1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 1
Dit document vormt slechts een documentatiehulpmiddel en verschijnt buiten de verantwoordelijkheid van de instellingen
►B ►M3 RICHTLIJN VAN DE RAAD
van 3 december 1987
inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van de lidstaten met betrekking tot maatre-
gelen tegen de emissie van verontreinigende gassen en deeltjes door voertuigmotoren metcompressieontsteking en de emissie van verontreinigende gassen door op aardgas of vloeibaar
petroleumgas lopende voertuigmotoren met elektrische ontsteking ◄
(88/77/EEG)
(PB L 36 van 9.2.1988, blz. 33)
Gewijzigd bij:
Publicatieblad
nr. blz. datum
►M1 Richtlijn 91/542/EEG van de Raad van 1 oktober 1991 L 295 1 25.10.1991
►M2 Richtlijn 96/1/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 januari
1996L 40 1 17.2.1996
►M3 Richtlijn 1999/96/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13
december 1999L 44 1 16.2.2000
►M4 Richtlijn 2001/27/EG van de Commissie van 10 april 2001 L 107 10 18.4.2001
Gewijzigd bij:
►A1 Toetredingsakte van Oostenrijk, Finland en Zweden C 241 21 29.8.1994
(aangepastdoor Besluit95/1/EG, Eurat om, EGKS van de Raad) L 1 1 1.1.1995
Gerectificeerd bij:►
C1 Rectificatie PB L 266 van 6.10.2001, blz. 15 (2001/27/EG)
▼B
RICHTLIJN VAN DE RAAD
van 3 december 1987
inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van de
lidstaten met betrekking tot maatregelen tegen de emissie vanverontreinigende gassen en deeltjes door voertuigmotoren metcompressieontsteking en de emissie van verontreinigende gassendoor op aardgas of vloeibaar petroleumgas lopende voertuigmo-
toren met elektrische ontsteking
(88/77/EEG)
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische
Gemeenschap, inzonderheid op artikel 100 A,
Gezien hetvoorst el van de Commissie (1),
In samenwerking methetEuropese Parlement (2),
Gezien hetadvies van hetEconomisch en Sociaal Comit é (3),
Overwegende dat maatregelen dienen te worden vastgesteld die ertoe
bestemd zijn de interne markt geleidelijk tot stand te brengen in eenperiode die eindigtop 31 december 1992; datde int erne markteenruimte zonder binnengrenzen omvat waarin het vrije verkeer van
goederen, personen, diensten en kapitaal is gewaarborgd;
Overwegende dater in hetop 22 november 1973 door de Raad goed-
gekeurde Eerste Actieprogramma van de Europese Gemeenschap ter
bescherming van het milieu reeds toe wordt aangezet, rekening te
houden met de laatste vorderingen op wetenschappelijk gebied in destrijd tegen de luchtverontreiniging door uitlaatgassen van motorvoer-tuigen en in deze zin de reeds vastgestelde richtlijnen aan te passen;dat overeenkomstig het derde actieprogramma extra inspanningenmoeten worden geleverd met het oog op een aanzienlijke verlaging
van het huidige niveau van verontreiniging door uitlaatgassen van
motorvoertuigen;
Overwegende dat de technische voorschriften waaraan motorvoertuigen
krachtens de nationale wetgevingen moeten voldoen onder meer betrek-
king hebben op de emissie van gasvormige verontreinigingen doordieselmotoren die voor het aandrijven van voertuigen zijn bestemd;
Overwegende dat die voorschriften van Lid-Staat tot Lid-Staat
verschillen; datdie verschillen hetvrije verkeer van de bet rokkenprodukt en kunnen belemmeren; dathetderhalve noodzakelijk is datalle Lid-Staten dezelfde voorschriften vaststellen; hetzij in aanvullingop, hetzij in de plaats van hun huidige regeling, met name ten einde
voor ieder type voertuig de EEG-goedkeuringsprocedure van Richtlijn
70/156/EEG van de Raad van 6 februari 1970 inzake de onderlingeaanpassing van de wetgevingen van de Lid-Staten betreffende de goed-keuring van motorvoertuigen en aanhangwagens daarvan (
4), laatstelijk
gewijzigd bij Richtlijn 87/403/EEG (5);
Overwegende dat het wenselijk is de technische voorschriften over te
nemen welke zijn aanvaard door de Economische Commissie voorEuropa van de Verenigde Naties in reglement nr. 49 van dezecommissie („Eenvormige voorschriften betreffende de goedkeuring
van dieselmotoren met betrekking tot het uitstoten van gasvormige
luchtverontreinigende stoffen”), welk reglement is gehecht aan deOvereenkomstvan 20 maart1958 bet reffende hetaannemen van1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 2
(1) PB nr. C 193 van 31. 7. 1986, blz. 3.
(2) Standpunt uitgebracht op 18 november 1987 (PB nr. C 345 van 21. 12.
1987, blz. 61.)
(3) PB nr. C 333 van 29. 12. 1986, blz. 17.
(4) PB nr. L 42 van 23. 2. 1970, blz. 1.
(5) PB nr. L 220 van 8. 8. 1987, blz. 44.▼M3
▼B
▼B
eenvormige goedkeuringsvoorwaarden en de wederzijdse erkenning van
goedkeuring van uitrustingsstukken en onderdelen van motorrijtuigen;
Overwegende datde Commissie zich ert oe heeftverbonden bij de Raad
uiterlijk eind 1988 voorstellen in te dienen inzake een nieuwe verlaging
van de grenswaarden voor de drie verontreinigende stoffen waarop de
onderhavige richtlijn betrekking heeft en inzake de vaststelling vangrenswaarden voor de emissie van deeltjes,
HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD:
Artikel 1
In deze richtlijn wordt verstaan onder:— „voertuig”: een voertuig als omschreven in deel A van bijlage II
van Richtlijn 70/156/EEG, aangedreven door een motor metcompressieontsteking of een gasmotor, met uitzondering van voer-tuigen van categorie M
1met een technisch toelaatbare
maximummassa van ten hoogste 3,5 ton;
— „motor met compressieontsteking of gasmotor”: de aandrijvings-
bron van een voertuig waarvoor typegoedkeuring als technischeeenheid, als omschreven in artikel 2 van Richtlijn 70/156/EEG,kan worden verleend;
— „EEV”: milieuvriendelijker gemaakt voertuig, te weten een voer-
tuig, aangedreven met een motor die voldoet aan deemissiegrenswaarden in rij C van de tabellen in punt 6.2.1 vanbijlage I
Artikel 2
1. Vanaf 1 juli 1988 mogen de Lid-Staten om redenen die verband
houden metde emissie van gasvormige veront reinigingen door eenmotor niet:
— weigeren een EEG-goedkeuring te verlenen, het document bedoeld
in het laatste streepje van artikel 10, lid 1, van Richtlijn 70/156/EEG af te geven of een nationale goedkeuring te verlenen vooreen voertuigtype dat door een dieselmotor wordt aangedreven,
— de registratie, de verkoop, het in het verkeer brengen of het gebruik
van voertuigen van dit type verbieden,
— weigeren een EEG-goedkeuring te verlenen of een nationale goed-
keuring te verlenen voor een dieselmotortype,
— de verkoop of hetgebruik van nieuwe dieselmot oren verbieden,
indien aan de eisen gesteld in de bijlagen bij deze richtlijn is voldaan.2. Vanaf 1 juli 1988 kunnen de Lid-Staten om redenen die verband
houden metde emissie van gasvormige veront reinigingen door eenmotor:
— weigeren een nationale goedkeuring te verlenen voor een voertuig-
type dat door een dieselmotor wordt aangedreven, of
— weigeren een nationale goedkeuring te verlenen voor een dieselmo-
tortype,
indien niet aan de eisen gesteld in de bijlagen bij deze richtlijn is
voldaan.
3. Toten met30 sept ember 1990 is lid 2 nietvan t oepassing op
voertuigtypen die door een dieselmotor worden aangedreven, en opdieselmotortypen indien de dieselmotor beschreven is in de bijlage bijeen goedkeuringsformulier dat overeenkomstig Richtlijn 72/306/EEGvóór die datum is afgegeven.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 3
▼M3
▼B
▼B
4. Vanaf 1 oktober 1990 kunnen de Lid-Staten om redenen die
verband houden metde emissie van gasvormige veront reinigingendoor een motor:
— de registratie, de verkoop, het in het verkeer brengen of het gebruik
van nieuwe voertuigen die door een dieselmotor worden aange-dreven verbieden,
of
— de verkoop en hetgebruik van nieuwe dieselmot oren verbieden,
indien niet is voldaan aan de eisen gesteld in de bijlagen bij deze richt-
lijn.
Artikel 3
1. De Lid-Staat die goedkeuring heeft verleend voor een dieselmo-
tortype treft de nodige maatregelen om in kennis te worden gesteldvan elke wijziging van een der in bijlage I, punt2.3, genoemde onder-delen of kenmerken. De bevoegde autoriteiten van deze Staat besluiten
of de gewijzigde motor opnieuw moet worden getest en of er een
nieuw keuringsrapport moet worden opgesteld. Indien uit de tests blijktdat niet aan de voorschriften van deze richtlijn wordt voldaan, wordt dewijziging nietgoedgekeurd.
2. De Lid-Staat die wat de dieselmotor betreft goedkeuring heeft
verleend voor een voertuigtype treft de nodige maatregelen om in
kennis te worden gesteld van elke wijziging van dat voertuigtype met
betrekking tot de motor waarmede het is uitgerust. De bevoegde auto-riteiten van die Lid-Staat besluiten of er na een wijziging maatregelenmoeten worden genomen uit hoofde van Richtlijn 70/156/EEG, inzon-derheid van artikel 4 of 6 daarvan.
Artikel 4
De wijzigingen die noodzakelijk zijn om de voorschriften van de
bijlagen aan te passen aan de technische vooruitgang, worden vastge-steld overeenkomstig de procedure van artikel 13 van Richtlijn 70/
156/EEG.
Artikel 5
1. De Lid-Staten doen de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke
bepalingen in werking treden om vóór 1 juli 1988 aan deze richtlijn tevoldoen. Zij stellen de Commissie hiervan onmiddellijk in kennis.
2. Na de kennisgeving van deze richtlijn dragen de Lid-Staten er
voorts zorg voor dat ieder ontwerp van belangrijke wettelijke enbestuursrechtelijke bepalingen die zij overwegen in te voeren op hetgebied waarop deze richtlijn van toepassing is, tijdig ter kennis van de
Commissie wordt gebracht, ten einde de Commissie de gelegenheid te
bieden opmerkingen te maken.
Artikel 6
Uiterlijk eind 1988 onderzoekt de Raad, op de grondslag van een voor-
stel van de Commissie, de toepassing van een nieuwe verlaging van degrenswaarden voor de drie verontreinigende stoffen waarop de onder-havige richtlijn betrekking heeft en de vaststelling van grenswaardenvoor de emissies van deeltjes.
Artikel 7
Deze richtlijn is gericht tot de Lid-Staten.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 4
▼M3
BIJLAGE I
TOEPASSINGSGEBIED, DEFINITIES EN AFKORTINGEN,
AANVRAAG VAN EG-TYPEGOEDKEURING, SPECIFICATIES EN
TESTS EN OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE
1. TOEPASSINGSGEBIED
Deze richtlijn is van toepassing op verontreinigende gassen en deel-
tjes van alle motorvoertuigen met motoren met compressieontste-
kingen en op verontreinigende gassen van alle motorvoertuigen met
motoren met elektrische ontsteking die op aardgas of LPG lopen,
alsmede op motoren met compressieontsteking en elektrische ontste-
king als omschreven in artikel 1, met uitzondering van de voertuigen
van categorie N1,N2en M2waarvoor typegoedkeuring is verleend
krachtens Richtlijn 70/220/EEG van de Raad (1), laatstelijk gewijzigd
bij Richtlijn 98/77/EG van de Commissie (2).
2. DEFINITIES EN AFKORTINGEN
In deze richtlijn wordt verstaan onder:
2.1. „testcyclus” een opeenvolging van testpunten, elk bij een bepaald
toerental en koppel van de motor in statische toestand (ESC-test) of
veranderende bedrijfsomstandigheden (ETC- en ELR-test);
2.2. „goedkeuring van een motor (motorfamilie)” de goedkeuring van een
motortype (motorfamilie) met betrekking tot het emissieniveau van
verontreinigende gassen en deeltjes;
2.3. „dieselmotor” een motor die werkt volgens het principe van compres-
sieontsteking;
„gasmotor” een motor die loopt op aardgas of vloeibaar petroleumgas
(LPG);
2.4. „motortype” een categorie motoren waarvan de essentiële aspecten,
zoals de motoreigenschappen als gedefinieerd in bijlage II van deze
richtlijn, onderling niet verschillen;
2.5. „motorfamilie” een door de fabrikantaangegeven groep mot oren die
op grond van hetont werp, als gedefinieerd in bijlage II, aanhangsel 2
van deze richtlijn, vergelijkbare uitlaatemissie-eigenschappen hebben;
alle leden van de familie moeten voldoen aan de van toepassing
zijnde emissiegrenswaarden;
2.6. „basismotor” een motor die op zodanige wijze uit de motorfamilie is
gekozen dat de emissie-eigenschappen representatief voor die motor-
familie zijn;
2.7. „verontreinigende gassen” koolmonoxide, koolwaterstoffen
(uitgaande van een verhouding van CH1,85voor diesel, CH2,525voor
LPG en CH2,93voor aardgas (NMHC) en een hypothetisch molecuul
CH3O0,5voor ethanol gebruikt in dieselmotoren), methaan (uitgaande
van een verhouding van CH4voor aardgas) en stikstofoxiden, waarij
laatstgenoemde kunnen worden uitgedrukt in stikstofdioxide(NO2)-
equivalent;
„verontreinigende deeltjes” materiaal dat verzameld wordt op een
gespecificeerd filtermedium na verdunning van het uitlaatgas met
schone gefilterde lucht zodat de temperatuur niet meer dan 325 K
(52 ºC) bedraagt;
2.8. „rook” deeltjes die in de uitlaatstroom van een dieselmotor zweven
die lichtabsorberen, weerkaat sen of breken;
2.9. „nettovermogen” het vermogen in kW (EG), vastgesteld op een
proefbank aan heteind van de krukas, of hetequivalent , gemet en
overeenkomstig de EG-methode voor meting van vermogen die is
beschreven in Richtlijn 80/1269/EEG van de Commissie (3), laatstelijk
gewijzigd bij Richtlijn 97/21/EG (4);1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 5
(1) PB L 76 van 6.4.1970, blz. 1.
(2) PB L 286 van 23.10.1998, blz. 1.
(3) PB L 375 van 31.12.1980, blz. 46.
(4) PB L 125 van 16.5.1997, blz. 31.▼M4
▼M3
▼M3
2.10. „opgegeven maximumvermogen” (Pmax) hetmaximumvermogen in kW
(nettovermogen) (EG) als opgegeven door de fabrikant in de aanvraag
om typegoedkeuring;
2.11. „procentuele belasting” hetdeel van hetbeschikbare maximum-
koppel bij een bepaald motortoerental;
2.12. „ESC-test” een testcyclus, bestaande uit 13 statische toestanden die
tot stand moeten worden gebracht overeenkomstig punt 6.2 van deze
bijlage;
2.13. „ELR-test” een testcyclus, bestaande uit een opeenvolging van
verschillende belastingen bij constant motortoerental overeenkomstig
punt6.2 van deze bijlage;
2.14. „ETC-test” een testcyclus, bestaande uit 1 800 per seconde verschil-
lende overgangstoestanden overeenkomstig punt 6.2 van deze bijlage;
2.15. „normaal toerentalgebied” het motortoerentalgebied dat het meest
frequent voorkomt tijdens de werking van de motor in de praktijk,
hetgeen tussen het lage en het hoge toerental, als vermeld in bijlage
III van deze richtlijn, ligt;
2.16. „laag toerental (nlo)”het laagste motortoerental waarbij 50 % van het
opgegeven maximumvermogen wordtont wikkeld;
2.17. „hoog toerental (nhi)”het hoogste motortoerental waarbij 70 % van
hetopgegeven maximumvermogen wordtont wikkeld;
2.18. „motortoerentallen A, B en C” de beproevingstoerentallen binnen het
normale motortoerentalgebied die worden gebruikt voor de ESC-test
en de ELR-test overeenkomstig aanhangsel 1 van bijlage III van
deze richtlijn;
2.19. „meetgebied” het gebied tussen de motortoerentallen A en C en
tussen een belasting van 25 en 100 %;
2.20. „referentietoerental (nref)”100 % van het toerental dat wordt gebruikt
om de relatieve toerentalwaarden bij de ETC-test te denormaliseren
overeenkomstig aanhangsel 2 van bijlage III van deze richtlijn;
2.21. „opaciteitmeter” een instrument ontworpen om de dichtheid van de
rookdeeltjes te meten aan de lichtverzwakking;
2.22. „aardgasgroep” een van de gasgroepen H en L als gedefinieerd in
Euro-norm EN 437 van november 1993;
2.23. „zelfaanpassend vermogen” een motoronderdeel waarmee de lucht/
brandstofverhouding constant kan worden gehouden;
2.24. „herkalibratie” een fijnafstelling van een aardgasmotor om te zorgen
voor dezelfde prestaties (vermogen, brandstofverbruik) bij een aardgas
uiteen ander gebied;
2.25. „Wobbe-index (onderste Wl of bovenste Wu)” de verhouding tussen
de overeenkomstige calorische waarde van een gas per volume-
eenheid en de tweedemachtswortel van de relatieve dichtheid onder
dezelfde referentieomstandigheden
W¼Hgas/C2ﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃ
ρair=ρgasq
2.26. „λ-verschuivingsfactor (Sλ)”een uitdrukking die de vereiste flexibili-
teit van het motorregelsysteem beschrijft voor wat betreft een
verandering van de verhouding λ(overmaat lucht) indien de motor
op een gas met een andere samenstelling dan puur methaan loopt
(zie bijlage VII voor de berekening van Sλ);
2.27. „EEV” milieuvriendelijker gemaakt voertuig, te weten een type voer-
tuig, aangedreven met een motor die voldoet aan de
emissiegrenswaarden in rij C van de tabellen in punt 6.2.1 van deze
bijlage;
2.28. „manipulatievoorziening” een voorziening die werkingsvariabelen
(bijvoorbeeld de snelheid van het voertuig, het toerental, de ingescha-
kelde versnelling, de temperatuur, de inlaatdruk of een andere
parameter) meet of met een sensor bepaalt of daarop reageert om de
werking van een onderdeel of functie van het emissiebeheersingssys-
teem op zodanige wijze te activeren, te moduleren, te vertragen of uit
te schakelen dat de doelmatigheid van het emissiebeheersingssysteem
wordtverminderd onder omst andigheden die bij een normaal voer-1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 6
▼M4
▼M4
tuiggebruik optreden, tenzij het gebruik van een dergelijke voorzie-
ning grotendeels in aanmerking wordt genomen in de toegepaste
testprocedures voor emissiecertificatie.
Een dergelijke voorziening wordtnietbeschouwd als een manipulat ie-
voorziening indien:
— de voorziening nodig is om de motor te beschermen tegen af en
toe optredende werkingsomstandigheden die zouden kunnen leiden
tot defecten of storingen en daartoe geen andere middelen bestaan
die de doelmatigheid van het emissiebeheersingssysteem niet
verminderen;
— de voorziening slechts werkt wanneer dat nodig is tijdens het
starten en/of warmlopen en daartoe geen andere middelen bestaan
die de doelmatigheid van het emissiebeheersingssysteem niet
verminderen.
Figuur 1
Specifieke definities van testcycli
2.29. „hulpbeheersingsvoorziening” een systeem, functie of beheersings-
strategie die op een motor of voertuig wordt geïnstalleerd en wordt
gebruikt om de motor en/of de hulpapparatuur te beschermen tegen
bedrijfsomstandigheden die tot schade of storingen kunnen leiden, of
die wordt gebruikt om het starten van de motor te vergemakkelijken.
Een hulpbeheersingsvoorziening kan eveneens een strategie of maat-
regel zijn waarvan afdoende is aanget oond dathetgeen
manipulatievoorziening is.
2.30. „abnormale emissiebeheersingsstrategie” een strategie of maatregel
die, wanneer het voertuig onder normale bedrijfsomstandigheden
wordt gebruikt, de doelmatigheid van het emissiebeheersingssysteem
vermindertt oteen niveau datlager is dan hetniveau datbij de t oe
te passen emissietestprocedures wordt verwacht.
►M42.31.◄Symbolen en afkortingen
►M42.31.1.◄Symbolen voor testparameters
Symbool Eenheid Term
APm2Oppervlakte van de dwarsdoorsnede van de isokineti-
sche bemonsteringssonde
ATm2Oppervlakte van de dwarsdoorsnede van de uitlaat-
pijp
CEE— Ethaanrendement
CEM— Methaanrendement
C1 — Koolstof-1-equivalent koolwaterstof
conc ppm/vol % Index die de concentratie aangeeft1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 7
▼M3
▼M4
▼M3
▼M3
Symbool Eenheid Term
D0m3/s Intercept van de PDP-kalibratiefunctie
DF — Verdunningsfactor
D — Bessel-functieconstante
E — Bessel-functieconstante
EZg/kWh Geïnterpoleerde NOx-emissie op hetcont rolepunt
fa— Atmosferische factor van het laboratorium
fcs−1Grensfrequentie van het Bessel-filter
FFH— Brandstofspecifieke factor voor de berekening van de
natte concentratie uit de droge concentratie
FS— Stoichiometrische factor
GAIRWkg/h Luchtmassastroom bij de inlaat op natte basis
GAIRDkg/h Luchtmassastroom bij de inlaat op droge basis
GDILWkg/h Verdunningsluchtmassastroom op natte basis
GEDFWkg/h Equivalente verdunde uitlaatgasmassastroom op natte
basis
GEXHWkg/h Uitlaatgasmassastroom op natte basis
GFUELkg/h Brandstofmassastroom
GTOTWkg/h Verdunde uitlaatgasmassastroom op natte basis
H MJ/m3Calorische waarde
HREFg/kg Referentiewaarde van de absolute vochtigheid
(10,71 g/kg)
Hag/kg Absolute vochtigheid van de inlaatlucht
Hdg/kg Absolute vochtigheid van de verdunningslucht
HTCRAT mol/mol Verhouding waterstof-koolstof
i — Index die een toestand van de testfasen aangeeft
K — Bessel-constante
km−1Lichtabsorptiecoëfficiënt
KH,D— Vochtigheidscorrectiefactor voor NOxbij dieselmo-
toren
KH,G— Vochtigheidscorrectiefactor voor NOxbij gasmotoren
KVCFV-kalibratiefunctie
KW,a— Droog/natcorrectiefactor voor de inlaatlucht
KW,d— Droog/natcorrectiefactor voor de verdunningslucht
KW,e— Droog/natcorrectiefactor voor het verdunde uitlaatgas
KW,r— Droog/natcorrectiefactor voor het ruwe uitlaatgas
L % Percentage van het koppel ten opzichte van het maxi-
mumkoppel bij het toerental tijdens de proef
Lam Effectieve optische weglengte
m Helling van de PDP-kalibratiefunctie
mass g/h of g Index die de emissiemassastroom aangeeft
MDILkg Massa van een monster verdunningslucht dat door het
deeltjesbemonsteringsfilter wordt gevoerd
Mdmg Massa van het deeltjesmonster in de verdunnings-
lucht
Mfmg Massa van het verzamelde deeltjesmonster
Mf,pmg Massa van het deeltjesmonster, verzameld op het
primaire filter
Mf,bmg Massa van het deeltjesmonster, verzameld op het
secundaire filter
MSAMkg Massa van het verdunde uitlaatgasmonster dat door
het deeltjesbemonsteringsfilter wordt gevoerd
MSECkg Massa van de secundaire verdunningslucht1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 8
▼M3
Symbool Eenheid Term
MTOTWkg Totale CVS-massa over de cyclus op natte basis
MTOTW,ikg Momentane CVS-massa op natte basis
N % Opaciteit
NP— Totaal aantal omwentelingen van de PDP gedurende
de cyclus
NP,i— Omwentelingen van de PDP gedurende een tijdsin-
terval
n min−1Motortoerental
nPs−1PDP-toerental
nhimin−1Hoog motortoerental
nlomin−1Laag motortoerental
nrefmin−1Referentie-motortoerental voor de ETC-test
pakPa Verzadigde dampdruk van de motorinlaatlucht
pAkPa Absolute druk
pBkPa Totale luchtdruk
pdkPa Verzadigde dampdruk van de verdunningslucht
pskPa Droge luchtdruk
p1kPa Drukval bij de pompinlaat
P(a) kW Door de voor de test aangebrachte hulpapparatuur
geabsorbeerd vermogen
P(b) kW Door de voor de test te verwijderen hulpapparatuur
geabsorbeerd vermogen
P(n) kW Niet-gecorrigeerd nettovermogenP(m) kW Op de proefbank gemeten vermogen
Ω — Bessel-constante
Q
sm3/s CVS-volumestroom
q — Verdunningsverhoudingr — Verhouding tussen de dwarsdoorsnede van de isoki-
netische sonde en de uitlaatpijp
R
a% Relatieve vochtigheid van de inlaatlucht
Rd% Relatieve vochtigheid van de verdunningslucht
Rf— FID-responsiefactor
ρ kg/m3Dichtheid
S kW Dynamometerinstelling
Sim−1Momentane rookwaarde
Sλ— λ-verschuivingsfactor
T K Absolute temperatuur
TaK Absolute temperatuur van de inlaatlucht
t s Meettijdt
es Elektrische responsietijd
tfs Filterresponsietijd voor de Bessel-functie
tps Fysische responsietijd
∆t s Tijdsinterval tussen opeenvolgende rookgegevens (1 =
bemonsteringsgraad)
∆tis Tijdsinterval voor momentane CFV-stroom
τ % Rooktransmissie
V0m3/omw PDP-volumestroom onder werkelijke omstandigheden
W — Wobbe-index
WactkWh Werkelijke cyclusarbeid van de ETC
WrefkWh Referentiecyclusarbeid van de ETC1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 9
▼M3
Symbool Eenheid Term
WF — Wegingsfactor
WFE— Effectieve wegingsfactor
X0m3/oms Kalibratiefunctie van de PDP-volumestroom
Yim−1Gemiddelde Bessel-rookwaarde over 1 seconde
2.31.2. Symbolen voor chemische bestanddelen
CH4Methaan
C2H6Ethaan
C2H5OH Ethanol
C3H8Propaan
CO Koolstofmonoxide
DOP Dioctylftalaat
CO2Koolstofdioxide
HC Koolwaterstoffen
NMHC Niet-methaanhoudende koolwaterstoffenNOx Stikstofoxiden
NO Stikstofmonoxide
NO
2Stikstofdioxide
PT Deeltjes
►M42.31.3.◄Afkortingen
CFV Venturibuis met kritische stroming
CLD Chemiluminescentiedetector
ELR Europese belastingresponsiecyclus
ESC Europese statische-toestandcyclus
ETC Europese transiënte cyclus
FID Vlamionisatiedetector
GC Gaschromatograaf
HCLD Verwarmde chemiluminescentiedetector
HFID Verwarmde vlamionisatiedetector
LPG Vloeibaar petroleumgas
NDIR Niet-dispersieve infrarood-analysator
NMC Niet-methaancutter
3. AANVRAAG VAN EG-GOEDKEURING
3.1. Aanvraag van EG-goedkeuring voor een type motor of motorfa-
milie als technische eenheid
3.1.1. De aanvraag om EG-goedkeuring voor een motortype of motorfamilie
met betrekking tot het emissieniveau van verontreinigende gassen en
deeltjes bij dieselmotoren en met betrekking tot het emissieniveau van
verontreinigende gassen bij gasmotoren moet worden ingediend door
de motorfabrikant of zijn gemachtigde.
3.1.2. De aanvraag gaatvergezeld van de volgende gegevens in drievoud:
3.1.2.1. een beschrijving van het motortype of motorfamilie, indien van
toepassing, met de inlichtingen, als bedoeld in bijlage II van deze
richtlijn, overeenkomstig de voorschriften van de artikelen 3 en 4
van Richtlijn 70/156/EEG.
3.1.3. Een motor met de in bijlage II beschreven kenmerken van het „motor-
type” of de „basismotor” wordt verstrekt aan de technische dienst die
belastis metde uit voering van de in punt6 beschreven goedkeurings-
proeven.
3.2. Aanvraag om EG-goedkeuring voor een voertuigtype wat de
motor betreft
3.2.1. De aanvraag om goedkeuring van een voertuig met betrekking tot de
emissie van verontreinigende gassen en deeltjes door een dieselmotor
of motorfamilie en met betrekking tot de emissie van verontreini-
gende gassen door de gasmotor of gasmotorfamilie wordt ingediend
door de voertuigfabrikant of zijn naar behoren gemachtigde vertegen-
woordiger.
3.2.2. Zij gaatvergezeld van de volgende gegevens in drievoud:1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 10
▼M4
▼M3
▼M3
3.2.2.1. een beschrijving van het voertuigtype, de met de motor verband
houdende voertuigonderdelen en het motortype of de motorfamilie,
indien van toepassing, met de inlichtingen, bedoeld in bijlage II,
tezamen met de documentatie die vereist is op grond van artikel 3
van Richtlijn 70/156/EEG.
3.3. Aanvraag om EG-goedkeuring voor een voertuigtype met een
goedgekeurde motor
3.3.1. De aanvraag om goedkeuring van een voertuig met betrekking tot de
emissie van verontreinigende gassen en deeltjes van een dieselmotor
of -motorfamilie en met betrekking tot de emissie van verontreini-
gende gassen door de gasmotor of gasmotorfamilie moet worden
ingediend door de voertuigfabrikant of zijn gemachtigde.
3.3.2. Zij gaatvergezeld van de volgende gegevens in drievoud:3.3.2.1. een beschrijving van het voertuigtype en de met de motor verband
houdende voertuigonderdelen met de gegevens, bedoeld in bijlage II,
indien van toepassing, en eventueel een kopie van het EG-goedkeu-
ringsformulier (bijlage VI) voor de motor of motorfamilie als
technische eenheid die in het voertuigtype is gemonteerd, tezamen
met de documentatie die vereist is op grond van artikel 3 van Richt-
lijn 70/156/EEG.
4. EG-TYPEGOEDKEURING
4.1. Verlening van multibrandstof-EG-typegoedkeuring
Een multibrandstof-EG-typegoedkeuring wordt verleend onder de
volgende voorwaarden:
4.1.1. Bij dieselbrandstof moet de basismotor voldoen aan de voorschriften
van deze richtlijn betreffende de referentiebrandstof in bijlage IV.
4.1.2. Bij aardgas moet worden aangetoond dat de basismotor zich kan
aanpassen aan alle brandstofsamenstellingen die in de handel kunnen
zijn. Bij aardgas zijn er over het algemeen twee typen brandstof:
brandstof met een hoge verbrandingswaarde (H-gas) en brandstof
meteen lage verbrandingswaarde (L-gas). Binnen die t wee
gasgroepen bestaat echter veel variatie; er zijn sterke verschillen in
de energie-inhoud, uitgedrukt door de Wobbe-index, en in de λ-
verschuivingsfactor (S
λ). De formules voor de berekening van de
Wobbe-index en Sλzijn vermeld in de punten 2.25 en 2.26. Aardgas
meteen λ-verschuivingsfactor tussen 0,89 en 1,08 (0,89 ≤Sλ≤1,08)
wordt geacht tot de H-groep te behoren, terwijl aardgas met een λ-
verschuivingsfactor tussen 1,08 en 1,19 (1,08 ≤Sλ≤1,19) wordt
geacht tot de L-groep te behoren. In de samenstelling van de referen-
tiebrandstoffen is rekening gehouden met de extreme variaties van Sλ.
De basismotor moet voldoen aan de voorschriften van deze richtlijn
voor de referentiebrandstoffen GR(brandstof 1) en G25(brandstof 2),
als vermeld in bijlage IV, zonder dat de brandstoftoevoer tussen de
twee proeven opnieuw wordt afgesteld. De motor mag zich echter
gedurende één ETC-cyclus zonder meting aanpassen nadat de brand-
stof is gewijzigd. voor de proef moet de basismotor zijn ingelopen
volgens de procedure van punt3 van aanhangsel 2 van bijlage III.
4.1.2.1. Op verzoek van de fabrikant mag de motor getest worden met een
derde brandstof (brandstof 3) indien de λ-verschuivingsfactor Sλtussen 0,89 (d.w.z. de ondergrens van GR) en 1,19 (d.w.z. de boven-
grens van G25) ligt, bijvoorbeeld wanneer brandstof 3 een in de handel
verkrijgbare brandstof is. De resultaten van deze test mogen worden
gebruiktals basis voor de beoordeling van de overeenst emming van
de productie.
4.1.3. Bij een motor die op aardgas loopt en die zichzelf aanpast aan H-
gassen enerzijds en L-gassen anderzijds, waarbij metbehulp van een
schakelaar van gasgroep H op gasgroep L kan worden overgescha-
keld, moet de basismotor in elke stand van de schakelaar worden
beproefd met de twee relevante referentiebrandstoffen als aangegeven
in bijlage IV voor elke gasgroep. De brandstoffen zijn Gr(brandstof
1) en G23(brandstof 3) voor gasgroep H en G25(brandstof 2) en G23(brandstof 3) voor gasgroep L. De basismotor moet in beide standenvan de schakelaar aan de voorschriften van deze richtlijn voldoen,
zonder tussentijdse afstelling van het brandstofsysteem tussen beide
tests bij elke stand van de schakelaar. De motor mag zich echter
gedurende één ETC-cyclus zonder meting aanpassen nadat de brand-1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 11
▼M4
▼M4
stof is gewijzigd. Voor de proef moet de basismotor zijn ingelopen
volgens de procedure van punt3 van aanhangsel 2 van bijlage III.
4.1.3.1. Op verzoek van de fabrikant mag de motor getest worden met een
derde brandstof in plaats van G23(brandstof 3) indien de λ-verschui-
vingsfactor Sλtussen 0,89 (d.w.z. de ondergrens van GR) en 1,19
(d.w.z. de bovengrens van G25) ligt, bijvoorbeeld wanneer brandstof
3 een op de markt verkrijgbare brandstof is. De resultaten van deze
test mogen worden gebruikt als basis voor de beoordeling van de
overeenstemming van de productie.
4.1.4. Indien de motorbrandstof aardgas is, wordt de verhouding van de
emissieresultaten „r” voor elke verontreinigende stof als volgt
bepaald:
4.1.5. Bij LPG moet worden aangetoond dat de basismotor zich kan
aanpassen aan alle brandstofsamenstellingen die in de handel kunnen
zijn. Bij LPG zijn er variaties in de samenstelling C3/C4. In de refe-
rentiebrandstoffen is rekening gehouden met deze variaties. De
basismotor moet voldoen aan de emissievoorschriften voor de referen-
tiebrandstoffen A en B, als vermeld in bijlage IV, zonder dat debrandstoftoevoer tussen de twee proeven opnieuw wordt afgesteld.
De motor mag zich echter gedurende één ETC-cycluszonder meting
aanpassen nadatde brandst of is gewijzigd. Voor de proef moetde
basismotor zijn ingelopen volgens de procedure van punt 3 van
aanhangsel 2 van bijlage III.
4.1.5.1. De verhouding van de emissieresultaten „r” wordt voor elke veront-
reinigende stof als volgt bepaald:
4.2. Verlening van EG-typegoedkeuring voor een beperkt aantal
brandstoffen
EG-typegoedkeuring voor een beperkt aantal brandstoffen wordt
verleend onder de volgende voorwaarden:
4.2.1. Goedkeuring wat betreft de uitlaatemissies van een motor die op
aardgas loopten best emd is voor gasgroep H of gasgroep L.
De basismotor moet worden getest met de relevante referentiebrand-
stof als aangegeven in bijlage IV voor de betrokken gasgroep. De
brandstoffen zijn GR(brandstof 1) en G23(brandstof 3) voor gasgroep
He nG25(brandstof 2) en G23(brandstof 3) voor gasgroep L. De
basismotor moet aan de voorschriften van deze richtlijn voldoen
zonder tussentijdse afstelling van het brandstofsysteem tussen beide
tests. De motor mag zich echter gedurende één ETC-cyclus zondermeting aanpassen nadat de brandstof is gewijzigd. Voor de proef
moetde basismot or zijn ingelopen volgens de procedure van punt3
van aanhangsel 2 van bijlage III.
4.2.1.1. Op verzoek van de fabrikant mag de motor getest worden met een
derde brandstof in plaats van G
23(brandstof 3) indien de λ-verschui-
vingsfactor Sλtussen 0,89 (d.w.z. de ondergrens van GR) en 1,19
(d.w.z. de bovengrens van G25) ligt, bijvoorbeeld wanneer brandstof
3 een op de markt verkrijgbare brandstof is. De resultaten van deze
test mogen worden gebruikt als basis voor de beoordeling van de
overeenstemming van de productie.
4.2.1.2. De verhouding van de emissieresultaten „r” wordt voor elke veront-
reinigende stof als volgt bepaald:1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 12
▼M4
4.2.1.3. Bij aflevering aan de afnemer moetde mot or zijn voorzien van een
plaatje (zie punt 5.1.5) waarop is vermeld voor welke gasgroep de
motor is goedgekeurd.
4.2.2. Goedkeuring wat betreft de uitlaatemissies van een motor die op
aardgas of LPG loopt en bestemd is voor brandstof van één bepaalde
samenstelling
4.2.2.1. De basismotor moet voldoen aan de emissievoorschriften voor de
referentiebrandstoffen GRen G25in hetgeval van aardgas of de refe-
rentiebrandstoffen A en B in het geval van LPG, als vermeld in
bijlage IV. Tussen de proeven mag het brandstofsysteem worden
bijgesteld. Deze bijstelling bestaat uit herkalibratie van het brandstof-
gegevensbestand, zonder wijziging van het basisregelsysteem of de
basisopzetvan hetgegevensbest and. Indien nodig mogen onderdelen
die rechtstreeks verband houden met de brandstofstroom (zoals
inspuitkoppen) worden vervangen.
4.2.2.2. Op verzoek van de fabrikant mag de motor worden getest met de
referentiebrandstoffen GRen G23of met de referentiebrandstoffen G25en G23, in welk geval de typegoedkeuring slechts geldig is voor
respectievelijk gasgroep H of gasgroep L.
4.2.2.3. Bij aflevering aan de afnemer moetde mot or zijn voorzien van een
plaatje (zie punt 5.1.5) waarop is vermeld voor welke brandstofsa-
menstelling de motor is gekalibreerd.
4.3. Goedkeuring van de uitlaatemissies van een lid van een motorfa-
milie
4.3.1. Behalve in hetin punt4.3.2 genoemde geval wordtde goedkeuring
van een basismotor zonder verdere beproeving uitgebreid tot alle
motoren van een familie voor alle brandstofsamenstellingen binnen
de gasgroep waarvoor de basismotor is goedgekeurd (in het geval
van de in punt4.2.2 beschreven mot oren) of voor dezelfde brand-
stoffen respectievelijk dezelfde gasgroep waarvoor de basismotor is
goedgekeurd (in hetgeval van de in punt4.1 of 4.2 beschreven
motoren).
4.3.2. Secundaire proefmotor
Indien de technische dienst in het geval van een aanvraag om type-
goedkeuring van een motor of een voertuig, wat betreft de tot een
motorfamilie behorende motor, constateert dat de ingediende aanvraag
met betrekking tot de gekozen basismotor niet geheel representatief is
voor de in aanhangsel 1 van bijlage I beschreven motorfamilie, kan
hij een andere en zo nodig een extra referentietestmotor selecteren
en testen.
4.4. Typegoedkeuringsformulier
Bij goedkeuring overeenkomstig de punten 3.1, 3.2 en 3.3 wordt een
formulier volgens hetmodel van bijlage VI afgegeven.
5. MERKTEKENS OP DE MOTOR
5.1. De als technische eenheid goedgekeurde motor moet zijn voorzien
van:1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 13
▼M3
▼M3
5.1.1. handelsmerk of firmanaam van de fabrikantvan de mot or;
5.1.2. handelsbenaming van de fabrikant;5.1.3. het EG-typegoedkeuringsnummer, voorafgegaan door de kenletter(s)
van hetland datde EG-t ypegoedkeuring heeftverleend (
1).
5.1.4. In geval van een aardgasmotor moet een van de volgende merktekens
na het EG-typegoedkeuringsnummer worden geplaatst:
— H bij een motor, goedgekeurd en gekalibreerd voor gasgroep H;
— L bij een motor, goedgekeurd en gekalibreerd voor gasgroep L;
— HL bij een motor, goedgekeurd en gekalibreerd voor zowel
gasgroep H als gasgroep L;
—Htbij een motor, goedgekeurd en gekalibreerd voor een specifieke
gassamenstelling van gasgroep H, die door fijnafstelling van het
brandstofsysteem van de motor ingesteld kan worden op een ander
specifiek gas van gasgroep H;
—Ltbij een motor, goedgekeurd en gekalibreerd voor een specifieke
gassamenstelling van gasgroep L, die door fijnafstelling van het
brandstofsysteem van de motor ingesteld kan worden op een ander
specifiek gas van gasgroep L;
—H Ltbij een motor, goedgekeurd en gekalibreerd voor een speci-
fieke gassamenstelling van hetzij gasgroep H, hetzij gasgroep L,
die door fijnafstelling van het brandstofsysteem van de motor
ingesteld kan worden op een ander specifiek gas van hetzij
gasgroep H, hetzij gasgroep L.
5.1.5. Plaatjes
In geval van aardgas- en LPG-motoren met een goedkeuring voor een
beperkt aantal brandstoffen zijn de volgende plaatjes van toepassing:
5.1.5.1. I nhoud
De volgende gegevens moeten worden verstrekt:
In geval van punt 4.2.1.3 staat op het plaatje „ALLEEN VOOR
GEBRUIK MET AARDGAS VAN GASGROEP H”. „H” wordt
eventueel vervangen door „L”.
In geval van punt 4.2.2.3 staat op het plaatje „ALLEEN VOOR
GEBRUIK MET AARDGAS, SPECIFICATIE …” of „ALLEEN
VOOR GEBRUIK MET LPG, SPECIFICATIE …”. Alle gegevens
in de desbetreffende tabel(len) in bijlage VI worden vermeld met de
afzonderlijke bestanddelen en grenswaarden die zijn opgegeven door
de motorfabrikant.
De letters en cijfers moeten minstens 4 mm hoog zijn.
Noot:
Indien er nietvoldoende plaat s is voor die gegevens, mag een vereen-
voudigde code worden gebruikt. In dat geval moet nadere uitleg met
alle voornoemde informatie gemakkelijk toegankelijk zijn voor wie de
brandstoftank vult of onderhoud of reparaties van de motor en de
bijbehorende onderdelen verricht, alsmede de betrokken autoriteiten.
De plaats waar die nadere uitleg zich bevindt en de inhoud ervan
worden in overleg bepaald door de fabrikanten de goedkeuringsin-
stantie.
5.1.5.2. Eigenschappen
De plaatjes moeten een even grote levensduur als de motor hebben en
duidelijk leesbaar zijn. De letters en cijfers moeten onuitwisbaar zijn.Bovendien moet de wijze van bevestiging van de plaatjes afgestemd
zijn op de nuttige levensduur van de motor en mogen zij niet kunnen
worden verwijderd zonder vernietigd of onherkenbaar beschadigd te
worden.
5.1.5.3. Plaatsing
De plaatjes moeten worden bevestigd aan een motoronderdeel dat
noodzakelijk is voor de normale werking van de motor en normaliter
nietbehoeftt e worden vervangen gedurende de levensduur van de
motor. Bovendien moeten zij zodanig worden geplaatst dat ze gemak-1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 14
(1) 1 = Duitsland, 2 = Frankrijk, 3 = Italië, 4 = Nederland, 5 = Zweden, 6 = België, 9 =
Spanje, 11 = Verenigd Koninkrijk, 12 = Oostenrijk, 13 = Luxemburg, 16 = Noorwegen,17 = Finland, 18 = Denemarken, 21 = Portugal, 23 = Griekenland, FL = Liechtenstein,
IS = IJsland, IRL = Ierland.
▼M3
kelijk leesbaar zijn voor de gemiddelde waarnemer nadatalle voor de
werking van de motor noodzakelijke toebehoren op de motor zijn
gemonteerd.
5.2. In geval van aanvraag om EG-goedkeuring van een voertuigtype wat
betreft de motor moeten de in punt 5.1.5 vermelde opschriften tevens
dicht bij het vulgat van de brandstoftank worden aangebracht.
5.3. In geval van een aanvraag om EG-goedkeuring van een voertuigtype
met een goedgekeurde motor moeten de in punt 5.1.5 genoemde
opschriften tevens dicht bij het vulgat van de brandstoftank worden
aangebracht.
6. SPECIFICATIES EN PROEVEN
6.1. Algemeen
6.1.1. Emissiebeheersingsapparatuur
6.1.1.1. De componenten die de emissie van verontreinigende gassen en deel-
tjes door dieselmotoren en de emissie van verontreinigende gassen
door gasmotoren beïnvloeden, moeten op zodanige wijze worden
ontworpen, gebouwd, geassembleerd en geïnstalleerd dat de motor
bij normaal gebruik aan de bepalingen van deze richtlijn kan voldoen.
6.1.2. Functies van emissiebeheersingsapparatuur
6.1.2.1. Hetis verboden een manipulat ievoorziening en/of een abnormale
emissiebeheersingsstrategie toe te passen.
6.1.2.2. Een hulpbeheersingsvoorziening mag op een motor of een voertuig
worden geïnstalleerd op voorwaarde dat de voorziening:
— alleen functioneert buiten de in punt 6.1.2.4 genoemde omstandig-
heden, of
— in de in punt 6.1.2.4 genoemde omstandigheden alleen tijdelijk
wordtingeschakeld methetoog op de bescherming van de mot or,
de bescherming van de luchtbehandelingsvoorziening (1), emissie-
beheer (1), koud starten of opwarmen, of
— alleen door signalen die van het voertuig zelf uitgaan wordt inge-
schakeld met het oog op veiligheids- of „limp-home”-strategieën.
6.1.2.3. Motorbeheersingsvoorzieningen, -functies, -systemen of -maatregelen
die in de in punt 6.1.2.4 genoemde omstandigheden werken en tot
gevolg hebben dat een andere of gewijzigde motorbeheersingsstra-
tegie wordt gebruikt dan die welke normaliter tijdens de
toepasselijke emissietestcyclussen wordt toegepast, worden toegestaan
indien overeenkomstig de vereisten van de punten 6.1.3 en/of 6.1.4
volledig wordt aangetoond dat de maatregel de doelmatigheid van
het emissiebeheersingssysteem niet vermindert. In alle andere
gevallen worden dergelijke voorzieningen als manipulatievoorzie-
ningen beschouwd.
6.1.2.4. Voor de toepassing van punt 6.1.2.2 zijn de gedefinieerde gebruiks-
omstandigheden onder stabiele en tijdelijke omstandigheden (1):
— een hoogte van maximaal 1 000 m (of een gelijkwaardige atmos-
ferische druk van 90 kPa),
— een omgevingstemperatuur binnen het gebied 283-303 K (10-
30 ºC),
— motorkoelmiddel binnen het gebied 343-368 K (70-95 ºC).
6.1.3. Bijzondere vereisten voor elektronische emissiebeheersingssystemen
6.1.3.1. Documentatievereisten
De fabrikant verstrekt een documentatiepakket waarin informatie
wordt verstrekt over het basisontwerp van het systeem en de middelen
waarmee het de uitgangsvariabelen regelt, ongeacht of die regeling
directof indirectgeschiedt .1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 15
(1) Ditmoetvóór 31 december 2001 nader door de Commissie worden onderzocht .▼M4
▼C1
▼C1
De documentatie wordt in 2 delen beschikbaar gesteld:
a) het formele documentatiepakket, dat bij de indiening van de type-
goedkeuringsaanvraag aan de technische dienst wordt verstrekt,
bevat een complete beschrijving van het systeem. Deze documen-
tatie mag beknopt zijn mits wordt aangetoond dat alle
uitgangswaarden die zijn toegestaan volgens een matrix die wordt
verkregen uithetregelbereik van de ingangswaarden van de indi-
viduele eenheid, zijn geïdentificeerd. Deze informatie wordt bij de
in bijlage I, punt 3, voorgeschreven documentatie gevoegd;
b) aanvullend materiaal waarin de parameters worden weergegeven
die door een hulpbeheersingsvoorziening worden gewijzigd,
alsmede de grensomstandigheden waaronder de voorziening werkt.
Het aanvullende materiaal bevat een beschrijving van de bestu-
ringslogica van het brandstofsysteem, de tijdafstellingsstrategieën
en de schakelpunten in alle werkingstoestanden.
Dit aanvullend materiaal bevat ook een rechtvaardiging voor het
gebruik van een hulpbeheersingsvoorziening en verstrekt aanvul-
lend materiaal en testgegevens om het effect van een op de motor
of het voertuig geïnstalleerde hulpbeheersingsvoorziening op de
uitlaatemissies aan te tonen.
Dit aanvullend materiaal blijft strikt vertrouwelijk en wordt door
de fabrikantbewaard, maar wordtbij de t ypegoedkeuring of op
elke ogenblik tijdens de duur van de typegoedkeuring beschikbaar
gesteld voor inspectie.
6.1.4. Om na te gaan of een strategie of maatregel moet worden beschouwd
als een manipulatievoorziening of een abnormale emissiebeheersings-
strategie volgens de definities van de punten 2.28 en 2.30, kan de
goedkeuringsinstantie en/of de technische dienst aanvullend om een
NOx-screeningtest met toepassing van de ETC verzoeken die in
combinatie met de typegoedkeuringstest of de procedures voor het
controleren van de overeenstemming van de productie kan worden
uitgevoerd.
6.1.4.1. Bij wijze van alternatief voor de vereisten van aanhangsel 4 van
bijlage III bij Richtlijn 88/77/EEG mogen de NOx-emissies tijdens
de ETC-screeningtest worden bemonsterd aan de hand van het ruwe
uitlaatgas en zijn de technische voorschriften van ISO DIS 16183,
van 15 oktober 2000, van toepassing.
6.1.4.2. Wanneer wordt nagegaan of een strategie of maatregel moet worden
beschouwd als een manipulatievoorziening of een abnormale emissie-
beheersingsstrategie volgens de definities van de punten 2.28 en 2.30,
wordt een extra marge van 10 % ten opzichte van de desbetreffende
NOx-grenswaarde aanvaard.
6.1.5. Overgangsbepalingen voor de uitbreiding van de typegoedkeuring
6.1.5.1. Dit punt geldt alleen voor nieuwe compressieontstekingsmotoren en
nieuwe door compressieontstekingsmotoren aangedreven voertuigen
waarvoor een typegoedkeuring is verleend overeenkomstig de
vereisten in rij A van de tabellen in punt 6.2.1 van bijlage I bij Richt-
lijn 88/77/EEG.
6.1.5.2. Bij wijze van alternatief voor de punten 6.1.3 en 6.1.4 kan de fabri-
kant de technische dienst de resultaten voorleggen van een NOx-
screeningtest met toepassing van de ETC aan de motor die overeen-
stemt met de eigenschappen van de basismotor, als beschreven in
bijlage II, waarbij rekening wordtgehouden methetbepaalde in
punt 6.1.4.1. en 6.1.4.2. De fabrikant dient tevens schritelijk te
verklaren dat de motor geen gebruikmaakt van een manipulatievoor-
ziening of een abnormale emissiebeheersingsstrategie zoals
omschreven in punt2 van deze bijlage.
6.1.5.3. De fabrikant dient voorts schriftelijk te verklaren dat de resultaten van
de NOx-screeningtest en de verklaring voor de basismotor, als
bedoeld in punt 6.1.4, eveneens gelden voor alle motortypen binnen
de in bijlage II beschreven motorfamilie.
6.2. Specificaties betreffende de emissie van verontreinigende gassen
en deeltjes en rook
Voor typegoedkeuring volgens rij A van de tabellen in punt 6.2.1
worden de emissies gemeten in ESC- en ELR-tests met conventionele
dieselmotoren met inbegrip van die welke zijn uitgerust met elektro-
nische brandstofinspuitapparatuur, uitlaatgasrecirculatie (EGR) en/of
oxidatiekatalysator. Dieselmotoren die zijn uitgerust met moderne1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 16
▼M3
▼M3
uitlaatgasnabehandelingssystemen, b.v. NOx-katalysatoren en/of deel-
tjesvangers, moeten bovendien een ETC-test ondergaan.
Voor typegoedkeuring volgens rij B.1 of B.2 of rij C van de tabellen
in punt 6.2.1 worden de emissies gemeten met de ESC-test, de ELR-
test en de ETC-test.
Voor gasmotoren worden de gasvormige emissies bepaald met behulp
van de ETC-test.
De ESC- en ELR-testprocedures zijn beschreven in aanhangsel 1 van
bijlage III, de ETC-testprocedure in de aanhangsels 2 en 3 van bijlage
III.
De emissie van verontreinigende gassen en deeltjes (indien van
toepassing) en van rook (indien van toepassing) door de motor die
voor de keuring ter beschikking is gesteld, wordt gemeten volgens
de in aanhangsel 4 van bijlage III beschreven methoden. In bijlage V
worden de aanbevolen analysesystemen voor de verontreinigende
gassen, de aanbevolen bemonsteringssystemen en de aanbevolen
opaciteitsmeetsystemen beschreven.
Andere systemen of analyse-apparatuur kunnen door de technische
dienstworden goedgekeurd, indien wordtaanget oond datdaarmee
gelijkwaardige resultaten bij de betrokken testcyclus worden
verkregen. De systeemgelijkwaardigheid moet worden vastgesteld
aan de hand van een correlatiestudie met 7 monsterparen (of meer)
tussen het systeem dat wordt onderzocht en een van de referentiesys-
temen van deze richtlijn. Voor de deeltjesemissie is alleen het
volledige-stroomverdunningssysteem als referentiesysteem toegestaan.
De „resultaten” hebben betrekking op de emissiewaarden bij een
specifieke cyclus. De correlatietest moet worden uitgevoerd in
hetzelfde laboratorium, in dezelfde meetcel en met dezelfde motor
en bij voorkeur gelijktijdig. Gelijkwaardigheid bestaat, wanneer de
gemiddelde waarden van de monsterparen met een tolerantie van
± 5 % overeenstemmen. Voor de opneming van een nieuw systeem
in de richtlijn moet de gelijkwaardigheid zijn bepaald op basis van
een berekening van de herhaalbaarheid en de reproduceerbaarheid
volgens ISO 5725.
6.2.1. Grenswaarden
De specifieke massa van het koolmonoxide, het totaal aan koolwater-
stoffen, de stikstofoxiden en de deeltjes, die is bepaald met de ESC-
test, en de opaciteit van de rook, die is bepaald met de ELR-test,
mogen nietmeer bedragen dan de in t abel 1 aangegeven waarden.
Tabel 1
Grenswaarden — ESC- en ELR-test
RijMassa kool-
monoxideMassa kool-
water-
stoffenMassa stik-
stofoxidenMassa deeltjes Rook
(CO) g/
kWh(HC) g/
kWh(NOx)g /
kWh(PT) g/kWh m−1
A (2000) 2,1 0,66 5,0 0,10 0,13 (1) 0,8
B1 (2005) 1,5 0,46 3,5 0,02 0,5
B2 (2008) 1,5 0,46 2,0 0,02 0,5C (EEV) 1,5 0,25 2,0 0,02 0,15
(1) Bij motoren met een slagvolume van minder dan 0,75 dm3per cilinder en een nominaal toerental
van meer dan 3 000 min−1.
Bij dieselmotoren die ook worden beproefd volgens de ETC-test en
metname bij gasmot oren mag de specifieke massa van koolmono-
xide, andere koolwaterstoffen dan methaan, methaan (indien van
toepassing), stikstofoxiden en deeltjes (indien van toepassing) niet
meer bedragen dan de in tabel 2 aangegeven waarden.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 17
▼M3
Tabel 2
Grenswaarden — ETC-test (1)
RijMassa kool-
monoxideMassa non-
methaan-
kool-water-
stoffenMassa
methaanMassa stik-
stofoxidenMassa deeltjes
(CO) g/
kWh(NMHC) g/
kWh(CH4)(2)g /
kWh(NOx)g /
kWh(PT) (3) g/kWh
A (2000) 5,45 0,78 1,6 5,0 0,16 0,21 (4)
B1 (2005) 4,0 0,55 1,1 3,5 0,03B2 (2008) 4,0 0,55 1,1 2,0 0,03
C (EEV) 3,0 0,40 0,65 2,0 0,02
(1) De voorwaarden voor het controleren van de aanvaardbaarheid van de ETC-tests (zie bijlage III,
aanhangsel 2, punt 3.9) voor de emissiemeting van gasmotoren in verband met de grenswaarden
van rij A worden getoetst en zo nodig gewijzigd volgens de procedure van artikel 13 van Richtlijn70/156/EEG.
(
2) Alleen bij aardgasmotoren.
(3) Niet van toepassing op gasmotoren in fase A (2000) en fase B1 en B2.
(4) Voor motoren met een slagvolume van minder dan 0,75 dm3per cilinder en een nominaal toerental
van meer dan 3 000 min−1.
6.2.2. Meting van koolwaterstoffen bij diesel- en gasmotoren
6.2.2.1. Een fabrikant kan naar keuze de massa van het totaal aan koolwater-
stoffen (THC) volgens de ETC-test meten in plaats van de massa van
andere koolwaterstoffen dan methaan. In dat geval is de grenswaarde
voor de massa van het totaal aan koolwaterstoffen dezelfde als die
welke is vermeld in tabel 2 voor de massa van andere koolwater-
stoffen dan methaan.
6.2.3. Speciale voorschriften voor dieselmotoren
6.2.3.1. De specifieke massa stikstofoxiden, gemeten op willekeurige contro-
lepunten binnen het controlegebied van de ESC-test, mag niet meer
dan 10 % boven de geïnterpoleerde waarden van de aangrenzende
testfasen liggen (zie bijlage III, aanhangsel I, de punten 4.6.2 en
4.6.3).
6.2.3.2. De rookwaarde bij een willekeurig ELR-testtoerental mag niet meer
dan 20 % boven de hoogste rookwaarde bij de twee aangrenzende
testtoerentallen of — indien deze hoger is — meer dan 5 % boven
de grenswaarde liggen.
7. MONTAGE IN HET VOERTUIG
7.1. De montage van de motor in het voertuig moet voldoen aan de
volgende eigenschappen voor wat betreft de typegoedkeuring van de
motor:
7.1.1. de inlaatonderdruk mag niet meer bedragen dan de in bijlage VI voor
de typegoedkeuring aangegeven waarde;
7.1.2. de uitlaatgastegendruk mag niet meer bedragen dan de in bijlage VI
voor de goedgekeurde motor aangegeven waarde;
7.1.3. de inhoud van het uitlaatsysteem mag niet meer dan 40 % afwijken
van de in bijlage VI voor de goedgekeurde motor aangegeven waarde;
7.1.4. hetdoor de hulpapparat uur die noodzakelijk is voor de werking van
de motor geabsorbeerde vermogen mag niet meer bedragen dan de in
bijlage VI voor de goedgekeurde motor aangegeven waarde.
8. MOTORFAMILIE8.1. Parameters die de motorfamilie bepalen
De motorfamilie als aangegeven door de motorfabrikant kan bepaald
worden aan de hand van fundamentele eigenschappen die alle
motoren van de familie gemeen hebben. In sommige gevallen kan er
interactie optreden tussen de parameters. Er moet rekening worden
gehouden met dit effect om te verzekeren dat alleen motoren met1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 18
▼M3
overeenkomstige uitlaatemissie-eigenschappen tot een motorfamilie
worden gerekend.
Motoren worden tot dezelfde motorfamilie gerekend, wanneer zij de
volgende lijstvan basisparamet ers gemeen hebben:
8.1.1. Verbrandingscyclus:
— 2-takt
— 4-takt
8.1.2. Koelmiddel:
— lucht
— water— olie
8.1.3. Voor gasmotoren en motoren met nabehandeling:
— aantal cilinders
(andere dieselmotoren met minder cilinders dan de basismotor mogen
geacht worden tot dezelfde motorfamilie te behoren mits het brand-
stofsysteem de brandstof voor elke cilinder apart doseert).
8.1.4. Afzonderlijke zuigerverplaatsing:
— de totale spreiding mag voor de motoren niet meer dan 15 %
bedragen
8.1.5. Wijze van luchtaanzuiging:
— natuurlijke aanzuiging
— drukvulling
— drukvulling mett ussenkoeler
8.1.6. Type/ontwerp van de verbrandingskamer:
— voorkamer
— wervelkamer
— rechtstreekse inspuiting
8.1.7. Klep- en poortconfiguratie, grootte en aantal:
— cilinderkop
— cilinderwand— carter
8.1.8. Brandstofinspuitsysteem (dieselmotoren):
— pompinspuiter
— lijnpomp
— verdelerpomp— afzonderlijk element— pompverstuiver
8.1.9. Brandstofsysteem (gasmotoren):
— mengeenheid
— gasinductie/injectie (één punt, meerdere punten)
— vloeistofinjectie (één punt, meerdere punten)
8.1.10. Ontstekingssysteem (gasmotoren)8.1.11. Overige kenmerken:
— uitlaatgasrecirculatie
— waterinspuiting/emulsie— secundaire luchtinspuiting
— drukkoelsysteem
8.1.12. Uitlaatgasnabehandeling:
— driewegkatalysator
— oxidatiekatalysator
— reductiekatalysator— thermische reactor
— deeltjesvanger1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 19
▼M3
8.2. Keuze van de basismotor
8.2.1. Dieselmotoren
Het hoofdcriterium bij de keuze van de basismotor van de familie
moet de hoogste brandstoftoevoer per slag bij het opgegeven toerental
voor het maximumkoppel zijn. Indien twee of meer motoren volgens
dat hoofdcriterium overeenstemmen, wordt de basismotor gekozen
aan de hand van een tweede criterium, namelijk de hoogste brandstof-
toevoer per slag bij het nominaal vermogen. Onder bepaalde
omstandigheden kan de keuringsinstantie tot de slotsom komen dat
de slechtste emissiewaarde van de familie het best kan worden
bepaald door een tweede motor te beproeven. De goedkeuringsin-
stantie kan derhalve een extra motor ter beproeving kiezen aan de
hand van kenmerken die erop wijzen datdie mot or hethoogst e emis-
sieniveau van de motoren van die familie heeft.
Indien de motoren binnen de familie andere variabele kenmerken
hebben die geacht worden van invloed te zijn op de uitlaatemissies,
moeten die kenmerken eveneens worden bepaald en bij de keuze van
de basismotor in aanmerking worden genomen.
8.2.2. Gasmotoren
Het hoofdcriterum voor de keuze van de basismotor van de familie
moet de grootste verplaatsing zijn. Indien twee of meer motoren
volgens dat hoofdcriterium overeenstemmen, wordt de basismotor
gekozen aan de hand van secundaire criteria in de volgende volgorde:
— de hoogste brandstoftoevoer per slag bij het toerental voor het
opgegeven nominaal vermogen;
— het vroegste ontstekingstijdstip;— de laagste EGR-graad;— geen luchtpomp of pomp met de laagste werkelijke luchtstroom.
Onder bepaalde omstandigheden kan de keuringsinstantie tot de
slotsom komen dat de slechtste emissiewaarde van de familie het
best kan worden bepaald door een tweede motor te beproeven.
Daarom kan de keuringsinstantie een extra motor ter beproeving
kiezen aan de hand van kenmerken die erop wijzen datdie mot or
het hoogste emissieniveau van de motoren van die familie heeft.
9. OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE
9.1. Er dienen maatregelen te worden genomen om te zorgen voor de
overeenstemming van de productie overeenkomstig artikel 10 van
Richtlijn 70/156/EEG. De overeenstemming van de productie wordt
gecontroleerd aan de hand van de gegevens in het goedkeuringsfor-
mulier in bijlage VI van deze richtlijn.
De punten 2.4.2 en 2.4.3 van bijlage X van Richtlijn 70/156/EEG zijn
van toepassing indien de bevoegde instanties de berekeningsmethode
van de fabrikant ontoereikend achten.
9.1.1. Indien de emissies van verontreinigende stoffen gemeten moeten
worden bij een motortype waarvan de typegoedkeuring een of meer
keren is uitgebreid, worden de proeven uitgevoerd op de motor(en),
beschreven in het informatiepakket betreffende de betrokken uitbrei-
ding.
9.1.1.1. Overeenstemming van de motor die aan een emissieproef wordt
onderworpen:
Na het verstrekken van de motor aan de instantie stelt de fabrikant de
gekozen motoren niet meer bij.
9.1.1.1.1. Er worden drie willekeurige motoren uit de serie genomen. Motoren
die alleen met de ESC-test en de ELR-test of alleen met de ETC-test
worden gekeurd voor typegoedkeuring volgens rij A van de tabellen
in punt 6.2.1 moeten de tests ondergaan die van toepassing zijn voor
het nagaan van de overeenstemming van de productie. Met goedkeu-
ring van de bevoegde instantie worden alle andere motortypen die zijn
goedgekeurd volgens rij A, rij B1 of B2 of rij C van de tabellen in
punt 6.2.1 hetzij met de ESC-cyclus en de ELR-cyclus, hetzij met de
ETC-cyclus gekeurd voor hetnagaan van de overeenst emming van de
productie. De grenswaarden staan vermeld in punt 6.2.1 van deze
bijlage.
9.1.1.1.2. De proeven worden uitgevoerd overeenkomstig aanhangsel 1 van deze
bijlage, indien de bevoegde instantie genoegen neemt met de door de
fabrikant opgegeven standaarddeviatie van de productie overeenkom-1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 20
▼M3
stig bijlage X van Richtlijn 70/156/EEG voor motorvoertuigen en de
aanhangwagens daarvan.
De proeven worden uitgevoerd overeenkomstig aanhangsel 2 van deze
bijlage indien de bevoegde instantie geen genoegen neemt met de
door de fabrikant opgegeven standaarddeviatie van de productie over-
eenkomstig bijlage X van Richtlijn 70/156/EEG voor motorvoertuigen
en de aanhangwagens daarvan.
Op verzoek van de fabrikantkunnen de proeven worden uit gevoerd
overeenkomstig aanhangsel 3 van deze bijlage.
9.1.1.1.3. De serieproductie wordt op grond van een proef met willekeurig
gekozen motoren geacht conform respectievelijk niet-conform te zijn,
wanneer volgens de testcriteria van het toepasselijke aanhangsel een
positief oordeel voor alle verontreinigende stoffen, respectievelijk
een negatief oordeel aangaande één verontreinigende stof is bereikt.
Indien voor een verontreinigende stof een positief oordeel is bereikt,
mag daarvan nietworden afgeweken op grond van aanvullende
proeven die worden uitgevoerd om tot een oordeel te komen over
andere verontreinigende stoffen.
Indien er geen positief oordeel voor alle verontreinigende stoffen er
geen negatief oordeel voor één verontreinigende stof wordt geveld,
wordt er een proef met een andere motor uitgevoerd (zie figuur 2).
Indien er geen oordeel wordt geveld, mag de fabrikant te allen tijde
besluiten de keuring te beëindigen. In dat geval wordt een negatief
oordeel in hetrapportopgenomen.
9.1.1.2. De proeven worden uitgevoerd op nieuwe motoren. Men laat de
gasmotoren inlopen volgens de methode van punt 3 van aanhangsel
2 bij bijlage III.
9.1.1.2.1. Op verzoek van de fabrikant kunnen de proeven echter worden uitge-
voerd op diesel- of gasmotoren die langer dan de in punt 9.1.1.2
aangegeven duur, maar ten hoogste 100 uur zijn ingereden. In dat
geval laat de fabrikant de motoren inlopen. Hij verbindt zich ertoe,
die motoren niet meer te zullen afstellen.
9.1.1.2.2. Wanneer de fabrikantverzoektom inlopen van de mot or overeenkom-
stig punt 9.1.1.2.1, mag dat plaatsvinden met:
— alle motoren die worden getest,
of
— de eerste motor die wordt getest, waarbij een als volgt bepaalde
evolutiecoëfficiënt op die motor wordt toegepast:
— de emissies van verontreinigende stoffen worden bij de eerste
testmotor op nul en „x” uur gemeten;
— de evolutiecoëfficiënt van de emissies tussen nul en „x” uur
wordt voor elke verontreinigende stof als volgt berekend:
emissies „x” uur
emissies nul uur
De evolutiecoëfficiënt kan minder dan één zijn.
De andere testmotoren laat men niet inlopen, maar de emissies op nul
uur worden aangepast met behulp van de evolutiecoëfficiënt.
In datgeval worden de volgende waarden gemet en:
— de waarden op „x” uur voor de eerste motor,
— de waarde bij nul uur, vermenigvuldigd metde evolut iecoëffi-
ciënt, voor de andere motoren.
9.1.1.2.3. Voor dieselmotoren en LPG-gasmotoren kunnen alle proeven worden
uitgevoerd met in de handel zijnde brandstoffen. Op verzoek van de
fabrikant kunnen echter de in bijlage IV beschreven referentiebrand-
stoffen worden gebruikt. Dit betekent dat proeven, zoals beschreven
in punt 4 van deze bijlage, met ten minste twee referentiebrandstoffen
voor elke gasmotor moeten worden verricht.
9.1.1.2.4. Voor aardgasmotoren kunnen al deze proeven worden verricht met de
volgende in de handel zijnde brandstoffen:
— voor met H gemerkte motoren een in de handel zijnde brandstof
van gasgroep H (0,89 ≤Sλ≤1,00);1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 21
▼M4
▼M4
— voor met L gemerkte motoren een in de handel zijnde brandstof
van gasgroep L (1,00 ≤Sλ≤1,19);
— voor met HL gemerkte motoren een in de handel zijnde brandstof
binnen de uiterste waarden van de λ-verschuivingsfactor
(0,89≤Sλ≤1,19).
Op verzoek van de fabrikantmogen de in bijlage IV beschreven refe-
rentiebrandstoffen worden gebruikt. Dit betekent dat de proeven, zoals
beschreven in punt 4 van deze bijlage, met ten minste twee referentie-
brandstoffen voor elke gasmotor moeten worden verricht.
9.1.1.2.5. In geval van een geschil wanneer, bij gebruik van een in de handel
zijnde brandstof, een gasmotor niet aan de grenswaarden voldoet,
worden de proeven uitgevoerd met een referentiebrandstof waarmee
de basismotor is getest, of eventueel met de extra brandstof 3, als
bedoeld in de punten 4.1.3.1 en 4.2.1.1 waarmee de basismotor even-
tueel getest is. Vervolgens wordt de uitkomst omgerekend met behulp
van de toepasselijke factor(en) „r”, „ra” en „rb”, als beschreven in de
punten 4.1.4, 4.1.5.1 en 4.2.1.2. Indien „r”, „ra” of „rb” kleiner zijn
dan 1, vindt geen correctie plaats. De meetresultaten en de berekende
uitkomsten moeten aantonen dat de motor aan de grenswaarden
voldoet met alle relevante brandstoffen (brandstof 1, 2 en eventueel
brandstof 3 bij aardgasmotoren en brandstof A en B bij LPG-
motoren).
9.1.1.2.6. Proeven voor onderzoek naar de overeenstemming van de productie
van gasmotoren die berekend zijn op een brandstof van een bepaalde
samenstelling moeten verricht worden met de brandstof, waarvoor de
motor gekalibreerd is.
Figuur 2
Schematische voorstelling van beproeving van de overeenstem-
ming van de productie
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 22
▼M3
▼M3
Aanhangsel 1
PROCEDURE VOOR CONTROLE VAN DE OVEREENSTEMMING VAN
DE PRODUCTIE WANNEER DE STANDAARDDEVIATIE AANVAARD-
BAAR IS
1. In ditaanhangsel wordtde procedure beschreven om de overeenst emming
van de productie te controleren wat betreft de emissies van verontreinigende
stoffen wanneer de standaarddeviatie van de productie van de fabrikant
aanvaardbaar is.
2. Met een minimummonstergrootte van drie motoren wordt de bemonsterings-
procedure zodanig gekozen, dat de kans dat een partij motoren waarvan 40 %
nietgeheel aan de eisen voldoeteen proef doorst aat0,95 is (risico van de
producent = 5 %), terwijl de kans dat een partij motoren waarvan 65 % niet
geheel aan de eisen voldoetwordtaanvaard 0,10 is (risico van de consument
= 10 %).
3. De volgende procedure wordtt oegepastvoor elk van de in punt6.2.1. van
bijlage I aangegeven verontreinigende stoffen (zie figuur 2):
Stel:
L = de natuurlijke logaritme van de grenswaarde voor de verontreinigende
stof;
χi= de natuurlijke logaritme van de meting van motor i in het monster;
s = een raming van de standaarddeviatie van de productie (met toepassing
van de natuurlijke logaritme van de meetwaarden);
n = het monsteraantal.
4. De statistische waarde van het monster wordt bepaald door de som van de
standaarddeviaties van de grenswaarde te berekenen met de volgende
formule:
1
SXn
i¼1L/C0χi ðÞ
5. Vervolgens geldt:
— indien het statistische proefresultaat boven de bij de monstergrootte
passende drempelwaarde voor een positief oordeel ligt (zie tabel 3),
wordt een positief oordeel geveld voor die verontreinigende stof;
— indien het statistische proefresultaat onder de bij de monstergrootte
passende drempelwaarde voor een negatief oordeel ligt (zie tabel 3),
wordt een negatief oordeel geveld voor die verontreinigende stof;
— in alle overige gevallen wordt een andere motor beproefd overeenkomstig
punt 9.1.1.1 van bijlage I en wordt de berekeningsmethode toegepast op
de monstergrootte, verhoogd met één.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 23
▼M3
Tabel 3
Drempelwaarden voor een positief en een negatief oordeel bij het bemonste-
ringsschema van aanhangsel 1
Minimummonstergrootte: 3
Cumulatief aantal geteste
motoren (monstergrootte)Drempelwaarde voor een
positief oordeel AnDrempelwaarde voor een
negatief oordeel Bn
3 3,327 − 4,724
4 3,261 − 4,790
5 3,195 − 4,856
6 3,129 − 4,922
7 3,063 − 4,988
8 2,997 − 5,054
9 2,931 − 5,120
10 2,865 − 5,185
11 2,799 − 5,251
12 2,733 − 5,317
13 2,667 − 5,383
14 2,601 − 5,449
15 2,535 − 5,515
16 2,469 − 5,581
17 2,403 − 5,647
18 2,337 − 5,713
19 2,271 − 5,779
20 2,205 − 5,845
21 2,139 − 5,91122 2,073 − 5,977
23 2,007 − 6,043
24 1,941 − 6,109
25 1,875 − 6,175
26 1,809 − 6,241
27 1,743 − 6,307
28 1,677 − 6,373
29 1,611 − 6,439
30 1,545 − 6,505
31 1,479 − 6,571
32 − 2,112 − 2,1121988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 24
▼M3
Aanhangsel 2
PROCEDURE VOOR CONTROLE VAN DE OVEREENSTEMMING VAN
DE PRODUCTIE WANNEER DE STANDAARDDEVIATIE NIET
AANVAARDBAAR IS OF NIET BESCHIKBAAR IS
1. In ditaanhangsel wordtde procedure beschreven om de overeenst emming
van de productie te controleren wat betreft de emissies van verontreinigende
stoffen wanneer de standaarddeviatie van de productie van de fabrikant niet
aanvaardbaar of beschikbaar is.
2. Met een minimummonstergrootte van drie motoren wordt de bemonsterings-
procedure zodanig gekozen, dat de kans dat een partij motoren waarvan 40 %
nietgeheel aan de eisen voldoeteen proef doorst aat0,95 is (risico van de
producent = 5 %), terwijl de kans dat een partij motoren waarvan 65 % niet
geheel aan de eisen voldoetwordtaanvaard 0,10 is (risico van de consument
= 10 %).
3. De meetwaarden van de verontreinigende stoffen, vermeld in punt 6.2.1 van
bijlage I worden geacht logaritmisch normaal te zijn verdeeld en moeten
worden omgezet door de natuurlijke logaritme te nemen. Stel m0= mini-
mummonstergrootte, m = maximummonstergrootte (m0= 3 en m = 32), n =
monsteraantal.
4. Indien de natuurlijke logaritmen van de meetwaarden bij de serie χ1,χ2,e n
…,χizijn en L is de natuurlijke logaritme van de grenswaarde voor de
verontreinigende stof, dan geldt:
di=χi−L
en
dn¼1
nXn
i¼1di
V2
n¼1
nXn
i¼1di/C0dn/C0/C1 2
5. Tabel 4 geeftde drempelwaarden voor en posit ief (An) en een negatief
oordeel (Bn) bij het gegeven monsteraantal. Het statistische proefresultaat is
de verhouding dn=Vn;die wordt gebruikt om vast te stellen of de serie goed-
gekeurd of afgekeurd is, en wel op de volgende wijze:
Voor m0≤n≤m:
— wordtde serie goedgekeurd indiendn
Vn/C20An
— wordtde serie afgekeurd indiendn
Vn/C21Bn
— wordteen andere met ing verrichtindien A n/C20dn
Vn/C21Bn
6. Opmerkingen
De volgende recursieve formules zijn nuttig voor de berekening van de
opeenvolgende waarden van de proefstatistiek:
dn¼1/C01
n/C18/C19
dn/C01þ1
ndn
V2
n¼1/C01
n/C18/C19
V2
n/C01þdn/C0dn/C0/C1 2
n/C01
n¼2;3;...;d1¼d1;V 1¼0/C0/C11988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 25
▼M3
Tabel 4
Drempelwaarden voor een positief en een negatief oordeel bij het bemonste-
ringsschema van aanhangsel 2
Minimummonstergrootte: 3
Cumulatief aantal geteste
motoren (monstergrootte)Drempelwaarde voor een
positief oordeel AnDrempelwaarde voor een
negatief oordeel Bn
3 − 0,80381 16,64743
4 − 0,76339 7,68627
5 − 0,72982 4,67136
6 − 0,69962 3,25573
7 − 0,67129 2,45431
8 − 0,64406 1,94369
9 − 0,61750 1,59105
10 − 0,59135 1,33295
11 − 0,56542 1,13566
12 − 0,53960 0,97970
13 − 0,51379 0,85307
14 − 0,48791 0,74801
15 − 0,46191 0,65928
16 − 0,43573 0,58321
17 − 0,40933 0,51718
18 − 0,38266 0,45922
19 − 0,35570 0,40788
20 − 0,32840 0,36203
21 − 0,30072 0,3207822 − 0,27263 0,28343
23 − 0,24410 0,24943
24 − 0,21509 0,21831
25 − 0,18557 0,18970
26 − 0,15550 0,16328
27 − 0,12483 0,13880
28 − 0,09354 0,11603
29 − 0,06159 0,09480
30 − 0,02892 0,07493
31 − 0,00449 0,05629
32 0,03876 0,038761988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 26
▼M3
Aanhangsel 3
PROCEDURE VOOR CONTROLE VAN DE OVEREENSTEMMING VAN
DE PRODUCTIE OP VERZOEK VAN DE FABRIKANT
1. In ditaanhangsel wordtde procedure beschreven om de overeenst emming
van de productie wat betreft de emissies van verontreinigende stoffen op
verzoek van de fabrikant te controleren.
2. Met een minimummonstergrootte van drie motoren wordt de bemonsterings-
procedure zodanig gekozen, dat de kans dat een partij motoren waarvan 30 %
nietgeheel aan de eisen voldoeteen proef doorst aat0,90 is (risico van de
producent = 10 %) terwijl de kans dat een partij motoren waarvan 65 %
nietgeheel aan de eisen voldoetwordtaanvaard 0,10 is (risico van de consu-
ment= 10 %).
3. De volgende procedure wordtt oegepastvoor elk van de in punt6.2.1 van
bijlage I genoemde verontreinigende stoffen (zie figuur 2):
Stel:
L = de grenswaarde voor de verontreinigende stof;
xi= de waarde van de meting van motor in het monster;
n = het monsteraantal.
4. Bereken voor het monster het statistische proefresultaat dat het aantal niet-
overeenstemmende motoren weergeeft, d.w.z. xi>L .
5. Vervolgens geldt:
— indien het statistische proefresultaat onder de bij de monstergrootte
passende drempelwaarde voor een positief oordeel ligt of gelijk daaraan
is (zie tabel 5), wordt een positief oordeel geveld voor die verontreini-
gende stof;
— indien het statistische proefresultaat boven de bij de monstergrootte
passende drempelwaarde voor een negatief oordeel ligt of gelijk daaraan
is (zie tabel 5), wordt een negatief oordeel geveld voor die verontreini-
gende stof;
— in alle overige gevallen wordt een andere motor overeenkomstig punt
9.1.1.1 van bijlage I getest en de berekeningsmethode wordt toegepast
op de monstergrootte, plus één.
In tabel 5 zijn de aantallen voor een positief en een negatief oordeel berekend
met behulp van de internationale norm ISO 8422/1991.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 27
▼M3
Tabel 5
Drempelwaarden voor een positief en een negatief oordeel bij het bemonste-
ringsschema van aanhangsel 3
Minimummonstergrootte: 3
Cumulatief aantal geteste
motoren (monstergrootte)Drempelwaarde voor een
positief oordeelDrempelwaarde voor een
negatief oordeel
3— 3
404
504
615
715
826
926
10 3 7
11 3 7
12 4 8
13 4 8
14 5 9
15 5 9
16 6 10
17 6 10
18 7 11
19 8 91988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 28
▼M3
BIJLAGE II
►(1)M41988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 29
▼M3
Aanhangsel 1
►(1)M41988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 30
▼M3
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 31
▼M3
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 32
▼M3
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 33
▼M3
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 34
▼M3
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 35
▼M3
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 36
▼M3
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 37
▼M3
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 38
▼M3
Aanhangsel 2
ESSENTIËLE EIGENSCHAPPEN VAN DE MOTORFAMILIE
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 39
▼M3
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 40
▼M3
Aanhangsel 3
►(1)M41988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 41
▼M3
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 42
▼M3
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 43
▼M3
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 44
▼M3
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 45
▼M3
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 46
▼M3
Aanhangsel 4
EIGENSCHAPPEN VAN DE MET DE MOTOR SAMENHANGENDE VOERTUIGONDERDELEN
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 47
▼M3
BIJLAGE III
TESTPROCEDURE
1. INLEIDING
1.1. In deze bijlage worden de methoden beschreven voor de vaststelling van
de uitstoot van verontreinigende gassen en deeltjes en rook door de te
beproeven motoren. Er worden drie testcycli beschreven die worden
toegepast overeenkomstig de bepalingen van punt 6.2 van bijlage I:
— de ESC-test die bestaat uit een cyclus van 13 verschillende statische
toestanden,
— de ELR-test die bestaat uit transiënte belastingsstappen bij verschil-
lende toerentallen, die integraal deel uitmaken van één testprocedure
en tegelijkertijd worden uitgevoerd;
— de ETC-test die bestaat uit een serie transiënte toestanden per
seconde.
1.2. De test wordt uitgevoerd met de op een proefbank geplaatste motor die is
aangesloten op een dynamometer.
1.3.Meetbeginsel
De uitlaatemissies van de motor die gemeten moeten worden omvatten de
gasvormige componenten (koolmonoxide, totaal koolwaterstoffen bij
dieselmotoren alleen in de ESC-test; andere koolwaterstoffen dan
methaan bij diesel- en gasmotoren alleen in de ETC-test; methaan bij
gasmotoren alleen in de ETC-test en stikstofoxiden), de deeltjes (alleen
bij dieselmotoren) en rook (alleen bij dieselmotoren in de ELR-test).
Daarnaast wordt koolstofdioxide vaak als tracergas gebruikt om de
verdunningsverhouding van partiële en volledige-stroomverdunningssys-
temen te bepalen. Op grond van goede technische praktijkgewoonten
wordt aanbevolen de koolstofdioxide te meten, hetgeen een uitstekend
middel is om meetproblemen tijdens de uitvoering van de proef vast te
stellen.
1.3.1.ESC-test
Gedurende een voorgeschreven opeenvolging van werkingstoestanden van
een warm gelopen motor worden de hoeveelheden van de bovenge-
noemde uitlaatgasemissies continu onderzocht door bemonstering uit het
ruwe uitlaatgas. De testcyclus geschiedt bij een aantal toerentallen en
vermogens die hetnormale werkingsgebied van dieselmot oren dekken.
In elke toestand wordt de concentratie van elk verontreinigend gas, de
uitlaatstroom en het afgegeven vermogen bepaald en de gemeten waarden
gewogen. Het deeltjesmonster wordt verdund met voorbehandelde omge-
vingslucht. Tijdens de gehele testprocedure wordt één monster genomenen verzameld op geschikte filters. Het gewicht van elke verontreinigende
stof die per kilowattuur wordt uitgestoten wordt berekend overeenkomstig
aanhangsel 1 van deze bijlage. Bovendien worden de NO
xgemeten op
drie meetpunten binnen het door de technische dienst gekozen meetge-
bied (1) en de gemeten waarden worden vergeleken met de waarden die
berekend zijn in die toestanden van de testcyclus waarbij de geselecteerde
meetpunten een rol speelden. De NOx-controle zorgt voor de effectiviteit
van de emissiebestrijding van de motor binnen het normale werkingsge-
bied van de motor.
1.3.2.ELR-test
Gedurende een voorgeschreven belastingresponsietest wordt de rook van
een warm gelopen motor gemeten met behulp van een opaciteitmeter. De
test bestaat uit het belasten van de motor bij een constant toerental van 10
tot 100 % belasting bij drie verschillende motortoerentallen. Bovendien
laat men de motor draaien bij een vierde belasting die door de technische
dienstwordtgekozen (1) en de waarde wordtvergeleken metde waarde
van de voorgaande belastingstoestanden. De opaciteit wordt bepaald met
behulp van hetmiddelingsalgorit me datis beschreven in aanhangsel 1
van deze bijlage.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 48
(1) De meetpunten moeten worden gekozen met behulp van goedgekeurde statistische
willekeurigheidsmethoden.
▼M3
1.3.3.ETC-test
Gedurende een voorgeschreven transiënte cyclus werkingsomstandig-
heden van een warm gelopen motor, die nauwkeurig is afgestemd op
voor het verkeer specifieke rijpatronen van vrachtwagens en bussen met
een zware motor, worden de bovengenoemde verontreinigende stoffen
onderzocht na verdunning van de totale uitlaatgasstroom met voorbehan-
delde omgevingslucht. Met gebruikmaking van feedback-signalen van het
motorkoppel en -toerental door de motordynamometer, wordt het
vermogen geïntegreerd naar de tijd van de cyclus hetgeen de arbeid van
de motor gedurende de cyclus oplevert. De concentratie van NOxen HC
wordt bepaald gedurende de cyclus door het analyseapparaat te inte-
greren. De concentraties CO, CO2en NMHC kan worden bepaald door
het analyseapparaat te integreren of door bemonstering met een bemon-
steringszak. Voor de deeltjes wordt een evenredig monster met behulp
van geschikte filters verzameld. De verdunde-uitlaatgasstroom kan gedu-
rende de cyclus worden bepaald om de emissiewaarden van de
massastroom verontreinigende stoffen te berekenen. De massa-emissie-
waarden worden gerelateerd aan de motorarbeid op de in aanhangsel 2
van deze bijlage beschreven wijze, hetgeen de massa van elke verontrei-
nigende stof oplevert die per kilowattuur wordt uitgestoten.
2. TESTVOORWAARDEN
2.1.Motortestvoorwaarden
2.1.1. De absolute temperatuur (Ta) van de voor de motor bestemde lucht bij de
inlaat van de motor uitgedrukt in Kelvin en de droge atmosferische druk
(ps), uitgedrukt in kPa, moet worden gemeten en de parameter F wordt
berekend op de volgende wijze:
a) bij dieselmotoren:
Motoren met natuurlijke aanzuiging en mechanische drukvulling:
F¼99
ps/C18/C19
/C3Ta
298/C18/C190;7
Motoren met drukvulling met of zonder koeling van de inlaatlucht:
F¼99
ps/C18/C190;7
/C3Ta
298/C18/C191;5
b) bij gasmotoren:
F¼99
ps/C18/C191;2
/C3Ta
298/C18/C190;6
2.1.2.Geldigheid van de test
Om een test als geldig te erkennen moet de parameter F zodanig zijn dat:
0,96≤F≤1,06
2.2.Motoren met tussenkoeler
De vulluchttemperatuur moet worden geregistreerd en bij het opgegeven
maximumvermogen behorende toerental en vollast binnen ± 5 K van de
maximumvulluchttemperatuur als aangegeven in punt 1.16.3 van
aanhangsel 1 van bijlage II liggen. De temperatuur van het koelmiddel
moet ten minste 293 K (20 ºC) bedragen.
Indien een laboratoriumsysteem of externe aanjager wordt gebruikt moet
de vulluchttemperatuur binnen ± 5 K van de maximumvulluchttempera-
tuur als aangegeven in punt 1.16.3 van aanhangsel 1 van bijlage II
liggen bij het toerental van het opgegeven maximumvermogen en vollast.
De instelling van de tussenkoeler om aan de bovengenoemde voor-
waarden te voldoen wordt niet geregeld en blijft gedurende de gehele
testcyclus dezelfde.
2.3.Luchtinlaatsysteem van de motor
Er dient gebruik te worden gemaakt van een luchtinlaatsysteem dat een
luchtinlaatrestrictie heeft binnen ± 100 Pa van de bovenste grens van de1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 49
▼M3
motor die draait met het toerental dat hoort bij het opgegeven maximum-
vermogen en vollast.
2.4.Uitlaatsysteem van de motor
Er dient gebruik te worden gemaakt van een uitlaatsysteem dat een
uitlaattegendruk heeft binnen ± 1 000 Pa van de bovenste grens van de
motor die draait met het toerental dat hoort bij het opgegeven maximum-
vermogen en vollasten een inhoud die binnen ± 40 % van de door de
fabrikantopgegeven inhoud ligt . Er mag gebruik worden gemaaktvan
een laboratoriumsysteem mits dit de werkelijke motorwerkingsomstandig-
heden simuleert. Het uitlaatsysteem dient te voldoen aan de voorschriften
voor de uitlaatgasbemonstering overeenkomstig punt 3.4 van aanhangsel
4 van bijlage III en de punten 2.2.1, EP en 2.3.1, EP van bijlage V.
Indien de motor is uitgerust met een uitlaatgasnabehandelingsinrichting
moet de uitlaatpijp dezelfde diameter hebben als de in de praktijk
gebruikte over een lengte van ten minste 4 pijpdiameters vanaf het begin
van het expansiegedeelte waarin de nabehandelingsinrichting is aange-
bracht in de richting van de motor. De afstand tussen de flens met
uitlaatspruitstuk of de turbocompressoruitlaat en de uitlaatgasnabehande-
lingsinrichting moet dezelfde zijn als die bij de constructie in het voertuig
of binnen de afstandspecificaties van de fabrikant liggen. De uitlaattegen-
druk of restrictie moet aan dezelfde criteria voldoen als hierboven en mag
worden ingesteld met een klep. Het nabehandelingsgedeelte mag worden
verwijderd gedurende een dummytest en gedurende het bepalen van de
motorkarakteristiek en worden vervangen door een gelijkwaardig gedeelte
met een niet-werkzame katalysatorconstructie.
2.5.Koelsysteem
Er dient gebruik te worden gemaakt van een motorkoelsysteem met
voldoende capaciteit om de motor op de normale door de fabrikant voor-
geschreven temperaturen te houden.
2.6.Smeerolie
De specificaties van de smeerolie die tijdens de test worden gebruikt
moeten worden vastgelegd en tezamen met de resultaten van de proef
worden vermeld overeenkomstig punt 7.1 van aanhangsel 1 van bijlage II.
2.7.Brandstof
Er dientgebruik t e worden gemaaktvan de in bijlage IV aangegeven
referentiebrandstof.
De brandstoftemperatuur en het meetpunt dienen te worden aangegeven
door de fabrikantbinnen de grenzen van punt1.16.5 van aanhangsel 1
van bijlage II. De brandstoftemperatuur mag niet lager liggen dan 306 K
(33 ºC) indien de waarde nietis aangegeven dientdeze 311 K ± 5 K
(38 ºC ± 5 ºC) bij de inlaat van de brandstofleiding te zijn.
Voor aardgas- en LPG-motoren moeten de brandstoftemperatuur en het
meetpunt binnen de grenzen liggen die gegeven zijn in bijlage II,
aanhangsel 1, punt 1.16.5 of, indien de motor niet een basismotor is, in
bijlage II, aanhangsel 3, punt1.16.5.
2.8.Beproeving van uitlaatgas-nabehandelingssystemen
Indien de motor is uitgerust met een uitlaatgasnabehandelingssysteem
moeten de tijdens de testcyclus (cycli) gemeten emissies representatief
zijn voor de emissies in de praktijk. Indien dit niet kan worden gereali-
seerd met één enkele testcyclus (b.v. bij deeltjesfilters met periodieke
regeneratie) moeten verscheidene testcycli worden uitgevoerd en de test-
resultaten worden gemiddeld en/of gewogen. De motorfabrikant en de
technische dienst komen op basis van een degelijke technische beoorde-
ling overeen welke methode precies gekozen wordt.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 50
▼M3
Aanhangsel 1
ESC- EN ELR-TESTCYCLUSSEN
1. MOTOR- EN DYNAMOMETERAFSTELLING
1.1.Bepaling van de motortoerentallen A, B en C
De motortoerentallen A, B en C dienen door de fabrikant te worden opge-
geven overeenkomstig de volgende voorwaarden:
Hetzelfde toerental nhimoetworden bepaald op basis van 70 % van het
opgegeven netto maximumvermogen P(n) als bepaald overeenkomstig
punt 8.2 van aanhangsel 1 van bijlage II. Het hoogste motortoerental
waarbij deze waarde op de vermogenscurve voorkomtwordtgedefinieerd
als nhi.
Het laagste toerental nlowordtbepaald op basis van 50 % van hetopge-
geven netto maximumvermogen P(n), als vastgesteld overeenkomstig
punt 8.2 van aanhangsel 1 van bijlage II. Het laagste motortoerental
waarbij ditvermogen op de vermogenscurve voorkomtwordtgedefini-
eerd als nlo.
De motortoerentallen A, B en C worden als volgt berekend:
Toerental A = nlo+2 5%( nhi−nlo)
Toerental B = nlo+5 0%( nhi−nlo)
Toerental C = nlo+7 5%( nhi−nlo)
De toerentallen A, B en C worden gecontroleerd volgens een van de
volgende methoden:
a) Er dienen extra meetpunten te worden gekozen gedurende de goed-
keuringsproef voor het motorvermogen overeenkomstig Richtlijn 80/
1269/EEG zodatnhien nlonauwkeurig worden bepaald. Hetmaximum-
vermogen, nhien nlowordtbepaald uitde vermogenscurve en de
motortoerentallen A, B en C worden berekend overeenkomstig boven-
genoemde bepalingen.
b) De vollastcurve van de motor dient te worden uitgezet vanaf het maxi-
mumtoerental in onbelaste toestand tot het stationaire toerental,
waarbij gebruik wordt gemaakt van ten minste vijf meetpunten per
interval van 1 000 omwentelingen per minuut en meetpunten binnen
± 50 min−1van het toerental bij het opgegeven maximumvermogen.
Hetmaximumvermogen, nhien nlomoetworden afgeleid uitdeze
kromme en de motortoerentallen A, B en C worden berekend overeen-
komstig de bovenstaande bepalingen.
Indien de gemeten motortoerentallen A, B en C binnen ± 3 % liggen van
de door de fabrikant opgegeven motortoerentallen, worden de opgegeven
motortoerentallen gebruikt voor de emissieproef. Indien de tolerantie voor
een motortoerental wordt overschreden, worden de gemeten motortoeren-
tallen bij de emissietest gebruikt.
1.2.Bepaling van de afstelling van de dynamometer
Hetmaximumkoppel bij vollastmoetproefondervindelijk worden vast ge-
steld om de waarden voor het koppel in de aangegeven testtoestanden
onder netto-omstandigheden, als aangegeven in punt 8.2 van aanhangsel
1 van bijlage II, te berekenen. Het vermogen dat wordt opgenomen door
de door de motor aangedreven apparatuur moet eventueel worden doorbe-
rekend. De dynamometerafstelling voor elke testtoestand wordt berekend
metbehulp van de volgende formule:
s¼PnðÞ/C3L
100indien beproefd onder netto-omstandigheden
s¼PnðÞ/C3L
100þPaðÞ /C0 PbðÞ ðÞ indien niet beproefd onder netto-
omstandigheden
waarin:
s = dynamometer-afstelling, kW
P(n) = netto-motorvermogen als aangegeven in punt 8.2 van aanhangsel
1 van bijlage II, kW
L = procentuele belasting als aangegeven in punt 2.7.1, %1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 51
▼M3
P(a) = het door de te monteren hulpapparatuur afgenomen vermogen
als aangegeven in punt6.1 van aanhangsel 1 van bijlage II
P(b) = het door te verwijderen hulpapparatuur afgenomen vermogen als
aangegeven in punt6.2 van aanhangsel 1 van bijlage II.
2. UITVOERING VAN DE ESC-PROEF
Op verzoek van de fabrikant kan een dummytest worden uitgevoerd om
de motor en het uitlaatsysteem voor de meetcyclus in de juiste toestand te
brengen.
2.1.Gereedmaken van de bemonsteringsfilters
Elk filter(paar) moet ten minste een uur voor de test in een (niet-herme-
tisch) afgesloten petrischaaltje worden geplaatst waarna het geheel in een
weegkamer wordt gezet om te stabiliseren. Aan het eind van de stabilise-
ringsperiode wordt elk filter(paar) gewogen en wordt het tarragewicht
genoteerd. Het filter(paar) moet vervolgens in een gesloten petrischaaltje
of filterhouder worden bewaard totdat deze nodig is voor de proef. Indien
hetfilt er(paar) nietwordtgebruiktbinnen achtuur nadathetuitde weeg-
kamer verwijderd is, wordthetvoor gebruik gerecondit ioneerd en
opnieuw gewogen.
2.2.Installatie van de meetapparatuur
De instrumenten en de bemonsteringssondes moeten volgens de voor-
schriften worden aangebracht. Wanneer gebruik wordt gemaakt van een
volledige-stroomverdunningssysteem voor de verdunning van het
uitlaatgas moet het einde van de uitlaatpijp op het systeem worden aange-
sloten.
2.3.Starten van het verdunningssysteem en de motor
Het verdunningssysteem en de motor moeten in werking worden gesteld
en zodanig warm worden dat alle temperaturen en drukken bij het maxi-
mumvermogen gestabiliseerd zijn overeenkomstig de aanbevelingen van
de fabrikant en goede technische praktijkgewoonten.
2.4.Starten van het deeltjesbemonsteringssysteem
Het deeltjesbemonsteringssysteem wordt in werking gesteld; het functio-
neert via een omloopsysteem. Het achtergrondniveau van de deeltjes in
de verdunningsluchtkan worden bepaald door de verdunningsluchtdoor
de deeltjesfilters te voeren. Indien gefilterde verdunningslucht wordt
gebruikt, kan een meting vóór of na de test worden verricht. Indien de
verdunningslucht niet gefilterd wordt, kunnen metingen worden verricht
aan hetbegin en aan heteind van de cyclus en de waarden worden
gemiddeld.
2.5.Afstelling van de verdunningsverhouding
De verdunningslucht moet zodanig worden afgesteld dat de temperatuur
van het verdunde uitlaatgas, gemeten onmiddellijk vóór het primaire filter
in elke toestand 325 K (52 ºC) of minder bedraagt. De totale verdun-
ningsverhouding (q) mag nietminder bedragen dan 4.
Bij systemen waarbij de CO2-o fN Ox-concentratie wordt gebruikt voor de
regeling van de verdunningsverhouding, moethetCO2-o fN Ox-gehalte
van de verdunningsluchtworden gemet en aan hetbegin en aan heteind
van elke test. De meetresultaten van de CO2-o fN Ox-achtergrondconcen-
tratie vóór en na de test moeten respectievelijk binnen 100 ppm of 5 ppm
van elkaar liggen.
2.6.Controle van de analyseapparatuur
De analyseapparatuur voor de emissiemetingen wordt op de 0-stand geka-
libreerd en hetschaalbereik ingest eld.
2.7.Testcyclus
2.7.1. De volgende uit13 fasen best aande cyclus moetworden gevolgd, waarbij
de dynamometer is aangesloten op de te beproeven motor:
FasenummerMotortoe-
rentalBelasting-
spercentageWegings-
factorLengte van
de fase
1 stationair — 0,15 4 minuten1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 52
▼M3
FasenummerMotortoe-
rentalBelasting-
spercentageWegings-
factorLengte van
de fase
2 A 100 0,08 2 minuten
3 B 50 0,10 2 minuten
4 B 75 0,10 2 minuten
5 A 50 0,05 2 minuten
6 A 75 0,05 2 minuten7 A 25 0,05 2 minuten
8 B 100 0,09 2 minuten
9 B 25 0,10 2 minuten
10 C 100 0,08 2 minuten
11 C 25 0,05 2 minuten
12 C 75 0,05 2 minuten
13 C 50 0,05 2 minuten
2.7.2.Testcyclus
De testcyclus wordt aangevangen. De test wordt uitgevoerd in de volg-
orde van de in punt2.7.1 genoemde fasenummers.
De motor moet gedurende de voorgeschreven tijd in elke fase lopen,
waarbij veranderingen in het motortoerental en belasting binnen de eerste
20 sec. moeten verdwijnen. Het aangegeven toerental moet binnen
± 50 min
−1worden gehouden en hetaangegeven koppel binnen ± 2 %
van het maximumkoppel bij het toerental van de test.
Op verzoek van de fabrikant mag de testcyclus een voldoende aantal
malen worden herhaald om meer deeltjesmassa op het filter te bemon-
steren. De fabrikant dient een uitvoerige beschrijving van de
gegevensevaluatie en berekeningsprocedures te verstrekken. De gasvor-
mige emissies behoeven slechts bij de eerste cyclus te worden
vastgesteld.
2.7.3.Responsie van het analyseapparaat
De output van het analyseapparaat moet worden geregistreerd met een
papierbandschrijver of worden vastgelegd met een gelijkwaardig gege-
vensverzamelsysteem waarbij het uitlaatgas tijdens de gehele proef door
de analyseapparatuur stroomt.
2.7.4.Deeltjesbemonstering
Er wordt gebruik gemaakt van een paar filters (primair en secundair filter,
zie bijlage III, aanhangsel 4) voor de volledige testprocedure. Er moet
rekening worden gehouden met de voor de testprocedure aangegeven
wegingsfactoren voor een bepaalde toestand door een monster te nemen
dat evenredig is met de uitlaatgasmassastroom gedurende elke afzonder-
lijke fase van de cyclus. Ditkan worden verwezenlijktdoor de
bemonsteringsstroom, de bemonsteringstijd of de verdunningsverhouding
dienovereenkomstig bij het stellen zodat aan het criterium voor de effec-
tieve wegingsfactoren in punt 5.6 is voldaan.
De bemonsteringstijd per fase moet ten minste 4 seconden voor elke 0,01
van de wegingsfactor bedragen. De bemonstering moet in elke fase op
een zo laat mogelijk moment plaatsvinden. De deeltjesbemonstering mag
nieteerder dan 5 seconden voor heteinde van elke fase worden beëin-
digd.
2.7.5.Toestand van de motor
Het motortoerental en de motorbelasting, de inlaatluchttemperatuur en de
onderdruk, de uitlaattemperatuur en de tegendruk, de brandstofstroom en
de lucht of uitlaatgasstroom, de vulluchttemperatuur, de brandstoftempe-
ratuur en de vochtigheidsgraad dienen gedurende iedere fase te worden
geregistreerd, waarbij aan de eisen ten aanzien van het toerental en de
belasting moet worden voldaan gedurende de periode van deeltjesbemon-
stering, maar in ieder geval gedurende de laatste minuut van elke fase.
Alle verdere gegevens die nodig zijn voor de berekening dienen te
worden geregistreerd (zie punt 4 en 5).1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 53
▼M3
2.7.6.Controle van NOxbinnen het meetgebied
De NOx- controle binnen het meetgebied moet onmiddellijk na beëindi-
ging van toestand 13 plaatsvinden. De motor moet voor een periode van
3 minuten voor de aanvang van de metingen in toestand 13 worden
gehouden. Er dienen drie metingen te worden verricht op verschillende
plaatsen binnen het door de technische dienst geselecteerde meetge-
bied (1). De meettijd bedraagt telkens 2 minuten.
De meetprocedure is identiek met die voor de Nox-meting in toestand 13
en dient te worden uitgevoerd overeenkomstig de punten 2.7.3, 2.7.5 en
4.1 van ditaanhangsel en punt3 van aanhangsel 4 van bijlage III.
De berekening wordt uitgevoerd overeenkomstig punt 4.
2.7.7.Hercontrole van de analyseapparatuur
Na de emissietest wordt een nulgas en hetzelfde kalibratiegas gebruikt
voor een hercontrole. De test wordt aanvaardbaar geacht indien het
verschil tussen de resultaten voor en na de proef minder dan 2 % van de
kalibratiegaswaarde bedraagt.
3. ELR-TESTCYCLUS
3.1.Installatie van de meetapparatuur
De opaciteitsmeter en indien van toepassing de bemonsteringssondes
moeten worden aangebracht achter de uitlaatdemper of, indien aanwezig,
de nabehandelingsinrichting overeenkomstig de algemene installatiepro-
cedures als aangegeven door de fabrikant van de instrumenten.
Bovendien moeten de voorschriften van punt 10 van ISO IDS 11614
indien van toepassing in acht worden genomen.
Alvorens controles worden uitgevoerd voor de nul- en volledige-schaalin-
stelling moet de opaciteitsmeter op temperatuur worden gebracht en
gestabiliseerd overeenkomstig de aanbevelingen van de fabrikant van het
instrument. Indien de opaciteitsmeter is uitgerust met een luchtspoelsys-
teem om rookaanslag op de lenzen van de meter te voorkomen moet dit
systeem eveneens worden geactiveerd en afgesteld overeenkomstig de
aanbevelingen van de fabrikant.
3.2.Controle van de opaciteitsmeter
De controle van de nulinstelling en de volledige schaal moeten worden
verricht in de opaciteit-afleestoestand aangezien de opaciteitsschaal twee
duidelijk definieerbare kalibratiepunten, namelijk 0 % dichtheid en 100 %
dichtheid. De lichtabsorptiecoëfficiënt wordt vervolgens correct berekend
op basis van de gemeten dichtheid en de LAals aangegeven door de fabri-
kant van de opaciteitsmeter, wanneer het instrument terugkeert in de k-
afleestoestand voor beproeving.
Wanneer de lichtstraal van de opaciteitsmeter niet wordt geblokkeerd,
moet de aflezing worden afgesteld op 0,0 % ± 1,0 % opaciteit. Wanneer
wordtvoorkomen dathetlichtop de ont vanger valt , moetde aflezing
worden afgesteld op 100,0 % ± 1,0 % opaciteit.
3.3.Testcyclus
3.3.1.Conditioneren van de motor
Het warmlopen van de motor en het systeem moet geschieden bij het
maximumvermogen om de motorparameters te stabiliseren overeenkom-
stig de aanbevelingen van de fabrikant. De conditioneerfase moet de
werkelijke meting beschermen tegen de invloed van afzettingen in het
uitlaatsysteem van een voorgaande test.
Wanneer de motor is gestabiliseerd moet de cyclus worden aangevangen
binnen 20 ± 2 s na de conditioneerfase. Op verzoek van de fabrikant kan
een dummytest worden uitgevoerd als extra conditionering voor de meet-
cyclus.
3.3.2.Testverloop
De test bestaat uit drie belastingsstappen bij elk van de drie motortoeren-
tallen A (cyclus 1), B (cyclus 2) en C (cyclus 3), vastgesteld
overeenkomstig punt 1.1 van bijlage III, gevolgd door cyclus 4 bij een1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 54
(1) De meetpunten moeten worden gekozen met behulp van goedgekeurde statistische
willekeurigheidsmethoden.
▼M3
door de technische dienst gekozen toerental binnen het meetgebied en bij
een belasting tussen 10 % en 100 % (1). De onderstaande volgorde dient
te worden aangehouden met de dynamometer op de proefmotor in
werking, als afgebeeld in figuur 3.
Figuur 3
Verloop van de ELR-test
a) De motor wordt ingesteld op toerental A bij een belasting van 10 %
gedurende 20 ± 2 s. Het aangegeven toerental dient binnen ± 20
min−1te worden gehouden en het aangegeven koppel moet binnen
± 2 % van het maximumkoppel bij het toerental tijdens de proef
worden gehouden.
b) Aan heteind van hetvoorgaande gedeelt e moetde gashendel snel in
de geheel open stand worden gezet en in deze stand worden gehouden
gedurende 10 ± 1 s. De noodzakelijke dynamometerbelasting moet
worden uitgeoefend om het motortoerental binnen ± 150 min gedu-
rende de eerste 3 seconden te houden en binnen ± 20 min gedurende
de rest van het testgedeelte.
c) De in a) en b) beschreven procedure wordtt wee keer herhaald.
d) Na voltooiing van de derde belastingsstap moet de motor binnen 20 ± 2
s worden afgesteld op toerental B bij een belasting van 10 %.
e) De procedure a) tot en met c) wordt uitgevoerd bij een motor die
draait met toerental B.
f) Na voltooiing van de derde belastingsstap moet de motor binnen 20 ± 2
s worden afgesteld op toerental C bij een belasting van 10 %.
g) De procedure a) tot en met c) wordt uitgevoerd bij een motor die
draait met toerental C.
h) Na voltooiing van de derde belastingsstap moet de motor binnen 20 ± 2
s opnieuw worden ingesteld op het gekozen motortoerental en een
willekeurige belasting van meer dan 10 %.
i) De procedure a) tot en met c) dient te worden gevolgd waarbij de
motor bij het geselecteerde toerental draait.
3.4.Validering van de cyclus
De relatieve standaarddeviatie van de gemiddelde rookwaarde bij elk
beproevingstoerental (A, B, C) dient minder dan 15 % van de overeen-
komstige gemiddelde waarde (SVA,S VB,S VC, berekend volgens punt
6.3.3 met de drie opeenvolgende belastingen bij elk beproevingstoe-
rental), of minder dan 10 % van de in tabel 1 van bijlage I aangegeven
grenswaarde te zijn (de grootste waarde is van toepassing). Indien het
verschil groter is, moet de procedure worden herhaald tot drie opeenvol-
gende belastingsfasen aan de valideringscriteria voldoen.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 55
(1) De meetpunten moeten worden gekozen met behulp van goedgekeurde statistische
willekeurigheidsmethoden.
▼M3
3.5.Hercontrole van de opaciteitsmeter
De nulverloopwaarde van de opaciteitsmeter na de test mag niet meer dan
± 5,0 % van de in tabel 1 van bijlage III aangegeven waarde bedragen.
4. BEREKENING VAN DE GASVORMIGE EMISSIES
4.1.Evaluatie van de gegevens
Voor de evaluatie van de gasvormige emissies moet de grafiekaflezing
van de laatste 30 seconden in elke toestand worden gemiddeld en de
gemiddelde concentraties (conc) van HC, CO en NOxgedurende elke
toestand moet worden vastgesteld aan de hand van de gemiddelde grafie-
kaflezingen en de bijbehorende kalibratiegegevens. Een andere wijze van
registratie kan worden toegepast indien deze gelijkwaardige gegevens
oplevert.
Voor de NOx-controle binnen het meetgebied zijn de bovengenoemde
voorschriften alleen voor NOxvan toepassing.
De uitlaatgasstroom GEXHW, of de verdunde-uitlaatgasstroom GTOTWindien
voor gebruik daarvan wordtgekozen, wordtbepaald overeenkomst ig punt
2.3 van aanhangsel 4 van bijlage III.
4.2.Droog/nat-correctie
De gemeten concentratie wordt omgezet in die voor nat gas met de
volgende formules, indien zij niet reeds op natte basis is gemeten:
conc(nat) = Kw* conc(droog)
Voor het ruwe uitlaatgas:
KW;r¼1/C0FFH/C3GFUEL
GAIRD/C18/C19
/C0KW2
en
FFH¼1;969
1þGFUEL
GAIRW/C18/C19
Voor het verdunde uitlaatgas
KW;e;1¼1/C0HTCRAT /C3CO2% natðÞ
200/C18/C19
/C0KW1
of
KW;e;2¼1/C0KW1 ðÞ
1þHTCRAT /C3CO2% droogðÞ
2000
BB@1
CCA
Voor de verdunningslucht Voor de inlaatlucht (indien deze
afwijkt van de verdunningslucht)
K
W;d¼1/C0KW1 KW;a¼1/C0KW2
KW1¼1;608/C3Hd
1 000 þ1;608/C3Hd ðÞKW2¼1;608/C3Ha
1 000 þ1;608/C3Ha ðÞ
Hd¼6;220/C3Rd/C3pd
pB/C0pd/C3Rd/C310/C02Ha¼6;220/C3Ra/C3pa
pB/C0pa/C3Ra/C310/C02
waarin:
Ha,Hd= g water per kg droge lucht1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 56
▼M3
Rd,Ra= relatieve vochtigheid van de verdunnings/inlaatlucht, %
pd,pa= verzadigde dampdruk van de verdunnings/inlaatlucht, kPa
pB= totale buitenluchtdruk, kPa
4.3.Vochtigheids- en temperatuurcorrectie voor NOx
Aangezien de NOxemissies afhangen van de toestand van de omgevings-
lucht, moet de NOx-concentratie worden gecorrigeerd naar de
omgevingsluchttemperatuur en -vochtigheid met behulp van de factor
KH uitde volgende formules:
KH;D¼1
1þA/C3Ha/C010;71 ðÞ þ B/C3Ta/C0298 ðÞ
met:
A = 0,309 GFUEL/GAIRD− 0,0266
B = − 0,209 GFUEL/GAIRD+ 0,00954
Ta= inlaatluchttemperatuur, K (temperatuur en vochtigheidsgraad
moeten op hetzelfde punt gemeten worden)
Ha= vochtigheidsgraad van de inlaatlucht, g water per kg droge lucht
Ha¼6;220/C3Ra/C3pa
pB/C0pa/C3Ra/C310/C02
waarbij:
Ra= relatieve vochtigheid van de inlaatlucht, %
pa= verzadigde dampdruk van de inlaatlucht, kPa
pB= totale buitenluchtdruk, kPa
4.4.Berekening van de emissiemassastroom
De emissiemassastroom (g/h) voor elke testfase wordt als volgt berekend,
waarbij ervan wordt uitgegaan dat de uitlaatgasdichtheid 1,293 kg/m3bij
273 K (0 ºC) en 101,3 kPa bedraagt:
NOx mass= 0,001587 * NOx conc*KH,D*GEXHW
COmass= 0,000966 * COconc*GEXHW
HCmass= 0,000479 * HCconc*GEXHW
waarin NOx conc,C Oconc,H Cconc(1) de gemiddelde concentraties (ppm) in
het ruwe uitlaatgas zijn, vastgesteld overeenkomstig punt 4.1.
Indien de gasvormige emissies (optioneel) worden bepaald met een volle-
dige-stroomverdunningssysteem, moet de volgende formule worden
toegepast:
NOx mass= 0,001587 * NOx conc*KH,D*GTOTW
COmass= 0,000966 * COconc*GTOTW
HCmass= 0,000479 * HCconc*GTOTW
waarin NOx conc,C Oconc,H Cconc(2) de gemiddelde, naar de achtergrond
gecorrigeerde concentraties (ppm) in elke toestand in het verdunde gas
zijn, vastgesteld overeenkomstig punt 4.3.1.1 van bijlage III, aanhangsel
2.
4.5.Berekening van de specifieke emissies
De specifieke emissie (g/kWh) wordtvoor alle afzonderlijke compo-
nenten op de volgende wijze berekend:
NO x¼X
NOx;mass/C3WF iX
PnðÞi/C3WF i1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 57
(1) Op basis van C1-equivalent.
(2) Op basis can C1-equivalent.
▼M3
CO¼X
COmass/C3WF iX
PnðÞi/C3WF i
HC¼X
HCmass/C3WF iX
PnðÞi/C3WF i
De wegingsfactoren (WF) die in de bovenstaande berekening moeten
worden gebruiktst aan vermeld in punt2.7.1.
4.6.Berekening van de waarden in het meetgebied
Voor de drie overeenkomstig punt 2.7.6 gekozen controlepunten wordt de
NOx-emissie gemeten en berekend volgens punt 4.6.1 en eveneens
bepaald door interpolatie van de fasen van de testcyclus die het dichtst
bij het respectieve controlepunt liggen volgens punt 4.6.2. De gemeten
waarden worden vervolgens vergeleken metde geïnt erpoleerde waarde
volgens punt4.6.3.
4.6.1.Berekening van de specifieke emissie
De NOx-emissie voor elk controlepunt (Z) wordt als volgt berekend:
NOx mass,Z= 0,001587 * NOx conc,Z*KH,D*GEXHW
NOx,Z=N Ox mass,Z/P(n)Z
4.6.2.Bepaling van de emissiewaarde uit de testcyclus
De NOx-emissie voor elk controlepunt moet worden geïnterpoleerd op
grond van de vier dichtstbijgelegen fasen van de testcyclus die het
gekozen controlepunt Z omgeven, als afgebeeld in figuur 4. Voor deze
fasen (R, S, T, U) zijn de volgende definities van toepassing:
Toerental(R) = Toerental(T) = nRT
Toerental(S) = Toerental(U) = nSU
Percentage van belasting(R) = Percentage van belasting(S)
Percentage van belasting(T) = Percentage van belasting(U)
De NOx-emissie op het geselecteerde controlepunt Z wordt als volgt bere-
kend:
EZ=ERS+( ETU−ERS)·( MZ−MRS)/( MTU−MRS)
en:
ETU=ET+( EU−ET)·( nZ−nRT)/( nSU−nRT)
ERS=ER+( ES−ER)·( nZ−nRT)/( nSU−nRT)
MTU=MT+( MU−MT)·( nZ−nRT)/( nSU−nRT)
MRS=MR+( MS−MR)·( nZ−nRT)/( nSU−nRT)
waarin:
ER,ES,ET,EU= specifieke NOx-emissie voor de omgevingstoe-
standen, berekend volgens punt 4.6.1.
MR,MS,MT,MU= motorkoppel in de nabijgelegen toestanden1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 58
▼M3
Figuur 4
Interpolatie van het NOx-controlepunt
4.6.3.Vergelijking van de NOx-emissiewaarden
De gemeten specifieke NOx-emissie van hetcont rolepuntZ (NOx,Z) wordt
op de volgende wijze vergeleken metde geïnt erpoleerde waarde (EZ):
NOx,diff= 100 * (NOx,z−Ez)/Ez
5. BEREKENING VAN DE DEELTJESEMISSIE
5.1.Evaluatie van de gegevens
Voor de evaluatie van de deeltjes wordt de totale bemonsteringsmassa
(MSAM,i) door de filters voor elke testfase vastgelegd.
De filters worden teruggebracht naar de weegkamer en gedurende
minstens een uur — echter niet meer dan 80 uur — geconditioneerd en
vervolgens gewogen. Het brutogewicht van de filters wordt geregistreerd
en het tarragewicht (zie punt 2.1 van dit aanhangsel) daarvan afgetrokken.
De deeltjesmassa Mfis de som van de deeltjesmassa die door de primaire
en secundaire filters zijn opgevangen.
Indien achtergrondcorrectie wordt toegepast, worden de verdunnings-
luchtmassa (MDIL) door de filters en de deeltjesmassa (Md) vastgesteld.
Indien minder dan één meting wordt verricht, wordt het quotiënt Md/
MDILvoor elke meting berekend en de waarden worden gemiddeld.
5.2.Partiële-stroomverdunningssyteem
De uiteindelijk genoteerde testresultaten van de deeltjesemissie worden
als volgtst apsgewijs afgeleid. Aangezien de verdunning op verschillende
wijzen tot stand wordt gebracht, worden verschillende berekeningsme-
thoden voor GEDFWtoegepast. Alle berekeningen zijn gebaseerd op de
gemiddelde waarde van de afzonderlijke toestanden gedurende de bemon-
steringsperiode.
5.2.1.Isokinetische systemen
GEDFW,i=GEXHW,i*qi
qi¼GDILW ;1þGEXHW ;i/C3r/C0/C1
GEXHW ;i/C3r/C0/C1
waarin r overeenkomtmetde verhouding t ussen de dwarsdoorsnede van
de isokinetische sonde en die van de uitlaatpijp:1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 59
▼M3
r¼Ap
AT
5.2.2.Systemen waarmee CO2-o fN Ox-concentraties worden gemeten
GEDFW,i=GEXHW,i*qi
qi¼conc E;i/C0conc A;i
conc D;i/C0conc A;i
waarin:
concE= natte concentratie van het indicatorgas in het uitlaatgas
concD= natte concentratie van het indicatorgas in het verdunde
uitlaatgas
concA= natte concentratie van het indicatorgas in de verdunningslucht
De op droge basis gemeten concentraties moeten worden omgezet in die
op natte basis overeenkomstig punt 4.2 van dit aanhangsel.
5.2.3.CO2-meetsystemen en de koolstofbalansmethode (1)
GEDFW ;i¼206 ;5/C3GFUEL ;i
CO2D;i/C0CO2A;i
waarin:
CO2D=C O2-concentratie in het verdunde uitlaatgas
CO2A=C O2-concentratie in de verdunningslucht
(concentraties in vol % op natte basis)
Deze vergelijking gaat uit van de veronderstelling van een koolstofbalans
(naar de motor gevoerde koolstofatomen worden als CO2uitgestoten) en
wordtals volgtafgeleid:
GEDFW,i=GEXHW,i*qi
en
qi¼206 ;5/C3GFUEL ;i
GEXHW ;i/C3CO2D;i/C0CO2A;i/C0/C1
5.2.4.Systemen met stroommeting
GEDFW,i=GEXHW,i*qi
qi¼GTOTW ;i
GTOTW ;i/C0GDILW ;i/C0/C1
5.3.Volledige-stroomverdunningssysteem
De op te geven testresultaten van de deeltjesemissie worden als volgt
stapsgewijs berekend. Alle berekeningen zijn gebaseerd op de gemiddelde
waarde in de afzonderlijke toestanden gedurende de bemonstering.
GEDFW,i=GTOTW,i1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 60
(1) De waarde geldt slechts voor de in bijlage IV beschreven referentiebrandstof.
▼M3
5.4.Berekening van de deeltjesmassastroom
De deeltjesmassastroom wordt als volgt berekend:
PTmass¼Mf
MSAM/C3GEDFW
1 000
waarin:
GEDFW =Xi¼n
i¼1GEDFW ;i/C3WF i
MSAM=Xi¼n
i¼1MSAM ;i
i =1, … n,
bepaald gedurende de testcyclus uit de som van de gemiddelde waarden
in de afzonderlijke toestanden gedurende de bemonstering.
De deeltjesmassastroom kan als volgt naar de achtergrond worden gecor-
rigeerd:
PTmass¼Mf
MSAM/C0Md
MDIL/C3Xi¼n
i¼11/C01
DFi/C18/C19
/C3WF i ! !"#
/C3GEDFW
1 000
Indien er meer dan een meting is verricht moet (Md/MDIL) worden
vervangen door Md=MDIL ðÞ :
DFi= 13,4/(concCO2+ (concCO + concHC)*10−4)) voor de afzonderlijke
testfasen
of
DFi= 13,4/concCO2voor de afzonderlijke testfasen
5.5.Berekening van de specifieke emissie
De specifieke emissie wordtberekend op de volgende wijze:
PT¼PTmassPPnðÞi/C3WF i
5.6.Effectieve wegingsfactor
Voor de methode met een filter wordt de effectieve wegingsfactor WE,ivoor elke toestand op de volgende wijze berekend:
WF E;i¼MSAM ;i/C3GEDFW
MSAM/C3GEDFW ;i
De waarde van de effectieve wegingsfactoren mag slechts ± 0,003
(± 0,005 voor de stationaire toestand) van de in punt 2.7.1 genoemde
wegingsfactoren afwijken.
6. BEREKENING VAN DE ROOKWAARDEN6.1.Bessel-algoritme
HetBessel-algorit me wordtgebruiktom de gemiddelde waarde per
seconde te berekenen uit de momentane opaciteitsaflezing, omgezet over-
eenkomstig punt 6.3.1. Het algoritme emuleert een laag doorlatend filter
van de tweede orde en het gebruik daarvan vereist iteratieve bereke-
ningen om de coëfficiënt te bepalen. Deze coëfficiënten zijn een functie
van de responsietijd van het opaciteitsmetersysteem en de bemonsterings-
snelheid. Punt6.1.1 moetderhalve worden herhaald t elkens wanneer de
responsietijd van het systeem en/of de bemonsteringssnelheid verandert.
6.1.1.Berekening van de filterresponsietijd en de Bessel-constanten
De benodigde Bessel-responsietijd (t
F) is een functie van de fysische en
elektrische responsietijden van het opaciteitsmetersysteem, als aange-
geven in punt5.2.4 van aanhangsel 4 van bijlage III, en wordtberekend
metbehulp van de volgende vergelijking:1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 61
▼M3
tF¼ﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃ
1/C0t2
pþt2
e/C16/C17r
waarin:
tp= fysische responsietijd, s
te= elektrische responsietijd, s
De berekeningen voor de raming van de grensfrequentie van het filter (fc)
zijn gebaseerd op een stapvormige input van 0 tot 1 in < 0,01 s (zie
bijlage VII). De responsietijd is gedefinieerd als de tijd tussen het punt
waarop de Bessel-output 10 % (t10) bereikten wanneer deze 90 % (t90)
van deze sprongfunctie bereikt. Deze wordt verkregen door het itereren
van fctot t90−t10≈tF. De eerste iteratie voor fcwordtgegeven door de
volgende formule:
fc=π/ (10 * tF)
De Besselconstanten E en K worden berekend met behulp van de
volgende vergelijkingen:
E¼1
1þΩ/C3ﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃ
3/C3Dp
þD/C3Ω2
K = 2 * E * (D * Ω2−1 )−1
waarin:
D = 0,618034
∆t = 1/bemonsteringsfrequentie
Ω= 1/[tan( π*∆ t*fc)]
6.1.2.Berekening van het Bessel-algoritme
Metbehulp van de waarden E en K wordtde gemiddelde Bessel-
responsie per seconde op een invoerwaarde Sials volgtberekend:
Yi=Yi−1+E*( Si+2*Si−1+Si−2−4*Yi−2)+K*( Yi−1−Yi−2)
waarin:S
i-2=Si−1=0
Si=1
Yi-2=Yi−1=0
De tijden t10en t90worden geïnterpoleerd. Het verschil in tijd tussen t90en
t10bepaaltde responsiet ijd tFvoor die waarde van fc. Indien deze respon-
sietijd niet dicht genoeg ligt bij de voorgeschreven responsietijd dient de
iteratie te worden voortgezet totdat de werkelijke responsietijd binnen 1 %van de voorgeschreven responsie ligten wel op de volgende wijze:
|(t
90−t10)−tF|≤0,01 * tF
6.2.Evaluatie van de gegevens
De rookmeetwaarden worden gesampled met een minimumfrequentie van
20 Hz.
6.3.Vaststelling van de opaciteit
6.3.1.Gegevensomzetting
Aangezien metingen met alle opaciteitsmeters gebaseerd zijn op licht-
doorlatendheid, moeten de rookwaarden op de volgende wijze worden
omgezet van lichtdoorlatendheid τin de lichtabsorptiecoëfficiënt (k):
k¼/C01
LA/C3ln 1 /C0N
100/C18/C19
en
N = 100 − τ1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 62
▼M3
waarin:
k = lichtabsorptiecoëfficiënt, m−1
LA= effectieve optische weglengte, als aangegeven door de fabrikant
van het instrument, m
N = opaciteit, %
τ = lichtdoorlatendheid, %
De omzetting dient te worden uitgevoerd voordat alle verdere gegevens-
verwerkingen plaatsvinden.
6.3.2.Berekening van de Bessel-gemiddelde opaciteit
De eigenlijke grensfrequentie fcis de frequentie die de voorgeschreven
filterresponsietijd tFoplevert. Wanneer deze frequentie is vastgesteld
door het iteratieve proces van punt 6.1.1, worden de eigenlijke Bessel-
algoritme-constanten E en K berekend. Het Bessel-algoritme wordt
vervolgens toegepast op het momentane rookspoor (k-waarde) op de in
punt6.1.2 beschreven wijze:
Yi=Yi−1+E*( Si+2*Si−1+Si−2−4*Yi−2)+K*( Yi−1−Yi−2)
Het Bessel-algoritme is recursief van aard. Er is dus een aantal beginin-
voerwaarden van Si−1en Si−2en beginuitvoerwaarden Yi−1en Yi−2nodig
om het algoritme te laten aanvangen. Deze mogen op nul worden gesteld.
Voor elke belastingsstap van de drie toerentallen A, B en C wordt de
maximum 1 s-waarde Ymaxgekozen uitafzonderlijke Yi-waarden van elk
rookspoor.
6.3.3.Eindresultaat
De gemiddelde rookwaarden (SV) van iedere cyclus (beproevingstoe-
rental) worden als volgt berekend:
Voor toerental A:
SVA=( Ymax1,A+Ymax2,A+Ymax3,A)/3
Voor toerental B:
SVB=( Ymax1,B+Ymax2,B+Ymax3,B)/3
Voor toerental C:
SVC=( Ymax1,C+Ymax2,C+Ymax3,C)/3
waarin:
Ymax1,Ymax2,Ymax3= hoogste 1 s Bessel-gemiddelde rookwaarde bij elk
van de drie belastingen
De eindwaarde wordtals volgtberekend:
SV = (0,43 * SVA) + (0,56 * SVB) + (0,01 * SVC)1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 63
▼M3
Aanhangsel 2
ETC-TESTCYCLUS
1. PROCEDURE VOOR BEPALING VAN DE MOTORKARAKTERIS-
TIEK
1.1.Bepaling van het toerentalgebied
Alvorens de ETC op de meetcel kan worden uitgevoerd, moet vooraf-
gaand aan de testcyclus de toerental-koppel-kromme worden bepaald.
De minimum- en maximumtoerentallen zijn als volgt:
Minimumtoerental = stationair toerental
Maximumtoerental = nhi* 1,02 of toerental waarbij het koppel bij
vollast nul wordt (laagste waarde is van toepas-
sing)
1.2.Bepaling van de motorvermogenkromme
De motor wordt bij het maximumvermogen opgewarmd om de motor-
parameters te stabiliseren overeenkomstig de aanbevelingen van de
fabrikant en de technische praktijkgewoonten. Wanneer de motor
stabiel draait, wordt de motorkarakteristiek als volgt gemaakt:
a) De motor wordt niet belast en draait stationair
b) De motor draait met volledige belasting/geheel geopende gasklep en
het minimumtoerental
c) Het motortoerental wordt verhoogd van het minimum- tot het maxi-
mumtoerental bij een gemiddeld tempo van 8 ± 1 min−1/s. Het
motortoerental en het koppel worden ten minste per één punt per
seconde vastgelegd.
1.3.Opstelling van de motorkarakteristiek
Alle overeenkomstig punt 1.2 gemeten waarden worden verbonden door
lineaire interpolatie tussen de punten. De resulterende koppelkromme is
de motorkarakteristiek en wordt gebruikt om de genormaliseerde
koppelwaarden van de motorcyclus te converteren naar de eigenlijke
koppelwaarden van de testcyclus als beschreven onder punt 2.
1.4.Alternatieve bepaling van de motorkarakteristiek
Indien een fabrikantmeentdatbovenbeschreven t echniek voor een
bepaalde motor onveilig of niet representatief is, mag een alternatieve
techniek worden gebruikt. Deze alternatieve technieken moeten voldoen
aan de bedoeling van de gespecificeerde procedure, namelijk de bepa-
ling van het maximaal beschikbare koppel bij alle tijdens de testcyclus
bereikte toerentallen. Afwijkingen van de in dit deel bedoelde tech-
nieken uit veiligheids- of representativiteitsoverwegingen moeten door
de technische dienst worden goedgekeurd en de redenen ervoor moeten
worden aangegeven. In geen enkel geval echter mag voor geregelde
motoren of turbomotoren de techniek waarbij het motortoerental
continu stapsgewijs daalt, worden gebruikt.
1.5.Herhaalde tests
Een motor behoeft niet voor elke testcyclus te worden onderworpen aan
een karakteristiekbepaling. De karakteristiek van een motor wordt voor
een testcyclus echter opnieuw bepaald indien:
— overeenkomstig een op de technische praktijkgewoonten gebaseerd
oordeel een onredelijk lange periode is verlopen tussen de laatste
keer datditplaat svond, of
— fysieke veranderingen of herkalibraties aan de motor hebben plaats-
gevonden die de motorprestaties kunnen beïnvloeden.
2. DE REFERENTIETESTCYCLUS
De transiëntetestcyclus wordt beschreven in aanhangsel 3 van deze
bijlage. De genormaliseerde waarden voor het koppel en toerental
worden als volgt omgezet naar werkelijke waarden, hetgeen resulteert
in de referentietestcyclus.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 64
▼M3
2.1.Werkelijk toerental
Het toerental wordt gedenormaliseerd met behulp van de volgende
vergelijking:
Werkelijk toerental ¼% toerental referentietoerental /C0stationair toerental ðÞ
100þstationair toerental
Het referentietoerental (nref) komt overeen met de 100 % toerental-
waarden die zijn gespecificeerd in het motordynamometerschema van
aanhangsel 3. Hetwordtals volgtgedefinieerd (zie figuur 1 van bijlage
I):
nref=nlo+9 5%*( nhi−nlo)
waarin nhien nlozijn gespecificeerd hetzij overeenkomstig bijlage I,
punt 2, hetzij overeenkomstig bijlage III, aanhangsel 1, punt 1.1.
2.2.Werkelijk koppel
Hetkoppel wordtgenormaliseerd naar hetmaximumkoppel bij het
respectieve toerental. De koppelwaarden van de referentiecyclus worden
gedenormaliseerd metbehulp van de in punt1.3 omschreven kromme,en wel als volgt:
Werkelijk koppel ¼% koppel /C3max :koppel
100
voor het respectieve werkelijke toerental als bepaald overeenkomstig
punt2.1.
De negatieve koppelwaarden van de controlepunten („m”) krijgen ten
behoeve van de vaststelling van de referentiecyclus gedenormaliseerde
waarden die op een van de volgende manieren worden berekend:
— negatieve 40 % van het positieve koppel dat beschikbaar is bij het
bijbehorend toerentalpunt;
— uitzetten van het negatieve koppel dat vereist is om de motor van
het minimum- tot maximumtoerental te brengen;
— bepaling van het negatieve koppel dat vereist is om de motor stati-
onair te doen draaien en van het koppel bij het referentietoerental en
lineaire interpolatie tussen beide punten.
2.3.Voorbeeld van de denormalisatieprocedure
Als voorbeeld wordt het volgende testpunt gedenormaliseerd:
% toerental = 43
% koppel = 82
Gegeven zijn de volgende waarden:referentietoerental = 2 200 min
−1
stationair toerental = 600 min−1
hetgeen resulteert in:
werkelijk toerental ¼43/C32 200 /C0600 ðÞ
100þ600¼1 288 min/C01
werkelijk koppel ¼82/C3700
100¼574 Nm
waarbij hetmaximumkoppel datbij 1 288 min−1uit de motorkarakteris-
tiek wordt afgelezen, 700 Nm bedraagt.
3. UITVOERING VAN DE EMISSIEMEETCYCLUS
Op verzoek van de fabrikant kan een dummytest worden uitgevoerd om
de motor en het uitlaatsysteem in de juiste toestand te brengen voor de
meetcyclus.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 65
▼M3
Aardgas- en LPG-motoren laat men warmlopen volgens een emissie-
testcyclus. De motor draait gedurende een minimum van twee ETC-
cycli totdat de CO-emissiewaarde gedurende één ETC-cyclus niet meer
bedraagtdan 25 % van de in de voorgaande cyclus gemet en CO-emis-
siewaarde.
3.1.Gereedmaken van de bemonsteringsfilters (uitsluitend bij dieselmo-
toren)
Elk filter(paar) moet ten minste een uur voor de test in een (niet-herme-
tisch) afgesloten petrischaaltje worden geplaatst waarna het geheel in
een weegkamer wordt gezet om te stabiliseren. Aan het einde van de
stabiliseringsperiode wordt elk filter(paar) gewogen en wordt het tarra-
gewicht genoteerd. Het filter(paar) moet vervolgens in een gesloten
petrischaaltje of filterhouder worden bewaard totdat het nodig is voor
de proef. Indien het filter(paar) niet binnen acht uur na verwijderd tezijn uitde weegkamer wordtgebruikt , moetditvoor gebruik opnieuw
worden gewogen.
3.2.Installatie van de meetapparatuur
De instrumenten en de bemonsteringssondes moeten volgens de voor-
schriften worden aangebracht. Het einde van de uitlaatpijp moet op het
volledige-stroomverdunningssysteem worden aangesloten.
3.3.Starten van het verdunningssysteem en de motor
Het verdunningssysteem en de motor moeten in werking worden gesteld
en warm worden totdat alle temperaturen en drukken gestabiliseerd zijn
bij hetmaximumvermogen overeenkomst ig de aanbeveling van de
fabrikant en goede technische praktijkgewoonten.
3.4.Starten van het deeltjesbemonsteringssysteem (uitsluitend bij diesel-
motoren)
Het deeltjesbemonsteringssysteem wordt in werking gesteld; het func-
tioneert via een omloopsysteem. Het achtergrondniveau van de deeltjes
in de verdunningsluchtkan worden bepaald door de verdunningslucht
door het deeltjesfilter te voeren. Indien gefilterde verdunningslucht
wordt gebruikt, kan een meting vóór of na de test worden verricht.
Indien de verdunningslucht niet gefilterd wordt, kunnen metingen
worden verrichtaan hetbegin en aan heteind van de cyclus en de
waarden worden gemiddeld.
3.5.Afstelling van het volledige-stroomverdunningssysteem
De totale verdunde uitlaatgassen worden zo afgesteld dat waterconden-
satie in het systeem wordt vermeden en dat de
maximumfilteroppervlaktemperatuur 325 K (52 ºC) of minder bedraagt
(zie bijlage V, punt2.3.1, DT).
3.6.Controle van de analyseapparatuur
De analyseapparatuur voor de emissiemetingen wordt op de nulstand
gekalibreerd en het schaalbereik ingesteld. Eventuele bemonsterings-
zakken worden leeggemaakt.
3.7.Procedure voor het starten van de motor
De gestabiliseerde motor wordt gestart overeenkomstig de startproce-
dure van de handleiding van de eigenaar, metgebruikmaking van
hetzij een standaard startmotor, hetzij de dynamometer. Desgewenst
mag de test direct na de motorconditioneerfase beginnen zonder dat de
motor afgezet wordt, wanneer de motor het stationaire toerental heeft
bereikt.
3.8.Testcyclus
3.8.1.Testcyclus
De testcyclus wordt gestart wanneer de motor zijn stationair toerental
heeft bereikt. De test verloopt overeenkomstig de in punt 2 van dit
aanhangsel beschreven referentiecyclus. De motortoerental- en koppel-
regelpunten worden ingesteld op 5 Hz of groter (10 Hz is aanbevolen).
Het feedback-motortoerental en -koppelsignaal wordt tijdens de testcy-
clus ten minste eenmaal per seconde geregistreerd en de signalen
mogen elektronisch worden gefilterd.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 66
▼M3
3.8.2.Metingen door het analyseapparaat
Bij het starten van de motor of, wanneer de testcyclus direct na de
motorconditioneringsfase wordt gestart, van de testcyclus begint de
meetapparatuur gelijktijdig met de volgende metingen:
— verzameling of analyse van de verdunningslucht;
— verzameling of analyse van de verdunde uitlaatgassen;— meting van de hoeveelheid verdunde uitlaatgassen (CVS) en van de
vereiste temperaturen en drukken;
— optekenen van de feedbackgegevens van dynamometertoerental en -
koppel.
HC en NO
xworden continu gemeten in de verdunningstunnel met een
frequentie van 2 Hz. De gemiddelde concentratie wordt bepaald door de
analysesignalen te integreren over de gehele testcyclus. De responsietijd
van het systeem mag niet groter zijn dan 20 s en wordt zo nodig
gecoördineerd met de CVS-flowfluctuaties en de bemonsteringstijd/test-
cyclus-offsets. CO, CO2, NMHC en CH4worden bepaald door integratie
of door analyse van de concentraties van de stoffen die tijdens de
cyclus in de bemonsteringszak zijn verzameld. De concentraties van
gasvormige verontreinigingen in de verdunningslucht worden bepaald
door integratie of door verzameling in de bemonsteringszak voor het
achtergrondniveau. Alle andere waarden worden ten minste één maal
per seconde bepaald (1 Hz).
3.8.3.Deeltjesbemonstering (uitsluitend dieselmotoren)
Bij de start van de motor of, wanneer de testcyclus direct na de motor-
conditioneringsfase wordt gestart, van de testcyclus, wordt het
deeltjesbemonsteringssysteem van de omloop- naar de deeltjesbemon-
steringsstand overgeschakeld.
Wanneer er geen stroomcompensatie gebruikt wordt, worden de bemon-
steringspompen zo afgesteld dat de stroomsnelheid door de
deeltjesbemonsteringssonde of de verbindingsleiding steeds een waarde
van ± 5 % van de ingestelde stroomsnelheid heeft. Wanneer wel
stroomcompensatie (i.e. proportionele regeling van de bemonsterings-
stroom) wordt gebruikt, moet worden aangetoond dat de verhouding
van de stroom in de hoofdleiding tot de bemonsteringsstroom niet met
meer dan ± 5 % van de ingestelde waarde afwijkt (met uitzondering
van de eerste 10 bemonsteringsseconden).
Opmerking: Bij dubbele verdunning is de bemonsteringsstroom het
netto verschil tussen de stroom door de bemonsteringsfil-
ters en de secundaire-verdunningsluchtstroom.
De gemiddelde temperatuur en druk bij de inlaat van de gasmeter(s) of
de stroominstrumentatie worden opgetekend. Wanneer de ingestelde
stroom door het invangen van een te groot aantal deeltjes op het filter
nietover de gehele cyclus kan worden gehandhaafd (binnen ± 5 %), is
de test ongeldig. De test wordt dan herhaald met gebruikmaking van
een lagere stroomsnelheid en/of een filter met een grotere diameter.
3.8.4.Afslaan van de motor
Indien de motor tijdens de test afslaat, wordt de motor opnieuw gecon-
ditioneerd en gestart en wordt de test herhaald. Wanneer een van de
testapparaten gedurende de testcyclus slecht werkt, is de test ongeldig.
3.8.5.Handelingen na de test
Na de beëindiging van de test wordt de meting van het volume van de
verdunde uitlaatgassen en van de gasstroom in de bemonsteringszakken,
alsmede de deeltjesbemonsteringspomp stilgelegd. Wanneer een inte-
grerend analysesysteem wordt gebruikt, wordt de monsterneming
voortgezet tot na het verstrijken van de responsietijd van het systeem.
De concentraties in de bemonsteringszakken, voorzover gebruikt,
worden zo spoedig mogelijk en in elk geval nietlat er dan 20 min. na
het beëindigen van de testcyclus geanalyseerd.
Na de emissietest worden een nulgas en hetzelfde ijkgas gebruikt om de
analyseapparatuur te controleren. Wanneer het verschil tussen de resul-
taten vóór en na de test kleiner is dan 2 % van de ijkgaswaarde, wordt
de test als geldig beschouwd.
De deeltjesfilters (uitsluitend voor dieselmotoren) worden niet later dan
één uur na de beëindiging van de test teruggebracht naar de weegkamer
waar zij, alvorens te worden gewogen, ten minste één uur, maar niet
langer dan 80 uur worden geconditioneerd in een (niet hermetisch)
afgesloten petrischaaltje.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 67
▼M3
3.9.Controle van de testcyclus
3.9.1.Dataverschuiving
Om de biaseffecten van het tijdsverschil tussen de feedback- en de refe-
rentiecycluswaarden te minimaliseren, mag de gehele motortoerental-
en -koppelfeedbacksignaalreeks vervroegd of later gesteld wordent.o.v. de referentie-toerental- en -koppelreeks. Wanneer de feedbacksig-
nalen worden verschoven, moeten zowel het toerental als het koppel
een zelfde hoeveelheid in dezelfde richting worden verschoven.
3.9.2.Berekening van de cyclusarbeid
De werkelijke cyclusarbeid W
act(kWh) wordtberekend aan de hand van
elk paar gemeten feedback-motortoerental- en -koppelwaarden. Dat
gebeurtna de bovengenoemde verschuiving van de feedbackgegevens,
wanneer voor deze optie is gekozen. De werkelijke cyclusarbeid Wactwordt gebruikt ter vergelijking met de referentiecyclusarbeid Wrefen
voor de berekening van de remspecifieke emissies (zie punten 4.4 en
5.2). Dezelfde methode wordt gebruikt voor de integratie van het refe-
rentie- en het werkelijke motorvermogen. Wanneer waarden moeten
worden bepaald tussen naast elkaar liggende referentie- of meet-
waarden, wordt lineaire interpolatie gebruikt.
Bij de integratie van de referentie- en werkelijke cyclusarbeid, worden
alle negatieve koppelwaarden op nul gezet en meegenomen. Wanneer
de integratie verloopt met een frequentie van minder dan 5 Hertz en
wanneer, gedurende een bepaald tijdsinterval, de koppelwaarde van
teken verandert, dan wordt het negatieve gedeelte berekend en op nul
gezet. Het positieve gedeelte wordt opgenomen in de geïntegreerde
waarde.
Wactmoetliggen t ussen − 15 % en + 5 % van Wref.
3.9.3.Validatie van de gegevens van de testcyclus
Voor toerental, koppel en vermogen wordt een lineaire regressie uitge-
voerd van de feedback op de referentiewaarden. Dat gebeurt na
bovengenoemde verschuiving van de feedbackgegevens, wanneer voor
deze optie is gekozen. Er wordt gebruik gemaakt van de kleinste-
kwadratenmethode en van de best passende rechte met de vorm:
y=m x+b
waarin:
y = werkelijke feedbackwaarde van toerental (min−1), koppel (Nm) of
vermogen (kW)
m = helling van de regressierechtex = referentiewaarde van toerental (min
−1), koppel (Nm) of vermogen
(kW)
b = y-afsnijpuntvan de regressierecht e
Voor elke regressierechte worden de standaardafwijking van de schat-
tingswaarde (SE) van y over x en de determinatiecoëfficiënt (r2)
berekend.
Aanbevolen wordt deze analyse uit te voeren met een frequentie van 1
Hertz. Alle negatieve referentiekoppelwaarden en de bijbehorende feed-
backwaarden worden uitde berekening van de cycluskoppel- en -
vermogenvalidatiestatistieken weggelaten. Een test is geldig wanneer
aan de criteria van tabel 6 is voldaan.
Tabel 6
Regressierechte-toleranties
Toerental Koppel Vermogen
Standaardafwijking
van de schattings-
waarde (SE) van Y
over Xmax. 100 min–1maximum 13 %
(15 %) (*) van het
maximummotor-
koppel op de
motorvermogenka-
rakteristiekmaximum 8 %
(15 %) (*) van het
maximummotorver-
mogen op de
motorvermogenka-
rakteristiek
Helling van de
regressierechte, m0,95 tot 1,03 0,83-1,03 0,89-1,03 (0,83-
1,03) (*)1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 68
▼M4
▼M4
Toerental Koppel Vermogen
Determinatiecoëffi-
ciënt, r2minimum 0,9700(minimum
0,9500) (*)minimum 0,8800
(minimum
0,7500) (*)minimum 0,9100
(minimum
0,7500) (*)
Y-afsnijpuntvan de
regressierechte, b± 50 min
–1±2 0N mo f±2%
(± 20 Nm of
± 3 %) (*) van het
maximumkoppel
(grootste waarde is
van toepassing)± 4 kW of ± 2 %
(± 4 kW of
± 3 %) (*) van het
maximumvermogen
(grootste waarde is
van toepassing)
(*) Tot 1 oktober 2005 mogen de cijfers tussen haakjes worden gebruikt voor de typegoedkeuringstests
van gasmotoren. (Vóór 1 oktober 2004 brengt de Commissie verslag uit over de ontwikkeling van degasmotortechnologie met het oog op de bevestiging of wijziging van de regressierechte-toleranties indeze tabel die voor gasmotoren gelden.)
Onder de in tabel 7 vermelde voorwaarden mogen bepaalde punten
worden geschrapt.
Tabel 7
Bij de regressie-analyse toegestaan schrappen van punten
Voorwaarde Schrappen van de punten
Vollast/volledig geopende
gasklep en koppelfeedback <
referentiekoppelKoppel en/of vermogen
Geen belasting, geen stationair
punten koppelfeedback > refe-
rentiekoppelKoppel en/of vermogen
Geen belasting/gesloten gasklep,
stationair punt en toerental >
stationair referentietoerentalToerental en/of vermogen
4. BEREKENING VAN DE GASVORMIGE EMISSIES
4.1.Bepaling van de verdunde-uitlaatgasstroom
De volledige verdunde uitlaatgasstroom gedurende de cyclus (kg/test)
wordtberekend uitde meet waarden van de cyclus en de corresponde-
rende kalibratiegegevens van de stroommeter (V0voor PDP of KVvoor
CFV, als omschreven in bijlage III, aanhangsel 5, punt2). Wanneer de
temperatuur van het verdunde uitlaatgas met gebruikmaking van een
warmtewisselaar constant wordt gehouden (± 6 K voor een PDP-CVS,
± 11 K voor een CFV-CVS, zie bijlage V, punt2.3), wordtde volgende
formule gebruikt:
Voor het PDP-CVS-systeem:
MTOTW= 1,293 * V0*Np*( pB−p1) * 273 / (101,3 * T)
waarin:M
TOTW= massa van het verdunde uitlaatgas op natte basis gedu-
rende de cyclus, kg
V0= volume gas dat per omwenteling onder proefomstandig-
heden door de pomp wordt verplaatst, m3/omw.
NP= totaal aantal omwentelingen van de pomp per test
pB= atmosferische druk in de meetcel, kPa
p1= onderdruk bij de pompinlaat, kPa
T = gemiddelde temperatuur van het verdunde uitlaatgas bij
de pompinlaatgedurende de cyclus, K
Voor het CFV-CVS-systeem:
MTOTW= 1,293 * t* Kv*pA/T0,51988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 69
▼M3
▼M3
waarin:
MTOTW= massa van het verdunde uitlaatgas op natte basis over de
gehele cyclus, kg
t= cyclust ijd, sK
v= kalibratiecoëfficiënt van de venturibuis met kritische stro-
ming onder standaardomstandigheden
pA= absolute druk bij de inlaat van de venturibuis, kPa
T = absolute temperatuur bij de inlaat van de venturibuis, K
Wanneer een systeem met stroomcompensatie wordt gebruikt (i.e.
zonder warmtewisselaar), worden de momentane massaemissies bere-
kend en geïntegreerd gedurende de cyclus. In dat geval wordt de
momentane massa van het verdunde uitlaatgas als volgt berekend:
Voor het PDP-CVS-systeem:
MTOTW,i= 1,293 * V0*Np,i*( pB−p1) * 273 / (101,3 * T)
waarin:
MTOTW,i= momentane massa van het verdunde uitlaatgas op natte
basis, kg
Np,i= totaal aantal omwentelingen van de pomp per tijdsin-
terval
Voor het CFV-CVS-systeem:
MTOTW,i= 1,293 * ∆ti*Kv*pA/T0,5
waarin:
MTOTW,i= momentane massa van het verdunde uitlaatgas op natte
basis, kg
∆ti= tijdsinterval, s
Wanneer de totale monstermassa van deeltjes (MSAM) en gasvormige
verontreinigingen groter is dan 0,5 % van de totale CVS-stroom
(MTOTW), wordtde CVS-st room gecorrigeerd voor MSAMof wordtde
monsterdeeltjesstroom terug naar de CVS geleid voordat hij het stroom-
metingsapparaat (PDP of CFV) bereikt.
4.2.Vochtigheidscorrectie voor NOx
Aangezien de NOx-emissies afhangen van de toestand van de omge-
vingslucht, moet de NOx-concentratie worden gecorrigeerd voor de
omgevingsluchttemperatuur en -vochtigheid met behulp van de factor
KHuitde volgende formules:
a) bij dieselmotoren:
KH;D¼1
1/C00;0182 /C3Ha/C010;71 ðÞ
b) bij gasmotoren:
KH;G¼1
1/C00;0329 /C3Ha/C010;71 ðÞ
waarin:
Ha= vochtigheidsgraad van de inlaatlucht per kg droge lucht
terwijl:
Ha¼6;220/C3Ra/C3pa
pB/C0pa/C3Ra/C310/C02
waarin:
Ra= relatieve vochtigheid van de inlaatlucht, %
pa= verzadigde dampdruk van de inlaatlucht, kPa
pB= totale buitendruk, kPa1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 70
▼M3
4.3.Berekening van de emissiemassastroom
4.3.1.Systemen met constante massastroom
Voor systemen met een warmtewisselaar wordt de massa van de veront-
reinigende stoffen (g/test) bepaald aan de hand van de volgende
vergelijkingen:
1. NOx mass= 0,001587 * NOx conc*KH,D*MTOTW(dieselmotoren)
2. NOx mass= 0,001587 * NOx conc*KH,G*MTOTW(gasmotoren)
3. COmass= 0,000966 * COconc*MTOTW
4. HCmass= 0,000479 * HCconc*MTOTW′(dieselmotoren)
5. HCmass= 0,000502 * HCconc*MTOTW′(LPG-motoren)
6. NMHCmass= 0,000516 * NMHCconc*MTOTW′(NG-motoren)
7. CH4 mass= 0,000552 * CH4 conc*MTOTW(NG-motoren)
waarin:
NOx conc,C Oconc,H Cconc(1), NMHCconc= gemiddelde voor de achtergrond
gecorrigeerde concentraties
gedurende de cyclus, verkregen
via integratie (verplicht voor
NOxen HC) of bemonsterings-
zakmetingen, ppm
MTOTW= totale massa van het verdunde uitlaatgas gedurende de
cyclus, bepaald overeenkomstig punt 4.1, kg
KH,D= vochtigheidswegingsfactor voor dieselmotoren, bepaald
overeenkomstig punt 4.2
KH,G= vochtigheidswegingsfactor voor dieselmotoren, bepaald
overeenkomstig punt 4.2
Op droge basis gemeten concentraties worden omgezet in concentraties
op natte basis volgens bijlage III, aanhangsel 1, punt 4.2.
De bepaling van NMHCconchangt af van de gebruikte methode (zie
bijlage III, aanhangsel 4, punt3.3.4). In beide gevallen wordtde CH4-
concentratie als volgt bepaald en afgetrokken van de HC-concentratie:
a) GC-methode
NMHCconc=H Cconc−C H4 conc
b) NMC-methode
NMHC conc¼HC w =oCutterðÞ /C3 1/C0CEM ðÞ /C0 HC wCutterðÞ
CEE/C0CEM
waarin:
HC(wCutter) = HC-concentratie als het monstergas door de NMC
stroomt
HC(w/oCutter) = HC-concentratie als het monstergas niet door de
NMC stroomt
CEM= doelmatigheid van de methaanconversie, bepaald
overeenkomstig aanhangsel 5, punt 1.8.4.1
CEE= doelmatigheid van de ethaanconversie, bepaald
overeenkomstig aanhangsel 5, punt 1.8.4.2
4.3.1.1. Bepaling van de voor de achtergrond gecorrigeerde concen-
traties
De gemiddelde achtergrondconcentratie van gasvormige verontreini-
gingen in de verdunningslucht moet van de gemeten concentraties
worden afgetrokken om de nettoconcentratie van verontreinigende
stoffen te krijgen. De gemiddelde waarde van de achtergrondconcentra-
ties kan worden bepaald via de bemonsteringszakmethode of via
continue meting met integratie. De volgende formule is van toepassing:
conc = conce− concd* (1 − (1/DF))1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 71
(1) Op basis van C1-equivalent.
▼M3
waarin:
conc = concentratie van de respectieve verontreinigende stof in het
verdunde uitlaatgas, gecorrigeerd voor de hoeveelheid van
de respectieve verontreinigende stof in de verdunningslucht,
ppm
conce= concentratie van de respectieve verontreinigende stof als
gemeten in het verdunde uitlaatgas, ppm
concd= concentratie van de respectieve verontreinigende stof als
gemeten in de verdunningslucht, ppm
DF = verdunningsfactor
De verdunningsfactor wordt als volgt berekend:
a) bij diesel- en LPG-motoren
DF¼FS
CO2;conceþHCconceþCOconce ðÞ /C3 10/C04
b) bij aardgasmotoren
DF¼FS
CO2;conceþNMHC conceþCOconce ðÞ /C3 10/C04
waarin:
CO2,conce= concentratie van CO2in het verdunde uitlaatgas,
volume %
HCconce= concentratie van HC in het verdunde uitlaatgas, ppm
C1
NMHCconce= concentratie van NMHC in het verdunde uitlaatgas,
ppm C1
COconce= concentratie van CO in het verdunde uitlaatgas, ppm
FS= stoichiometrische factor
Op een droge basis gemeten concentraties worden omgezet in concen-
traties op natte basis overeenkomstig bijlage III, aanhangsel 1, punt 4.2.
De stoichiometrische factor wordt als volgt berekend:
FS¼100/C3x
xþy
2þ3;76/C3xþy
4/C16/C17
waarin:
x, y = brandstofsamenstelling CxHy
Indien de brandstofsamenstelling niet bekend is, mogen de volgende
stoichiometrische factoren gebruikt worden:
FS(diesel) = 13,4
FS(LPG) = 11,6
FS(aardgas) = 9,5
4.3.2.Systemen met stroomcompensatie
Bij systemen zonder warmtewisselaar wordt de massa van de verontrei-
nigende stoffen (g/test) bepaald door de momentane gasemissies te
berekenen en deze momentane waarden te integreren over de hele
cyclus. De achtergrondcorrectie wordt eveneens direct op de momen-
tane concentraties toegepast. De te gebruiken formules zijn:
(1) NO x mass ¼Xn
i¼1MTOTW ;i/C3NOx conce ;i/C30;001587 /C3KH;D/C0/C1
/C0MTOTW /C3NOx concd /C31/C01=DF ðÞ /C3 0;001587 /C3KH;D/C0/C1
dieselmotorenðÞ
(2) NO x mass ¼Xn
i¼1MTOTW ;i/C3NOx conce ;i/C30;001587 /C3KH;G/C0/C1
/C0MTOTW /C3NOx concd /C31/C01=DF ðÞ /C3 0;001587 /C3KH;G/C0/C1
gasmotorenðÞ
(3) CO mass¼Xn
i¼1MTOTW ;i/C3COconce ;i/C30;000966/C0/C1
/C0MTOTW /C3COconcd /C31/C01=DF ðÞ /C3 0;000966 ðÞ1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 72
▼M3
(4) HC mass¼Xn
i¼1MTOTW ;i/C3HCconce ;i/C30;000479/C0/C1
/C0MTOTW /C3HCconcd /C31/C01=DF ðÞ /C3 0;000479 ðÞ dieselmotorenðÞ
(5) HC mass¼Xn
i¼1MTOTW ;i/C3HCconce ;i/C30;000502/C0/C1
/C0MTOTW /C3HCconcd /C31/C01=DF ðÞ /C3 0;000502 ðÞ LPG/C0motoren ðÞ
(6) NMHC mass¼Xn
i¼1MTOTW ;i/C3NMHC x conce ;i/C30;000516/C0/C1
/C0MTOTW /C3NMHC concd /C31/C01=DF ðÞ /C3 0;000516 ðÞ aardgas /C0motoren ðÞ
(7) CH 4 mass ¼Xn
i¼1MTOTW ;i/C3CH4 conce ;i/C30;000552/C0/C1
/C0MTOTW /C3CH4 concd /C31/C01=DF ðÞ /C3 0;000552 ðÞ aardgasmotorenðÞ
waarin:
conce= concentratie van de respectieve verontreinigende stof,
gemeten in het verdunde uitlaatgas, ppm
concd= concentratie van de respectieve verontreinigende stof,
gemeten in de verdunningslucht, ppm
MTOTW,i= totale massa van het verdunde uitlaatgas (zie punt
4.1), kg
MTOTW= totale massa van het verdunde uitlaatgas over de hele
cyclus (zie punt4.1), kg
KH,D= vochtigheidswegingsfactor voor dieselmotoren, bepaald
in punt4.2
KH,G= vochtigheidswegingsfactor voor gasmotoren, bepaald in
punt4.2
DF = verdunningsfactor, bepaald in punt 4.3.1.1
4.4.Berekening van de specifieke emissies
De emissies (g/kWh) worden voor alle afzonderlijke componenten bere-
kend en wel op de volgende wijze:
NO x¼NOx mass =Wactdiesel /C0en gasmotoren ðÞ
CO¼COmass =Wactdiesel /C0en gasmotoren ðÞ
HC¼HCmass =Wactdiesel /C0en LPG /C0motoren ðÞ
NMHC ¼NMHC mass =WactaardgasmotorenðÞ
CH 4¼CH4 mass =WactaardgasmotorenðÞ
waarin:
Wact= cyclusarbeid, bepaald in punt3.9.2, in kWh
5. BEREKENING VAN DE DEELTJESEMISSIE (UITSLUITEND
VOOR DIESELMOTOREN)
5.1.Berekening van de massastroom
De deeltjesmassa (g/test) wordt als volgt berekend:
PTmass¼Mf
MSAM/C3MTOTW
1 000
waarin:
Mf= deeltjesmassa, bemonsterd over de cyclus, mg
MTOTW= totale massa van het verdunde uitlaatgas over de cyclus,
bepaald in punt4.1, kg
MSAM= massa van het verdunde uitlaatgas uit de verdunnings-
tunnel voor de deeltjesbemonstering, kg
en
Mf=Mf,p+Mf,b, wanneer afzonderlijk gewogen, mg1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 73
▼M3
Mf,p= op het primaire filter verzamelde deeltjesmassa, mg
Mf,b= op het secundaire filter verzamelde deeltjesmassa, mg
Wanneer een dubbel verdunningssysteem wordt gebruikt, wordt de
massa van de secundaire verdunningslucht afgetrokken van de totale
massa van het dubbel verdunde uitlaatgas, bemonsterd met deeltjesfil-
ters.
MSAM=MTOT−MSEC
waarin:M
TOT= massa van het dubbel verdunde uitlaatgas door het
deeltjesfilter, kg
MSEC= massa van de secundaire verdunningslucht, kg
Wanneer het deeltjesachtergrondniveau van de verdunningslucht is
bepaald overeenkomstig punt 3.4, kan de deeltjesmassa voor deze
achtergrond worden gecorrigeerd. In dat geval wordt de deeltjesmassa
(g/test) als volgt berekend:
PTmass¼Mf
MSAM/C0Md
MDIL/C31/C01
DF/C18/C19/C18/C19/C20/C21
/C3MTOTW
1 000
waarin:
Mf,MSAM,MTOTW= zie boven
MDIL= massa van de primaire verdunningslucht, bemonsterd door
de deeltjesbemonsteringsinrichting voor het achter-
grondniveau, kg
Md= massa van de verzamelde achtergronddeeltjes in de primaire
verdunningslucht, mg
DF = verdunningsfactor als bepaald in punt 4.3.1.1
5.2.Berekening van de specifieke emissie
De deeltjesemissie (g/kWh) wordt als volgt berekend:
PT¼PTmass =Wact
waarin:
Wact= werkelijke cyclusarbeid, bepaald in punt3.9.2, kWh1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 74
▼M3
Aanhangsel 3
ETC-MOTOR-DYNAMOMETERSCHEMA
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
100
200
300
400
500
600700
800
900
10 0 0
11 0 0
12 0 0
13 0 0
14 0 0
15 0 0
16 0,1 1,5
17 23,1 21,5
18 12,6 28,5
19 21,8 71
20 19,7 76,8
21 54,6 80,9
22 71,3 4,9
23 55,9 18,1
24 72 85,4
25 86,7 61,8
26 51,7 0
27 53,4 48,9
28 34,2 87,6
29 45,5 92,7
30 54,6 99,5
31 64,5 96,8
32 71,7 85,4
33 79,4 54,8
34 89,7 99,4
35 57,4 0
36 59,7 30,6
37 90,1 „m”
38 82,9 „m”
39 51,3 „m”
40 28,5 „m”
41 29,3 „m”
42 26,7 „m”
43 20,4 „m”
44 14,1 0
45 6,5 0
46 0 0
47 0 0
48 0 0
49 0 0
50 0 0
51 0 0
52 0 0
53 0 0
54 0 0
55 0 0
56 0 0
57 0 0
58 0 0
59 0 0
60 0 0
61 0 0
62 25,5 11,1
63 28,5 20,9
64 32 73,9
65 4 82,3
66 34,5 80,4
67 64,1 86
68 58 0
69 50,3 83,4
70 66,4 99,1
71 81,4 99,61988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 75
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
72 88,7 73,4
73 52,5 0
74 46,4 58,5
75 48,6 90,9
76 55,2 99,4
77 62,3 99
78 68,4 91,5
79 74,5 73,7
80 38 0
81 41,8 89,6
82 47,1 99,2
83 52,5 99,8
84 56,9 80,8
85 58,3 11,8
86 56,2 „m”
87 52 „m”
88 43,3 „m”
89 36,1 „m”
90 27,6 „m”
91 21,1 „m”
92 8 0
93 0 0
94 0 0
95 0 0
96 0 0
97 0 0
98 0 0
99 0 0
100 0 0
101 0 0
102 0 0
103 0 0
104 0 0
105 0 0
106 0 0
107 0 0
108 11,6 14,8
109 0 0
110 27,2 74,8
111 17 76,9
112 36 78
113 59,7 86
114 80,8 17,9
115 49,7 0
116 65,6 86
117 78,6 72,2
118 64,9 „m”
119 44,3 „m”
120 51,4 83,4
121 58,1 97
122 69,3 99,3
123 72 20,8
124 72,1 „m”
125 65,3 „m”
126 64 „m”
127 59,7 „m”
128 52,8 „m”
129 45,9 „m”
130 38,7 „m”
131 32,4 „m”
132 27 „m”
133 21,7 „m”
134 19,1 0,4
135 34,7 14
136 16,4 48,6
137 0 11,2
138 1,2 2,1
139 30,1 19,3
140 30 73,9
141 54,4 74,4142 77,2 55,6
143 58,1 0
144 45 82,1
145 68,7 98,1
146 85,7 67,21988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 76
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
147 60,2 0
148 59,4 98
149 72,7 99,6
150 79,9 45
151 44,3 0
152 41,5 84,4
153 56,2 98,2
154 65,7 99,1
155 74,4 84,7
156 54,4 0
157 47,9 89,7
158 54,5 99,5
159 62,7 96,8
160 62,3 0
161 46,2 54,2
162 44,3 83,2
163 48,2 13,3
164 51 „m”
165 50 „m”
166 49,2 „m”
167 49,3 „m”
168 49,9 „m”
169 51,6 „m”
170 49,7 „m”
171 48,5 „m”
172 50,3 72,5
173 51,1 84,5
174 54,6 64,8
175 56,6 76,5
176 58 „m”
177 53,6 „m”
178 40,8 „m”
179 32,9 „m”
180 26,3 „m”
181 20,9 „m”
182 10 0
183 0 0
184 0 0
185 0 0
186 0 0
187 0 0
188 0 0
189 0 0
190 0 0
191 0 0
192 0 0
193 0 0
194 0 0
195 0 0
196 0 0
197 0 0
198 0 0
199 0 0
200 0 0
201 0 0
202 0 0
203 0 0
204 0 0
205 0 0
206 0 0
207 0 0
208 0 0
209 0 0
210 0 0
211 0 0
212 0 0
213 0 0
214 0 0
215 0 0
216 0 0217 0 0
218 0 0
219 0 0
220 0 0
221 0 01988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 77
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
222 0 0
223 0 0
224 0 0
225 21,2 62,7
226 30,8 75,1
227 5,9 82,7
228 34,6 80,3
229 59,9 87
230 84,3 86,2
231 68,7 „m”
232 43,6 „m”
233 41,5 85,4
234 49,9 94,3
235 60,8 99
236 70,2 99,4
237 81,1 92,4
238 49,2 0
239 56 86,2
240 56,2 99,3
241 61,7 99
242 69,2 99,3
243 74,1 99,8
244 72,4 8,4
245 71,3 0
246 71,2 9,1
247 67,1 „m”
248 65,5 „m”
249 64,4 „m”
250 62,9 25,6
251 62,2 35,6
252 62,9 24,4
253 58,8 „m”
254 56,9 „m”
255 54,5 „m”
256 51,7 17
257 56,2 78,7
258 59,5 94,7
259 65,5 99,1
260 71,2 99,5
261 76,6 99,9
262 79 0
263 52,9 97,5
264 53,1 99,7
265 59 99,1
266 62,2 99
267 65 99,1
268 69 83,1
269 69,9 28,4
270 70,6 12,5
271 68,9 8,4
272 69,8 9,1
273 69,6 7
274 65,7 „m”
275 67,1 „m”
276 66,7 „m”
277 65,6 „m”
278 64,5 „m”
279 62,9 „m”
280 59,3 „m”
281 54,1 „m”
282 51,3 „m”
283 47,9 „m”
284 43,6 „m”
285 39,4 „m”
286 34,7 „m”
287 29,8 „m”
288 20,9 73,4
289 36,9 „m”
290 35,5 „m”
291 20,9 „m”292 49,7 11,9
293 42,5 „m”
294 32 „m”
295 23,6 „m”
296 19,1 01988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 78
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
297 15,7 73,5
298 25,1 76,8
299 34,5 81,4
300 44,1 87,4
301 52,8 98,6
302 63,6 99
303 73,6 99,7
304 62,2 „m”
305 29,2 „m”
306 46,4 22
307 47,3 13,8
308 47,2 12,5
309 47,9 11,5
310 47,8 35,5
311 49,2 83,3
312 52,7 96,4
313 57,4 99,2
314 61,8 99
315 66,4 60,9
316 65,8 „m”
317 59 „m”
318 50,7 „m”
319 41,8 „m”
320 34,7 „m”
321 28,7 „m”
322 25,2 „m”
323 43 24,8
324 38,7 0
325 48,1 31,9
326 40,3 61
327 42,4 52,1
328 46,4 47,7
329 46,9 30,7
330 46,1 23,1
331 45,7 23,2
332 45,5 31,9
333 46,4 73,6
334 51,3 60,7
335 51,3 51,1
336 53,2 46,8
337 53,9 50
338 53,4 52,1
339 53,8 45,7
340 50,6 22,1
341 47,8 26
342 41,6 17,8
343 38,7 29,8
344 35,9 71,6
345 34,6 47,3
346 34,8 80,3
347 35,9 87,2
348 38,8 90,8
349 41,5 94,7
350 47,1 99,2
351 53,1 99,7
352 46,4 0
353 42,5 0,7
354 43,6 58,6
355 47,1 87,5
356 54,1 99,5
357 62,9 99
358 72,6 99,6
359 82,4 99,5
360 88 99,4
361 46,4 0
362 53,4 95,2
363 58,4 99,2
364 61,5 99
365 64,8 99
366 68,1 99,2367 73,4 99,7
368 73,3 29,8
369 73,5 14,6
370 68,3 0
371 45,4 49,91988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 79
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
372 47,2 75,7
373 44,5 9
374 47,8 10,3
375 46,8 15,9
376 46,9 12,7
377 46,8 8,9
378 46,1 6,2
379 46,1 „m”
380 45,5 „m”
381 44,7 „m”
382 43,8 „m”
383 41 „m”
384 41,1 6,4
385 38 6,3
386 35,9 0,3
387 33,5 0
388 53,1 48,9
389 48,3 „m”
390 49,9 „m”
391 48 „m”
392 45,3 „m”
393 41,6 3,1
394 44,3 79
395 44,3 89,5
396 43,4 98,8
397 44,3 98,9
398 43 98,8
399 42,2 98,8
400 42,7 98,8
401 45 99
402 43,6 98,9
403 42,2 98,8
404 44,8 99
405 43,4 98,8
406 45 99
407 42,2 54,3
408 61,2 31,9
409 56,3 72,3
410 59,7 99,1
411 62,3 99
412 67,9 99,2
413 69,5 99,3
414 73,1 99,7
415 77,7 99,8
416 79,7 99,7
417 82,5 99,5
418 85,3 99,4
419 86,6 99,4
420 89,4 99,4
421 62,2 0
422 52,7 96,4
423 50,2 99,8
424 49,3 99,6
425 52,2 99,8
426 51,3 100
427 51,3 100
428 51,1 100
429 51,1 100
430 51,8 99,9
431 51,3 100
432 51,1 100
433 51,3 100
434 52,3 99,8
435 52,9 99,7
436 53,8 99,6
437 51,7 99,9
438 53,5 99,6
439 52 99,8
440 51,7 99,9
441 53,2 99,7442 54,2 99,5
443 55,2 99,4
444 53,8 99,6
445 53,1 99,7
446 55 99,41988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 80
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
447 57 99,2
448 61,5 99
449 59,4 5,7
450 59 0
451 57,3 59,8
452 64,1 99
453 70,9 90,5
454 58 0
455 41,5 59,8
456 44,1 92,6
457 46,8 99,2
458 47,2 99,3
459 51 100
460 53,2 99,7
461 53,1 99,7
462 55,9 53,1
463 53,9 13,9
464 52,5 „m”
465 51,7 „m”
466 51,5 52,2
467 52,8 80
468 54,9 95
469 57,3 99,2
470 60,7 99,1
471 62,4 „m”
472 60,1 „m”
473 53,2 „m”
474 44 „m”
475 35,2 „m”
476 30,5 „m”
477 26,5 „m”
478 22,5 „m”
479 20,4 „m”
480 19,1 „m”
481 19,1 „m”
482 13,4 „m”
483 6,7 „m”
484 3,2 „m”
485 14,3 63,8
486 34,1 0
487 23,9 75,7
488 31,7 79,2
489 32,1 19,4
490 35,9 5,8
491 36,6 0,8
492 38,7 „m”
493 38,4 „m”
494 39,4 „m”
495 39,7 „m”
496 40,5 „m”
497 40,8 „m”
498 39,7 „m”
499 39,2 „m”
500 38,7 „m”
501 32,7 „m”
502 30,1 „m”
503 21,9 „m”
504 12,8 0
505 0 0
506 0 0
507 0 0
508 0 0
509 0 0
510 0 0
511 0 0
512 0 0
513 0 0
514 30,5 25,6
515 19,7 56,9
516 16,3 45,1517 27,2 4,6
518 21,7 1,3
519 29,7 28,6
520 36,6 73,7
521 61,3 59,51988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 81
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
522 40,8 0
523 36,6 27,8
524 39,4 80,4
525 51,3 88,9
526 58,5 11,1
527 60,7 „m”
528 54,5 „m”
529 51,3 „m”
530 45,5 „m”
531 40,8 „m”
532 38,9 „m”
533 36,6 „m”
534 36,1 72,7
535 44,8 78,9
536 51,6 91,1
537 59,1 99,1
538 66 99,1
539 75,1 99,9
540 81 8
541 39,1 0
542 53,8 89,7
543 59,7 99,1
544 64,8 99
545 70,6 96,1
546 72,6 19,6
547 72 6,3
548 68,9 0,1
549 67,7 „m”
550 66,8 „m”
551 64,3 16,9
552 64,9 7
553 63,6 12,5
554 63 7,7
555 64,4 38,2
556 63 11,8
557 63,6 0
558 63,3 5
559 60,1 9,1
560 61 8,4
561 59,7 0,9
562 58,7 „m”
563 56 „m”
564 53,9 „m”
565 52,1 „m”
566 49,9 „m”
567 46,4 „m”
568 43,6 „m”
569 40,8 „m”
570 37,5 „m”
571 27,8 „m”
572 17,1 0,6
573 12,2 0,9
574 11,5 1,1
575 8,7 0,5
576 8 0,9
577 5,3 0,2
578 4 0
579 3,9 0
580 0 0
581 0 0
582 0 0
583 0 0
584 0 0
585 0 0
586 0 0
587 8,7 22,8
588 16,2 49,4
589 23,6 56
590 21,1 56,1
591 23,6 56592 46,2 68,8
593 68,4 61,2
594 58,7 „m”
595 31,6 „m”
596 19,9 8,81988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 82
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
597 32,9 70,2
598 43 79
599 57,4 98,9
600 72,1 73,8
601 53 0
602 48,1 86
603 56,2 99
604 65,4 98,9
605 72,9 99,7
606 67,5 „m”
607 39 „m”
608 41,9 38,1
609 44,1 80,4
610 46,8 99,4
611 48,7 99,9
612 50,5 99,7
613 52,5 90,3
614 51 1,8
615 50 „m”
616 49,1 „m”
617 47 „m”
618 43,1 „m”
619 39,2 „m”
620 40,6 0,5
621 41,8 53,4
622 44,4 65,1
623 48,1 67,8
624 53,8 99,2
625 58,6 98,9
626 63,6 98,8
627 68,5 99,2
628 72,2 89,4
629 77,1 0
630 57,8 79,1
631 60,3 98,8
632 61,9 98,8
633 63,8 98,8
634 64,7 98,9
635 65,4 46,5
636 65,7 44,5
637 65,6 3,5
638 49,1 0
639 50,4 73,1
640 50,5 „m”
641 51 „m”
642 49,4 „m”
643 49,2 „m”
644 48,6 „m”
645 47,5 „m”
646 46,5 „m”
647 46 11,3
648 45,6 42,8
649 47,1 83
650 46,2 99,3
651 47,9 99,7
652 49,5 99,9
653 50,6 99,7
654 51 99,6
655 53 99,3
656 54,9 99,1
657 55,7 99
658 56 99
659 56,1 9,3
660 55,6 „m”
661 55,4 „m”
662 54,9 51,3
663 54,9 59,8
664 54 39,3
665 53,8 „m”
666 52 „m”667 50,4 „m”
668 50,6 0
669 49,3 41,7
670 50 73,2
671 50,4 99,71988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 83
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
672 51,9 99,5
673 53,6 99,3
674 54,6 99,1
675 56 99
676 55,8 99
677 58,4 98,9
678 59,9 98,8
679 60,9 98,8
680 63 98,8
681 64,3 98,9
682 64,8 64
683 65,9 46,5
684 66,2 28,7
685 65,2 1,8
686 65 6,8
687 63,6 53,6
688 62,4 82,5
689 61,8 98,8
690 59,8 98,8
691 59,2 98,8
692 59,7 98,8
693 61,2 98,8
694 62,2 49,4
695 62,8 37,2
696 63,5 46,3
697 64,7 72,3
698 64,7 72,3
699 65,4 77,4
700 66,1 69,3
701 64,3 „m”
702 64,3 „m”
703 63 „m”
704 62,2 „m”
705 61,6 „m”
706 62,4 „m”
707 62,2 „m”
708 61 „m”
709 58,7 „m”
710 55,5 „m”
711 51,7 „m”
712 49,2 „m”
713 48,8 40,4
714 47,9 „m”
715 46,2 „m”
716 45,6 9,8
717 45,6 34,5
718 45,5 37,1
719 43,8 „m”
720 41,9 „m”
721 41,3 „m”
722 41,4 „m”
723 41,2 „m”
724 41,8 „m”
725 41,8 „m”
726 43,2 17,4
727 45 29
728 44,2 „m”
729 43,9 „m”
730 38 10,7
731 56,8 „m”
732 57,1 „m”
733 52 „m”
734 44,4 „m”
735 40,2 „m”
736 39,2 16,5
737 38,9 73,2
738 39,9 89,8
739 42,3 98,6
740 43,7 98,8
741 45,5 99,1742 45,6 99,2
743 48,1 99,7
744 49 100
745 49,8 99,9
746 49,8 99,91988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 84
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
747 51,9 99,5
748 52,3 99,4
749 53,3 99,3
750 52,9 99,3
751 54,3 99,2
752 55,5 99,1
753 56,7 99
754 61,7 98,8
755 64,3 47,4
756 64,7 1,8
757 66,2 „m”
758 49,1 „m”
759 52,1 46
760 52,6 61
761 52,9 0
762 52,3 20,4
763 54,2 56,7
764 55,4 59,8
765 56,1 49,2
766 56,8 33,7
767 57,2 96
768 58,6 98,9
769 59,5 98,8
770 61,2 98,8
771 62,1 98,8
772 62,7 98,8
773 62,8 98,8
774 64 98,9
775 63,2 46,3
776 62,4 „m”
777 60,3 „m”
778 58,7 „m”
779 57,2 „m”
780 56,1 „m”
781 56 9,3
782 55,2 26,3
783 54,8 42,8
784 55,7 47,1
785 56,6 52,4
786 58 50,3
787 58,6 20,6
788 58,7 „m”
789 59,3 „m”
790 58,6 „m”
791 60,5 9,7
792 59,2 9,6
793 59,9 9,6
794 59,6 9,6
795 59,9 6,2
796 59,9 9,6
797 60,5 13,1
798 60,3 20,7
799 59,9 31
800 60,5 42
801 61,5 52,5
802 60,9 51,4
803 61,2 57,7
804 62,8 98,8
805 63,4 96,1
806 64,6 45,4
807 64,1 5
808 63 3,2
809 62,7 14,9
810 63,5 35,8
811 64,1 73,3
812 64,3 37,4
813 64,1 21
814 63,7 21
815 62,9 18
816 62,4 32,7817 61,7 46,2
818 59,8 45,1
819 57,4 43,9
820 54,8 42,8
821 54,3 65,21988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 85
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
822 52,9 62,1
823 52,4 30,6
824 50,4 „m”
825 48,6 „m”
826 47,9 „m”
827 46,8 „m”
828 46,9 9,4
829 49,5 41,7
830 50,5 37,8
831 52,3 20,4
832 54,1 30,7
833 56,3 41,8
834 58,7 26,5
835 57,3 „m”
836 59 „m”
837 59,8 „m”
838 60,3 „m”
839 61,2 „m”
840 61,8 „m”
841 62,5 „m”
842 62,4 „m”
843 61,5 „m”
844 63,7 „m”
845 61,9 „m”
846 61,6 29,7
847 60,3 „m”
848 59,2 „m”
849 57,3 „m”
850 52,3 „m”
851 49,3 „m”
852 47,3 „m”
853 46,3 38,8
854 46,8 35,1
855 46,6 „m”
856 44,3 „m”
857 43,1 „m”
858 42,4 2,1
859 41,8 2,4
860 43,8 68,8
861 44,6 89,2
862 46 99,2
863 46,9 99,4
864 47,9 99,7
865 50,2 99,8
866 51,2 99,6
867 52,3 99,4
868 53 99,3
869 54,2 99,2
870 55,5 99,1
871 56,7 99
872 57,3 98,9
873 58 98,9
874 60,5 31,1
875 60,2 „m”
876 60,3 „m”
877 60,5 6,3
878 61,4 19,3
879 60,3 1,2
880 60,5 2,9
881 61,2 34,1
882 61,6 13,2
883 61,5 16,4
884 61,2 16,4
885 61,3 „m”
886 63,1 „m”
887 63,2 4,8
888 62,3 22,3
889 62 38,5
890 61,6 29,6
891 61,6 26,6892 61,8 28,1
893 62 29,6
894 62 16,3
895 61,1 „m”
896 61,2 „m”1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 86
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
897 60,7 19,2
898 60,7 32,5
899 60,9 17,8
900 60,1 19,2
901 59,3 38,2
902 59,9 45
903 59,4 32,4
904 59,2 23,5
905 59,5 40,8
906 58,3 „m”
907 58,2 „m”
908 57,6 „m”
909 57,1 „m”
910 57 0,6
911 57 26,3
912 56,5 29,2
913 56,3 20,5
914 56,1 „m”
915 55,2 „m”
916 54,7 17,5
917 55,2 29,2
918 55,2 29,2
919 55,9 16
920 55,9 26,3
921 56,1 36,5
922 55,8 19
923 55,9 9,2
924 55,8 21,9
925 56,4 42,8
926 56,4 38
927 56,4 11
928 56,4 35,1
929 54 7,3
930 53,4 5,4
931 52,3 27,6
932 52,1 32
933 52,3 33,4
934 52,2 34,9
935 52,8 60,1
936 53,7 69,7
937 54 70,7
938 55,1 71,7
939 55,2 46
940 54,7 12,6
941 52,5 0
942 51,8 24,7
943 51,4 43,9
944 50,9 71,1
945 51,2 76,8
946 50,3 87,5
947 50,2 99,8
948 50,9 100
949 49,9 99,7
950 50,9 100
951 49,8 99,7
952 50,4 99,8
953 50,4 99,8
954 49,7 99,7
955 51 100
956 50,3 99,8
957 50,2 99,8
958 49,9 99,7
959 50,9 100
960 50 99,7
961 50,2 99,8
962 50,2 99,8
963 49,9 99,7
964 50,4 99,8
965 50,2 99,8
966 50,3 99,8967 49,9 99,7
968 51,1 100
969 50,6 99,9
970 49,9 99,7
971 49,6 99,61988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 87
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
972 49,4 99,6
973 49 99,5
974 49,8 99,7
975 50,9 100
976 50,4 99,8
977 49,8 99,7
978 49,1 99,5
979 50,4 99,8
980 49,8 99,7
981 49,3 99,5
982 49,1 99,5
983 49,9 99,7
984 49,1 99,5
985 50,4 99,8
986 50,9 100
987 51,4 99,9
988 51,5 99,9
989 52,2 99,7
990 52,8 74,1
991 53,3 46
992 53,6 36,4
993 53,4 33,5
994 53,9 58,9
995 55,2 73,8
996 55,8 52,4
997 55,7 9,2
998 55,8 2,2
999 56,4 33,6
1 000 55,4 „m”
1 001 55,2 „m”
1 002 55,8 26,3
1 003 55,8 23,3
1 004 56,4 50,2
1 005 57,6 68,3
1 006 58,8 90,2
1 007 59,9 98,9
1 008 62,3 98,8
1 009 63,1 74,4
1 010 63,7 49,4
1 011 63,3 9,8
1 012 48 0
1 013 47,9 73,5
1 014 49,9 99,7
1 015 49,9 48,8
1 016 49,6 2,3
1 017 49,9 „m”
1 018 49,3 „m”
1 019 49,7 47,5
1 020 49,1 „m”
1 021 49,4 „m”
1 022 48,3 „m”
1 023 49,4 „m”
1 024 48,5 „m”
1 025 48,7 „m”
1 026 48,7 „m”
1 027 49,1 „m”
1 028 49 „m”
1 029 49,8 „m”
1 030 48,7 „m”
1 031 48,5 „m”
1 032 49,3 31,3
1 033 49,7 45,3
1 034 48,3 44,5
1 035 49,8 61
1 036 49,4 64,3
1 037 49,8 64,4
1 038 50,5 65,6
1 039 50,3 64,5
1 040 51,2 82,9
1 041 50,5 861 042 50,6 89
1 043 50,4 81,4
1 044 49,9 49,9
1 045 49,1 20,1
1 046 47,9 241988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 88
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
1 047 48,1 36,2
1 048 47,5 34,5
1 049 46,9 30,3
1 050 47,7 53,5
1 051 46,9 61,6
1 052 46,5 73,6
1 053 48 84,6
1 054 47,2 87,7
1 055 48,7 80
1 056 48,7 50,4
1 057 47,8 38,6
1 058 48,8 63,1
1 059 47,4 5
1 060 47,3 47,4
1 061 47,3 49,8
1 062 46,9 23,9
1 063 46,7 44,6
1 064 46,8 65,2
1 065 46,9 60,4
1 066 46,7 61,5
1 067 45,5 „m”
1 068 45,5 „m”
1 069 44,2 „m”
1 070 43 „m”
1 071 42,5 „m”
1 072 41 „m”
1 073 39,9 „m”
1 074 39,9 38,2
1 075 40,1 48,1
1 076 39,9 48
1 077 39,4 59,3
1 078 43,8 19,8
1 079 52,9 0
1 080 52,8 88,9
1 081 53,4 99,5
1 082 54,7 99,3
1 083 56,3 99,1
1 084 57,5 99
1 085 59 98,9
1 086 59,8 98,9
1 087 60,1 98,9
1 088 61,8 48,3
1 089 61,8 55,6
1 090 61,7 59,8
1 091 62 55,6
1 092 62,3 29,6
1 093 62 19,3
1 094 61,3 7,9
1 095 61,1 19,2
1 096 61,2 43
1 097 61,1 59,7
1 098 61,1 98,8
1 099 61,3 98,8
1 100 61,3 26,6
1 101 60,4 „m”
1 102 58,8 „m”
1 103 57,7 „m”
1 104 56 „m”
1 105 54,7 „m”
1 106 53,3 „m”
1 107 52,6 23,2
1 108 53,4 84,2
1 109 53,9 99,4
1 110 54,9 99,3
1 111 55,8 99,2
1 112 57,1 99
1 113 56,5 99,1
1 114 58,9 98,9
1 115 58,7 98,9
1 116 59,8 98,91 117 61 98,8
1 118 60,7 19,2
1 119 59,4 „m”
1 120 57,9 „m”
1 121 57,6 „m”1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 89
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
1 122 56,3 „m”
1 123 55 „m”
1 124 53,7 „m”
1 125 52,1 „m”
1 126 51,1 „m”
1 127 49,7 25,8
1 128 49,1 46,1
1 129 48,7 46,9
1 130 48,2 46,7
1 131 48 70
1 132 48 70
1 133 47,2 67,6
1 134 47,3 67,6
1 135 46,6 74,7
1 136 47,4 13
1 137 46,3 „m”
1 138 45,4 „m”
1 139 45,5 24,8
1 140 44,8 73,8
1 141 46,6 99
1 142 46,3 98,9
1 143 48,5 99,4
1 144 49,9 99,7
1 145 49,1 99,5
1 146 49,1 99,5
1 147 51 100
1 148 51,5 99,9
1 149 50,9 100
1 150 51,6 99,9
1 151 52,1 99,7
1 152 50,9 100
1 153 52,2 99,7
1 154 51,5 98,3
1 155 51,5 47,2
1 156 50,8 78,4
1 157 50,3 83
1 158 50,3 31,7
1 159 49,3 31,3
1 160 48,8 21,5
1 161 47,8 59,4
1 162 48,1 77,1
1 163 48,4 87,6
1 164 49,6 87,5
1 165 51 81,4
1 166 51,6 66,7
1 167 53,3 63,2
1 168 55,2 62
1 169 55,7 43,9
1 170 56,4 30,7
1 171 56,8 23,4
1 172 57 „m”
1 173 57,6 „m”
1 174 56,9 „m”
1 175 56,4 4
1 176 57 23,4
1 177 56,4 41,7
1 178 57 49,2
1 179 57,7 56,6
1 180 58,6 56,6
1 181 58,9 64
1 182 59,4 68,2
1 183 58,8 71,4
1 184 60,1 71,3
1 185 60,6 79,1
1 186 60,7 83,3
1 187 60,7 77,1
1 188 60 73,5
1 189 60,2 55,5
1 190 59,7 54,4
1 191 59,8 73,31 192 59,8 77,9
1 193 59,8 73,9
1 194 60 76,5
1 195 59,5 82,3
1 196 59,9 82,81988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 90
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
1 197 59,8 65,8
1 198 59 48,6
1 199 58,9 62,2
1 200 59,1 70,4
1 201 58,9 62,1
1 202 58,4 67,4
1 203 58,7 58,9
1 204 58,3 57,7
1 205 57,5 57,8
1 206 57,2 57,6
1 207 57,1 42,6
1 208 57 70,1
1 209 56,4 59,6
1 210 56,7 39
1 211 55,9 68,1
1 212 56,3 79,1
1 213 56,7 89,7
1 214 56 89,4
1 215 56 93,1
1 216 56,4 93,1
1 217 56,7 94,4
1 218 56,9 94,8
1 219 57 94,1
1 220 57,7 94,3
1 221 57,5 93,7
1 222 58,4 93,2
1 223 58,7 93,2
1 224 58,2 93,7
1 225 58,5 93,1
1 226 58,8 86,2
1 227 59 72,9
1 228 58,2 59,9
1 229 57,6 8,5
1 230 57,1 47,6
1 231 57,2 74,4
1 232 57 79,1
1 233 56,7 67,2
1 234 56,8 69,1
1 235 56,9 71,3
1 236 57 77,3
1 237 57,4 78,2
1 238 57,3 70,6
1 239 57,7 64
1 240 57,5 55,6
1 241 58,6 49,6
1 242 58,2 41,1
1 243 58,8 40,6
1 244 58,3 21,1
1 245 58,7 24,9
1 246 59,1 24,8
1 247 58,6 „m”
1 248 58,8 „m”
1 249 58,8 „m”
1 250 58,7 „m”
1 251 59,1 „m”
1 252 59,1 „m”
1 253 59,4 „m”
1 254 60,6 2,6
1 255 59,6 „m”
1 256 60,1 „m”
1 257 60,6 „m”
1 258 59,6 4,1
1 259 60,7 7,1
1 260 60,5 „m”
1 261 59,7 „m”
1 262 59,6 „m”
1 263 59,8 „m”
1 264 59,6 4,9
1 265 60,1 5,9
1 266 59,9 6,11 267 59,7 „m”
1 268 59,6 „m”
1 269 59,7 22
1 270 59,8 10,3
1 271 59,9 101988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 91
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
1 272 60,6 6,2
1 273 60,5 7,3
1 274 60,2 14,8
1 275 60,6 8,2
1 276 60,6 5,5
1 277 61 14,3
1 278 61 12
1 279 61,3 34,2
1 280 61,2 17,1
1 281 61,5 15,7
1 282 61 9,5
1 283 61,1 9,2
1 284 60,5 4,3
1 285 60,2 7,8
1 286 60,2 5,9
1 287 60,2 5,3
1 288 59,9 4,6
1 289 59,4 21,5
1 290 59,6 15,8
1 291 59,3 10,1
1 292 58,9 9,4
1 293 58,8 9
1 294 58,9 35,4
1 295 58,9 30,7
1 296 58,9 25,9
1 297 58,7 22,9
1 298 58,7 24,4
1 299 59,3 61
1 300 60,1 56
1 301 60,5 50,6
1 302 59,5 16,2
1 303 59,7 50
1 304 59,7 31,4
1 305 60,1 43,1
1 306 60,8 38,4
1 307 60,9 40,2
1 308 61,3 49,7
1 309 61,8 45,9
1 310 62 45,9
1 311 62,2 45,8
1 312 62,6 46,8
1 313 62,7 44,3
1 314 62,9 44,4
1 315 63,1 43,7
1 316 63,5 46,1
1 317 63,6 40,7
1 318 64,3 49,5
1 319 63,7 27
1 320 63,8 15
1 321 63,6 18,7
1 322 63,4 8,4
1 323 63,2 8,7
1 324 63,3 21,6
1 325 62,9 19,7
1 326 63 22,1
1 327 63,1 20,3
1 328 61,8 19,1
1 329 61,6 17,1
1 330 61 0
1 331 61,2 22
1 332 60,8 40,3
1 333 61,1 34,3
1 334 60,7 16,1
1 335 60,6 16,6
1 336 60,5 18,5
1 337 60,6 29,8
1 338 60,9 19,5
1 339 60,9 22,3
1 340 61,4 35,8
1 341 61,3 42,91 342 61,5 31
1 343 61,3 19,2
1 344 61 9,3
1 345 60,8 44,2
1 346 60,9 55,31988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 92
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
1 347 61,2 56
1 348 60,9 60,1
1 349 60,7 59,1
1 350 60,9 56,8
1 351 60,7 58,1
1 352 59,6 78,4
1 353 59,6 84,6
1 354 59,4 66,6
1 355 59,3 75,5
1 356 58,9 49,6
1 357 59,1 75,8
1 358 59 77,6
1 359 59 67,8
1 360 59 56,7
1 361 58,8 54,2
1 362 58,9 59,6
1 363 58,9 60,8
1 364 59,3 56,1
1 365 58,9 48,5
1 366 59,3 42,9
1 367 59,4 41,4
1 368 59,6 38,9
1 369 59,4 32,9
1 370 59,3 30,6
1 371 59,4 30
1 372 59,4 25,3
1 373 58,8 18,6
1 374 59,1 18
1 375 58,5 10,6
1 376 58,8 10,5
1 377 58,5 8,2
1 378 58,7 13,7
1 379 59,1 7,8
1 380 59,1 6
1 381 59,1 6
1 382 59,4 13,1
1 383 59,7 22,3
1 384 60,7 10,5
1 385 59,8 9,8
1 386 60,2 8,8
1 387 59,9 8,7
1 388 61 9,1
1 389 60,6 28,2
1 390 60,6 22
1 391 59,6 23,2
1 392 59,6 19
1 393 60,6 38,4
1 394 59,8 41,6
1 395 60 47,3
1 396 60,5 55,4
1 397 60,9 58,7
1 398 61,3 37,9
1 399 61,2 38,3
1 400 61,4 58,7
1 401 61,3 51,3
1 402 61,4 71,1
1 403 61,1 51
1 404 61,5 56,6
1 405 61 60,6
1 406 61,1 75,4
1 407 61,4 69,4
1 408 61,6 69,9
1 409 61,7 59,6
1 410 61,8 54,8
1 411 61,6 53,6
1 412 61,3 53,5
1 413 61,3 52,9
1 414 61,2 54,1
1 415 61,3 53,2
1 416 61,2 52,21 417 61,2 52,3
1 418 61 48
1 419 60,9 41,5
1 420 61 32,2
1 421 60,7 221988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 93
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
1 422 60,7 23,3
1 423 60,8 38,8
1 424 61 40,7
1 425 61 30,6
1 426 61,3 62,6
1 427 61,7 55,9
1 428 62,3 43,4
1 429 62,3 37,4
1 430 62,3 35,7
1 431 62,8 34,4
1 432 62,8 31,5
1 433 62,9 31,7
1 434 62,9 29,9
1 435 62,8 29,4
1 436 62,7 28,7
1 437 61,5 14,7
1 438 61,9 17,2
1 439 61,5 6,1
1 440 61 9,9
1 441 60,9 4,8
1 442 60,6 11,1
1 443 60,3 6,9
1 444 60,8 7
1 445 60,2 9,2
1 446 60,5 21,7
1 447 60,2 22,4
1 448 60,7 31,6
1 449 60,9 28,9
1 450 59,6 21,7
1 451 60,2 18
1 452 59,5 16,7
1 453 59,8 15,7
1 454 59,6 15,7
1 455 59,3 15,7
1 456 59 7,5
1 457 58,8 7,1
1 458 58,7 16,5
1 459 59,2 50,7
1 460 59,7 60,2
1 461 60,4 44
1 462 60,2 35,3
1 463 60,4 17,1
1 464 59,9 13,5
1 465 59,9 12,8
1 466 59,6 14,8
1 467 59,4 15,9
1 468 59,4 22
1 469 60,4 38,4
1 470 59,5 38,8
1 471 59,3 31,9
1 472 60,9 40,8
1 473 60,7 39
1 474 60,9 30,1
1 475 61 29,3
1 476 60,6 28,4
1 477 60,9 36,3
1 478 60,8 30,5
1 479 60,7 26,7
1 480 60,1 4,7
1 481 59,9 0
1 482 60,4 36,2
1 483 60,7 32,5
1 484 59,9 3,1
1 485 59,7 „m”
1 486 59,5 „m”
1 487 59,2 „m”
1 488 58,8 0,6
1 489 58,7 „m”
1 490 58,7 „m”
1 491 57,9 „m”1 492 58,2 „m”
1 493 57,6 „m”
1 494 58,3 9,5
1 495 57,2 6
1 496 57,4 27,31988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 94
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
1 497 58,3 59,9
1 498 58,3 7,3
1 499 58,8 21,7
1 500 58,8 38,9
1 501 59,4 26,2
1 502 59,1 25,5
1 503 59,1 26
1 504 59 39,1
1 505 59,5 52,3
1 506 59,4 31
1 507 59,4 27
1 508 59,4 29,8
1 509 59,4 23,1
1 510 58,9 16
1 511 59 31,5
1 512 58,8 25,9
1 513 58,9 40,2
1 514 58,8 28,4
1 515 58,9 38,9
1 516 59,1 35,3
1 517 58,8 30,3
1 518 59 19
1 519 58,7 3
1 520 57,9 0
1 521 58 2,4
1 522 57,1 „m”
1 523 56,7 „m”
1 524 56,7 5,3
1 525 56,6 2,1
1 526 56,8 „m”
1 527 56,3 „m”
1 528 56,3 „m”
1 529 56 „m”
1 530 56,7 „m”
1 531 56,6 3,8
1 532 56,9 „m”
1 533 56,9 „m”
1 534 57,4 „m”
1 535 57,4 „m”
1 536 58,3 13,9
1 537 58,5 „m”
1 538 59,1 „m”
1 539 59,4 „m”
1 540 59,6 „m”
1 541 59,5 „m”
1 542 59,6 0,5
1 543 59,3 9,2
1 544 59,4 11,2
1 545 59,1 26,8
1 546 59 11,7
1 547 58,8 6,4
1 548 58,7 5
1 549 57,5 „m”
1 550 57,4 „m”
1 551 57,1 1,1
1 552 57,1 0
1 553 57 4,5
1 554 57,1 3,7
1 555 57,3 3,3
1 556 57,3 16,8
1 557 58,2 29,3
1 558 58,7 12,5
1 559 58,3 12,2
1 560 58,6 12,7
1 561 59 13,6
1 562 59,8 21,9
1 563 59,3 20,9
1 564 59,7 19,2
1 565 60,1 15,9
1 566 60,7 16,71 567 60,7 18,1
1 568 60,7 40,6
1 569 60,7 59,7
1 570 61,1 66,8
1 571 61,1 58,81988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 95
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
1 572 60,8 64,7
1 573 60,1 63,6
1 574 60,7 83,2
1 575 60,4 82,2
1 576 60 80,5
1 577 59,9 78,7
1 578 60,8 67,9
1 579 60,4 57,7
1 580 60,2 60,6
1 581 59,6 72,7
1 582 59,9 73,6
1 583 59,8 74,1
1 584 59,6 84,6
1 585 59,4 76,1
1 586 60,1 76,9
1 587 59,5 84,6
1 588 59,8 77,5
1 589 60,6 67,9
1 590 59,3 47,3
1 591 59,3 43,1
1 592 59,4 38,3
1 593 58,7 38,2
1 594 58,8 39,2
1 595 59,1 67,9
1 596 59,7 60,5
1 597 59,5 32,9
1 598 59,6 20
1 599 59,6 34,4
1 600 59,4 23,9
1 601 59,6 15,7
1 602 59,9 41
1 603 60,5 26,3
1 604 59,6 14
1 605 59,7 21,2
1 606 60,9 19,6
1 607 60,1 34,3
1 608 59,9 27
1 609 60,8 25,6
1 610 60,6 26,3
1 611 60,9 26,1
1 612 61,1 38
1 613 61,2 31,6
1 614 61,4 30,6
1 615 61,7 29,6
1 616 61,5 28,8
1 617 61,7 27,8
1 618 62,2 20,3
1 619 61,4 19,6
1 620 61,8 19,7
1 621 61,8 18,7
1 622 61,6 17,7
1 623 61,7 8,7
1 624 61,7 1,4
1 625 61,7 5,9
1 626 61,2 8,1
1 627 61,9 45,8
1 628 61,4 31,5
1 629 61,7 22,3
1 630 62,4 21,7
1 631 62,8 21,9
1 632 62,2 22,2
1 633 62,5 31
1 634 62,3 31,3
1 635 62,6 31,7
1 636 62,3 22,8
1 637 62,7 12,6
1 638 62,2 15,2
1 639 61,9 32,6
1 640 62,5 23,1
1 641 61,7 19,41 642 61,7 10,8
1 643 61,6 10,2
1 644 61,4 „m”
1 645 60,8 „m”
1 646 60,7 „m”1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 96
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
1 647 61 12,4
1 648 60,4 5,3
1 649 61 13,1
1 650 60,7 29,6
1 651 60,5 28,9
1 652 60,8 27,1
1 653 61,2 27,3
1 654 60,9 20,6
1 655 61,1 13,9
1 656 60,7 13,4
1 657 61,3 26,1
1 658 60,9 23,7
1 659 61,4 32,1
1 660 61,7 33,5
1 661 61,8 34,1
1 662 61,7 17
1 663 61,7 2,5
1 664 61,5 5,9
1 665 61,3 14,9
1 666 61,5 17,2
1 667 61,1 „m”
1 668 61,4 „m”
1 669 61,4 8,8
1 670 61,3 8,8
1 671 61 18
1 672 61,5 13
1 673 61 3,7
1 674 60,9 3,1
1 675 60,9 4,7
1 676 60,6 4,1
1 677 60,6 6,7
1 678 60,6 12,8
1 679 60,7 11,9
1 680 60,6 12,4
1 681 60,1 12,4
1 682 60,5 12
1 683 60,4 11,8
1 684 59,9 12,4
1 685 59,6 12,4
1 686 59,6 9,1
1 687 59,9 0
1 688 59,9 20,4
1 689 59,8 4,4
1 690 59,4 3,1
1 691 59,5 26,3
1 692 59,6 20,1
1 693 59,4 35
1 694 60,9 22,1
1 695 60,5 12,2
1 696 60,1 11
1 697 60,1 8,2
1 698 60,5 6,7
1 699 60 5,1
1 700 60 5,1
1 701 60 9
1 702 60,1 5,7
1 703 59,9 8,5
1 704 59,4 6
1 705 59,5 5,5
1 706 59,5 14,2
1 707 59,5 6,2
1 708 59,4 10,3
1 709 59,6 13,8
1 710 59,5 13,9
1 711 60,1 18,9
1 712 59,4 13,1
1 713 59,8 5,4
1 714 59,9 2,9
1 715 60,1 7,1
1 716 59,6 121 717 59,6 4,9
1 718 59,4 22,7
1 719 59,6 22
1 720 60,1 17,4
1 721 60,2 16,61988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 97
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
1 722 59,4 28,6
1 723 60,3 22,4
1 724 59,9 20
1 725 60,2 18,6
1 726 60,3 11,9
1 727 60,4 11,6
1 728 60,6 10,6
1 729 60,8 16
1 730 60,9 17
1 731 60,9 16,1
1 732 60,7 11,4
1 733 60,9 11,3
1 734 61,1 11,2
1 735 61,1 25,6
1 736 61 14,6
1 737 61 10,4
1 738 60,6 „m”
1 739 60,9 „m”
1 740 60,8 4,8
1 741 59,9 „m”
1 742 59,8 „m”
1 743 59,1 „m”
1 744 58,8 „m”
1 745 58,8 „m”
1 746 58,2 „m”
1 747 58,5 14,3
1 748 57,5 4,4
1 749 57,9 0
1 750 57,8 20,9
1 751 58,3 9,2
1 752 57,8 8,2
1 753 57,5 15,3
1 754 58,4 38
1 755 58,1 15,4
1 756 58,8 11,8
1 757 58,3 8,1
1 758 58,3 5,5
1 759 59 4,1
1 760 58,2 4,9
1 761 57,9 10,1
1 762 58,5 7,5
1 763 57,4 7
1 764 58,2 6,7
1 765 58,2 6,6
1 766 57,3 17,3
1 767 58 11,4
1 768 57,5 47,4
1 769 57,4 28,8
1 770 58,8 24,3
1 771 57,7 25,5
1 772 58,4 35,5
1 773 58,4 29,3
1 774 59 33,8
1 775 59 18,7
1 776 58,8 9,8
1 777 58,8 23,9
1 778 59,1 48,2
1 779 59,4 37,2
1 780 59,6 29,1
1 781 50 25
1 782 40 20
1 783 30 15
1 784 20 10
1 785 10 5
1 786 0 0
1 787 0 0
1 788 0 0
1 789 0 0
1 790 0 0
1 791 0 01 792 0 0
1 793 0 0
1 794 0 0
1 795 0 0
1 796 0 01988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 98
▼M3
Tijd
sGenormaliseerd toerental
%Genormaliseerd koppel
%
1 797 0 0
1 798 0 0
1 799 0 0
1 800 0 0
„m” = motoraandrijving.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 99
▼M3
Een grafische voorstelling van het ETC-dynamometerschema is afgebeeld in figuur 5.
Figuur 5
ETC-dynamometerschema
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 100
▼M3
Aanhangsel 4
METINGEN EN BEMONSTERINGSPROCEDURES
1. INLEIDING
De door de te testen motor geproduceerde gasvormige bestanddelen,
deeltjes en rook worden gemeten met de in bijlage V beschreven
methoden. In de verschillende delen van bijlage V worden de aanbe-
volen analysesystemen voor de gasvormige emissies (deel 1), de
aanbevolen deeltjesverdunnings- en -bemonsteringssystemen (deel 2),
en de aanbevolen opaciteitsmeters voor de opaciteitsmetingen (deel 3)
beschreven.
Bij de ESC worden de gasvormige bestanddelen bepaald in het ruwe
uitlaatgas. Eventueel mogen zij worden bepaald in het verdunde
uitlaatgas, wanneer een volledige-stroomverdunningssysteem wordt
gebruikt voor de deeltjesbepaling. De deeltjes worden bepaald met
hetzij een partiële- hetzij een volledige-stroomverdunningssysteem.
Bij de ETC wordt uitsluitend een volledige-stroomverdunningssysteem
gebruiktvoor de bepaling van de gasvormige en de deelt jesemissies en
dit wordt beschouwd als het referentiesysteem. Partiële-stroomverdun-
ningssystemen kunnen echter worden goedgekeurd door de technische
dienstop voorwaarde dathun gelijkwaardigheid overeenkomst ig punt
6.2 van bijlage I is aangetoond en dat een gedetailleerde technische
beschrijving van de gegevensevaluatie en de berekeningsprocedures
aan deze dienstwordtafgegeven.
2. DYNAMOMETER EN MEETCEL-APPARATUUR
Voor de emissietests van motoren op motordynamometers wordt de
volgende apparatuur gebruikt.
2.1.Motordynamometer
Voor de uitvoering van de in de aanhangsels 1 en 2 van deze bijlage
beschreven testcycli wordt een motordynamometer met toereikende
kenmerken gebruikt. Het toerentalmeetsysteem moet een nauwkeurig-
heid van ± 2 % van de aflezing hebben. Het koppelmeetsysteem moet
een nauwkeurigheid van ± 3 % van de aflezing hebben in hetgebied
> 20 % van de volledige schaal en een nauwkeurigheid van ± 0,6 %
van de volledige schaal in hetgebied ≤20 % van de volledige schaal.
2.2.Andere instrumenten
De meetinstrumenten voor brandstofverbruik, luchtverbruik, tempera-
tuur van koel- en smeermiddelen, uitlaatgasdruk en inlaatspruitstukon-
derdruk, uitlaatgastemperatuur, luchtinlaattemperatuur, luchtdruk,
vochtigheid en brandstoftemperatuur moeten zo nodig worden gebruikt.
Deze instrumenten moeten voldoen aan de eisen van tabel 8:
Tabel 8
Nauwkeurigheid van de meetinstrumenten
Meetinstrument Nauwkeurigheid
Brandstofverbruik ± 2 % van de maximumwaarde v.d. motor
Luchtverbruik ± 2 % van de maximumwaarde v.d. motor
Temperatuur ≤600 K (327 ºC) ± 2 K absoluut
Temperatuur > 600 K (327 ºC) ± 1 % van de aflezing
Luchtdruk ± 0,1 kPa absoluut
Uitlaatgasdruk ± 0,2 kPa absoluut
Inlaatonderdruk ± 0,05 kPa absoluut
Overige drukken ± 0,1 kPa absoluut
Relatieve vochtigheid ± 3 % absoluut
Absolute vochtigheid ± 5 % van de aflezing1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 101
▼M3
2.3.Uitlaatgasstroom
Om de emissies in de ruwe uitlaatgassen te kunnen berekenen, is het
noodzakelijk de uitlaatgasstroom te kennen (zie punt 4.4 van
aanhangsel 1). Voor de bepaling van de uitlaatstroom kan een van de
volgende methoden worden gebruikt:
a) Directe meting van de uitlaatstroom door een stroomkop of een
gelijkwaardig meetsysteem;
b) Meting van de lucht- en brandstofstroom met behulp van geschikte
meetsystemen en berekening van de uitlaatstroom aan de hand van
de volgende vergelijking:
GEXHW=GAIRW+GFUEL(voor de natte uitlaatmassa)
De nauwkeurigheid van de uitlaatstroombepaling moet ± 2,5 % van de
aflezing of beter zijn.
Er mogen andere methoden worden gebruikt als die gelijkwaardig zijn.
2.4.Verdunde uitlaatgasstroom
Om de emissies in de verdunde uitlaatgassen met gebruikmaking van
een volledige-stroomverdunningssysteem (verplicht voor de ETC) te
kunnen berekenen, is het noodzakelijk om de verdunde uitlaatgasstroom
te kennen (zie punt 4.3 van aanhangsel 2). De totale massastroom van
het verdunde uitlaatgas (GTOTW) of de totale massa van het verdunde
uitlaatgas over de gehele cyclus (MTOTW) wordtgemet en meteen PDP
of CFV (zie bijlage V, punt2.3.1). De nauwkeurigheid moet± 2 %
van de aflezing of beter bedragen en wordt bepaald overeenkomstig de
voorschriften van bijlage III, aanhangsel 5, punt 2.4.
3. BEPALING VAN DE GASVORMIGE BESTANDDELEN
3.1.Algemene specificaties voor de analyseapparatuur
De analyseapparatuur moet een zodanig meetbereik hebben dat de
vereiste nauwkeurigheid van de meting van de uitlaatgasbestanddelen
(zie punt3.1.1) wordtgewaarborgd. Aanbevolen wordtde analyseappa-
ratuur op zodanige wijze te gebruiken dat de gemeten concentratiebinnen 15 % en 100 % van de volledige schaal valt.
Indien gebruik wordt gemaakt van afleessystemen (computers, gege-
vensloggers) met een voldoende grote nauwkeurigheid en resolutie
voor meetwaarden kleiner dan 15 % van de volledige schaal, zijn meet-
waarden beneden 15 % van de volledige schaal eveneens aanvaardbaar.
In dat geval zijn aanvullende kalibraties van ten minste 4 nominaal
gelijkmatig gespreide punten (niet nul) nodig om de nauwkeurigheid
van de kalibratiekromme overeenkomstig bijlage III, aanhangsel 5,
punt1.5.5.2, t e waarborgen.
De elektromagnetische compatibiliteit (EMC) van de apparatuur moet
voldoende zijn om extra fouten tot een minimum te beperken.
3.1.1.Meetfout
De totale meetfout, met inbegrip van de kruisgevoeligheid voor andere
gassen (zie bijlage III, aanhangsel 5, punt1.9), mag nietgrot er zijn dan
± 5 % van de aflezing of ± 3,5 % van de volledige schaal (de kleinste
waarde is van toepassing). Voor concentraties kleiner dan 100 ppm mag
de meetfout niet groter zijn dan ± 4 ppm.
3.1.2.Herhaalbaarheid
De herhaalbaarheid die gedefinieerd is als 2,5 maal de standaardafwij-
king van 10 herhaalde responsies op een bepaald kalibratie- of ijkgas,
mag niet meer bedragen dan ± 1 % van de uiterste concentratie op de
schaal voor elk gebied boven 155 ppm (of ppm C) of ± 2 % van elk
gebied beneden 155 ppm (of ppm C).
3.1.3.Ruis
Hetmaximumafleesverschil over een willekeurige periode van t ien
seconden bij gebruik van een ijkgas voor de nulinstelling en een ijkgas
voor een bepaald meetbereik mag voor elk meetbereik niet groter zijn
dan 2 % van de volledige schaal.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 102
▼M3
3.1.4.Nulpuntsverloop
Hetnulpunt sverloop gedurende een periode van een uur mag nietmeer
dan 2 % van de volledige schaal in het laagste meetbereik bedragen. De
nulresponsie is gedefinieerd als de gemiddelde responsie, inclusief de
ruis, op een ijkgas voor de nulinstelling gedurende een periode van
30 seconden.
3.1.5.Meetbereikverloop
Hetmeet bereikverloop gedurende een periode van een uur mag niet
meer dan 2 % van de hoogste meetwaarde van het laagste meetbereik
bedragen. Meetbereik is gedefinieerd als het verschil tussen de meetbe-
reikresponsie en de nulresponsie. De meetbereikresponsie wordt
gedefinieerd als de gemiddelde responsie, inclusief ruis, op een ijkgas
voor hetmeet bereik gedurende een periode van 30 seconden.
3.2.Gasdroging
Het effect van het optionele gasdroogapparaat op de meting van de
gasconcentratie moet minimaal zijn. Chemische drogers zijn niet
aanvaardbaar voor het verwijderen van water uit het monster.
3.3.Analyseapparatuur
In de punten 3.3.1 tot en met 3.3.4 worden de toe te passen meetbegin-
selen beschreven. Een uitvoerige beschrijving van de meetsystemen is
opgenomen in bijlage V. De te meten gassen worden geanalyseerd met
de volgende instrumenten. Bij niet-lineaire analyseapparatuur mogen
lineariseringsschakelingen worden toegepast.
3.3.1.Analyse van koolmonoxide (CO)
Voor de analyse van koolmonoxide wordteen niet -dispergerende
analyser met absorptie in het infraroodgebied (NDIR) gebruikt.
3.3.2.Analyse van kooldioxide (CO2)
Voor de analyse van kooldioxide wordteen niet -dispergerende analyser
met absorptie in het infraroodgebied (NDIR) gebruikt.
3.3.3.Analyse van koolwaterstoffen (HC)
Voor de analyse van koolwaterstoffen bij dieselmotoren wordt een
verwarmde-vlamionisatordetector (HFID) gebruikt met verwarmde
detector, kleppen, leidingen enz. om de temperatuur van het gas op
463 K ± 10 K (190 ± 10 ºC) te houden. Bij aardgas- en LPG-motoren
mag voor de analyse van koolwaterstoffen een niet-verwarmde vlamio-
nisatordetector (HFID) worden gebruikt, naar gelang van de
gehanteerde methode (zie bijlage V, punt 1.3).
3.3.4.Analyse van andere koolwaterstoffen dan methaan (NMHC) (uitsluitend
aardgasmotoren)
De andere koolwaterstoffen dan methaan worden bepaald met een van
de volgende methoden:
3.3.4.1. Gaschromatografie-methode (GC)
De andere koolwaterstoffen dan methaan worden bepaald door het
methaan dat met een 423 K (150 ºC) geconditioneerde gaschromato-
graaf (GC) is geanalyseerd, af te trekken van de overeenkomstig punt
3.3.3 gemeten koolwaterstoffen.
3.3.4.2. Cutter-methode (NMC)
De andere koolwaterstoffen dan methaan worden bepaald met een
verwarmde NMC, opgesteld in lijn met een FID, overeenkomstig punt
3.3.3, door het methaan van de totale koolwaterstoffen af te trekken.
3.3.5.Analyse van stikstofoxiden (NOx)
Voor de analyse van stikstofoxiden wordt gebruik gemaakt van een
chemiluminescentiedetector (CLD) of verwarmde chemiluminescentie-
detector (HCLD) met een NO2/NO-omzetter, indien op droge basis
wordt gemeten. Indien op natte basis wordt gemeten, moet een HCLD
worden gebruikt met een omzetter die op een temperatuur van 328 K
(55 ºC) of meer wordt gehouden, mits aan de controle van de water-
dampverzadigingsdruk is voldaan (zie bijlage III, aanhangsel 5, punt
1.9.2.2).1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 103
▼M3
3.4.Bemonstering voor gasvormige emissies
3.4.1.Ruw uitlaatgas (uitsluitend ESC)
De sondes voor bemonstering van gasvormige emissies moeten, voor-
zover mogelijk, ten minste 0,5 m of driemaal de diameter van de
uitlaatpijp (de grootste waarde is van toepassing) vanaf het einde van
het uitlaatsysteem en voldoende dicht bij de motor worden geplaatst,
zodat de uitlaatgastemperatuur bij de sonde minstens 343 K (70 ºC)
bedraagt.
Bij een motor met meerdere cilinders en een vertakt uitlaatspruitstuk
moet de inlaat van de sonde ver genoeg in de uitlaat worden geplaatst,
zodat het monster representatief is voor de gemiddelde uitlaatgasemissie
uitalle cilinders. Bij mot oren metmeerdere cilinders die afzonderlijke
spruitstukken hebben, zoals bij een V-motor, is het toegestaan voor elke
groep afzonderlijk een monster te nemen en de gemiddelde uitlaatgas-
emissie te berekenen. Andere methoden waarvan de correlatie met de
bovengenoemde methode is aangetoond mogen worden toegepast. Bij
de berekening van de uitlaatgasemissies moet worden uitgegaan van de
totale uitlaatgasmassastroom van de motor.
Indien de samenstelling van het uitlaatgas wordt beïnvloed door een
nabehandelingsinstallatie, moet het uitlaatgasmonster voorbij die inrich-
ting worden genomen.
3.4.2.Verdund uitlaatgas (verplicht voor ETC, optioneel voor ESC)
De uitlaatpijp tussen de motor en het volledige-stroomverdunningssys-
teem moet overeenstemmen met de eisen van bijlage V, punt 2.3.1, EP.
De bemonsteringssonde(s) voor de gasvormige emissies wordt/worden
in de verdunningstunnel geplaatst op een punt waar de verdunningslucht
en het uitlaatgas goed vermengd zijn en dicht bij de deeltjesbemonste-
ringssonde.
Voor de ETC-test kan de monsterneming op twee manieren verlopen:
— de verontreinigende stoffen worden bemonsterd in een bemonste-
ringszak over de gehele cyclus en gemeten na de voltooiing van de
test;
— de verontreinigende stoffen worden continu bemonsterd en geïnte-
greerd over de cyclus (deze methode is verplicht voor HC en NOx).
4. BEPALING VAN DE DEELTJES
Voor de bepaling van de deeltjes is een verdunningssysteem nodig.
Verdunning kan worden bewerkstelligd door een partiële-stroomverdun-
ningssysteem (uitsluitend ESC) of een volledige-
stroomverdunningssysteem (verplicht voor ETC). De doorstromingsca-
paciteit van het verdunningssysteem moet groot genoeg zijn om
condensatie van water in de verdunnings- en de bemonsteringssystemen
volledig uit te sluiten door de temperatuur van het verdunde gas vlak
voor de filterhouders op of onder 325 K (52 ºC) te houden. De verdun-
ningslucht moet, indien de luchtvochtigheid hoog is, vóór instroming in
het verdunningssysteem worden gedroogd. De temperatuur van de
verdunningsluchtmoet298 K ± 5 K (25 ºC ± 5 ºC) bedragen. Indien
de temperatuur van de omgevingslucht minder dan 293 K (20 ºC)
bedraagt, wordt aanbevolen de verdunningslucht van tevoren te
verhitten tot een temperatuur boven 303 K (30 ºC). De temperatuur
van de verdunningsluchtmag echt er nietmeer dan 325 K (52 ºC)
bedragen alvorens de uitlaatgassen in de verdunningstunnel worden
gevoerd.
Het partiële-stroomverdunningssysteem moet zodanig zijn ontworpen
dat de uitlaatgasstroom in twee delen wordt gesplitst, waarbij de
kleinste stroom met lucht wordt verdund en vervolgens wordt gebruikt
voor de meting van de deeltjes. Het is van essentieel belang dat de
verdunningsverhouding zeer nauwkeurig wordtbepaald. Er kan gebruik
worden gemaaktvan verschillende scheidingsmet hoden, waarbij het
type scheiding in belangrijke mate bepaalt welke bemonsteringsappara-
tuur moet worden gebruikt en welke procedures moeten worden
gevolgd (zie bijlage V, punt 2.2). De deeltjesbemonsteringssonde moet
vlak bij de gassonde worden geplaatst en de installatie moet in overeen-
stemming zijn met de bepalingen van punt 3.4.1.
Om de massa van de deeltjes vast te stellen zijn een deeltjesbemonste-
ringssysteem, deeltjesbemonsteringsfilters, een microgrambalans en een
weegkamer met constante temperatuur en vochtigheid nodig.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 104
▼M3
Bij de deeltjesbemonstering wordt de methode met één filter gevolgd,
waarbij gebruik wordtgemaaktvan één paar filt ers (zie punt4.1.3)
voor de gehele testcyclus. Bij de ESC-test moet veel aandacht worden
besteed aan de bemonsteringsduur en -stromen gedurende de bemonste-
ringsfase van de test.
4.1.Deeltjesbemonsteringsfilters
4.1.1.Filterspecificaties
Er moet gebruik worden gemaakt van met fluorkoolstof gecoate glasve-
zelfilters of membraanfilters op fluorkoolstofbasis. Alle filtertypen
moeten een 0,3 µm-DOP-(dioctylftalaat)-opvangrendement van
minstens 95 % hebben bij een gasaanstroomsnelheid tussen 35 en
80 cm/s.
4.1.2.Filtergrootte
De deeltjesfilters moeten een minimumdiameter van 47 mm (37 mm
werkzame diameter) hebben. Grotere filterdiameters zijn toegestaan
(zie punt4.1.5).
4.1.3.Primaire en secundaire filters
Het verdunde uitlaatgas moet worden bemonsterd met een stel filters
die tijdens de testcyclus in serie zijn geplaatst (een primair en een
secundair filter). Het secundaire filter mag zich niet meer dan 100 mm
na het primaire filter bevinden en mag niet daarmee in contact zijn. De
filters mogen afzonderlijk of als stel worden gewogen, waarbij de
beroete zijden tegen elkaar worden geplaatst.
4.1.4.Aanstroomsnelheid door het filter
De aanstroomsnelheid door het filter moet 35 tot 80 cm/s bedragen. De
drukval mag tussen begin en eind van de test met niet meer dan 25 kPa
toenemen.
4.1.5.Filterbelasting
De aanbevolen minimumfilterbelasting bedraagt 0,5 mg/1 075 mm2
beroet oppervlak voor de methode met één filter. Bij de gebruikelijke
filterafmetingen zijn de waarden als aangegeven in tabel 8.
Tabel 9
Aanbevolen filterbelastingen
Filterdiameter
(mm)Aanbevolen werkzame
diameter
(mm)Aanbevolen minimum-
belasting
(mg)
47 37 0,5
70 60 1,3
90 80 2,3
110 100 3,6
4.2.Specificaties voor de weegkamer en de analytische balans
4.2.1.Weegkameromstandigheden
De kamer (of ruimte) waarin de deeltjesfilters worden geconditioneerd
en gewogen, moet op een temperatuur van 295 K ± 3 K (22 ºC ± 3 ºC)
worden gehouden gedurende het conditioneren en wegen van de filters.
De vochtigheidsgraad moet worden gehouden op een dauwpunt van
282,5 K ± 3 K (9,5 ºC ± 3 ºC) en een relatieve vochtigheid van 45 %
±8% .
4.2.2.Wegen van het referentiefilter
De atmosfeer in de kamer (of ruimte) moet vrij zijn van vuildeeltjes
(zoals stof) die zich op het deeltjesfilter kunnen afzetten gedurende de
stabiliseringsperiode. Afwijking van de weegkamerspecificaties van
punt 4.2.1 zijn toegestaan, indien de duur van de afwijking niet meer
dan 30 minuten bedraagt. De weegkamer moet aan de voorgeschreven
specificaties voldoen alvorens het personeel zich in de weegkamer
begeeft. Er moeten minstens twee ongebruikte referentiefilters of refe-
rentiefilterparen worden gewogen binnen vier uur vóór of bij voorkeur
op hetzelfde tijdstip als de weging van het bemonsteringsfilter(paar). De1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 105
▼M3
referentiefilters moeten van dezelfde grootte en hetzelfde materiaal zijn
als de bemonsteringsfilters.
Indien het gemiddelde gewicht van de referentiefilters (het referentiefil-
terpaar) afwijkingen vertoont van meer dan ± 5 % (± 7,5 %, voor het
filterpaar) van de aanbevolen minimumfilterbelasting (zie punt 4.2.1)
tussen het wegen van de bemonsteringsfilters, moeten alle bemonste-
ringsfilters worden verwijderd en wordt de emissietest herhaald.
Indien niet aan de in punt 4.2.1 genoemde stabiliteitscriteria voor de
weegkamer wordt voldaan, maar de weging van het referentiefilter(-
paar) aan de bovenstaande criteria voldoet, heeft de fabrikant van het
voertuig de mogelijkheid de massa's van de bemonsteringsfilters te
aanvaarden of de test ongeldig te verklaren, waarna het conditionerings-
systeem van de weegkamer wordt bijgesteld en de test wordt
overgedaan.
4.2.3.Analytische balans
De voor het wegen van alle filters gebruikte analytische balans moet
een nauwkeurigheid hebben (standaarddeviatie) van 20 µg en een reso-
lutie van 10 µg (1 cijfer = 10 µg). Voor filters met een kleinere
diameter dan 70 mm moeten de nauwkeurigheid en de resolutie respec-
tievelijk 2 µge n1 µg bedragen.
4.3.Overige specificaties voor de deeltjesmeting
Alle delen van het verdunningssysteem en het bemonsteringssysteem
vanaf de uitlaatpijp tot en met de filterhouder die in contact zijn met
het ruwe en het verdunde uitlaatgas, moeten zodanig zijn ontworpendat afzetting of wijziging van de deeltjes tot een minimum wordt
beperkt. Alle deeltjes moeten gemaakt zijn van elektrisch geleidende
materialen die niet reageren met de uitlaatgascomponenten en moeten
elektrisch worden geaard om elektrostatische effecten te voorkomen.
5. BEPALING VAN DE ROOKWAARDE
In ditdeel worden de specificat ies gegeven voor de voorgeschreven en
de facultatieve testapparatuur die bij de ELR-test wordt gebruikt. De
rook wordt gemeten met een opaciteitsmeter die zowel een opaciteits-
als een lichtabsorptiecoëfficiëntstand heeft. De opaciteitsstand wordt
uitsluitend voor kalibreringsdoeleinden en voor het controleren van de
goede werking van de opaciteitsmeter gebruikt. De rookwaarden van
de testcyclus worden gemeten in de lichtabsorptiecoëfficiëntstand.
5.1.Algemene eisen
De ELR-test vereist het gebruik van een opaciteitsmeet- en gegevens-
verwerkingssysteem dat drie functionele elementen omvat. Deze
elementen mogen geïntegreerd zijn in een apparaat of een systeem van
met elkaar verbonden componenten zijn. De drie functionele elementen
zijn:
— Een opaciteitsmeter die aan de specificaties van bijlage V, punt 3,
voldoet.
— Een gegevensverwerkingssysteem dat de in bijlage III, aanhangsel
1, punt 6, omschreven functies kan uitvoeren.
— Een printer en/of elektronisch opslagmedium waarmee de overeen-
komstig bijlage III, aanhangsel 1, punt 6.3, vereiste rookwaarden
kunnen worden vastgelegd en afgedrukt.
5.2.Specifieke eisen
5.2.1.Lineariteit
De lineariteit moet binnen ± 2 % van de opaciteit zijn.
5.2.2.Nulpuntsverloop
Het nulpuntsverloop gedurende een periode van een uur mag niet groter
zijn dan ± 1 % van de opaciteit.
5.2.3.Opaciteitsmeterschaal en -bereik
Wanneer de opaciteit wordt afgelezen, moet het bereik 0-100 % opaci-
teit zijn en de afleesnauwkeurigheid 0,1 % opaciteit. Wanneer de
lichtabsorptiecoëfficiënt wordt afgelezen, moet het bereik 0-30 m
−1
lichtabsorptiecoëfficiënt zijn en de afleesnauwkeurigheid 0,01m−1licht-
absorptiecoëfficiënt.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 106
▼M3
5.2.4.Responsietijd van het instrument
De fysieke responsietijd van de opaciteitsmeter mag niet groter zijn dan
0,2 s. De fysieke responsietijd is het verschil tussen de tijdstippen dat
de output van ontvanger met snelle responsie 10 %, respectievelijk
90 % van de volledige schaal bereiktwanneer de opacit eitvan het
gemeten gas in minder dan 0,1 s wordt gewijzigd.
De elektrische responsietijd van de opaciteitsmeter mag niet groter zijn
dan 0,05 s. De elektrische responsietijd is het verschil tussen de tijds-
tippen dat de output van de opaciteitsmeter 10 %, respectievelijk 90 %
van de volledige schaal bereiktwanneer de licht bron onderbroken of
volledig gedoofd wordtin minder dan 0,01 s.
5.2.5.Neutrale-opaciteitsfilters
Wanneer een neutrale-opaciteitsfilter wordt gebruikt bij de kalibrering
van een opaciteitsmeter, lineariteitsmetingen of meetbereikinstelling,
moet de waarde ervan bekend zijn tot binnen 1,0 % van de opaciteit.
De nominale waarde van het filter moet ten minste eenmaal per jaar
gecontroleerd worden aan de hand van een referentie die op een natio-
nale of internationale norm is gebaseerd.
Neutrale-opaciteitsfilters zijn precisieinstrumenten en kunnen bij
gebruik gemakkelijk worden beschadigd. Zij moeten zo weinig moge-
lijk en steeds met grote zorg worden gehanteerd om te vermijden dat
het filter bekrast of vervuild wordt.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 107
▼M3
Aanhangsel 5
KALIBRATIEPROCEDURE
1. KALIBRATIE VAN DE ANALYTISCHE INSTRUMENTEN
1.1.Inleiding
Elk analyseapparaatmoetzo vaak als nodig worden gekalibreerd om
aan de nauwkeurigheidseisen van deze voorschriften te voldoen. De
toe te passen kalibratiemethode wordt in dit punt beschreven voor de
analyseapparatuur zoals bedoeld in bijlage III, aanhangsel 4, punt 3 en
bijlage V, punt1.
1.2.Kalibratiegassen
De bewaartijd voor alle kalibratiegassen moet worden gerespecteerd.De door de fabrikantaangegeven einddat um van de houdbaarheidsduur
van de kalibratiegassen moet worden genoteerd.
1.2.1.Zuivere gassen
De vereiste zuiverheidsgraad van de gassen is gedefinieerd door de in
het onderstaande vermelde grenswaarden voor de verontreiniging. De
volgende gassen moeten voor gebruik beschikbaar zijn:
Gezuiverde stikstof
(Verontreiniging ≤1 ppm C1, ≤1 ppm CO, ≤400 ppm CO
2,
≤0,1 ppm NO)
Gezuiverde zuurstof
(Zuiverheidsgraad > 99,5 % volume O2)
Waterstof-heliummengsel
(40 ± 2 % waterstof, rest helium)
(Verontreiniging ≤1 ppm C1, ≤400 ppm CO2)
Gezuiverde synthetische lucht
(Verontreiniging ≤1 ppm C1, ≤1 ppm CO, ≤400 ppm CO2,
≤0,1 ppm NO)
(Zuurstofgehalte tussen 18-21 volume %)
Gezuiverde propaan of CO voor de CVS-verificatie
1.2.2.Kalibratie- en ijkgas
Er dienen gasmengsels metde volgende chemische samenst elling
beschikbaar te zijn:
C3H8en gezuiverde synthetische lucht (zie punt 1.2.1);
CO en gezuiverde stikstof;NO
xen gezuiverde stikstof (het gehalte aan NO2in ditkalibrat iegas
mag nietmeer dan 5 % van hetNO-gehalt e bedragen);
CO2en gezuiverde stikstof;
CH4en gezuiverde synthetische lucht;
C2H6en gezuiverde synthetische lucht.
Opmerking: Andere gascombinaties zijn toegestaan mits de gassen niet
metelkaar reageren.
De werkelijke concentratie van een kalibratie- en een ijkgas moet
binnen ± 2 % van de nominale waarde liggen. Alle concentraties van
hetkalibrat iegas zijn gebaseerd op hetvolume (volumeprocentof
volume ppm).
De voor kalibratie en het meetbereik gebruikte gassen mogen ook
worden verkregen met behulp van een meng- en doseertoestel voor
gassen, waarbij verdund wordtmetzuivere N2of met zuivere syntheti-
sche lucht. De nauwkeurigheid van de menginrichting moet zodanig
zijn dat de concentratie van de verdunde kalibreringsgassen met een
tolerantie van 2 % kan worden bepaald.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 108
▼M3
1.3.Bediening van de analyse- en bemonsteringsapparatuur
De bediening van de analyseapparatuur geschiedt volgens de gebruiks-
en bedieningsaanwijzingen van de fabrikant van het instrument. De
minimumvoorschriften van de punten 1.4 tot en met 1.9 moeten daarbij
in aanmerking worden genomen.
1.4.Lektest
Er wordt een lektest voor het systeem uitgevoerd. De sonde wordt
losgekoppeld van het uitlaatsysteem en het uiteinde wordt voorzien
van een stop. De analyserpomp wordt ingeschakeld. Na een stabilise-
ringsperiode moeten alle stroommeters nul aanwijzen. Zo niet, dan
worden de bemonsteringsleidingen gecontroleerd en de gebreken
hersteld.
De maximaal toelaatbare lekstroom aan de vacuümzijde mag 0,5 % van
de stroom bij normaal gebruik bedragen voor het gedeelte van het
systeem dat wordt gecontroleerd. De stroom door de analyseapparatuur
en de stroom in de omloopleiding mogen worden gebruikt om de
stroomwaarde bij normaal gebruik te ramen.
Bij een andere methode wordt de concentratie stapsgewijs aan het begin
van de bemonsteringslijn veranderd door het overschakelen van het
ijkgas voor de nulinstelling op het ijkgas voor het meetbereik. Indien
na een toereikende tijdsperiode de aflezing een lagere concentratie
aangeeft dan de toegevoerde concentratie, wijst dit op kalibratie- of
lekproblemen.
1.5.Kalibratieprocedure
1.5.1.Instrumentengeheel
Het geheel van instrumenten wordt gekalibreerd en de kalibratiek-
romme wordt gecontroleerd met behulp van standaardgassen. De
gasstromen moeten dezelfde zijn als bij de bemonstering van het
uitlaatgas.
1.5.2.Opwarmtijd
De opwarmtijd moet overeenkomen met de aanbevelingen van de fabri-
kant. Indien niet opgegeven, wordt voor het opwarmen van de
analyseapparatuur een minimumperiode van twee uur aanbevolen.
1.5.3.NDIR- en HFID-analyser
De NDIR-analyser wordtzo nodig afgest eld en de vlam van de HFID-
analyser wordtopt imaal afgeregeld (punt1.8.1).
1.5.4.Kalibratie
Elk normaal gebruiktwerkgebied moetworden gekalibreerd.
Met gebruikmaking van zuivere synthetische lucht (of stikstof) worden
de CO-, CO2-, NOx- en HC-analysers op nul afgesteld.
De passende kalibratiegassen worden in het analyseapparaat gevoerd, de
waarden worden vastgelegd en de kalibratiekromme wordt overeenkom-
stig punt 1.5.5 uitgezet.
Zo nodig wordt de nulinstelling opnieuw gecontroleerd en de kalibratie-
procedure herhaald.
1.5.5.Vaststelling van de kalibratiekromme
1.5.5.1. Algemene aanwijzingen
De kalibratiekromme voor de analyser wordt uitgezet met minstens vijf
kalibratiepunten (afgezien van nul) die zo gelijkmatig mogelijk zijn
verdeeld. De hoogste nominale concentratie moet groter zijn dan of
gelijk zijn aan 90 % van hetvolledige schaalbereik.
De kalibratiekromme wordt berekend met de methode van de kleinste
kwadraten. Indien de resulterende polynomiale graad groter is dan
drie, moet het aantal kalibratiepunten (inclusief nul) minstens gelijk
zijn aan deze polynomiale graad plus twee.
De kalibratiekromme mag niet meer dan ± 2 % afwijken van de nomi-
nale waarde van elk kalibratiepunt en niet meer dan ± 1 % van het
volledige schaalbereik bij nul.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 109
▼M3
Met de kalibratiekromme en de kalibratiepunten is het mogelijk te
controleren of de kalibrering juist is uitgevoerd. De verschillende karak-
teristieke parameters van de analyseapparatuur moeten worden
aangegeven, zoals:
— hetmeet bereik,
— de gevoeligheid,
— de datum van de uitvoering van de kalibratie.
1.5.5.2. Kalibratie beneden 15 % van het volledige schaalbereik
De kalibratiekromme van het analyseapparaat wordt bepaald met behulp
van ten minste vier kalibratiepunten (afgezien van nul) die nominaal
gelijk zijn verdeeld beneden 15 % van hetvolledige schaalbereik.
De kalibratiekromme wordt berekend met behulp van de methode van
de kleinste kwadraten.
De kalibratiekromme mag niet meer dan ± 4 % afwijken van de nomi-
nale waarde van elk kalibratiepunt en niet meer dan ± 1 % van het
volledige schaalbereik bij nul.
Deze voorschriften gelden niet voor een volledige-schaal-waarde van
155 ppm of minder.
1.5.5.3. Alternatieve methoden
Als kan worden aangetoond dat een alternatieve techniek (b.v.
computer, elektronisch gestuurde meetbereikschakelaar enz.) een equi-
valente nauwkeurigheid oplevert, mogen deze alternatieve methoden
worden toegepast.
1.6.Controle van de kalibratie
Elk normaal gebruiktwerkgebied moetvóór elke analyse worden
gecontroleerd volgens de volgende procedure.
De kalibratie wordt gecontroleerd met een ijkgas voor de nulinstelling
en een ijkgas voor hetmeet bereik waarvan de nominale waarde meer
dan 80 % van de volle schaal van het meetbereik bedraagt.
Indien de gevonden waarden voor de twee controlepunten niet meer
verschillen dan ± 4 % van hetvolledige schaalbereik van de opgegeven
referentiewaarde, mogen de instelparameters worden gewijzigd. Is dit
niet het geval, dan moet een nieuwe kalibratiekromme worden vastge-
steld overeenkomstig punt 1.5.5.
1.7.Doelmatigheidstest van de NOx-omzetter
De doelmatigheid van de omzetter die wordt toegepast voor de omzet-
ting van NO2in NO wordt overeenkomstig de punten 1.7.1 tot en met
1.7.8 (figuur 6) getest.
1.7.1.Testschema
Aan de hand van het in figuur 6 afgebeelde testschema (zie tevens
bijlage III, aanhangsel 4, punt3.3.5) en de onderst aande procedure kan
de doelmatigheid van de omzetters worden getest met behulp van een
ozonisator.
1.7.2.Kalibratie
De CLD en de HCLD moeten worden gekalibreerd in het meest
gebruikte werkgebied overeenkomstig de specificaties van de fabrikant
en metgebruikmaking van een ijkgas voor de nulinst elling en een
ijkgas voor hetmeet bereik (waarvan hetNO-gehalt e ongeveer 80 %
van hetwerkgebied moetbedragen en de NO2-concentratie van het
gasmengsel minder dan 5 % van de NO-concentratie bedraagt). De
NOx-analyser moet in de NO-stand staan, zodat het ijkgas niet door de
omzetter stroomt. De aangegeven concentratie moet worden genoteerd.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 110
▼M3
1.7.3.Berekening
De doelmatigheid van de NOx-omzetter wordt als volgt berekend:
Doelmatigheid % ðÞ ¼ 1þa/C0b
c/C0d/C18/C19
/C3100
waarin:
a= N Ox-concentratie overeenkomstig punt 1.7.6
b= N Ox-concentratie overeenkomstig punt 1.7.7
c = NO-concentratie overeenkomstig punt 1.7.4
d = NO-concentratie overeenkomstig punt 1.7.5
1.7.4.Toevoegen van zuurstof
Via een T-stuk wordt voortdurend zuurstof of referentielucht aan de
gasstroom toegevoegd totdat de aangegeven concentratie 20 % minder
bedraagt dan de aangegeven kalibratieconcentratie van punt 1.7.2. (De
analysator staat in de NO-stand). De aangegeven concentratie (c) wordt
genoteerd. De ozonisator is gedurende het proces gedeactiveerd.
1.7.5.Activering van de ozonisator
De ozonisator wordt nu geactiveerd zodat genoeg ozon wordt geprodu-
ceerd om de NO-concentratie met ongeveer 20 % (minimaal 10 %) ten
opzichte van de kalibratieconcentratie van punt 1.7.2 te verminderen.
De aangegeven concentratie (d) wordt genoteerd. (De analysator staat
in de NO-stand).
1.7.6.NOx-stand
De NO-analysator wordt vervolgens in de NOx-stand gezet, zodat het
gasmengsel (bestaande uit NO, NO2,O2en N2) door de omzetter
stroomt. De aangegeven concentratie (a) wordt genoteerd. (De analy-
sator staat in de NOx-stand).
1.7.7.Deactivering van de ozonisator
De ozonisator wordt nu gedeactiveerd. Het in punt 1.7.6 beschreven
gasmengsel stroomt door de omzetter in de detector. De aangegeven
concentratie (b) moet worden genoteerd. (De analysator staat in de
NOx-stand).
1.7.8.NO-stand
De analyser wordt nu in de NO-stand gezet waarbij de ozonisator wordt
uitgeschakeld en de zuurstof- of synthetische-luchtstroom wordt afge-
sloten. De NOx-aflezing van de analyser mag nietmeer dan ± 5 % van
de volgens punt 1.7.2 gemeten waarde afwijken. (De analysator staat in
de NO-stand).
1.7.9.Testfrequentie
De doelmatigheid van de omzetter moet voor elke kalibratie van de
NOx-analyser worden getest.
1.7.10.Eisen ten aanzien van de doelmatigheid
De doelmatigheid van de omzetter mag niet minder dan 90 % bedragen,
maar een hoger nuttig effect van 95 % wordt sterk aanbevolen.
Opmerking: Indien de ozonisator, met de analysator ingesteld voor het
meestgebruikelijke meet bereik, geen vermindering van 80
tot 20 % kan bewerkstelligen overeenkomstig punt 1.7.5,
moet het hoogste meetbereik worden gebruikt waarbij
deze vermindering wel mogelijk is.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 111
▼M3
Figuur 6
Schema voor de controle van de doelmatigheid van de NO2-
omzetter
1.8.Instelling van de FID
1.8.1.Optimalisering van de detectorresponsie
De HFID moetovereenkomst ig de aanbevelingen van de fabrikant
worden afgesteld. Er moet gebruik worden gemaakt van een propaan/luchtmengsel als ijkgas voor de optimalisering van de responsie voor
hetmeestgebruikt e werkgebied.
Er wordt een ijkgas met een C-concentratie van 350 ± 75 ppm in het
analyseapparaat gevoerd waarbij de brandstof- en luchtstroom overeen-
komstig de aanwijzingen van de fabrikant van het instrument worden
afgesteld. De responsie bij een bepaalde brandstofstroom wordt bepaald
uit het verschil tussen de meetbereikgasresponsie en de nulgasresponsie.
De brandstofstroom moet stapsgewijs worden bijgesteld onder en boven
de specificatie van de fabrikant. De meetbereikgasresponsie en de
nulgasresponsie bij beide brandstofstromen moeten worden genoteerd.
Het verschil tussen de meetbereikgasresponsie en de nulgasresponsie
moet worden uitgezet en de brandstofstroom moet worden bijgesteld
naar de rijke kantvan de kromme.
1.8.2.De responsiefactoren voor koolwaterstof
De analysator moet worden gekalibreerd met een propaan/luchtmengsel
en gezuiverde synthetische lucht overeenkomstig punt 1.5.
De responsiefactoren moeten worden bepaald wanneer de analysator in
gebruik wordtgenomen en na grootonderhoud. De responsiefact or (R
f)
voor een bepaalde koolwaterstof is de verhouding tussen de FID C1-
aflezing en de gasconcentratie in de cilinder uitgedrukt in ppm C l.
De concentratie van het testgas moet op een zodanig niveau zijn dat de
responsie ongeveer 80 % van de volle schaal is. De concentratie moet
bekend zijn met een nauwkeurigheid van ± 2 % ten opzichte van een
gravimetrische standaard uitgedrukt in volume. Bovendien moet de
gascilinder gedurende 24 uur op een temperatuur van 298 K ± 5 K
(25 ºC ± 5 ºC) worden geconditioneerd:
De te gebruiken testgassen en de aanbevolen relatieve responsiefactor-
gebieden zijn als volgt:
methaan en gezuiverd synthetisch gas: 1,00 ≤Rf≤1,15
propyleen en gezuiverde synthetische lucht: 0,90 ≤Rf≤1,10
tolueen en gezuiverde synthetische lucht: 0,90 ≤Rf≤1,10
Deze waarden hebben betrekking op de responsiefactor (Rf) van 1,00
voor propaan en zuivere synthetische lucht.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 112
▼M3
1.8.3.Controle van de storing door zuurstof
De storing door zuurstof moet gecontroleerd worden wanneer een
analysator in gebruik wordt genomen en na groot onderhoud.
De responsiefactor is gedefinieerd en wordt bepaald overeenkomstig
punt 1.8.2. Het te gebruiken testgas en de aanbevolen relatieve respon-
siefactorgebieden zijn als volgt:
propaan en stikstof: 0,95 ≤Rf≤1,05
Deze waarde heeft betrekking op de responsiefactor (Rf) van 1,00 voor
propaan en zuivere synthetische lucht.
De zuurstofconcentratie in de FID-branderlucht mag maximaal ± 1
mol % afwijken van de zuurstofconcentratie van de branderlucht die
bij de laatste zuurstofstoringscontrole werd gebruikt. Indien het verschil
groter is, moet de zuurstofstoring gecontroleerd en de analysator zo
nodig bijgesteld worden.
1.8.4.Doelmatigheid van de niet-methaancutter (NMC — uitsluitend voor
aardgasmotoren)
De NMC wordtgebruiktvoor de verwijdering van andere koolwat er-
stoffen dan methaan in het gasmonster, namelijk door de oxidering
van alle koolwaterstoffen met uitzondering van methaan. In het ideale
geval bedraagtde met haanconversie 0 % en looptde conversie van de
andere koolwaterstoffen, vertegenwoordigd door ethaan, op tot 100 %.
Voor de nauwkeurige meting van de NMHC worden beide rendementen
bepaald en gebruikt voor de meting van de NMHC-emissiemassastroom
(zie bijlage III, aanhangsel 2, punt4.3).
1.8.4.1. Doelmatigheid van de methaanconversie
Het methaankalibratiegas wordt wel en niet via de NMC door de FID
geleid en in beide gevallen wordt de concentratie gemeten. De doelma-
tigheid wordt dan als volgt bepaald:
CEM¼1/C0conc w
conc w=o
waarin:
concw= HC-concentratie met CH4stromend door de NMC
concw/o= HC-concentratie met CH4nietst romend door de NMC
1.8.4.2. Doelmatigheid van de ethaanc onversie
Het ethaan-kalibratiegas wordt wel en niet via de NMC door de FID
geleid en in beide gevallen wordt de concentratie gemeten. De doelma-
tigheid wordt dan als volgt bepaald:
CEE¼1/C0conc w
conc w=o
waarin:
concw= HC-concentratie met C2H6stromend door de NMC
concw/o= HC-concentratie met C2H6nietst romend door de NMC
1.9.Storende effecten bij CO-, CO2,e nN Ox-analysatoren
Andere gassen in het uitlaatgas dan het te analyseren gas kunnen de
aflezing op verscheidene wijzen beïnvloeden. Positieve storing treedt
op bij NDIR-instrumenten wanneer het storende gas hetzelfde effect
heeft als het te meten gas, maar in mindere mate. Negatieve storing
treedt op in NDIR-instrumenten doordat het storende gas de absorptie-
band van het te meten gas verbreedt en in CLD-instrumenten doordat
het storingsgas de straling onderdrukt. De in de punten 1.9.1 en 1.9.2
genoemde storingscontroles moeten worden uitgevoerd vóór het eerste
gebruik van de analysator en na groot onderhoud.
1.9.1.Storingscontrole van de CO-analysator
Water en CO2kunnen de prestaties van de CO-analysator verstoren.
Derhalve wordteen CO2-ijkgas met een concentratie van 80 tot 100 %
van de volle schaal in hetmaximumwerkgebied datbij de beproeving
wordt gebruikt, door water op kamertemperatuur geleid en de responsie
van de analysator wordt genoteerd. De analysatorresponsie mag niet
meer dan 1 % van hetvolledige schaalbereik bedragen voor gebieden1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 113
▼M3
die groter dan of gelijk aan 300 ppm zijn en niet meer dan 3 ppm voor
gebieden beneden 300 ppm.
1.9.2.Dempingscontrole van de NOx-analysator
De betrokken twee gassen voor CLD- (en HCLD-)analysators zijn CO
en waterdamp. Dempingsresponsies van deze gassen zijn evenredig met
de concentratie. Er zijn derhalve testtechnieken nodig om de demping
bij de verwachte hoogste concentraties tijdens de test te bepalen.
1.9.2.1. Dempingscontrole voor CO2
Een CO2-ijkgas met een concentratie van 80 tot 100 % van de volle
schaal van hetmaximumwerkgebied moetdoor de NDIR-analysat or
worden gevoerd en de CO2-waarde moet worden vastgesteld als A.
Vervolgens wordthetgas verdund met50 % NO-ijkgas en door de
NDIR en de (H)CLD gevoerd waarbij de CO2- en NO-waarden worden
genoteerd als B en C. De CO2-toevoer wordt afgesloten en slechts het
NO-ijkgas looptdoor de (H)CLD. De NO-waarde wordtals D geno-
teerd.
De demping, die nietgrot er dan 3 % van hetvolledige schaalbereik
mag zijn, wordtals volgtberekend:
% demping ¼1/C0C/C3A ðÞ
D/C3A ðÞ /C0D/C3B ðÞ/C18/C19/C20/C21
/C3100
waarin:
A = de onverdunde CO2-concentratie gemeten met NDIR, %
B = de verdunde CO2-concentratie gemeten met NDIR, %
C = de verdunde NO-concentratie gemeten met (H)CLD, ppm
D = de onverdunde NO-concentratie gemeten met (H)CLD, ppm
Alternatieve methoden voor het verdunnen en bepalen van de CO2-e n
NO-ijkgaswaarden zoals „dynamic mixing/blending” kunnen worden
gebruikt.
1.9.2.2. Controle van de waterdampverzadigingsdruk
Deze controle is uitsluitend van toepassing op de meting van natte-
gasconcentraties: Voor de berekening van de waterdampverzadigings-
druk moethetNO-ijkgas metwat erdamp worden verdund en moetde
waterdampconcentratie van het mengsel stapsgewijs worden gebracht
op de waarde die tijdens de test wordt verwacht.
Een NO-ijkgas met een concentratie van 80 tot 100 % van de volle
schaal in hetnormale werkgebied moetdoor de (H)CLD worden
gevoerd en de NO-waarde moetals D worden genot eerd. HetNO-gas
moet bij kamertemperatuur door het water borrelen en door de
(H)CLD worden gevoerd waarbij de NO-waarde als C wordtgenot eerd.
De absolute werkdruk van het analyseapparaat en de watertemperatuur
moeten worden bepaald en worden genoteerd als respectievelijk E en F.
De verzadigde dampdruk van het mengsel bij de watertemperatuur van
de bubbler (F) moet worden vastgesteld en als G worden genoteerd. De
waterdampconcentratie van het mengsel (H, in %) moet op de volgende
wijze worden berekend:
H = 100 * (G/E)
De verwachte verdunde NO-ijkgasconcentratie (in waterdamp) moet als
volgtworden berekend:
De= D * (1 − H/100)
en als Deworden opgetekend.
Voor dieseluitlaatgas moet de maximumwaterdampconcentratie in het
uitlaatgas (Hm, in %) worden geraamd die tijdens de test wordt
verwacht, waarbij wordt verondersteld dat de atoomverhouding H/C in
de brandstof 1,8:1 bedraagt, op basis van de verdunde CO2-ijkgascon-
centratie (A, gemeten overeenkomstig punt 1.9.2.1) en wel als volgt:
Hm= 0,9 * A
De waterdampverzadigingsdruk, die niet meer dan 3 % mag zijn, wordt
als volgtberekend:
%H2O verzadigd = 100 * [(De− C)/De]*( Hm/H)1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 114
▼M3
waarin:
De= de verwachte verdunde NO-concentratie, ppm
C = de verdunde NO-concentratie, ppmH
m= de maximumwaterdampconcentratie, %
H = de werkelijke waterdampconcentratie, %
Opmerking: Hetis van belang datde NO2-concentratie in het NO-
ijkgas voor het meetbereik bij deze controle minimaal is,
aangezien er bij de berekening van de demping geen reke-
ning is gehouden metde absorpt ie van NO2in water.
1.10.Kalibratiefrequentie
De analyseapparatuur moet ten minste om de drie maanden overeen-
komstig punt 1.5 worden gekalibreerd of wanneer het systeem wordt
gerepareerd of een verandering wordtaangebrachtdie van invloed is
op de kalibratie.
2. KALIBRATIE VAN HET CVS-SYSTEEM
2.1.Algemeen
Bij de kalibratie van het CVS wordt gebruik gemaakt van een nauwkeu-
rige debietmeter en een instelbare restrictie. De stroom in het systeem
wordt bij verschillende drukken gemeten, en tevens worden de afstel-
lingsparameters van het systeem gemeten en aan de gasstromen
gerelateerd.
Er mogen verschillende typen debietmeters worden gebruikt, bijvoor-
beeld een gekalibreerde venturibuis, een laminaire stromingsmeter of
een gekalibreerde turbulente stromingsmeter.
2.2.Kalibratie van de verdringerpomp (PDP)
Alle parameters die betrekking hebben op de pomp worden gelijktijdig
met de parameters die verband houden met de debietmeter, die in serie
is geschakeld metde pomp, gemet en. Vervolgens kan de kromme vanhetberekende debiet(uit gedruktin m
3/min. bij de inlaatvan de pomp,
bij absolute druk en temperatuur) worden uitgezet, tegen een correlatie-
functie die overeenkomt met een gegeven combinatie van voor de pomp
geldende parameters. Vervolgens wordt de lineaire vergelijking bepaald
die de verhouding tussen het pompdebiet en de correlatiefunctie
uitdrukt. Indien de pomp van het CVS meer dan één pompsnelheid
heeft, moet voor iedere gebruikte snelheid een kalibratie worden
verricht.
2.2.1.Gegevensanalyse
De luchtstroom (Qs) bij elke restrictiestand (ten minste 6 standen) wordt
berekend in m3/min. aan de hand van de meetwaarden van de debiet-
meter volgens de door de fabrikant voorgeschreven methode. De
luchtstroming wordt vervolgens omgezet in pompdebiet V0, weerge-
geven in m3per omwenteling bij absolute temperatuur en druk bij de
inlaatvan de pomp:
V0¼Qs
n/C3T
273/C3101 ;3
pA
waarin:
Qs= luchtstroming bij standaardomstandigheden (101,3 kPa, 273 K),
m3/s
T = temperatuur bij de inlaat van de pomp, K
pA= absolute druk bij de inlaat van de pomp (pB-p1), kPa
n = toerental van de pomp, min−1
Ter compensatie van de wisselwerking tussen de drukvariaties van de
pomp en de pompslip wordt de correlatiefunctie (X0) tussen het
toerental van de pomp (n), het drukverschil tussen inlaat en uitlaat van
de pomp en de absolute druk bij de uitlaat van de pomp berekend met
de volgende formule:1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 115
▼M3
X0¼1
n/C3ﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃ
∆pp
pAs
waarin:
∆pp= drukverschil tussen inlaat en uitlaat van de pomp, kPa
pA= absolute druk bij de uitlaat van de pomp, kPa
Ter verkrijging van de kalibratievergelijkingen met de onderstaande
formule wordt een lineaire aanpassing met de kleinste kwadraten uitge-
voerd:
V0=D0−m*( X0)
D0en m zijn de constanten voor de helling en ordinaat die de regressie-
lijnen beschrijven.
Indien hetCVS verschillende bedrijfssnelheden heeft , moetvoor iedere
snelheid een kalibratie worden verricht. De voor deze snelheden
verkregen kalibratiekrommen moeten zo goed als evenwijdig zijn en
de ordinaatwaarden bij de oorsprong D0moeten toenemen indien het
debietbereik van de pomp afneemt.
De metbehulp van de vergelijking berekende waarden moet en binnen
± 0,5 % van de gemeten waarden van V0liggen. De waarden van m
variëren per pomp. De instroming van deeltjes zal ertoe leiden dat de
pompslip na enige tijd zal verminderen, hetgeen tot lagere waarden
voor m leidt. De kalibratie moet daarom worden uitgevoerd bij het in
bedrijf stellen van de pomp, na iedere belangrijke onderhoudsbeurt en
wanneer bij een algemene controle van het systeem (zie punt 2.4) een
wijziging van de slip wordt vastgesteld.
2.3.Kalibratie van de venturibuis met kritische stroming (CFV)
De kalibratie van de CFV is gebaseerd op de debietvergelijking voor
een venturibuis met kritische stroming. De gasstroom is een functie
van de inlaatdruk en -temperatuur, zoals hieronder aangegeven:
Qs¼Kv/C3pAﬃﬃﬃ
Tp
waarin:
Kv= kalibratiecoëfficiënt
pA= absolute druk bij de inlaat van de venturibuis, kPa
T = absolute temperatuur bij de inlaat van de venturibuis, K
2.3.1.Gegevensanalyse
De luchtstroom (Qs) op elke restrictiestand (ten minste 8 standen) wordt
berekend in standaard m3/min. aan de hand van de meetwaarden van de
debietmeter volgens de door de fabrikant voorgeschreven methode. De
waarden van de kalibratiecoëfficiënt voor elk meetpunt worden bere-
kend metbehulp van onderst aande formule:
Kv¼Qs/C3ﬃﬃﬃ
Tp
pA
waarin:
Qs= het debiet bij standaardomstandigheden (101,3 kPa, 273 K), m3/
s
T = de temperatuur bij de inlaat van de venturibuis, K
pA= absolute druk bij de inlaat van de venturibuis, kPa
Een kromme van KVwordt uitgezet als functie van de druk bij de inlaat
van de venturibuis. Bij een kritische stroming (gesmoord) heeft KVeen
betrekkelijk constante waarde. Wanneer de druk afneemt (dat wil
zeggen wanneer de onderdruk toeneemt), komt de venturibuis vrij en
neemtKVaf, hetgeen aangeeft dat de CFV buiten het toelaatbare gebied
werkt.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 116
▼M3
Voor een minimumaantal van 8 metingen in het kritische gebied
worden de gemiddelde KVen de standaarddeviatie berekend. De stan-
daarddeviatie mag niet meer dan ± 0,3 % van de gemiddelde KVbedragen.
2.4.Algemene controle van het systeem
De totale nauwkeurigheid van de CVS-bemonsterings- en analyseappa-
ratuur wordt bepaald door een bekende massa verontreinigd gas in het
systeem te brengen terwijl dit werkt zoals bij een normale proef.
Vervolgens wordtde analyse uit gevoerd en wordtde massa veront reini-
gend gas berekend aan de hand van de formules van bijlage III,
aanhangsel 2, punt4.3, behalve voor propaan waarvoor een fact or van
0,000472 wordtgebruiktin de plaat s van 0,000479 voor HC. Daarbij
wordt een van de twee volgende technieken gebruikt.
2.4.1.Meting met behulp van een opening met kritische stroming
In het CVS-systeem wordt via een opening met gekalibreerde kritische
stroming een bekende hoeveelheid zuiver gas (koolmonoxide of
propaan) gebracht. Indien de inlaatdruk voldoende hoog is, is de door
de opening geregelde stroom onafhankelijk van de uitlaatdruk van de
opening (kritische stromingsomstandigheden). Men laat het CVS-
systeem gedurende vijf tot tien minuten werken zoals bij een meetproef
met uitlaatgassen. Een gasmonster wordt vervolgens met de normale
apparatuur (bemonsteringszak of integratiemethode) geanalyseerd en
de massa van hetgas wordtberekend. De aldus bepaalde massa mag
nietmeer dan 3 % van de bekende massa van hetgas afwijken.
2.4.2.Meting met hulp van een gravimetrische methode
Men bepaaltde massa van een kleine metkoolmonoxide of propaan
gevulde fles meteen nauwkeurigheid van ± 0,01 gram. Gedurende 5
tot 10 minuten laat men het CVS-systeem werken zoals bij een normale
meetproef voor uitlaatgassen, terwijl in het systeem CO of propaan
wordt gespoten. De in de apparatuur gebrachte hoeveelheid zuiver gas
wordt bepaald door het massaverschil van de fles te meten. Een
gasmonster wordt vervolgens met de normale apparatuur (bemonste-
ringszak of integratiemethode) geanalyseerd en de massa van het gas
wordtberekend. De aldus bepaalde massa mag nietmeer dan 3 % van
de bekende massa van hetgas afwijken.
3. KALIBRATIE VAN HET DEELTJESMEETSYSTEEM
3.1.Inleiding
Elk onderdeel moetzo vaak als nodig worden gekalibreerd om aan de
nauwkeurigheidsvoorschriften van deze richtlijn te voldoen. De toe te
passen methode wordt in dit punt beschreven voor de in bijlage III,
aanhangsel 4, punt4 en bijlage V, punt2 bedoelde onderdelen.
3.2.Stroommeting
De kalibratie van de gasstroommeters of van de stroommeetinstru-
menten moet gebaseerd zijn op een nationale en/of internationale
norm. De maximumfoutin de meet waarde mag maximaal ± 2 % van
de aflezing bedragen.
Indien de gasstroom wordt bepaald door een differentiaalstroommeting,
moetde maximumfoutin hetverschil zodanig zijn datde nauwkeurig-
heid van GEDFbinnen ± 4 % ligt(zie ook bijlage V, punt2.2.1,
uitlaatgasanalysator EGA). Deze kan afzonderlijk worden berekend
door het bepalen van de RMS van de fouten van elk instrument.
3.3.Controle van de partiële-stroomtoestanden
Het bereik van de uitlaatgassnelheid en de drukschommelingen moeten
worden gecontroleerd en worden afgesteld overeenkomstig de voor-
schriften van bijlage V, punt 2.2.1, EP, indien van toepassing.
3.4.Kalibratiefrequentie
De stroommeetapparatuur moet minstens om de drie maanden worden
gekalibreerd of wanneer een wijziging aan hetsyst eem wordtaange-
brachtdie op de kalibrat ie van invloed is.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 117
▼M3
4. KALIBRATIE VAN DE OPACITEITSMEETAPPARATUUR
4.1.Inleiding
De opaciteitsmeter moet zo vaak als nodig worden gekalibreerd om aan
de nauwkeurigheidsvoorschriften van deze richtlijn te voldoen. De toe
te passen methode wordt in dit punt beschreven voor de in bijlage III,
aanhangsel 4, punt5 en bijlage V, punt3 bedoelde onderdelen.
4.2.Kalibratieprocedure
4.2.1.Opwarmtijd
De opaciteitsmeter wordt opgewarmd en gestabiliseerd overeenkomstig
de aanbevelingen van de fabrikant. Indien de opaciteitsmeter met een
luchtspoelsysteem is uitgerust om het beroeten van de optische
elementen van het instrument te voorkomen, moet dit systeem eveneens
worden geactiveerd en afgesteld volgens de aanbevelingen van de fabri-
kant.
4.2.2.Controle van de lineariteit
De lineariteit van de opaciteitsmeter wordt gecontroleerd in de opaci-
teitsstand volgens de aanbevelingen van de fabrikant. Drie neutrale-
opaciteitsfilters met bekende transmissiecoëfficiënten, die voldoen aan
de voorschriften van bijlage III, aanhangsel 4, punt 5.2.5, worden in
de opaciteitsmeter geplaatst en de waarde wordt opgetekend. De grijs-
filters hebben een nominale opaciteit van ongeveer 10 %, 20 % en
40 %.
De lineariteit mag niet meer dan ± 2 % opaciteit afwijken van de nomi-
nale waarde van het neutrale-opaciteitsfilter. Niet-lineariteit die deze
waarde overschrijdtmoetworden gecorrigeerd alvorens metde t est
wordt gestart.
4.3.Kalibratiefrequentie
De opaciteitsmeter moet ten minste om de drie maanden overeenkom-
stig punt 4.2.2 worden gekalibreerd of wanneer een wijziging aan het
systeem wordt aangebracht die op de kalibratie van invloed is.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 118
▼M3
BIJLAGE IV
TECHNISCHE EIGENSCHAPPEN VAN DE REFERENTIEBRANDSTOF
DIE VOORGESCHREVEN IS VOOR KEURING EN DE CONTROLE
VAN DE OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE
►M41.1.◄DIESELBRANDSTOF (1)
Parameter EenheidGrenswaarden (2)
Testmethode Publicatie
Minimum Maximum
Cetaangetal (3) 52,0 54,0 EN-ISO 5165 1998 (4)
Dichtheid bij 15 ºC kg/m3833 837 EN-ISO 3675 1995
Distillatie:
— 50 % vol puntºC 245 — EN-ISO 3405 1998
— 95 % vol puntºC 345 350 EN-ISO 3405 1998
— eindkookpuntºC — 370 EN-ISO 3405 1998
VlampuntºC 55 — EN 22719 1993
Verstoppingspunt van
het filter bij lage tempe-
ratuur ºC — − 5 EN 116 1981
Viscositeit bij 40 ºC mm2/s 2,5 3,5 EN-ISO 1304 1996
Polycyclische aromati-
sche koolwaterstoffen % m/m 3,0 6,0 IP 391 (*) 1995
Zwavelgehalte (5)
mg/kg — 300pr. EN-ISO/DIS
14596 1998 (4)
Kopercorrosie — 1 EN-ISO 2160 1995
Conradsonkoolwater-
stofresidu (10 % distil-
latieresidu) % m/m — 0,2 EN-ISO 10370
Asgehalte % m/m — 0,01 EN-ISO 6245 1995
Watergehalte % m/m — 0,05 EN-ISO 12937 1995
Neutralisatiegetal (sterk
zuur) KOH/g — 0,02ASTM D 974-
95 1998 (4)
Oxidatiebestendig-
heid (6) mg/ml — 0,025 EN-ISO 12205 1996
(*) Polycyclische aro-
matische koolwaterstof-
fen volgens nieuwe en
betere methode % m/m — — EN 12916 [1997] (4)
(1) Indien hetvereistis hett hermisch rendementvan de mot or of hetvoert uig t e berekenen, kan de calorische
waarde van de brandstof worden berekend uit:
Specifieke energie (calorische waarde) (netto) in MJ/kg = (46,423 − 8,792d2+ 3,170d) (1 − (x + y + s)) +
9,420s − 2,499x
waarin:
d = dichtheid bij 15 ºCx = watergehalte in gewichtsprocenten (%)
y = asgehalte in gewichtsprocenten (%)
s = zwavelgehalte in gewichtsprocenten (%)
(
2) De in de specificatie vermelde waarden zijn „reële waarden”. De grenswaarden werden vastgesteld aan de
hand van ISO 4259, Petroleum products — Determination and application of precision data in relation to
methods of test , terwijl voor het vastleggen van een minimumwaarde rekening werd gehouden met een mini-
mumverschil van 2R boven nul; bij het vaststellen van een maximum- en minimumwaarde bedroeg hetminimumverschil 4R (R = reproduceerbaarheid). Hoewel deze maatregel om statistische redenen is inge-voerd, moet de fabrikant van een brandstof er toch naar streven een nulwaarde te verkrijgen indien de
vastgestelde maximumwaarde 2R bedraagt, en de gemiddelde waarde te verkrijgen ingeval maximum- en
minimumgrenswaarden zijn opgegeven. Indien moetworden nagegaan of een brandst of al dan nietvoldoetaan de voorwaarden van de specificaties, moet ISO 4259 worden toegepast.
(
3) Het opgegeven gebied voor het cetaangetal is niet in overeenstemming met de eis van een minimum van 4R.
Bij geschillen tussen de brandstofleverancier en de gebruiker kunnen de eisen van ISO 4259 evenwel worden
gebruikt om die geschillen op te lossen mits er bij voorkeur niet één meting, maar herhaalde metingen, in
voldoende aantal om de vereiste nauwkeuringheid te bereiken, worden verricht.
(4) De maand van publicatie wordt te zijner tijd ingevuld.
(5) Het reële zwavelgehalte van brandstof die gebruikt wordt voor de test wordt gerapporteerd. Bovendien
bedraagt het zwavelgehalte van de referentiebrandstof die gebruikt wordt om een voertuig goed te keuren
tegenover de grenswaarden, bedoeld in rij B van de tabel in punt 6.2.1 van bijlage I bij deze richtlijn, maxi-1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 119
▼M3
maal 50 ppm. De Commissie zal zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk 31 december 1999, een wijziging van
deze richtlijn indienen waarin het marktgemiddelde tot uiting komt voor het zwavelgehalte van brandstof ten
opzichte van de brandstof, omschreven in bijlage IV bij Richtlijn 98/70/EG.
(6) Ook al wordt de oxidatiebestendigheid onder controle gehouden, toch zal de houdbaarheid waarschijnlijk
beperktzijn. De leverancier dientom advies t e worden gevraagd over de voorwaarden en de duur van deopslag.
1.2.Ethanol voor dieselmotoren (1)
Parameter EenheidGrenswaarden (2)
Testmethode (3)
Minimum Maximum
Alcohol, massa % m/m 92,4 — ASTM D 5501
Andere alcoholen dan
ethanol, begrepen in het
alcoholtotaal, massa% m/m — 2 ADTM D 5501
Dichtheid bij 15 ºC kg/m3795 815 ASTM D 4052
Asgehalte % m/m 0,001 ISO 6245
VlampuntºC 10 ISO 2719Zuurgraad, berekend als
azijnzuur% m/m — 0,0025 ISO 1388-2
Neutralisatiegetal (sterk
zuur)KOH mg/l — 1
Kleur Volgens
schaal— 10 ASTM D 1209
Droog residu bij 100 ºC mg/kg 15 ISO 759
Watergehalte % m/m 6,5 ISO 760
Aldehyden, berekend als
azijnzuur% m/m 0,0025 ISO 1388-4
Zwavelgehalte mg/kg — 10 ASTM D 5453
Esters, berekend als
ethylacetaat% m/m — 0,1 ASSTM D 1617
(1) Aan de ethanolbrandstof mag cetaanverbeteraar, als gespecificeerd door de fabrikant van de motor, worden
toegevoegd. De maximale hoeveelheid bedraagt 10 % m/m.
(2) De in de specificatie genoemde waarden zijn „werkelijke waarden”. Bij de vaststelling van de grens-
waarden zijn de eisen van ISO 4259, Petroleum products — Determination and application of precisiondata in relation to methods of test, toegepast en bij de vaststelling van een minimumwaarde is rekeninggehouden met een minimumverschil van 2R boven nul; bij de vaststelling van een maximum- en mini-mumwaarde is het verschil 4R (R = reproduceerbaarheid). Ondanks deze maatregel, die om statistische
redenen noodzakelijk is, moet de fabrikant van de brandstof een nulwaarde proberen aan te geven indien
de aangegeven maximumwaarde gelijk is aan 2R en een gemiddelde waarde indien maximum- en mini-mumgrenswaarden worden vermeld. Mochthetnodig zijn om opheldering t e geven over de vraag of eenbrandstof aan de voorschriften van de specificaties voldoet, dan moet ISO 4259 worden toegepast.
(
3) Voor alle bovenstaande eigenschappen zullen equivalente ISO-methoden worden toegepast zodra ze zijn
uitgewerkt.
2. AARDGAS (NG)
Op de Europese markt worden brandstoffen in twee gasgroepen aange-
boden:
— gasgroep H, waarvan de uiterste referentiebrandstoffen GRen G23zijn;
— gasgroep L, waarvan de uiterste referentiebrandstoffen G23en G25zijn.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 120
▼M4
▼M4
De kenmerken van de referentiebrandstoffen GR,G23en G25zijn als volgt:
Referentiebrandstof GR
Karakteristiek Eenheden BasisGrenswaarden
Testmethode
Minimum Maximum
Samenstelling:
Methaan 87 84 89
Ethaan 13 11 15
Balans (*) mol % — — 1 ISO 6974Zwavelgehalte mg/m
3(**) — — 10 ISO 6326-5
(*) Inerte gassen +C2+.
(**) Waarde te bepalen onder standaardomstandigheden (293,2 K (20 ºC) en 101,3 kPa).
Referentiebrandstof G23
Karakteristiek Eenheden BasisGrenswaarden
Testmethode
Minimum Maximum
Samenstelling:
Methaan 92,5 91,5 93,5Balans (*) mol % — — 1 ISO 6974N
27,5 6,5 8,5
Zwavelgehalte mg/m3(**) — — 10 ISO 6326-5
(*) Inerte gassen (andere dan N2)+C2+C2+.
(**) Waarde te bepalen onder standaardomstandigheden (293,2 K (20 ºC) en 101,3 kPa).
Referentiebrandstof G25
Karakteristiek Eenheden BasisGrenswaarden
Testmethode
Minimum Maximum
Samenstelling:
Methaan 86 84 88
Balans (*) mol % — — 1 ISO 6974N
214 12 16
Zwavelgehalte mg/m3(**) — — 10 ISO 6326-5
(*) Inerte gasen (andere dan N2)+C2+C2+.
(**) Waarde te bepalen onder standaardomstandigheden (293,2 K (20 ºC) en 101,3 kPa).1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 121
▼M4
3. VLOEIBAAR PETROLEUMGAS (LPG)
Parameter EenheidGrenswaarden brandstof
AGrenswaarden brandstof
BTestmethode
Minimum Maximum Minimum Maximum
Motoroctaan-
getal92,5 (1) 92,5 EN 589 bijlage
B
Samenstelling:C
3-gehalte vol % 48 52 83 87
C4-gehalte vol % 48 52 13 17 ISO 7941
Olefinen vol % 12 14
Verdampings-
restenmg/kg 50 50 NFM 41015
Totaal
zwavelgehalteppm
gewicht(1)50 50 EN 24260
Waterstofsul-
fide— Geen Geen ISO 8819
Koperstripcor-
rosieGraad Klasse 1 Klasse 1 ISO 6251 (2)
Water bij 0 ºC Vrij Vrij Visuele
inspectie
(1) Waarde te bepalen onder standaardomstandigheden (293,2 K (20 ºC) en 101,3 kPa).
(2) Indien het monster corrosieremmers bevat of andere scheikundige bestanddelen die de corrosiviteit van het
monster op de koperstrip verminderen, kan de aanwezigheid van corrosieve stoffen met deze methode niet
altijd nauwkeurig worden bepaald. Daarom is het verboden dergelijke bestanddelen toe te voegen met als
enig doel de test te beïnvloeden.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 122
▼M3
BIJLAGE V
ANALYSE- EN BEMONSTERINGSSYSTEMEN
1. BEPALING VAN DE GASVORMIGE EMISSIES
1.1.Inleiding
In punt 1.2 en de figuren 7 en 8 staan uitvoerige beschrijvingen van de
aanbevolen bemonsterings- en analysesystemen. Aangezien verschillende
configuraties gelijkwaardige resultaten kunnen opleveren, hoeven de
figuren 7 en 8 nietexactt e worden gevolgd. Aanvullende onderdelen,
zoals instrumenten, kleppen, elektromagneten, pompen en schakelaars
mogen worden gebruikt om extra gegevens te verschaffen en de functies
van deelsystemen te coördineren. Andere onderdelen, voorzover niet
noodzakelijk om de nauwkeurigheid van bepaalde systemen te waar-
borgen, mogen worden weggelaten, indien dit technisch verantwoord is.
Figuur 7
Stroomdiagram van een systeem voor de analyse van CO, CO2,N Oxen HC in het ruwe uitlaatgas
Alleen ESC
1.2.Beschrijving van het analysesysteem
Er wordt een analysesysteem voor de vaststelling van de gasvormige
emissies in hetruwe (figuur 7, enkel ESC) of verdunde (figuur 8, ETCen ESC) uitlaatgas beschreven, dat gebaseerd is op het gebruik van een:
— HFID-analysator voor de meting van koolwaterstoffen;
— NDIR-analysatoren voor de meting van koolmonoxide en kooldio-
xide;
— HCLD- of equivalente analysator voor de meting van stikstofoxiden.
Het monster van alle componenten mag worden genomen met één
bemonsteringssonde of met twee bemonsteringssondes die dicht bij elkaar
zijn geplaatst en inwendig zijn gesplitst voor de verschillende analyseap-
paraten. Er moet op worden toegezien dat er nergens in het
analysesysteem condensatie van uitlaatgasbestanddelen (inclusief water
en zwavelzuur) optreedt.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 123
▼M3
Figuur 8
Stroomdiagram van een systeem voor de analyse van CO, CO2,N Oxen HC in het verdunde uitlaatgas ETC — facultatief voor ESC
1.2.1.Onderdelen van de figuren 7 en 8
EP Uitlaatpijp
SP1 Sonde voor de uitlaatgasbemonstering (alleen figuur 7)Er wordt een roestvast stalen rechte sonde met een gesloten uiteinde,
voorzien van een aantal gaatjes, aanbevolen. De binnendiameter mag
niet groter zijn dan de binnendiameter van de bemonsteringsleiding. De
wanddikte van de sonde mag niet meer bedragen dan 1 mm. De sonde
moetvoorzien zijn van minimaal drie gaat jes in drie verschillende radiale
vlakken die een zodanige afmeting hebben dat de bemonsteringsstromen
ongeveer gelijk zijn. De sonde moet op een diepte van minstens 80 %
van de uitlaatpijpdiameter worden geplaatst. Er mag gebruikt worden
gemaakt van één of twee bemonsteringssondes.
SP2 Sonde voor de bemonstering van HC in het verdunde uitlaatgas
(alleen figuur 8)
De sonde moet:
— worden gedefinieerd als de eerste 254 mm tot 762 mm van de
verwarmde bemonsteringsleiding HSL1;
— een minimumbinnendiameter van 5 mm hebben;— worden aangebrachtin de verdunningst unnel DT (zie punt2.3, figuur
20) op een plaats waar de verdunningslucht en het uitlaatgas goed
vermengd zijn (d.w.z. circa 10 tunneldiameters voorbij het punt waar
het uitlaatgas de verdunningstunnel binnentreedt);
— zich op voldoende afstand bevinden (radiaal) van andere sondes en de
tunnelwand zodat de sonde niet wordt beïnvloed door een zog of
wervelingen;
— verwarmd worden om de gasstroomtemperatuur te verhogen tot 463 K
± 10 K (190 ºC ± 10 ºC) bij de uitgang van de sonde.
SP3 Bemonsteringssonde voor CO, CO
2en NOxin het verdunde
uitlaatgas (alleen figuur 8)
De sonde moet:
— in hetzelfde vlak liggen als SP2;
— zich op voldoende afstand (radiaal) van andere sondes en de tunnel-
wand bevinden zodatde sonde nietwordtbeïnvloed door een zog of
wervelingen;
— verwarmd worden tot een minimumtemperatuur van 328 K (55 ºC)
om condensatie van waterdamp te voorkomen.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 124
▼M3
HSL1 Verwarmde bemonsteringsleiding
De bemonsteringsleiding voert de gasmonsters van één sonde naar een of
meer verdeelstukken en de HC-analysator.
De bemonsteringsleiding moet:
— een minimumbinnendiameter van 5 mm en een maximumbinnendia-
meter van 13,5 mm hebben;
— van roestvast staal of PTFE zijn gemaakt;
— een wandtemperatuur hebben van 463 K ± 10 K (190 ºC ± 10 ºC),
gemeten op elk afzonderlijk verwarmd deel, indien de temperatuur
van het uitlaatgas bij de bemonsteringssonde kleiner of gelijk is aan
463 K (190 ºC);
— een wandtemperatuur hebben van meer dan 453 K (180 ºC), indien de
temperatuur van het uitlaatgas boven 463 K (190 ºC) ligt;
— een gastemperatuur van 463 K ± 10 K (190 ºC ± 10 ºC) bewerkstel-
ligen, onmiddellijk vóór hetverwarmde filt er F2 en de HFID.
HSL2 Verwarmde bemonsteringsleiding voor NOx
De bemonsteringsleiding moet:
— een wandtemperatuur van 328 K tot 473 K (55 ºC tot 200 ºC) hebben
tot aan omzetter C wanneer een koelbad B wordt toegepast en tot aan
hetanalyseapparaatwanneer koelbad B nietwordtgebruikt ;
— van roestvast staal of PTFE gemaakt zijn.
SL Bemonsteringsleiding voor CO en CO2
De leiding moet van PTFE of roestvast staal gemaakt zijn en mag
verwarmd worden of onverwarmd zijn.
BK Achtergrondzak (facultatief; alleen figuur 8)Voor de meting van achtergrondconcentraties.BG Bemonsteringszak (facultatief; alleen figuur 8 — CO en CO
2)
Voor de meting van de monsterconcentraties.F1 Verwarmd voorfilter (facultatief)De temperatuur moet dezelfde zijn als die voor HSL1.F2 Verwarmd filterHet filter moet alle vaste deeltjes vóór het analyseapparaat uit het
gasmonster verwijderen. De temperatuur moet dezelfde zijn als die voor
HSL1. Hetfilt er moetindien nodig worden vervangen.
P Verwarmde bemonsteringspompDe pomp moet worden verwarmd tot de temperatuur van HSL1.HCVerwarmde vlamionisatiedetector (HFID) voor de bepaling van de kool-
waterstoffenconcentratie. De temperatuur moet tussen 453 K en 473 K
(180 ºC en 200 ºC) worden gehouden.
CO, CO
2
NDIR-analysatoren voor de bepaling van de koolmonoxide- en kooldioxi-
deconcentratie (facultatief voor de bepaling van de verdunningsverhou-
ding bij de meting van de deeltjesconcentratie).
NOCLD- of HCLD-analysator voor de bepaling van de stikstofoxidenconcen-
tratie. Indien een HCLD wordt toegepast, moet deze op een temperatuur
van 328 K tot 473 K (55 ºC tot 200 ºC) worden gehouden.
C OmzetterEen omzetter wordt gebruikt voor de katalytische reductie van NO
2tot
NO vóór de analyse in de CLD of HCLD.
B Koelbad (facultatief)Om te koelen en waterdamp uit het uitlaatgasmonster te laten conden-
seren. Het bad moet op een temperatuur tussen 273 K en 277 K (0 ºC
en 4 ºC) worden gehouden metbehulp van ijs of een koelsyst eem. De
inrichting is facultatief indien de analyse niet door waterdamp wordt
beïnvloed, zoals bepaald in bijlage III, aanhangsel 5, punten 1.9.1 en
1.9.2. Indien het water door condensatie wordt verwijderd, dient de1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 125
▼M3
temperatuur of het dauwpunt van het bemonsteringsgas in de watervanger
of stroomafwaarts te worden gemeten. De temperatuur of het dauwpunt
van hetbemonst eringsgas mag niethoger zijn dan 280 K (7 ºC). Chemi-
sche droging is niet toegestaan voor de verwijdering van het water uit de
monsters.
T1, T2, T3 Temperatuursensoren
Met deze sensoren wordt de temperatuur van de gasstroom bewaakt.T4 TemperatuursensorOm de temperatuur van de NO
2-NO-omzetter te bewaken.
T5 Temperatuursensor
Om de temperatuur van het koelbad te bewaken.
G1, G2, G3 DrukmetersOm de druk in de bemonsteringsleiding te meten.R1, R2 DrukregelaarsOm de lucht- respectievelijk brandstofdruk voor de HFID te regelen.
R3, R4, R5 Drukregelaars
Om de druk in de bemonsteringsleidingen en de stroom naar de analyse-
apparatuur te regelen.
FL1, FL2, FL3 Stroommeters
Om de stroom in de omloopleiding te meten.FL4 tot en met FL6 Stroommeters (facultatief)Om de stroom door de analyseapparatuur te meten.V1 t/m V5 Selectiekleppen
Geschikte kleppen om naar keuze het bemonsteringsgas, meetbereikgas of
luchtnaar hetanalyseapparaatt e leiden.
V6, V7 Elektromagnetische kleppen
Om de NO
2-NO-omzetter te overbruggen.
V8 NaaldklepOm de stroom door de NO
2-NO-omzetter en de omloopleiding uit te
balanceren.
V9, V10 Naaldkleppen
Om de stroom naar de analysatoren te regelen.V11, V12 Open-dichtklep (facultatief)Om hetcondensaatuithetbad B af t e t appen.
1.3.NMHC-analyse (alleen motoren op aardgas)
1.3.1.Gaschromatografische methode (GC, figuur 9)
Bij gebruik van een GC-methode wordt een klein gemeten volume van
het monster in een analysekolom geïnjecteerd waarin dit door een inert
transportgas wordt getransporteerd. De kolom scheidt de diverse compo-
nenten naar gelang van hun kookpunt, zodat zij op verschillende
tijdstippen uit de kolom worden uitgewassen. Vervolgens passeren zij
een detector die een elektrisch signaal opwekt dat afhangt van de concen-
tratie. Omdat deze methode geen continue analysemethode is, kan zij
alleen worden gebruikt samen met de bemonsteringszakmethode die in
bijlage III, aanhangsel 4, punt3.4.2, is beschreven.
Voor de NMHC-analyse wordt een geautomatiseerde GC-techniek met
een FID gebruikt. De uitlaatgassen worden bemonsterd en de monsters
gaan in een bemonsteringszak, waaruit een klein gedeelte wordt genomen
dat in de GC-kolom wordt geïnjecteerd. Het monster wordt door de
Porapak-kolom in twee delen gescheiden (CH
4/lucht/CO en NMHC/CO2/
H2O). Een moleculaire zeef scheidtvervolgens hetCH4van de luchten
de CO voordat het naar de FID wordt doorgeleid, waar de concentratie
wordt gemeten. Een volledige cyclus vanaf de injectie van een monster
tot de injectie van het volgende monster kan in 30 s plaatsvinden. Om
de NMHC te bepalen, dient de CH4-concentratie van de totale HC-1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 126
▼M3
concentratie te worden afgetrokken (zie bijlage III, aanhangsel 2, punt
4.3.1).
Figuur 9 toont een typische GC-opstelling voor de routinematige bepaling
van CH4. Andere GC-methoden mogen worden gebruikt, indien zij tech-
nisch verantwoord zijn.
Figuur 9
Stroomdiagram voor methaananalyse (GC-methode)
Onderdelen van figuur 9
PC Porapak-kolomPorapak N, 180/300 µm (50/80 mesh), lengte 610 mm en inwendige
diameter 2,16 mm, dient vóór het eerste gebruik ten minste 12 uur in
het transportgas te worden geplaatst bij 423 K (150 ºC).
MSC Kolom met de moleculaire zeefType 13X, 250/350 µm (45/60 mesh), lengte 1 220 mm en inwendige
diameter 2,16 mm, dient vóór het eerste gebruik ten minste 12 uur in
het transportgas te worden geplaatst bij 423 K (150 ºC).
OV OvenOm de kolommen en de kleppen op een voor de goede werking van de
analysator vereiste stabiele temperatuur te houden, en de kolommen bij
423 K (150 ºC) te conditioneren.
SLP BemonsteringslusEen buis van roestvast staal van voldoende lengte met een volume van
circa 1 cm
3.
P PompOm het monster naar de gaschromatograaf te leiden.D DrogerEen droger meteen moleculaire zeef wordtgebruiktom wat er en andere
eventuele verontreinigingen uit het transportgas te verwijderen.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 127
▼M3
HC
Vlamionisatiedetector (FID) om de methaanconcentratie te bepalen.V1 MonsterinjectieklepOm het monster uit de bemonsteringszak via de SL van figuur 8 te injec-
teren. De klep moet een klein dood volume hebben, gasdicht zijn en tot
423 K (150 ºC) verhitkunnen worden.
V3 SelectieklepOm te kiezen tussen meetbereikgas, bemonsteringsgas of geen gas.V2, V4, V5, V6, V7, V8 NaaldklepOm de stromen in het systeem in te stellen.R1, R2, R3 DrukregelaarsOm de stroom van de brandstof (= transportgas), het monster, respectie-
velijk de luchtt e regelen.
FC StroomcapillairOm de luchtstroom naar de FID te regelen.G1, G2, G3 DrukmetersOm de stroom van de brandstof (= transportgas), het monster, respectie-
velijk de luchtt e regelen.
F1, F2, F3, F4, F5 FiltersFilters van gesinterd metaal om te voorkomen dat slijpsel de pomp of het
instrument binnendringt.
FL1Om de stroom in de omloopleiding te meten.
1.3.2.Niet-methaancuttermethode (NMC, figuur 10)
De NMC oxideert alle koolwaterstoffen behalve CH
4tot CO2en H2O,
zodatalleen nog CH4door de FID wordt gedetecteerd nadat het monster
door de NMC is geleid. Bij gebruik van een bemonsteringszak wordt bij
de SL een omloopleiding geïnstalleerd (zie punt 1.2, figuur 8), waarmee
het mogelijk is de stroom door of om de NMC heen te leiden overeen-komstig de bovenste helft van figuur 10. Voor de NMHC-meting
moeten beide waarden (HC en CH
4) van de FID worden afgelezen en
geregistreerd. Bij gebruik van de integratiemethode dient een NMC,
gecombineerd meteen t weede FID, parallel aan de gewone FID in de
HSL1 te worden aangebracht (zie punt 1.2, figuur 8) overeenkomstig de
onderste helft van figuur 10. Voor de NMHC-meting dienen de waarden
van de twee FID's (HC en CH4) te worden afgelezen en geregistreerd.
De NMC dient vóór de test bij een temperatuur van tenminste 600 K
(327 ºC) te worden gekarakteriseerd voor wat betreft het katalytische
effectop CH4en C2H6, waarbij de H2O-waarden representatief zijn voor
uitlaatgascondities. Het dauwpunt en het O2-niveau van de bemonsterde
uitlaatgasstroom moeten bekend zijn. De relatieve responsie van de FID
op CH4moetgeregist reerd worden (zie bijlage III, aanhangsel 5, punt
1.8.2).1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 128
▼M3
Figuur 10
Stroomdiagram voor de analyse van methaan met de niet-methaan-
cuttermethode (NMC)
Onderdelen van figuur 10
NMC Niet-methaan cutterOm alle koolwaterstoffen behalve methaan te oxideren.
HC
Verwarmde vlamionisatiedetector (HFID) om de HC- en CH
4-concentra-
ties te meten. De temperatuur dient op 453 K tot 473 K (180 ºC tot
200 ºC) te worden gehouden.
V1 Selectieklep
Om te kiezen tussen monster, nulgas en meetbereikgas. V1 correspon-
deertmetV2 in figuur 8.
V2, V3 Elektromagnetische klep
Om de NMC te overbruggen.
V4 Naaldklep
Om de stroom over de NMC en de omloopleiding te verdelen.R1 Drukregelaar
Om de druk in de bemonsteringsleiding en de stroom naar de HFID te
regelen. R1 correspondeertmetR3 in figuur 8.
FL1 Stroommeter
Om de stroom in de omloopleiding te meten. FL1 is identiek met FL1 in
figuur 8.
2. UITLAATGASVERDUNNING EN BEPALING VAN DE DEELTJES-
CONCENTRATIE
2.1.Inleiding
De punten 2.2, 2.3 en 2.4 en de figuren 11 tot en met 22 geven uitvoerige
beschrijvingen van de aanbevolen verdunnings- en bemonsteringssys-1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 129
▼M3
temen. Aangezien verschillende configuraties gelijkwaardige resultaten
kunnen opleveren, hoeven deze figuren nietexactt e worden gevolgd.
Aanvullende onderdelen zoals instrumenten, kleppen, elektromagneten,
pompen en schakelaars mogen worden gebruikt om extra gegevens te
verschaffen en de functies van deelsystemen te coördineren. Andere
onderdelen, voorzover nietnoodzakelijk om de nauwkeurigheid van
bepaalde systemen te waarborgen, mogen worden weggelaten indien dit
technisch verantwoord is.
2.2.Partiële-stroomverdunningssysteem
In de figuren 11 tot en met 19 is een verdunningssysteem beschreven dat
gebaseerd is op de verdunning van een gedeelte van de uitlaatgassen. Het
splitsen van de uitlaatgasstroom en de daaropvolgende verdunning
kunnen geschieden door verschillende soorten verdunningssystemen. Bij
de daaropvolgende verzameling van deeltjes kan al het verdunde
uitlaatgas of een gedeelte van het verdunde uitlaatgas door het deeltjesbe-
monsteringssysteem worden gevoerd (punt 2.4, figuur 21). De eerste
methode wordt de totale bemonsteringsmethode genoemd, de tweede de
deelbemonsteringsmethode .
De berekening van de verdunningsverhouding hangt af van het toegepaste
systeem. De volgende systemen worden aanbevolen:
Isokinetische systemen (figuren 11 en 12)Met deze systemen worden de stroom in de verbindingsbuis wat betreft
de gassnelheid en/of -druk afgestemd op de totale uitlaatgasstroom, waar-
voor derhalve een vrije en gelijkmatige gasstroom bij de
bemonsteringssonde nodig is. Dit wordt gewoonlijk tot stand gebracht
door gebruikmaking van een resonator en een rechte toevoerleiding vóór
het bemonsteringspunt. De splitsingsverhouding wordt dan berekend uit
gemakkelijk meetbare waarden zoals de buisdiameters. Er dient rekening
mee te worden gehouden dat een isokinetische toestand alleen wordt
gebruikt voor het afstemmen van de stroomomstandigheden en niet voor
het afstemmen van de grootteverdeling. Dit laatste is gewoonlijk niet
nodig, aangezien de deeltjes voldoende klein zijn om de stromen in het
fluïdum te volgen.
Systemen met stroomregeling en concentratiemeting (figuren 13 tot en
met 17)
Bij deze systemen wordt een monster genomen uit de totale gasstroom
door het regelen van de verdunningsluchtstroom en de totale verdunde
uitlaatgasstroom. De verdunningsverhouding wordt bepaald door de
concentraties van indicatorgassen, zoals CO
2of NOx, die van nature in
het uitlaatgas voorkomen. De concentraties in het verdunde uitlaatgas en
in de verdunningslucht worden gemeten, terwijl de concentratie in het
ruwe uitlaatgas hetzij rechtstreeks kan worden gemeten hetzij kan worden
bepaald uit de brandstofstroom en de koolstofbalansvergelijking indien de
brandstofsamenstelling bekend is. De systemen kunnen worden geregeld
aan de hand van de berekende verdunningsverhouding (figuren 13 en
14) of op basis van de stroom in de verbindingsbuis (figuren 12, 13 en
14).
Systemen met stroomregeling en -meting (figuren 18 en 19)
Bij deze systemen wordt een monster uit de totale uitlaatgasstroom
genomen door de verdunningsluchtstroom en de totale verdunde uitlaat-
gasstroom in te stellen. De verdunningsverhouding wordt bepaald door
het verschil tussen de twee stromen. Nauwkeurige kalibrering van de
stroommeters ten opzichte van elkaar is hiervoor nodig, aangezien de
relatieve grootte van de twee stromen tot significante fouten kan leiden
bij hogere verdunningsverhoudingen (van 15 en meer). De stroomregeling
geschiedt eenvoudig door de verdunde uitlaatgasstroom constant te
houden en de verdunningsluchtzo nodig t e variëren.
Teneinde de voordelen van het partiële-stroomverdunningssysteem te
benutten moet ervoor worden gezorgd dat de potentiële problemen van
hetverlies van deelt jes in de verbindingsleiding wordtvoorkomen, zodat
een representatief monster wordt genomen uit het uitlaatgas en de split-
singsverhouding wordtbepaald. Bij de beschreven syst emen is rekening
gehouden metdeze krit ische gebieden.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 130
▼M3
Figuur 11
Partiële-stroomverdunningssysteem met isokinetische sonde en deel-
bemonstering (regeling van SB)
Het ruwe uitlaatgas wordt met de isokinetische bemonsteringssonde ISP
uit de uitlaatpijp EP naar de verdunningstunnel DT gevoerd via de
verbindingsleiding TT. Het drukverschil van het uitlaatgas tussen de
uitlaatpijp en de inlaat van de sonde wordt gemeten met de drukom-
vormer DPT. Hetsignaal wordtdoorgegeven aan de st roomregelaar FC1
die de aanzuigventilator SB regelt, zodat het drukverschil bij de punt van
de sonde op nul wordtgehouden. Onder deze omst andigheden zijn de
uitlaatgassnelheden in EP en ISP gelijk en is de stroom door ISP en TT
een constant deel (fractie) van de uitlaatgasstroom. De splitsingsverhou-
ding wordtbepaald door de dwarsdoorsneden van EP en ISP. De
verdunningsluchtstroom wordt gemeten met de stroommeter FM1. De
verdunningsverhouding wordt berekend uit de verdunningsluchtstroom
en de splitsingsverhouding.
Figuur 12
Partiële-stroomverdunningssysteem met isokinetische sonde en deel-
bemonstering (regeling van PB)
Het ruwe uitlaatgas wordt met de isokinetische bemonsteringssonde ISPuit de uitlaatpijp EP naar de verdunningstunnel DT gevoerd via de
verbindingsleiding TT. Het drukverschil van het uitlaatgas tussen de
uitlaatpijp en de inlaat van de sonde wordt gemeten met de drukom-
vormer DPT. Hetsignaal wordtdoorgegeven aan de st roomregelaar FC1die de aanjager PB regelt, zodat het drukverschil bij de punt van de sonde
op nul wordtgehouden. Ditwordtgerealiseerd door een klein deel van de
verdunningslucht te nemen waarvan de stroom reeds gemeten is met de
stroommeter FM1 en dit naar TT te voeren via een gekalibreerde
gasdoorlaat. Onder deze omstandigheden zijn de uitlaatgassnelheden in
EP en ISP gelijk en is de stroom door ISP en TT een constant deel
(fractie) van de uitlaatgasstroom. De splitsingsverhouding wordt bepaald1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 131
▼M3
door de dwarsdoorsneden van EP en ISP. De verdunningsluchtwordtin
DT gezogen met behulp van de aanzuigventilator SB en de stroom wordt
gemeten met FM1 bij de inlaat van DT. De verdunningsverhouding wordt
berekend uit de verdunningsluchtstroom en de splitsingsverhouding.
Figuur 13
Partiële-stroomverdunningssysteem met meting van CO2-o fN Ox-
concentratie en deelbemonstering
Het ruwe uitlaatgas wordt met de bemonsteringssonde SP vanuit deuitlaatpijp EP naar de verdunningstunnel DT gevoerd via de verbindings-
leiding TT. De concentratie van een indicatorgas (CO
2of NOx) wordt
gemeten in het ruwe en het verdunde uitlaatgas en in de verdunningslucht
met de uitlaatgasanalysator(en) EGA. Deze signalen worden doorgegeven
aan de stroomregelaar FC2 die de aanjager PB of de aanzuigventilator SB
regelt, zodat de uitlaatgassplitsing en de verdunningsverhouding in DT op
de gewenste waarde worden gehouden. De verdunningsverhouding wordt
berekend uit de indicatorgasconcentraties in het ruwe uitlaatgas, het
verdunde uitlaatgas en de verdunningslucht.
Figuur 14
Partiële-stroomverdunningssysteem met meting van de CO2-concen-
tratie, koolstofbalans en totale bemonstering
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 132
▼M3
Het ruwe uitlaatgas wordt met de bemonsteringssonde SP overgebracht
uit de uitlaatpijp EP naar de verdunningstunnel DT via de verbindingslei-
ding TT. De CO2-concentratie wordt gemeten in het verdunde uitlaatgas
en in de verdunningslucht met de uitlaatgasanalysator(en) EGA. De
signalen van de CO2-meting en de brandstofstroommeting GFUELworden
doorgegeven aan hetzij de stroomregelaar FC2, hetzij de stroomregelaar
FC3 van het deeltjesbemonsteringssysteem (zie figuur 21). FC2 regelt de
aanjager PB en FC3 de bemonsteringspomp P (zie figuur 21), waardoor
de stromen in en uit het systeem zodanig worden ingesteld dat de uitlaat-
gassplitsing en de verdunningsverhouding in DT op de gewenste waarde
worden gehouden. De verdunningsverhouding wordtberekend uitde CO2-
concentratie en de GFUEL, uitgaande van de koolstofbalansveronderstelling.
Figuur 15
Partiële-stroomverdunningssysteem met één venturi, meting van de
concentratie en deelbemonstering
Het ruwe uitlaatgas wordt met de bemonsteringssonde SP uit de uitlaat-
pijp EP naar de verdunningstunnel DT gevoerd via de
verbindingsleiding TT als gevolg van de onderdruk die door de venturi
VN in DT ontstaat. De gasstroom door TT hangt af van de impulsuitwis-
seling in het venturigebied en wordt daardoor beïnvloed door de absolute
temperatuur van het gas bij de uitgang van TT. Dientengevolge is de
uitlaatgassplitsing voor een bepaalde tunnelstroom niet constant en de
verdunningsverhouding bij lage belasting iets lager dan bij een hoge
belasting. De indicatorgasconcentraties (CO2of NOx) worden gemeten in
het ruwe uitlaatgas, het verdunde uitlaatgas en de verdunningslucht met
de uitlaatgasanalysator(en) EGA en de verdunningsverhouding wordt
berekend uitde gemet en waarden.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 133
▼M3
Figuur 16
Partiële-stroomverdunningssysteem met twee venturi's of twee
openingen, meting van de concentratie en deelbemonstering
Het ruwe uitlaatgas wordt met de bemonsteringssonde SP uit de uitlaat-pijp EP naar de verdunningstunnel DT geleid via de verbindingsleiding
TT met behulp van een stroomverdeler die voorzien is van twee restric-ties of venturi's. De eerste (FD1) bevindt zich in EP en de tweede (FD2)
in TT. Bovendien zijn twee drukregelkleppen (PCV1 en PCV2) nodig om
een constante uitlaatgassplitsing te bewerkstelligen door de tegendruk in
EP en de druk in DT te regelen. PCV1 is na SP in EP geplaatst, PCV2
tussen de aanjager PB en DT. De indicatorgasconcentraties (CO
2en NOx)
worden gemeten in het ruwe uitlaatgas, het verdunde uitlaatgas en de
verdunningslucht met de uitlaatgasanalysator(en) EGA. Deze zijn nodig
om de uitlaatgassplitsing te controleren en kunnen worden gebruikt om
PCV1 en PCV2 bij te stellen voor een nauwkeurige regeling van de split-
sing. De verdunningsverhouding wordtberekend uitde indicat orgascon-
centraties.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 134
▼M3
Figuur 17
Partiële-stroomverdunningssysteem met scheiding door verscheidene
buisjes, meting van de concentratie en deelbemonstering
Het ruwe uitlaatgas wordt uit de uitlaatpijp EP naar de verdunningstunnelDT gevoerd via de verbindingsleiding TT en de stroomverdeler FD3 die
bestaat uit een aantal buisjes met dezelfde afmetingen (zelfde diameter,
lengte en bochtradius) en in EP is geplaatst. Het uitlaatgas uit één van
deze buisjes wordt naar DT geleid en het uitlaatgas door de overige
buizen gaat door de rustkamer DC. Op deze wijze wordt de uitlaatgas-
splitsing bepaald door het totale aantal buisjes. Voor een constante
regeling van de splitsing moet het drukverschil tussen DC en de uitlaat
van TT nul zijn, hetgeen wordt gemeten met de drukomvormer DPT.
Een drukverschil van nul wordtbereiktdoor bij hetuit einde van TT
buitenlucht in DT te spuiten. De indicatorgasconcentraties (CO
2of NOx)
worden gemeten in het ruwe uitlaatgas, het verdunde uitlaatgas en de
verdunningslucht met de uitlaatgasanalysator(en) EGA. Deze grootheden
zijn nodig om de uitlaatgassplitsing te controleren en kunnen worden
gebruikt om de ingespoten luchtstroom te regelen, zodat de scheiding
nauwkeurig plaatsvindt. De verdunningsverhouding wordt berekend uit
de indicatorgasverhoudingen.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 135
▼M3
Figuur 18
Partiële-stroomverdunningssysteem met stroomregeling en totale
bemonstering
Het ruwe uitlaatgas wordt met de bemonsteringssonde SP uit de uitlaat-
pijp EP naar de verdunningstunnel DT gevoerd via de
verbindingsleiding TT. De totale stroom door de tunnel wordt geregeld
door de stroomregelaar FC3 en de bemonsteringspomp P van het deeltjes-
bemonsteringssysteem (zie figuur 18). De verdunningsluchtstroom wordt
geregeld door de stroomregelaar FC2, die door GEXHW,GAIRW,o fGFUELkan worden gestuurd om de gewenste uitlaatgassplitsing te verkrijgen.De bemonsteringsstroom in DT is het verschil van de totale stroom en
de verdunningsluchtstroom. De verdunningsluchtstroom wordt gemeten
met de stroommeter FM1 en de totale stroom met de stroommeter FM3
van het deeltjesbemonsteringssysteem (zie figuur 21). De verdunningsver-
houding wordt berekend uit deze twee stroomwaarden.
Figuur 19
Partiële-stroomverdunningssysteem met stroomregeling en deelbe-
monstering
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 136
▼M3
Het ruwe uitlaatgas wordt met de bemonsteringssonde SP uit de uitlaat-
pijp EP naar de verdunningstunnel DT gevoerd via de verbindingsleiding
TT. De uitlaatgassplitsing en de stroom in DT wordt geregeld door de
stroomregelaar FC2 die de stroom (of snelheid) van de aanjager PB en
de aanzuigventilator SB dienovereenkomstig bijstelt. Dit is mogelijk
aangezien het door het bemonsteringssysteem genomen monster wordt
teruggevoerd in DT. De signalen van GEXHW,GAIRW,o fGFUELkunnen
worden gebruikt om FC2 uit te sturen. De verdunningsluchtstroom wordt
gemeten met de stroommeter FM1 en de totale stroom met de stroom-
meter FM2. De verdunningsverhouding wordt berekend uit deze twee
stroomwaarden.
2.2.1.Onderdelen van de figuren 11 tot en met 19
EP UitlaatpijpDe uitlaatpijp mag worden geïsoleerd. Om de thermische traagheid van
de uitlaatpijp te verminderen wordt een dikte/diameterverhouding van
0,015 of minder aanbevolen. Hetgebruik van flexibele delen moet
worden beperkt tot een lengte/diameterverhouding van 12 of minder.
Bochten moeten tot een minimum worden beperkt om afzetting door
traagheid tegen te gaan. Indien het systeem een proefbankdemper omvat,
mag de demper ook worden geïsoleerd.
Bij een isokinetisch systeem mogen er in de uitlaatpijp geen ellebogen,
bochten of plotselinge diameterovergangen voorkomen over een lengte
van ten minste zes buisdiameters vóór en drie buisdiameters voorbij de
puntvan de sonde. De gassnelheid in hetbemonst eringsgebied moet
hoger zijn dan 10 m/s behalve bij stationair draaien. Drukschommelingen
van het uitlaatgas mogen niet meer dan gemiddeld ± 500 Pa bedragen.
Andere maatregelen ter vermindering van drukschommelingen dan die
met een uitlaatsysteem van het type onder een chassis (met inbegrip van
demper en nabehandelingsinrichting) mogen de motorprestaties niet
wijzigen en geen afzetting van deeltjes veroorzaken.
Bij systemen zonder isokinetische sondes wordt aanbevolen een rechte
pijp van ten minste zes pijpdiameters vóór en drie pijpdiameters voorbij
de puntvan de sonde t e gebruiken.
SP Bemonsteringssonde (figuren 10, 14, 15, 16, 18 en 19)De inwendige diameter bedraagt minimaal 4 mm. De minimum-diameter-
verhouding tussen uitlaatpijp en sonde bedraagt vier. De sonde bestaat uit
een open buis met de opening tegen de stroom in gericht in de hartlijn
van de uitlaatpijp, of een sonde met verscheidene gaatjes overeenkomstig
SP1 in punt1.2.1, figuur 5.
ISP Isokinetische bemonsteringssonde (figuren 11 en 12)De isokinetische bemonsteringssonde moet tegen de stroom in gericht
zijn en zich in de hartlijn van de uitlaatpijp bevinden, in het deel van
EP waar aan de stroomvoorwaarden wordt voldaan, en zodanig zijn
ontworpen dat een evenredig deel van het ruwe uitlaatgas wordt bemon-
sterd. De binnendiameter bedraagt minimaal 12 mm.
Er is een regelsysteem nodig voor de isokinetische uitlaatgassplitsing
waarbij hetdrukverschil t ussen EP en SP op nul wordtgehouden. Onder
deze omstandigheden zijn de uitlaatgassnelheden in EP en ISP gelijk en
is de massastroom door ISP een constant deel van de uitlaatgasstroom.
De ISP moetworden aangeslot en op een drukverschilomvormer. Het
drukverschil tussen EP en ISP wordt op nul gehouden met de stroomre-
gelaar FC1.
FD1, FD2 Stroomverdeler (figuur 16)Er worden in de uitlaatpijp EP en in de verbindingsleiding TT venturi's of
restricties aangebracht om een proportioneel monster van het ruwe
uitlaatgas te kunnen nemen. Er is een regelsysteem met twee drukregel-
kleppen PCV1 en PCV2 nodig voor een proportionele splitsing door de
regeling van de druk in EP en DT.
FD3 Stroomverdeler (figuur 17)
Er wordt in de uitlaatpijp EP een stel buisjes (een eenheid bestaande uit
verscheidene buisjes) gemonteerd om een proportioneel monster van het
ruwe uitlaatgas te kunnen nemen. Een van de buisjes voert het uitlaatgas
in de verdunningstunnel DT, terwijl de andere buisjes het uitlaatgas naar
de rustkamer DC leiden. De buisjes moeten dezelfde afmetingen hebben
(zelfde diameter, lengte, bochtradius), zodat de splitsing van het
uitlaatgas afhangt van het totaal aantal buisjes. Voor een proportionele
scheiding is een regelsysteem nodig waarbij het drukverschil tussen het
uiteinde van de uit meerdere buisjes bestaande eenheid in de DC en de1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 137
▼M3
uitgang van de TT op nul wordt gehouden. Onder deze omstandigheden
zijn de uitlaatgassnelheden in EP en in FD3 evenredig en is de stroom
door de TT een constant deel van de uitlaatgasstroom. De twee punten
moeten worden verbonden met behulp van een drukverschilomvormer
DPT. Hetdrukverschil nul wordtgerealiseerd metbehulp van de st room-
regelaar FC1.
EGA Uitlaatgasanalysator (figuren 13, 14, 15, 16 en 17)Er kan gebruik worden gemaaktvan CO
2-o fN Ox-analysatoren (alleen
CO2bij de koolstofbalansmethode). De analysatoren worden op dezelfde
wijze gekalibreerd als de analysatoren voor de meting van de gasvormige
emissies. Er kan gebruik gemaaktworden van verscheidene analysat oren
voor de bepaling van de concentratieverschillen. De nauwkeurigheid van
de meetsystemen moet zodanig zijn dat GEDFW,imet een tolerantie van
± 4 % kan worden bepaald.
TT Verbindingsleiding (figuren 11 tot en met 19)
De verbindingsleiding moet:
— zo kortmogelijk zijn (maximaal 5 met er lang);
— een diameter hebben die groter dan of gelijk is aan de sonde (maxi-
maal 25 mm);
— in de hartlijn van de verdunningstunnel uitkomen en met de stroom
mee gerichtzijn.
Indien de lengte van de buis kleiner dan of gelijk is aan 1 meter moet
deze geïsoleerd worden met materiaal met een maximale thermische
geleidbaarheid van 0,05 W/(m · K) met een radiale dikte van de isolatie
die overeenkomtmetde diamet er van de sonde. Indien de buis langer is
dan 1 meter, moet hij geïsoleerd zijn en worden verwarmd tot een mini-
mumwandtemperatuur van 523 K (250 ºC).
DPT Drukverschilomvormer (figuren 11, 12 en 17)De drukverschilomvormer moeteen bereik van ± 500 Pa of minder
hebben.
FC1 Stroomregelaar (figuren 11, 12 en 17)
Voorisokinetische systemen (figuren 11 en 12) is een stroomregelaar
nodig om het drukverschil tussen EP en ISP op nul te houden. De afstel-
ling kan geschieden door:
a) de snelheid of het debiet van de aanzuigventilator SB te regelen en de
snelheid van de aanjager PB in elke toestand constant te houden
(figuur 11), of:
b) de aanzuigventilator SB zodanig af te stellen dat er een constante
massastroom van verdund uitlaatgas is en de bemonsterde uitlaatgas-
stroom aan het eind van de verbindingsbuis TT (figuur 12) te
beheersen door regeling van hetdebietvan de aanjager PB.
Bij een systeem met drukregeling, mag de nettofout in de regelkring niet
meer dan ± 3 Pa bedragen. De drukschommelingen in de verdunnings-
tunnel mogen gemiddeld niet meer bedragen dan ± 250 Pa.
Bij eensysteem met meerdere buisjes (figuur 17) is een stroomregelaar
nodig voor de proportionele scheiding van het uitlaatgas, waarbij het
drukverschil tussen de uitgang van de uit meerdere buisjes bestaande
eenheid en de uitgang van TT op nul wordt gehouden. De regeling kan
geschieden door middel van de regeling van de injectieluchtstroom in
DT aan heteinde van de verbindingsleiding TT.
PCV1, PCV2 Drukregelklep (figuur 16)Er zijn twee drukregelkleppen nodig voor de twee venturi's/twee restric-
tiesvoor een proportionele stroomscheiding waarbij de tegendruk van EP
en de druk in DT wordtgeregeld. De kleppen moet en voorbij SP in EP
en tussen PB en DT worden geplaatst.
DC Rustkamer (figuur 17)Er dient een rustkamer te worden aangebracht aan het uiteinde van de
buisjeseenheid om de drukschommelingen in de uitlaatpijp EP tot een
minimum te beperken.
VN Venturi (figuur 15)Er wordt in de verdunningstunnel DT een venturi geplaatst om een onder-
druk in de omgeving van de uitgang van de verbindingsleiding TT
teweeg te brengen. De gasstroom door TT wordt bepaald door de impul-
suitwisseling in het venturigebied en is in principe evenredig met het1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 138
▼M3
debiet van de aanjager PB met als gevolg een constante verdunningsver-
houding. Aangezien de impulsuitwisseling afhankelijk is van de
temperatuur bij de uitgang van TT en het drukverschil tussen EP en DT,
ligtde werkelijke verdunningsverhouding enigszins lager bij lage belas-
ting dan bij hoge belasting.
FC2 Stroomregelaar (figuren 13, 14, 18 en 19; facultatief)
Er mag een stroomregelaar worden toegepast om de stroom van de
aanjager PB en/of de aanzuigventilator SB te regelen. Deze mag aange-
sloten worden op het uitlaatgasstroom- of brandstofstroomsignaal en/of
op hetCO2-o fN Ox-verschilsignaal.
Wanneer luchtonder druk wordtt oegevoerd (figuur 18), regeltFC2 de
luchtstroom rechtstreeks.
FM1 Stroommeter (figuren 11, 12, 18 en 19)
Een gasstroom- of debietmeter die de luchtstroom meet. Het gebruik van
FM1 is facultatief indien PB gekalibreerd is om de stroom te meten.
FM2 Stroommeter (figuur 19)
Een gasstroom- of debietmeter die de verdunde uitlaatgasstroom meet.
Het gebruik van FM2 is facultatief indien de aanzuigventilator SB gekali-
breerd is om de stroom te meten.
PB Aanjager (figuren 11, 12, 13, 14, 15, 16 en 19)
Om de stroom van de verdunningslucht te regelen, mag PB worden
aangesloten op de stroommeters FC1 of FC2. PB is overbodig wanneer
gebruik wordtgemaaktvan een vlinderklep. PB kan worden gebruiktom
de verdunningsluchtstroom te meten, indien instrument gekalibreerd.
SB Aanzuigventilator (figuren 11, 12, 13, 16, 17 en 19)Alleen voor deeltjesbemonsteringssystemen. SB kan worden gebruikt om
de verdunde uitlaatgasstroom te meten, indien gekalibreerd.
DAF Verdunningsluchtfilter (figuren 11 tot en met 19)
Aanbevolen wordt de verdunningslucht te filteren en met koolstof te
wassen om achtergrondkoolwaterstoffen te verwijderen. Op verzoek van
de fabrikantvan de mot or mag de verdunningsluchtop deskundige wijze
worden bemonsterd om de achtergronddeeltjesniveaus te bepalen, die
vervolgens van de gemeten waarden in het verdunde uitlaatgas kunnen
worden afgetrokken.
DT Verdunningstunnel (figuren 11 tot en met 19)
De verdunningstunnel:
— moet lang genoeg zijn om volledige menging van het uitlaatgas en de
verdunningslucht door turbulentie tot stand te brengen;
— moet van roestvast staal gemaakt zijn met:
— een dikte/diameterverhouding van 0,025 of minder voor verdun-
ningstunnels die een grotere binnendiameter dan 75 mm hebben;
— een nominale wanddikte van minimaal 1,5 mm voor verdunnings-
tunnels die een binnendiameter hebben kleiner dan of gelijk aan
75 mm;
— moet bij deelbemonsteringssystemen een diameter van minimaal
75 mm hebben;
— heeft bij totale bemonsteringssystemen een aanbevolen diameter van
minstens 25 mm;
— mag worden verwarmd tot een maximumwandtemperatuur van 325 K
(52 ºC) door directe verwarming of door voorverwarming van de
verdunningslucht, mits de luchttemperatuur niet meer dan 325 K
(52 ºC) bedraagt voordat het uitlaatgas in de verdunningstunnel wordt
gevoerd;
— mag worden geïsoleerd.
Het uitlaatgas moet grondig met de verdunningslucht worden vermengd.
Bij deelbemonsteringssystemen moet de mengkwaliteit na ingebruikname
worden gecontroleerd aan de hand van een CO
2-profiel van de tunnel bij
draaiende motor (ten minste vier, zich op gelijke afstand bevindende
meetpunten). Indien nodig mag een mengrestrictie worden toegepast.
NB: Indien de omgevingstemperatuur rond de verdunningstunnel (DT)
beneden 293 K (20 ºC) ligt, moeten er voorzorgsmaatregelen
genomen worden om te voorkomen dat deeltjes verloren gaan door
afzetting op de koele wanden van de verdunningstunnel. Derhalve1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 139
▼M3
wordt aanbevolen de tunnel te verwarmen en/of te isoleren volgens
de bovenstaande specificaties.
Bij hoge motorbelastingen mag de tunnel op niet-agressieve wijze
worden gekoeld zoals met een circulatieventilator, zolang de tempe-
ratuur van het koelmiddel niet lager is dan 293 K (20 ºC).
HE Warmtewisselaar (figuren 16 en 17)De warmtewisselaar moet voldoende capaciteit hebben om gedurende de
test de temperatuur bij de inlaat van aanzuigventilator SB binnen ± 11 K
van de gemiddelde bedrijfstemperatuur te houden.
2.3.Volledige-stroomverdunningssysteem
In figuur 20 wordt een verdunningssysteem beschreven waarbij het totale
uitlaatgas wordt verdund, uitgaande van constante-volumebemonstering
(CVS). Het totale volume van het mengsel uitlaatgas en verdunningslucht
moet worden gemeten. Er mag gebruik worden gemaakt van hetzij een
PDP- hetzij een CFV-systeem.
Voor de daaropvolgende verzameling van deeltjes wordt een monster van
het verdunde uitlaatgas door het deeltjesbemonsteringssysteem (punt 2.4,
figuren 21 en 22) gevoerd. Indien dit rechtstreeks geschiedt, is er sprake
vanenkelvoudige verdunning . Indien hetmonst er nogmaals wordt
verdund in een secundaire verdunningstunnel, is er sprake van dubbele
verdunning . Ditkan van nutzijn indien nietaan de eisen t en aanzien
van de temperatuur van het filteroppervlak kan worden voldaan met een
enkelvoudige verdunning. Hoewel hetdubbele-verdunningssyst eem
gedeeltelijk uit een verdunningssysteem bestaat, wordt dit systeem
beschreven als een variant van een deeltjesbemonsteringssysteem in punt
2.4, figuur 22, aangezien de meeste onderdelen overeenkomen met een
typisch deeltjesbemonsteringssysteem.
Figuur 20
Volledige-stroomverdunningssysteem
De totale hoeveelheid ruw uitlaatgas wordt in de verdunningstunnel DT
vermengd met verdunningslucht. De verdunde uitlaatgasstroom wordt
gemeten met de verdringerpomp PDP of met de kritische stroomventuri
CFV. Er kan gebruik worden gemaaktvan een warmt ewisselaar HE of
elektronische stroomcompensatie EFC voor proportionele deeltjesbemon-
stering of voor de vaststelling van de stroom. Aangezien bepaling van de
massa van de deeltjes is gebaseerd op de totale verdunde uitlaatgas-
stroom, hoeft de verdunningsverhouding niet te worden berekend.
2.3.1.Onderdelen van figuur 20
EP UitlaatpijpDe lengte van de uitlaatpijp vanaf de uitgang van het uitlaatspruitstuk van
de motor, de uitgang van de turbocompressor of de nabehandelingsinrich-1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 140
▼M3
ting tot de verdunningstunnel mag niet meer dan 10 m bedragen. Indien
deze pijp meer dan 4 m lang is, moethetgedeelt e datlanger is dan 4 m
worden geïsoleerd, behalve een eventuele in het systeem opgenomen
opaciteitsmeter. De radiale dikte van het isolatiemateriaal moet ten minste
25 mm bedragen. De thermische geleidbaarheid van het isolatiemateriaal
moeteen waarde hebben van maximaal 0,1 W/(m · K) gemet en bij een
temperatuur van 673 K (400 ºC). Om de thermische traagheid van de
uitlaatpijp te verminderen wordt een dikte/diameterverhouding van 0,015
of minder aanbevolen. Hetgebruik van flexibele delen moetworden
beperkt tot een lengte/diameterverhouding van maximaal 12.
PDP VerdringerpompDe PDP bepaalt de totale verdunde uitlaatgasstroom uit het aantal
pompomwentelingen en de plunjerverplaatsing. De tegendruk van het
uitlaatsysteem mag niet kunstmatig worden verlaagd door de PDP of het
inlaatsysteem voor de verdunningslucht. De statische tegendruk van het
uitlaatgas, gemeten met de PDP in werking, moet binnen ± 1,5 kPa van
de statische druk liggen, gemeten zonder aansluiting op de PDP bij gelijk
toerental en gelijke belasting. De gasmengseltemperatuur onmiddellijk
voor de PDP moetgedurende de t estbinnen ± 6 K van de gemiddelde
bedrijfstemperatuur liggen wanneer er geen stroomcompensatie wordt
toegepast. Er mag slechts stroomcompensatie worden toegepast indien
de temperatuur bij de inlaat van de PDP niet meer dan 323 K (50 ºC)
bedraagt.
CFV Venturibuis met kritische stromingDe CFV meet de totale verdunde uitlaatgasstroom door de stroming
voortdurend te knijpen (kritische stroming). De statische tegendruk van
het uitlaatgas gemeten terwijl het CFV-systeem in werking is, mag
slechts ± 1,5 kPa afwijken van de statische druk die zonder de CFV
wordt gemeten bij eenzelfde toerental en belasting. De temperatuur van
hetgasmengsel vlak na de CFV moetgedurende de t estbinnen ± 11 K
van de gemiddelde bedrijfstemperatuur liggen, wanneer geen stroomcom-
pensatie wordt toegepast.
HE Warmtewisselaar (facultatief bij gebruik van een EFC)De warmtewisselaar moet voldoende capaciteit hebben om de tempera-
tuur binnen de bovengenoemde grenswaarden te houden.
EFC Elektronische stroomcompensatie (facultatief bij gebruik van
een HE)
Indien de temperatuur bij de inlaat van de PDP of de CFV niet binnen de
bovenstaande grenzen wordt gehouden, moet een stroomcompensatiesys-
teem worden toegepast voor de permanente meting van de stroom en
regeling van de proportionele bemonstering in het deeltjessysteem.
Hiertoe worden de continu gemeten stroomsignalen gebruikt om de
bemonsteringsstroom door het deeltjesfilter van het deeltjesbemonste-
ringssysteem te corrigeren (zie punt 2.4, figuren 21 en 22).
DT Verdunningstunnel
De verdunningstunnel:
— moet een diameter hebben die klein genoeg is om turbulente stroom
teweeg te brengen (getal van Reynolds groter dan 4 000) en van
voldoende lengte om volledige menging van het uitlaatgas met de
verdunningslucht teweeg te brengen. Er mag een mengrestrictie
worden toegepast;
— moet een diameter van ten minste 460 mm hebben bij een systeem
metenkelvoudige verdunning;
— moet een diameter van ten minste 210 mm hebben bij een systeem
metdubbele verdunning;
— mag worden geïsoleerd.
Het uitlaatgas van de motor moet met de stroom mee gericht zijn op het
punt waar het de verdunningstunnel betreedt, en grondig gemengd
worden.
Bijenkelvoudige verdunning wordt een monster uit de verdunningstunnel
overgebracht naar het deeltjesbemonsteringssysteem (punt 2.4, figuur 21).
De stroomcapaciteit van de PDP of CFV moet voldoende zijn om het
verdunde uitlaatgas op een temperatuur te houden die vlak voor het
primaire deeltjesfilter kleiner dan of gelijk is aan 325 K (52 ºC).1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 141
▼M3
Wanneer dubbele verdunning wordt toegepast moet een monster uit de
verdunningstunnel worden overgebracht naar de secundaire verdunnings-
tunnel waar het verder wordt verdund en vervolgens door de
bemonsteringsfilters wordt geleid (punt 2.4, figuur 22). De stroomcapaci-
teit van de PDP of CFV moet voldoende groot zijn om de verdunde
uitlaatgasstroom in de DT op een temperatuur in het bemonsteringsgebied
te houden die lager dan of gelijk is aan 464 K (191 ºC). Het secundaire
verdunningssysteem moet voldoende secundaire verdunningslucht
toevoeren om de tweemaal verdunde uitlaatgasstroom op een temperatuur
te houden die vlak voor het primaire deeltjesfilter lager dan of gelijk is
aan 325 K (52 ºC).
DAF VerdunningsluchtfilterAanbevolen wordt de verdunningslucht te filteren en met koolstof te
wassen om achtergrondkoolwaterstoffen te verwijderen. Op verzoek van
de fabrikantmag de verdunningsluchtop deskundige wijze worden
bemonsterd om de achtergronddeeltjesniveaus te bepalen, die vervolgens
kunnen worden afgetrokken van de gemeten waarden in het verdunde
uitlaatgas.
PSP DeeltjesbemonsteringssondeDe sonde is het eerste stuk van de PTT en
— moet tegen de stroom in worden gemonteerd op een punt waar de
verdunningslucht en het uitlaatgas goed vermengd zijn, d.w.z. in de
hartlijn van de verdunningstunnel DT van de verdunningssystemen,
ongeveer 10 tunneldiameters voorbij het punt waar het uitlaatgas de
verdunningstunnel betreedt;
— moeteen minimumbinnendiamet er van 12 mm hebben;
— mag verwarmd worden tot een maximumwandtemperatuur van 325 K
(52 ºC) door directe verwarming of door voorverwarming van de
verdunningslucht, mits de luchttemperatuur niet hoger is dan 325 K
(52 ºC) voordat het uitlaatgas in de verdunningstunnel wordt geleid;
— mag worden geïsoleerd.
2.4.Deeltjesbemonsteringssysteem
Het deeltjesbemonsteringssysteem moet de deeltjes met het deeltjesfilter
opvangen. Bij totale bemonstering met partiële-stroomverdunning ,
waarbij het gehele verdunde uitlaatgasmonster door de filters wordt
gevoerd, vormthetverdunnings- (punt2.2, figuren 14 en 18) en het
bemonsteringssysteem gewoonlijk één geheel. Bij deelbemonstering met
partiële-stroomverdunning ofvolledige-stroomverdunning , waarbij slechts
een deel van het verdunde uitlaatgas door de filters wordt gevoerd, zijn
hetverdunningssyst eem (punt2.2, figuren 11, 12, 13, 15, 16, 17 en 19;
punt 2.3, figuur 20) en het bemonsteringssysteem gewoonlijk gescheiden.
In deze richtlijn wordt het dubbele-verdunningssysteem DDS (figuur 22)
van een volledige-stroomverdunningssysteem beschouwd als een speci-
fieke variantvan hetin figuur 21 afgebeelde t ypische
deeltjesbemonsteringssysteem. Het dubbele verdunningssysteem omvat
alle belangrijke onderdelen van het deeltjesbemonsteringssysteem, zoals
filterhouders en bemonsteringspomp, en daarnaast een aantal verdun-
ningskenmerken, zoals de verdunningsluchttoevoer en een secundaire
verdunningstunnel.
Om eventuele effecten op de controlelussen te voorkomen, wordt aanbe-
volen de bemonsteringspomp gedurende de gehele test te laten werken.
Bij de methode met één filter dient een omloopsysteem te worden toege-
past om het monster op de gewenste tijden door de bemonsteringsfilters
te voeren. Nadelige effecten op de controlelussen door het omschakelen
moeten tot een minimum worden beperkt.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 142
▼M3
Figuur 21
Deeltjesbemonsteringssysteem
Er wordt met behulp van de bemonsteringspomp P een monster van het
verdunde uitlaatgas uit de tunnel DT van een partiële- of volledige-
stroomverdunningssysteem genomen via de deeltjesbemonsteringssonde
PSP en de deeltjesverbindingsleiding PTT. Het monster wordt door de
filterhouder(s) FH geleid die de deeltjesbemonsteringsfilters bevat(ten).
De bemonsteringsstroom wordt geregeld door de stroomregelaar FC3.
Indien elektronische stroomcompensatie EFC (zie figuur 20) wordt toege-
past, moet de verdunde uitlaatgasstroom worden gebruikt als stuursignaal
voor FC3.
Figuur 22
Dubbele-verdunningssysteem (alleen volledige-stroomsysteem)
Er wordt een monster van het verdunde uitlaatgas overgebracht vanuit de
verdunningstunnel DT van een volledige-stroomverdunningssysteem door
de bemonsteringssonde PSP en de deeltjesverbindingsleiding PTT naar de
secundaire verdunningstunnel SDT, waar het nogmaals wordt verdund.
Het monster wordt vervolgens door de filterhouder(s) FH geleid waarin
zich de deeltjesbemonsteringsfilters bevinden. De verdunningsluchtstroom
is gewoonlijk constant, terwijl de bemonsteringsstroom wordt geregeld
door de stroomregelaar FC3. Indien elektronische stroomcompensatie
EFC (zie figuur 20) wordt toegepast, moet de totale verdunde uitlaatgas-
stroom worden gebruikt als stuursignaal voor FC3.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 143
▼M3
2.4.1.Onderdelen van de figuren 21 en 22
PTT Deeltjesverbindingsbuis (figuren 21 en 22)De deeltjesverbindingsbuis moet zo kort mogelijk zijn, maar in ieder
geval nietlanger dan 1 020 mm. Voor zover van t oepassing (d.w.z. bij
stroomverdunningssystemen met deelbemonstering en bij volledige-
stroomverdunningssystemen) is de lengte van de bemonsteringssonde
(SP, ISP, PSP; zie punten 2.2 en 2.3) daarbij inbegrepen.
De afmetingen gelden voor:
— hetstroomverdunningssysteem met deelbemonstering en hetvolledige-
stroomsysteem met enkele verdunning vanaf de sondepunt(SP, ISP,
respectievelijk PSP) tot aan de filterhouder;
— hetpartiële-stroomverdunningssysteem met totale bemonstering vanaf
het eind van de verdunningstunnel tot aan de filterhouder;
— hetvolledige-stroomsysteem met dubbele verdunning vanaf de sonde-
punt (PSP) tot aan de secundaire verdunningstunnel.
De verbindingsbuis:
— mag verwarmd worden tot een maximumwandtemperatuur van 325 K
(52 ºC) door directe verwarming of voorverwarming van de verdun-
ningslucht, mits de luchttemperatuur niet hoger is dan 325 K (52 ºC)
voordat het uitlaatgas in de verdunningstunnel wordt geleid;
— mag geïsoleerd worden.
SDT Secundaire verbindingstunnel (figuur 22)De secundaire verdunningstunnel moet een minimumdiameter van 75 mm
hebben en lang genoeg zijn om een retentietijd van ten minste
0,25 seconden voor het tweemaal verdunde monster te realiseren. De
primaire filterhouder FH moet zich op een afstand van maximaal
300 mm vanaf hetuit einde van de SDT bevinden.
De secundaire verdunningstunnel:
— mag verwarmd worden tot een maximumwandtemperatuur van 325 K
(52 ºC) door directe verwarming of voorverwarming van de verdun-
ningslucht, mits de luchttemperatuur niet hoger is dan 325 K (52 ºC)
voordat het uitlaatgas in de verdunningstunnel wordt geleid;
— mag geïsoleerd worden.
FH Filterhouder(s) (figuren 21 en 22)Voor primaire en secundaire filters mag gebruik worden gemaakt van één
filterhuis of afzonderlijke filterhuizen. Er moet aan de voorschriften van
bijlage III, aanhangsel 4, punt4.1.3, worden voldaan.
De filterhouder(s):
— mag (mogen) verwarmd worden tot een maximumwandtemperatuur
van 325 K (52 ºC) door directe verwarming of voorverwarming van
de verdunningslucht, mits de luchttemperatuur niet hoger is dan
325 K (52 ºC) voordat het uitlaatgas in de verdunningstunnel wordt
geleid;
— mag (mogen) geïsoleerd worden.
P Bemonsteringspomp (figuren 21 en 22)De deeltjesbemonsteringspomp moet zich op voldoende afstand van de
tunnel bevinden zodat de inlaatgastemperatuur constant wordt gehouden
(± 3 K), indien geen stroomcorrectie door FC3 wordt toegepast.
DP Verdunningsluchtpomp (figuur 22)De verdunningsluchtpomp moet zich op een zodanige plaats bevinden dat
de secundaire verdunningslucht op een temperatuur van 298 K (25 ºC)
± 5 K wordtt oegevoerd, indien de verdunningsluchtnietwordtvoorver-
warmd.
FC3 Stroomregelaar (figuren 21 en 22)Er dient gebruik te worden gemaakt van een stroomregelaar om de deel-
tjesbemonsteringsstroom te regelen in verband met temperatuur- en
tegendrukschommelingen op het bemonsteringstraject, indien geen andere
middelen beschikbaar zijn. De stroomregelaar is verplicht indien elektro-
nische stroomcompensatie EFC (zie figuur 20) wordt toegepast.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 144
▼M3
FM3 Stroommeter (figuren 21 en 22)
De gasstroom- of debietmeter moet zich op voldoende afstand van de
bemonsteringspomp bevinden zodat de inlaatgastemperatuur constant
blijft (± 3 K), indien geen gebruik wordt gemaakt van stroomcorrectie
door FC3.
FM4 Stroommeter (figuur 22)
De gasstroom- of debietmeter moet zich op een zodanige plaats bevinden
dat de inlaatgastemperatuur op 298 K (25 ºC) ± 5 K wordt gehouden.
BV Kogelklep (facultatief)De kogelklep moet een diameter van minimaal de binnendiameter van de
deeltjesverbindingsleiding PTT en een schakeltijd van minder dan 0,5 s
hebben.
NB: Indien de omgevingstemperatuur in de buurt van PSP, PTT, SDT en
FH onder 239 K (20 ºC) ligt, moeten maatregelen worden genomen
om te voorkomen dat deeltjesverliezen optreden op de koele wand
van deze onderdelen. Derhalve wordtaanbevolen deze delen t e
verwarmen en/of te isoleren overeenkomstig de specificaties van de
respectieve beschrijvingen. Eveneens wordt aanbevolen de filterop-
pervlaktemperatuur gedurende de bemonstering niet tot onder 293 K
(20 ºC) te laten dalen.
Bij hoge motorbelastingen mogen de bovenstaande delen op niet-
agressieve wijze worden gekoeld, b.v. metbehulp van een circulat ie-
ventilator, zolang de temperatuur van het koelmiddel niet tot onder
293 K (20 ºC) daalt.
3. ROOKWAARDEBEPALING3.1.Inleiding
De punten 3.2. en 3.3 en de figuren 23 en 24 bevatten een uitvoerige
beschrijving van de aanbevolen opaciteitsmeters. Aangezien verschillende
configuraties gelijkwaardige resultaten kunnen opleveren, hoeven de
figuren 23 en 24 nietexactt e worden gevolgd. Aanvullende onderdelen,
zoals instrumenten, kleppen, elektromagneten, pompen en schakelaars
mogen worden gebruikt om extra gegevens te verschaffen en de functies
van deelsystemen te coördineren. Andere onderdelen, voorzover niet
noodzakelijk om de nauwkeurigheid van bepaalde systemen te waar-
borgen, mogen worden weggelaten, indien dat technisch verantwoord is.
Voor de meting wordt licht over een bepaalde afstand door de te meten
rook geleid. Hetgedeelt e van hetinvallende lichtdateen ont vanger
bereikt, is dan een maat voor de lichtabsorptie-eigenschappen van het
medium. De opaciteitsmeting is afhankelijk van het ontwerp van de appa-
ratuur en kan plaatsvinden in de uitlaatpijp (geïntegreerde volledige-
stroomopaciteitsmeter), aan het uiteinde van de uitlaatpijp (achtergescha-
kelde volledige-stroomopaciteitsmeter) of door een monster van de
uitlaatgassen aan de uitlaatpijp te nemen (partiële-stroomopaciteitsmeter).
Voor de bepaling van de lichtabsorptiecoëfficiënt uit het opaciteitssignaal
dient de optische weglengte van het instrument door de fabrikant van het
instrument te worden vermeld.
3.2.Volledige-stroomopaciteitsmeter
Er kunnen twee algemene types volledige-stroomopaciteitsmeters worden
gebruikt (figuur 23). Bij de geïntegreerde opaciteitsmeter wordt de opaci-
teit van de volledige uitlaatgasstroom in de uitlaatpijp gemeten. Bij dit
type opaciteitsmeter is de effectieve optische weglengte een functie van
het ontwerp van de opaciteitsmeter.
Bij de achtergeschakelde opaciteitsmeter wordt de opaciteit van de volle-
dige uitlaatgasstroom gemeten op de plaats waar deze de uitlaatpijp
verlaat. Bij dit type opaciteitsmeter is de effectieve optische weglengte
een functie van het ontwerp van de uitlaatpijp en de afstand tussen het
uiteinde van de uitlaatpijp en de opaciteitsmeter.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 145
▼M3
Figuur 23
Volledige-stroomopaciteitsmeter
3.2.1.Onderdelen van figuur 23
EP UitlaatpijpBij een geïntegreerde opaciteitsmeter mag de diameter van de uitlaatpijp
binnen een afstand van driemaal die diameter vóór en achter het meetge-
bied niet worden gewijzigd. Indien de diameter van het meetgebied groter
is dan die van de uitlaatpijp, verdient het aanbeveling vóór het meetge-
bied een taps toelopende pijp te gebruiken.
Bij een achtergeschakelde opaciteitsmeter dient de laatste 0,6 m van de
uitlaatpijp een cirkelvormige doorsnede te hebben en vrij te zijn van elle-
bogen en bochten. Het uiteinde van de uitlaatpijp dient haaks te zijn
afgezaagd. De opaciteitsmeter wordt in het midden van de rookpluim
gemonteerd binnen 25 ± 5 mm van het uiteinde van de uitlaatpijp.
OPL Optische weglengteDe lengte van het door de rook verduisterde optische traject tussen de
lichtbron van de opaciteitsmeter en de ontvanger, zo nodig gecorrigeerd
voor non-uniformiteit ten gevolge van dichtheidsgradiënten en randef-
fecten. De optische weglengte dient door de fabrikant van het instrument
te worden vermeld, waarbij hij rekening houdt met de maatregelen die
zijn genomen om aanslag te voorkomen (b.v. spoellucht). Indien de opti-
sche weglengte niet bekend is, dient deze te worden bepaald
overeenkomstig ISO IDS 11614, punt 11.6.5. Voor de juiste bepaling
van de optische weglengte moet het uitlaatgas een snelheid van tenminste
20 m/s hebben.
LS LichtbronDe lichtbron is een gloeilamp met een kleurtemperatuur tussen 2 800 en
3 250 K of een groene lichtemitterende diode (LED) met een spectrale
piek tussen 550 en 570 mm. De lichtbron dient tegen aanslag te worden
beschermd op een wijze die de optische weglengte niet méér beïnvloedt
dan toegestaan op grond van de specificaties van de fabrikant.
LD LichtdetectorDe lichtdetector is een fotocel of fotodiode (zo nodig voorzien van een
filter). Indien de lichtbron een gloeilamp is, dient de spectrale gevoelig-
heid van de ontvanger te lijken op de lichtgevoeligheidskromme van het
menselijk oog meteen responsie die een maximum bereiktin hetgebied
tussen 550 en 570 nm en tot minder dan 4 % van dat maximum daalt
onder 430 nm en boven 680 nm. De lichtdetector dient tegen aanslag te
worden beschermd op een wijze die de optische weglengte niet méér
beïnvloedt dat toegestaan op grond van de specificaties van de fabrikant.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 146
▼M3
CL Collimatorlens
Het opgevangen licht dient te worden gecollimeerd tot een bundel met
een diameter van ten hoogste 30 mm. De lichtstralen van de lichtbundel
dienen met een tolerantie van 3º parallel te lopen met de optische as.
T1 Temperatuursensor (facultatief)De temperatuur van het uitlaatgas mag tijdens de test worden gemeten.
3.3.Partiële-stroomopaciteitsmeter
Bij de partiële-stroomopaciteitsmeter (figuur 24) wordt in de uitlaatpijp
een representatief monster van het uitlaatgas genomen. Via een verbin-
dingsbuis wordtditnaar de meet kamer geleid. Bij ditt ype
opaciteitsmeter is de effectieve optische weglengte afhankelijk van het
ontwerp van de opaciteitsmeter. De in het volgende punt bedoelde
responsietijden hebben betrekking op de minimumwaarde van de stroom
door de opaciteitsmeter, als opgegeven door de fabrikant van het instru-
ment.
Figuur 24
Partiële-stroomopaciteitsmeter
3.3.1.Onderdelen van figuur 24
EP Uitlaatpijp
De uitlaatpijp dient recht te zijn over een lengte van tenminste 6 pijpdia-
meters vóór en 3 pijpdiameters voorbij de punt van de meetsonde.
SP Bemonsteringssonde
De bemonsteringssonde dient een open buis te zijn met de opening tegen
de stroom in gericht die op of vlakbij de hartlijn van de uitlaatpijp is
geplaatst. De afstand tot de wand van de uitlaatpijp dient tenminste
5 mm te bedragen. De diameter van de sonde dient groot genoeg te zijn
om een representatieve bemonstering mogelijk te maken en voor een
voldoende hoge stroom door de opaciteitsmeter te zorgen.
TT Verbindingsbuis
De verbindingsbuis moet:
— zo kort mogelijk zijn en voor een temperatuur van het uitlaatgas van
373 ± 30 K (100 ºC ± 30 ºC) aan de ingang van de meetkamer
zorgen;
— een wandtemperatuur hebben die ver genoeg boven het dauwpunt van
het uitlaatgas ligt om condensatie te voorkomen;
— over de gehele lengte dezelfde diameter hebben als de bemonsterings-
sonde;1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 147
▼M3
— een responsietijd van minder dan 0,05 s hebben bij de minimale
stroom door het instrument, bepaald volgens bijlage III, aanhangsel
4, punt5.2.4;
— geen merkbaar effectop de rookwaarde hebben.
FM Stroommeter
Stroommeter om de juiste waarde van de stroom in de meetkamer te
bepalen. De minimum- en maximumwaarde van de stroom dienen door
de fabrikant van het instrument te worden opgegeven. Zij moeten een
zodanige waarde hebben dat aan de eisen ten aanzien van de responsietijd
en de optische weglengte wordt voldaan. De stroommeter mag zich in de
nabijheid van de bemonsteringspomp bevinden, voor zover die aanwezig
is.
MC Meetkamer
De meetkamer dient een niet-reflecterende binnenwand of gelijkwaardige
optische eigenschappen te bezitten. De invloed van strooilicht op de
detector ten gevolge van interne reflecties of verstrooiing dient tot een
minimum te worden beperkt.
De druk van hetgas in de meet kamer mag nietmeer dan 0,75 kPa van de
luchtdruk afwijken. Waar dit in verband met het ontwerp niet mogelijk is,
dient de aanwijzing van de opaciteitsmeter te worden gecorrigeerd voor
de luchtdruk.
De wandtemperatuur van de meetkamer dient tussen 343 K (70 ºC) en
373 K (100 ºC) ± 5 K te liggen, maar in ieder geval ver genoeg boven
het dauwpunt van het uitlaatgas om condensatie te voorkomen. De meet-
kamer dient te worden uitgerust met geschikte instrumenten voor de
meting van de temperatuur.
OPL Optische weglengte
De lengte van het door de rook verduisterde optische traject tussen de
lichtbron van de opaciteitsmeter en de ontvanger, zo nodig gecorrigeerd
voor non-uniformiteit ten gevolge van dichtheidsgradiënten en randef-fecten. De optische weglengte dient door de fabrikant van het instrument
te worden vermeld, waarbij hij rekening houdt met de maatregelen die
zijn genomen om aanslag te voorkomen (bij voorbeeld spoellucht). Indien
de optische weglengte niet bekend is, dient deze te worden bepaald over-
eenkomstig ISO IDS 11614, punt 11.6.5.
LS Lichtbron
De lichtbron is een gloeilamp met een kleurtemperatuur tussen 2 800 en
3 250 K of een groene lichtemitterende diode (LED) met een spectrale
piek tussen 550 en 570 nm. De lichtbron dient tegen aanslag te worden
beschermd op een wijze die de optische weglengte niet méér beïnvloedt
dan toegestaan op grond van de specificaties van de fabrikant.
LD Lichtdetector
De lichtdetector is een fotocel of fotodiode (zo nodig voorzien van een
filter). Indien de lichtbron een gloeilamp is, dient de spectrale gevoelig-
heid van de ontvanger te lijken op de lichtgevoeligheidskromme van het
menselijk oog meteen responsie die een maximum bereiktin hetgebied
tussen 550 en 570 nm en tot minder dan 4 % van dat maximum daalt
onder 430 nm en boven 680 nm. De lichtdetector dient tegen aanslag te
worden beschermd op een wijze die de optische weglengte niet méér
beïnvloedt dat toegestaan op grond van de specificaties van de fabrikant.
CL Collimatorlens
Het opgevangen licht dient te worden gecollimeerd tot een bundel met
een diameter van ten hoogste 30 mm. De lichtstralen van de lichtbundel
dienen met een tolerantie van 3 º parallel te lopen met de optische as.
T1 Temperatuursensor
Om de temperatuur van het uitlaatgas aan de ingang van de meetkamer
tijdens de test te meten.
P Bemonsteringspomp (facultatief)
Achter de meetkamer mag een bemonsteringspomp worden gebruikt om
het bemonsteringsgas door de meetkamer te zuigen.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 148
▼M3
BIJLAGE VI
EG-TYPEGOEDKEURINGSFORMULIER
►(1)M41988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 149
▼M3
Aanhangsel
►(1)M4
►(2)C11988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 150
▼M3
BIJLAGE VII
VOORBEELD VAN DE BEREKENINGSMETHODE
1. ESC-TEST
1.1.Gasvormige emissies
De meetgegevens voor de berekening van de resultaten van de afzonder-
lijke testfasen staan hieronder. In dit voorbeeld worden CO en NOxop
droge basis en HC op natte basis gemeten. De HC-concentratie wordt uitge-
druktin propaanequivalent(C3) en moetmet3 worden vermenigvuldigd
om het C1-equivalent te verkrijgen. De berekeningswijze is identiek voor
de andere testfasen.
PTaHaGEXHGAIRWGFUELHC CO NOx
(kW) (K) (g/kg) (kg) (kg) (kg) (ppm) (ppm) (ppm)
82,9 294,8 7,81 563,38 545,29 18,09 6,3 41,2 495
Berekening van de droog/nat-correctiefactor KW,r(bijlage III, aanhangsel 1,
punt 4.2)
FFH¼1;969
1þ18;09
545 ;29/C18/C19 ¼1;9058 en K W2¼1;608/C37;81
1 000 þ1;608/C37;81 ðÞ¼0;0124
KW;r¼1/C01;9058 /C318;09
541 ;06/C18/C19
/C00;0124 ¼0;9239
Berekening van de natte concentraties
CO = 41,2 * 0,9239 = 38,1 ppm
NOx= 495 * 0,9239 = 457 ppm
Berekening van de NOx-vochtigheidscorrectiefactor KH,D(bijlage III,
aanhangsel 1, punt 4.3)
A = 0,309 * 18,09/541,06 − 0,0266 = −0,0163
B = − 0,209 * 18,09/541,06 + 0,00954 = 0,0026
KH;D¼1
1/C00;0163 /C37;81/C010;71 ðÞ þ 0;0026 /C3294 ;8/C0298 ðÞ¼0;9625
Berekening van de emissiemassastroom (bijlage III, aanhangsel 1, punt 4.4)
NOx= 0,001587 * 457 * 0,9625 * 563,38 = 393,27 g/h
CO = 0,000966 * 38,1 * 563,38 = 20,735 g/h
HC = 0,000479 * 6,3 * 3 * 563,38 = 5,100 g/h
Berekening van de specifieke emissies (bijlage III, aanhangsel 1, punt 4.5)
Hetvolgende voorbeeld heeftbet rekking op CO; voor de andere compo-
nenten is de berekeningswijze identiek.
De emissiemassastromen van de afzonderlijke testfasen worden vermenig-
vuldigd met de respectieve wegingsfactoren, als vermeld in bijlage III,
aanhangsel 1, punt 2.7.1, en vervolgens bij elkaar opgeteld. Dit resulteert
in de gemiddelde emissiemassastroom over de cyclus:
CO = (6,7 * 0,15) + (24,6 * 0,08) + (20,5 * 0,10) + (20,7 * 0,10) + (20,6 *
0,05) + (15,0 * 0,05) + (19,7 * 0,05) + (74,5 * 0,09) + (31,5 * 0,10)
+ (81,9 * 0,08) + (34,8 * 0,05) + (30,8 * 0,05) + (27,3 * 0,05)
= 30,91 g/h1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 151
▼M3
Het motorvermogen van de afzonderlijke testfasen wordt vermenigvuldigd
met de respectieve wegingsfactoren, als vermeld in bijlage III, aanhangsel
1, punt 2.7.1, en vervolgens bij elkaar opgeteld. Dit resulteert in het gemid-
delde vermogen over de cyclus:
P(n) = (0,1 * 0,15) + (96,8 * 0,08) + (55,2 * 0,10) + (82,9 * 0,10) + (46,8 *
0,05) + (70,1 * 0,05) + (23,0 * 0,05) + (114,3 * 0,09) + (27,0 *
0,10) + (122,0 * 0,08) + (28,6 * 0,05) + (87,4 * 0,05) + (57,9 *
0,05)
= 60,006 kW
CO¼30;91
60;006¼0;0515 g =kWh
Berekening van de specifieke NOx-emissie voor een willekeurig punt
(bijlage III, aanhangsel 1, punt 4.6.1)
St el datvoor hetwillekeurige puntde volgende waarden zijn bepaald:
nZ= 1 600 min−1
MZ= 495 Nm
NOx mass,Z= 487,9 g/h (berekend metde voorgaande formules)
P(n)Z=8 3 k W
NOx,Z= 487,9/83 = 5,878 g/kWh
Bepaling van de emissiewaarde uit de testcyclus (bijlage III, aanhangsel 1,
punt 4.6.2)
Stel dat de waarden voor de vier omgevingstoestanden voor de ESC-cyclus
als volgtluiden:
nRTnSUERESETEUMRMSMTMU
1 368 1 785 5,943 5,565 5,889 4,973 515 460 681 610
ETU= 5,889 + (4,973 − 5,889) * (1 600 − 1 368) / (1 785 − 1 368) = 5,377 g/kWh
ERS= 5,943 + (5,565 − 5,943) * (1 600 − 1 368) / (1 785 − 1 368) = 5,732 g/kWh
MTU= 681 + (601 − 681) * (1 600 − 1 368) / (1 785 − 1 368) = 641,3 Nm
MRS= 515 + (460 − 515) * (1 600 − 1 368) / (1 785 − 1 368) = 484,3 Nm
EZ= 5,732 + (5,377 − 5,732) * (495 − 484,3) / (641,3 − 484,3) = 5,708 g/kWh
Vergelijking van de NOx-emissiewaarden (bijlage III, aanhangsel 1, punt
4.6.3)
NOx diff= 100 * (5,878 − 5,708) / 5,708 = 2,98 %
1.2.Deeltjesemissies
De deeltjesmeting is gebaseerd op het principe van bemonstering van de
deeltjesmassa over de volledige cyclus, terwijl de deeltjesmassa van de
monsters en deeltjesstroom (MSAMen GEDF) in de afzonderlijke testfasen
worden bepaald. De berekening van GEDFis afhankelijk van hetgebruikt e
systeem. In de volgende voorbeelden wordt zowel een systeem met CO2-
meting en een koolstofbalansmethode als een systeem met stroommeting
gebruikt. Bij gebruik van een volledige-verdunningssysteem wordt GEDFrechtstreeks door de CVS-apparatuur gemeten.
Berekening van GEDF(bijlage III, aanhangsel 1, punten 5.2.3 en 5.2.4)
Stel dat meetgegevens voor testfase 4 als volgt zijn. De berekeningsme-
thode is identiek voor de overige testfasen.
GEXHGFUELGDILWGTOTWCO2DCO2A
(kg/h) (kg/h) (kg/h) (kg/h) (%) (%)
334,02 10,76 5,4435 6,0 0,657 0,0401988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 152
▼M3
a) koolstofbalansmethode
GEDFW ¼206 ;5/C310;76
0;657/C00;040¼3 601 ;2k g =h
b) stroommetingsmethode
q¼6;0
6;0/C05;4435 ðÞ¼10;78
GEDFW= 334,02 * 10,78 = 3 600,7 kg/h
Berekening van de massastroom (bijlage III, aanhangsel 1, punt 5.4)
De massastromen GEDFWvoor de afzonderlijke testfasen worden vermenig-
vuldigd met de respectieve wegingsfactoren, als vermeld in bijlage III,
aanhangsel 1, punt 2.7.1, en bij elkaar opgeteld. Dit resulteert in de gemid-delde G
EDFover de cyclus. De totale deeltjesmassa van de monsters MSAMwordtberekend door de deelt jesmassa's voor de afzonderlijke cycli bijelkaar op te tellen.
GEDFW = (3 567 * 0,15) + (3 592 * 0,08) + (3 611 * 0,10) + (3 600 * 0,10)
+ (3 618 * 0,05) + (3 600 * 0,05) + (3 640 * 0,05) + (3 614 *
0,09) + (3 620 * 0,10) + (3 601 * 0,08) + (3 639 * 0,05) +
(3 582 * 0,05) + (3 635 * 0,05)
= 3 604,6 kg/h
MSAM= 0,226 + 0,122 + 0,151 + 0,152 + 0,076 + 0,076 + 0,076 + 0,136 +
0,151 + 0,121 + 0,076 + 0,076 + 0,075
= 1,515 kg
Stel dat de massa van de deeltjes op de filters 2,5 mg bedraagt, dan is:
PTmass=2;5
1;515*3 604 ;6
1 000= 5,948 g/h
Achtergrondcorrectie (facultatief)
Stel dat er een achtergrondmeting heeft plaatsgevonden met de volgende
resultaten. De verdunningsfactor DF wordt op dezelfde wijze berekend als
in punt3.1 van deze bijlage en wordthier nietget oond.
Md= 0,1 mg; MDIL= 1,5 kg
Som van de DF = [(1 - 1/119,15) * 0,15] + [(1 - 1/8,89) * 0,08] + [(1 - 1/
14,75) * 0,10] + [(1 - 1/10,10) * 0,10] + [(1 - 1/18,02) *
0,05] + [(1 - 1/12,33) * 0,05] + [(1 - 1/32,18) * 0,05] +[(1 - 1/6,94) * 0,09] + [(1 - 1/25,19) * 0,10] + [(1 - 1/
6,12) * 0,08] + [(1 - 1/20,87) * 0,05] + [(1 - 1/8,77) *
0,05] + [(1 - 1/12,59) * 0,05]
= 0,923
PT
mass¼2;5
1;515/C00;1
1;5/C30;923/C18/C19
/C33 604 ;6
1 000¼5;726 g =h
Berekening van de specifieke emissie (bijlage III, aanhangsel 1, punt 5.5)
P(n) = (0,1 * 0,15) + (96,8 * 0,08) + (55,2 * 0,10) + (82,9 * 0,10) + (46,8 *
0,05) + (70,1 * 0,05) + (23,0 * 0,05) + (114,3 * 0,09) + (27,0 *
0,10) + (122,0 * 0,08) + (28,6 * 0,05) + (87,4 * 0,05) + (57,9 *
0,05)
= 60,006 kW
PT¼5;948
60;006¼0;099 g =kWh
met achtergrondcorrectie : PT¼5;726
60;006¼0;095 g =kWh1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 153
▼M3
Berekening van de effectieve wegingsfactor (bijlage III, aanhangsel 1, punt
5.6)
Als de waarden voor toestand 4 op bovenstaande wijze zijn berekend, dan:
WF E;i¼0;152/C33 604 ;6
1;515/C33 600 ;7¼0;1004
Deze waarde is in overeenstemming met de voorgeschreven waarde van
0,10 ± 0,003.
2. ELR-TEST
Aangezien hetgebruik van een Bessel-filt er voor de berekening van het
gemiddelde in de Europese wetgeving inzake uitlaatgassen geheel nieuw
is, wordt hieronder een uitleg van het Bessel-filter, een voorbeeld van het
opstellen van een Bessel-algoritme en een voorbeeld van de berekening van
de uiteindelijke rookwaarde gegeven. De constanten van het Bessel-algo-
ritme zijn uitsluitend afhankelijk van het ontwerp van de opaciteitsmeter
en de bemonsteringsfrequentie van het data-acquisitiesysteem. Het verdient
aanbeveling dat de fabrikant van de opaciteitsmeter de uiteindelijke Bessel-
filterconstanten voor verschillende bemonsteringsfrequenties opgeeft en dat
de klant deze constanten gebruikt voor het opstellen van het Bessel-algo-
ritme en voor het berekenen van de rookwaarden.
2.1.Algemene opmerkingen over het Bessel-filter
Ten gevolge van hoogfrequente vervorming vertoont het ruwe signaal van
de opaciteitsmeter (opaciteitssignaal) gewoonlijk een grillig karakter. Om
deze hoogfrequente vervorming te elimineren is bij de ELR-test een
Bessel-filter nodig. Het Bessel-filter zelf is een recursief, tweede orde-laag-doorlaatfilter dat een zo kort mogelijke stijgtijd van het signaal mogelijk
maaktzonder overshoot .
Stel dat rook in real time door de uitlaatpijp passeert. Elke opaciteitsmeter
levert met een zekere vertraging een verschillend opaciteitssignaal. De
vertraging en de grootte van het gemeten opaciteitssignaal zijn voorname-
lijk afhankelijk van de geometrie van de meetkamer van de opaciteitsmeter,
de bemonsteringsleidingen voor de uitlaatgassen inbegrepen, en van de tijd
die de elektronica van de opaciteitsmeter nodig heeft om het signaal te
verwerken. De voor deze twee effecten karakteristieke waarden worden de
fysische en de elektrische responsietijd genoemd. Zij vormen een apart
filter voor elk type opaciteitsmeter.
Een Bessel-filter wordt gebruikt om te zorgen voor een uniform totaal filter
dat karakteristiek is voor het gehele opaciteitsmetersysteem, bestaande uit:
— de fysische responsietijd van de opaciteitsmeter (t
p);
— de elektrische responsietijd van de opaciteitsmeter (te);
— de filterresponsietijd van het gebruikte Bessel-filter (tF).
De resulterende totale responsietijd tAvervan hetsyst eem wordtgegeven
door:
tAver¼ﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃ
tF2þtp2þte2q
en moet voor alle soorten opaciteitsmeters gelijk zijn om dezelfde rook-
waarde op te leveren. Daarom moet een zodanig Bessel-filter worden
ontworpen dat de filterresponsietijd (tF) samen metde fysische (tp)e nd e
elektrische responsietijd (te) van de afzonderlijke opaciteitsmeter de
gewenste totale responsietijd (tAver) oplevert. Aangezien tpen tevoor elke
opaciteitsmeter vastliggen en tAvervoor deze richtlijn vastgesteld is op 1,0
s, kan tFals volgtworden berekend:
tF¼ﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃ
tAver2þtp2þte2q
Per definitie is de filterresponsietijd tFde stijgtijd van het uitgangssignaal
van het filter tussen 10 % en 90 % van de waarde van het stapvormige
ingangssignaal. Daarom moet de grensfrequentie van het Bessel-filter itera-
tief worden bepaald, zodat de responsietijd van het Bessel-filter binnen de
voorgeschreven grenzen voor de stijgtijd ligt.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 154
▼M3
Figuur A
Signaalverloop van het stapvormig ingangssignaal en het gefilterde
uitgangssignaal
Figuur A toont het verloop van het stapvormige ingangssignaal en het
uitgangssignaal van het Bessel-filter en de responsietijd (tF) van het
Bessel-filter.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 155
▼M3
Het ontwerp van het uiteindelijke Bessel-filter is een meerstappenprocedure
waarvoor verschillende iteratiecyclussen nodig zijn. Het schema van het
iteratieproces staat hieronder.
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 156
▼M3
2.2.Berekening van de Bessel-algoritme
In dit voorbeeld wordt in verschillende stappen een Bessel-algoritme
ontwikkeld op basis van bovenstaande iteratieprocedure, die gebaseerd is
op bijlage III, aanhangsel 1, punt6.1.
Voor de opaciteitsmeter en het data-acquisitiesysteem wordt uitgegaan van
de volgende karakteristieken:
— fysische responsietijd tp: 0,15 s;
— elektrische responsietijd te: 0,05 s;
— totale responsietijd tAver: 1,00 s (gedefinieerd in deze richtlijn);
— bemonsteringsfrequentie: 150 Hz.
Stap 1 Vereiste responsietijd tFvan het Bessel-filter
tF¼ﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃ
12/C00;152þ0;052/C0/C1q
¼0;987421 s
Stap 2 Schatting van de grensfrequentie en berekening van de
Bessel-constanten E en K voor de eerste iteratie
fc= 3,1415/(10 * 0,987421) = 0,318152 Hz
∆t= 1/150 = 0,006667 s
Ω= 1/[tan (3,1415 * 0,006667 * 0,318152)] = 150,076644
E=1
1þ150 ;076644 /C3ﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃ
3/C30;618034p
þ0;618034 /C3150 ;0766442¼7;07948 E /C05
K = 2 * 7,07948 E − 5 * (0,618034 * 150,0766442− 1) − 1 = 0,970783
Ditleverthetvolgende Bessel-algorit me op:
Yi=Yi−1+ 7,07948 E − 5 * (Si+2*Si−1+Si−2−4*Yi−2) + 0,970783 *
(Yi−1−Yi−2)
waarin Side waarde van hetst apvormige ingangssignaal is („0” of „1”) en
Yide gefilterde waarde van het uitgangssignaal is.
Stap 3 Toepassing van het Bessel-filter op het stapsignaal
De filterresponsietijd tFvan het Bessel-filter is gedefinieerd als de stijgtijd
van het gefilterde uitgangssignaal tussen 10 % en 90 % van de waarde van
het stapvormige ingangssignaal. Om het tijdstip te bepalen waarop het
uitgangssignaal 10 % (t10), respectievelijk 90 % (t90) van de waarde van
het uitgangssignaal bereikt, moet een Bessel-filter worden toegepast op het
stapvormige ingangssignaal met gebruikmaking van de bovenstaande
waarden voor fc, E en K.
De index, de tijd en de waarde van het stapvormige ingangssignaal en de
resulterende waarde van het gefilterde uitgangssignaal voor de eerste en de
tweede iteratie staan in tabel B. De punten die grenzen aan t10en t90zijn
vetgedrukt.
Na de eerste iteratie ligt in tabel B de 10 %-waarde tussen index 30 en 31
en de 90 %-waarde tussen index 191 en 192. Voor de berekening van tF,iterworden de t10-e nt90-waarden op de volgende wijze bepaald door lineaire
interpolatie tussen de aangrenzende meetpunten:
t10=tlower+∆t* (0,1 − outlower)/(outupper− outlower)
t90=tlower+∆t* (0,9 − outlower)/(outupper− outlower)
waarin outupper, respectievelijk outlowerde aangrenzende punten van het
Bessel-gefilterde uitgangssignaal zijn en tlowerde tijd is van het voorgaande
tijdstip, zoals aangegeven in tabel B.
t10= 0,200000 + 0,006667 * (0,1 − 0,099208)/(0,104794 − 0,099208) =
0,200945 s
t90= 0,273333 + 0,006667 * (0,9 − 0,899147)/(0,901168 − 0,899147) =
1,276147 s
Stap 4 Filterresponsietijd voor de eerste iteratiecyclus
tF,iter= 1,276147 − 0,200945 = 1,075202 s1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 157
▼M3
Stap 5 Afwijking tussen de gewenste en de berekende filterrespon-
sietijd voor de eerste iteratiecyclus
∆= (1,075202 − 0,987421)/0,987421 = 0,081641
Stap 6 Test op het stopcriterium
De eis is dat| ∆|≤0,01. Aangezien 0,081641 > 0,01, is nietaan hetst op-
criterium voldaan en is een tweede iteratiecyclus nodig. Voor deze
iteratiecyclus wordt uit fcen∆een nieuwe grensfrequentie berekend:
fc,new= 0,318152 * (1 + 0,081641) = 0,344126 Hz
Deze nieuwe grensfrequentie wordt in de tweede iteratiecyclus gebruikt,
waarbij weer bij stap 2 wordt begonnen. De iteratie gaat door totdat aan
het stopcriterium is voldaan. De resulterende waarden voor de eerste en
de tweede iteratie staan in het overzicht van tabel A.
Tabel A
Waarden voor de eerste en de tweede iteratie
Parameter Iteratie 1 Iteratie 2
fc(Hz) 0,318152 0,344126
E (−) 7,07948 E-5 8,272777 E-5
K (−) 0,970783 0,968410
t10(s) 0,200945 0,185523
t90(s) 1,276147 1,179562
tF,iter(s) 1,075202 0,994039
∆ (−) 0,081641 0,006657
fc,new(Hz) 0,344126 0,346417
Stap 7 Uiteindelijke Bessel-algoritme
Zodra aan het stopcriterium is voldaan, worden de uiteindelijke Bessel-
filterconstanten en de uiteindelijke Bessel-algoritme bepaald overeenkom-
stig stap 2. In dit voorbeeld wordt na de tweede iteratie aan het
stopcriterium voldaan ( ∆= 0,006657 ≤0,01). De uiteindelijke algoritme
wordtdan gebruiktom de gemiddelde rookwaarden t e bepalen (zie onder-
staand punt 2.3).
Yi=Yi−1+ 8,272777 E − 5 * (Si+2*Si−1+Si−2−4*Yi−2) + 0,968410
*( Yi−1−Yi−2)1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 158
▼M3
Tabel B
Waarden van het stapvormig ingangssignaal en het uitgangssignaal van het
Bessel-filter voor de eerste en de tweede iteratiecyclus
Index i TijdStapvormig
ingangssignaal
SiGefilterd uitgangssignaal Yi
[−] [s] [−][−]
Iteratie 1 Iteratie 2
− 2 − 0,013333 0 0,000000 0,000000
− 1 − 0,006667 0 0,000000 0,000000
0 0,000000 1 0,000071 0,000083
1 0,006667 1 0,000352 0,000411
2 0,013333 1 0,000908 0,0010603 0,020000 1 0,001731 0,002019
4 0,026667 1 0,002813 0,003278
5 0,033333 1 0,004145 0,004828
== == =
24 0,160000 1 0,067877 0,077876
25 0,166667 1 0,072816 0,083476
26 0,173333 1 0,077874 0,08920527 0,180000 1 0,083047 0,095056
28 0,186667 1 0,088331 0,101024
29 0,193333 1 0,093719 0,107102
30 0,200000 1 0,099208 0,113286
31 0,206667 1 0,104794 0,119570
32 0,213333 1 0,110471 0,125949
33 0,220000 1 0,116236 0,132418
34 0,226667 1 0,122085 0,138972
35 0,233333 1 0,128013 0,145605
36 0,240000 1 0,134016 0,15231437 0,246667 1 0,140091 0,159094
== == =
175 1,166667 1 0,862416 0,895701
176 1,173333 1 0,864968 0,897941
177 1,180000 1 0,867484 0,900145
178 1,186667 1 0,869964 0,902312
179 1,193333 1 0,872410 0,904445
180 1,200000 1 0,874821 0,906542
181 1,206667 1 0,877197 0,908605
182 1,213333 1 0,879540 0,910633183 1,220000 1 0,881849 0,912628
184 1,226667 1 0,884125 0,914589
185 1,233333 1 0,886367 0,916517
186 1,240000 1 0,888577 0,918412
187 1,246667 1 0,890755 0,920276188 1,253333 1 0,892900 0,922107
189 1,260000 1 0,895014 0,923907
190 1,266667 1 0,897096 0,925676
191 1,273333 1 0,899147 0,927414
192 1,280000 1 0,901168 0,9291211988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 159
▼M3
Index i TijdStapvormig
ingangssignaal
SiGefilterd uitgangssignaal Yi
[−] [s] [−][−]
Iteratie 1 Iteratie 2
193 1,286667 1 0,903158 0,930799
194 1,293333 1 0,905117 0,932448
195 1,300000 1 0,907047 0,934067
== == =1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 160
▼M3
2.3.Berekening van de rookwaarden
Onderstaand schema toont de algemene gang van zaken voor de bepaling
van de uiteindelijke rookwaarde.
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 161
▼M3
In figuur B zijn het verloop van het gemeten ruwe opaciteitssignaal en dat
van de ongefilterde en de gefilterde lichtabsorptiecoëfficiënt (k-waarde) van
de eerste belastingsstap bij een ELR-test getoond. Ook is de maximum-
waarde Ymax1,A(piek) van hetk-signaal aangegeven. Tabel C bevatde
overeenkomstige numerieke waarden van de index i, de tijd (bemonste-
ringsfrequentie 150 Hz), het ruwe opaciteitssignaal, de ongefilterde k-
waarde en de gefilterde k-waarde. De filtering is verricht met de constanten
van het in punt 2.2. van deze bijlage ontwikkelde Bessel-algoritme.
Vanwege de grote hoeveelheid gegevens zijn alleen het signaalverloop
rond hetbegin en de piek van hetsignaal in de t abel opgenomen.
Figuur B
Verloop van de gemeten opaciteit N, de ongefilterde lichtabsorptiecoëf-
ficiënt k en de gefilterde lichtabsorptiecoëfficiënt k
De piekwaarde (i = 272) wordtberekend uit gaande van de volgende gege-
vens voor tabel C. Alle overige k-waarden worden op dezelfde wijze
berekend. Bij hetbegin van hetalgorit me worden S−1,S−2,Y−1en Y−2op
nul gesteld.
LA(m) 0,430
Index i 272
N ( %) 16,783
S271(m−1) 0,427392
S270(m−1) 0,427532
Y271(m−1) 0,542383
Y270(m−1) 0,542337
Berekening van de k-waarde (bijlage III, aanhangsel 1, punt 6.3.1)
k¼/C01
0;430/C3ln 1 /C016;783
100/C18/C19
¼0;427252 m/C01
Deze waarde correspondeertmetS272in de volgende vergelijking.
Berekening van de Bessel-gemiddelde rookwaarde (bijlage III, aanhangsel
1, punt 6.3.2)
In de volgende vergelijking worden de Bessel-constanten uit het voor-
gaande punt 2.2 gebruikt. De momentane ongefilterde k-waarde, die
hierboven is berekend, correspondeertmetS272(Si). S271(Si−1)e nS270(Si−2)
zijn de twee voorgaande ongefilterde k-waarden, Y271(Yi−1)e nY270(Yi−2)
zijn de twee voorgaande gefilterde k-waarden.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 162
▼M3
Y272= 0,542383 + 8,272777 E − 5 * (0,427252 + 2 * 0,427392 + 0,427532
− 4 * 0,542337) + 0,968410 * (0,542383 − 0,542337)
= 0,542389 m−1
Deze waarde correspondeertmetYmax1,Ain de volgende vergelijking.
Berekening van de uiteindelijke rookwaarde (bijlage III, aanhangsel 1, punt
6.3.3)
Voor elk toerental wordt het maximum van de gefilterde k-waarde
genomen als uitgangspunt voor de verdere berekening. Uitgaande van de
volgende waarden:
ToerentalYmax(m−1)
Cyclus 1 Cyclus 2 Cyclus 3
A 0,5424 0,5435 0,5587
B 0,5596 0,5400 0,5389C 0,4912 0,5207 0,5177
SV
A= (0,5424 + 0,5435 + 0,5587) / 3 = 0,5482 m−1
SVB= (0,5596 + 0,5400 + 0,5389) / 3 = 0,5462 m−1
SVC= (0,4912 + 0,5207 + 0,5177) / 3 = 0,5099 m−1
SV = (0,43 * 0,5482) + (0,56 * 0,5462) + (0,01 * 0,5099) = 0,5467 m−1
Cyclusvalidatie (bijlage III, aanhangsel 1, punt 3.4)
Voor de berekening van de SV moetde cyclus worden gevalideerd door de
relatieve standaarddeviatie van de rookwaarde van de drie cycli voor elk
toerental te berekenen.
ToerentalGemiddelde SV
(m−1)Absolute stan-
daarddeviatie (m−
1)Relatieve stan-
daarddeviatie (%)
A 0,5482 0,0091 1,7
B 0,5462 0,0116 2,1
C 0,5099 0,0162 3,2
In dit voorbeeld wordt voldaan aan het validatiecriterium van 15 % voor
elk toerental.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 163
▼M3
Tabel C
Opaciteit N, ongefilterde en gefilterde k-waarde aan het begin van de belas-
tingsstap
Index i Tijd Opaciteit NOngefilterde k-
waardeGefilterde k-
waarde
[−] [s] [%] [m−1][ m−1]
− 2 0,000000 0,000000 0,000000 0,000000
− 1 0,000000 0,000000 0,000000 0,000000
0 0,000000 0,000000 0,000000 0,000000
1 0,006667 0,020000 0,000465 0,000000
2 0,013333 0,020000 0,000465 0,000000
3 0,020000 0,020000 0,000465 0,000000
4 0,026667 0,020000 0,000465 0,000001
5 0,033333 0,020000 0,000465 0,000002
6 0,040000 0,020000 0,000465 0,000002
7 0,046667 0,020000 0,000465 0,000003
8 0,053333 0,020000 0,000465 0,000004
9 0,060000 0,020000 0,000465 0,000005
10 0,066667 0,020000 0,000465 0,000006
11 0,073333 0,020000 0,000465 0,000008
12 0,080000 0,020000 0,000465 0,000009
13 0,086667 0,020000 0,000465 0,000011
14 0,093333 0,020000 0,000465 0,000012
15 0,100000 0,192000 0,004469 0,000014
16 0,106667 0,212000 0,004935 0,000018
17 0,113333 0,212000 0,004935 0,000022
18 0,120000 0,212000 0,004935 0,000028
19 0,126667 0,343000 0,007990 0,000036
20 0,133333 0,566000 0,013200 0,000047
21 0,140000 0,889000 0,020767 0,000061
22 0,146667 0,929000 0,021706 0,000082
23 0,153333 0,929000 0,021706 0,000109
24 0,160000 1,263000 0,029559 0,000143
25 0,166667 1,455000 0,034086 0,000185
26 0,173333 1,697000 0,039804 0,000237
27 0,180000 2,030000 0,047695 0,000301
28 0,186667 2,081000 0,048906 0,000378
29 0,193333 2,081000 0,048906 0,000469
30 0,200000 2,424000 0,057067 0,000573
31 0,206667 2,475000 0,058282 0,000693
32 0,213333 2,475000 0,058282 0,000827
33 0,220000 2,808000 0,066237 0,000977
34 0,226667 3,010000 0,071075 0,001144
35 0,233333 3,253000 0,076909 0,001328
36 0,240000 3,606000 0,085410 0,001533
37 0,246667 3,960000 0,093966 0,001758
38 0,253333 4,455000 0,105983 0,002007
39 0,260000 4,818000 0,114836 0,002283
40 0,266667 5,020000 0,119776 0,0025871988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 164
▼M3
Index i Tijd Opaciteit NOngefilterde k-
waardeGefilterde k-
waarde
[−] [s] [%] [m−1][ m−1]
== = = =1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 165
▼M3
Opaciteit N, ongefilterde en gefilterde k-waarde rond Ymaxl,A(≡piekwaarde,
vetgedrukt)
Index i Tijd Opaciteit NOngefilterde k-
waardeGefilterde k-
waarde
[−] [s] [%] [m−1][m−1]
== = = =
259 1,726667 17,182000 0,438429 0,538856260 1,733333 16,949000 0,431896 0,539423261 1,740000 16,788000 0,427392 0,539936262 1,746667 16,798000 0,427671 0,540396263 1,753333 16,788000 0,427392 0,540805264 1,760000 16,798000 0,427671 0,541163265 1,766667 16,798000 0,427671 0,541473266 1,773333 16,788000 0,427392 0,541735267 1,780000 16,788000 0,427392 0,541951268 1,786667 16,798000 0,427671 0,542123269 1,793333 16,798000 0,427671 0,542251270 1,800000 16,793000 0,427532 0,542337271 1,806667 16,788000 0,427392 0,542383272 1,813333 16,783000 0,427252 0,542389
273 1,820000 16,780000 0,427168 0,542357274 1,826667 16,798000 0,427671 0,542288275 1,833333 16,778000 0,427112 0,542183276 1,840000 16,808000 0,427951 0,542043277 1,846667 16,768000 0,426833 0,541870278 1,853333 16,010000 0,405750 0,541662279 1,860000 16,010000 0,405750 0,541418280 1,866667 16,000000 0,405473 0,541136281 1,873333 16,010000 0,405750 0,540819282 1,880000 16,000000 0,405473 0,540466283 1,886667 16,010000 0,405750 0,540080284 1,893333 16,394000 0,416406 0,539663285 1,900000 16,394000 0,416406 0,539216286 1,906667 16,404000 0,416685 0,538744287 1,913333 16,394000 0,416406 0,538245288 1,920000 16,394000 0,416406 0,537722289 1,926667 16,384000 0,416128 0,537175290 1,933333 16,010000 0,405750 0,536604291 1,940000 16,010000 0,405750 0,536009292 1,946667 16,000000 0,405473 0,535389293 1,953333 16,010000 0,405750 0,534745294 1,960000 16,212000 0,411349 0,534079295 1,966667 16,394000 0,416406 0,533394
296 1,973333 16,394000 0,416406 0,532691
297 1,980000 16,192000 0,410794 0,531971298 1,986667 16,000000 0,405473 0,531233299 1,993333 16,000000 0,405473 0,530477300 2,000000 16,000000 0,405473 0,529704
== = = =1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 166
▼M3
3. ETC-TEST
3.1.Gasvormige emissies (dieselmotor)
Laten we uitgaan van de volgende testresultaten voor een PDP-CVS-
systeem:
V0(m3/rev) 0,1776
Np(rev) 23 073
pB(kPa) 98,0
p1(kPa) 2,3
T (K) 322,5
Ha(g/kg) 12,8
NOx conce(ppm) 53,7
NOx concd(ppm) 0,4
COconce(ppm) 38,9
COconcd(ppm) 1,0
HCconce(ppm) 9,00
HCconcd(ppm) 3,02
CO2,conce( %) 0,723
Wact(kWh) 62,72
Berekening van de verdunde uitlaatgasstroom (bijlage III, aanhangsel 2,
punt 4.1)
MTOTW= 1,293 * 0,1776 * 23 073 * (98,0 − 2,3) * 273 / (101,3 * 322,5)
= 4 237,2 kg
Berekening van de NOx-correctiefactor (bijlage III, aanhangsel 2, punt 4.2)
KH;D¼1
1/C00;0182 /C312;8/C010;71 ðÞ¼1;039
Berekening van de concentraties met achtergrondcorrectie (bijlage III,
aanhangsel 2, punt 4.3.1.1)
Stel dat de dieselbrandstof de samenstelling C1H1,8heeft.
FS¼100/C31
1þ1;8=2 ðÞ þ 3;76/C31þ1;8=4 ðÞðÞ ½/C138¼13;6
DF¼13;6
0;723þ9;00þ38;9 ðÞ /C3 10/C04¼18;69
NOx conc= 53,7 − 0,4 * (1 − (1/18,69)) = 53,3 ppm
COconc= 38,9 − 1,0 * (1 − (1/18,69)) = 37,9 ppm
HCconc= 9,00 − 3,02 * (1 − (1/18,69)) = 6,14 ppm
Berekening van de emissiemassastroom (bijlage III, aanhangsel 2, punt
4.3.1)
NOx mass= 0,001587 * 53,3 * 1,039 * 4 237,2 = 372,391 g1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 167
▼M3
COmass= 0,000966 * 37,9 * 4 237,2 = 155,129 g
HCmass= 0,000479 * 6,14 * 4 237,2 = 12,462 g
Berekening van de specifieke emissies (bijlage III, aanhangsel 2, punt 4.4)
NO x¼372 ;391 =62;72¼5;94 g =kWh
CO¼155 ;129 =62;72¼2;47 g =kWh
HC¼12;462 =62;72¼0;199 g =kWh
3.2.Deeltjesemissies (dieselmotor)
Stel dat testresultaten voor een PDP-CVS-systeem met dubbele verdunning
als volgtzijn:
MTOTW(kg) 4 237,2
Mf,p(mg) 3,030
Mf,b(mg) 0,044
MTOT(kg) 2,159
MSEC(kg) 0,909
Md(mg) 0,341
MDIL(kg) 1,245
DF 18,69
Wact(kWh) 62,72
Berekening van de massa-emissie (bijlage III, aanhangsel 2, punt 5.1)
Mf= 3,030 + 0,044 = 3,074 mg
MSAM= 2,159 − 0,909 = 1,250 kg
PTmass¼3;074
1;250/C34 237 ;2
1 000¼10;42 g
Berekening van de massa-emissie met achtergrondcorrectie (bijlage III,
aanhangsel 2, punt 5.1)
PTmass¼3;074
1;250/C00;341
1;245/C31/C01
18;69/C18/C19/C18/C19/C20/C21
/C34 237 ;2
1 000¼9;32 g
Berekening van de specifieke emissie (bijlage III, aanhangsel 2, punt 5.2)
PT¼10;42=62;72¼0;166 g =kWh
PT¼9;32=62;72¼0;149 g =kWh ;met achtergrondcorrectie
3.3.Gasvormige emissies (CNG-motor)
Stel dat de testresultaten voor een PDP-CVS-systeem met dubbele verdun-
ning als volgtzijn:1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 168
▼M3
MTOTW(kg) 4 237,2
Ha(g/kg) 12,8
NOx conce(ppm) 17,2
NOx concd(ppm) 0,4
COconce(ppm) 44,3
COconcd(ppm) 1,0
HCconce(ppm) 27,0
HCconcd(ppm) 3,02
CH4 conce(ppm) 18,0
CH4 concd(ppm) 1,7
CO2,conce( %) 0,723
Wact(kWh) 62,72
Berekening van de NOx-correctiefactor (bijlage III, aanhangsel 2, punt 4.2)
KH;G¼1
1/C00;0329 /C312;8/C010;71 ðÞ¼1;074
Berekening van de NMHC-concentratie (bijlage III, aanhangsel 2, punt
4.3.1)
a) GC-methode
NMHCconce= 27,0 − 18,0 = 9,0 ppm
b) NMC-methode
Bij een rendement van 0,04 voor methaan en 0,98 voor ethaan (zie
bijlage III, aanhangsel 5, punt1.8.4) is:
NMHC conce¼27;0/C31/C00;04 ðÞ /C0 18;0
0;98/C00;04¼8;4 ppm
Berekening van de concentraties met achtergrondcorrectie (bijlage III,
aanhangsel 2, punt 4.3.1.1)
MetG20als referentiebrandstof (100 % methaan) met samenstelling C1H4is:
FS¼100/C31
1þ4=2ðÞ þ 3;76/C31þ4=4ðÞðÞ ½/C138¼9;5
DF¼9;5
0;723þ27;0þ44;3 ðÞ /C3 10/C04¼13;01
Voor NMHC is de achtergrondconcentratie gelijk aan het verschil tussen
HCconcden CH4 concd
NOx conc= 17,2 − 0,4 * (1 − (1/13,01)) = 16,8 ppm
COconc= 44,3 − 1,0 * (1 − (1/13,01)) = 43,4 ppm
NMHCconc= 8,4 − 1,32 * (1 − (1/13,01)) = 7,2 ppm
CH4 conc= 18,0 − 1,7 * (1 − (1/13,01)) = 16,4 ppm1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 169
▼M3
Berekening van de emissiemassastromen (bijlage III, aanhangsel 2, punt
4.3.1)
NOx mass= 0,001587 * 16,8 * 1,074 * 4 237,2 = 121,330 g
COmass= 0,000966 * 43,4 * 4 237,2 = 177,642 g
NMHCmass= 0,000502 * 7,2 * 4 237,2 = 15,315 g
CH4 mass= 0,000554 * 16,4 * 4 237,2 = 38,498 g
Berekening van de specifieke emissies (bijlage III, aanhangsel 2, punt 4.4)
NO x¼121 ;330 =62;72¼1;93 g =kWh
CO¼177 ;642 =62;72¼2;83 g =kWh
NMHC ¼15;315 =62;72¼0;244 g =kWh
CH 4¼38;498 =62;72¼0;614 g =kWh
4.λ-VERSCHUIVINGSFACTOR (Sλ)
4.1.Berekening van de λ-verschuivingsfactor (Sλ)(1)
Sλ¼2
1/C0% inertgas
100/C18/C19
nþm
4/C16/C17
/C0O2/C3
100
waarin:
Sλ=λ-verschuivingsfactor
% inert gas = vol % van de inerte gassen in de brandstof (N2,
CO2, He, enz.)
O2* = vol % van de oorspronkelijke zuurstof in de brand-
stof
n en m = staan voor de gemiddelde CnHmvan de koolwater-
stoffen in de brandstof, d.w.z.:
n¼1/C2CH4%
100/C20/C21
þ2/C2C2%
100/C20/C21
þ3/C2C3%
100/C20/C21
þ4/C2C4%
100/C20/C21
þ5/C2C5%
100/C20/C21
þ::
1/C0% verdunningsmiddel
100
m¼4/C2CH4%
100/C20/C21
þ4/C2C2H4%
100/C20/C21
þ6/C2C2H6%
100/C20/C21
þ...8/C2C3H8%
100/C20/C21
þ::
1/C0% verdunningsmiddel
100
waarin:
CH4= vol % methaan in de brandstof
C2= vol % van alle C2-koolwaterstoffen (bv.: C2H6,
C2H4, enz.) in de brandstof
C3= vol % van alle C3-koolwaterstoffen (bv.: C3H8,
C3H6, enz.) in de brandstof
C4= vol % van alle C4-koolwaterstoffen (bv.: C4H10,
C4H8, enz.) in de brandstof
C5= vol % van alle C5-koolwaterstoffen (bv.: C5H12,
C5H10, enz.) in de brandstof
verdunningsmiddel = vol % van de verdunningsgassen in de brandstof
(O2*, N2,C O2, He, enz.)1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 170
(1) Stoichiometrische lucht-brandstofverhouding van brandstoffen voor automobielen —
SAE J1829, juni 1987. John B. Heywood, Internal Combustion Engine Fundamentals,
McGraw-Hill, 1988, hoofdstuk 3.4 „Combustion stoichiometry” (blz. 68-72).
▼M3
4.2.Voorbeelden van de berekening van de λ-verschuivingsfactor Sλ
Voorbeeld 1: G25:C H4=8 6% ,N2= 14 % (vol)
n¼1/C2CH4%
100/C20/C21
þ2/C2C2%
100/C20/C21
þ::
1/C0% verdunningsmiddel
100¼1/C20;86
1/C014
100¼0;86
0;86¼1
m¼4/C2CH4%
100/C20/C21
þ4/C2C2H4%
100/C20/C21
þ::
1/C0% verdunningsmiddel
100¼4/C20;86
0;86¼4
Sλ¼2
1/C0% inertgas
100/C18/C19
nþm
4/C16/C17
/C0O2/C3
100¼2
1/C014
100/C18/C19
/C21þ4
4/C18/C19 ¼1;16
Voorbeeld 2: GR:C H4=8 7% ,C2H6= 13 % (vol)
n¼1/C2CH4%
100/C20/C21
þ2/C2C2%
100/C20/C21
þ::
1/C0% verdunningsmiddel
100¼1/C20;87þ2/C20;13
1/C00
100¼1;13
1¼1;13
m¼4/C2CH4%
100/C20/C21
þ6/C2C2H6%
100/C20/C21
þ::
1/C0% verdunningsmiddel
100¼4/C20;87þ6/C20;13
1¼4;26
Sλ¼2
1/C0% inertgas
100/C18/C19
nþm
4/C16/C17
/C0O2/C3
100¼2
1/C00
100/C18/C19
/C21;13þ4;26
4/C18/C19 ¼0;911
Voorbeeld 3: USA: CH4=8 9% ,C2H6= 4,5 %, C3H8= 2,3 %, C6H14= 0,2 %, O2= 0,6 %, N2=4%
n¼1/C2CH4%
100/C20/C21
þ2/C2C2%
100/C20/C21
þ::
1/C0% verdunningsmiddel
100¼1/C20;89þ2/C20;045þ3/C20;023þ4/C20;002
1/C00;64þ4 ðÞ
100¼1;11
m¼4/C2CH4%
100/C20/C21
þ4/C2C2H4%
100/C20/C21
þ6/C2C2H6%
100/C20/C21
þ::þ8/C2C3H8%
100/C20/C21
þ::
1/C0% verdunningsmiddel
100
¼4/C20;89þ4/C20;045þ8/C20;023þ14/C20;002
1/C00;6þ4
100¼4;24
Sλ¼2
1/C0% inertgas
100/C18/C19
nþm
4/C16/C17
/C0O2/C3
100¼2
1/C04
100/C18/C19
/C21;11þ4;24
4/C18/C19
/C00;6
100¼0;961988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 171
▼M4
▼M3
▼M4
BIJLAGE VIII
SPECIFIEKE TECHNISCHE EISEN MET BETREKKING TOT DIESEL-
MOTOREN OP ETHANOL
Voor dieselmotoren op ethanol moeten de desbetreffende punten, formules en
factoren die bij de testprocedures van bijlage III van deze richtlijn worden
gebruikt, als volgt worden aangepast.
aanhangsel 1 van bijlage III:4.2. Droog/natcorrectie
4.3. Vochtigheids- en temperatuurcorrectie voor NOx
waarin:A = 0,181 G
FUEL/GAIRD– 0,0266
B = – 0,123 GFUEL/GAIRD+ 0,00954
Ta= temperatuur van de lucht, K
Ha= vochtigheidsgraad van de inlaatlucht, in g water per kg droge
lucht
4.4. Berekening van de emissiemassastroom
De emissiemassastroom (g/h) voor elke toestand wordt als volgt bere-
kend, waarbij ervan wordt uitgegaan dat de uitlaatgasdichtheid
1,272 kg/m3bij 273 K (0 ºC) en 101,3 kPa bedraagt:
waarin:
NOx conc,C Oconc,H Cconc(1) de gemiddelde concentraties (ppm) in het
ruwe uitlaatgas zijn, als bepaald overeenkomstig punt 4.1.
Indien de gasvormige emissies (optioneel) worden bepaald met een
volledigestroomverdunningssysteem, worden de volgende formules
toegepast:
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 172
▼M4
waarin:
NOx conc,C Oconc,H Cconc(1) de gemiddelde, naar de achtergrond gecorri-
geerde concentraties (ppm) in elke toestand in het verdunde gas zijn,
als bepaald overeenkomstig punt 4.3.1.1 van aanhangsel 2 van bijlage
III.
(1) Op basis van C1-equivalent.
aanhangsel 2 van bijlage III:
De punten 3.1, 3.4, 3.8.3 en 5 van aanhangsel 2 gelden niet uitsluitend voor
dieselmotoren. Zij gelden ook voor dieselmotoren op ethanol.
4.2. De test moet plaatsvinden onder zodanige omstandigheden dat de lucht-
temperatuur en -vochtigheid gemeten aan de motorinlaat gelijk zijn aan
de standaardomstandigheden voor de testcyclus. De norm is 6 ± 0,5 g
water per kg droge lucht bij een temperatuur van 298 ± 3 K. Binnen
deze grenzen hoeftgeen verdere NOx-correctie plaats te vinden. De
test is alleen onder deze omstandigheden geldig.
4.3. Berekening van de emissiemassastroom
4.3.1. Systemen met constante massastroom
Voor systemen met een warmtewisselaar wordt de massa van de veront-
reinigende stoffen (g/test) bepaald aan de hand van de volgende
vergelijkingen:
waarin:
NOx conc,C Oconc,H Cconc(1), NMHCconc= gemiddelde voor de achtergrond
gecorrigeerde concentraties gedurende de cyclus verkregen via inte-
gratie (verplicht voor NOxen HC) of bemonsteringszakmetingen, ppm;
MTOTW= totale massa van het verdunde uitlaatgas gedurende de cyclus
als bepaald overeenkomstig punt 4.1, in kg.
4.3.1.1. Bepaling van de voor de achtergrond gecorrigeerde concentraties
De gemiddelde achtergrondconcentratie van gasvormige verontreini-
gingen in de verdunningslucht moeten van de gemeten concentraties
worden afgetrokken om de nettoconcentratie van verontreinigende
stoffen te krijgen. De gemiddelde waarden van de achtergrondconcen-
traties kunnen worden bepaald via de bemonsteringszakmethode of via
continue meting met integratie. De volgende formule is van toepassing.
waarin:
conc = concentratie van de respectieve verontreinigende stof in het
verdunde uitlaatgas, gecorrigeerd voor de hoeveelheid van
de respectieve stof in de verdunningslucht, in ppm;
conce= concentratie van de respectieve verontreinigende stof als
gemeten in het verdunde uitlaatgas, in ppm;
concd= concentratie van de respectieve verontreinigende stof als
gemeten in de verdunningslucht, in ppm;
DF = verdunningsfactor.
De verdunningsfactor wordt als volgt berekend:
1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 173
▼M4
waarin:
CO2,conce= concentratie van CO2in het verdunde uitlaatgas, in %
vol
HCconce= concentratie van HC in het verdunde uitlaatgas, in ppm
C1
COconce= concentratie van CO in het verdunde uitlaatgas, in ppm
FS= Stoichiometrische factor.
Op droge basis gemeten concentraties worden omgezet in concentraties
op natte basis overeenkomstig punt 4.2 van aanhangsel 1 van bijlage
III.
De stoichiometrische factor wordt, voor de algemene brandstofsamen-
stelling CHαOβNγ, als volgtberekend:
Indien de brandstofsamenstelling niet bekend is, mogen de volgendestoichiometrische factoren worden gebruikt:
FS (etanol) = 12,3.
4.3.2. Systemen met stroomcompensatie
Bij systemen zonder warmtewisselaar wordt de massa van de verontrei-
nigende stoffen (g/test) bepaald door de momentane gasemissies te
berekenen en deze momentane waarden te integreren over de hele
cyclus. De achtergrondcorrectie wordt eveneens direct op de momen-
tane concentraties toegepast. De te gebruiken formules zijn:
waarin:
conce= concentratie van de respectieve verontreinigende stof,
gemeten in het verdunde uitlaatgas, in ppm;
concd= concentratie van de respectieve verontreinigende stof,
gemeten in de verdunningslucht, in ppm;
MTOTW,i= momentane massa van het verdunde uitlaatgas (zie punt
4.1), in kg;
MTOTW= totale massa van het verdunde uitlaatgas over de hele
cyclus (zie punt4.1), in kg;
DF = verdunningsfactor, als bepaald in punt 4.3.1.1.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 174
▼M4
4.4. Berekening van de specifieke emissies
De emissies (g/kWh) worden voor alle afzonderlijke componenten bere-
kend en wel op de volgende wijze:
waarin:
Wact= de werkelijke cyclusarbeid als bepaald in punt3.9.2, in kWh.1988L0077 — NL — 21.04.2001 — 003.001 — 175