Dit document vormt slechts een documentatiehulpmiddel en verschijnt buiten de verantwoordelijkheid van de
instellingen
"BVERORDENING (EG)Nr. 1091/94 V AN DE COMMISSIE
van 29 april 1994
houdende enige uitvoeringsbepalingen van Verordening (EEG)nr. 3528/86 van de Raad betreffende
de bescherming van de bossen in de Gemeenschap tegen luchtverontreiniging
(PBL125van18.5.1994,blz.1)
Gewijzigdbij:
Publicatieblad
nr. blz. datum
"M1Verordening(EG)nr.690/95vandeCommissievan30maart
1995L71 25 31.3.1995
"M2Verordening(EG)nr.1390/97vandeCommissievan18juli1997 L190 3 19.7.19971994R1091—NL—22.07.1997—002.001—1
VERORDENING (EG)Nr. 1091/94 V AN DE COMMISSIE
van 29 april 1994
houdende enige uitvoeringsbepalingen van Verordening (EEG)nr.
3528/86 van de Raad betreffende de bescherming van de bossen in de
Gemeenschap tegen luchtverontreiniging
DECOMMISSIEVANDEEUROPESEGEMEENSCHAPPEN,
GeletophetVerdragtotoprichtingvandeEuropeseGemeenschap,GeletopVerordening(EEG)nr.3528/86vandeRaadvan17november
1986 betreffende de bescherming van de bossen in de Gemeenschap
tegen luchtverontreiniging(
1), laatstelijk gewijzigd bij Verordening
(EEG)nr.2157/92(2),enmetnameopartikel3,
Gelet op Resolutie nr. 1 van de eerste Ministerconferentie over de
bescherming van de bossen in Europa(3) en de maatregelen naar
aanleidingdaarvan,
Overwegendedatopgrondvanartikel2,lid1,derdeenvierdestreepje,
van Verordening (EEG) nr. 3528/86 de actie van de Gemeenschap ten
doelheeftdeLid-Statentehelpenom:
— eenintensieveendoorlopendebewakingvandebosecosystementot
standtebrengen;
— een net van permanente registratiepunten voor deze intensieve en
doorlopendebewakingopeensamenhangendeenharmonischewijze
aanteleggenoftevervolledigen;
Overwegende dat overeenkomstig artikel 2, lid 2, van Verordening
(EEG) nr. 3528/86 de Lid-Staten de Commissie de gegevens doen
toekomen die via het net van registratiepunten voor intensieve en
doorlopendebewakingzijnverzameld;
Overwegende dat dit net van registratiepunten wordt aangelegd om
gedetailleerde gegevens te verzamelen over de ontwikkeling van de
bosecosystemen in de Gemeenschap; dat via deze aanpak verbanden
kunnenwordengelegdtussendeveranderingenindemilieufactoren,met
name de luchtverontreiniging, en de reacties van bosecosystemen; dat
metbehulpvandegegevensdieditnetvanregistratiepuntenverschaftde
gegevensvanhetnetvanwaarnemingspuntenvanVerordening(EEG)nr.
1696/87 van de Commissie(4), laatstelijk gewijzigd bij Verordening
(EG)nr.836/94(5),beterzullenkunnenwordengeïnterpreteerd;
Overwegende dat de in het kader van Verordening (EEG) nr. 3528/86
ingediende aanvragen ombijstand voor de intensieve en doorlopende
bewakingalsbedoeldinartikel2,lid1,allenodigegegevensdienente
bevatten voor toetsing van de betrokken maatregelen aan de doel-
stellingenencriteriavangenoemdeverordening;dat,omdebehandeling
endevergelijkingvandeaanvragentevergemakkelijken,dezegegevens
opuniformewijzemoetenwordeningediend;
Overwegende dat de in deze verordening vervatte maatregelen in
overeenstemming zijn met het advies van het Permanent Comité voor
bosbouw,!B
(1) PBnr.L326van21.11.1986,blz.2.
(2) PBnr.L217van31.7.1992,blz.1.
(3) December1990,Straatsburg.
(4) PBnr.L161van10.6.1987,blz.1.
(5) PBnr.L97van15.4.1994,blz.4.1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—2
HEEFTDEVOLGENDEVERORDENINGVASTGESTELD:
Artikel 1
1. De Lid-Staten leggen een net van permanente waarnemingspunten
aan. Uiterlijk 30 juni 1994 moeten deze waarnemingspunten zijn
geselecteerd en moet meer dan 50 % van de waarnemingspunten
ingerichtzijnvolgensdegemeenschappelijkemethodiekvoordeaanleg
van een net van permanente waarnemingspunten voor intensieve en
doorlopende bewaking (zie bijlage I). De laatste waarnemingspunten
moeten30juni1995ingerichtzijn.Uiterlijkop15december1994doen
de Lid-Staten aan de Commissie een overzicht toekomen van de
selectiecriteriaeneencompletelijstvandegeselecteerdewaarnemings-
puntenmetvermeldingvanbasisgegevenszoalsdeligging(lengtecoör-
dinaat, breedtecoördinaat, hoogteligging) en de boomsoorten, en
verstrekken haar tevens de algemene gegevens over ieder ingericht
waarnemingspunt in de gestandaardiseerde vorm die is vastgesteld in
bijlageVIIa.
2. Op de permanente waarnemingspunten wordt een intensieve en
doorlopende bewaking van het bosecosysteemuitgevoerd.Deze om vat
de doorlopende inventarisatie van de toestand van de kronen, de
inventarisatie van de toestand van de bodemen van de naalden en
bladeren, de meting van de groei, de depositie en de meteorologische
parameters en de bemonstering en analysevan de bodemoplossing, en
zulks overeenkomstig objectieve bemonsteringsmethoden en algemeen
aanvaardeanalysemethoden.
3. VóórheteindevaniederjaardoendelidstatenaandeCommissiein
eengestandaardiseerdevormtenminsteallemetingentoekomendiein
deloopvanhetvoorbijejaaropiederpermanentwaarnemingspuntzijn
verricht,zoalsbepaaldinbijlageVIIa,alsmedeeenrapportwaarindie
gegevens worden toegelicht, zoals bepaald in bijlage VIIb. Bovendien
wordtaandeCommissievóór31decembervaniederjaareenjaarlijks
voortgangsrapport inzake de beoordeling en interpretatie van de
resultaten op nationaal niveau toegezonden, zoals bepaald in bijlage
VIIb.
4. Detechnische bepalingenzijnopgenomenindebijlagenIIItoten
metX.
Artikel 2
1. Deinartikel2,lid1,vanVerordening(EEG)nr.3528/86bedoelde
aanvragenomfinanciëlebijstandvandeGemeenschapvoor:
— de totstandbrenging of uitbreiding van het net van permanente
waarnemingspuntenvoorintensieveendoorlopendebewaking,
— deinventarisatievandetoestandvandekroon,
— deinventarisatievandetoestandvandebodem,
— debemonsteringvannaaldenenbladeren,— demetingenvandegroei,
— demetingenvandedepositie,
— demeteorologischemetingenen
— debemonsteringenanalysevandebodemoplossing,
moetendeinbijlageIIbijdezeverordeninggevraagdegegevensbevatten
envergezeldgaanvandeindiezelfdebijlagegevraagdebescheiden.De
aanvragen moeten in drievoud worden ingediend, in de in bijlage II
aangegevenvorm.!B
!M2
!B
!M2
!B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—3
De aanvragenvoor een bepaald jaar moetenvóór 1 november van het
voorgaandejaarbijdeCommissiewordeningediend.
2. Aanvragendienietaandelid1vermeldeeisenvoldoen,wordenniet
inaanmerkinggenomen.
Artikel 3
Dezeverordeningtreedtinwerkingopdederdedagvolgendeopdievan
haar bekendmaking in het Publikatieblad van de Europese Gemeen-
schappen.
Dezeverordeningisverbindendinalhaaronderdelenenisrechtstreeks
toepasselijkinelkeLid-Staat.!B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—4
BIJLAGE I
GEMEENSCHAPPELIJKE METHODIEK VOOR DE AANLEG V AN EEN
NET V AN PERMANENTE WAARNEMINGSPUNTEN VOOR
INTENSIEVE EN DOORLOPENDE BEWAKING
(artikel 2, lid 1, van Verordening (EEG)nr. 3528/86 als gewijzigd)
I. Algemene opmerkingen
Deinartikel 2,lid1,vanVerordening(EEG)nr.3528/86alsgewijzigd
vermeldeactieheefttotdoelomindeLid-StatenvandeGemeenschapeennet van permanente waarnemingspunten aan te leggen en gegevens teverzamelendoorintensieveendoorlopendebewaking.
Dedoelstellingenvandeactiezijn:— intensieve en doorlopende bewaking van bosecosystemen met
betrekking tot de schade als gevolg van luchtverontreiniging en
anderefactorendievaninvloedzijnopdetoestandvanhetbos,
— verbetering van het inzicht in de oorzakelijke verbanden tussen
veranderingen in het bosecosysteemen de factoren die daarbij vaninvloedzijn,metnameluchtverontreiniging,doorperwaarnemings-
punt een aantal metingen uit te voeren en door bewaking van de
bosecosystemenenhunsamenstellendedelen,
— relevante informatie te verzamelen over de ontwikkeling van een
aantalbosecosystemenindeGemeenschap.
II. Aanleg van het net van permanente waarnemingspunten
II.1. Keuze van de waarnemingspunten
De Lid-Staten moeten uiterlijk 30 juni 1994 een voldoende aantal
permanente waarnemingspunten in hun land aanwijzen. Het aantal
waarnemingspunten mag als algemene regel niet meer dan 20 % groter
zijndanhetaantalnationalewaarnemingspuntenvanhet16km×16km-netvan de Gemeenschap (Verordening (EEG) nr. 1696/87). Lid-Staten meteen klein aantal waarnemingspunten in het net van de Gemeenschap
mogen echter een groter aantal permanente waarnemingspunten aan-
wijzen,maarmaximaal15.
DeLid-Statenselecterendewaarnemingspunten,maarmoetendaarbijde
volgendecriteriatoepassen:
— de waarnemingspunten moeten zo gekozen worden dat de belang-
rijkste soorten in de bossen en de meest voorkomende groei-
omstandighedeninhetbetrokkenlandvertegenwoordigdzijn,
— deminimumgroottevaneenwaarnemingspuntis0,25hahorizontaal
gemeten,
— omdeinvloedvanactiviteitenindeomgevingvanhetwaarnemings-
punt te minimaliseren, dient een bufferzone rond het proefvlakaangeduidteworden.Debreedtevandezebufferzoneisafhankelijkvan het type en de leeftijd van het bos. Indien het proefvlak en de
omgevende zone homogeen zijn wat betreft boomhoogte en leeftijd
(gelijkvormig en gelijkjarig), kan de breedte van de bufferzonebeperkt blijven tot 5 of 10 m. Indien het bosgebied waarin hetproefvlakligt,bestaatuitgemengdeopstanden(heterogeenwatbetreft
boomsoortensamenstelling of leeftijdsopbouw), dient te bufferzone
verbreedtewordentotvijfmaaldepotentiëlemaximumhoogtevandebomeninhetproefvlak,
— aangezien het waarnemingspunt beschikbaar moet zijn voor lang-
durige bewaking, moeten de hoeken en/of grenzen duidelijk aange-
gevenzijn en moet iedere boom ophet waarnemingspunt die inde
steekproef isopgenomeneenpermanentnummerkrijgen,
— dewaarnemingspunten moeten steeds gemakkelijk toegankelijkzijn
en er mogen geen beperkingen zijn wat betreft de toegang en debeoordeling/bemonstering,
— ermogengeenverschillenzijntussenhetbeheerophetwaarnemings-
punt, in de bufferzone en in het omringende bos (voorbeeld: de
beheersingrepen dienen vergelijkbaar te zijn en de verstoring alsgevolgvanhettoezichtdientminimaaltezijn),!
B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—5
— rechtstreekse vervuiling uit bekende plaatselijke bronnen dient
vermeden te worden. De waarnemingspunten mogen niet gelegen
zijn in de onmiddellijke nabijheid van landbouwbedrijven, en
evenmin dicht bij hoofdwegen of in de directe nabijheid vanvervuilendeindustrie,
— op of dicht bij het waarnemingspunt moeten voldoende bomen
beschikbaarzijnvoordebeoordeling/bemonstering,
— hetwaarnemingspuntendebufferzonedienenzohomogeenmogelijk
tezijnwatbetreftboomsoortensamenstelling,leeftijdvandebomen,groottevandebomen,bodemtypeenhelling,
— dewaarnemingspuntendienenvoldoendevervanderandvanhetbos
teliggen.
Aanbevolenwordt omwaarnemingspunten te kiezen diede laatste jaren
zijnbewaaktinhetkader vanVerordening(EEG)nr.3528/86ofandereprogramma’s. Wanneer nog andere waarnemingspunten moeten wordengeselecteerd, verdient het aanbeveling waarnemingspunten te kiezen die
identiekzijnmetofindenabijheidgelegenzijnvaneenvandebestaande
waarnemingspuntenvanhet16km×16km-netvandeGemeenschapendat deze waarnemingspunten zo gelegen zijn dat gegevens uit anderebronnen(bijvoorbeeldweerstations)kunnenwordengebruikt.
II.2 Inrichting en beschrijving van het waarnemingspunt
DeLid-Statendienenbijvoorkeuralle,maariniedergevalmeerdan50%
vandewaarnemingspuntenuiterlijk30juni1994permanentinterichten.
In bepaalde gevallen kan worden aanvaard dat de laatste waarnemings-
punteneenjaarlateringerichtzijn.Iederingerichtwaarnemingspuntmoetgedetailleerd wordenbeschreven.Dealgemenegegevensoverdepuntenmoetenvóór15december1994wordenbepaaldengemeld.Degedetail-
leerdebeschrijvingvanhetwaarnemingspuntomvat:deexacteliggingvan
hetwaarnemingspunt,eenschetskaartwaaropdehoekenen/ofgrenzenvanhet permanente waarnemingspunt zijn aangegeven, het aantal bomen ophet waarnemingspunt en relevante permanente indicaties in of nabij het
waarnemingspunt (bij voorbeeld wegen naar het waarnemingspunt,
rivieren). In de toekomst dient ook de exacte ligging van de bemon-steringspunten (bij voorbeeld bodemputten) op deze kaart te wordenaangegeven.
II.3 Definitie van een „sub-plot”
In principe moeten alle bomen op het waarnemingspunt worden
opgenomenindesteekproefvoorevaluatievandebomen(bijvoorbeeld
inventarisatievandekroon,inventarisatievandegroei).Wanneererveel
bomenophetwaarnemingspuntstaan(dichteopstanden),magvoordezeinventarisatieseensub-plotwordengedefinieerd.Hetsub-plotmoetbijdeinrichting van het waarnemingspunt groot genoeg zijn om betrouwbare
schattingenvoordezeinventarisatiestegevenvoortenminste20jaaren
bij voorkeur voor de hele levensduur van de opstand. Gedurende dezeperiodemoeteninhetsub-plotminstens20bomenbeschikbaarzijn.
II.4 Algemene gegevens over ieder waarnemingspunt
Tijdens de inrichting van de permanente waarnemingspunten voor
intensieve en doorlopende bewaking en bij de eerste inventarisatiesmoeten over ieder waarnemingspunt onderstaande algemene gegevens
wordenverzameld:
Inrichting Eersteinventarisaties
Algemenegeografischegegevens Land,
nummerwaarnemingspunt,
werkelijke geografische lengte- en
breedte-coördinaten
Gegevensoverdestandplaats Hoogteligging,
oriëntatie,
totaleafmetingenvanhetproefvlak,
aantalbomeninhetproefvlak
sub-plot(indienaangeduid)Beschikbaarheid van water voor de
belangrijksteboomsoorten,
humustype,
bodemeenheid(schatting)!B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—6
Inrichting Eersteinventarisaties
Gegevensoverdeopstand Gemiddelde leeftijd van de domi-
nanteetage,
belangrijksteboomsoort,
aanwas(schatting)
Andereopmerkingen Historischegegevensoverhetwaar-
nemingspunt,
anderbewakingsstationindenabij-
heid
Uiterlijk15december1994zendendeLid-StatendeCommissievoorelk
ingerichtwaarnemingspuntdebijdeinrichtingverzameldegegevens;ditdienttegebeurenindevormvaneen„datafile”(ziebijlageVIIa,formulier1a)enrapporten(ziebijlageVIIa,formulier1b).Belangrijkegegevensdie
tijdens de periode van intensieve bewaking worden verzameld moeten
jaarlijkswordenmeegedeeldmetgebruikmakingvandeformulieren1aen1binbijlageVIIa.Deoverigegegevensmoetenonmiddellijknadeeersteinventarisatiewordeningediendenverderwanneerdatnodigis.
II.5 Vervanging van permanente waarnemingspunten
De permanente waarnemingspunten moeten beschikbaar zijn voor lang-
durigebewaking.Bijonvoorzieneomstandigheden(bijvoorbeeldverlies
vandebomenophetwaarnemingspuntalsgevolgvanbrand,storm)zou
het nodig kunnen zijn omhet waarnem ingspunt te vervangen. DeLid-Staten moeten de Commissie voor het nieuwe waarnemingspunt deindezebijlagebedoeldebasisgegevensverstrekken.!
B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—7
BIJLAGE II
AANVRAAG OM FINANCIËLE BIJSTAND V AN DE GEMEENSCHAP
VOOR DE MAATREGELEN KRACHTENS ARTIKEL 2 V AN
VERORDENING (EEG)Nr. 3528/86 ALS GEWIJZIGD
Deaanvragenomfinanciëlebijstandmoetenwordeningediendindevormdieis
vastgesteldinbijlageAvanVerordening(EEG)nr.526/87vandeCommissie(1)
enmoetenvergezeldgaanvaneenkortebeschrijvingmetdehieronderbedoeldegegevensenhetingevuldeformulier2avandezebijlage.
Voor elke maatregel krachtens artikel 2 moeten de volgende gegevens worden
verstrekt:
1.Korte beschrijving van de maatregel.
2.Aanvrager
Verbandtussendeaanvragerendemaatregel.
3.Instantie waaraan de uitvoering van de maatregel is opgedragen
Aardendoelvandebelangrijksteactiviteitenvandeinstantie.
4.Gedetailleerde beschrijving van de maatregel:
a) Voormaatregelenmetbetrekkingtotdetotstandbrengingofuitbreiding
van het net van permanente waarnemingspunten voor intensieve endoorlopendebewaking:
1. beschrijvingvandebestaandetoestand,2. ligging van de waarnemingspunten en gebied van de betrokken
regio(’s)(+kaart),
3. aantalpermanentewaarnemingspunten;
b) Voor maatregelen met betrekking tot de inventarisatievan de toestand
vandekroonvandebomenopdepermanentewaarnemingspunten:
1. beschrijvingvandebestaandetoestand,2. aantal waarnemingspunten waar de toestand van de kroonvan de
bomenzalwordenopgenomen(formulier2a),
3. gedetailleerdebeschrijvingvandeprocedurevoordesamenstelling
van de steekproef op het waarnemingspunt (aantal bomen,
merktekens,enz.),
4. tijdschema voor de uitvoering van de geplande maatregelen
(formulier2b);
c) Voordemaatregelenmetbetrekkingtotdeinventarisatievandetoestand
vandebodemopdepermanentewaarnemingspunten:
1. beschrijvingvandebestaandetoestand,2. aantalpermanentewaarnemingspuntenwaardeinventarisatievande
toestandvandebodemzalwordenuitgevoerd(formulier2a),
3. gedetailleerde beschrijving van de bemonsteringstechniek op de
waarnemingspunten (aantal monsters, beschrijving bodemprofiel,
enz.),
4. gedetailleerdebeschrijvingvandetebepalenparametersenvande
toe te passen analysemethodes, met inbegrip van een duidelijke
beschrijving van calibraties, correcties en/of omrekeningen dienodig zijn omde uitkom sten te kunnen vergelijken m et deuitkomstenvanerkendestandaardmethoden,
5. tijdschemavooruitvoeringvandegeplandemaatregelen(formulier
2b);
d) Voor maatregelenmet betrekking totdebemonstering vandetoestand
vannaaldenenbladerenopdewaarnemingspunten:
1. beschrijvingvandebestaandetoestand,2. aantalpermanentewaarnemingspuntenwaardeinventarisatievande
toestandvannaaldenofbladerenzalwordenuitgevoerd(formulier2a),!
B
(1) PBnr.L53van21.2.1987,blz.14.1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—8
3. gedetailleerde beschrijving van de bemonsteringstechniek op de
waarnemingspunten(aantalmonsters,beschrijving,enz.),
4. gedetailleerdebeschrijvingvandetebepalenparametersenvande
toe te passen analysemethoden, met inbegrip van een duidelijke
beschrijving van calibraties, correcties en/of omrekeningen die
nodig zijn omde uitkom sten te kunnen vergelijken m et deuitkomstenvanerkendestandaardmethoden,
5. tijdschema voor de uitvoering van de geplande maatregelen
(formulier2b);
e) Voor maatregelen met betrekking tot de meting van de groei op de
permanentewaarnemingspunten:
1. beschrijvingvandebestaandetoestand,2. aantal permanente waarnemingspunten waar de groeimetingen
zullenwordenuitgevoerd(formulier2a),
3. gedetailleerde beschrijving van de meettechnieken die op de
waarnemingspunten worden toegepast (aantal metingen, beschrij-
ving,enz.),
4. gedetailleerdebeschrijvingvandetebepalenparametersenvande
toe te passen analysemethoden, met inbegrip van een duidelijkebeschrijving van calibraties, correcties en/of omrekeningen dienodig zijn omde uitkom sten te kunnen vergelijken m et de
uitkomstenvanerkendestandaardmethoden,
5. tijdschema voor de uitvoering van de geplande maatregelen
(formulier2b);
f) Voor maatregelen met betrekking tot metingen van depositie op de
permanentewaarnemingspunten:
1. beschrijvingvandebestaandetoestand,2. aantal permanente waarnemingspunten waar de depositiemetingen
zullenwordenuitgevoerd(formulier2a),
3. gedetailleerde beschrijving van de meettechnieken die op de
waarnemingspunten worden toegepast (aantal metingen, beschrij-ving,enz.),
4. gedetailleerdebeschrijvingvandetebepalenparametersenvande
toe te passen analysemethoden, met inbegrip van een duidelijke
beschrijving van calibraties, correcties en/of omrekeningen dienodig zijn omde uitkom sten te kunnen vergelijken m et deuitkomstenvanerkendestandaardmethoden,
5. tijdschema voor de uitvoering van de geplande maatregelen
(formulier2b);
g) Voor maatregelen met betrekking tot meteorologische metingen op de
permanentewaarnemingspunten:
1. beschrijvingvandebestaandetoestand,
2. aantal permanente waarnemingspunten waar de meteorologische
metingenzullenwordenuitgevoerd(formulier2a),
3. gedetailleerde beschrijving van de meettechnieken die op de
waarnemingspunten worden toegepast (aantal metingen, beschrij-
ving,enz.),
4. gedetailleerdebeschrijvingvandetebepalenparametersenvande
toe te passen analysemethoden, met inbegrip van een duidelijkebeschrijving van calibraties, correcties en/of omrekeningen die
nodig zijn omde uitkom sten te kunnen vergelijken m et de
uitkomstenvanerkendestandaardmethoden,
5. tijdschema voor de uitvoering van de geplande maatregelen
(formulier2b).
5.Kosten van de onder 4.a) tot en met 4.g) genoemde maatregelen (formulier
2a):
1. Kostenvoordetotstandbrengingofuitbreidingvanhetwaarnemingsnet
(4.a)):
1.1 kostenperwaarnemingspunt,1.2.totalekosten,!
B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—9
1.3.gevraagdebijstandvandeGemeenschap;
2. Kostenvandeinventarisatiesofmetingenalsbedoeldonder4.b)toten
met4.g):
2.1.kostenperwaarnemingspunt,2.2.totalekosten,
2.3.gevraagdebijstandvandeGemeenschap;
3. Kostenvandeanalyseenevaluatievandeinventarisatieofmetingenals
bedoeldonder4.b)totenmet4.g):
3.1.kostenperwaarnemingspunt,3.2.totalekosten,3.3.gevraagdebijstandvandeGemeenschap;
4. Totalekostenvanhetproject(totaalvan1.2,2.2en3.2);
5. Totalegevraagdebijstand vande Gemeenschap (totaal van1.3,2.3en
3.3).
6.De formulieren 2a en 2b invullen.
…Datumenhandtekening!
B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—10
!M2
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—11
!M21994R1091—NL—22.07.1997—002.001—12
BIJLAGE III
GEMEENSCHAPPELIJKE METHODIEK VOOR DE INVENTARISATIE
V AN DE TOESTAND V AN DE KROON V AN DE BOMEN OP DE
PERMANENTE WAARNEMINGSPUNTEN
I. Algemene opmerkingen
Deinventarisatiemoetjaarlijks,tebeginnenin1994,wordenuitgevoerd
opallepermanentewaarnemingspunten.
II. Methodiek van de inventarisatie
II.1. Keuze van de in de steekproef op te nemen bomen
Inprincipemoetenallepredominante,dominanteencodominantebomen
(Kraft:stamklassen1totenmet3)inhetproefvlakwordenbeoordeeld.Alsinhetproefvlak veel bomenstaan (bijvoorbeelddichte opstanden),
maghetaantalbomenindesteekproefvoordebeoordelingvandekroon
wordenverlaagddooreensub-plotaantewijzen(ziebijlageI,puntII.3).Alseensub-plotwordtaangewezen,moetenallepredominante,dominanteen codominante bomen (Kraft: stamklassen 1 tot en met 3) worden
beoordeeld.
In bepaalde gevallen kan worden toegestaan dat een andere objectieve
methodewordtgebruiktvoorverminderingofselectievanhetaantalindesteekproef op te nemen bomen. Ieder jaar moeten dezelfde methoden
wordentoegepastenbijiedereinventarisatiemoetenminstens20bomen
wordenbeoordeeld.
II.2. Tijdstip van de beoordeling
De inventarisatie moet jaarlijks worden uitgevoerd na de vorming van
nieuwenaaldenenbladerenenvóórhetverkleurenvandebladerenindeherfst.
II.3. Algemene gegevens
Deteregistrerengegevensbetreffendehetwaarnemingspuntendebomen
zijn:
— nummervanhetwaarnemingspunt;— matevanblootstelling;
— nummervandeboom;
— invoorkomend geval, melding vandeverwijdering ofhet afsterven
vandeboom;
— boomsoort;— sociologischeklasse;— matevanbeschaduwingvandekroon;
— zichtbaarheid,en
datumvandebeoordeling.
II.4. Beoordeling van de in de steekproef opgenomen bomen
1. Visuelebeoordelingvannaald-ofbladverlies
Dematevannaald-ofbladverlieswordtgeschatintrappenvan5%
tenopzichtevaneenboommeteenvoordeplaatselijke omstandig-hedenvolledigbladerdek.
Debomen worden op het moment van de beoordeling ingedeeld in
mettrappenvan5%oplopendenaald-ofbladverliesklassen.
Bomenmet95%tot100%naald-ofbladverliesdienoginlevenzijn,
krijgen de score 99. De score 100 wordt alleen gebruikt voordode
bomen.!
B
!M2
!B
!M21994R1091—NL—22.07.1997—002.001—13
2. Visuelebeoordelingvandeverkleuring
Debomenwordennaobservatieinverkleuringsklasseningedeeld.Deverkleuringsklassenzijn:
Klasse VerkleuringIndicatiefpercentageverkleurde
naalden/bladeren
0 geenofteverwaarlozen 0—10
1 lichteverkleuring 11—252 matigeverkleuring 26—603 sterkeverkleuring 460
4 dood
3. Bijkomendeparameters
Debijkomendeparameterszijn:
— schade als gevolg van gemakkelijk identificeerbare oorzaken
(insekten,schimmels,abiotischefactoren,…),
— schadetype,
— waarnemingenaandeboomophetwaarnemingspunt.
II.5. Methoden
In het deel van de handleiding van ICP Forests betreffende de visuele
beoordelingvandetoestandvandebomenopdewaarnemingspuntenvoor
intensievebewakingwordennadereaanwijzingenverstrekttenaanzienvandeselectievandebomenendepraktijkvandebeoordeling.Voortsbevatdatdeelvandehandleidingtechnischegegevensoverdebeoordelingvan
de aanvullende parameters en over de manier waarop de desbetreffende
gegevens moeten worden gerapporteerd. Het verdient aanbeveling dezetechnischeaanwijzingentevolgenendeCommissieopvrijwilligebasisderesultaten van de beoordeling van de facultatief te bepalen parameters
conformdedesbetreffendeaanwijzingenindehandleidingmeetedelen.
"
M2II.6.3Toezending van gegevens
Voor ieder waarnemingspunt zenden de Lid-Staten de Commissie deze
gegevensineengestandaardiseerdevorm(ziebijlageVII,formulieren3a
en3b).!B
!M2
!M11994R1091—NL—22.07.1997—002.001—14
BIJLAGE IV
GEMEENSCHAPPELIJKE METHODIEK VOOR DE INVENTARISATIE
V AN DE TOESTAND V AN DE BOMEN OP DE PERMANENTE
WAARNEMINGSPUNTEN
I. Algemene opmerkingen
De inventarisatie moet op alle permanente waarnemingspunten worden
uitgevoerdtussenbegin1994eneind1996.Gegevensmetbetrekkingtotde toestand van de bodemdie vóór 1994, m aar na 1 januari 1991 zijn
verzameld en geanalyseerd, kunnen eveneens worden gebruikt als de
hieronderbeschrevenmethodenzijntoegepast.Opiederwaarnemingspuntmoetomdetienjaareennieuweinventarisatiewordenuitgevoerd.Dezebijlage is gebaseerd op de resultaten van het VN-ECE/ICP-Comité van
bodemdeskundigen voor de evaluatie en bewaking van de effecten van
luchtverontreinigingopbossen.Erwordtverwezennaardein1992doordeze groep van deskundigen opgestelde handleiding. Na twee beoor-delingsperiodenzalwordenbezienwelkeparametersvoordeindelatere
jarentenemenbodemmonstersmoetenwordengeanalyseerd.
II. Methodiek van de inventarisatie
II.1. Keuze van de bemonsteringsplaats
De bodemmonsters moeten statistisch representatief zijn voor de
omstandigheden van het waarnemingspunt. De bodemmonsters wordengenomen in een profielkuil en/of door middel van boorkernen. Er dientzorgvuldig tewordenvermeden het wortelgestel van de bomen die deel
uitmakenvandesteekproef,teverstoren.
II.2. Algemene gegevens
Devolgendealgemenegegevensmoetenwordengeregistreerd:
— nummervanhetwaarnemingspunt,— datumvandemonsternemingenvandeanalyse.
II.3. Pedologische en fysische karakterisering van de waarnemingspunten
Voor ieder waarnemingspunt moet een pedologische karakterisering
wordenopgesteld. Hetverdientaanbevelingdeprofielbeschrijving opte
stellen voor de bufferzone, overeenkomstig de richtlijnen van de FAO(FAOGuidelinesforSoilDescription,3rdedition(Revised),Rome1990).Erdientvoortewordengezorgddatdebeschrijvingvanhetbodemprofiel
gebaseerd is opeenvoorhet bemonsterde terrein representatieveplaats.
Methetoogopdeberekeningvanhettotalenutriëntengehalteverdienthetde voorkeur de schijnbare dichtheid van een gedroogd onverstoordbodemmonster („dry bulk density”) te bepalen. Als deze dichtheid niet
wordtbepaald,dienteenredelijkeschattingvandezeparameterteworden
gemaakt. De korrelgroottesamenstelling van de bodem moet wordenbepaald.Defractiegrenzenzijn: 42µm,2-63µm,63-2000µm(FAO).!
B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—15
Als 50 µmwordt gebruikt als grens tussen silt en zand, m oet naar de
63µm-grenswordenomgerekend.
II.4. Bemonsteringsmethode
Debodemmonsterswordenvolgensdiepteofvolgenshorizontgenomen.
Voorelkebemonsterdelaagofhorizontwordtminstenseenrepresentatief
samengesteldmonsterofwordeneenreeksmonstersgenomen;diedatum
van de monsterneming wordt geregistreerd, alsmede — in voorkomendgeval—hoeveelafzonderlijkemonsterseriniedersamengesteldmonsterzijnverwerkt.
Deorganischelagen(O-enH-)(
1)wordenafzonderlijkbemonsterd.Indien
met een vast diepte-interval wordt gewerkt, moeten de volgende lagen
wordenonderscheiden:
— 0-10cm(hetverdientdevoorkeurdelaagtussen0en5cmendie
tussen5en10cmafzonderlijktebemonsteren),
— 10-20cm,
— 20-40cm,— 40-80cm.
II.5. Transport, opslag en voorbehandeling
De monsters worden op zodanige wijze vervoerd en opgeslagen dat
chemischeveranderingentoteenminimumwordenbeperkt.Transportenopslag(metinbegripvaneventuelewachttijden)wordengeprotocolleerd.Invoorkomendgevalwordenproblemenmetenafwijkingentenopzichte
vandezewerkwijzegedetailleerdgerapporteerd.Omvergelijkingmetde
resultaten van toekomstige bemonstering (bij voorbeeld na tien jaar)mogelijktemaken,verdienthetaanbevelingeendeelvanelkmonsterineenbodembanktedeponeren.Voordatdemonsterswordengeanalyseerd,is
een voorbehandeling noodzakelijk. Grotere fracties ( 42 mm) worden
verwijderd; de monsters worden gedroogd (bij ten hoogste 40 °C) envervolgensvermalenofgezeefd.
II.6. Analysemethoden
IndedoorhetComitévanbodemdeskundigenvanICP-Forestsopgestelde
„Manual onmethodologies offorest soilsampling and analysis”zijn deerkende methoden ter bepaling van de diverse bodemparameters
beschreven. Bij voorkeur dienen deze erkende methoden te worden
gevolgd.Indienandere(nationale)methodenwordentoegepast,dientbijderapportagevanderesultatenvandeanalysesookuitvoerigtewordeningegaanophetprobleemvandevergelijkbaarheid.Bijdeinventarisatie
vandetoestandvandebosbodemwordteenonderscheidgemaakttussen
verplichtenfacultatieftebepalenparameters(zieonderstaandelijst).
Verplichte en faculatieve parameters en bijbehorende erkende analyse-
methoden:!
B
(1) Het VN-ECE/ICP-Comité van bodemdeskundigen heeft beslist de definities over te
nemendieindein1990gepubliceerdeFAO-richtlijnenvoordebeschrijvingvanbodems
wordengebruikt.Dedefinitiesvandeorganische(O-enH-)horizontenluidenalsvolgt:
H-horizonten of -lagen: lagen van overwegend organisch materiaal, ontstaan door de
opeenhopingvanonverteerdofgedeeltelijkverteerdorganischmateriaalterhoogtevan
het al dan niet onder water gelegen bodemoppervlak. H-horizonten zijn per definitie
gedurendelangereperiodesmetwaterverzadigdofwarenmetwaterverzadigdvóórzijkunstmatigwerdengedraineerd.EenH-horizontligtbovenopeenmineralebodem,danwelopeenzekere(variabele)diepteindienhijoverdektisgeworden.
O-horizontenof-lagen:lagenvanoverwegendorganischmateriaal,metnameonverteerd
ofgedeeltelijkverteerdstrooiselzoalsbladeren,naalden,takjes,mosenkorstmosdiezichaan de oppervlakte hebben opgehoopt; zij worden zowel boven minerale als bovenorganische bodemaangetroffen. O-horizonten blijven niet gedurende langere tijd m et
water verzadigd. De minerale fractie van het materiaal vertegenwoordigt slechts een
miniempercentagevanhetvolumeendoorgaansveelminderdandehelftvandemassa.EenO-horizontligtaandeoppervlakte,danwelopeenzekere(variabele)diepteindienhij overdekt is geworden. Een horizont gevormd door aanrijking van de minerale
ondergrond met ingespoeld organisch materiaal is géén O-horizont, ook al bevatten
sommigeopdezewijzeontstanehorizontenveelorganischmateriaal.1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—16
Parameters Eenheden H/O Min Erkendemethode Opmerkingen
pH(CaCl2) Verplicht Verplicht Labex 8703-01-1-1 and
ISO/TC190/SC3/GT8
OrgC (g/kg) Verplicht Verplicht Drogeverbranding
N (g/kg) Verplicht Verplicht Drogeverbranding
P (mg/kg) Verplicht Facultatief Extractie met konings-
water
K (mg/kg) Verplicht Facultatief Extractie met konings-
water
Ca (mg/kg) Verplicht Facultatief Extractie met konings-
water
Mg (mg/kg) Verplicht Facultatief Extractie met konings-
water
Org.laag (kg/m2) Verplicht Drogedichtheid(bepaald
metdesteekringmethode
CaCO3 (g/kg) Facultatief Verplicht AFNORX31-105 alspH(CaCl 2)46
Exchangeableacidity
(Ac-Exc)(cmol+/kg) Facultatief Verplicht Titratie
Basecationsexchangea-
ble(BCE)(cmol+/kg) Facultatief Verplicht ExtractiemetBaCl 2
Acidcationsexchangea-
ble(ACE)(cmol+/kg) Facultatief Verplicht ExtractiemetBaCl 2
Cationexchangecapacity
(CEC)(cmol+/kg) Facultatief Verplicht Bascomb
BaseSaturation(BaseSat) (%) Facultatief Verplicht LabexL8703-26-1-1
Na (mg/kg) Fe Facultatief Extractie met konings-
water
Al (mg/kg) Facultatief Facultatief Extractie met konings-
water
Fe (mg/kg) Facultatief Facultatief Extractie met konings-
water
Cr (mg/kg) Facultatief Extractie met konings-
water
Ni (mg/kg) Facultatief Extractie met konings-
water
Mn (mg/kg) Facultatief Facultatief Extractie met konings-
water
Zn (mg/kg) Facultatief Facultatief Extractie met konings-
water
Cu (mg/kg) Facultatief Facultatief Extractie met konings-
water
Pb (mg/kg) Facultatief Facultatief Extractie met konings-
water
Cd (mg/kg) Facultatief Facultatief Extractie met konings-
water
Hg (mg/kg) Facultatief Extractie met konings-
water
S (mg/kg) Facultatief Facultatief Extractie met konings-
water
pH(H2O) Facultatief Facultatief pH-elektrode
ElectricConductivity
(EC)(mS/m) Facultatief Facultatief EC-meter
HetstaatdeLid-Statenvrijallefacultatieveparametersofslechtsenkele
daarvan,maarookomnogaanvullendeparametersteanalyseren.!B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—17
II.7. Toezending van gegevens
Voor ieder waarnemingspunt zenden de Lid-Staten de Commissie deze
gegevensineengestandaardiseerdevorm(ziebijlageVII,formulieren4a,
4ben4c).!B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—18
BIJLAGE V
GEMEENSCHAPPELIJKE METHODIEK VOOR DE BEMONSTERING
V AN NAALDEN EN BLADEREN OP DE PERMANENTE
WAARNEMINGSPUNTEN
I. Algemene opmerkingen
De bemonstering moet worden uitgevoerd op alle permanente waarne-
mingspunten. De eerste gemeenschappelijke bemonstering moet uit-
gevoerd zijn vóór de zomer van 1996. Hoewel aanbevolen wordt debemonsteringuittevoerenindezomervan1995endeaansluitendewintervan1995/1996,kanwordentoegestaandebemonsteringovertweejaarte
spreiden. Debemonstering moet op ieder waarnemingspunt omde twee
jaarwordenherhaald.OnderstaandetechnischedetailszijngebaseerdopderesultatenvanhetComitévandeskundigenvoorblad-ennaaldanalysevan ICP (Expert Panel for Foliar Analysis of ICP Forests). Er wordt
verwezen naar de door deze groep van deskundigen opgestelde hand-
leiding(1993).
II. Methodiek van de inventarisatie
II.1. Keuze van het tijdstip van bemonstering
Bladverliezendesoorten(inclusiefdelork)moetenwordenbemonsterdals
de nieuwe bladerenvolledig tot ontwikkeling zijn gekomen envóór het
vergelenenafstervenvandebladerenindeherfstisbegonnen.
Altijdgroenesoortenmoetenwordenbemonsterdtijdensderustperiode.De Lid-Staten wordt gevraagd omvoor elke regio, en per regio
afzonderlijkvoordevlaktenendeberggebieden,devoordebemonstering
en de analyse van de diverse soorten meeste geschikte periode vast te
stellenenzichdaaraantehouden.
II.2. Keuze van de bomen
Omdetweejaar wordteenblad-/naaldmonster genomenvantenminste
vijfbomenvanelkvandebelangrijkstesoorteninhetproefvlak.
Hetaantalbomenvoordebemonsteringwordtzogekozendat
— dezebomenanderezijndandiewaarvandekroonwordtbeoordeeld,
teneindetevoorkomendatherhaaldonderzoekblad-ofnaaldverlies
totgevolgheeft;
— als de vitaliteit uitsluitend wordt beoordeeld voor bomen in een
sub-plot, voor het nemen van de blad- of naaldmonsters bomenmoeten worden gebruikt uit het resterende gedeelte van het totaleproefvlak.Alsergeensub-plotisaangeduid,moetendebomenvoor
de blad- of naaldmonsters worden gekozen uit bomen in de
bufferzone.Inditgevalmoetendeindebufferzonegekozenbomenvoor de naald- of bladmonsters worden voorzien van een speciaalnummer(ziebijlageVII);
— alleen predominante en dominante bomen (bossen met gesloten
kroonlaag)ofbomenwaarvandelengtenietmeerdan20%afwijkt
van de gemiddelde boomhoogte in de opstand (bos met open
kroonlaag)wordengebruikt;
— debomenindenabijheidstaanvandeplaatsenwaarbodemmonsters
vooranalysezijngenomen;ermoetechtervoorwordengezorgddatgeenbomenwordenbemonsterdwaarvanhethoofdwortelgestelbijdebodembemonsteringisbeschadigd;
— debomenrespresentatiefzijnvoorhetgemiddeldeblad-/naaldverlies
inhetproefvlak(gemiddeldblad-/naaldverlies+5%);
— debomenrepresentatiefzijnvoordegezondheidstoestand(matevan
aantasting)vandebomeninhetproefvlak.
Deblad-ennaaldmonstersmoetenindeloopvandejarenvandezelfde
bomen worden genomen; de bomen moeten worden genummerd. Voorsoortenmetsmallekronenenteweinignaalden(ofbladeren)perjaar,ishettoegestaan(dochnietaanbevolen)afwisselendeenmonstertenemen
uit twee groepen van vijf bomen, als dat nodig is om schade aan de
bemonsterde bomen te voorkomen. Elk van deze twee groepen bomenmoetvoldoenaanbovengenoemdevoorwaarden.!
B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—19
De blad- en naaldmonsters moeten alleen worden genomen van de
belangrijksteboomsoortenindeGemeenschap(ziebijlageVII,punt15).
Vandebomenwaarvandeblad-ofnaaldmonsterswordengenomen,moet
detoestandvandekroonwordenbeoordeeld(ziebijlageIII);dezebomenmoetenwordenaangeduidmetbestaandeofspecialenummers.
II.3. Algemene gegevens
Devolgendegegevensmoetenwordengeregistreerd:
— nummervanhetwaarnemingspunt,— datumvanbemonsteringenvananalyse,— boomsoort.
II.4. Keuze en grootte van de blad- en naaldmonsters
De bomen in het proefvlak kunnen niet worden geveld. Dit heeft
consequenties voor de manier van bemonsteren van de naalden ofbladeren.Hetisbelangrijkdatdebemonsterdenaaldenofbladereninhet
volle licht tot ontwikkeling zijn gekomen. In het algemeen geldt dat de
minerale-voedingstoestand van altijdgroene soorten het best kan wordenbeoordeeldaandehandvandeinhetlopendejaargevormdenaaldenofbladeren,maardathetvooreenaantalelementeninteressantkanzijnom
hetgehalteinouderenaaldentevergelijkenmetdatindenaaldenvanhet
lopendejaar.
Debladerenofnaaldenvanhetmonstermoeteninhetbovenstederdevan
dekroonwordenverzameld,maarmogenbijnaaldbomennietafkomstigzijnvandeallereerstenaaldkransen;inopstandenwaardeopeenvolgendenaaldkransenduidelijkkunnenwordenherkend,verdienthetaanbeveling
denaaldmonsterstenementussendezevendeendevijftiendenaaldkrans.
Voor bladverliezende soorten worden de in het lopende jaar gevormde
bladerenofnaaldenbemonsterd.
Vooraltijdgroenesoortenverdienthetaanbevelingzoweldeindeloopvan
hetjaargevormdealsdeéénjaaroudenaaldenofbladerentebemonsteren.
Ermoetenmetzorgbladerenofnaaldenwordengeselecteerddievolledig
tot ontwikkeling zijn gekomen; dit geldt voor alle soorten, maar in het
bijzondervoordiewaarbijpervegetatieperiodemeerdanééngroeischeutwordt geproduceerd (bij voorbeeld Pinus halepensis, Pseudotsugamenziesii, Eucalyptus sp., Quercus sp.). Bij Larix sp. en Cedrus sp.
moetendenaaldenwordenverzameldopdekortetwijgenvanhetvorige
jaar.
Inhetalgemeenmoethetmonsterzowordensamengestelddatdebomen
daarinrepresentatiefzijnvooralleoriëntatiesindeopstand.Zonodigmag
op de bomen in de steekproef telkens meer dan één oriëntatie wordenbemonsterd.Opplekkenwaaréénbepaaldeoriëntatieduidelijkoverweegt(bijvoorbeeldopsteilehellingenofwaarhardewinduitéénwindrichting
domineert)hoeftslechtséénenkeleoriëntatie,maarwelsteedsdezelfde,te
wordenbemonsterd.Indergelijkegevallendient,dezeoriëntatietewordenopgegeven.
Voor de analysevan de belangrijkste elementen envan Fe, Mn, Zn, Cu
wordt per bemonsterde leeftijdscategorie bij voorkeur 30 gram versenaaldenofbladerengebruikt.
HetstaatdeLid-Statenvrijeengroterehoeveelheidnaaldenc.q.bladeren
inte zamelen, hetzij omdat degebruikte analysetechnieken dit mogelijk
maken,hetzijmethetooghetbewarenvanmonstersvoorlateronderzoek.
II.5. Wijze van bemonstering
Aangeziendebomennietkunnenwordengeveld,magelkemetdeaarden
grootte van de opstand verenigbare bemonsteringstechniek worden
gebruikt,opvoorwaardedatdezenietresulteertincontaminatievanhetmonster, de bomen geen aanzienlijke schade toebrengt en geen risico’sinhoudtvoorhetbemonsteringsteam.
II.6. Voorbehandeling van de monsters voordat deze ter analyse naar de
laboratoria worden verstuurd
Erwordenminstensvijfbomenvaniedervandebelangrijkstesoortenin
hetproefvlakbemonsterd;devijfmonsterswordeninafzonderlijkezakken
verzameldenbewaard;voordeanalysewordteensamengesteldmonstergemaaktdoorgelijkehoeveelhedenvanelkvandevijfmonsterstemengen!
B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—20
(als de monsters van de vijf bomen afzonderlijk worden geanalyseerd,
wordtvooriederelementdegemiddeldewaardeberekend).
Bijloofbomenkanhetwenselijkzijndebladerenvandetwijgen(enbij
bepaalde soorten met samengestelde bladeren zelfs de blaadjes van debladspillen)aftehalen,maarvoordenaaldenvanconiferenhoeftditniet.Jaarscheuten en een jaar oude twijgen worden in afzonderlijke zakken-
verzameld. Het is wenselijk daartoe geperforeerde HDPE-zakken (poly-
etheenvanhogedensiteit)tegebruiken.Demonsterswordenzomogelijkin een schone ruimte gedroogd en op een koele plek bewaard ingeperforeerdepolyetheenzakken.
Elkmonstermoetzorgvuldigwordengeëtiketteerd(bos,nummervanhet
waarnemingspunt,soort,leeftijdsklassevandenaalden,enz.),voordathetteranalysenaarhetlaboratoriumwordtverzonden.Dezegegevensmoetenopdebuitenkantvandezakwordenaangebracht (hetzijinonuitwisbare
inktrechtstreeksopdezak,hetzijopeenaandezakgehechtetiket).Bij
voorkeurwordendezegegevensookinonuitwisbareinktgeregistreerdopeen papieren label dat in de zak wordt gestopt. Dit label wordtdichtgevouwenomtevoorkomendatdeinktdenaaldenofbladerenzou
contamineren.
II.7. Bewerkingen vóór de analyse
Voor de intensieve en doorlopende b ewaking van de permanente
waarnemingspuntenenvandejaarscheutenishetwenselijkdatdemassa
van 100 bladeren of 1000 naalden, en de massa van de jaarscheutenwordenbepaald.
Debladstelenhoevenniettewordenverwijderd,maarhetkanwenselijk
zijndeblaadjesvansamengesteldebladerenvandebladspilaftehalenals
dit nog niet is gebeurd bij de bemonstering. Om contaminatie tevoorkomen,gebruiktmengeenplastichandschoenenmetpoeder.
De monsters hoeven niet systematisch teworden gewassen; wel kan dit
wenselijkzijnindenabijheidvandezeeeninstrekenwaardeluchtsterk
verontreinigd is. De monsters worden gewassen in zuiver water zonderadditieven.
Demonsterswordengedurendetenminste24uurineenovengedroogdbij
eentemperatuurvantenhoogste80°C.Bijhetlosmakenvandenaalden
wordendezelfdevoorzorgengenomenalsbijhetlosmakenvandeblaadjesvansamengesteldebladeren.
De gedroogde monsters worden vermalen tot een fijn en zo homogeen
mogelijkpoeder.Onvermijdelijkzullener,afhankelijkvandeboomsoort,
tochooknogenkelevezelsoverblijven;ditisgeengrootbezwaaralsdevezels klein zijn en het poeder zorgvuldig wordt gemengd vóór dedeelmonsterswordengeanalyseerd.BijdebepalingvanMn,Fe,Cu,Cd,Al
en Pb moet ervoor worden gezorgd dat de vijzel de monsters niet
contamineert.Devijzelkanwordengetestdoorgedroogdecellulosevezelstevermalen en de cellulosevooren nahet malen opdeze elementen teonderzoeken.
II.8. Chemische analyses
Vanelkelementwordtalleenhettotaalgehaltebepaald.
InhetdoorhetFoliarExpertPanelvanICP-Forestsopgestelde„Manualon
methodologiesforleafandneedlesamplingandanalyses”(1993)worden
indicatieve methoden voor de analyse van de verschillende parametersbeschreven.Hetisiederlandtoegestaandeeigennationalemethodentegebruiken.Weldienthettotaalgehaltevanelkelementdatisgemetenmet
dezenationalemethodentewordenvergelekenmetdevoordestandaard-
referentiemonstersgecertificeerdewaarde.
Voor het onderzoek naar de chemische samenstelling van naalden en
bladerenwordteenonderscheidgemaakttussenverplichtenfacultatiefte
bepalenparameters(zieonderstaandelijst).
Parameters:!
B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—21
Verplichttebepalenparameters Facultatieftebepalenparameters
N
S
P
Ca
Mg
KNa
Zn
Mn
Fe
Cu
Pb
Al
B
HetstaatdeLid-Statenvrijallefacultatieveparametersofslechtsenkele
daarvan,maarookomnogaanvullendeparametersteanalyseren.
II.9. Toezending van gegevens
Voor ieder waarnemingspunt zenden de Lid-Staten de Commissie deze
gegevensineengestandaardiseerdevorm(ziebijlageVII,formulieren5a,5ben5c).!
B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—22
BIJLAGE VI
GEMEENSCHAPPELIJKE METHODIEK VOOR GROEIMETINGEN OP
DE PERMANENTE WAARNEMINGSPUNTEN
I. Algemene opmerkingen
De eerste meting moet op alle permanente waarnemingspunten worden
uitgevoerdindeperiodevan1994totenmet1996.
Demetingvandegroeiparametersomvat:
— periodiekemetingvanparametersbetreffendedebomen,
— (facultatief) jaarringanalyse met gebruikmaking van boorkernen en
stamschijven.
Deperiodiekemetingmoetopiederwaarnemingspuntwordenherhaaldin
derustperiode1999-2000envervolgensomdevijfjaar.Boorkernenvoorgroeianalyse en stamschijven kunnen eenmaal worden verzameld, bijvoorkeurbijdeinrichtingvanhetwaarnemingspuntofkortdaarna.
Onderstaande technische details zijn gebaseerd op de resultaten van het
„ExpertPanelonIncrementofICPForests”.Erwordtverwezennaarde
door deze groep van deskundigen opgestelde handleiding. De hiernabeschreven methoden zijn niet geschikt voor maquis en soortgelijkevegetatie.
II. Methodiek van de inventarisatie
II.1. Tijdstip van de metingen
Demetingenmoetenwordenuitgevoerdtijdensderustperiode.
II.2. Keuze van de in de steekproef op te nemen bomen
Inprincipemoetendewaarnemingenwordenuitgevoerdvoorallebomen
ophetwaarnemingspunt.Alserophetwaarnemingspuntveelbomenstaan(bij voorbeeld dichte opstanden),kan het nodigzijn een sub-plotaan te
wijzenvoordebeoordelingvandebomen(bijvoorbeeldbeoordelingvan
dekroonenvandegroei).Inditgevalmoetendewaarnemingenwordenuitgevoerd voor de bomen in het sub-plot. Het sub-plot moet bij deinventarisatie groot genoeg zijn ombetrouwbare schattingen te kunnen
maken van de aanwas van de opstand over de hele periode waarin de
afmetingen worden uitgevoerd. De exacte afmetingen van het sub-plotmoetenwordenbepaaldengenoteerd.
II.3. Methoden
Periodiekemetingen
Om de vijf jaar worden alle bomen op het waarnemingspunt (in het
sub-plot)gemeten.
Analyse van de jaarringen (boorkernen voor analyse van de groei en
stamschijf)
Omdat het nemen van boorkernen van invloed kan zijn op de andere
metingenmoetendezeboorkernenwordengenomenbijbomenbuitenhet
proefvlak. Omdat voor het verzamelen van boomschijven de bomenmoetenwordengeveld,moetendaarvoorbomenwordengekozendiezichop een zodanige afstand van het waarnemingspunt bevinden dat het
verwijderen van deze bomen geen effect heeft voor de op het
waarnemingspunttebewakenbomen.Tevensmoetendebomenwaarvanboorkernen wordengenomen ofdieworden geveldvoorhet verzamelenvanstamschijven,representatiefzijnvoordebomenophetwaarnemings-
punt.Voordezebemonsteringendientindematehetmogelijkegebruikte
worden gemaakt van bomen die zijn geveld bij gewone beheerswerk-zaamheden.
II.4. Algemene gegevens
Devolgendegegevensmoetenwordengeregistreerd:
— nummervanhetwaarnemingspunt,
— datumvandebemonsteringenvandeanalyse,
— nummervandeboom.!
B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—23
II.5. Te bepalen parameters
Verplichttebepalenpara-
metersFacultatieftebepalenpara-
meters
Periodiekemetingen Boomsoort
Diameter op borst-
hoogte
Gegevens over be-
heerswerkzaamhedenSchorsdikte
Totaleboomhoogte
Kroondiepte
Kroonbreedte
Volumeschattingen
Jaarringanalyse Jaarringbreedte
Vijfjaarlijkse gegevens
overdediametervande
boom,zonderschors
Grondvlak en volume-
schattingen
HetstaatdeLid-Statenvrijallefacultatieveparametersofslechtsenkele
daarvan,maarookomnogaanvullendeparametersteanalyseren.
De Lid-Staten mogen hun eigen nationale methodiek gebruiken. Voor
suggestiesinzakedemethodiekenvoordetailsoverdemeetprocedureszijverwezennaarhet„SubmanualonIncrement”vanhetbetrokkenComitévandeskundigenvan„ICPForests”.
II.6. Toezending van gegevens
Voor ieder waarnemingspunt zenden de Lid-Staten de Commissie deze
gegevensineengestandaardiseerdevorm(ziebijlageVII,formulieren6a,
6b,6cen6d).!
B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—24
BIJLAGE VII
GEMEENSCHAPPELIJKE METHODIEK VOOR DE MEDEDELING V AN
DE RESULTATEN V AN DE BEWAKING OP PERMANENTE
WAARNEMINGSPUNTEN EN VOOR DE INTERPRETATIE
I. Algemene opmerkingen
Hetnetvanpermanenteregistratiepuntenwordtopgezetomgedetailleerde
gegevensteverzamelenoverdeontwikkelingvandebosecosystemeninde
Gemeenschap en een correlatie tevinden tussendeveranderingen indemilieufactoren, met name de luchtverontreiniging, en de reacties daaropvanbosecosystemen.
Dit doel kan alleen worden bereikt door evaluatie van de resultaten per
waarnemingspunt. Bij vergelijkingen, op het niveau van de regio of hetniveau van de Gemeenschap, van de uitkomsten op de verschillendepermanentewaarnemingspuntenzaldegrootstevoorzichtigheid geboden
zijn.
Aanbevolenwordtdegevalideerdegegevensvaniedereinventarisatie(of
vaneenvoltooidgedeeltevandeinventarisatie)zospoedigmogelijkaande Commissie toe te zenden in de deze bijlage vermelde gestandaardi-
seerdevorm.
DeLid-StatenzendendeCommissievoorelkpermanentwaarnemingspunt
de bij de verschillende tussen 1991 en 1996 uitgevoerde inventarisatiesverzamelde gegevens en verstrekken tevens een interpretatie van de
gegevensperwaarnemingspunt.
Uiterlijk 31 december 1996 dienen alle gegevens en de nationale
interpretatie voor verdere evaluatie in een gestandaardiseerde vorminhetbezittezijnvandeCommissie.
Degevalideerdegegevensoverdeinventarisatiesna1996,dienensteeds
aan het einde van de betrokken vijfjaarlijkse inventarisatieperiode (bijvoorbeeld 31 december 2001, 2006, enz.) in het bezit te zijn van deCommissie.
In deze bijlage wordt toegelicht hoe de inventarisatiegegevens en de
interpretatievandiegegevensmoetenwordeningediend.
II. Algemene technische informatie voor het indienen van de gegevens
II.1. Vereisten inzake hardware
Als informatiedrager is de 3,5 @diskette (DSDD of HD) gekozen. Deze
goedkopeenduurzamedisketteisinmiddelseenwereldwijdestandaard.Er
dienendiskettesvangoedekwaliteittewordengebruikt.
II.2. Vereisten inzake software
De diskettes moeten in de juiste dichtheid (DSDD = lage dichtheid en
HD=hogedichtheid) wordengeformateerdonderDOS2.1ofhogeren
dienen 100 % IBM-compatibel te zijn. In de gegevensbestanden maguitsluitenddeASCII-tekensetwordengebruikt.
II.3. Gegevensbestanden
Elke diskette (of reeks diskettes) dient „plot files”-files met beknopte
informatie over de waarnemingspunten — en „data files”-files met deuitkomsten van de inventarisatie — te omvatten. Richtlijnen inzake de
naamgeving en de organisatie van deze bestanden worden verstrekt in
bijlageVIIa.
II.4. Modeldiskette
Terillustratievanstructuureninhoudvandebestandenwordtopverzoek
eendiskettemetvoorbeeldbestandentoegestuurd.!
B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—25
BIJLAGE VIIa
DIGITALE INDIENING V AN DE GEGEVENS PER PERMANENT
WAARNEMINGSPUNT
Naamgeving per inventarisatie
In de voorgaande bijlagen zijn de inventarisaties in detail beschreven. Na de
beoordeling,bemonstering/analyse,valideringenevaluatie,moetendegegevens
in standaardformaat bij de Commissieworden ingediend. Indeze bijlagewordt
vooriedere„inventarisatie”hetstandaardformaatgedefinieerd.
Vooriedereinventarisatiemoetendegevalideerdegegevenswordeningediendin
eenofmeerbestandenvanstandaardformaat.
Inventarisatie Bijlage Frequentie Bestandsnaam
Inrichtingproefvlak I Eenmalig XXGENER.PLT
Toestandkroon III Jaarlijks XX1995.PLT,XX1995.TRE
ToestandbodemIV 5- of 10-jaar-
lijksXX1995.PLS,XX1995.SOM,XX1995.SOO
Naaldenenbladeren V 2-jaarlijks XX1995.PLF,XX1995.FOM,XX1995.FOO
Groei VI 5-jaarlijks XX1995.PLI,XX1995.IPM,XX1995.IRA,XX1995.IEV
Depositie VIII Doorlopend XX1995.PLD,XX1995.DEM,XX1995.DEO,XX1995.DEA
Meteorologie IX Doorlopend XX1995.PLM, XX1995.MEM, XX1995.MEC, Formulier 8d,
XX1995.MEOenXX1995.MED
Bodemoplossing X Doorlopend XX1996.PSS,XX1996.SSM,XX1996.SSO
Iederebestandsnaamwordtsamengestelduiteenlandencodevantweeletters(de
lettersXXindevoorbeeldlijst),gevolgddoorhetjaarvandeinventarisatie(inde
voorbeeld1996)ofdoordelettersGENERwanneerdegegevensslechtseenmaalworden verstrekt, met daarna een punt (.) en een drielettercode. Dezedrielettercode bestaat voor „plot files” (gegevensbestanden betreffende de
waarnemingspunten) uit de letters PL (of de letter P) en de eerste letter(s) van
degeïnventariseerdeparameter:„Soil”(bodem),„Foliage”(naaldenenbladeren),„Increment” (groei),„Deposition” (depositie), „Meteorology”(meteorologie)en„Soil Solution” (bodemoplossing). De drielettercode voor de „data files”
(gegevensbestandenmetdeindividuelewaarnemingen)bestaatuittwee(oféén)
letter(s) voor „Soil”, „Foliage”, „Increment”, „Deposition”, „Meteorology” of„SoilSolution”enéén(oftwee)letter(s)waarmeewordtaangegevenofhetgaatom„Mandatory”(verplichtmeetedelen)of„Optional”(facultatiefmeetedelen)
gegevensofomeengedeeltevandeinventarisatievandegroei(„Evaluation”),de
depositie(„Air”)ofdemeteorologie(„Climate”/klimaatof„Damage”/schade).!
B
!M1
!M21994R1091—NL—22.07.1997—002.001—26
Formulier 1a
XXGENER.PLT
Inhoud van het gegevensbestand betreffende de waarnemingspunten (in te vullen bij de inrichting daarvan) (zie bijlage I)
!B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—27
Formulier 1b
!B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—28
!M2
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—29
!M2
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—30
Formulier 4a
XX1993.PLS
Inhoud van het gegevensbestand betreffende de waarnemingspunten (verkorte versie) te gebruiken in combinatie met de
inventarisatie van de toestand van de bosbodem) (zie bijlage IV)
!B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—31
Formulier 4b
XX1993.SOM
Inhoud van het gegevensbestand betreffende de bodemmonsters (verplicht te bepalen parameters)
!B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—32
!B
Formulier 4c
XX1993.SOO
Inhoud van het gegevensbestand betreffende de bodemmonsters (facultatief te bepalen parameters)
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—33
!B
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—34
Formulier 5a
XX1993.PLF
Inhoud van het gegevensbestand betreffende de waarnemingspunten (verkorte versie) (te gebruiken in combinatie met de
chemische analyse van naalden en bladeren (zie bijlage III)
!B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—35
!B
Formulier 5b
XX1993.FOM
Inhoud van het gegevensbestand betreffende de chemische analyse van naalden en bladeren (verplicht te bepalen parameters)
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—36
Formulier 5c
XX1993.FOO
Inhoud van het gegevensbestand betreffende de chemische analyse van naalden en bladeren (facultatief te bepalen
parameters)
!B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—37
Formulier 6a
XX1993.PLI
Inhoud van het gegevensbestand betreffende groeimetingen (verkorte versie) (zie bijlage VI)
!B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—38
Formulier 6b
XX1993.IPM
Inhoud gegevensbestand betreffende groeimetingen - periodieke metingen
!B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—39
!B
Formulier 6c
XX1993.IRA
Inhoud van het gegevensbestand betreffende groeimetingen - jaarringanalyse en stamschijfanalyse (facultatief)
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—40
!B
Formulier 6d
XX1993.IEV
Inhoud van het gegevensbestand betreffende de gevalideerde gegevens over de aanwas (facultatief)
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—41
!M1
Formulier 7a
XX1995.PLD
Inhoud van het gegevensbestand betreffende de waarnemingspunten (verkorte versie) te gebruiken in combinatie met de
depositiemetingen
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—42
!M1
Formulier 7b
XX1995.DEM
Inhoud van het gegevensbestand met de depositiemetingen (verplicht te bepalen parameters)
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—43
!M1
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—44
!M1
Formulier 7c
XX1995.DEO
Inhoud van het gegevensbestand met depositiemetingen (facultatief te bepalen parameters)
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—45
!M1
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—46
!M1
Formulier 7d
XX1995.DEA
Inhoud van het gegevensbestand met metingen van de concentratie in de lucht (facultatief te bepalen parameters)
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—47
!M1
Formulier 8a
XX1995.PLM
Inhoud van het gegevensbestand betreffende de waarnemingspunten (verkorte versie) te gebruiken in combinatie met de
meteorologische metingen
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—48
!M1
Formulier 8b
XX1995.MEM
Inhoud van het gegevensbestand met meteorologische metingen
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—49
!M1
Formulier 8c
XX1995.MEC
Inhoud van het gegevensbestand met klimatologische schattingen
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—50
!M1
Formulier 8d
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—51
!M1
Formulier 8e
XX1995.MEO
Inhoud van het gegevensbestand over de gevallen waarin een geïdentificeerd voorval/verschijnsel zich heeft voorgedaan
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—52
!M1
Formulier 8f
XX1995.MED
Inhoud van het gegevensbestand betreffende het waarnemingspunt met vermelding van de waargenomen schade die door
meteorologische voorvallen/verschijnselen is veroorzaakt
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—53
!M2
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—54
!M2
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—55
!M2
1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—56
LIJST V AN CODES VOOR DE AAN DE COMMISSIE TE VERSTREK-
KEN GEGEVENS BESTANDEN BETREFFENDE DE PERMANENTE
WAARNEMINGSPUNTEN
DeLid-StatendienenbijhetverstrekkenvandegegevensaandeCommissiede
onderstaandeinstructiesencodestevolgen:
Gegevens over de waarnemingspunten
(1) Land
01 : France
02 : België—Belgique
03 : Nederland
04 : Deutschland
05 : Italia
06 : UnitedKingdom07 : Ireland08 : Danmark
09 : Ellas
10 : Portugal11 : España12 : Luxembourg
13 : Sverige
14 : Österreich
15 : Suomi-Finland
(2) Nummer van het waarnemingspunt
Hetnummervanhetwaarnemingspuntishetindividuelenummerdatbij
de selectie of de inrichting aan het waarnemingspunt voor permanentebewakingistoegekend.
(3) Datum van de opname, inventarisatie of analyse
Dedatawordengeregistreerdindevolgendevorm(voorbeeld):
Dag Maand Jaar
08 09 94
(4) Breedte- en lengtecoördinaten
Geefdebreedte-enlengtecoördinaatvanhetcentrumvanhetproefvlakop
ingetallenvanzescijfers.
Voorbeeld:
+/− Graden Minuten Seconden
— Breedtecoördinaat +501027
— Lengtecoördinaat −011532
Inheteerstevakwordtaangegevenofhetomeenplus-ofmincoördinaat
gaat.!B
!M2
!B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—57
(5) Beschikbaarheid van water voor de belangrijkste boomsoorten.
1 : Onvoldoende
2 : Voldoende3 : Overmatig
(6) Humustype
1 : Mull
2 : Moder
3: M o r
4 : Anmor5 : Turf6 : Andere
7 : Ruw(Roh)
(7) Hoogteligging
1:450m
2 : 51—100m
3 : 101—150m4 : 151—200m5 : 201—250m
6 : 251—300m
7 : 301—350m8 : 351—400m9 : 401—450m
10 : 451—500m
11 : 501—550m12 : 551—600m13 : 601—650m
14 : 651—700m
15 : 701—750m16 : 751—800m17 : 801—850m
18 : 851—900m
19 : 901—950m20 : 951—1000m21 : 1001—1050m
22 : 1051—1100m
23 : 1101—1150m24 : 1151—1200m25 : 1201—1250m
26 : 1251—1300m
27 : 1301—1350m28 : 1351—1400m29 : 1401—1450m
30 : 1451—1500m
31 : 1501—1550m32 : 1551—1600m33 : 1601—1650m
34 : 1651—1700m
35 : 1701—1750m36 : 1751—1800m!
B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—58
37 : 1801—1850m
38 : 1851—1900m
39 : 1901—1950m
40 : 1951—2000m41 : 2001—2050m42 : 2051—2100m
43 : 2101—2150m
44 : 2151—2200m45 : 2201—2250m46 : 2251—2300m
47 : 2301—2350m
48 : 2351—2400m49 : 2401—2450m50 : 2451—2500m
51 : 42500m
(8) Expositie
1: N
2: N E3: E
4: S E
5: S6: S W7: W
8: N W
9 : vlak
(9) Gemiddelde leeftijd van de dominante etage (jaar)
1:420
2 : 21—40
3 : 41—60
4 : 61—805 : 81—1006 : 101—120
7: 4120
8 : Heterogeneopstand
(10) Bodemeenheid
Fluvisols
101 EutricFluvisols
102 CalcaricFluvisols
103 DystricFluvisols104 MollicFluvisols105 UmbricFluvisols
106 ThionicFluvisols
107 SalicFluvisols
Gleysols
108 EutricGleysols
109 CalcicGleysols110 DystricGleysols!
B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—59
111 AndicGleysols
112 MollicGleysols
113 UmbricGleysols
114 ThionicGleysols115 GelicGleysols
Regosols
116 EutricRegosols
117 CalcaricRegosols118 GypsicRegosols
119 DystricRegosols
120 UmbricRegosols121 GelicRegosols
Leptosols
122 EutricLeptosols
123 DystricLeptosols124 RendzicLeptosols
125 MollicLeptosols
126 UmbricLeptosols127 LithicLeptosols128 GelicLeptosols
Arenosols
129 HaplicArenosols
130 CambicArenosols
131 LuvicArenosols
132 FerralicArenosols133 AlbicArenosols134 CalcaricArenosols
135 GleyicArenosols
Andosols
136 HaplicAndosols
137 MollicAndosols
138 UmbricAndosols139 VitricAndosols140 GleyicAndosols
141 GelicAndosols
Vertisols
142 EutricVertisols
143 DystricVertisols
144 CalcicVertisols145 GypsicVertisols
Cambisols
146 EutricCambisols
147 DystricCambisols148 HumicCambisols
149 GalcaricCambisols
150 ChromicCambisols151 VerticCambisols!
B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—60
152 FerralicCambisols
153 GleyicCambisols
154 GelicCambisols
Calcisols
155 HaplicCalcisols
156 LuvicCalcisols
157 PetricCalcisols
Gypsisols
158 HaplicGypsisols
159 CalcicGypsisols160 LuvicGypsisols161 PetricGypsisols
Solonetz
162 HaplicSolonetz
163 MollicSolonetz
164 CalcicSolonetz
165 GypsicSolonetz166 StagnicSolonetz167 GleyicSolonetz
Solonchaks
168 HaplicSolonchaks
169 MollicSolonchaks
170 CalcicSolonchaks
171 GypsicSolonchaks172 SodicSolonchaks173 GleyicSolonchaks
174 GelicSolonchaks
Kastanozems
175 HaplicKastanozems
176 LuvicKastanozems
177 CalcicKastanozems178 GypsicKastanozems
Chernozems
179 HaplicChernozems
180 CalcicChernozems181 LuvicChernozems
182 GlossicChernozems
183 GleyicChernozems
Phaeozems
184 HaplicPhaeozems
185 CalcaricPhaeozems186 LuvicPhaeozems187 StagnicPhaeozems
188 GleyicPhaeozems!
B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—61
Greyzems
189 HaplicGreyzems
190 GleyicGreyzems
Luvisols
191 HaplicLuvisols
192 FerricLuvisols193 ChromicLuvisols194 CalcicLuvisols
195 VerticLuvisols
196 AlbicLuvisols197 StagnicLuvisols198 GleyicLuvisols
Lixisols
199 HaplicLixisols
200 FerricLixisols
201 PlinthicLixisols
202 AlbicLixisols203 StagnicLixisols204 GleyicLixisols
Planosols
205 EutricPlanosols
206 DystricPlanosols
207 MollicPlanosols
208 UmbricPlanosols209 GelicPlanosols
Podzoluvisols
210 EutricPodzoluvisols
211 DystricPodzoluvisols212 StagnicPodzoluvisols
213 GleyicPodzoluvisols
214 GelicPodzoluvisols
Podzols
215 HaplicPodzols
216 CambicPodzols217 FerricPodzols218 CarbicPodzols
219 GleyicPodzols
220 GelicPodzols
Acrisols
221 HaplicAcrisols
222 FerricAcrisols223 HumicAcrisols224 PlinthicAcrisols
225 GleyicAcrisols!
B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—62
Alisols
226 HaplicAlisols
227 FerricAlisols
228 HumicAlisols229 PlinthicAlisols230 StagnicAlisols
231 GleyicAlisols
Nitisols
232 HaplicNitisols
233 RhodicNitisols234 HumicNitisols
Ferralsols
235 HaplicFerralsols
236 XanthicFerralsols237 RhodicFerralsols
238 HumicFerralsols
239 GericFerralsols240 PlinthicFerralsols
Plinthosols
241 EutricPlinthosols
242 DystricPlinthosols243 HumicPlinthosols244 AlbicPlinthosols
Histosols
245 FolicHistosols
246 TerricHistosols247 FibricHistosols248 ThionicHistosols
249 GelicHistosols
Anthrosols
250 AricAnthrosols
251 FimicAnthrosols
252 CumulicAnthrosols
253 UrbicAnthrosols
(11) Totale oppervlakte van het waarnemingspunt, oppervlakte van het sub-plot
Deoppervlaktemoetwordenopgegevenin0,0001ha.
(12) Aantal bomen in het proefvlak
Het totale aantal bomen met een DBH van 5 cm en meer op de totale
oppervlaktevanhetwaarnemingspuntmoetwordenopgegeven.
(13) Schattingen van de aanwas
De schattingenvan de aanwas bestaan uit een absolute en een relatieve
schatting. De absolute schatting betreft degeschatte gemiddelde aanwas
overdetotalelevensduurvandeopstand.Viaderelatieveschattingwordt
aangegevenofdevoordebetrokkenopstandgeschatteabsoluteaanwasalslaag,normaalofhoogwordtbeschouwd.Detegebruikencodeszijn:!
B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—63
Absoluteschattingvoordeaanwas Relatieveschattingvandeaanwas
0 = 0,0—2,5m3perhaperjaar
1 = 2,5—7,5m3perhaperjaar
2 = 7,5—12,5m3perhaperjaar
3 = 12,5—17,5m3perhaperjaar
4 = 17,5—22,5m3perhaperjaar
5=422,5m3perhaperjaar1 = Laag
2 = Normaal
3 = Hoog
(99) Aanvullende waarnemingen
Relevante gegevens betreffende het waarnemingspunt dienen hier te
wordenmedegedeeld.
Gegevens over de bomen
inhetkadervandeinventarisatievandetoestandvandekroon
(14) Nummer van de boom in de steekproef
Het nummer van de boom is het nummer dat bij de inrichting van het
waarnemingspuntaandeboomistoegekend.
(15) Boomsoort (overeenkomstig de FloraEuropea )
Loofbomen (* = voor de monsterneming van bladeren te gebruiken
soorten)
001 : Acer campestre *
002 : Acer monspessulanum *
003 : Acer opalus
004 : Acer platanoides
005 : Acer pseudoplatanus *
006 : Alnus cordata *
007 : Alnus glutinosa *
008 : Alnus incana
009 : Alnus viridis
010 : Betula pendula *
011 : Betula pubescens *
012 : Buxus sempervirens
013 : Carpinus betulus *
014 : Carpinus orientalis
015 : Castanea sativa (C. vesca) *
016 : Corylus avellana *
017 : Eucalyptus sp. *
018 : Fagus moesiaca *
019 : Fagus orientalis
020 : Fagus sylvatica *
021 : Fraxinus angustifolia spp.oxycarpa (F. oxyphylla) *
022 : Fraxinus excelsior *
023 : Fraxius ornus *
024 : Ilex aquifolium
025 : Juglans nigra
026 : Juglans regia
027 : Malus domestica
028 : Olea europaea *
029 : Ostrya carpinifolia *!B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—64
030 : Platanus orientalis
031 : Populus alba
032 : Populus canescens
033 : Populus hybrides *
034 : Populus nigra *
035 : Populus tremula *
036 : Prunus avium *
037 : Prunus dulcis (Amygdalus communis)
038 : Prunus padus
039 : Prunus serotina
040 : Pyrus communis
041 : Quercus cerris *
042 : Quercus coccifera (Q. calliprinos) *
043 : Quercus faginea *
044 : Quercus frainetto (Q. conferta) *
045 : Quercus fruticosa (Q. lusitanica)
046 : Quercus ilex *
047 : Quercus macrolepis (Q. aegilops)
048 : Quercus petraea *
049 : Quercus pubescens *
050 : Quercus pyrenaica (Q. toza) *
051 : Quercus robur (Q. peduculata) *
052 : Quercus rotundifolia *
053 : Quercus rubra *
054 : Quercus suber *
055 : Quercus trojana
056 : Robinia pseudoacacia *
057 : Salix alba
058 : Salix caprea
059 : Salix cinerea
060 : Salix eleagnos
061 : Salix fragilis
062 : Salix sp.
063 : Sorbus aria
064 : Sorbus aucuparia
065 : Sorbus domestica
066 : Sorbus torminalis
067 : Tamarix africana
068 : Tilia cordata
069 : Tilia platyphyllos
070 : Ulmus glabra (U. scabra, U. montana)
071 : Ulmus laevis (U. effusa)
072 : Ulmus minor (U. campestris, U. carpinifolia)
073 : Arbutus unedo
074 : Arbutus andrachne
075 : Ceratonia siliqua
076 : Cercis siliquastrum
077 : Erica arborea
078 : Erica scoparia
079 : Erica manipuliflora
080 : Laurus nobilis
081 : Myrtus communis
082 : Phillyrea latifolia!B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—65
083 : Phillyrea angustifolia
084 : Pistacia lentiscus
085 : Pistacia terebinthus
086 : Rhamnus oleoides
087 : Rhamnus alaternus
099 : Andere loofbomen
Naaldbomen (* = voor de monsterneming van naalden te gebruiken
soorten)
100 : Abies alba *
101 : Abies borisii-regis *
102 : Abies cephalonica *
103 : Abies grandis
104 : Abies nordmanniana
105 : Abies pinsapo
106 : Abies procera
107 : Cedrus atlantica
108 : Cedrus deodara
109 : Cupressus lusitanica
110 : Cupressus sempervirens
111 : Juniperus communis
112 : Juniperus oxycedrus *
113 : Juniperus phoenicea
114 : Juniperus sabina
115 : Juniperus thurifera *
116 : Larix decidua *
117 : Larix kaempferi (L. leptolepis)
118 : Picea abies (P. excelsa) *
119 : Picea omorika
120 : Picea sitchensis *
121 : Pinus brutia *
122 : Pinus canariensis
123 : Pinus cembra
124 : Pinus contorta *
125 : Pinus halepensis *
126 : Pinus heldreichii
127 : Pinus leucodermis
128 : Pinus mugo (P . montana)
129 : Pinus nigra *
130 : Pinus pinaster *
131 : Pinus pinea *
132 : Pinus radiata (P . insignis) *
133 : Pinus strobus
134 : Pinus sylvestris *
135 : Pinus uncinata *
136 : Pseudotsuga menziesii *
137 : Taxus baccata
138 : Thuya sp.
139 : Tsuga sp.
199 : Andere naaldbomen!B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—66
(16) Naald- of bladverlies
Dematevannaald-ofbladverliesvanelkeboomindesteekproefwordt
uitgedruktalspercentage(intrappenvan5%)tenopzichtevaneenboom
meteenvolledigbladerdek.Ditpercentagewordtnietverderomgerekend.
0= 0%
5= 1 -5%
10 = 6-10%
15 = 11-15%
enz.
(17) Verkleuringsklassen
0 : geenverkleuring(0-10%)
1 : lichteverkleuring(11-25%)
2 : matigeverkleuring(26-60%)
3 : sterkeverkleuring( 460%)
4 : dood
(18) Gemakkelijk herkenbare schadeoorzaken
Geefdezeaanmeteen„1”indedesbetreffendekolom(men).
T1 = wild-enbegrazingsschade
T2 = aanwezigheidc.q.sporenvanbuitensporigeaantalleninsekten
T3 = schimmelsT4 = abiotischefactoren(wind,sneeuw,vorst,droogte,…)T5 = rechtstreeksdoordemensveroorzaakteschade
T6 = bosbrand
T7 = bekendelokale/regionalebronvanvervuilingT8 = andere
(19) Omschrijving van het schadebeeld
Indien mogelijk dient de schade nader teworden bepaald, bij voorbeeld
voorinsekten:desoortofgroep(bijvoorbeeld„schorskevers”).
(20) Andere waarnemingen betreffende de boom
Alleaanvullendegegevensdieeventueelvanbelangkunnenzijn,dienen
duidelijk op het formulier te worden vermeld (bij voorbeeld mogelijke
beïnvloeding door recentelijk opgetreden droogte, extreme temperaturen
ofanderefactoren;anderindicatorenvanschadeofstress).
Gegevens over de inventarisatievan de toestand van de
bodem
(21) Code voor de bemonsterde laag
O = Organische horizont (zie definitie indevoetnoot bij puntII.4
vanbijlageIV)
H = Organische horizont (zie definitie indevoetnoot bij puntII.4
vanbijlageIV)
M05 = Mineralelaagtussen0en5cm(facultatief)M51 = Mineralelaagtussen5en10cm(facultatief)M01 = Mineralelaagtussen0en10cm(verplicht)
M12 = Mineralelaagtussen10en20cm(verplicht)
M24 = Mineralelaagtussen20en40cm(verplicht)M48 = Mineralelaagtussen40en80cm(verplicht)!
B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—67
(22) Code voor de analysemethode (SAM)
Op de eerste regel wordt voor elke parameter die in een of meer
bodemmonsters is bepaald met de onderstaande codes het type analyseaangegevenenhetmonstergecodeerd:
0 = Analysevanhetmonstervolgensdeerkendemethode
1 = De parameters zijn bepaald volgens een alternatieve methode
(details op te geven in een bijlage bij het rapport over detoestandvandebosbodem)of(eerstedeel)monster
2-8 = Codesvooreventueleanderedeelmonsters
9 = De parameters zijn bepaald via omrekening van gegevensdie
zijn bepaald volgens een afwijkende methode (details op tegeven in een bijlage bij het rapport over de toestand van de
bosbodem)
Gegevensoverdebemonsteringvannaaldenenbladeren
(23) De code van het monster bestaat uit de code van de boomsoort (zie
instructie (15)) gevolgd door de code voor bladeren/naalden van het
lopendejaar(=0)ofnaaldenvanhetvorigejaar(=1).Decodevoorhetmonster vannaaldenvanhetvorigejaar(1)vanPiceaabies(118)worddus:188.1.
(24) Nummers van de bomen in het monster
Aangezien bij sommige bemonsteringen (bladeren of naalden, groeime-
tingen)bomenbuitenhetnormaleproefvlak(ofsub-plot)moetenwordengebruikt,moetenspecialenummerswordengehanteerd.Denummersvandeze bomen moeten beginnen met een letter (F = bladeren/naalden,
R=jaarringanalyseviaboorkernen,D=stamschijfanalyse)gevolgddoor
een volgnummer (bij voorbeeld F001). De nummers moeten wordenopgegeven.
(25) Massa van 100 bladeren of 1 000 naalden
Demassavan100bladerenof1000naalden(ovendroog)wordtbepaaldin
gram.
(26) Massa van de jaarscheuten
Demassavandejaarscheuten(ovendroog)wordtbepaaldingram.
Gegevensoverdegroeimetingen
(27) Diameter op borsthoogte (DBH)
Dediameteropborsthoogte(1,30m)vaneenboommetschorsin0,1cm.
Als een meetlint word gebruikt, volstaat één enkel getal. Wanneer eenboomklem wordt gebruikt moeten de maximum- en de minimum (metschors)wordenbepaaldenopgegeven(diameter1endiameter2).
(28) Schors
Dediktevandeschorsop1,30mincmenmetééncijfernadekomma.
(29) Hoogte van de boom
Dehoogtevandeboominmeterenafgerondopdenaaste0,5m.
(30) Het volume van de boom
Uitgaandevandegemetendiameters(s)enhoogte,kanhetvolumevande
boom worden geraamd met gebruikmaking van bekende plaatselijke
vormquotiëntenofviadegelijkevolumetabellen.Hetvolumevandeboommoetwordenuitgedruktinm
3metdriecijfersnadekomma.!B1994R1091—NL—22.07.1997—002.001—68
(31) Kroondiepte
Delengtevandekroon,afgerondopdenaastehalvemeter,wordtgemeten
vanafdetopvandestamtotdelaagstelevendetak,metuitzonderingvanwaterscheuten.
(32) Kroonbreedte
De gemiddelde kroonbreedte wordt berekend door het gemiddelde te
nemen van de straal van minstens vier kronen; dat gemiddelde wordtvermenigvuldigdmet2envervolgensafgerondopdenaaste0,5m.
(33) Diameter zonder schors
Dediameterzonderschorswordtberekenddooropdediametermetschors
de dikte van de schors aan weerszijden in mindering te brengen. Dediameterzonderschorsvoorvijfjaargeledenwordtberekenddooropde
huidigediameterzonderschorsdeaanwasvandeboomaanweerszijdenin
de laatste vijf jaar in mindering te brengen. De diameter zonder schorswordtopgegevenop0,1cmnauwkeurig.
(34) Grondvlak per proefvlak
Hetgrondvlakperproefvlakwordtberekenddoorbepalingvanhettotaal
vandegrondvlakkenvanallebomeninhetproefvlak.Hetgrondvlakperproefvlak voor vijf jaar geleden wordt berekend aan de hand van degeschattediameterzonderschorsvanvijfjaargeledenvanallebomenin
het proefvlak. Het grondvlak per proefvlak word opgegeven op 0,1 m
2
nauwkeurig.
(35) Volume per proefvlak
Het volume per proefvlak wordt berekend door bepaling van het totale
volumevanallebomeninhetproefvlak.Hetvolumeperproefvlakvanvijfjaargeledenwordtberekendaandehandvandegeraamdediameterzonderschorsvanvijfjaargeledenvanallebomeninhetproefvlak.Hetvolume
perproefvlakwordtopgegevenop0,1m
3nauwkeurig.
(36) Dunningen
Alsereendunningisuitgevoerdindevijfjaartussentweejarenwaarinde
diameter,hetgrondvlakperproefvlakenhetvolumeperproefvlakworden
bepaald,wordtditopgegeven(1=ja,0=nee).Ineenaanvullendeopgave
wordtdedunningzonauwkeurigmogelijkbeschreven(dunningsmethode,jaarvandedunning,intensiteitvandedunningindevormvanhetaantalbomen,grondvlak/hectare,volume/hectare).
(99) Aanvullende waarnemingen
Relevantegegevensdienenhiertewordenmeegedeeldentoegelichtinhet
interpretatierapport(ziebijlageVIIb).
Gegevens over de bewaking van de depositie
(37) Code van het type bemonsteringstoestel
Omaan te geven omwelk type toestel voor de bem onstering van de
depositiehetgaat,wordendevolgendecodesgebruikt:
1 : doorval
2 : totaledepositie
3 : uitsluitendnattedepositie4 : stamafstroom5 : mist
6 : aangevrorenmist(rijp)
7 : concentratieindelucht9 : andere.!
B
!M11994R1091—NL—22.07.1997—002.001—69
In een bijlage bij het rapport met achtergrondgegevens dienen nadere
bijzonderhedenoverdegebruikteapparatuurtewordenverstrekt.
(37a) Hoeveelheid monster
Detotaleverzameldehoeveelheidmonster(s)moetwordengedeelddoor
de oppervlakte van de vangopening(en) van de opvangsrichting(en) enwordenopgegeveninmm.
(38) Begin- en einddatum van de bewakingsperiode
De begin- en de einddatumvan elke bewakingsperiode m oeten op de
formulieren worden vermeld in dezelfde vorm als de datum van de
opname,inventarisatieofanalyse(ziepunt(3)).
Een bewakingsperiode bestaat uit een of meer meetperiodes. Alle
meetperiodesbinneneenzelfdebewakingsperiodemoetenevenlangzijn.
Deminimumduurvaneenmeetperiodeiséénweek,demaximumduuréén
maand.
Alsdeduurvandemeetperiodesniethethelejaardoorgelijkkanzijn(bij
voorbeeldopweekbasisindezomerenopmaandbasisindewinter),moet
wordengewerktmettweeverschillendebewakingsperiodes,waarvoorderesultatenapartopdeformulierenmoetenwordenvermeld.
(39) Aantal meetperiodes
Voorelkebewakingsperiode moetindeformulieren wordenaangegeven
hoeveelmeetperiodesdezeomvat.
(40) Periode
Hetnummervandemeetperiodewaarinhetmonsterisverzameld,dientte
wordenvermeld. Elk jaar (op of omstreeks 1 januari) vangt een nieuweserie meetperiodes aan. Als monsters die in verschillende meetperiodes
zijn genomen, vóór de analyseworden gecombineerd, moet de menging
nauwkeurig worden beschreven in de bijlage bij het rapport metachtergrondgegevens. In dit geval moet het nummer van de eerstemeetperiodewordengebruiktvoorhetaangevenvandeperiodewaaropde
analyse betrekking heeft (bij voorbeeld wanneer de monsters uit de
periodes9,10,11en12tenbehoevevandeanalysetoteenenkelmonsterworden gecombineerd, wordt aan dit monster het periodenummer 9toegekend).
Gegevens over de bewaking van meteorologische parameters
(41) Code van de lokatie
In en bij het waarnemingspunt kan een aantal lokaties worden onder-
scheiden. Aangezien meteorologische instrumenten op verschillendelokaties kunnen worden geplaatst, moet elke lokatie worden aangeduid.
De exacte beschrijving van de lokatie moet worden opgenomen in een
bijlage bijhet document metde meteorologische evaluatie. Voorbeeldenvanmogelijkelokatiecodeszijn:
Inhetwaarnemingspunt
1 : onderhetkronendakopmeteorologischestandaardhoogte(1,50m)2 : onderhetkronendakopeenhoogtevan2m(2,00m)3 : onderhetkronendakopdehoogtevanhetmaaiveld(0,10m)
4 : opdehoogtevanhetkronendank
5 : bovenhetkronendak6 : onderhetkronendakop20cmonderhetmaaiveld(−0,20m);
Buitenhetwaarnemingspunt
7 : inhetopenveldopmeteorologischestandaardhoogte(1,50m)
8 : inhetopenveldopdehoogtevanhetmaaiveld(0,10m)9 : inhetopenveldopeenhoogtevan10,00m.
…enz.!
M11994R1091—NL—22.07.1997—002.001—70
(42) Code van de categorie instrumenten
Voor de categorieën meteorologische instrumenten worden de volgende
codesgebruikt:
10 : geenautomatischeregistratie20 : mechanischeregistratie
30 : registratieoppapier
40 : digitaleregistratie(onafhankelijkwerkendregistratieapparaat)50 : digitaleregistratie(geïntegreerdedatalogger).
Wordt een aantal instrumenten van een verschillend type, merk, enz.
gebruikt,dankanditwordenaangegevenmetbehulpvaneencijferindepositie van de eenheden (bij voorbeeld 11: haarhygrometer, 12:
psychrometer).
Degebruikteapparatuurmoetnaderwordenbeschrevenineenbijlagebij
hetdocumentmetdemeteorologischeevaluatie.
(43) Temperaturen
Detemperaturenin°Cmoetenwordenvermeldindevolgendevorm:plus-
ofminteken,tweecijfersenééncijfernadekomma(bijvoorbeeld−12,5).
(44) Relatieve vochtigheid
Voor de relatieve vochtigheid moet de gemiddelde waarde over de
betrokkenperiodewordenvermeldindevolgendevorm:tweecijfersmet
ééncijfernadekomma(bijvoorbeeld62,5).
(45) Windsnelheid
Dewindsnelheidmoetwordenuitgedruktinmeterperseconde(m/s)inde
vormvan een getal van ten hoogste drie cijfers (bij voorbeeld 25). Hetbetreftdegemiddeldewaardeoverdebetrokkenperiode.
(46) Windrichting
Deoverheersendewindrichtingindebetrokkenperiodewordtuitgedrukt
in °volgens de windroos (noorden = 0°, oosten = 90, zuiden = 180 en
westen=270°).
(47) Zonnestraling
De totale hoeveelheid zonnestraling in de betrokken periode wordt
uitgedruktinwattperm
2(W/m2).
(48) Weken waarin de gebeurtenis heeft plaatsgevonden
Bij de tijdaanduiding voorgebeurtenissenwordt gewerktmet weken die
worden aangegeven met behulp van de standaardnummering van de
weken.Week1begintopofomstreeks1januari.Voorgebeurtenissendiezichbinnenhettijdsbestekvaneenenkeledaghebbenafgespeeld,wordtvoordeeersteendelaatsteweekvandeduurvandegebeurtenishetzelfde
weeknummeringevuld.
(49) Ernst van de gebeurtenis
De ernst van de gebeurtenis wordt aangegeven met een code: de
gebeurtenis
1 : beantwoordde in (zeer) sterke mate aan de definitie van het
voorval/verschijnsel
2 : duurdeuitermatelang
3 : wasuitermateintensief
4 : duurdeuitermatelangenwasuitermateintensief.
(50) Waargenomen schade
Vermeld dienen te worden: het nummer waaronder en de benaming
waarmee de schade is aangeduid in formulier 8d (voor zover van!
M11994R1091—NL—22.07.1997—002.001—71
toepassing)danweleenkorteaanduiding,alsmedeeenverwijzingnaareen
meer uitvoerige toelichting in het rapport over de inventarisatie of de
evaluatie (zie bijlage IX, punt II.8). In hetzelfde rapport moeten ook
naderebijzonderhedenwordenverstrektoverdeernst,desymptomenendeverspreidingvandeschade.
Gegevensinsamenhangmetdebewakingvandebodem-
oplossing
(51) Nummer van het bemonsteringstoestel
De bemonsteringstoestellen op het waarnemingspunt dienen een per-
manentidentificatienummertekrijgen(1-99).
(52) Code van de bemonsteringstechniek
Voor de technieken ter bemonstering van de bodemoplossing gelden de
volgendecodes:
1 : metbehulpvaneentensie-lysimeter2 : metbehulpvaneennultensie-lysimeter3 : doorcentrifugatie
4 : doorsaturatie-extractie
(53) Bemonsteringsdiepte
De bemonsteringsdiepte, uitgedrukt in meter beneden het maaiveld
(b.v.−0,40)
Gegevensinsamenhangmetdeinventarisatievandetoestand
vandebomen
(54) Blootstelling
1 Nietnoemenswaardigblootgesteld(hetwaarnemingspuntisgelegenin
eenrelatiefgrootbosgebiedmeteenvlakofzwakhellendreliëf)
2 matigeblootstelling(hetwaarnemingspuntligtnabijderandvanhet
bos,opeenhellingenz.)
3 Bijzondersterkeblootstelling(hetwaarnemingspuntligtopeen
bergtopenz.)
(55) Verwijdering en afsterven van bomen
Deboomisgeveldenverwijderd:alleendestronkisovergebleven
11 verwijderdinhetkadervanexploitatie,bv.dunningskap
12 verwijderdombiotischeredenen,bv.doorinsectenveroorzaakte
schade
13 verwijderdomabiotischeredenen,bv.windworp
18 redenvanverdwijningonbekend
Levende, nog opstaande boomwaarvan de toestand niet m eer wordt
beoordeeld
21 overhellendeof-hangendeboom
22 ernstigebreukschadeaandekroon(meerdan50%vandekroon
betreffend)ofgebrokenstam
23 deboombehoortnietlangertotKraft-klasse1,2of3(nietvan
toepassingbijdeeersteinventarisatie)
29 anderereden(specificeer)
Opstaandedodeboom
31 biotischeoorzaak,bv.aantastingdoorschorskevers32 abiotischeoorzaak,bv.droogteofbliksem!
M1
!M21994R1091—NL—22.07.1997—002.001—72
38 onbekendedoodsoorzaak
Omgevallen(levendeofdode)boom
41 abiotischeoorzaak,bv.storm
42 biotischeoorzaak,bv.bevers48 onbekendeoorzaak
Noten:
— Code22wordtalleengehanteerdinlandenwaarbomenmeteenvoor
meer dan 50 % beschadigde kroon van de inventarisatie wordenuitgesloten.
— Code23wordtalleengehanteerdinlandenwaaralleenbomeninde
Kraft-klassen1,2en3wordengeïnventariseerd.
(56) Sociologische klasse
1 predominant:bomenwaarvanhetbovenstedeelvandekroonbovende
omgevendekroonlaaguitsteekt(dezecategorieomvatookdevrij-staandeexemplaren)
2 dominantbomenwaarvandekroondeeluitmaaktvandekroonlaag
3 co-dominantbomenwaarvandekroontotindekroonlaagreiktendie
gedeeltelijkvanbovenwordenbelicht,maardielagerzijndandebomenindecategorieën1en2.
4 onderdrukt:bomenwaarvandekroonzichonderhetniveauvande
kroonlaagbevindtendiegeendirectlichtvanbovenontvangen
(57) Beschaduwing van de kroon
1 dekroonondervindtnietteverwaarlozeneffecten(beschaduwingof
fysiekeinteractie)vanéénkant
2 dekroonondervindtnietteverwaarlozeneffecten(beschaduwingof
fysiekeinteractie)vantweekanten
3 dekroonondervindtnietteverwaarlozeneffecten(beschaduwingof
fysiekeinteractie)vandriekanten
4 dekroonondervindtnietteverwaarlozeneffecten(beschaduwingof
fysiekeinteractie)vanvierkanten
5 vrijgroeiendekroon,ofgeenaanwijzingenvoorinvloedvanbescha-
duwing
6 onderdrukteboom
(58) Zichtbaarheid
1 dehelekrooniszichtbaar
2 dekroonisslechtsgedeeltelijkzichtbaar3 dekroonisslechtsintegenlicht(d.w.z.alssilhouet)zichtbaar4 dekroonisnietzichtbaar!
M21994R1091—NL—22.07.1997—002.001—73
BIJLAGE VIIb
AANWIJZINGEN VOOR HET VERSTREKKEN V AN
ACHTERGRONDGEGEVENS INZAKE DE TOEGEPASTE
BEWAKINGSMETHODEN EN DE RESULTATEN V AN DE
BEOORDELING EN INTERPRETATIE OP NATIONAAL NIVEAU
I. Algemene opmerkingen
Naast de indiening van de gegevens betreffende de intensieve bewaking
vandebosecosystemen,moetendelidstatentweedocumentenopstellenen
bijdeCommissieindienen:eendocumentmetachtergrondinformatieover
detoegepastebewakingsmethoden(het„DataAccompanyingReport” ofDAR)en een jaarrapport over devorderingen inzake de interpretatie enbeoordeling van de resultaten op nationaal niveau (het „jaarlijks
voortgangsrapport”).
Het DAR bestaat uit twee delen: het deel met de beschrijving van de
daadwerkelijktoegepastemethodeninzakebemonsteringsopzet,gebruikteapparatuur, evaluatie, analyse enz. (voor nadere toelichting, zie rubriek
II.1)enhetdeelbetreffendeuitzonderingenenverstoordesituaties(voor
naderetoelichting,zierubriekII.2).
Metingangvan1997dienendelidstatenjaarlijksbijdeCommissieeen
rapportinoverdevorderingeninzakedeinterpretatieenbeoordelingvanderesultatenopnationaalniveau.Ditrapportomvat:
— gegevens over de activiteitenvan het nationaal interpretatiecentrum
(NationalFocalCentre,NFC);
— eengeactualiseerdebeschrijvingvandenationalestrategieophetstuk
vangegevensbeoordeling;
— eensamenvattingvandeopnationaalniveaubereikteresultaten,en— gegevens over relevante publicaties op nationaal of internationaal
niveau,vanhetNFCofanderebetrokkeninstellingen.
Aanbevelingeninzakedeinterpretatieenbeoordelingvanderesultatenop
nationaalniveauzijnopgenomeninrubriekIII.
II. Rapport met toelichting bij de gegevens (DAR)
II.1. DAR-gedeelte met de beschrijving van de daadwerkelijk toegepaste
methoden(enz.):
DitgedeeltevanhetDARbeschrijftdedaadwerkelijkgebruiktemethoden
inzake bemonsteringsopzet, gebruikte apparatuur, evaluatie, analyseenz.Devolgendebijzonderhedenmoetenwordenverstrekt:
Inventarisatie- en bemonsteringsmethoden
Voorveelinventarisatiesinhetkadervandeintensievebewakingvande
bosecosystemenisereengrotematevanvrijheidwatbetreftkeuzevande
apparatuur, bemonsteringsdiepte, tijdstip en intensiteit van de inventari-
satie enz. Alle nadere bijzonderheden over de daadwerkelijk gebruikteapparatuurendefeitelijkebemonsteringsdiepte,timingenfrequentievande inventarisatie/bemonstering moeten worden meegedeeld. Wanneer
monsters zijn genomen, moeten details worden verstrekt over de
bemonsteringmetinbegripvandeopslagenhettransportvandemonsters.
Controlemetingenmoetenkortwordenbeschreven.
Analysemethoden en methoden voor de berekening van de resultaten
Wat de analysevan de monsters betreft, moeten bijzonderheden worden
verstrekt over de voorbereiding daarvan en over de toegepaste analyse-methoden.Voordemeesteteinventariserenparameterswordenbepaalde
voorbereidings-enanalysemethodenaanbevolen.Indienmethodenwerden
toegepast die afwijkenvan de aanbevolen methoden, moeten zij met degrootste nauwkeurigheid worden toegelicht, met inbegrip van de wijzewaarop de verkregen gegevens werden berekend (en kunnen worden
herberekend). Eventuele controlemetingen (b.v. in het kader van deel-
nemingaaneenringonderzoek)moetenkortwordenbeschreven.
Alsbasisvoordebeschrijvingvandemethodenvoorgegevensbeoordeling
kunnen deDAR-vragenlijsten wordengebruiktdie doorhet coördinatie-!
M21994R1091—NL—22.07.1997—002.001—74
instituut voor de intensieve bewaking van de bossenvan de Commissie
werdenopgesteldinnauwoverlegmetdevoorzittersvandecomitésvan
deskundigenvanICPForests(VN/ECE).Degegevensdieaandehandvan
de DAR-vragenlijsten worden ingediend, blijvenvan jaar tot jaar geldigtotdateenwijzigingindetoegepastemethodenoptreedt.
Erdientbijzondereaandachttewordengeschonkenaanhetsignalerenen
documenteren van wijzigingen in de gebruikte inventarisatie-, transport-en analysemethoden. Regionale verschillen moeten worden vermeld en
uitvoerigwordentoegelicht(bv.analysendoorverschillendelaboratoria).
II.2. DAR-gedeeltebetreffendeuitzonderingenenverstoordesituaties(jaarlijks
DAR):
Naastdealgemenegegevensbetreffendedemethoden,dieaandehandvan
deDAR-vragenlijstenkunnenwordenopgesteld,moetenookdespecifieke
problemen, uitzonderingen, verstoringen en validatieproblemen met
betrekkingtotdevoorhetbetrokkenjaarmedegedeeldegegevenswordentoegelicht.
Uitzonderingen en verstoorde situaties
Uitzonderlijkesituatiesenbelangrijkeverstoringenvandegewoneroutine
moeten worden gesignaleerd. Naast de beschrijving van de toegepastemethoden inzake bemonstering, analyse enz., als omschreven in de
DAR-vragenlijsten,moetenookdeafwijkingeneneventuelebuitengewone
enverstoordesituatiesnaarbehorenwordengedocumenteerd.Ditdienttegeschieden in het jaarlijkse DAR dat de Commissie samen met deingediendegegevenswordttoegezonden.
Validering en beheer van de gegevens
Ermoeteenbeschrijvingwordengegevenvandeproceduresdiewerden
toegepast met het oog op de kwaliteitscontrole van de gegevens— met
inbegripvandecriteriavoorhetverwerpenvangegevens„plausibiliteits-
toets”)—alsmedevandeproceduresdiedeconsistentievandereeksennationalegegevensmoetengaranderen.
Wanneer er lacunes in de gegevens zijn, mogen in bepaalde gevallen
schattingen wordengemaakt opbasisvan resultaten uit andere bronnen.Deze geschatte waarden moeten als zodanig worden aangegeven en de
veronderstellingen waarop zij gebaseerd zijn, moet met zorg worden
gedocumenteerd.
III. Jaarrapport over de vorderingen inzake de interpretatie en beoor-
deling van de resultaten op nationaal niveau
Dit rapport bevat informatie over de vorderingen op het stuk van de
interpretatie en beoordeling van de resultaten op nationaal niveau. Devolgendebijzonderhedenmoetenwordenverstrekt:
Algemene opmerkingen
Delidstatenbeoordeleneninterpreterendeopnationaalniveauverkregen
gegevensoverdebewaakteparameters.
Hetstaatdelidstatenvrijtebepalenopwelkemanierdebeoordelingen
interpretatie—waarvanderesultatenterkennisvandeCommissiemoeten
wordengebracht—wordenuitgevoerd.Hier volgeneenpaarsuggesties
terzake.
Beoordeling en interpretatie van afzonderlijke inventarisaties
Indienresultatenvaneerdereinventarisatiesbeschikbaarzijn,moetworden
gepoogd eventuele tendensen vast te stellen. De resultaten van deinventarisatiemoetenwordenbezienenvergelekenmetderesultatenvanandere (soortgelijke) inventarisaties die in hetzelfde gebied/land zijn
uitgevoerd. Verschillen en overeenkomsten moeten worden vermeld en
eventueleverschillengeëvalueerd.Relevantegegevensuitanderebronnen,waardoor bepaalde verbanden tussen parameters zouden kunnen wordenverklaard,dienenindezebeoordelingtewordenbetrokken.
Geïntegreerde beoordeling en interpretatie
Naarmate meer inventarisaties worden voltooid, ontstaan mogelijkheden
vooreengeïntegreerdebeoordeling.Inhetnationaleinterpretatiecentrum
wordenderesultatenvanalleinventarisatiesenallebeoordelingsverslagensamengebracht.Hetnationaleinterpretatiecentrumcoördineertdegeïnte-!
M21994R1091—NL—22.07.1997—002.001—75
greerde beoordeling en interpretatie van de resultaten van de diverse
inventarisatiesopnationaalniveau.
Beoordeling en interpretatie in het licht van externe gegevens
De resultaten van de geïntegreerde beoordeling en interpretatie worden
vergeleken met de resultaten uit andere bronnen. Verschillen en over-
eenkomstenwordengesignaleerdenzomogelijkverklaard.
IV. Tijdschema voor de indiening van het DAR en het rapport over de
vorderingen inzake de interpretatie en beoordeling van de resultatenop nationaal niveau
IV.1. TijdschemavoorhetDAR
DeingevuldeDAR-vragenlijstwordtsamenmetdeeerstegegevensbijde
Commissie ingediend. Telkens als de toegepaste methoden wijzigingenondergaan,moetdedesbetreffendeinformatieaandeCommissieworden
meegedeeld.HetDAR-gedeeltebetreffendeuitzonderingenenverstoorde
situaties dient de Commissie samen met de jaarlijkse overgelegdegegevenstewordentoegezonden.
IV.2. Tijdschemavoorhetrapportoverdevorderingeninzakedeinterpretatieen
beoordelingvanderesultatenopnationaalniveau
Hetvoortgangsrapportinzakedebeoordelingeninterpretatieopnationaal
niveau dient de Commissie jaarlijks vóór 31 december te worden
toegezonden.!
M21994R1091—NL—22.07.1997—002.001—76
BIJLAGE VIII
GEMEENSCHAPPELIJKE METHODIEK VOOR DE
DEPOSITIEMETINGEN OP DE PERMANENTE
WAARNEMINGSPUNTEN
I. Algemene opmerkingen
Demetingendienendoorlopendtewordenuitgevoerdopeengeselecteerd
aantalpermanentewaarnemingspunten.DeLid-Statenmoetentenminste10 % van de permanente waarnemingspunten aanwijzen voor deze
bewaking van de depositie. De doorval (onder het kronendak), de
stamafstroom (onder het kronendak, bij beuken) en uitsluitend de natteof de totale depositie (op een open plek in het bos) moeten wordengemeten. Deplaatsing van de apparatuur voordezeverplichte metingen
moettegendecember1995zijnvoltooid.Alleoverigemetingenzoalsdie
van de stamafstroom bij andere soorten dan beuk, van mist en van deconcentratieindeluchtzijnfacultatief.
Bijdebewakingvandedepositiemoetwordengewerktmetvasteperiodes
(bijvoorbeeldopmaand-ofweekbasis).Omdeanalysekostentedrukken
mogen de monsters van een aantal opeenvolgende periodes wordengecombineerd.
Deonderstaandetechnischedetailszijngebaseerdopderesultatenvanhet
Expert Panel on Deposition of ICP Forests. Er wordt verwezen naar de
door dit Expert Panel opgestelde handleiding, in het bijzondere voorspecifiekeinformatieoverdebemonsteringsapparatuur,debemonsterings-technieken,dekwaliteitseisenendegegevensverwerking.
II. Methodiek voor de bewaking
II.1. Bewaking onder het kronendak in het bos
Waar mogelijk moet de meetapparatuur voor de doorval in het
waarnemingspunt zelf worden geplaatst. Om beschadiging van wortel-
stelsels tevoorkomen kunnen onderdelen die moeten wordenverzonken
(opvanginrichtingen, registratieapparatuur, enz.) buiten het eigenlijkewaarnemingspunt in de bufferzone worden geplaatst. In beukenbossenmoet ook apparatuur voor het verzamelen van stamafstroom worden
geplaatst. Aangezien deze opvanginrichtingen eveneens kunnen worden
verzonken(eventueelindezelfdekuil)wordtaanbevolenhiervoorbomenbuiten het eigenlijke waarnemingspunt te kiezen, bij voorbeeld in debufferzone.
De doorval en de stamafstroom moeten zo worden gemeten dat de
resultatenrepresentatiefzijnvoorhetgebiedvanhetwaarnemingspunt.Ditbetekent dat gebruik moet worden gemaakt van een voldoende aantalbemonsteringstoestellen.
II.2. Bewaking op een open plek in het bos
Op een lokatie in de omgeving van het eigenlijke waarnemingspunt
(binneneenstraalvan2km)moeteninrichtingenvoorhetopvangenvan
uitsluitend de natte en/de totale depositie worden geplaatst. De lokatie
moetzowordengekozendatdeomringendevoorwerpenzichbevindenopeenafstanddietenminstetweemaalhunhoogtebedraagt.
II.3. Meetperiode
Er moet maandelijks, wekelijks of met tussenpozen die daar tussenin
liggen, bij voorbeeld omde twee of drie weken, worden gem eten;bepalend voor de meetperiode is in hoofdzaak de algemene weer-
gesteldheid op het betrokken waarnemingspunt (verdamping uit en
algengroei in de houders die de monsters bevatten, dienen vermeden teworden).
Alsdemeetperiodeniethethelejaardoorgelijkkanzijn(bijvoorbeeldop
weekbasis in de zomer en op maandbasis in de winter), moet worden
gewerktmettweeverschillendebewakingsperiodes,waarvoorderesultatenapart opde formulieren wordenvermeld. Binnen een zelfde bewakings-periode moet de lengte van de meetperiodes constant zijn. Voor de
bewaking onder het kronendak en die op de open plek moet dezelfde
meetperiodewordengebruikt.!
M11994R1091—NL—22.07.1997—002.001—77
II.4. Bemonstering en behandeling van de monsters
Voorhetverzamelenvandemonstersmoetgebruikwordengemaaktvan
schoneopvanginrichtingenenhouders.Voorhetspoelenvandeapparatuur
moet gedeïoniseerd water worden gebruikt. Het is belangrijk dat de
houders tijdens de bemonstering en het vervoer niet aan licht wordenblootgesteld en koel worden bewaard. Op zonnige en warme plaatsenmogen conserveermiddelen worden toegevoegd om algengroei te voor-
komen. In dit geval mogen uitsluitend conserveermiddelen worden
gebruiktdiedeanalysevanwelkbelangrijkiondanooknietverstoren.
II.5. Voorafgaande behandeling, vervoer en opslag van de monsters
Van elk verzameld monster uit elke afzonderlijke opvanginrichting voor
hetmetenvandedoorvalofdestamafstroomofvoormetinginhetopenveld dient het volume te worden bepaald. De monsters mogen elkafzonderlijkwordengeanalyseerdofzijmogendaartoewordengemengd
metmonstersvantegelijkingebruikzijndeapparatuurvanhetzelfdetype.
Deverschillendecategorieënmonsters(monstersvandedoorval,monstersvandestamafstroomeninhetvrijeveldverzameldemonsters)moetenbijdeanalysevanelkaargescheidenblijven.Monstersvandestamafstroom
mogenalleenwordensamengevoegdalshetgaatombomenvandezelfde
soort die qua grootte en mate van dominantie niet teveel van elkaarverschillen.
Monstersdieovereenkorteperiodezijnverzameld,kunnenalszodanig
worden geanalyseerd of mogen vóór de analyse worden gemengd tot
monstersvaneenmaand.Indienmonsterswordengemengd,moetelkinhetmengselopgenomenmonsterdaarineenaandeelhebbendatevenredigismethettotalevolumeervan.
De monsters moeten zo spoedig mogelijk naar het laboratorium worden
vervoerd(bijvoorkeurineenkoelbox)entotdatzijwordengeanalyseerd,moetenzijdaarineenkoele(4°C)endonkereruimtewordenbewaard.
II.6. Algemene gegevens
Devolgendegegevensmoetenwordengeregistreerd:
— nummervanhetwaarnemingspunt,
— codevanhettypebemonsteringstoestel,
— begindatumvandebewakingsperiode,— einddatumvandebewakingsperiode,— aantal(gelijke)meetperiodenindebewakingsperiode.
Aanvullende gegevens die nuttig zijn voor de interpretatie van de
resultaten, zoals de ruwheidsparameter van het kronendak, de blad-oppervlakte-index,enz.mogeneveneenswordengeregistreerd.
II.7. Chemische analyses
Voorelkmonsterisdebepalingvandevolgendeparametersverplichtdan
welfacultatief:
Parameter Doorval Totaal/AlleennatStamafstroom
Mist Lucht
beuk anderesoorten
pH Verplicht Verplicht Verplicht Facultatief Facultatief
Geleidbaar-
heidVerplicht Verplicht Verplicht Facultatief Facultatief
K Verplicht Verplicht Verplicht Facultatief Facultatief Facultatief
Ca Verplicht Verplicht Verplicht Facultatief Facultatief Facultatief
Mg Verplicht Verplicht Verplicht Facultatief Facultatief Facultatief
Na Verplicht Verplicht Verplicht Facultatief Facultatief Facultatief
N-NH4Verplicht Verplicht Verplicht Facultatief Facultatief
Cl Verplicht Verplicht Verplicht Facultatief Facultatief
N-NO3Verplicht Verplicht Verplicht Facultatief Facultatief
S-SO4Verplicht Verplicht Verplicht Facultatief Facultatief Facultatief
Alkaliteit Verplicht Verplicht Verplicht Facultatief Facultatief!M11994R1091—NL—22.07.1997—002.001—78
Parameter Doorval Totaal/AlleennatStamafstroom
Mist Lucht
beuk anderesoorten
Ntotaal Verplicht Facultatief Verplicht Facultatief Facultatief
Al3+Facultatief Facultatief Facultatief Facultatief Facultatief
Mn2+Facultatief Facultatief Facultatief Facultatief Facultatief
Fe3+Facultatief Facultatief Facultatief Facultatief Facultatief
PO43−Facultatief Facultatief Facultatief Facultatief Facultatief
Cu Facultatief Facultatief Facultatief Facultatief
Zn Facultatief Facultatief Facultatief Facultatief Facultatief
Hg Facultatief Facultatief Facultatief Facultatief
Pb Facultatief Facultatief Facultatief Facultatief Facultatief
Co Facultatief Facultatief Facultatief Facultatief
Mo Facultatief Facultatief Facultatief Facultatief
Cd Facultatief Facultatief Facultatief Facultatief
Stotaal Facultatief Facultatief Facultatief Facultatief
Norg Facultatief Facultatief Facultatief Facultatief
CTOC Facultatief Facultatief Facultatief
CDOC Facultatief Facultatief Facultatief
Ptotaal Facultatief Facultatief Facultatief Facultatief
O3 Facultatief
SO2 Facultatief
SO4 Facultatief
NO2 Facultatief
NO Facultatief
HNO2 Facultatief
HNO3 Facultatief
NH4NO3 Facultatief
NH3 Facultatief
V.O.S. Facultatief
II.8. Toezending van gegevens
Voor ieder waarnemingspunt waar de depositie is bewaakt, moeten de
Lid-Statendezegegevensineengestandaardiseerdevorm(ziebijlageVII,formulieren7a,7b,7cen7d)aandeCommissiedoentoekomen.!
M11994R1091—NL—22.07.1997—002.001—79
BIJLAGE IX
GEMEENSCHAPPELIJKE METHODIEK VOOR DE
METEOROLOGISCHE METINGEN OP DE PERMANENTE
WAARNEMINGSPLAATSEN
I. Algemene opmerkingen
Deperiodetotmedio1996iseenproefperiodewaarinopvrijwilligebasis
op een beperkt aantal permanente waarnemingspunten (10 %) meteoro-
logische metingen worden verricht. In de tweede helft van 1996 zullendezewordengeëvalueerdenzalwordenbeslistoverdewijzewaaropendeintensiteitwaarmeezijzullenwordenvoortgezet.Naastdezewaarnemin-
gen op een beperkt aantal plaatsen dient voor alle permanente
waarnemingspunten een registratie van de door meteorologische ver-schijnselenveroorzaakteschadeplaatstevinden.
Demeteorologischewaarnemingenwordenverdeeldindriecategorieën:A. metingenterbepalingvandewerkelijkemeteorologischesituatieop
ofindebuurtvanhetwaarnemingspunt(beperktaantalwaarnemings-punten);
B. bepaling van de klimaatgesteldheid op lange termijn (alle waarne-
mingspunten)envan depotentieel schadelijke voorvallen/verschijn-
selen(beperktaantalwaarnemingspunten);
C. constateringvandedoorextremeweersomstandighedenveroorzaakte
schade aan de bomen in het waarnemingspunt (alle waarnemings-punten).
Defeitelijkemetingen(A)wordenuitgevoerdopeengeselecteerdaantal
waarnemingspunten, bij voorkeur waarnemingspunten die ook voor debewaking van de depositie (zie bijlage VIII) worden gebruikt. Voor deproefperiodekunnendeLid-Statendemethodenendeapparatuurvooren
defrequentievandemetingenzelfbepalen.Hetisdebedoelingdatbijde
evaluatie aanbevelingen met betrekking tot methoden, apparatuur enfrequentiewordengeformuleerd.
II. Methodiek voor de inventarisatie
II.1. Plaats waar de meetapparatuur wordt opgesteld
Demeetapparatuurvoordebewakingvandemeteorologischeparameters
(A)wordtinofindebuurtvanhetwaarnemingspuntopgesteld.Sommige
parameters(regenval,wind,zonnestraling,enz.)moetenopeenopenplekin het bos worden gemeten. Voor andere parameters (bij voorbeeldbodemtemperatuur) is meting onder het kronendak wellicht beter.
Gedurende de proefperiode gelden er geen beperkingen en ook geen
uitdrukkelijkeplaatsingsvoorschriften.Voorparametersalszonnestraling,regenval,enz.dient eenvoldoendegrote openplek inhet bosbuitendehoutopstandtewordengekozen.Dezeplekmoetzodichtmogelijkbijhet
waarnemingspuntliggen,bijvoorkeurbinneneenstraalvan2km,ener
moet sprake zijn van een vergelijkbare situatie (helling, hoogteligging,enz.).
Telkenswanneerditmogelijkis,dienteencombinatiemetdeapparatuur
voordebewakingvandedepositietewordengerealiseerd.Omverstoringvan wortels en bodemte voorkom en m oet de apparatuur zo wordengeplaatstdatdezebereikbaarisenonderhoudenkanwordenzonderdoor
hetwaarnemingspunttehoevenlopen.
II.2. Methoden om de feitelijke weersomstandigheden in of in de buurt van het
waarnemingspunt te meten (A)
VoordeproefperiodekunnendeLid-Statendemethoden,deapparatuuren
demeetfrequentie zelfbepalen.Deweersomstandighedenwordenineenbeperktaantalwaarnemingspuntenbewaakt.
— Zo mogelijk dient in dat beperkte aantal waarnemingspunten een
meetstation voor doorlopende intensieve meteorologische waarne-
mingen te worden geplaatst. Aanbevolen wordt om in dat geval devolgendeparametersdoorlopendtemeten:!
M11994R1091—NL—22.07.1997—002.001—80
Parameter Methode
Regenval pluviograaf/datalogger
Luchttemperatuur datalogger
Bodemtemperatuur (bij voorbeeld op
eendieptevan0,20m)datalogger
Relatievevochtigheid datalogger
Windsnelheid datalogger
Windrichting datalogger
Zonnestraling datalogger
In sneeuwrijke gebieden dienen speciale sneeuwmeters te worden
geplaatst.
— Voor de gevallen waarin geen dergelijke meetstations voor door-
lopende intensieve meteorologische waarnemingen kunnen wordengeplaatst, wordt aanbevolen het beperkte aantalwaarnemingspunten
te voorzien van apparatuur om de volgende parameters met de
aangegevenfrequentietebewaken:
Parameter Frequentie
Regenval dagelijks
Maximum-enminimumtemperatuur dagelijks
Bodemtemperatuur dagelijks
Relatievevochtigheid vrijtebepalen
Windrichtingen-snelheid vrijtebepalen
Zonnestraling vrijtebepalen
Insommigegevallenkanvoorgegevensoverwindenzonnestraling
eenberoepwordengedaanopeennabijgelegenweerstation.
II.3. Verzamelen, opslaan en indienen van gegevens
Devolgendegegevensmoetenwordengeregistreerd:
— nummervanhetwaarnemingspunt,— preciezegegevensoverdegebruikteapparatuur,— ligging van het waarnemingspunt (lengtecoördinaat, breedtecoördi-
naat, hoogteligging) en plaats waar de apparatuur zich bevindt (ten
opzichtevanhetwaarnemingspunt),
— begin-eneinddatumvandemetingen,— frequentie(aantalperiodes).
Deuitvoerigemetingsgegevens(temperatuur,regenval,wind,enz.)hoeven
niet aan de Commissie te worden verstrekt, maar moeten door de
Lid-Staten opveiligewijzeworden bewaard. Voorelk waarnemingspuntwaardemetingenzijnverricht,wordteensamenvattingvandeverzameldemeetgegevens opgesteld, die medio 1996 bij de Commissie wordt
ingediend. Het betreft een samenvatting van de gegevens per maand of
per periode van vier weken. De hiervoor te gebruiken formulieren zijnXX1993.PLM(8a)enXX1993.MEM(8b).
II.4. Bepaling van de klimaatgesteldheid op lange termijn (B)
Voorelkwaarnemingspuntmoetdeklimaatgesteldheidoplangetermijnzo
goed mogelijk worden bepaald. Aangezien er geen werkelijke gegevensover het waarnemingspunt beschikbaar zijn, moeten de bestaandegegevens worden gebruikt voor het schatten van de klimaatgesteldheid
oplangetermijninhetwaarnemingspunt(openplekinhetbos).Dithoeft
slechts eenmaal te gebeuren. De resultaten moeten bij de CommissiewordeningediendmetbehulpvanhetformulierXX1995.MEC(8c).!
M11994R1091—NL—22.07.1997—002.001—81
II.5. Bepaling van potentieel schadelijke voorvallen en verschijnselen (B)
Voor elk waarnemingspunt waar meteorologische metingen worden
verricht, dient een begin te worden gemaakt met de opstelling van een
lijst van de potentieel schadelijke voorvallen en verschijnselen. Elk
voorvalofverschijnseldientmeteorologischtewordengedefinieerdmetbehulpvandeparametersdievoorhetwaarnemingspuntbeschikbaarzijn.De lijst van de potentieel schadelijke voorvallen enverschijnselen moet
doordeLid-Staatvoortdurendwordenbijgewerkt,enweltelkenswanneer
ermeergegevensbeschikbaarkomen.Voordeindieningvandegegevensover deze voorvallen en verschijnselen bij de Commissie wordt hetformulierXX1995.MEL(8d)gebruikt.
II.6. Rapportering van het optreden en de ernst van de vooraf gedefinieerde
voorvallen en verschijnselen (A en B)
Voor het beperkte aantal waarnemingspunten waarover uitvoerige
gegevens beschikbaar zijn gekomen, dient te worden bepaald hoe vaak
de vooraf gedefinieerde voorvallen/verschijnselen (II.5) zich hebbenvoorgedaan en hoe ernstig zij waren. Voor elk in de lijst opgenomenvoorval/verschijnsel moet elk werkelijk optreden ervan worden aange-
gevenondervermeldingvanderelatieveernst.Dezegegevensmoetenaan
de Commissie worden meegedeeld met behulp van formulierXX1995.MEO(8e). In geval van een toevoeging of wijziging in de lijstvan de voorvallen/verschijnselen moeten door middel van dit formulier
ookbijgewerktegegevensoverdevoorbijejaren(betrokkengebeurtenis-
senenernstdaarvan)wordenverstrekt.
II.7. Rapportering van waargenomen schade (C)
Telkenswanneerbijeenbezoekaaneenwaarnemingspuntschadewordt
waargenomen die duidelijk door weersomstandigheden is veroorzaakt,moetditwordengeregistreerd.Debetrokkeninformatiemoetmedio1996aan de Commissie worden meegedeeld door middel van formulier
XX1995.MED(8f).
Daarbijdienenondermeertewordengerapporteerddeoorzaak(droogte,
storm,vorst,hagel,enz.),dewaargenomenschade(bladverlies,afgebro-ken of afgestorven takken of scheuten, enz.) en de periode waarin de
gebeurteniszichvermoedelijkheeftvoorgedaan.
II.8. Evaluatieverslag over de meteorologische metingen
Samen met de gestandaardiseerde formulieren (in digitale vorm) als
bedoeld in de punten II.3, II.4, II.6 en II.7 doen de Lid-Staten aan de
Commissieeenevaluatieverslagtoekomenmetachtergrondgegevensoverde gebruikte methoden en modellen en met een interpretatie van deresultaten.
Aanbevolen wordt omvoor de indiening van de lijst van de vooraf
gedefinieerde voorvallen/verschijnselen (II.5) gebruik te maken van eensoortgelijkformulieralshetvoorbeeldformulier8d.Ditformulierkanalsbijlagebijhetevaluatieverslagwordengevoegd.!
M11994R1091—NL—22.07.1997—002.001—82
BIJLAGE X
GEMEENSCHAPPELIJKE METHODIEK VOOR DE BEWAKING V AN
DE BODEMOPLOSSING OP DE PERMANENTE
WAARNEMINGSPUNTEN
I. Algemene opmerkingen
De bewaking van de bodemoplossing moet op ten minste 10 % van de
permanente waarnemingspunten worden uitgevoerd. Het verdient aan-bevelingdebodemoplossingtebewakenopdewaarnemingspuntenwaar
ookdedepositiewordtgemeten.Deinstallatievandeapparatuurvoorhet
karakteriseren van de bodemoplossing dient tegen 30 juni 1998 te zijnvoltooid.
Dezebijlageisgebaseerdopdetechnischeaanbevelingenvanhetcomité
vanbodemdeskundigenvanhetinternationaalsamenwerkingsprogrammavoor de evaluatie en de bewaking van de schade aan de bossen door
luchtverontreiniging (ICP Forests) van de VN-ECE. Er wordt verwezen
naardedoorditcomitéopgesteldeenin1996gepubliceerdehandleiding.
II. Methodiek van de inventarisatie
II.1. Keuze van de bemonsteringsplaats
De toestellen voor het bemonsteren van de bodemoplossing moeten
worden geïnstalleerd in de buurt van de plek waar de toestand van dekronen wordt beoordeeld. Het verdient de voorkeur de lysimeters hetzijvolgenseentoevalspatroon,hetzijvolgenseenregelmatigpatroonoverhet
hele proefvlak te verspreiden, al mag daarvan worden afgeweken om
stenenenstammenteontwijken.Eenvasteafstandtenopzichtevaneenboomwordt niet voorgeschreven. Met het oog op de verstoring van debodemishetbetergeennultensie-lysimetersteinstallereninhetcentrale
gedeeltevanhetproefvlakwaardetoestandvandebomenwordtbewaakt.
Ompraktische redenen kan een representatief deelproefvlak wordengebruikt. Reeds geïnstalleerde lysimeters mogen worden gehandhaafd,maar nieuwe moeten overeenkomstig bovengenoemde aanwijzingen
wordengeïnstalleerd.
II.2. Bemonsteringsdiepte
Hetverdientdevoorkeurdelysimetersopvastediepten aantebrengen,
maarmetingenperhorizontzijneveneenstoelaatbaar.
— Bodemoplossing-collectoren
Het is ten zeerste aan te bevelen lysimeters aan te brengen op ten
minste twee diepten, namelijk één in de wortelzone (aanbevolendiepte:10-20cm),teneindeinzichtteverkrijgenindeconcentraties
van nutriënten en toxische stoffen in het micromilieu van de
haarwortels(doelstelling1),enéénonderdewortelzone(aanbevolendiepte: 40-48 cm), teneinde de export van de diverse elementen tebepalen(doelstelling2).Voortsishetwenselijkeenderdelysimeter
aantebrengenvlakonderdehumuslaag.
— Bodemmonsters
Ingeval de centrifugatie- of de situatie-extractiemethode wordt
toegepast, zijn de te bemonsteren bodemlagen die welke in de
handleidingwordenvermeld:dehumuslaagendelagentussen0en10cm,10en20cm,20en40cmen40en80cm.Bepaaldelagenkunnenwordenovergeslagenc.q.samengevoegd.
II.3. Bemonsteringsfrequentie
Opwaarnemingspuntenwaarandereparameters(bijvoorbeelddedepositie
en de meteorologische parameters) intensief worden bewaakt, dient debodemoplossingmaandelijksofomdetweewekentewordenbemonsterd.Ingevalbodemmonsterswordengenomenomdaaruitdebodemoplossing
teextraheren,isvierkeerperjaardemaximumfrequentie,aangezienhet
om een destructieve techniek gaat. Er moeten vaste bemonsterings-maandenwordengekozen.!
M21994R1091—NL—22.07.1997—002.001—83
II.4. Transport, opslag en voorbehandeling
De monsters worden op zodanige wijze vervoerd en opgeslagen dat
chemischeveranderingentoteenminimumwordenbeperkt.
Door de bodemoplossing in de lysimeter in koele (4 °C) en donkere
omstandigheden te bewaren, wordt de biologische activiteit beperkt. Invelegevallenenmetnamegedurendehetkoudeseizoen,volstaathetdefles in het donker te bewaren. Er kunnen organische of anorganische
bewaarmiddelen worden gebruikt, maar die kunnen interfereren met de
analysen.Omeventueleveranderingenindemonsterszoveelmogelijktebeperken,moetdebodemoplossingzospoedigmogelijknadetoepassingvandeonderdrukwordeningezameld.
Transport en opslag (met inbegrip van eventuele wachttijden) worden
geprotocolleerd. In voorkomend geval worden problemen met enafwijkingentenopzichtevandezewerkwijzeuitvoeriggerapporteerd.
Voor de bepaling van spoormetalen moeten aliquots van het monster in
met een zuur gespoelde flessen naar het laboratorium worden over-
gebracht.
Indienbodemmonsterswordengenomen,moetendiekoelwordenbewaard
inzakkenvanplasticofpolyethyleenenbij4°Cwordenopgeslagentotdat
de bodemoplossing door saturatie-extractie of centrifugatie wordt geëx-
traheerd.Decentrifugatieofextractiedienttegeschiedenbinnenééndag(18-30uur)nahetnemenvandebodemmonsters.
II.5. Algemene achtergrondinformatie
Devolgendegegevensmoetenwordengenoteerd:
— nummervanhetwaarnemingspunt;— gegevensoverhetbemonsteringstoestel(type,diepte);— eerstedagvandebewakingsperiode;
— laatstedagvandebewakingsperiode;
— aantal meetperioden (van gelijke duur) gedurende de bewakings-
periode.
II.6. Analysemethoden
In het gedeelte betreffende „Bemonstering en analyse van de bodem-
oplossing”vandedoorhetcomitévanbodemdeskundigenvanICP-Forests
opgesteldehandleidingwordendeerkendemethodenvoordeanalysevan
dediversebodemoplossing-parametersbeschreven.
Bij voorkeur worden de erkende methoden toegepast. Indien andere
(nationale)methodenwordengebruikt,moetsamenmetderesultatenvan
de analyse een uitvoerig verslag over de vergelijkbaarheid van de
analyseresultatenwordeningediend.Bijdeinventarisatiemethetoogopdebewakingvandebosbodemoplossingwordteenonderscheidgemaakttussen verplicht en facultatief te bepalen parameters (zie onderstaande
lijst).
Lijstvanparameters
Parameter Eenheid Verplicht/Facultatief
Conductiviteit µS/cmFacultatief
pH Verplicht
Alkaliniteit µmolc/l Facultatief(indienpH 45)
DOC mg/l Verplicht
Natrium(Na) mg/l Facultatief(1)
Kalium(K) mg/l Verplicht
Calcium(Ca) mg/l Verplicht
Magnesium(Mg) mg/l Verplicht
Aluminium(totaal) mg/l Verplicht(indienpH 55)
Aluminium(labiel) mg/l Facultatief
IJzer(Fe) mg/l Facultatief
Mangaan(Mn) mg/l Facultatief
TotaalFosfor(P) mg/l Facultatief!M21994R1091—NL—22.07.1997—002.001—84
Parameter Eenheid Verplicht/Facultatief
NO3-N mg/l Verplicht
SO4-S mg/l Verplicht
NH4-N mg/l Facultatief(2)
Chloor(Cl) mg/l Facultatief(1)
Chroom(Cr) µg/l Facultatief
Nikkel(Ni) µg/l Facultatief
Zink(Zn) µg/l Facultatief(3)
Koper(Cu) µg/l Facultatief(3)
Lood(Pb) µg/l Facultatief
Cadmium(Cd) µg/l Facultatief
Silicium(Si) mg/l Facultatief
(1)Debepalingvandezeparametersiswenselijkindieneenzuur/base-balanswordtberekend.
(2)IngebiedenmeteenhogeNH x-depositie(meerdan20kgNH xperhaperjaar)ishetwenselijkNH 4
tebepalen.
(3)Bepalingwenselijk,aangezienhetgaatomsecundairenutriënten.
Hetstaatdelidstatenvrijomallefacultatieveparametersofslechtsenkeledaarvan,maarookomextra
parametersteanalyseren.
II.7. Toezending van de gegevens
DelidstatenzendendeCommissiedezegegevensvooriederwaarnemings-
puntingestandaardisserdevormtoe(ziebijlageVIIa,formulieren9a,9b
en9c).!M21994R1091—NL—22.07.1997—002.001—85