstof, stikstof en zuurstof (voor het oplossen
gebruikte zuren, onzuiverheden in het plasmagas en meegesleepte
gassen uit de lucht) en de monstermatrix. Volledige ontsluiting, achter-
grondmetingen, een juiste keuze van de analysemassa's, soms met een
lagere abundantie (slechtere aantoonbaarheidsgrens), en van de voor
het oplossen gebruikte zuren (bijvoorbeeld salpeterzuur) zijn nodig om
storingen te vermijden.
Voor de te bepalen elementen moeten storingen worden uitgesloten
door een juiste keuze van de specifieke analysemassa's, inclusief beves-
tiging van isotoopverhoudingen. Voor elke meting moet de respons van
het instrument door middel van interne standaarden met behulp van
Fano-factoren worden nagegaan.
3.VALIDATIE
Door validatie moet worden aangetoond dat de analysemethode voldoet aan de
criteria voor de desbetreffende prestatiekenmerken.
Verschillende controledoeleinden vereisen verschillende categorieën methoden.
In de onderstaande tabel is aangegeven welk prestatiekenmerk met welk soort
methode moet worden gecontroleerd.
Tabel 9
Indeling van analysemethoden naar de te bepalen prestatiekenmerken
Aantoon-
baarheids-
grens CC βBeslis-
singsgrens
CCαJuistheid/
Terugvin-
dingPrecisieGevoelig-
heid/Speci-
ficiteitToepas-
baarheid/
Robuust-
heid/Stabi-
liteit
Kwalita-
tieve
methodenS+–––++
C++––++
Kwantita-
tieve
methodenS+––+++
C++++++
S = screeningsmethoden; C = bevestigingsmethoden; + = bepaling is verplicht.2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 19
▼B
3.1. VALIDATIEPROCEDURES
Dit hoofdstuk bevat voorbeelden en/of referenties voor validatieprocedures voor
analysemethoden. Er mogen ook andere methoden worden gebruikt om aan te
tonen dat de analysemethode voldoet aan de prestatiecriteria voor het desbetref-
fende prestatiekenmerk, mits zij dezelfde hoeveelheid informatie van dezelfde
kwaliteit opleveren.
De validatie kan ook plaatsvinden door middel van een interlaboratoriumonder-
zoek zoals vastgesteld door de Codex Alimentarius, ISO of IUPAC (12) of
volgens alternatieve methoden zoals intralaboratoriumonderzoek of interne vali-
datie (13)(14). Dit deel richt zich op intralaboratoriumonderzoek (interne
validatie) aan de hand van een modulaire aanpak. Deze aanpak omvat:
1. een reeks gemeenschappelijke prestatiekenmerken die onafhankelijk zijn van
het gebruikte validatiemodel;
2. specifiekere, modelafhankelijke procedures zoals aangegeven in tabel 10.
Tabel 10
Modelonafhankelijke en modelafhankelijke prestatieparameters
Validatie
Modelonafhankelijke prestatiepara-
metersModelafhankelijke prestatieparameters
Gemeenschappelijke prestatiek-
enmerken (punt 3.1.1)Conventionele validatieme-
thode (punt 3.1.2)Interne validatiemethode (punt
3.1.3)
Specificiteit Terugvinding Terugvinding
Juistheid Herhaalbaarheid Herhaalbaarheid
Robuustheid: kleine verande-
ringenIntralabarotoriumreproduceer-
baarheidIntralaboratoriumreproduceer-
baarheid
Stabiliteit Reproduceerbaarheid Reproduceerbaarheid
Beslissingsgrens (CC α) Beslissingsgrens (CC α)
Detectievermogen (CC β) Detectievermogen (CC β)
IJkcurves IJkcurve
Robuustheid: grotere verande-
ringenRobuustheid
3.1.1.Modelonafhankelijke prestatieparameters
Ongeacht de gekozen validatiemethode moeten de volgende prestatiek-
enmerken worden bepaald. Om werk te besparen kan een zorgvuldig
opgezette, statistisch deugdelijke benadering worden gevolgd om de
voor het bepalen van de verschillende parameters te verrichten experi-
menten te combineren.
3.1.1.1.Specificiteit
Voor analysemethoden is het vermogen om de analyt te onderscheiden
van nauw verwante stoffen (isomeren, metabolieten, afbraakproducten,
endogene stoffen, matrixbestanddelen, enz.) van belang. Er zijn twee
benaderingen nodig om na te gaan of zich storingen voordoen.
Er moeten potentieel storende stoffen worden gekozen en relevante
blancomonsters worden geanalyseerd om eventuele storingen op te
sporen en het effect daarvan te schatten:
— kies een reeks chemisch verwante verbindingen (metabolieten, deri-
vaten, enz.) of andere stoffen die naar verwachting worden
aangetroffen naast de gezochte verbinding die mogelijk in de
monsters aanwezig is;
— analyseer een voldoende aantal representatieve blancomonsters
(n≥20) en ga na of er storingen optreden (signalen, pieken,
ionensporen) in het gebied waar de doelanalyt verwacht wordt te
elueren;
— voeg ook aan representatieve blancomonsters in een relevante
concentratie een of meer van de stoffen toe die de identificatie en/
of kwantificering van de analyt waarschijnlijk storen;
— ga na uitvoering van de analyse na of:
— de aanwezigheid kan leiden tot een foute identificatie;2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 20
▼B
— de identificatie van de doelanalyt gehinderd wordt door de
aanwezigheid van een of meer storingen, of
— de kwantificering merkbaar beïnvloed wordt.
3.1.1.2.Juistheid
De bepaling van de juistheid (een van de onderdelen van de nauwkeu-
righeid) wordt hierna beschreven. De juistheid kan alleen worden
bepaald met behulp van gecertificeerd referentiemateriaal (CRM). Als
een CRM beschikbaar is, moet dat worden gebruikt. De procedure
wordt uitvoerig beschreven in ISO-norm 5725-4 (5). Hier volgt een
voorbeeld:
— analyseer zes identieke monsters van het CRM volgens de testin-
structies voor de methode;
— bepaal de concentratie van de analyt in elk van deze monsters;
— bereken het gemiddelde, de standaardafwijking en de variatiecoëffi-
ciënt (in %) voor deze concentraties;
— bereken de juistheid door de bepaalde gemiddelde concentratie te
delen door de gecertificeerde waarde (gemeten als concentratie) en
vermenigvuldig met 100 om het resultaat als percentage uit te
drukken.
Juistheid (in %) = gemiddelde voor de terugvinding gecorrigeerde
gemeten concentratie × 100/gecertificeerde waarde.
Indien er geen CRM beschikbaar is, kan in plaats van de juistheid de
terugvinding bepaald worden zoals in punt 4.1.2.1 is beschreven.
3.1.1.3.Toepasbaarheid/robuustheid (kleine veranderingen)
Bij deze studies worden door het laboratorium opzettelijk kleine, in
redelijkheid te verwachten veranderingen aangebracht en wordt gekeken
wat hiervan de gevolgen zijn.
De aan het eigenlijke onderzoek voorafgaande studies moeten uitge-
voerd worden door factoren met betrekking tot de voorbewerking, de
opzuivering en de analyse te selecteren die van invloed kunnen zijn op
de meetresultaten. Dit kunnen zijn de analist, de herkomst en de
ouderdom van de reagentia, oplosmiddelen, standaarden en monsterex-
tracten, de snelheid van verwarmen, de temperatuur, de pH en tal van
andere factoren die in het laboratorium een rol kunnen spelen. De orde
van grootte waarover deze factoren worden gevarieerd moet overeen-
komen met de afwijkingen die gewoonlijk tussen laboratoria
voorkomen.
— Identificeer mogelijke factoren die de resultaten kunnen
beïnvloeden.
— Varieer elke factor enigszins.— Voer een robuustheidstest uit volgens de methode van Youden
(15)(16). (Ook andere goedgekeurde methoden kunnen hier worden
gebruikt. De methode van Youden bespaart echter tijd en werk.) De
methode van Youden is een fractionele factoriële proefopzet. Inter-
acties tussen de verschillende factoren kunnen niet worden
opgespoord.
— Wanneer blijkt dat een factor de meetresultaten in significante mate
beïnvloedt, moeten nadere tests gedaan worden om de aanvaard-
baarheidsgrenzen van deze factor te bepalen.
— Factoren die de resultaten in significante mate beïnvloeden, moeten
in het protocol van de methode duidelijk vermeld worden.
Het principe is dat er niet telkens één verandering wordt bestudeerd,
maar tegelijkertijd verschillende factoren worden gevarieerd. Stel
bijvoorbeeld dat A, B, C, D, E, F, G de nominale waarden zijn voor
zeven verschillende factoren die de resultaten kunnen beïnvloeden als
deze nominale waarden in geringe mate veranderd worden. De alterna-
tieve waarden geven we aan met de overeenkomstige kleine letters a, b,
c, d, e, f en g. Dan zijn er 2
7oftewel 128 verschillende combinaties
mogelijk.
Hieruit kan een deelverzameling van acht combinaties worden gevormd
waarbij de hoofd- en kleine letters in totaal even vaak voorkomen (tabel11). Er moeten dan acht bepalingen uitgevoerd worden met bepaalde
combinaties van de gekozen factoren (A-G). De resultaten van deze
bepalingen zijn in tabel 11 als S-Z aangegeven.2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 21
▼B
Tabel 11
Proefopzet voor robuustheidsstudies (kleine veranderingen)
Factorwaarde
FCombinatie van bepalingen nr.
12345678
A / a AAAAa a a a
B / bBBb b BBb b
C / c CcCcCcCc
D / d DDddddDD
E/e E e E e e E e E
F / f FffFFffF
G/g G g g G g G G g
Waarge-
nomen
resultaat RSTUV WXYZ
Voor berekeningen zie de voorbeelden voor de bepaling van de robuustheid in punt 3.3.
3.1.1.4.Stabiliteit
Geconstateerd is dat wanneer de analyt of de matrixbestanddelen in het
monster tijdens de opslag of analyse onvoldoende stabiel zijn, er
aanzienlijke afwijkingen in het analyseresultaat kunnen optreden. Ook
de stabiliteit van de ijkstandaard in oplossing moet worden nagegaan.
Doorgaans is de stabiliteit van de analyt onder verschillende opslagcon-
dities goed gekarakteriseerd. Het controleren van de opslagcondities
maakt deel uit van het normale laboratoriumaccreditatiesysteem. Is dit
niet bekend, dan kan uit de onderstaande voorbeelden worden afgeleid
hoe de stabiliteit kan worden bepaald.
Stabiliteit van de analyt in oplossing— Bereid verse stamoplossingen van de analyt(en) en verdun deze
zoals is aangegeven in de testinstructies om voldoende aliquots
(bijvoorbeeld 40) te verkrijgen van elke geselecteerde concentratie
(om en nabij de minimaal vereiste prestatielimiet voor stoffen waar-
voor geen toelaatbaar gehalte is vastgesteld of om en nabij het
toelaatbare gehalte voor andere stoffen). Bereid oplossingen van de
analyt voor toevoegingen en voor de uiteindelijke analyse, en even-
tuele andere oplossingen die van belang zijn (bijvoorbeeld
gederivatiseerde standaarden).
— Meet het analytgehalte in de vers bereide oplossing volgens de
testinstructies.
— Breng adequate volumes over in geschikte recipiënten, etiketteer
deze en bewaar ze volgens het volgende schema:
Tabel 12
Schema voor de bepaling van de stabiliteit van de analyt in oplossing
–2 0º C +4º C +2 0º C
Donker 10 aliquots 10 aliquots 10 aliquots
Licht 10 aliquots
— Als opslagtijd kan 1, 2, 3 en 4 weken gekozen worden of zo nodig
nog langer, bijvoorbeeld totdat de eerste tekenen van kwaliteitsver-
lies waar te nemen zijn bij identificatie en/of kwantificering. De
maximale opslagtijd en de optimale opslagcondities moeten vastge-
legd worden.
— De concentratie van de analyt(en) in elk aliquot wordt berekend
door de op het tijdstip van de analyse vers bereide oplossing van
de analyt op 100 % te stellen.
Resterende analyt ( %) = Ci× 100/Cvers
;Ci= concentratie op tijdstip i;
Cvers= concentratie van de verse oplossing.2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 22
▼B
Stabiliteit van de analyt(en) in de matrix
— Zo mogelijk moeten praktijkmonsters gebruikt worden. Zijn deze
niet beschikbaar, dan moet matrixmateriaal worden gebruikt
waaraan de analyt is toegevoegd.
— Indien praktijkmateriaal beschikbaar is, moet de concentratie daarin
bepaald worden als het materiaal nog vers is. Na 1, 2, 4 en 20weken kunnen aliquots van het materiaal genomen worden waarin
de concentratie bepaald wordt. Het weefsel moet bij – 20 ºC of zo
nodig een lagere temperatuur worden bewaard.
— Indien er geen praktijkmateriaal voorhanden is, neem dan blanco-
materiaal en homogeniseer dit. Verdeel het materiaal in vijf
aliquots. Voeg aan elk aliquot de analyt toe, die bij voorkeur in
een kleine hoeveelheid waterige oplossing is bereid. Analyseer één
aliquot onmiddellijk. Bewaar de resterende aliquots bij – 20 ºC of
zo nodig een lagere temperatuur en analyseer ze na 1, 2, 4 en 20
weken.
3.1.1.5.IJkcurves
Indien voor de kwantificering ijkcurves worden gebruikt:
— moeten ten minste vijf concentraties (inclusief nul) voor het
uitzetten van de curve gebruikt worden;
— moet het werkbereik van de ijkcurve aangegeven worden;
— moeten de wiskundige formule van de curve en de goodness-of-fit
van de gegevens met de curve aangegeven worden;
— moeten aanvaardbaarheidsintervallen voor de parameters van de
curve aangegeven worden.
Indien seriële ijking op basis van een standaardoplossing nodig is,
moeten de aanvaardbaarheidsintervallen voor de parameters van de
curve worden aangegeven, aangezien die van reeks tot reeks anders
kunnen zijn.
3.1.2.Conventionele validatieprocedures
Om de parameters volgens conventionele methoden te berekenen
moeten verscheidene afzonderlijke proeven gedaan worden. Elk presta-
tiekenmerk moet voor elke grotere verandering worden bepaald (zie
hierboven onder toepasbaarheid/robuustheid). Bij multianalytmethoden
kunnen verschillende analyten tegelijkertijd geanalyseerd worden, mits
eventueel relevante storingen van tevoren uitgesloten zijn. Verscheidene
prestatiekenmerken kunnen op een soortgelijke wijze bepaald worden.
Om werk te besparen wordt het daarom aangeraden om proeven zoveel
mogelijk te combineren (bijvoorbeeld herhaalbaarheid en intralaborato-
riumreproduceerbaarheid met specificiteit, analyse van blancomonsters
ter bepaling van de beslissingsgrens en testen op specificiteit).
3.1.2.1.Terugvinding
Indien er geen CRM beschikbaar is, moet de terugvinding worden
bepaald aan de hand van proeven met een blancomatrix waaraan analyt
is toegevoegd, bijvoorbeeld volgens het volgende schema:
— neem 18 aliquots blancomateriaal en voeg aan telkens zes aliquots
1, 1,5 en 2 maal de minimaal vereiste prestatielimiet of 0,5, 1 en
1,5 maal het toelaatbare gehalte toe;
— analyseer de monsters en bereken de concentratie in elk monster;
— bepaal de terugvinding voor elk monster met behulp van de hierna-
volgende vergelijking;
— bereken de gemiddelde terugvinding en de VC uit de zes resultaten
voor elke concentratie;
— % terugvinding = 100 × gemeten concentratie/toegevoegde concen-
tratie.
Deze conventionele methode ter bepaling van de terugvinding is een
variant op de in punt 3.5 beschreven standaardadditiemethode, wanneer:
— het monster als blancomonster beschouwd wordt in plaats van als te
analyseren monster;2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 23
▼B
— aangenomen wordt dat de opbrengst(1) en de terugvinding(2) voor
de twee analyseporties ongeveer gelijk zijn;
— de analysemonsters dezelfde massa hebben en de analyseportie-
extracten hetzelfde volume;
— de hoeveelheid ijkstandaard die aan de tweede (verrijkte) analyse-
portie is toegevoegd, wordt aangegeven als xADD(xADD=ρA.VA);
—x1de voor de blanco gemeten waarde en x2de voor de tweede
(verrijkte) analyseportie gemeten waarde is;
— in dat geval is het terugvindingspercentage = 100 (x2–x1)/xADD.
Indien aan een van de bovenstaande voorwaarden niet is voldaan, of
vermoed wordt dat dat niet het geval is, moet de volledige procedure
voor het bepalen van de terugvinding met behulp van de in punt 3.5
beschreven standaardadditiemethode worden gevolgd.
3.1.2.2.Herhaalbaarheid
— Bereid een reeks monsters van identieke matrices waaraan de analyt
is toegevoegd tot een concentratie van 1, 1,5 en 2 maal de minimaal
vereiste prestatielimiet of 0,5, 1 en 1,5 maal het toelaatbare gehalte;
— de analyse moet voor elke concentratie ten minste in zesvoud uitge-
voerd worden;
— analyseer de monsters;— bereken de in elk monster gemeten concentratie;— bereken de gemiddelde concentratie, de standaardafwijking en de
variatiecoëfficiënt (in %) van de monsters met toegevoegde analyt;
— herhaal deze stappen nog ten minste tweemaal;— bereken de totale gemiddelde concentraties en variatiecoëfficiënten
voor de monsters met toegevoegde analyt.
3.1.2.3.Intralaboratoriumreproduceerbaarheid
— Bereid een reeks monsters van gespecificeerd analysemateriaal
(identieke of verschillende matrices), waaraan de analyt(en) is
(zijn) toegevoegd in een concentratie van 1, 1,5 en 2 maal de
vereiste prestatiegrens of 0,5, 1 en 1,5 maal het toelaatbare gehalte;
— de analyse moet voor elke concentratie ten minste in zesvoud uitge-
voerd worden;
— herhaal deze stappen nog ten minste tweemaal met andere analisten
en andere omgevingscondities, bijvoorbeeld andere batches
reagentia, oplosmiddelen, enz., andere omgevingstemperaturen,
andere apparatuur, enz., indien mogelijk;
— analyseer de monsters;— bereken de in elk monster gemeten concentratie;
— bereken de gemiddelde concentratie, de standaardafwijking en de
variatiecoëfficiënt (in %) van de monsters met toegevoegde analyt.
3.1.2.4.Reproduceerbaarheid
Indien de reproduceerbaarheid bepaald moet worden, moeten de labora-
toria deelnemen aan ringonderzoeken overeenkomstig ISO 5725-2 (5).
3.1.2.5.Beslissingsgrens (CC α)
De beslissingsgrens moet worden bepaald volgens de in deel 2, „Presta-
tiecriteria en andere voorschriften voor analysemethoden” vastgelegde
voorschriften voor identificatie dan wel identificatie plus kwantifice-
ring.
Bij stoffen waarvoor geen toelaatbaar gehalte is vastgesteld, kan de
CCαworden bepaald:
— hetzij met behulp van de ijkcurve volgens ISO-norm 11843 (17) (in
deze norm aangeduid als de kritieke waarde van de netto-toestands-
variabele). In dit geval moet blancomateriaal worden gebruikt
waaraan de analyt op en boven de minimaal vereiste prestatielimiet
in equidistante stappen is toegevoegd. Analyseer de monsters. Zet
na identificatie het signaal uit tegen de toegevoegde concentratie.
De beslissingsgrens is gelijk aan de concentratie die overeenkomt
met de y-asafsnede plus 2,33 maal de standaardafwijking van de2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 24
(1) Opbrengst: de massafractie van de in het monster aanwezige analyt die zich in het
uiteindelijke extract bevindt.
(2) Terugvinding (hier): de massafractie van de aan het monster toegevoegde analyt die
zich in het uiteindelijke extract bevindt. In dit document wordt verder aangenomendat de opbrengst en de terugvinding aan elkaar gelijk zijn en wordt alleen de term
„terugvinding” gebruikt.
▼B
intralaboratoriumreproduceerbaarheid van de asafsnede. Dit geldt
uitsluitend voor kwantitatieve bepalingen ( α= 1 %);
— hetzij door ten minste 20 blancomonsters per matrix te analyseren
om de signaal-ruisverhouding te berekenen voor het tijdsinterval
waarin de analyt verwacht wordt. Als beslissingsgrens kan driemaal
de signaal-ruisverhouding worden genomen. Dit geldt voor kwanti-
tatieve en kwalitatieve bepalingen.
Bij stoffen waarvoor wel een toelaatbaar gehalte is vastgesteld, kan de
CCαworden bepaald:
— hetzij met behulp van de ijkcurve volgens ISO-norm 11843 (17) (in
deze norm aangeduid als de kritieke waarde van de netto-toestands-variabele). In dit geval moet blancomateriaal worden gebruikt
waaraan de analyt om en nabij het toelaatbare gehalte in equidis-
tante stappen is toegevoegd. Analyseer de monsters. Zet na
identificatie het signaal uit tegen de toegevoegde concentratie. De
beslissingsgrens is gelijk aan de concentratie die overeenkomt met
het toelaatbare gehalte plus 1,64 maal de standaardafwijking van
de intralaboratoriumreproduceerbaarheid ( α= 5 %);
— hetzij door ten minste 20 blancomonsters per matrix te analyseren
waaraan de analyt(en) in een concentratie gelijk aan het toelaatbare
gehalte is (zijn) toegevoegd. De beslissingsgrens is gelijk aan de
concentratie die overeenkomt met het toelaatbare gehalte plus 1,64
maal de standaardafwijking ( α= 5 %).
Zie ook artikel 5 en punt 3.2.
3.1.2.6.Detectievermogen (CC β)
Het detectievermogen moet worden bepaald volgens de in deel 2
gegeven voorschriften voor screening, identificatie dan wel identificatie
plus kwantificering.
Bij stoffen waarvoor geen toelaatbaar gehalte is vastgesteld, kan de
CCβworden bepaald:
— met behulp van de ijkcurve volgens ISO-norm 11843 (17) (in deze
norm aangeduid als de minimaal aantoonbare waarde van de netto-
toestandsvariabele). In dit geval moet representatief blancomateriaal
worden gebruikt waaraan de analyt op en onder de minimaal
vereiste prestatielimiet in equidistante stappen is toegevoegd. Analy-
seer de monsters. Zet na identificatie het signaal uit tegen de
toegevoegde concentratie. Het detectievermogen is gelijk aan de
concentratie die overeenkomt met de beslissingsgrens plus 1,64
maal de standaardafwijking van de intralaboratoriumreproduceer-
baarheid van het gemiddelde gemeten gehalte bij de
beslissingsgrens ( β= 5 %);
— door ten minste 20 blancomonsters per matrix te analyseren waaraan
de analyt(en) in een concentratie gelijk aan de beslissingsgrens is
(zijn) toegevoegd. Analyseer de monsters en identificeer de
analyten. Het detectievermogen is gelijk aan de beslissingsgrens
plus 1,64 maal de standaardafwijking van de intralaboratoriumrepro-
duceerbaarheid van het gemiddelde gemeten gehalte ( β= 5 %);
— wanneer er geen kwantitatieve resultaten beschikbaar zijn, kan het
detectievermogen worden bepaald door het onderzoeken van blan-
comateriaal waaraan de analyt in een concentratie op en boven de
beslissingsgrens is toegevoegd. In dat geval is het detectievermogen
gelijk aan de concentratie waarbij er nog maar ≤5 % fout-
conforme uitslagen overblijven. Er moeten dus minimaal 20 tests
bij ten minste één concentratie worden uitgevoerd om een betrouw-
bare basis voor deze bepaling te verkrijgen.
Bij stoffen waarvoor geen toelaatbaar gehalte is vastgesteld, kan de
CCβworden bepaald:
— hetzij met behulp van de ijkcurve volgens ISO-norm 11843 (17) (in
deze norm aangeduid als de minimaal aantoonbare waarde van de
netto-toestandsvariabele). In dit geval moet representatief blancoma-
teriaal worden gebruikt waaraan de analyt om en nabij het
toelaatbare gehalte in equidistante stappen is toegevoegd. Analyseer
de monsters en identificeer de analyt(en). Bereken de standaardaf-
wijking van het gemiddelde gemeten gehalte bij de
beslissingsgrens. Het detectievermogen is gelijk aan de concentratie
die overeenkomt met de beslissingsgrens plus 1,64 maal de stan-
daardafwijking van de intralaboratoriumreproduceerbaarheid ( β
= 5 %);2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 25
▼B
— hetzij door ten minste 20 blancomonsters per matrix te analyseren
waaraan de analyt(en) in een concentratie gelijk aan de beslissings-
grens is (zijn) toegevoegd. Het detectievermogen is gelijk aan de
beslissingsgrens plus 1,64 maal de bijbehorende standaardafwijking
(β= 5 %).
Zie ook punt 3.2.
3.1.2.7.Robuustheid (grotere veranderingen)
De analysemethode moet onder verschillende proefomstandigheden
worden getest, bijvoorbeeld met verschillende diersoorten, verschillende
matrices of verschillende bemonsteringscondities. De aangebrachteveranderingen dienen groot te zijn. De invloed van deze veranderingen
kan bijvoorbeeld worden nagegaan met behulp van de methode van
Youden (15)(16). Elk prestatiekenmerk moet worden bepaald voor alle
grotere veranderingen die een significant effect op de prestaties van de
bepaling blijken te hebben.
3.1.3.Validatie volgens andere modellen
Indien andere validatieprocedures worden gevolgd, moeten het model
en de strategie waarop deze berusten met de verschillende eisen,
aannamen en formules in het validatieprotocol worden vastgelegd of
moet hier in elk geval naar worden verwezen. Hier volgt een voorbeeld
voor een alternatieve benadering. Wanneer bijvoorbeeld het interne
validatiemodel wordt toegepast, worden de prestatiekenmerken bepaald
op een zodanige manier dat de methode binnen een en dezelfde valida-
tieprocedure voor grotere veranderingen kan worden gevalideerd.
Hiertoe moet een proefopzet worden uitgewerkt.
3.1.3.1.Proefopzet
Er moet een proefopzet worden uitgewerkt afhankelijk van het aantal
verschillende diersoorten en factoren dat wordt onderzocht. De valida-
tieprocedure moet dus beginnen met te kijken naar de
monsterpopulaties die in de toekomst in het laboratorium zullen worden
onderzocht en daaruit de belangrijkste diersoorten en de factoren die
van invloed kunnen zijn op de meetresultaten te selecteren. Vervolgens
moet het concentratiebereik al naar gelang van het doel van de bepa-
lingen en het betrokken concentratieniveau worden gekozen.
Voorbeeld— Met de te valideren analysemethode kunnen meerdere analyten tege-
lijkertijd worden onderzocht.
— De dominante factor blijkt twee waarden te kunnen hebben (A en
B). Dominante factoren vormen de basis waarop de factorniveaus
worden gecombineerd. Dit kunnen factoren zijn als de diersoort of
de matrix. In dit voorbeeld heeft de dominante factor twee niveaus,
d.w.z. er worden twee diersoorten in beschouwing genomen (A en
B). In het algemeen kunnen de dominante factoren meer dan twee
niveaus hebben, hierdoor neemt alleen het aantal uit te voeren
analyses toe.
— De gekozen factoren worden op twee niveaus gevarieerd (aange-
geven als + of –).
Tabel 13
Voorbeelden van factoren die voor de validatieprocedure van belang geacht worden
Geslacht van het dier (factor 1)
Ras (factor 2)Omstandigheden bij het vervoer (factor 3)
Opslagcondities (factor 4)
Versheid van het monster (factor 5)Mesterijomstandigheden (factor 6)
Verschillende analisten met uiteenlopende ervaring (factor 7)2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 26
▼B
Tabel 14
Mogelijke proefopzet voor het bovenstaande voorbeeld
Dier-
soortFactor 1 Factor 2 Factor 3 Factor 4 Factor 5 Factor 6 Factor 7 Factor 8
A ++++–+– 1
A+ + – – + – – 2
A +–+–––+ 3
A +––++++ 4
A– + + – + + + 5
A –+–+––+ 6
A ––+++–– 7
A –––––+– 8
B +++++–+ 9
B+ + – – – + + 1 0
B +–+–++–1 1
B+ – – + – – – 1 2
B –++––––1 3B –+–+++–1 4
B– – + + – + + 1 5
B ––––+–+ 1 6
Aangezien elk monster (elke combinatie van factorniveaus) met vier
verschillende concentraties rond het betrokken concentratieniveau moet
worden verrijkt en voor elk niveau een blancomonster moet worden
geanalyseerd, moeten er 5 × 16 = 80 analyses worden verricht om de
hele validatieproef uit te voeren.
Uit deze 80 metingen kan het volgende worden berekend (13)(14):Terugvinding
— herhaalbaarheid per concentratie (s
ir),
— intralaboratoriumreproduceerbaarheid per concentratie (siR),
— beslissingsgrens (CC α),
— detectievermogen (CC β),
— powercurve ( β-fout tegen de concentratie, punt 3.1.3.2),
— robuustheid bij grotere veranderingen (de robuustheid bij kleine
veranderingen kan overeenkomstig punt 3.1.1.3 worden bepaald),
— 16 monsterafhankelijke ijkcurves,— 1 globale ijkcurve,— voorspellingsinterval van de globale ijkcurve,— matrix-geïnduceerde afwijkingen (s
mat),
— door de analysegang geïnduceerde afwijkingen (srun),
— effect van de afzonderlijke factoren op de meetresultaten.
Met deze prestatiekenmerken kunnen de prestaties van de methode
volledig worden geëvalueerd, aangezien niet alleen de invloed van de
afzonderlijke factoren wordt nagegaan, maar ook de relevante combina-
ties van deze factoren. Met behulp van deze proefopzet kan worden
uitgemaakt of een van de gekozen factoren van de globale ijkcurve
moet worden uitgesloten omdat hij significant afwijkt van de standaard-
afwijkingen van de andere factoren.
3.1.3.2.Powercurve
De powercurve verstrekt informatie over het detectievermogen van de
methode in het gekozen concentratiebereik. Hij geeft de β-foutkans bij
het toepassen van de bestudeerde methode aan. Met behulp van de
powercurve kunnen de detectievermogens voor de verschillende catego-
rieën (screening, bevestiging) of typen (kwalitatief of kwantitatief)
methoden voor een bepaalde β-fout (bijvoorbeeld 5 %) worden bere-
kend.2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 27
▼B
Figuur 1
Powercurve
Figuur 1 geeft een voorbeeld van de grafische bepaling van het detec-
tievermogen (CC β)van een analysemethode. Bij de beschouwde
methode bedraagt het resterende risico om bij een concentratie van
0,50 µg/kg een foute beslissing te nemen 5 %. Bij een concentratie
van 0,55 µg/kg is het risico van een fout-conforme beslissing tot 1 %
gedaald.
3.1.3.3.Reproduceerbaarheid
Ter bepaling van de reproduceerbaarheid van een methode via intrala-
boratoriumonderzoek (interne validatie) moet herhaaldelijk worden
deelgenomen aan een proficiency-test overeenkomstig ISO-handleiding
43-1 (3) en 43-2 (4). De laboratoria mogen hun eigen methoden kiezen,
mits die onder routineomstandigheden worden gebruikt. De standaardaf-
wijking van het laboratorium kan worden gebruikt om de
reproduceerbaarheid van de methode te bepalen.2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 28
▼B
3.2. GRAFISCHE VOORSTELLING VAN DE VERSCHILLENDE ANALYSEGRENZEN
Figuur 2
Stoffen waarvoor geen toelaatbaar gehalte is vastgesteld
2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 29
▼B
Figuur 3
Stoffen waarvoor een toelaatbaar gehalte is vastgesteld
2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 30
▼B
3.3. REKENVOORBEELD VOOR HET BEPALEN VAN DE ROBUUSTHEID
VOOR KLEINE VERANDERINGEN VOLGENS DE METHODE VAN
YOUDEN (16)
Vergelijking van gemiddelden (A)
AA=Σ(Ai)/4
AB=Σ(Bi)/4
AC=Σ(Ci)/4
AD=Σ(Di)/4
AE=Σ(Ei)/4
AF=Σ(Ei)/4
AG=Σ(Gi)/4
Aa=Σ(ai)/4
Ab=Σ(bi)/4
Ac=Σ(ci)/4
Ad=Σ(di)/4
Ae=Σ(ei)/4
Af=Σ(fi)/4
Ag=Σ(gi)/4Vergelijk de gemiddelden van de hoofdletters (AAtot en met AG) met de gemid-
delden van de corresponderende kleine letters (Aatot en met Ag). Als een factor
een effect heeft, zal het verschil significant groter zijn dan de verschillen van de
overige factoren.
Een robuuste methode mag niet worden beïnvloed door veranderingen die
vrijwel zeker tussen laboratoria optreden.
Zijn er geen opvallende verschillen, dan wordt de meest realistische maat van
de toevallige fout gegeven door de zeven verschillen.
Verschillen (Di) Kwadraten van de verschillen (Di2)
Da=A–a= Σ(Ai)–Σ(ai)
Db=B–b= Σ(Bi)–Σ(bi)
Dc=C–c= Σ(Ci)–Σ(ci)
Dd=D–d= Σ(Di)–Σ(di)
De=E–e= Σ(Ei)–Σ(ei)
Df=F–f= Σ(Fi)–Σ(fi)
Dg=G–g= Σ(Gi)–Σ(gi)Da2= waarde a
Db2= waarde b
Dc2= waarde c
Dd2= waarde d
De2= waarde e
Df2= waarde f
Dg2= waarde g
Standaardafwijking van de verschillen Di(sDi):
Indien sDisignificant groter is dan de standaardafwijking van de methode
wanneer die is uitgevoerd onder intralaboratoriumreproduceerbaarheidsomstan-
digheden (zie boven), staat vast dat alle factoren tezamen het resultaat
beïnvloeden, ook al vertoont elke factor afzonderlijk geen significante invloed,en dat de methode onvoldoende robuust is voor de gekozen veranderingen.
3.4. REKENVOORBEELDEN VOOR DE INTERNE VALIDATIEPROCE-
DURE
Voorbeelden en berekeningen voor het interne validatieprotocol zoals
beschreven onder „Validatie volgens andere modellen” (punt 3.1.3) (13) (14).
3.5. VOORBEELDEN VOOR DE STANDAARDADDITIEMETHODE
Een analysemonster met een analytgehalte T wordt verdeeld in twee analysepor-
ties 1 en 2, met massa's m
1en m2. Analyseportie 2 wordt verrijkt met een
volume VAvan een oplossing van de analyt met concentratie ρA. Na extractie
en zuivering volgens de methode worden twee extracten van de analyseporties
verkregen met volumes V1en V2. De terugvinding van de analyt wordt gesteld
op rc. Beide extracten worden bepaald met een meetmethode met gevoeligheid b
en geven een analytische respons van x1, respectievelijk x2.
Onder de aanname dat rc en bvoor de analyt in het oorspronkelijke monster en
in het verrijkte monster hetzelfde zijn, kan het gehalte T worden berekend als:
T=x1.V1.ρA.VA/(x2.V2.m1−x1.V1.m2)
Aldus kan de terugvinding rc worden bepaald. Vervolgens wordt naast de
bovenbeschreven bepaling een gedeelte van het extract van analyseportie 1
(met volume V3) verrijkt met een bekende hoeveelheid ρB.VBvan de analyt en
bepaald. De analytische respons is x3en de terugvinding is:2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 31
▼B
rc = x2.V1.V2.ρB.VB/[x3.V1.V3(T.m2+ρA.VA)−x2.V2.T.m1(V3−VB)]
Verder kan de gevoeligheid bb erekend worden als:b=x
1.V1/rc.T.m1
Alle toepassingsvoorwaarden en bijzonderheden zijn beschreven (18).
4.GEBRUIKTE AFKORTINGEN
AAS Atomaire-absorptiespectrometrie
AES Atomaire-emissiespectrometrieAOAC-I Association of Official Analytical Chemists International
B Gebonden fractie (immunoassays)
CI Chemische ionisatieCRM Gecertificeerd referentiemateriaal2-D TweedimensionaalDAD Diode-array-detectie
DLC Dunnelaagchromatografie
DPASV Differential pulse anodic stripping voltammetrieECD ElektronvangstdetectieEI ElektronimpactionisatieGC GaschromatografieHPLC Hogeprestatievloeistofchromatografie
HPTLC Hogeprestatiedunnelaagchromatografie
HRMS Hoge resolutie (massaspectrometrie)ICP-AES Atomaire-emissiespectrometrie met inductief gekoppeld plasmaICP-MS Massaspectrometrie met inductief gekoppeld plasmaIR InfraroodISO International Standard Organisation (Internationale Organisatie voor
Normalisatie)
LC VloeistofchromatografieLR(MS) Lage resolutie (massaspectrometrie)MRPL Minimaal vereiste prestatielimiet
MS Massaspectrometrie
m/z Massa-ladingverhoudingRf Relatieve migratie ten opzichte van het vloeistoffront (DLC)RSDL Relatieve standaardafwijkingen van het laboratoriumSIM Selected ion monitoring
UV Ultraviolet licht
VC VariatiecoëfficiëntVIS Zichtbaar licht
5.REFERENTIES
(1) ISO 17025: 1999 General requirements for the competence of calibra-
tion and testing laboratories (Algemene eisen voor de competentie van
beproevings- en kalibratielaboratoria).
(2) ISO 3534-1: 1993 Statistics — Vocabulary and symbols — Part 1:
Probability and general statistical terms.
(3) ISO GUIDE 43-1:1997 Proficiency testing by interlaboratory compari-
sons — Part 1: Development and operation of proficiency testing
schemes.
(4) ISO GUIDE 43-1:1997 Proficiency testing by interlaboratory compari-
sons — Part 2: Development and operation of proficiency testing
schemes.
(5) ISO 5725:1994 Accuracy (trueness and precision) of measurement
methods and results — Part 1: General principles and definitions. ISO
5725-2 Part 2: Basic method for the determination of repeatability and
reproducibility of a standard measurement method; Part 4: Basic
methods for the determination of the trueness of a standard measure-
ment method.2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 32
▼B
(6) ISO 78-2:1999 Chemistry — Layouts for standards — Part 2: Methods
of chemical analysis.
(7) W.G. de Ruig and J.M. Weseman „A new approach to confirmation by
infrared spectrometry” J. Chemometrics 4 (1990) 61-77.
(8) Zie bv. May, T.W., Brumbaugh, W.G., 1982, Matrix modifier and
L'vov platform for elimination of matrix interferences in the analysis
of fish tissues for lead by graphite furnace atomic absorption spectro-
metry: Analytical Chemistry 54(7):1032-1037 (90353).
(9) Applications of Zeeman Graphite Furnace Atomic Absorption Spectro-
metry in the Chemical Laboratory and in Toxicology, C. Minoia, S.
Caroli (Eds.), Pergamon Press (Oxford), 1992, xxvi + 675 blz.
(10) Inductively Coupled Plasmas in Analytical Atomic Spectrometry, A.
Montaser, D. W. Golighty (Eds.), VCH Publishers, Inc. (New York),
1992.
(11) Plasma Source Mass Spectrometry Developments and Applications, G.
Holland, S. D. Tanner (Eds.), The Royal Society of Chemistry, 1997,
329 blz.
(12) IUPAC (1995), Protocol for the design, conduct and interpretation of
method-performance studies, Pure & Applied Chem, 67, 331.
(13) Jülicher, B., Gowik, P. and Uhlig, S. (1998) Assessment of detection
methods in trace analysis by means of a statistically based in-house
validation concept. Analyst, 120, 173.
(14) Gowik, P., Jülicher, B. and Uhlig, S. (1998) Multi-residue method for
non-steroidal anti-inflammatory drugs in plasma using high perfor-
mance liquid chromatography-photodiode-array detection. Method
description and comprehensive in-house validation. J. Chromatogr.,
716, 221.
(15) OAC-I Peer Verified Methods, Policies and Procedures, 1993, AOAC
International, 2200 Wilson Blvd., Suite 400, Arlington, Virginia
22201-3301, VS.
(16) W.J. Youden; Steiner, E.H.; „Statistical Manual of the AOAC–Associa-
tion of Official Analytical Chemists”, AOAC-I, Washington DC: 1975,
blz. 35 e.v.
(17) ISO 11843: 1997 Capability of detection — Part 1: Terms and defini-
tions, Part 2: Methodology in the linear calibration case, Part 2 :
Methodology in the linear calibration case.
(18) R.W. Stephany, L.A. van Ginkel: „Yield or recovery: a world of diffe-
rence”. Proceedings 8thEuro Food Chem, Wenen, Oostenrijk, 18-20
september (1995). Federation of European Chemical Societies, Event
206. ISBN 3-900554-17X, blz. 2-9.
(19) Richtlijn 71/354/EEG van de Raad van 18 oktober 1971 betreffende de
onderlinge aanpassing van de wetgevingen der lidstaten op het gebied
van de meeteenheden (PB L 243 van 29.10.1971, blz. 29).
(20) ISO 31-0: 1992 Quantities and units — Part 0: General principles.2002D0657 — NL — 17.08.2002 — 000.001 — 33