1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 1
Dit document vormt slechts een documentatiehulpmiddel en verschijnt buiten de verantwoordelijkheid van de instellingen
►B ►M6 RICHTLIJN VAN DE RAAD
van 20 maart 1970
inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der Lid-Staten met betrekking tot maatre-
gelen tegen luchtverontreiniging door emissies van motorvoertuigen
(70/220/EEG) ◄
(PB L 76 van 6.4.1970, blz. 1)
Gewijzigd bij:
Publicatieblad
nr. blz. datum
►M1 Richtlijn 74/290/EEG van de Raad van 28 mei 1974 L 159 61 15.6.1974
►M2 Richtlijn 77/102/EEG van de Commissie van 30 november 1976 L 32 32 3.2.1977
►M3 Richtlijn 78/665/EEG van de Commissie van 14 juli 1978 L 223 48 14.8.1978
►M4 Richtlijn 83/351/EEG van de Raad van 16 juni 1983 L 197 1 20.7.1983
►M5 Richtlijn 88/76/EEG van de Raad van 3 december 1987 L 36 1 9.2.1988
►M6 Richtlijn 88/436/EEG van de Raad van 16 juni 1988 L 214 1 6.8.1988
►M7 Richtlijn 89/458/EEG van de Raad van 18 juli 1989 L 226 1 3.8.1989
►M8 Richtlijn 89/491/EEG van de Commissie van 17 juli 1989 L 238 43 15.8.1989
►M9 Richtlijn 91/441/EEG van de Raad van 26 juni 1991 L 242 1 30.8.1991
►M10 Richtlijn 93/59/EEG van de Raad van 28 juni 1993 L 186 21 28.7.1993
Gewijzigd bij:
►A1 Toetredingsakte van Denemarken, Ierland, het Verenigd Koninkrijk van
Groot-Brittannië en Noord-IerlandL 73 14 27.3.1972
Gerectificeerd bij:
►C1 Rectificatie PB L 81 van 11.4.1970, blz. 15 (70/220/EEG)
►C2 Rectificatie PB L 303 van 8.11.1988, blz. 36 (88/436/EEG)
►C3 Rectificatie PB L 270 van 19.9.1989, blz. 16 (89/458/EEG)
▼B
RICHTLIJN VAN DE RAAD
van 20 maart 1970
inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der Lid-Staten
met betrekking tot maatregelen tegen luchtverontreiniging door
emissies van motorvoertuigen
(70/220/EEG)
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische
Gemeenschap, inzonderheid op artikel 100,
Gezien hetvoorst el van de Commissie,
Gezien hetadvies van hetEuropese Parlement ►C1(1)◄,
Gezien hetadvies van hetEconomisch en Sociaal Comit é
►C1(2)◄,
Overwegende dat in Duitsland in het „Bundesgesetzblatt I” van 18
oktober 1968 een besluit van 14 oktober 1968 is gepubliceerdhoudende wijziging van de „Straßenverkehrs-Zulassungs-Ordnung”;
dat dit besluit bepalingen bevat betreffende de maatregelen die moeten
worden genomen tegen de luchtverontreiniging door motoren met elek-trische ontsteking in motorvoertuigen; dat deze bepalingen op 1oktober 1970 in werking treden;
Overwegende datin Frankrijk op 17 mei 1969 in het„Journal officiel”
een besluitvan 31 maart1969 is gepubliceerd inzake de „samenst elling
van de uitlaatgassen van met een benzinemotor uitgeruste motorvoer-tuigen”; dat dit besluit van toepassing is
— met ingang van 1 september 1971 op voertuigen waarvoor een type-
goedkeuring is verleend en die zijn uitgerust met een nieuw typemotor, dat wil zeggen een type dat nog niet eerder gemonteerd isgeweest op een voertuig waarvoor een typegoedkeuring is verleend;
— met ingang van 1 september 1972 op voertuigen die voor het eerst
in hetverkeer worden gebracht ;
Overwegende datdeze bepalingen belemmeringen kunnen vormen voor
de totstandkoming en werking van de gemeenschappelijke markt; dat
het derhalve noodzakelijk is, dat alle Lid-Staten dezelfde voorschriften
aannemen, hetzij ter aanvulling, hetzij in plaats van hun huidige rege-ling, ten einde met name voor ieder type voertuig de E.E.G.-goedkeuringsprocedure van de richtlijn van de Raad van 6 februari1970 inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van deLid-Staten betreffende de goedkeuring van motorvoertuigen en
aanhangwagens daarvan (
3) te kunnen invoeren;
Overwegende evenwel dat de voorschriften van de onderhavige richt-
lijn zullen worden toegepast met ingang van een eerdere datum dandie van de toepassing van genoemde richtlijn; dat derhalve de proce-
dures waarin laatstgenoemde richtlijn voorziet nog niet zullen worden
toegepast; dat er dus een procedure ad hoc moet worden ingesteld inde vorm van een mededeling waarbij wordtvermeld dathetvoert uig-type is gekeurd en aan de voorschriften van de onderhavige richtlijnbeantwoordt;
Overwegende datdeze mededeling elke Lid-St aatwaaraan een verzoek
wordt gericht om een nationale goedkeuring voor hetzelfde type voer-tuig, in staat moet stellen om te constateren dat dit type voertuigonderworpen is geweest aan de controles die deze richtlijn voorschrijft;dat elke Lid-Staat te dien einde de overige Lid-Staten in kennis dient te1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 2
(1) PB nr. C 40 van 3. 4. 1970, blz. 28.
(2) PB nr. C 36 van 28. 3. 1970, blz. 26.
(3) PB nr. L 42 van 23. 2. 1970, blz. 1.▼M6
▼B
▼B
stellen van de gedane constatering door voor elk gecontroleerd type
voertuig een afschrift toe te zenden van de mededeling;
Overwegende dat ten opzichte van de technische voorschriften van
deze richtlijn rekening moet worden gehouden met een langere aanpas-singstermijn voor de industrie aan de voorschriften voor de bepalingvan de gemiddeld in een bebouwde kom metdruk verkeer na koud
starten verspreide verontreinigende gassen;
Overwegende dat het wenselijk is, de technische voorschriften over te
nemen van die welke zijn aanvaard door de Economische Commissievoor Europa van de U.N.O. als neergelegd in reglementnr. 15 dezer
Commissie („eenvormige voorschriften betreffende de goedkeuring
van voertuigen uitgerust met een motor met elektrische ontsteking watbetreft het uitlaten door de motor van verontreinigende gassen”), welkreglementis gehechtaan hetAkkoord van 20 maart1958 inzake deaanvaarding van uniforme voorwaarden voor goedkeuring en weder-
zijdse erkenning van de goedkeuring van toebehoren en onderdelen
van motorvoertuigen (
1);
Overwegende dat voorts de technische voorschriften snel moeten
worden aangepast aan de technische ontwikkeling; dat derhalve de
procedure die is vastgesteld in artikel 13 van de richtlijn van de Raad
van 6 februari 1970 inzake de goedkeuring van motorvoertuigen enaanhangwagens daarvan, moet worden toegepast,
HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD:
Artikel 1
Onder voertuig in de zin van deze richtlijn wordt verstaan elk voor
deelneming aan het wegverkeer bestemd voertuig uitgerust met eenmotor met elektrische of compressieontsteking, met of zonder carros-
serie, op ten minste vier wielen, met een toegelaten maximale massa
van ten minste 400 kg en met een door de constructie bepaalde maxi-mumsnelheid van ten minste 50 km/h, met uitzondering vanlandbouwtrekkers en landbouwmachines, alsmede toestellen voor open-bare werken.
Artikel 2
De Lid-Staten mogen de E.E.G.-goedkeuring of de nationale goedkeu-
ring van een voert uig nietweigeren om redenen in verband metdeluchtverontreiniging door verontreinigende gassen van de motor metelektrische ontsteking in dit voertuig:
— vanaf 1 oktober 1970, indien dit voertuig beantwoordt aan het
bepaalde in bijlage I, met uitzondering van de punten 3.2.1.1. en
3.2.2.1., alsmede in de bijlagen II, IV, V en VI;
— vanaf 1 oktober 1971, indien dit voertuig bovendien beantwoordt
aan de voorschriften genoemd onder de punten 3.2.1.1. en 3.2.2.1.van bijlage I en aan bijlage III.
Artikel 2 bis
De Lid-Staten mogen de verkoop, de registratie, het in het verkeer
brengen of hetgebruik van de voert uigen nietweigeren of verbiedenom redenen die in verband staan met de luchtverontreiniging door
gassen afkomstig van motoren met elektrische ontsteking in het
betrokken voertuig indien dit voertuig beantwoordt aan de in debijlagen I, II, III, IV, V en VI vermelde voorschriften.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 3
(1) Doc. W/TRANS/WP29/293/herz. 1 d.d. 11 april 1969 van de Economische
Commissie voor Europa te Genève.▼M4
▼B
▼A1
▼B
Artikel 3
1. Op verzoek van een fabrikantof diens last hebber vullen de
bevoegde instanties van de Lid-Staten de rubrieken in van de in bijlage
VII bedoelde mededeling. Een afschriftvan deze mededeling wordt
toegezonden aan de andere Lid-Staten en aan de aanvrager. De overigeLid-Staten, aan wie om nationale goedkeuring wordt verzocht voorhetzelfde type voertuig, aanvaarden dit document als bewijs dat debeoogde controles zijn verricht.
2. Hetin lid 1 bepaalde vervaltzodra de richt lijn van de Raad van 6
februari 1970 inzake de goedkeuring van motorvoertuigen en aanhang-
wagens daarvan van toepassing wordt.
Artikel 4
De Lid-Staat die de goedkeuring heeft verleend treft de nodige maatre-
gelen om in kennis te worden gesteld van elke wijziging ten aanzien
van de in bijlage I, punt1.1, vermelde onderdelen of kenmerken. Deautoriteiten van deze staat beoordelen of het gewijzigde prototype aannieuwe keuringen moetworden onderworpen en of een nieuw meet ver-slag moetworden opgest eld. Indien uitde keuringen blijktdatnietaan
de voorschriften van deze richtlijn is voldaan, wordt de wijziging niet
goedgekeurd.
Artikel 5
De wijzigingen die noodzakelijk zijn om de voorschriften van de
bijlagen I tot en met VII aan te passen aan de technische vooruitgang,worden vastgesteld overeenkomstig de procedure van artikel 13 van derichtlijn van de Raad van 6 februari 1970 betreffende de goedkeuringvan motorvoertuigen en aanhangwagens daarvan.
Artikel 6
1. De Lid-Staten nemen de nodige maatregelen om zich vóór 30 juni
1970 aan deze richtlijn aan te passen en stellen de Commissie daarvan
onverwijld in kennis.
2. De Lid-Staten dragen er zorg voor dat zij aan de Commissie de
tekst mededelen van de belangrijke bepalingen in hun nationale wetge-ving die zij op het terrein van deze richtlijn vaststellen.
Artikel 7
Deze richtlijn is gericht tot de Lid-Staten.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 4
▼M9
BIJLAGE I
TOEPASSINGSGEBIED, DEFINITIES, AANVRAAG OM EEG-GOED-
KEURING, EEG-GOEDKEURING, VOORSCHRIFTEN EN PROEVEN,
UITBREIDING VAN EEG-GOEDKEURING, CONFORMITEIT VAN DE
PRODUKTIE, OVERGANGSBEPALINGEN
1. TOEPASSINGSGEBIED
Deze richtlijn is van toepassing op de uitlaatemissies, de verdam-
pingsemissies, de gasemissies van de carter alsmede de
duurzaamheid van de voorzieningen tegen verontreiniging van
alle motorvoertuigen die zijn uitgerust met een motor met elektri-
sche ontsteking en op de uitlaatemissies en de duurzaamheid van
de voorzieningen tegen verontreiniging van motorvoertuigen die
zijn uitgerust met een motor met compressieontsteking van de
categorieën M1en N1(1), overeenkomstig artikel 1 van Richtlijn
70/220/EEG in de versie van Richtlijn 83/351/EEG (2), met
uitzondering van voertuigen van categorie N1waarvoor goedkeu-
ring is verleend uithoofde van Richt lijn 88/77/EEG (3).
Op verzoek van de fabrikantkan de goedkeuring overeenkomst ig
deze richtlijn nog worden uitgebreid van motorvoertuigen met
compressieontsteking van de categorieën M1of N1waarvoor
reeds goedkeuring is verleend, tot motorvoertuigen van de catego-
rieën M2en N2met een referentiemassa van ten hoogste 2 840 kg
die voldoen aan de eisen van hoofdstuk 6 van deze bijlage
(uitbreiding van de EEG-goedkeuring).
2. DEFINITIES
In deze richtlijn wordt verstaan onder:
2.1. „type motorvoertuig”, wat betreft de uitlaatemissies van de motor,
motorvoertuigen die onderling geen wezenlijke verschillen
vertonen met betrekking tot:
2.1.1. de gelijkwaardige traagheid, bepaald in verhouding tot de referen-
tiemassa als voorgeschreven in punt 5.1 van bijlage III;
2.1.2. de kenmerken van de motor en van het voertuig als omschreven
in bijlage II;
2.2. „referentiemassa” de massa van het voertuig in rijklare toestand
verminderd meteen massa van 75 kg voor de best uurder en
vermeerderd meteen massa van 100 kg;
2.2.1. „massa van het voertuig in rijklare toestand” de massa als
omschreven in punt2.6 van bijlage I bij Richt lijn 70/156/EEG;
2.3. „maximummassa” de massa als omschreven in punt2.7 van
bijlage I bij Richtlijn 70/156/EEG;
2.4. „verontreinigende gassen” de als uitlaatgassen uitgestoten kool-
monoxide, koolwaterstoffen (uitgaande van een verhouding
C1H1,85) en stikstofoxiden, waarbij deze laatste worden uitgedrukt
in stikstofdioxide (NO2)-equivalent;
2.5. „verontreinigende deeltjes” bestanddelen van de uitlaatgassen die
bij een temperatuur van ten hoogste 325 K (52 ºC) door middel
van de in bijlage III beschreven filters uit het verdunde uitlaatgas
worden afgescheiden;
2.6. „uitlaatemissies”:
— bij motoren met elektrische ontsteking, de uitworp van veront-
reinigende gassen;
— bij motoren met compressieontsteking, de uitworp van veront-
reinigende gassen en deeltjes;
2.7. „verdampingsemissies” de koolwaterstofdampen die anders dan
via de uitlaat uit het brandstofsysteem van een motorvoertuig
weglekken;1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 5
(1) Als omschreven in punt0.4 van bijlage I bij Richt lijn 70/156/EEG (PB nr. L 42 van 23.
2. 1970, blz. 1).
(2) PB nr. L 197 van 20. 7. 1983, blz. 1.
(3) PB nr. L 36 van 9. 2. 1988, blz. 33.
▼M9
2.7.1. „ademverliezen van de tank” koolwaterstoffenemissies die
worden veroorzaakt door temperatuurveranderingen in de brand-
stoftank (uitgaande van een verhouding C1H2,33);
2.7.2. „warmtestuwverliezen” koolwaterstoffenemissies afkomstig van
het brandstofsysteem van een stilstaand voertuig na een rit
(uitgaande van een verhouding C1H2,20);
2.8. „motorcarter” de in de motor aanwezige ruimte of ruimten daar-
buiten die met het oliecarter zijn verbonden door in- of
uitwendige verbindingen waardoor gassen en dampen kunnen
ontwijken;
2.9. „koudestartvoorziening” een voorziening waarmede tijdelijk het
lucht/brandstofmengsel van de motor wordt verrijkt, waardoor
het starten wordt vergemakkelijkt;
2.10. „hulpstartvoorziening” een voorziening waarmede het starten van
de motor wordt vergemakkelijkt zonder verrijking van het lucht/
brandstofmengsel, bij voorbeeld voorgloeibougies, wijzigingen in
de instelling van de inspuitpomp;
2.11. „cilinderinhoud”:
2.11.1. bij motoren met op- en neergaande zuigers, het nominale slagvo-
lume van de motor;
2.11.2. bij draaizuiger(Wankel)motoren, het nominale slagvolume van de
motor vermenigvuldigd met twee;
2.12. „voorziening tegen luchtverontreiniging” de onderdelen van een
motorvoertuig die de uitlaat- en verdampingsemissies regelen en/
of beperken.
3. AANVRAAG OM EEG-GOEDKEURING
3.1. De aanvraag om goedkeuring van een type motorvoertuig wat
betreft de uitlaatemissies, de verdampingsemissies en de duur-
zaamheid van de voorzieningen tegen luchtverontreiniging wordt
ingediend door de voertuigfabrikant of diens gemachtigde.
3.2. De aanvraag moetvergezeld gaan van de gegevens die in bijlage
II worden gevraagd, aangevuld met:
3.2.1. een beschrijving van het in het voertuig gemonteerde systeem ter
beperking van de verdampingsemissie;
3.2.2. bij motorvoertuigen met elektrische ontsteking, een verklaring of
punt5.1.2.1 (vernauwde vulopening) dan wel punt5.1.2.2 (merk-
teken) van toepassing is en in het laatste geval een beschrijving
van hetmerkt eken;
3.2.3. eventueel afschriften van andere goedkeuringen met de gegevens
die vereist zijn voor de uitbreiding van goedkeuringen en de vast-
stelling van verslechteringsfactoren.
3.3. Voor de in punt5 van deze bijlage beschreven proeven moeteen
voertuig dat representatief is voor het goed te keuren voertuigtype
ter beschikking worden gesteld van de technische dienst die met
de goedkeuringsproeven is belast.
4. EEG-GOEDKEURING
4.1. Er wordteen methetmodel van bijlage IX overeenkomend EEG-
goedkeuringsformulier afgegeven.
5. VOORSCHRIFTEN EN PROEVEN
NB: Als alternatief voor de voorwaarden van dit punt kunnen
fabrikanten van voertuigen wier jaarlijkse produktie wereld-
wijd minder dan 10 000 bedraagt, een typegoedkeuring
verkrijgen op basis van de overeenkomstige technische
voorschriften in:
— de „Code of Federal Regulations”, titel 40, deel 86,
boekdelen A en B, van toepassing op lichte bedrijfs-
voertuigen van het bouwjaar 1987, herzien op 1 juli
1989 en door hetUS GovernmentPrint ing Office
bekendgemaakt, dan wel in1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 6
▼M9
— het „Master Document”, in de definitieve versie van 25
september 1987, in Stockholm op de Internationale
Bijeenkomst inzake luchtvervuiling door motorvoer-
tuigen opgesteld en getiteld „Control of Air Pollution
from Motor Vehicles — General Provisions for Emis-
sion Regulations for Light Motor Vehicles”
(Bestrijding van de luchtverontreiniging door motor-
voertuigen — Algemene bepalingen voor
emissienormen voor lichte motorvoertuigen).
De instantie die de typegoedkeuring verleent, stelt de
Commissie in kennis van de omstandigheden waarin elke
goedkeuring uithoofde van deze bepaling werd verleend.
5.1. Algemeen
5.1.1. Onderdelen die van invloed kunnen zijn op uitlaat- en verdam-
pingsemissies moeten zodanig zijn ontworpen, geconstrueerd en
gemonteerd dat het voertuig onder normale gebruiksomstandig-
heden en ondanks de trillingen waaraan de onderdelen kunnen
worden blootgesteld, aan de voorschriften van deze richtlijn kan
voldoen.
De door de fabrikant gebruikte technische middelen moeten waar-
borgen dat de uitlaat- en verdampingsemissies overeenkomstig de
voorschriften van deze richtlijn gedurende de normale levensduur
van het voertuig en onder normale gebruiksomstandigheden effec-
tief worden beperkt. Voor uitlaatemissies wordt geacht aan deze
bepalingen te zijn voldaan indien de voorwaarden van respectie-
velijk punt5.3.1.4 en punt7.1.1.1 zijn vervuld.
Bij toepassing van een zuurstofsensor in een geregeld katalysator-
systeem moet ervoor worden gezorgd dat er voor het bereiken
van een bepaalde snelheid of bij hetversnellen nietvan de st oi-
chiometrische verhouding tussen lucht en brandstof (lambda)
wordtafgeweken. Tijdelijke schommelingen van deze coëfficiënt
zijn evenwel toegestaan op voorwaarde dat deze zich ook voor-
doen tijdens de in punt 5.3.1, respectievelijk punt 7.1.1,
beschreven proef of indien deze schommelingen nodig zijn voor
de rijveiligheid van het voertuig en de regelmatige werking van
de motor en van de elementen die van invloed zijn op de emissie
van verontreinigingen of indien deze schommelingen nodig zijn
voor het starten van de koude motor.
5.1.2. Een motorvoertuig met elektrische ontsteking moet zodanig zijn
ont worpen dathetkan werken metongelode benzine als
omschreven in Richtlijn 85/210/EEG (1).
5.1.2.1. Metinacht neming van punt5.1.2.2 moetde vulopening van de
brandstoftank zodanig zijn ontworpen dat de tank niet kan
worden gevuld uiteen benzinepomp waarvan de slang is voorzien
van een mondstuk met een uitwendige doorsnede van 23,6 mm of
meer.
5.1.2.2. Punt 5.1.2.1 geldt niet voor een voertuig dat aan de twee onder-
staande voorwaarden voldoet:
5.1.2.2.1. het voertuig is zodanig ontworpen en geconstrueerd dat het
systeem ter beperking van de emissie van verontreinigende
uitlaatgassen niet door gelode benzine kan worden aangetast en
5.1.2.2.2. hetis op opvallende, leesbare en onuit wisbare wijze voorzien van
hetsymbool voor ongelode benzine, zoals omschreven in ISO-
norm 2575-1982, op een plaats die onmiddellijk zichtbaar is
voor een persoon die de brandstoftank vult. Extra merktekens
zijn toegestaan.
5.2. Toepassing van de proeven
In tabel I.5.2 wordt een overzicht gegeven van de wegen die
kunnen worden gevolgd voor goedkeuring van een voertuig.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 7
(1) PB nr. L 96 van 3. 4. 1985, blz. 25.
▼M10
5.2.1. Voertuigen met elektrische ontsteking moeten aan de volgende
proeven worden onderworpen:
— type I (controle van de gemiddelde uitlaatemissies na
een koude start)
— type II (controle van de koolmonoxide-emissie bij statio-
nair draaien)
— type III (controle van de emissie van cartergassen)
— type IV (bepaling van de verdampingsemissies)
— type V (duurzaamheid van de voorzieningen tegen lucht-
verontreiniging).
5.2.3. Voertuigen met compressieontsteking moeten aan de volgende
proeven worden onderworpen:
— type I (controle van de gemiddelde uitlaatemissies na een
koude start)
— type V (duurzaamheid van de voorzieningen tegen lucht-
verontreiniging).
5.3. Beschrijving van de proeven
5.3.1. Proef van type I (controle van de gemiddelde uitlaatemissies na
een koude start)
5.3.1.1. In figuur I.5.3 wordteen overzichtgegeven van de wegen die
kunnen worden gevolgd voor goedkeuring op grond van de proef
van type I. Deze proef moet worden uitgevoerd bij alle in punt 1
bedoelde voertuigen waarvan de maximummassa niet meer
bedraagtdan 3,5 t on.
5.3.1.2. Het voertuig wordt geplaatst op een rollentestbank die is voorzien
van een systeem waarmee de rijweerstand en de massatraagheid
worden gesimuleerd.
►M10 5.3.1.2.1. Zonder onderbreking wordteen proef ◄die in totaal 19
minuten en 40 seconden duurt en uit twee delen bestaat, namelijk
deel EEN en deel TWEE. Tussen heteinde van deel EEN en het
begin van deel TWEE mag, met instemming van de fabrikant,
een periode van ten hoogste 20 seconden worden ingelast waarin
geen monster wordt genomen, ten einde het bijstellen van de
proefapparatuur te vergemakkelijken.
5.3.1.2.2. Deel EEN van de proef bestaat uit vier elementaire stadscy-
clussen. Iedere elementaire stadscyclus bestaat uit 15 fasen
(stationair draaien, accelereren, constante snelheid, vertragen,
enz.).
5.3.1.2.3. Deel TWEE van de proef bestaat uit één cyclus die representatief
is voor de rijomstandigheden buiten bebouwde gebieden. De
cyclus buiten de stad bestaat uit 13 fasen (stationair draaien, acce-
lereren, constante snelheid, vertragen, enz.).
Tabel 1.5.2
Verschillende mogelijkheden voor goedkeuring en uitbreidingen van de goedkeu-
ring
GoedkeuringsproefVoertuigen van de categorieën M
en N met elektrische ontstekingVoertuigen van de categorieën M1en N1met compressieontsteking
Type I Ja
(massa≤3,5 ton)Ja
(massa≤3,5 ton)
Type II Ja
(massa > 3,5 ton)—1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 8
▼M9
▼M10
▼M10
GoedkeuringsproefVoertuigen van de categorieën M
en N met elektrische ontstekingVoertuigen van de categorieën M1en N1met compressieontsteking
Type III Ja —
Type IV Ja
(massa≤3,5 ton)—
Type V Ja
(massa≤3,5 ton)Ja
(massa≤3,5 ton)
Voorwaarden
voor uitbreidingPunt6 — Punt6
—M2en N2
met referentiemassa van tenhoogste 2 840 kg
5.3.1.2.5. Tijdens de proef worden de uitlaatgassen van het voertuig
verdund en een proportioneel monster wordt in een of meer
zakken opgevangen. De uitlaatgassen van het aan de proef onder-
worpen voertuig worden verdund, opgevangen en geanalyseerd
volgens de hierna beschreven methode; het totale volume van de
verdunde uitlaatgassen wordt gemeten. Van voertuigen met eenmotor met compressieontsteking worden niet alleen de koolmono-
xide-, de koolwaterstoffen- en de stikstofoxidenemissies
vastgesteld, doch ook de deeltjesemissies.
5.3.1.3. De proef wordtuit gevoerd volgens de in bijlage III beschreven
methode. Het opvangen en analyseren van de gassen en het
afscheiden en wegen van de deeltjes moeten geschieden overeen-
komstig de voorgeschreven methoden.
5.3.1.4. Onder voorbehoud van hetbepaalde in de punt en 5.3.1.4.2 en
5.3.1.5 wordtde proef driemaal uit gevoerd. ►
M10 De resultaten
worden vermenigvuldigd met ◄de passende verslechteringsfac-
toren die overeenkomstig punt 5.3.5 zijn verkregen. De
resulterende massa's van de uitlaatgassen en, bij voertuigen met
motoren met compressieontsteking, de deeltjesmassa die bij elke
proef worden gevonden, moeten beneden de grenswaarden liggen
die in de onderstaande tabel zijn vermeld:
Categorie voertuigenReferentiemassaGrenswaarden
Massa
koolmonoxi-
deGecombinee-
rde massa
koolwatersto-
ffen en
stikstofdioxi-
deDeeltjesmass-
a(1)
MR (kg) L1(g/km) L2(g/km) L3(g/km)
M(2) Willekeurig 2,72 0,97 0,14
N1(3)Categorie I MR ≤1 250 2,72 0,97 0,14
Categorie II 1 250 < MR
≤1 7005,17 1,4 0,19
Categorie III 1 700 < MR 6,9 1,7 0,25
(1) Bij motoren met compressieontsteking.
(2) Metuit zondering van:
— voertuigen ontworpen voor het vervoer van meer dan zes personen, de bestuurder inbe-
grepen;
— voertuigen met een maximummassa van meer dan 2 500 kg;
(3) Alsmede de in noot (2) gespecificeerde voertuigen van categorie M.
5.3.1.4.1. In afwijking van hetbepaalde in punt5.3.1.4, is hetvoor elke
verontreiniging of combinatie van verontreinigingen toegestaan1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 9
▼M9
▼M10
▼M9
▼M9
dat één van de drie resulterende massa's met ten hoogste 10 % de
voorgeschreven grenswaarde overschrijdt, op voorwaarde dat het
rekenkundig gemiddelde van de drie resultaten beneden de voor-
geschreven grenswaarde blijft. Indien de voorgeschreven
grenswaarden voor verschillende verontreinigingen worden over-
schreden, is hetnietvan belang of deze overschrijding
plaatsheeft bij een zelfde of bij verschillende proeven (1).
5.3.1.4.2. Hetin punt5.3.1.4 voorgeschreven aant al proeven kan op
verzoek van de fabrikantop t ien worden gebrachtop voorwaarde
dathetrekenkundig gemiddelde ( x1) van de eerste drie verkregen
resultaten voor elke aan een grenswaarde gebonden verontreini-
ging of gecombineerde emissie van twee verontreinigingen
tussen 100 en 110 % van de grenswaarde ligt. In dit geval wordt
alleen vereistdathetrekenkundig gemiddelde van alle t ien
verkregen resultaten voor elke aan een grenswaarde gebonden
verontreiniging of gecombineerde emissie van twee verontreini-
gingen minder bedraagtdan de grenswaarde ( x<L).
5.3.1.5. Hetin punt5.3.1.4 voorgeschreven aant al proeven wordtonder de
hierna omschreven voorwaarden beperkt; hierbij is V1hetresul-
taat van de eerste proef en V2het resultaat van de tweede proef
voor iedere verontreiniging of gecombineerde emissie van twee
verontreinigingen die aan een grenswaarde is gebonden.
5.3.1.5.1. Er wordt slechts één proef uitgevoerd indien het verkregen resul-
taat voor iedere aan een grenswaarde gebonden verontreiniging,of
gecombineerde emissie van twee verontreinigingen ten hoogste
0,70 L bedraagt(ditwil zeggen V1≤0,70 L).
5.3.1.5.2. Ingeval nietaan de eis van punt5.3.1.5.1 is voldaan, worden
slechts twee proeven uitgevoerd indien voor elke aan een grens-
waarde gebonden verontreiniging of gecombineerde emissie van
twee verontreinigingen de volgende voorwaarden zijn vervuld:
V1≤0,85 L en V1+V2≤1,70 L en V2≤L.
5.3.2. Proef van type II (controle van de koolmonoxide-emissie bij stati-
onair draaien)
5.3.2.1. Deze proef wordt uitgevoerd bij voertuigen met een motor met
elektrische ontsteking waarop de in punt 5.3.1 omschreven proef
nietvan t oepassing is.
5.3.2.2. Bij uitvoering van de proef overeenkomstig bijlage IV mag het
koolmonoxidegehalte van de bij stationair draaien geproduceerde
uitlaatgassen niet meer dan 3,5 % vol bedragen bij de door de
fabrikantopgegeven afst elling; binnen hetin die bijlage aange-
geven afstelgebied mag het niet meer dan 4,5 % vol bedragen.
5.3.3. Proef van type III (controle van de emissie van cartergassen)
5.3.3.1. Deze proef moetworden uit gevoerd bij alle in punt1 bedoelde
voertuigen met uitzondering van die met een motor met compres-
sieontsteking.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 10
(1) Indien bij een van de drie resultaten ten aanzien van ongeacht welke verontreiniging of
combinatie de in punt 5.3.1.4 voorgeschreven grenswaarde met meer dan 10 % wordtoverschreden, mag de proef voor hetbeoogde voert uig onder de in punt5.3.1.4.2
omschreven voorwaarden worden vervolgd.▼M10
▼M9
▼M9
Figuur I.5.3
Schema van het goedkeuringssysteem bij de proef van type I
(zie punt5.3.1)
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 11
▼M9
5.3.3.2. Bij uitvoering van de proef overeenkomstig bijlage V mag het
carterventilatiesysteem geen enkele emissie van cartergassen in
de luchtmogelijk maken.
5.3.4. Proef van type IV (bepaling van de verdampingsemissies)
5.3.4.1. Deze proef moetworden uit gevoerd bij alle in punt1 bedoelde
voertuigen met uitzondering van die met een motor met compres-
sieontsteking.
5.3.4.2. Bij uitvoering van de proef overeenkomstig bijlage VI moeten de
verdampingsemissies minder dan 2 g/proef bedragen.
5.3.5. Proef van type V (duurzaamheid van de voorzieningen tegen
luchtverontreiniging)
►M10 5.3.5.1. Deze proef moetworden uit gevoerd bij alle in punt1 bedoelde
voertuigen waarop de in punt 5.3.1 omschreven proef van toepas-
sing is.◄De proef simuleerteen veroudering van 80 000 km
die volgens een vastschema, als beschreven in bijlage VII, op
een proefbaan, de weg of een rollenbank wordtuit gevoerd.
5.3.5.2. In afwijking van hetbepaalde in punt5.3.5.1, kan de fabrikanter
de voorkeur aan geven dat de verslechteringsfactoren uit de
volgende tabel worden gebruikt als alternatief voor de proef
volgens punt5.3.5.1.
CategorieVerslechteringsfactoren
CO HC + NOxDeelt(1)
Motor met elektrische ontsteking 1,2 1,2 —
Motor met compressieontsteking 1,1 1,0 1,2
(1) Bij voertuigen met een motor met compressieontsteking.
Op verzoek van de fabrikantkan de t echnische dienstde proefvan type I vóór de voltooiing van de proef van type V uitvoeren
metgebruikmaking van de in de voorgaande t abel vermelde
verslechteringsfactoren. Na voltooiing van de proef van het type
V kan de technische dienst dan de in bijlage IX genoteerde
keuringsresultaten wijzigen door de verslechteringsfactoren in
deze tabel te vervangen door de verslechteringsfactoren die bij
de proef van type V zijn gemeten.
5.3.5.3. De verslechteringsfactoren worden bepaald met behulp van de
procedure van punt5.3.5.1 of door middel van de waarden in de
tabel van punt 5.3.5.2. De factoren worden gebruikt om vast te
stellen dat is voldaan aan de voorschriften van punt 5.3.1.4 en
punt7.1.1.1.
6. UITBREIDING VAN DE EEG-GOEDKEURING6.1. Uitbreidingen in verband met de uitlaatemissie (proeven van
type I en type II)
6.1.1. Voertuigtypen met verschillende referentiemassa's
6.1.1.1. De voor een bepaald type voertuig verleende goedkeuring mag
alleen worden uitgebreid tot voertuigtypen met een referentie-
massa waarbij de toepassing van het onmiddellijk hogere
traagheidsequivalent of een willekeurig lager traagheidsequivalent
is vereist.
6.1.1.2. Indien bij voertuigen van de categorie N
1of in noot(2) van punt
5.3.1.4 bedoelde voertuigen van de categorie N1op grond van de
referentiemassa van het voertuigtype waarvoor om uitbreidingvan de goedkeuring wordtverzocht , een vliegwiel moetworden
toegepast waarmee een kleiner traagheidsequivalent wordt
verkregen dan methetvliegwiel datvoor hetreeds goedgekeurde
type is gebruikt, wordt de uitbreiding van de goedkeuring toege-
staan indien de massa's van de verontreinigingen verkregen bij1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 12
▼M10
▼M9
▼M10
▼M10
hetvoert uig waarvoor reeds goedkeuring was verleend, voldoen
aan de grenswaarden die gesteld zijn voor het voertuig waarvoor
om uitbreiding van de goedkeuring wordt verzocht.
6.1.2. Voertuigtypen met verschillende totale overbrengingsverhou-
dingen
De voor een voertuigtype verleende goedkeuring kan onder de
hierna genoemde voorwaarden worden uitgebreid tot voertuig-
typen die van het reeds goedgekeurde type alleen afwijken voor
watbet reftde overbrengingsverhoudingen:
6.1.2.1. Voor elke bij de proef van type I gebruikte overbrengingsverhou-
ding moetde verhouding
E¼V2/C0V1
V1
worden bepaald, waarin bij een motortoerental van 1 000 min−1
V1de snelheid van het goedgekeurde voertuigtype is en V2de
snelheid van het voertuigtype waarvoor om uitbreiding van de
goedkeuring wordtverzocht .
6.1.2.2. Indien bij elke overbrengingsverhouding E ≤8 % is, wordtde
uitbreiding toegestaan zonder dat de proeven van type I worden
herhaald.
6.1.2.3. Indien bij ten minste één overbrengingsverhouding E > 8 % is en
indien bij elke overbrengingsverhouding E ≤13 % is, moeten de
proeven van type I worden herhaald; zij kunnen echter met
toestemming van de goedkeuringverlenende instanties worden
verrichtin een door de fabrikantgekozen laborat orium. Het
rapportvan de proeven moetaan de metde goedkeuring belast e
technische dienst worden toegezonden.
6.1.3. Voertuigtypen met verschillende referentiemassa's en verschil-
lende totale overbrengingsverhoudingen
De voor een voertuigtype verleende goedkeuring wordt, voor
zover wordt voldaan aan de in de punten 6.1.1 en 6.1.2 vastge-
stelde voorwaarden, uitgebreid tot voertuigtypen die van het
reeds goedgekeurde type alleen afwijken wat betreft de referentie-
massa en de totale overbrengingsverhoudingen.
6.1.4. Opmerking
Indien een voertuigtype is goedgekeurd overeenkomstig de
punten 6.1.1 tot 6.1.3, mag deze goedkeuring niet tot andere voer-
tuigtypen worden uitgebreid.
6.2. Verdampingsemissies (proef van type IV)
6.2.1. De goedkeuring die is verleend voor een voertuigtype met een
systeem ter beperking van de verdampingsemissies mag onder
de volgende voorwaarden worden uitgebreid:
6.2.1.1. Het systeem van vorming van het brandstof/luchtmengsel (bij
voorbeeld centrale inspuiting, carburator) moet hetzelfde zijn.
6.2.1.2. De vorm van de brandstoftank en de materialen van de brandstof-
tank en de brandstofslangen moeten identiek zijn. De
dwarsdoorsnede van de slangen moetgelijk zijn en de lengt e
daarvan moet ongeveer overeenstemmen; het meest ongunstige
geval qua lengte van de slang bij een bepaalde groep wordt aan
de proef onderworpen. De technische dienst die met de goedkeu-
ringsproeven is belast, beslist of niet-identieke damp/
vloeistofscheiders worden geaccepteerd. De inhoud van de brand-
stoftank mag ten hoogste 10 % variëren. De afstelling van de
tankontluchtingsklep moet identiek zijn.
6.2.1.3. De opslagmethode voor de brandstofdamp moet identiek zijn, dit
wil zeggen vorm en inhoud van hetopvangapparaat , opslagme-
dium, luchtfilter (voor zover deze worden gebruikt ter beperking
van de verdampingsemissie).
6.2.1.4. De brandstofinhoud van de vlotterkamer mag niet meer dan ± 10 ml
afwijken.
6.2.1.5. De methode voor het afzuigen van de opgeslagen damp moet
identiek zijn (bij voorbeeld luchtstroom, beginpunt of doorblaas-
volume over de rijcyclus).1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 13
▼M9
▼M9
6.2.1.6. De methode van dichting en ontluchting van het brandstofdoseer-
systeem moet identiek zijn.
6.2.2. Verdere opmerkingen:
i) verschillende cilinderinhouden zijn toegestaan;
ii) verschillende motorvermogens zijn toegestaan;
iii) automatische en handgeschakelde versnellingsbakken, twee-
en vierwielaandrijving zijn toegestaan;
iv) verschillende carrosserievormen zijn toegestaan;
v) verschillende maten van wielen en banden zijn toegestaan.
6.3. Duurzaamheid van de voorzieningen tegen luchtverontreini-
ging (proef van type V)
6.3.1. De voor een voertuigtype verleende goedkeuring kan worden
uitgebreid tot verschillende voertuigtypen, mits de combinatie
van motor en systeem ter beperking van de verontreiniging over-
eenstemt met die van het reeds goedgekeurde voertuig. Te dien
einde worden de voertuigtypen waarvan de hieronder beschreven
parameters identiek zijn of binnen de voorgeschreven grens-
waarden blijven, geacht onder dezelfde combinatie van motor en
systeem ter beperking van de verontreiniging te vallen.
6.3.1.1. Motor:
— aantal cilinders,
— cilinderinhoud (± 15 %),
— vorm van hetcilinderblok,
— aantal kleppen,
— brandstofsysteem,
— type koelsysteem,
— verbrandingsproces.
6.3.1.2. Systeem ter beperking van de verontreiniging:
— katalysatoren:
— aantal katalysatoren en elementen,
— grootte en vorm van de katalysatoren (volume ± 10 %),
— type katalyse (oxidatie, drieweg, …),
— massa edelmetaal (gelijk of groter),
— verhouding edelmetaal (± 15 %),— drager (structuur en materiaal),
— celdichtheid,
— type katalysatorbehuizing,
— plaats van de katalysatoren (opstelling en omvang in het
uitlaatsysteem, waarbij de temperatuur aan de inlaat van
de katalysator niet meer dan ± 50 K verschilt);
— luchttoevoer:
— metof zonder,
— type (pulsair, luchtpompen, …);
— EGR (uitlaatgasrecirculatie):
— metof zonder.
6.3.1.3. Traagheidscategorie: de onmiddellijk daarboven gelegen traag-
heidscategorie én elke gelijkwaardige lagere traagheidscategorie.
6.3.1.4. Voor de uitvoering van de duurzaamheidsproef kan gebruik
worden gemaaktvan een voert uig waarvan de vorm van de caros-
serie, de versnellingsbak (automatisch of handgeschakeld) en de
maatvan de wielen of banden verschillend zijn van die van het
voertuigtype waarvoor de goedkeuring is aangevraagd.
7. CONFORMITEIT VAN DE PRODUKTIE
7.1. Als algemene regel geldt dat de conformiteit van de produktie
voor wat betreft de beperking van uitlaat- en verdampingsemis-
sies van het voertuig wordt gecontroleerd aan de hand van de
omschrijving in hetgoedkeuringsformulier van bijlage IX en zo
nodig aan de hand van de proeven van de typen I, II, III en IV
als beschreven in punt5.2 of van bepaalde van deze proeven.
7.1.1. Voor de conformiteitscontrole voor wat betreft de proef van type
I wordtals volgtgehandeld:1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 14
▼M9
7.1.1.1. Uitde serie wordteen voert uig genomen en onderworpen aan de
in punt 5.3.1 beschreven proef. De verslechteringsfactoren
worden op dezelfde wijze toegepast. De in punt 5.3.1.4 vermelde
grenswaarden worden evenwel vervangen door de volgende:
Categorie
voertuigenReferentiemassaGrenswaarden
Massa
koolmonoxideGecombineerde
massa
koolwater-
stoffen en
stikstofdioxidenDeeltjesmass-
a(1)
MR (kg) L1(g/km) L2(g/km) L3(g/km)
M(2) Willekeurig 3,16 1,13 0,18
N1(3)MR≤1 250 3,16 1,13 0,18
1 250 < MR
≤1 7006,0 1,6 0,22
1 700 < MR 8,0 2,0 0,29
(1) Bij motoren met compressieontsteking.
(2) Zie noot(2) in punt5.3.1.4.
(3) Zie noot(3) in punt5.3.1.4.
7.1.1.2. Indien hetuitde serie genomen voert uig nietvoldoetaan het
bepaalde in punt7.1.1.1, kan de fabrikantverzoeken om met ingen
te verrichten bij een aantal als monster van de serie gekozen
voertuigen waaronder het oorspronkelijk beproefde voertuig. De
fabrikant stelt het aantal (n) van de monsters vast. Deze voer-
tuigen worden, met uitzondering van het oorspronkelijk gekozen
voertuig, onderworpen aan één enkele proef van type I. Het voor
het oorspronkelijk geteste voertuig in aanmerking te nemen resul-
taat is het rekenkundig gemiddelde van de resultaten van de drie
met dit voertuig uitgevoerde proeven van type I. Vervolgens
worden voor de koolmonoxide-emissies, het totaal van de kool-
waterstoffen- en stikstofoxidenemissies en de deeltjesemissies
hetrekenkundig gemiddelde ( x) van de uitde st eekproef
verkregen resultaten alsmede de standaardafwijking S (1) bere-
kend. De produktie wordt conform geacht indien aan de
volgende voorwaarde is voldaan:
xþk/C1S/C20L
waarin:
L = de in punt 7.1.1.1 vastgestelde grenswaarde,
k = de statistische factor afhankelijk van n en gegeven in de
onderstaande tabel:
n 23456789 1 0
k 0,973 0,613 0,489 0,421 0,376 0,342 0,317 0,296 0,279
n 1 11 21 31 41 51 61 71 81 9
k 0,265 0,253 0,242 0,233 0,224 0,216 0,210 0,203 0,198
Indien n ≥20, dan is k ¼0;860ﬃﬃﬃnp1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 15
(1)S2¼Xx/C0xðÞ2
n/C01
waarin x een van de n verkregen afzonderlijke resultaten is.▼M10
▼M9
▼M9
7.1.2. Bij een proef van type II of van type III die bij een uit de serie
genomen voertuig wordt verricht, moet aan het bepaalde in de
punten 5.3.2.2 en 5.3.3.2 worden voldaan.
7.1.3. In afwijking van hetbepaalde in punt3.1.1 van bijlage III kan de
met de controle op de overeenstemming van de produktie belaste
technische dienst met instemming van de fabrikant de proeven
van de typen I, II, III en IV verrichten bij voertuigen die minder
dan 3 000 km hebben afgelegd.
7.1.4. Bij hetuit voeren van de in bijlage VI beschreven proef moetde
gemiddelde verdampingsemissie van alle geproduceerde voer-
tuigen van het goedgekeurde type beneden de in punt 5.3.4.2
vastgestelde grenswaarde liggen.
7.1.5. Voor routinekeuringen aan het eind van de produktielijn kan de
houder van de goedkeuring de conformiteit aantonen door middel
van steekproeven op voertuigen die aan de eisen van punt 7 van
bijlage VI moeten voldoen.
8. OVERGANGSBEPALINGEN
►M10 8.1.◄De volgende bepalingen blijven tot en met 31 december 1994
van toepassing voor het voor de eerste maal in het verkeer
brengen van voertuigen waarvan het type vóór 1 juli 1993 is
goedgekeurd:
— de overgangsbepalingen van punt8.3 (metuit zondering van
punt8.3.1.3), van bijlage I van Richt lijn 70/220/EEG, zoals
gewijzigd bij Richtlijn 88/436/EEG;
— de bepalingen van bijlage I bij Richtlijn 70/220/EEG, zoals
gewijzigd bij Richtlijn 88/76/EEG, voor voertuigen van cate-
gorie M1(1) die zijn uitgerust met motoren met elektrische
ontsteking met een cilinderinhoud van meer dan 2 liter;
— de bepalingen voor voertuigen met een cilinderinhoud van
minder dan 1,4 liter in Richtlijn 70/220/EEG, zoals gewijzigd
bij Richtlijn 89/458/EEG.
Op verzoek van de fabrikantkunnen de overeenkomst ig deze
eisen verrichte proeven worden aanvaard in plaats van de in
bijlage I, punten 5.3.1, 5.3.5 en 7.1.1, van Richtlijn 70/220/EEG,
laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 91/441/EEG, genoemde proef.
►M10 8.2.◄►M10 De grenswaarden voor de gecombineerde massa van
koolwaterstoffen en stikstofoxiden en voor de deeltjesmassa van
voertuigen die uitgerust zijn met motoren met compressieontste-
king met rechtstreekse inspuiting, worden voor voertuigen van
de categorie M1(1) tot 1 juli 1994 voor de goedkeuring en tot 31
december 1994 voor hetvoor de eerst e maal in hetverkeer
brengen, en voor voertuigen van de categorie N1(2) tot 1 oktober
1994 voor de goedkeuring en tot 1 oktober 1995 voor het voor de
eerste maal in het verkeer brengen berekend door de L2-e nL3-
waarden in de tabellen van punt 5.3.1.4 (voor de goedkeuring)
en punt 7.1.1.1 (voor de conformiteitscontrole) met een factor
1,4 te vermenigvuldigen. ◄1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 16
(1) Zie noot(2) in punt5.3.1.4.
(2) Zie noot(3) in punt5.3.1.4.▼M10
▼M9
▼M10
▼M9
▼M9
BIJLAGE II
INLICHTINGENFORMULIER Nr. …
overeenkomstig bijlage I van Richtlijn 70/156/EEG van de Raad betreffende de EEG-goedkeu-
ring en met betrekking tot maatregelen tegen luchtverontreiniging door emissies van
motorvoertuigen
(Richtlijn 70/220/EEG, laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 91/441/EEG)
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 17
▼M9
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 18
▼M9
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 19
▼M9
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 20
▼M9
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 21
▼M9
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 22
▼M9
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 23
▼M9
BIJLAGE III
PROEF VAN TYPE I
(Controle van de uitlaatemissies na een koude start)
1. INLEIDING
In deze bijlage wordt de methode beschreven voor het uitvoeren
van de proef van type I als omschreven in punt 5.3.1 van bijlage
I.
2. TESTCYCLUS OP ROLLENBANK2.1. Beschrijving van de cyclus
De op de rollenbank uit te voeren testcyclus is beschreven in
aanhangsel 1 van deze bijlage.
2.2. Algemene voorwaarden
Er moeten eventueel voorbereidende proefcyclussen worden
uitgevoerd ter bepaling van de methode waarmede de bediening
van gas- en rempedaal het beste kan plaatsvinden, zodat een
cyclus kan worden uitgevoerd die de theoretische cyclus tot
binnen de voorgeschreven grenzen benadert.
2.3. Gebruik van de versnellingsbak
2.3.1. Indien de maximumsnelheid die in de eerste versnelling kan
worden bereikt, minder dan 15 km/h bedraagt, dienen voor de
elementaire stadscyclussen (deel EEN) de tweede, derde en
vierde versnelling te worden gebruikt en voor de cyclus buiten
bebouwde gebieden (deel TWEE) de tweede, derde, vierde en
vijfde versnelling. Ook kan van de tweede, derde en vierde
versnelling voor de stadscyclus (deel EEN) en van de tweede,
derde, vierde en vijfde versnelling voor de cyclus buiten
bebouwde gebieden (deel TWEE) gebruik worden gemaaktindien
in de aanwijzingen van de fabrikantwordtaanbevolen op een
vlakke weg in de tweede versnelling weg te rijden of indien
volgens deze aanwijzingen de eerste versnelling uitsluitend is
bedoeld als een versnelling voor moeilijk te berijden wegen,
terreinrijden of slepen.
Voor voertuigen van de categorie M (
1) waarbij hetmaximale
motorvermogen ten hoogste 30 kW bedraagt en met een maxi-
mumsnelheid van ten hoogste 130 km/h wordt de
maximumsnelheid van de cyclus buiten bebouwde gebieden
(deel TWEE) tot 1 juli 1994 beperkt tot 90 km/h.
Voor voertuigen van de categorie N1(2) meteen vermogen/massa-
verhouding van ten hoogste 30 kW/ton (3) en meteen
maximumsnelheid van ten hoogste 130 km/h wordt de maximum-
snelheid van de cyclus buiten bebouwde gebieden (deel TWEE)
beperkt tot 90 km/h tot 1 januari 1996 voor voertuigen van cate-
gorie I en tot 1 januari 1997 voor voertuigen van de categorieën I
en III.
Na die data moet bij voertuigen, die de acceleratie- en maximum-
snelheidsvoorwaarden van de cyclus nietbereiken, hetgaspedaal
volledig worden ingedrukt totdat zij weer aansluiting krijgen bij
de voorgeschreven kromme. De afwijkingen van de cyclus
moeten in het testrapport worden vermeld.
2.3.2. Voertuigen met een halfautomatische versnellingsbak worden
beproefd in de normaal bij hetwegverkeer gebruikt e versnel-
lingen en de versnellingshandel wordtvolgens de aanwijzingen
van de fabrikantbediend.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 24
(1) Zie noot(2) in punt5.3.1.4 van bijlage I.
(2) Zie noot(3) in punt5.3.1.4 van bijlage I.
(3) Technische toelaatbare maximummassa volgens fabrieksopgave.▼M10
▼M9
▼M9
2.3.3. Voertuigen met een automatische versnellingsbak worden
beproefd in de hoogste versnelling („drive”). Het gas geven
geschiedt zodanig dat een zo constant mogelijke acceleratie wordt
verkregen en de verschillende versnellingen in de normale volg-
orde worden ingeschakeld. De in aanhangsel 1 aangegeven
schakelmomenten zijn hier dan ook niet van toepassing en de
acceleratie moet geschieden langs de rechte lijnen die de periode
van stationair draaien verbinden met het begin van de volgende
periode van constante snelheid. De geldende toleranties zijn
vermeld in punt2.4.
2.3.4. Voertuigen met een overdrive die door de bestuurder kan worden
ingeschakeld, worden voor de stadscyclus (deel EEN) zonder
gebruik van de overdrive beproefd en voor de cyclus buiten
bebouwde gebieden (deel TWEE) metgebruik van de overdrive.
2.4. Toleranties
2.4.1. Er wordt een afwijking toegestaan van ± 2 km/h tussen de aange-
geven snelheid en de theoretische snelheid bij accelereren, bij
constante snelheid en bij vertragen met gebruik van de remmen
van hetvoert uig. Indien hetvoert uig zonder gebruik van de
remmen sneller vaart mindert, is alleen punt 6.5.3 van toepassing.
Bij het overgaan van een fase op een andere zijn toleranties op de
snelheid toegestaan die hoger liggen dan de hier voorgeschreven
waarden, mits de duur van de geconstateerde afwijkingen telkens
nietmeer dan 0,5 sec. bedraagt .
2.4.2. De tijdtoleranties bedragen ± 1,0 sec. Deze toleranties zijn tevens
van toepassing op begin en einde van elke schakelperiode (1) voor
de stadscyclus (deel EEN) en voor de verrichtingen nrs. 3, 5 en 7
van de cyclus buiten bebouwde gebieden (deel TWEE).
2.4.3. De toleranties op snelheid en tijd worden gecombineerd zoals
aangegeven in aanhangsel 1 van deze bijlage.
3. VOERTUIG EN BRANDSTOF
3.1. Aan de proef onderworpen voertuig
3.1.1. Het voertuig moet zich in goede mechanische staat bevinden. Het
moet zijn ingereden en vóór de proef ten minste 3 000 km hebben
afgelegd.
3.1.2. De uitlaat mag geen lekken vertonen waardoor de hoeveelheid
opgevangen uitlaatgassen van de motor zou kunnen verminderen.
3.1.3. De technische dienst kan de dichtheid van het inlaatsysteem
controleren, ten einde te voorkomen dat de carburatie wordt
gewijzigd door aanzuiging van valse lucht.
3.1.4. De afstellingen van motor en bedieningsorganen van het voertuig
moeten overeenstemmen met de aanwijzingen van de fabrikant.
Dit geldt met name voor de afstelling van het stationair draaien
(toerental en koolmonoxidegehalte van de uitlaatgassen), van de
koudestartvoorziening en van de reinigingssystemen van de
uitlaatgassen.
3.1.5. Het te beproeven voertuig, of een gelijkwaardig voertuig, moet
eventueel zijn uitgerust met een apparaat voor het meten van de
noodzakelijke karakteristieke parameters voor de afstelling van de
rollenbank overeenkomstig de bepalingen van punt 4.1.1.
3.1.6. De technische dienst kan controleren of de prestaties van het
voertuig overeenstemmen met de specificaties van de fabrikant
en of hetvoor normaal rijden bruikbaar is, in hetbijzonder of
het in staat is koud en warm te starten.
3.2. Brandstof
Bij de proeven moetgebruik worden gemaaktvan de referent ie-
brandstof, zoals gespecificeerd in bijlage VIII.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 25
(1) De toegestane tijd van twee seconden omvat de tijd voor het schakelen en, indien
nodig, een zekere speling om gelijk te komen met het schema van de cyclus.
▼M9
4. TESTAPPARATUUR
4.1. Rollenbank
4.1.1. Metde bank moetde rijweerst and op de weg kunnen worden
gesimuleerd en zij moetvan één van beide volgende t ypen zijn:
— bank metkromme voor een niet -regelbaar geabsorbeerd
vermogen: ditt ype is een bank metzodanige fysische karak-
teristieken dat de vorm van de kromme vaststaat;
— bank metkromme voor een regelbaar geabsorbeerd vermogen:
dit type is een bank waarbij ten minste twee parameters
kunnen worden ingesteld ten einde de vorm van de kromme
te laten variëren.
4.1.2. De afstelling van de bank mag na verloop van tijd niet veran-
deren. De bank mag geen merkbare trillingen bij het voertuig
veroorzaken waardoor de normale werking hiervan wordtaangee-
tast.
4.1.3. De bank moet voorzien zijn van systemen waarmede de traagheid
en de rijweerstanden worden gesimuleerd. Deze systemen moeten
worden aangedreven door de voorste rol indien het een bank met
twee rollen betreft.
4.1.4. Nauwkeurigheid
4.1.4.1. Het moet mogelijk zijn de aangegeven remkracht te meten en af
te lezen met een nauwkeurigheid van ± 5 %.
4.1.4.2. Bij een rollenbank metkromme voor een niet -regelbaar geabsor-
beerd vermogen moetde inst ellingsprecisie bij 80 km/h ± 5 %
bedragen. Bij een rollenbank metkromme voor een regelbaar
geabsorbeerd vermogen moetde inst elling van de rollenbank
kunnen worden aangepastaan hetop de weg geabsorbeerde
vermogen meteen precisie van 5 % bij 100, 80, 60 en 40 km/h,
en van 10 % bij 20 km/h. Bij geringere snelheden moetdeze
instelling een positieve waarde houden.
4.1.4.3. De totale traagheid van de draaiende delen (eventueel met inbe-
grip van de gesimuleerde traagheid) moet bekend zijn en tot op
20 kg in plus en min overeenstemmen met de traagheidscategorie
voor de proef.
4.1.4.4. De snelheid van hetvoert uig moetworden bepaald aan de hand
van de draaisnelheid van de rol (de voorste rol bij banken met
twee rollen). Deze snelheid moet worden gemeten met een nauw-
keurigheid van ± 1 km/h bij snelheden van meer dan 10 km/h.
4.1.5. Instelling van het door de bank geabsorbeerde vermogen en van
de traagheid
4.1.5.1. Bank metkromme voor een niet -regelbaar geabsorbeerd
vermogen: de rem moetzodanig worden ingest eld dathetop de
aangedreven wielen bij een constante snelheid van 80 km/h uitge-
oefende vermogen wordtgeabsorbeerd en hetgeabsorbeerde
vermogen bij 50 km/h wordt genoteerd. De methoden ter bepa-
ling van de belasting en voor de instelling van de rem zijn
beschreven in aanhangsel 3.
4.1.5.2. Bank metkromme voor een regelbaar geabsorbeerd vermogen: de
rem moetzodanig worden ingest eld dathetop de aangedreven
wielen bij constante snelheden van 100, 80, 60, 40 en 20 km/h
uitgeoefende vermogen wordt geabsorbeerd. De methoden ter
bepaling van de belasting en voor de instelling van de rem zijn
beschreven in aanhangsel 3.
4.1.5.3. Traagheid
Bij banken met elektrische traagheidssimulering moet worden
aangetoond dat zij gelijkwaardige resultaten opleveren als banken
met mechanische traagheidssystemen. De methoden waarmede
deze gelijkwaardigheid wordtaanget oond, zijn beschreven in
aanhangsel 4.
4.2. Monsternemingssysteem voor de uitlaatgassen
4.2.1. Het opvangsysteem voor de uitlaatgassen moet de mogelijkheid
bieden de reële massa van de verontreinigingen in de uitlaat-
gassen te meten. Hierbij moet gebruik worden gemaakt van het
monsternemingssysteem met constant volume. Hiertoe moeten de
uitlaatgassen van het voertuig constant met de omgevingslucht1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 26
▼M9
worden verdund onder gecontroleerde omstandigheden. Bij
meting door middel van deze methode moet aan twee voor-
waarden worden voldaan: het totale volume van het mengsel van
uitlaatgas en verdunningslucht moet worden gemeten en er dient
een proportioneel monster van dit volume te worden verzameld
en geanalyseerd.
De massa's van de geëmitteerde verontreinigende gassen worden
bepaald aan de hand van de concentraties in het monster, gecorri-
geerd met de concentratie van deze gassen in de omgevingslucht
en de totale flux tijdens de proef.
De massa van de geëmitteerde hoeveelheid deeltjes wordt vastge-
steld door tijdens de volle duur van de proef uit een proportionele
deelstroom de deeltjes op passende filters af te scheiden en de
hoeveelheid gravimetrisch overeenkomstig punt 4.3.2 te bepalen.
4.2.2. De door de apparatuur stromende hoeveelheid moet voldoende
zijn om de condensatie van het water te verhinderen onder alle
omstandigheden die zich kunnen voordoen bij een proef zoals
voorgeschreven in aanhangsel 5.
4.2.3. In figuur III.4.2.3 is hetprincipeschema weergegeven van het
bemonsteringssysteem. In aanhangsel 5 is een beschrijving opge-
nomen van voorbeelden van drie typen monsternemingssystemen
metconst antvolume die aan de bepalingen van onderhavige
bijlage voldoen.
4.2.4. Het mengsel van lucht en uitlaatgas moet ter hoogte van de sonde
S2homogeen zijn.
4.2.5. Met de sonde moet een representatief monster worden genomen
van de verdunde uitlaatgassen.
4.2.6. De monsternemingsapparatuur moet gasdicht zijn. De uitvoering
en materialen van de apparatuur moeten zodanig zijn dat hierdoor
de concentratie van de verontreinigingen in de verdunde uitlaat-
gassen nietwordtbeïnvloed. Indien enig onderdeel van de
apparatuur (warmtewisselaar, ventilator, enz.) van invloed is op
de concentratie van een gasvormige verontreiniging in de
verdunde gassen, dient de monsterneming van deze verontreini-
ging vóór dit onderdeel plaats te vinden indien dit probleem niet
kan worden opgelost.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 27
▼M9
Figuur III.4.2.3
Principeschema van het bemonsteringssysteem voor uitlaatgassen
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 28
▼M9
4.2.7. Indien het beproefde voertuig is uitgerust met een uitlaatsysteem
voorzien van verschillende uitlaatopeningen, moeten de aansluit-
slangen zo dichtmogelijk bij hetvoert uig onderling zijn
verbonden.
4.2.8. De apparatuur mag aan de uitlaatopening(en) geen variaties van
de statische druk veroorzaken die meer dan 1,25 kPa in plus en
min afwijken van de variaties in de statische druk die gemeten
worden tijdens de proefcyclus op de rollenbank, terwijl de uitlaat-
opening(en) niet op de apparatuur is (zijn) aangesloten.
Monsternemingsapparatuur waarmede deze statische druk met
een tolerantie van 0,25 kPa in plus en min kan worden gehand-
haafd, wordt gebruikt indien de fabrikant daartoe schriftelijk een
verzoek indient bij de keuringsinstanties waarin de noodzaak van
deze geringere tolerantie wordt aangetoond. De tegendruk moet
zo dicht mogelijk bij het uiteinde in de uitlaatpijp worden
gemeten of in een verlengstuk daarvan met gelijke doorsnede.
4.2.9. De verschillende kleppen met behulp waarvan de uitlaatgas-
stroom kan worden geleid, moeten snel te bedienen en
snelwerkend zijn.
4.2.10. De gasmonsters worden opgevangen in zakken van voldoende
capaciteit. Deze zakken moeten van een zodanig materiaal zijn
dathetgehalt e aan veront reinigende gassen na een opslag van
20 min. metnietmeer dan 2 % in plus en min is veranderd.
4.3. Analyseapparatuur
4.3.1. Voorschriften
4.3.1.1. De analyse van de verontreinigende gassen geschiedt met de
volgende apparatuur:
— koolmonoxide (CO) en kooldioxide (CO2): een analysetoestel
van niet-dispergerend type met absorptie in het infrarood
(NDIR);
— koolwaterstoffen (HC) bij motoren met elektrische ontsteking:
vlamionisatie-analysator (FID), geijkt op propaan, uitgedrukt
in koolstofatoomequivalent (C1);
— koolwaterstoffen (HC) bij motoren met compressieontsteking:
vlamionisatie-analysator, met detector, afsluiters, leidingen,
enz., verwarmd tot 463 K (190 ºC) ± 10 (HFID). Het toestel
is geijkt op propaan, uitgedrukt in koolstofatoomequivalent
(C1);
— stikstofoxiden (NOx): een chemiluminescentie-analysator
(CLA) metNOx/NO-convertor, of een niet-dispergerende
analysator met resonantieabsorptie in het ultraviolet
(NDUVR) metNOx/NO-convertor.
Deeltjes:Gravimetrische bepaling van de opgevangen deeltjes. De deeltjes
worden op telkens twee in de bemonsteringsgasstroom achter
elkaar geplaatste filters afgescheiden. De massa van de opge-
vangen deeltjes moet per filterpaar bedragen:
M¼
Vmix/C1m
Vep/C1dof m¼M/C1d/C1Vep
Vmix
waarin:
Vep= doorstroming door de filters;
Vmix= doorstroming in de tunnel;
M = deeltjesmassa (g/km);M
grens= grens deeltjesmassa (grensmassa g/km);
m = massa van de op de filters vastgehouden deeltjes (g);d = werkelijke afstand van de beproevingscyclus (km).
De bemonsteringsgraad van de deeltjes (V
ep/Vmix) wordtzo gere-
geld datvoor M = Mgrensgeldt:
1≤m≤5 mg (bij gebruik van filters met een diameter van
47 mm).1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 29
▼M9
Het filteroppervlak moet bestaan uit een materiaal dat waterafsto-
tend is en inert voor bestanddelen van uitlaatgassen (PTFE of
gelijkwaardig materiaal).
4.3.1.2. Nauwkeurigheid
De analysetoestellen moeten een meetbereik hebben dat verenig-
baar is metde precisie die vereistis voor met ing van de
concentratie van gasvormige verontreinigingen in uitlaatgasmon-
sters.
De werkelijke waarde van de kalibratiegassen buiten beschou-
wing latend, mag de meetfout niet meer bedragen dan 3 % in
plus en min.
Bij concentraties van minder dan 100 ppm mag de meetfout niet
groter zijn dan 3 ppm in plus en min. De analyse van het monster
van de omgevingslucht wordt met hetzelfde analysetoestel en in
hetzelfde meetbereik uitgevoerd als bij het dienovereenkomstige
monster verdunde uitlaatgassen.
Bij de weging van de afgescheiden deeltjes moet een nauwkeurig-
heid tot op 1 µg gewaarborgd zijn.
De microgrambalans die wordtgebruiktom hetgewichtvan alle
filters te bepalen moet tot op 1 µg nauwkeurig (standaardafwij-
king) en afleesbaar zijn.
4.3.1.3. Koudeval
Vóór de analysators mag van geen enkel gasdroogapparaat
gebruik worden gemaakt, tenzij wordt aangetoond dat dit geen
enkel effect heeft op het verontreinigingsgehalte van de
gasstroom.
4.3.2. Bijzondere voorschriften voor motoren met compressieontsteking
Er dient een verwarmde monsternemingsbuis te worden aange-
bracht voor continue analyse van koolwaterstoffen door middel
van de vlamionisatiedetector (HFID) met recorder (R). De gemid-
delde concentratie van de gemeten koolwaterstoffen wordt door
integratie bepaald. Tijdens de gehele duur van de proef moet de
temperatuur van deze buis op 463 K (190 ºC) ± 10 K worden
gehouden. De buis moetvoorzien zijn van een verwarmd filt er
(Fh) meteen rendementvan 99 % voor deelt jes ≥0,3 µm, met
het oog op de verwijdering van vaste deeltjes in de continue
stroom van het gas voor de analyse. De responsietijd van het
bemonsteringssysteem (van de sonde tot de inlaat van het analy-
setoestel) moet korter zijn dan vier seconden.
De vlamionisatiedetector (HFID) moet gebruikt worden met een
systeem met constant debiet (warmtewisselaar) met het oog op
een representatieve monsterneming, tenzij er een compensatie
aanwezig is voor de debietvariatie van de CFV- of CFO-
systemen.
De monsternemingsapparatuur voor de deeltjes bestaat uit een
verdunningstunnel, monsternemingssonde, filtereenheid, deel-
stroompomp, doorstroomregeling en -meetinrichting. De
deelstroom voor de bemonstering van de deeltjes wordt over
twee achter elkaar geplaatste filters geleid. De opneemsonde
voor de bemonsteringsstroom voor de deeltjes moet zodanig in
het verdunningskanaal zijn geplaatst dat een representatieve
gasstroom van een homogeen mengsel van lucht en uitlaatgassen
kan worden opgenomen en datop hetopnemingspuntde t empera-
tuur van het lucht/uitlaatgasmengsel niet meer bedraagt dan 325 K
(52 ºC). De temperatuur van de gasstroom mag bij de stromings-
meter niet meer dan ± 3 K en de stroming — gerekend naar de
massa — nietmeer dan ± 5 % variëren. Indien de doorst romings-
hoeveelheid wegens een te hoge filterbelasting op ontoelaatbare
wijze verandert, moet de proef worden afgebroken. Bij herhaling
moet een geringer doorstromingsdebiet worden ingesteld en/of
een groter filter worden gebruikt. De filters worden ten vroegste
één uur vóór hetbegin van de proef uitde kamer genomen.
De benodigde deeltjesfilters worden ten minste acht en ten
hoogste 56 uur in een open tegen stofafzetting beschermde schaal
vóór de proef in een klimaatkamer geconditioneerd (temperatuur,
vochtigheid). Na conditionering worden de schone filters
gewogen en tot het tijdstip van gebruik bewaard.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 30
▼M9
Indien de filters niet binnen één uur na verwijdering uit de weeg-
kamer worden gebruikt, moeten zij opnieuw worden gewogen.
De limietvan één uur kan worden vervangen door een limietvan
achtuur indien aan één of beide van de onderst aande voor-
waarden wordtvoldaan:
— een gestabiliseerd filter wordt in een afgesloten filterhouder
met dichtgestopte uiteinden geplaatst en bewaard of
— een gestabiliseerd filter wordt in een filterhouder geplaatst die
dan onmiddellijk wordtaangebrachtin een monst ernemings-
buis waarin geen doorstroming plaatsvindt.
4.3.3. Kalibratie
Alle analysetoestellen moeten zo vaak als noodzakelijk worden
gekalibreerd en in elk geval in de loop van de maand vooraf-
gaande aan de goedkeuringsproef, alsmede ten minste eenmaal
per half jaar met het oog op de controle van de overeenstemming
van de produktie. De kalibratiemethode voor elk type analysetoe-
stel vermeld in punt 4.3.1, is beschreven in aanhangsel 6.
4.4. Volumemeting
4.4.1. De methode voor het meten van het totale volume verdunde
uitlaatgassen, welke bij het systeem van monsterneming met
constant volume wordt toegepast, moet zodanig zijn dat de
nauwkeurigheid ± 2 % bedraagt.
4.4.2. Kalibratie van het systeem van monsterneming met constant
volume (CVS)
De apparatuur voor volumemeting bij het CVS moet gekalibreerd
worden volgens een methode die voldoende waarborg biedt dat
de vereiste nauwkeurigheid wordt verkregen en wel met
voldoende korte intervallen om deze nauwkeurigheid te hand-
haven.
In aanhangsel 6 wordteen voorbeeld gegeven van een kalibrat ie-
methode waarmede de vereiste nauwkeurigheid kan worden
verkregen. Bij deze methode wordt gebruik gemaakt van een
debietmeter van dynamisch type welke geschikt is voor de grote
doorstromingshoeveelheden waarvan sprake is bij toepassing van
hetCSV. Hetapparaatdienteen gewaarborgde nauwkeurigheid t e
bezitten en in overeenstemming te zijn met een nationale of inter-
nationale norm.
4.5. Gassen
4.5.1. Zuivere gassen
De zuivere gassen die voor een kalibratie respectievelijk het
gebruik van de toestellen worden gebezigd, moeten aan de
volgende voorwaarden voldoen:
— gezuiverde stikstof (zuiverheid ≤1 ppm C, ≤1 ppm CO,
≤400 ppm CO2,≤0,1 ppm NO);
— gezuiverde synthetische lucht (zuiverheid ≤1 ppm C,
≤1 ppm CO, ≤400 ppm CO2,≤0,1 ppm NO); zuurstof-
concentratie van 18 tot 21 % vol;
— gezuiverde zuurstof (zuiverheid ≥99,5 % vol O2);
— gezuiverde waterstof (en mengsel met waterstof)
(zuiverheid ≤1 ppm C, ≤400 ppm CO2).
4.5.2. Kalibratiegassen
De gasmengsels die voor de kalibratie worden gebruikt, moeten
van onderstaande chemische samenstelling zijn:
—C3H8en gezuiverde synthetische lucht (zie punt 4.5.1);
— CO en gezuiverde stikstof;—C O
2en gezuiverde stikstof;
— NO en gezuiverde stikstof.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 31
▼M9
(De hoeveelheid in ditkalibrat iegas aanwezige NO2mag niet
meer dan 5 % van hetNO-gehalt e bedragen.)
De werkelijke concentratie van een kalibratiegas moet tot op 2 %
in plus en min overeenstemmen met de nominale waarde.
De in aanhangsel 6 voorgeschreven concentraties mogen even-
eens zijn verkregen met behulp van een meng- en doseertoestelvoor gassen, door verdunning met gezuiverde stikstof of met
gezuiverde synthetische lucht. De menger moet een zodanige
nauwkeurigheid bezitten dat het gehalte van de verdunde kalibra-
tiegassen tot op 2 % in plus en min kan worden bepaald.
4.6. Aanvullende apparatuur
4.6.1. Temperatuur
De in aanhangsel 8 vermelde temperaturen moeten worden
gemeten met een nauwkeurigheid van ± 1,5 K.
4.6.2. Druk
De luchtdruk moet tot op ± 0,1 kPa nauwkeurig worden gemeten.
4.6.3. Absolute vochtigheid
De absolute vochtigheid (H) moet tot op 5 % in plus en min
nauwkeurig worden gemeten.
4.7. Het monsternemingssysteem voor de uitlaatgassen moet worden
gecontroleerd met behulp van de methode beschreven in punt 3
van aanhangsel 7. De maximaal toegestane afwijking tussen de
hoeveelheid binnengevoerd gas en de hoeveelheid gemeten gas
bedraagt5 %.
5. VOORBEREIDING VAN DE PROEF5.1. Aanpassing van het traagheidssysteem aan de translatietraag-
heden van het voertuig
Er wordt gebruik gemaakt van een traagheidssysteem met behulp
waarvan een totale traagheid van de roterende massa's kan
worden verkregen die overeenstemt met de referentiemassa
binnen de volgende grenzen:
Referentiemassa van het voertuig MR(kg)Gelijkwaardige massa van het
traagheidssysteem I
(kg)
MR≤750 680
750 < MR≤850 800
850 < MR≤1 020 910
1 020 < MR≤1 250 1 130
1 250 < MR≤1 470 1 360
1 470 < MR≤1 700 1 590
1 700 < MR≤1 930 1 810
1 930 < MR≤2 150 2 040
2 150 < MR≤2 380 2 270
2 380 < MR≤2 610 2 270
2 610 < MR2 270
5.2. Afstelling van de rem
De rem moet worden afgesteld overeenkomstig de methoden
beschreven in punt4.1.4. De gebezigde met hode, de verkregen
waarden (equivalente traagheid, karakteristieke afstellingspara-
meter) moeten in het keuringsrapport worden vermeld.
5.3. Gereedmaken van het voertuig
5.3.1. Bij voertuigen met een motor met compressieontsteking wordt,
met het oog op de meting van de deeltjes, ten hoogste 36 uur en
ten minste zes uur vóór de proef gebruik gemaakt van de cyclus
van deel TWEE als beschreven in aanhangsel 1 van deze bijlage.
Er worden achtereenvolgens drie cyclussen gereden. De rem
wordt afgesteld overeenkomstig de punten 5.1 en 5.2.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 32
▼M9
Na deze voorbehandeling die in hetbijzonder voor mot oren met
compressieontsteking geldt, en vóór de proef moeten voertuigen
met een motor met compressieontsteking of elektrische ontsteking
worden opgesteld in een ruimte waar de temperatuur vrijwel
constant en tussen 293 en 303 K (20 en 30 ºC) wordt gehouden.
Deze voorbereiding moet ten minste zes uur duren en worden
voortgezet totdat de temperatuur van de motorolie en die van de
koelvloeistof (voor zover aanwezig) tot op ± 2 K overeen-
stemmen met die van de ruimte.
Op verzoek van de fabrikantwordtde proef verrichtbinnen t en
hoogste 30 uur nadat het voertuig op normale bedrijfstemperatuur
heeftgefunct ioneerd.
5.3.2. De bandenspanning moet, evenals bij de inleidende proef op de
weg methetoog op afst elling van de rem, de door de fabrikant
opgegeven spanning zijn. Op proefbanken mett wee rollen kan
de bandenspanning nog met ten hoogste 50 % worden opgevoerd.
De gebezigde bandenspanning moetin hetkeuringsrapport
worden aangetekend.
6. WERKWIJZE BIJ DE PROEF OP DE ROLLENBANK
6.1. Bijzondere uitvoeringsvoorwaarden voor de cyclus
6.1.1. Tijdens de proef moet de temperatuur in de beproevingsruimte
tussen 293 en 303 K (20 en 30 ºC) liggen. De absolute luchtvoch-
tigheid (H) in de ruimte of van de aan de motor toegevoerde
luchtmoetvoldoen aan onderst aande formule:
5,5≤H≤12,2 g H2O/kg droge lucht.
6.1.2. Het voertuig moet tijdens de proef vrijwel horizontaal staan ten
einde een abnormale verdeling van de brandstof te voorkomen.
6.1.3. De proef moet worden uitgevoerd met geopende motorkap, tenzij
dit technisch niet mogelijk is. Ten einde de motortemperatuur op
de normale waarde te handhaven kan, indien noodzakelijk, een
hulpventilator op de radiateur (voertuigen met waterkoeling) of
op de luchtinlaat (voertuigen met luchtkoeling) worden gericht.
6.1.4. Tijdens de proef moet de snelheid als functie van de tijd worden
geregistreerd ten einde de juiste uitvoering van de cyclussen te
controleren.
6.2. Starten van de motor
6.2.1. De motor wordt gestart met behulp van de daartoe aanwezige
voorzieningen overeenkomstig de aanwijzingen van de fabrikant,
zoals deze vermeld staan in het instructieboek voor serievoer-tuigen.
6.2.2. Men laat de motor gedurende 40 seconden stationair draaien. De
eerste cyclus van de proef begint na deze periode van 40
seconden stationair bedrijf.
6.3 Stationair draaien
6.3.1. Handgeschakelde of halfautomatische versnellingsbakken
6.3.1.1. Gedurende de perioden van stationair draaien wordt de koppeling
ingeschakeld en de versnellingshefboom in de neutrale stand
gezet.
6.3.1.2. Om de acceleraties normaal volgens de cyclus te doen plaats-
vinden, wordt5 seconden vóór de accelerat ie die op elke
periode van stationair draaien van de elementaire stadscyclus
(deel EEN) volgt, de eerste versnelling ingeschakeld met de
koppeling vrij.
6.3.1.3. De eerste periode van stationair draaien aan het begin van de
stadscyclus (deel EEN) bestaat uit zes seconden stationair draaien
metde versnellingshefboom in neut raal en koppeling ingescha-
keld, en onmiddellijk daaropvolgend vijf seconden metde
versnellingshandel in de eerste versnelling en koppeling vrij.
De periode van stationair draaien aan het begin van de cyclus
buiten bebouwde gebieden (deel TWEE) omvat 20 seconden
stationair draaien met de versnellingshandel in de eerste versnel-
ling en de koppeling vrij.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 33
▼M9
6.3.1.4. Voor de tussenliggende perioden van stationair draaien in elke
stadscyclus (deel EEN) gelden respectievelijk de volgende tijden:
16 seconden metde versnellingshefboom in neut raal en vijf
seconden in de eerste versnelling, koppeling vrij.
6.3.1.5. Tussen twee opeenvolgende elementaire stadscyclussen (deel
EEN) ligt een periode van stationair draaien van 13 seconden
tijdens welke de versnellingshandel in de neutrale stand staat en
de koppeling is ingeschakeld.
6.3.1.6. Aan het einde van de vertragingsperiode (stilstand van het voer-
tuig op de rollen) van de cyclus buiten bebouwde gebieden (deel
TWEE) duurt de periode van stationair draaien 20 seconden met
de versnellingshefboom in neutraal en de koppeling ingeschakeld.
6.3.2. Automatische versnellingsbak
Wanneer de keuzehandel in de beginstand is geplaatst, mag deze
gedurende de proef nietworden verzet , behalve in hetgeval
vermeld in punt6.4.3 of indien een keuzehandel de event ueel
aanwezige overdrive in werking kan stellen.
6.4. Acceleraties
6.4.1. De acceleratiefasen worden uitgevoerd met een zo constant
mogelijke acceleratie tijdens de gehele duur van de fase.
6.4.2. Indien een acceleratie niet in de voorgeschreven tijd kan worden
uitgevoerd, wordt de extra benodigde tijd zoveel mogelijk in
mindering gebrachtop de t ijd voor hetschakelen en, indien deze
ontbreekt, op de daarop aansluitende periode van constante snel-
heid.
6.4.3. Automatische versnellingsbakken
Indien een acceleratie niet in de voorgeschreven tijd kan worden
uitgevoerd, moet de keuzehandel voor de versnellingen volgens
de voorschriften voor handgeschakelde bakken worden verplaatst.
6.5. Vertragingen
6.5.1. Bij alle vertragingen van de elementaire stadscyclus (deel EEN)
wordthetgaspedaal volledig losgelat en en blijftde koppeling
ingeschakeld. De koppeling wordt vrijgezet, terwijl de versnel-
lingsbak ingeschakeld blijft, wanneer de snelheid tot 10 km/h is
verminderd.
Bij alle vertragingen van de cyclus buiten bebouwde gebieden
(deel TWEE) wordthetgaspedaal volledig losgelat en en blijft
de koppeling ingeschakeld. De koppeling wordt vrijgezet, terwijl
de versnellingsbak ingeschakeld blijft, wanneer de snelheid bij de
laatste vertraging tot 50 km/h is verminderd.
6.5.2. Indien de vertraging langer duurt dan voor deze fase is voorzien,
worden de remmen van hetvoert uig gebruiktom aan de cyclus-
tijd te kunnen voldoen.
6.5.3. Indien de vertraging korter duurt dan voor deze fase is voorzien,
herstelt men de tijdsindeling van de theoretische cyclus door een
periode van constante snelheid of van stationair draaien die men
laat aansluiten op de volgende verrichting.
6.5.4. Aan het einde van de vertragingsperiode (stilstand van het voer-
tuig op de rollen) van de elementaire stadscyclus (deel EEN)
wordtde versnelling in neut raal gezeten de koppeling ingescha-
keld.
6.6. Constante snelheden
6.6.1. „Pompen” of sluiten van de gasklep bij het overgaan van accele-
ratie naar de volgende fase van constante snelheid moet worden
vermeden.
6.6.2. Tijdens de perioden van constante snelheid moet het gaspedaal in
een vaste stand blijven.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 34
▼M9
7. MONSTERNEMING EN ANALYSE VAN GASSEN EN DEEL-
TJES
7.1 Monsterneming
De monsterneming begint bij aanvang van de eerste elementaire
stadscyclus zoals omschreven in punt 6.2.2, en eindigt aan het
einde van de laatste periode van stationair draaien van de cyclus
buiten bebouwde gebieden (deel TWEE).
7.2. Analyse
7.2.1. De analyse van de uitlaatgassen in de zak geschiedt zo spoedig
mogelijk en in elk geval niet later dan 20 minuten na beëindiging
van de beproevingscyclus. De filters waarmede de deeltjes zijn
opgevangen, moeten uiterlijk één uur na de proef in de kamer
worden gebracht, daar tussen twee en 36 uur worden geconditio-
neerd en vervolgens worden gewogen.
7.2.2. Voor elke analyse wordt het analysetoestel met behulp van het
passende referentiegas ingesteld op de nulwaarde van het bereik
dat voor elk verontreinigend bestanddeel wordt gebruikt.
7.2.3. Vervolgens worden de analysetoestellen met behulp van de kali-
bratiegassen in nominale concentraties tussen 70 en 100 % van de
volledige schaal voor het desbetreffende bereik ingesteld volgens
de kalibratiekrommen.
7.2.4. De nulinstelling van de analysetoestellen wordt nogmaals gecon-
troleerd. Indien de afgelezen waarde meer dan 2 % afwijkt van de
volledige schaal van de waarde die bij de in punt7.2.2 voorge-
schreven instelling is verkregen, wordt de handeling herhaald.
7.2.5. De monsters worden vervolgens geanalyseerd.7.2.6. Na analyse controleert men opnieuw met dezelfde gassen de
nulwaarde en de schaalinstelwaarden. Indien deze nieuwe
waarden nietmetmeer dan 2 % afwijken van die welke bij de
in punt7.2.3 voorgeschreven inst elling zijn verkregen, worden
de analyseresultaten als geldig beschouwd.
7.2.7. Bij alle in dit gedeelte beschreven handelingen moeten het debiet
en de druk van de gassen gelijk zijn aan die bij de kalibratie van
de analysetoestellen.
7.2.8. De waarde die wordt aangehouden voor de concentratie van elk
der in de gassen gemeten verontreinigingen, is het cijfer dat
wordt afgelezen na stabilisering van het meettoestel. De massa's
van de door motoren met compressieontsteking uitgeworpen kool-
waterstoffen worden berekend aan de hand van de geïntegreerde
waarde die wordtafgelezen op de verwarmde vlamionisat iede-
tector (HFID), eventueel na correctie op basis van de
debietvariatie zoals voorgeschreven in aanhangsel 5.
8. BEPALING VAN DE HOEVEELHEID UITGEWORPEN
VERONTREINIGENDE GASSEN EN DEELTJES
8.1. Volumecorrectie
Het in aanmerking te nemen volume wordt herleid tot 101,33 kPa
en 273,2 K.
8.2. Totale massa van de geëmitteerde verontreinigende gassen en
deeltjes
De massa m van elk tijdens de proef door het voertuig geëmit-
teerd verontreinigend gas wordt bepaald door berekening van het
produkt van de volumetrische concentratie en het volume van het
desbetreffende gas, waarbij wordt uitgegaan van de onderstaande
dichtheidswaarden onder de hierboven aangegeven referentieom-
standigheden:
— voor koolmonoxide (CO): d = 1,25 g/l;
— voor koolwaterstoffen (CH
1,85): d = 0,619 g/l;
— voor stikstofoxiden (NO2): d = 2,05 g/l.
De massa m van de door het voertuig tijdens de proef geëmit-
teerde verontreinigende deeltjes wordt berekend door weging1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 35
▼M10
▼M9
▼M9
van de massa van de deeltjes die zich op de beide filters
bevinden: m1op het eerste filter, m2op het tweede filter:
— indien 0,95 (m1+m2)≤m1,m=m1
— indien 0,95 (m1+m2)>m1,m=m1+m2
— indien m2>m1wordtde proef afgewezen.
In aanhangsel 8 worden de berekeningsmethoden aangegeven ter
bepaling van de massa's van geëmitteerde verontreinigende
gassen en deeltjes, met een aantal voorbeelden.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 36
▼M9
Aanhangsel 1
OPEENVOLGENDE ONDERDELEN VAN DE BEDRIJFSCYCLUS
VOOR DE PROEF VAN TYPE I
1. BEDRIJFSCYCLUS
De bedrijfscyclus die bestaat uit deel EEN (stadscyclus) en deel
TWEE (cyclus buiten bebouwde gebieden) is geïllustreerd in
figuur III.1.1.
2. ELEMENTAIRE STADSCYCLUS (DEEL EEN)
Zie figuur III.1.2 en tabel III.1.2
2.1. Uitsplitsing naar fasen
Tijd (sec.) %
Stationair draaien 60/C148/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C149/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C15030,8
35,4
Stationair draaien, voertuig rijdend,
gekoppeld en in een versnelling 9 4,6
Schakelen 8 4,1
Acceleraties 36 18,5
Constante snelheid 57 29,2
Vertragingen 25 12,8
195 100
2.2. Uitsplitsing naar gebruik van de versnellingsbak
Tijd (sec.) %
Stationair draaien 60/C148/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C149/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C15030,8
35,4
Stationair draaien, voertuig rijdend,
gekoppeld en in een versnelling 9 4,6
Schakelen 8 4,1
Eerste versnelling 24 12,3
Tweede versnelling 53 27,2
Derde versnelling 41 21,0
195 100
2.3. Algemene gegevens
Gemiddelde snelheid tijdens de proef: 19 km/h.
Werkelijke bedrijfsduur: 195 sec.
Per cyclus theoretisch afgelegde afstand: 1,013 km.
Voor de vier cyclussen theoretisch afgelegde afstand: 4,052 km.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 37
▼M9
Figuur III.1.1
Bedrijfscyclus voor de proef van type I
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 38
Tabel III.1.2
Proevencyclus op de rollenbank (deel EEN)
Nr. Verrichting FaseAccele-
ratie
(m/sec.2)Snelheid
(km/h)Duur van elke
Gecumu-
leerde tijd
(sec.)In te schakelen versnelling bij
mechanische versnellingsbakverrich-
ting
(sec.)fase
(sec.)
1 Stationair 1 11 11 11 6 sec. PM + 5 sec. K1(*)
2 Acceleratie 2 1,04 0-15 4 4 15 13 Constante snelheid 3 15 8 8 23 14 Vertragen/C148/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C149/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C1504−0,69 15-10 2/C148/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C149/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C150525 1
5 Vertragen met
ontkoppelde motor −0,93 10-0 3 28 K
1(*)
6 Stationair 5 21 21 49 16 sec. PM + 5 sec. K1(*)
7 Acceleratie/C148/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C149/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C15060,83 0-15 5/C148/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C149/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C1501254 1
8 Schakelen 2 56
9 Acceleratie 0,94 15-32 5 61 2
10 Constante snelheid 7 32 24 24 85 211 Vertragen/C148/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C149/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C1508−0,76 32-10 8/C148/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C149/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C1501193 2
12 Vertragen met
ontkoppelde motor −0,93 10-0 3 96 K
2(*)
13 Stationair 9 21 21 117 16 sec. PM + 5 sec. K1(*)
14 Acceleratie/C148/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C149/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C150100,83 0-15 5/C148/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C149/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C15026122 1
15 Schakelen 2 12416 Acceleratie 0,62 15-35 9 133 217 Schakelen 2 13518 Acceleratie 0,52 35-50 8 143 319 Constante snelheid 11 50 12 12 155 320 Vertragen 12 −0,52 50-35 8 8 163 321 Constante snelheid 13 35 13 13 176 3
22 Schakelen/C148/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C149/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C150142/C148/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C149/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C15012178
23 Vertragen −0,87 32-10 7 185 224 Vertragen met
ontkoppelde motor −0,93 10-0 3 188 K
2(*)
25 Stationair 15 7 7 195 7 sec. PM (*)
(*) PM: versnellingsbak in de neutrale stand, motor gekoppeld.
K1,K2: geschakeld in de eerste of tweede versnelling, motor ontkoppeld.▼M91970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 39
▼M9
Figuur III.1.2
Elementaire stadscyclus voor de proef van type I
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 40
▼M9
3. CYCLUS BUITEN BEBOUWDE GEBIEDEN (DEEL TWEE)
Zie figuur III.1.3 en tabel III.1.3.
3.1. Uitsplitsing naar fasen
Tijd (sec.) %
Stationair draaien 20 5,0
Stationair draaien, voertuig rijdend,
gekoppeld en in een versnelling 20 5,0
Schakelen 6 1,5
Acceleraties 103 25,8
Constante snelheid 209 52,2
Vertragingen 42 10,5
400 100
3.2. Uitsplitsing naar gebruik van de versnellingsbak
Tijd (sec.) %
Stationair draaien 20 5,0
Stationair draaien, voertuig rijdend,
gekoppeld en in een versnelling 20 5,0
Schakelen 6 1,5
Eerste versnelling 5 1,3
Tweede versnelling 9 2,2
Derde versnelling 8 2,0Vierde versnelling 99 24,8
Vijfde versnelling 233 58,2
400 100
3.3. Algemene gegevens
Gemiddelde snelheid tijdens de proef: 62,6 km/h.
Werkelijke bedrijfsduur: 400 sec.
Per cyclus theoretisch afgelegde afstand: 6,955 km.
Maximumsnelheid: 120 km/h.
Maximale acceleratie: 0,833 m/sec.
2.
Maximale vertraging: − 1,389 m/sec.2.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 41
Tabel III.1.3
Cyclus buiten bebouwde gebieden (deel TWEE) voor de proef van type I
Nr. Verrichting FaseAcceleratie
(m/sec.2)Snelheid
(km/h)Duur van elkeGecumu-
leerde tijd
(sec.)In te schakelen versnelling bij
mechanische versnellingsbak verrichting
(sec.)fase
(sec.)
1 Stationair 1 20 20 20 K1(*)
2 Acceleratie/C148/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C149/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C15020,83 0-15 5/C148/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C149/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C1504125 1
3 Schakelen 2 27 —4 Acceleratie 0,62 15-35 9 36 25 Schakelen 2 38 —6 Acceleratie 0,52 35-50 8 46 37 Schakelen 2 48 —8 Acceleratie 0,43 50-70 13 61 49 Constante snelheid 3 70 50 50 111 5
10 Vertragen 4 −0,69 70-50 8 8 119 4 sec. 5 + 4 sec. 411 Constante snelheid 5 50 69 69 188 412 Acceleratie 6 0,43 50-70 13 13 201 4
13 Constante snelheid 7 70 50 50 251 5
14 Acceleratie 8 0,24 70-100 35 35 286 515 Constante snelheid 9 100 30 30 316 5 (**)16 Acceleratie 10 0,28 100-120 20 20 336 5 (**)17 Constante snelheid 11 120 10 20 346 5 (**)18 Vertragen/C148/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C149/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C15012−0,69 120-80 16/C148/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C149/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C15034362 5 (**)
19 Vertragen −1,04 80-50 8 370 5 (**)20 Vertragen met
ontkoppelde motor −1,39 50-0 10 380 K
5(*)
21 Stationair 13 20 20 400 PM (*)
(*) PM: versnellingsbak in de neutrale stand, motor gekoppeld.
K1,K5: geschakeld in de eerste of vijfde versnelling, motor ontkoppeld.
(**) Overeenkomstig de aanbevelingen van de fabrikant kunnen nog meer versnellingen worden gebruikt, indien het voertuig van een transmissie met me er dan vijf versnel-
lingen is voorzien.▼M91970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 42
▼M9
Figuur III.1.3
Cyclus buiten bebouwde gebieden (deel TWEE) voor de proef van type I
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 43
▼M9
4. CYCLUS BUITEN BEBOUWDE GEBIEDEN (VOERTUIGEN
MET GERINGER VERMOGEN)
Zie figuur III.1.4 en tabel III.1.4.
4.1. Uitsplitsing naar fasen
Tijd (sec.) %
Stationair draaien 20 5,0
Stationair draaien, voertuig rijdend,
gekoppeld en in een versnelling 20 5,0
Schakelen 6 1,5
Acceleraties 72 18,0
Constante snelheid 252 63,0
Vertragingen 30 7,5
400 100
4.2. Uitsplitsing naar gebruik van de versnellingsbak
Tijd (sec.) %
Stationair draaien 20 5,0
Stationair draaien, voertuig rijdend,
gekoppeld en in een versnelling 20 5,0
Schakelen 6 1,5
Eerste versnelling 5 1,3
Tweede versnelling 9 2,2
Derde versnelling 8 2,0
Vierde versnelling 99 24,8Vijfde versnelling 233 58,2
400 100
4.3. Algemene gegevens
Gemiddelde snelheid tijdens de proef: 59,3 km/h.
Werkelijke bedrijfsduur: 400 sec.
Per cyclus theoretisch afgelegde afstand: 6,594 km.
Maximumsnelheid: 90 km/h.
Maximale acceleratie: 0,833 m/sec.
2.
Maximale vertraging: − 1,389 m/sec.2.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 44
Tabel III.1.4
Cyclus buiten bebouwde gebieden (voertuigen met geringer vermogen) voor de proef van type I
Nr. Verrichting FaseAcceleratie
(m/sec.2)Snelheid
(km/h)Duur van elkeGecumu-
leerde tijd
(sec.)In te schakelen versnelling bij
mechanische versnellingsbak verrichting
(sec.)fase
(sec.)
1 Stationair 1 20 20 20 K1(*)
2 Acceleratie/C148/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C149/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C15020,83 0-15 5/C148/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C149/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C1504125 1
3 Schakelen 2 27 —4 Acceleratie 0,62 15-35 9 36 25 Schakelen 2 38 —6 Acceleratie 0,52 35-50 8 46 37 Schakelen 2 48 —8 Acceleratie 0,43 50-70 13 61 49 Constante snelheid 3 70 50 50 111 5
10 Vertragen 4 −0,69 70-50 8 8 119 4 sec. 5 + 4 sec. 411 Constante snelheid 5 50 69 69 188 412 Acceleratie 6 0,43 50-70 13 13 201 4
13 Constante snelheid 7 70 50 50 251 5
14 Acceleratie 8 0,24 70-90 24 24 275 515 Constante snelheid 9 90 83 83 358 516 Vertragen/C148/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C149/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C15010−0,69 90-80 4/C148/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C149/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C147/C15022362 5
17 Vertragen −1,04 80-50 8 370 518 Vertragen −1,39 50-0 10 380 K
5(*)
19 Stationair 11 20 20 400 PM (*)
(*) PM: versnellingsbak in de neutrale stand, motor gekoppeld.
K1,K5: geschakeld in de eerste of vijfde versnelling, motor ontkoppeld.▼M91970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 45
▼M9
Figuur III.1.4
Cyclus buiten bebouwde gebieden (voertuigen met geringer vermogen) voor de
proef van type I
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 46
▼M9
Aanhangsel 2
ROLLENBANK
1. OMSCHRIJVING VAN EEN ROLLENBANK MET KROMME
VOOR EEN NIET-REGELBAAR GEABSORBEERD
VERMOGEN
1.1. Inleiding
Indien de totale rijweerstand op de weg op de bank niet kan
worden gereproduceerd tussen de waarden 10 en 100 km/h, wordt
aanbevolen gebruik te maken van een rollenbank met de hier-
onder omschreven karakteristieken.
1.2. Omschrijving
1.2.1. De bank kan met een of twee rollen zijn uitgerust.
De voorste rol moet, direct of indirect, de traagheidsmassa's en de
rem aandrijven.
1.2.2. Wanneer, metbehulp van een der in punt3 beschreven
methoden, de rem op 80 km/h is ingesteld, kan K worden vastge-
steld aan de hand van de formule Pa=K V3.
Hetdoor de rem en de inwendige wrijving van de bank opge-
nomen vermogen (Pa) moet bij vaste instelling op een snelheid
van het voertuig van 80 km/h zodanig zijn dat:
— bij V > 12 km/h: Pa=K V3±5%K V3±5%P V80(zonder
negatief te zijn);
— bij V ≤12 km/h: Paligtt ussen 0 en Pa=K V3
12±5%
KV3
12±5%P V80
waarin:
K = de karakteristiek van de rollenbank;
PV80= hetbij 80 km/h geabsorbeerde vermogen.
2. KALIBRATIE VAN DE ROLLENBANK2.1. Inleiding
In dit aanhangsel wordt de methode beschreven die toegepast
moetworden om hetdoor de rollenbank geabsorbeerde vermogen
te bepalen. Het geabsorbeerde vermogen omvat het ten gevolge
van wrijving en hetdoor de rem geabsorbeerde vermogen.
De rollenbank wordtop een snelheid gebrachtdie hoger ligtdan
de maximumsnelheid bij de beproeving. Vervolgens wordtde
aandrijving losgekoppeld: de draaisnelheid van de meedraaiende
rol vermindert.
De kinetische energie van de rollen wordt opgenomen door de
rem en door wrijving. Bij deze methode wordt geen rekening
gehouden metde variat ie van de inwendige wrijving van de
rollen in belaste en onbelaste toestand, terwijl evenmin rekening
wordtgehouden metde wrijving van de acht errol indien deze vrij
meedraait.
2.2. Kalibratie van de vermogensindicator bij een snelheid van
80 km/h als functie van het geabsorbeerde vermogen
Hierbij wordt de hieronder omschreven methode toegepast (zie
ook figuur III.2.2.2).
2.2.1. Meetde draaisnelheid van de rol voor zover ditnog nietis
gebeurd. Men kan hierbij gebruik maken van een vijfde wiel,
een toerenteller of een ander hulpmiddel.
2.2.2. Plaats het voertuig op de rollenbank of pas een andere methode
toe om de bank in werking te stellen.
2.2.3. Maak gebruik van het vliegwiel of een ander traagheidssysteem
voor de betrokken traagheidscategorie.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 47
▼M9
Figuur III.2.2.2
Diagram van het door de rollenbank geabsorbeerde vermogen
2.2.4. Schakel de bank in op een snelheid van 80 km/h.
2.2.5. Teken hetaangegeven vermogen aan (Pi).
2.2.6. Voer de snelheid op tot 90 km/h.
2.2.7. Ontkoppel het aandrijfsysteem van de bank.
2.2.8. Teken de vertragingstijd aan van de bank van 85 tot 75 km/h.
2.2.9. Stel de rem in op een andere waarde.
2.2.10. Herhaal de verrichtingen voorgeschreven in de punten 2.2.4 tot en
met2.2.9 een voldoende aant al malen om alle op de weg
gebruikte vermogens te bestrijken.
2.2.11. Bereken hetgeabsorbeerde vermogen volgens onderst aande
formule:
Pa¼MiV2
1/C0V2
2/C0/C1
2 000 t
waarin:
Pa= hetopgenomen vermogen in kW,
Mi= traagheidsequivalent in kg (geen rekening houdend met
de inertie van de vrije achterrol),
V1= beginsnelheid in m/sec. (85 km/h komtovereen met
23,61 m/sec.),
V2= eindsnelheid in m/sec. (75 km/h komtovereen met
20,83 m/sec.),
t = vertragingsduur van de rol van 85 tot 75 km/h.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 48
▼M9
2.2.12. In figuur III.2.2.2.12 is hetaangegeven vermogen bij 80 km/h als
functie van het geabsorbeerde vermogen bij dezelfde snelheid
weergegeven.
Figuur III.2.2.2.12
Aangegeven vermogen bij 80 km/h als functie van het geab-
sorbeerde vermogen bij dezelfde snelheid
2.2.13. De in de punten 2.2.3 tot en met 2.2.12 voorgeschreven hande-
lingen moeten worden herhaald voor alle in aanmerking
komende traagheidscategorieën.
2.3. Kalibratie van de vermogensindicator bij andere snelheden
als functie van het geabsorbeerde vermogen
De in punt2.2 aangegeven handelingen worden zo vaak herhaald
als voor de gekozen snelheden noodzakelijk is.
2.4. Controle van de absorptiekromme van de rollenbank vanaf
een aanvangssnelheid van 80 km/h
2.4.1. Plaats het voertuig op de rollenbank of pas een andere methode
toe om de bank in werking te stellen.
2.4.2. Stel de bank in op het geabsorbeerde vermogen Pabij een snel-
heid van 80 km/h.
2.4.3. Teken hetbij 100, 80, 60 40 en 20 km/h geabsorbeerde vermogen
aan.
2.4.4. Trek de kromme Pa(V) en controleer of deze voldoet aan de
voorschriften in punt 1.2.2.
2.4.5. Herhaal de handelingen vermeld in de punten 2.4.1 tot en met
2.4.4 bij andere vermogenswaarden Pabij een snelheid van
80 km/h en andere traagheidswaarden.
2.5. Dezelfde procedure moet worden toegepast voor de kalibratie van
de krachtof hetkoppel.
3. AFSTELLING VAN DE BANK3.1. Instelling op basis van de onderdruk
3.1.1. Inleiding
Deze methode wordt niet de beste geacht en mag alleen worden
toegepast bij rollenbanken met een kromme voor een niet-regel-
baar geabsorbeerd vermogen ter bepaling van de instelling van
hetgeabsorbeerde vermogen bij 80 km/h en mag nietworden
gebruikt bij motoren met compressieontsteking.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 49
▼M9
3.1.2. Beproevingsapparatuur
De onderdruk (of absolute druk) aan het inlaatspruitstuk van het
voertuig wordt gemeten met een nauwkeurigheid van 0,25 kPa in
plus en min. Het moet mogelijk zijn deze parameter continu of
met intervallen van niet meer dan één seconde te registreren. De
snelheid moet continu worden geregistreerd met een nauwkeurig-
heid van 0,4 km/h in plus en min.
3.1.3. Proeven op de weg
3.1.3.1. Er wordteerstgecont roleerd of aan hetbepaalde in punt4 van
aanhangsel 3 is voldaan.
3.1.3.2. Het voertuig rijdt met een constante snelheid van 80 km/h,
waarbij de snelheid en de onderdruk (of de absolute druk) worden
geregistreerd overeenkomstig de voorwaarden vermeld in punt
3.1.2.
3.1.3.3. De in punt3.1.3.2 beschreven handeling wordtdriemaal in beide
richtingen herhaald. De zes ritten moeten binnen een tijdsbestek
van vier uur worden afgelegd.
3.1.4. Verwerking van de gegevens en goedkeuringscriteria
3.1.4.1. Er wordt een onderzoek ingesteld naar de resultaten van de in de
punten 3.1.3.2 en 3.1.3.3 voorgeschreven handelingen (de snel-
heid mag nietgedurende meer dan één seconde lager zijn dan
79,5 km/h of hoger dan 80,5 km/h). Bij elke ritmoetde onder-
druk met tussenpozen van één seconde worden vastgesteld en de
gemiddelde onderdruk ( v) en de standaardafwijking(s) worden
berekend. Deze berekening moet betrekking hebben op ten minste
tien onderdrukwaarden.
3.1.4.2. De standaardafwijking mag bij elke rit niet groter zijn dan 10 %
van de gemiddelde waarde ( v).
3.1.4.3. Bereken de gemiddelde waarde ( v) van de zes ritten (drie in elke
richting).
3.1.5. Afstelling van de bank
3.1.5.1. Voorbereiding
Men voertde handelingen uitdie zijn voorgeschreven in de
punten 5.1.2.2.1 tot en met 5.1.2.2.4 van aanhangsel 3.
3.1.5.2. Afstelling van de rem
Nadat het voertuig op bedrijfstemperatuur is gebracht, laat men
het rijden met een constante snelheid van 80 km/h. De rem wordt
vervolgens zodanig afgesteld dat de onderdruk ( v) wordt
verkregen die overeenkomstig punt 3.1.4.3 is vastgesteld. De
afwijking ten opzichte van deze waarde mag niet meer bedragen
dan 0,25 kPa. Voor deze handeling wordtgebruik gemaaktvan de
apparatuur die bij de proef op de weg is gebruikt.
3.2. Andere methoden
De afstelling van de bank kan, bij een constante snelheid van
80 km/h, plaatsvinden met behulp van de methoden beschreven
in aanhangsel 3.
3.3. Mogelijke variant
Met instemming van de fabrikant kan van onderstaande methode
gebruik worden gemaakt.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 50
▼M9
3.3.1. De rem wordtzodanig afgest eld dathetop de aangedreven
wielen uitgeoefende vermogen wordt geabsorbeerd bij een
constante snelheid van 80 km/h overeenkomstig de navolgende
tabel:
Referentiemassa van het voertuig MR(kg)Door de bank geabsorbeerd vermogen
Pa(kW)
MR≤750 4,7
750 < MR≤850 5,1
850 < MR≤1 020 5,6
1 020 < MR≤1 250 6,3
1 250 < MR≤1 470 7,0
1 470 < MR≤1 700 7,5
1 700 < MR≤1 930 8,1
1 930 < MR≤2 150 8,6
2 150 < MR≤2 380 9,0
2 380 < MR≤2 610 9,4
2 610 < MR9,8
3.3.2. Bij andere voertuigen dan personenwagens met een referentie-
massa van meer dan 1 700 kg of bij voertuigen waarbij
permanentalle wielen worden aangedreven, worden de in de
tabel van punt 3.3.1 aangegeven vermogenswaarden vermenigvul-
digd meteen fact or 1,3.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 51
▼M9
Aanhangsel 3
RIJWEERSTAND VAN EEN VOERTUIG — METHODE VOOR
METING OP DE WEG — SIMULERING OP DE ROLLENBANK
1. DOEL
De hierna beschreven methoden hebben ten doel de rijweerstand
te meten van een met constante snelheid op de weg rijdend voer-
tuig en deze weerstand te simuleren bij een proef op de
rollenbank overeenkomstig de voorwaarden vermeld in punt
4.1.5 van bijlage III.
2. BESCHRIJVING VAN DE WEG
De weg moethorizont aal zijn en voldoende lang om de hierna
vermelde metingen te kunnen uitvoeren. De helling moet constant
zijn tot op 0,1 % in plus en min en mag niet meer bedragen dan
1,5 %.
3. ATMOSFERISCHE OMSTANDIGHEDEN
3.1. Wind
Tijdens de proef mag de gemiddelde windsnelheid nietmeer
bedragen dan 3 m/sec. met windstoten van niet meer dan 5 m/
sec. Bovendien moetde windcomponentdwars op de weg minder
bedragen dan 2 m/sec. De windsnelheid moetworden gemet en op
0,7 m boven hetwegdek.
3.2. Vochtigheid
De weg moetdroog zijn.
3.3. Druk en temperatuur
Op het tijdstip van de proef mag de dichtheid van de lucht niet
meer dan 7,5 % in plus en min afwijken van de referentieomstan-
digheden P = 100 kPa en T = 293,2 K.
4. TOESTAND EN VOORBEREIDING VAN HET VOERTUIG
4.1. Inrijden
Het voertuig moet in de normale rijklare toestand verkeren en ten
minste 3 000 km zijn ingereden. De banden moeten gelijktijdig
met het voertuig zijn gebruikt of 90 tot 50 % van de profieldiepte
bezitten.
4.2. Controle
Er wordt gecontroleerd of het voertuig wat betreft de hierna
genoemde punten in overeenstemming is met de fabrieksspecifi-
caties voor het desbetreffende gebruik:
— wielen, sierdoppen, banden (merk, type, spanning),
— uitlijning der voorwielen,— afstelling der remmen (opheffing van bijkomende wrijving),
— smering van voor- en achtertrein,
— instelling van de vering en van de stand van het voertuig,— enz.
4.3. Voorbereiding van de proef
4.3.1. Het voertuig wordt belast tot de referentiemassa. De stand van het
voertuig moet overeenkomen met de positie die wordt ingenomen
indien het zwaartepunt van de belasting zich bevindt in het
midden van hetlijnst uk datde punt en R van de zijdelingse
zitplaatsen vóór verbindt.
4.3.2. Bij de proeven op de weg worden de ramen van hetvoert uig
gesloten. Eventuele kleppen voor klimaatregeling, voor de
koplampen, enz. moeten buiten werking zijn gesteld.
4.3.3. Hetvoert uig moetschoon zijn.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 52
▼M9
4.3.4. Direct vóór de proef moet het voertuig op de juiste wijze op
bedrijfstemperatuur zijn gebracht.
5. METHODEN5.1. Methode van het variëren van de energie bij vertraging in
vrijloop
5.1.1. Op de weg
5.1.1.1. Meetapparatuur en toelaatbare fout
— De tijd wordt gemeten met een toelaatbare fout van minder
dan 0,1 sec.,
— de snelheid wordt gemeten met een toelaatbare fout van
minder dan 2 %.
5.1.1.2. Beproevingsmethode
5.1.1.2.1. De snelheid van het voertuig wordt opgevoerd tot 10 km/h boven
de gekozen beproevingssnelheid V.
5.1.1.2.2. De versnellingshandel wordt in de neutrale stand geplaatst.
5.1.1.2.3. Meet de vertragingstijd (t
1) van hetvoert uig van de snelheid
V2=V+ ∆V km/h tot V1=V− ∆V km/h, met ∆V≤5 km/h.
5.1.1.2.4. Voer dezelfde proef uit in tegenovergestelde richting ter bepaling
van t2.
5.1.1.2.5. Bereken hetgemiddelde van t1en t2, ditis gelijk aan T.
5.1.1.2.6. Herhaal deze proeven een aantal malen zodat de statistische
nauwkeurigheid (p) met betrekking tot het gemiddelde
T¼1
nXn
i¼1Ti
gelijk is aan of minder bedraagtdan 2 % (p ≤2 %).
De statistische nauwkeurigheid (p) is gegeven door:
p¼tsﬃﬃﬃnp/C1100
T
waarin:
t = coëfficiënt volgens onderstaande tabel,
n = aantal proeven,s = standaardafwijking, s ¼ﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃ
X
n
i¼1Ti/C0T ðÞ2
n/C01vuut
n456789 1 0 1 1 1 2 1 3 1 4 1 5
t3,2 2,8 2,6 2,5 2,4 2,3 3,3 2,2 2,2 2,2 2,2 2,2
tﬃﬃﬃnp1,6 1,25 1,06 0,94 0,85 0,77 0,73 0,66 0,64 0,61 0,59 0,57
5.1.1.2.7. Bereken hetvermogen metbehulp van de formule:
P¼M/C1V/C1∆V
500 T
waarin:
P = hetvermogen uit gedruktin kW,
V = de beproevingssnelheid in m/sec.,∆V = snelheidsafwijking van de snelheid V in m/sec.,
M = referentiemassa in kg,
T = tijd in seconden.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 53
▼M9
5.1.2. Op de bank
5.1.2.1. Meetapparatuur en toelaatbare fout
De apparatuur moet dezelfde zijn als die voor de proef op de
weg.
5.1.2.2. Beproevingsmethode5.1.2.2.1. Plaats het voertuig op de rollenbank.5.1.2.2.2. Pas de bandenspanning (koud) van de aangedreven wielen aan
aan die welke voor de rollenbank is vereist.
5.1.2.2.3. Stel het traagheidsequivalent I van de bank in.5.1.2.2.4. Breng het voertuig en de bank op de juiste wijze op bedrijfstem-
peratuur.
5.1.2.2.5. Voer de handelingen uitdie beschreven zijn in punt5.1.1.2 (met
uitzondering van de punten 5.1.1.2.4 en 5.1.1.2.5) waarbij in de
formule van punt5.1.1.2.7, M wordtvervangen door I.
5.1.2.2.6. Stel de rem zodanig af dat voldaan wordt aan de voorschriften
van punt4.1.4.1 van bijlage III.
5.2. Methode voor meting van het koppel bij constante snelheid
5.2.1. Op de weg
5.2.1.1. Meetapparatuur en toelaatbare fout
— De meting van het koppel wordt uitgevoerd met een meetap-
paraatmeteen nauwkeurigheid van 2 %,
— de meting van de snelheid wordt uitgevoerd met een nauw-
keurigheid van 2 %.
5.2.1.2. Beproevingsmethode5.2.1.2.1. Breng het voertuig op de gekozen constante snelheid V.5.2.1.2.2. Registreer het koppel C(t) en de snelheid gedurende een minimale
duur van 10 sec. meteen apparaatvan cat egorie 1 000 overeen-
komstig ISO-norm 970.
5.2.1.2.3. De variaties van het koppel C(t) en de snelheid als functie van de
tijd mogen gedurende elke seconde van de registratie niet meer
dan 5 % bedragen.
5.2.1.2.4. De aangehouden waarde van hetkoppel C
t1is hetgemiddelde
koppel vastgesteld met behulp van onderstaande formule:
Ct1¼1
∆tZtþ∆t
tCtðÞdt
5.2.1.2.5. Voer dezelfde proef uit in tegenovergestelde richting en bepaal
Ct2.
5.2.1.2.6. Bepaal hetgemiddelde Ctvan de beide waarden Ct1en Ct2van het
koppel.
5.2.2. Op de bank
5.2.2.1. Meetapparatuur en toelaatbare fout
De apparatuur moet dezelfde zijn als die voor de proef op de
weg.
5.2.2.2. Beproevingsmethode5.2.2.2.1. Voer de handelingen uit beschreven in de punten 5.1.2.2.1 tot en
met5.1.2.2.4.
5.2.2.2.2. Voer de handelingen uit beschreven in de punten 5.2.1.2.1 tot en
met5.2.1.2.4.
5.2.2.2.3. Stel de rem zodanig in dat voldaan wordt aan de voorschriften
van punt4.1.4.1 van bijlage III.
5.3. Bepaling van het geïntegreerde koppel tijdens een variabele
proefcyclus
5.3.1. Deze methode vormt een niet-verplichte aanvulling op de
methode met constante snelheid beschreven in punt 5.2.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 54
▼M9
5.3.2. Bij deze dynamische beproevingsmethode wordt de gemiddelde
waarde van hetkoppel M bepaald. Hiertoe worden de reële
waarden van het koppel geïntegreerd als functie van de tijd
tijdens een bepaalde rijcyclus die met het aan de proef onder-
worpen voertuig wordt uitgevoerd.
Het geïntegreerde koppel wordt dan gedeeld door het tijdsver-
schil.
Hieruit resulteert:
M¼1
t2/C0t1Zt2
t1MtðÞ/C1dtmet M t ðÞ>0 ðÞ :
M wordt berekend aan de hand van zes stellen resultaten.
Wat het tempo van de monsterneming van M betreft, wordt een
minimum van twee per seconde aanbevolen.
5.3.3. Instelling van de bank
De rem wordt afgesteld volgens de methode beschreven in punt
5.2. Indien hetkoppel Mbanknietovereenst emtmethetkoppel
Mwegworden de instellingen van de rem gewijzigd totdat deze
waarden op 5 % in plus en min gelijk zijn.
Opmerking
Deze methode kan alleen worden toegepast bij dynamometers
met elektrische simulering van de traagheid of met een fijnafstel-
ling.
5.3.4. Goedkeuringscriteria
De standaardafwijking bij zes metingen mag niet meer bedragen
dan 2 % van de gemiddelde waarde.
5.4. Methode voor meting van de vertraging met behulp van een
gyroscopisch platform
5.4.1. Op de weg
5.4.1.1. Meetapparatuur en toelaatbare fout
— Meting van de snelheid: fout kleiner dan 2 %,
— meting van de vertraging: fout kleiner dan 1 %,— meting van de helling van de weg: fout kleiner dan 1 %,
— meting van de tijd: fout kleiner dan 0,1 sec.
De stand van het voertuig wordt vastgesteld op een horizontaal
referentievlak.
Als alternatief kan een correctie worden toegepast voor de helling
van de weg ( α
1).
5.4.1.2. Beproevingsmethode
5.4.1.2.1. De snelheid van het voertuig wordt opgevoerd tot ten minste
5 km/h boven de gekozen snelheid V.
5.4.1.2.2. Registreer de vertraging tussen de snelheden V + 0,5 km/h en V −
0,5 km/h.
5.4.1.2.3. Bereken de gemiddelde vertraging overeenkomend met de snel-
heid V, volgens onderstaande formule:
γ1¼1
tZt
0γ1tðÞdt/C0g/C1sinα1 ðÞ
waarin:
γ1 = de gemiddelde waarde van de vertraging bij snelheid
V in een bepaalde richting van de rijbaan,
t = tijd van de vertraging van V + 0,5 km/h tot V −
0,5 km/h,
γ1(t) = de gedurende deze tijd geregistreerde vertraging,
g = 9,81 m · sec.−2.
5.4.1.2.4. Voer dezelfde metingen uit in de andere richting en bepaal γ2:1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 55
▼M9
5.4.1.2.5. Bereken hetgemiddelde
Γi¼γ1þγ2
2
voor de proef i.
5.4.1.2.6. Voer een voldoende aantal proeven uit zoals vermeld in punt
5.1.1.2.6, waarbij T wordtvervangen door Γ:
Γ¼1
nXn
i¼1Γi
5.4.1.2.7. Bereken de gemiddeld geabsorbeerde krachtF = M · Γ
waarin:
M = de referentiemassa van het voertuig in kg,
Γ= de eerder berekende gemiddelde vertraging.
5.4.2. Op de bank
5.4.2.1. Meetapparatuur en toelaatbare fout
Men dient gebruik te maken van voor de bank geschikte meetap-
paratuur overeenkomstig het bepaalde in punt 2 van aanhangsel 2.
5.4.2.2. Beproevingsmethode
5.4.2.2.1. Instelling van de belasting op het wiel bij constant toerental
Op de rollenbank heeft de totale weerstand de volgende vorm:F
totaal=Faangegeven+Frolweerstand van de aangedreven wielen,
Ftotaal=FR(Frijweerstand)),
Faangegeven=FR−Frolweerstand van de aangedreven wielen,
Faangegeven= de belasting die het meetapparaat op de rollenbank
aanwijst,
FR= bekend.
Frolweerstand van de aangedreven wielenwordt:
— indien mogelijk gemeten op de rollenbank. Het aan de proef
onderworpen voertuig wordt, met de versnellingshandel in de
neutrale stand, door de bank op beproevingssnelheid gebracht;
vervolgens wordtde draaiweerst and van de aangedreven as op
hetmeet apparaatvan de rollenbank afgelezen;
— bepaald bij rollenbanken waar meting niet mogelijk is. Bij
rollenbanken is de rolweerstand RRdie welke tevoren op de
weg is bepaald. Bij banken metéén rol wordtde rolweerst and
RRbepaald door vermenigvuldiging van de rolweerstand op
de weg meteen coëfficiëntR die gelijk is aan de verhouding
tussen de massa van de aangedreven wielen en de totale
massa van hetvoert uig.
Opmerking
RRwordtverkregen aan de hand van de kromme F = f(V).1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 56
▼M9
Aanhangsel 4
CONTROLE VAN ANDERE DAN MECHANISCHE TRAAGHEDEN
1. ONDERWERP
Metde in ditaanhangsel beschreven met hode kan worden nage-
gaan of de totale traagheid van de rollenbank de reële waarden
tijdens de verschillende fasen van de proefcyclus op bevredigende
wijze simuleert.
2. PRINCIPE2.1. Uitwerking van de werkvergelijkingen
Aangezien de bank blootstaat aan de wisselende draaisnelheid
van de rol(len), kan de krachtaan de oppervlakt e van de rol(len)
worden uitgedrukt met de formule:
F¼I/C1γ¼I
M/C1γþF1
waarin:
F = krachtaan de oppervlakt e van de rol(len),
I = totale traagheid van de bank (gelijkwaardige traagheid
van het voertuig: zie tabel in punt 5.1 van bijlage III),
IM= traagheid van de mechanische massa's van de bank,
γ = tangentiële versnelling aan de oppervlakte van de rol,
F1= traagheidskracht.
OpmerkingIn hetaanhangsel wordtdeze formule verder t oegelichtvoor wat
betreft de banken met mechanische traagheidssimulering.
De totale traagheid wordt uitgedrukt met de formule:
I¼I
MþF1
γ
waarin:
IMkan worden berekend of gemeten volgens de traditionele
methoden,
F1aan de bank kan worden gemeten,
γkan worden berekend aan de hand van de omtreksnelheid van
de rollen.
De bepaling van de totale traagheid I gebeurt aan de hand van
een versnellings- of vertragingsproef met gelijke of hogere
waarden dan die welke tijdens een proefcyclus zijn verkregen.
2.2. Toelaatbare fout bij de berekening van de totale traagheid
Met behulp van de meet- en rekenmethoden moet de totale traag-
heid I meteen relat ieve fout( ∆I/I) van minder dan 2 % kunnen
worden bepaald.
3. VOORSCHRIFTEN
3.1. De massa van de gesimuleerde totale traagheid I moet gelijk
blijven aan de theoretische waarde van de gelijkwaardige traag-
heid (zie punt5.1 van bijlage III) binnen de volgende grenzen:
3.1.1. 5 % in plus en min van de theoretische waarde voor iedere
momentane waarde,
3.1.2. 2 % in plus en min van de theoretische waarde voor de voor
iedere verrichting van de cyclus berekende gemiddelde waarde.
3.2. De in punt3.1.1 genoemde grenswaarden bedragen bij hetinscha-
kelen van de versnelling gedurende één seconde 50 % en tijdens
een schakelverrichting bij een voertuig met handgeschakelde
versnellingsbak gedurende twee seconden 50 %.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 57
▼M9
4. CONTROLEPROCEDURE
4.1. Bij iedere proef wordtcont role verrichtgedurende de gehele
cyclus als omschreven in punt2.1 van bijlage III.
4.2. Indien evenwel wordtvoldaan aan de voorschrift en van punt3
met momentane acceleraties, waarbij driemaal zo hoge of lage
waarden worden bereikt als bij de verrichtingen van de theoreti-
sche cyclus, is bovengenoemde controle niet nodig.
5. TECHNISCHE OPMERKINGEN
Toelichting bij de uitwerking van de werkvergelijkingen
5.1. Krachtenevenwicht op de weg
CR¼k1Jr1dΘ1
dtþk2Jr2dΘ2
dtþk3Mγr1þk3Fsr1
5.2. Krachtenevenwicht op een bank met mechanische traagheidssi-
mulering
Cm¼k1Jr1dΘ1
dtþk3JRm/C1dWm
dt
Rmr1þk3Fsr1
¼k1Jr1dΘ1
dtþk3Iγr1þk3Fsr1
5.3. Krachtenevenwicht op een bank met niet-mechanische traagheids-
simulering
Ce¼k1Jr1dΘ1
dtþk3JRe/C1dWe
dt
Rer1þC1
Rer10
B@1
CAþk3Fsr1
¼k1Jr1dΘ1
dtþk3IMγþF1 ðÞ r1þk3Fsr1
In deze formules:
CR = motorkoppel op de weg,C
m= motorkoppel op een bank met mechanische traag-
heidssimulering,
Ce= motorkoppel op een bank met elektrische traagheids-
simulering,
Jr1= traagheidsmoment van de overbrenging van het voer-
tuig voor wat betreft de aangedreven wielen,
Jr2= traagheidsmoment van de niet-aangedreven wielen,
JRm= traagheidsmoment van de bank met mechanische
traagheidssimulering,
JRe= mechanisch traagheidsmoment van de bank met elek-
trische traagheidssimulering,
M = massa van hetvoert uig op de weg,I = gelijkwaardige traagheid van de bank met mechani-
sche traagheidssimulering,
I
M= mechanische traagheid van de bank met elektrische
traagheidssimulering,
Fs= resulterende kracht bij constante snelheid,
C1= resulterend koppel bij elektrisch gesimuleerde traag-
heid,
F1= resulterende kracht bij elektrisch gesimuleerde traag-
heid,
dΘ1
dt= hoekversnelling van de aangedreven wielen,1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 58
▼M9
dΘ2
dt= hoekversnelling van de niet-aangedreven wielen,
dWm
dt= hoekversnelling van de mechanische traagheidsbank,
dWe
dt= hoekversnelling van de elektrische traagheidsbank,
γ = lineaire versnelling,
r1= belaste straal van de aangedreven wielen,
r2= belaste straal van de niet-aangedreven wielen,
Rm= straal van de rollen van de mechanische traagheids-
bank,
Re= straal van de rollen van de elektrische traagheidsbank,
k1= coëfficiëntafhankelijk van de overbrengingsverhou-
ding en de verschillende traagheden van de
transmissie en van het „rendement”,
k2= overbrengingsverhouding ×r1r2× „rendement”,
k3= overbrengingsverhouding × „rendement”.
Ervan uitgaande dat de twee soorten rollenbank (punt 5.2 en punt
5.3) dezelfde karakteristieken hebben, wordt na vereenvoudiging
de volgende formule verkregen:
k3IM/C1γþF1 ðÞ r1¼k3I/C1γ/C1r1
waaruitvolgtdat :
I¼IMþF1
γ1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 59
▼M9
Aanhangsel 5
BESCHRIJVING VAN MONSTERNEMINGSSYSTEMEN VOOR
UITLAATEMISSIES
1. INLEIDING
1.1. Aan de voorschriften van punt 4.2 van bijlage III kan met
verschillende monsternemingssystemen worden voldaan.
De in de punten 3.1, 3.2 en 3.3 beschreven typen worden
aanvaardbaar geacht indien zij voldoen aan de essentiële criteria
die van toepassing zijn op het beginsel van de variabele verdun-ning.
1.2. De technische dienst moet in zijn rapport de bij de proef
gebruikte monsternemingsmethode vermelden.
2. CRITERIA DIE VAN TOEPASSING ZIJN OP HET SYSTEEM
MET VARIABELE VERDUNNING VOOR METING VAN DE
UITLAATGASSEN
2.1. Toepassingsgebied
Specificatie van de functionele eigenschappen van een monster-
nemingssysteem voor uitlaatgassen, dat bestemd is voor meting
van de massa van de werkelijke uitlaatgasemissies van een voer-
tuig overeenkomstig de bepalingen van deze richtlijn.
Op grond van hetprincipe van de monst erneming metwisselende
verdunning moetaan drie voorwaarden worden voldaan.
2.1.1. De uitlaatgassen van het voertuig moeten onder bepaalde voor-
waarden continu met buitenlucht worden verdund.
2.1.2. Het totale volume van het mengsel van uitlaatgassen en verdun-
ningsluchtmoetnauwkeurig worden gemet en.
2.1.3. Voor de analyse moet een constant proportioneel monster van de
verdunde uitlaatgassen en de verdunningslucht worden genomen.
De massa's van de geëmitteerde verontreinigende gassen worden
bepaald aan de hand van de concentraties van het proportionele
monster en het tijdens de test gemeten totale volume. De concen-
traties in het monster worden gecorrigeerd met het gehalte aan
verontreinigingen dat in de omgevingslucht aanwezig is. Bij voer-
tuigen met een motor met compressieontsteking worden
bovendien de deeltjesemissies bepaald.
2.2. Technische samenvatting
In figuur III.5.2.2 is het principe van het monsternemingssysteem
schematisch weergegeven.
2.2.1. De uitlaatgassen van het voertuig moeten met een voldoende
hoeveelheid omgevingsluchtworden verdund t en einde conden-
satie van het water in het monsternemings- en meetsysteem te
voorkomen.
2.2.2. Het monsternemingssysteem voor uitlaatemissies moet de moge-
lijkheid bieden gemiddelde volumeconcentraties te meten van de
CO
2-, CO-, HC- en NOx-bestanddelen, alsmede de deeltjesemissie
bij voertuigen met een motor met compressieontsteking, welke
aanwezig zijn in de uitlaatgassen tijdens de testcyclus van het
voertuig.
2.2.3. Het mengsel van lucht en uitlaatgassen moet ter hoogte van de
sonde homogeen zijn (zie punt2.3.1.2).
2.2.4. Met de sonde moet een representatief monster worden genomen
van de verdunde uitlaatgassen.
2.2.5. Het moet mogelijk zijn met het systeem het totale volume van de
verdunde uitlaatgassen van het geteste voertuig te meten.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 60
▼M9
Figuur III.5.2.2
Schema van een systeem met variabele verdunning voor meting van de uitlaat-
gassen
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 61
▼M9
2.2.6. De monsternemingsapparatuur moet gasdicht zijn. De uitvoering
van het monsternemingssysteem met wisselende verdunning en
de materialen van de apparatuur moeten zodanig zijn dat hierdoor
de concentratie van de verontreinigingen in de verdunde uitlaat-
gassen nietwordtbeïnvloed. Indien enig onderdeel van de
apparatuur (warmtewisselaar, cycloon, ventilator, enz.) van
invloed is op de concentratie van enig verontreinigend bestand-
deel van de verdunde gassen en deze tekortkoming niet kan
worden gecorrigeerd, moet de monsterneming van dit bestanddeel
vóór ditonderdeel plaat svinden.
2.2.7. Indien het geteste voertuig is uitgerust met een uitlaatsysteem
voorzien van verschillende uitlaatopeningen, moeten de aansluit-
slangen zo dichtmogelijk bij hetvoert uig onderling worden
verbonden.
2.2.8. De gasmonsters worden opgevangen in zakken van voldoende
capaciteit ten einde de uitstroming der gassen tijdens de monster-
neming niet te belemmeren. Deze zakken moeten van een
zodanig materiaal zijn dat de concentraties van de verontreini-
gende gassen hierdoor nietworden beïnvloed (zie punt2.3.4.4).
2.2.9. Het systeem met wisselende verdunning moet zodanig zijn uitge-
voerd dat hiermede monsters van de uitlaatgassen kunnen worden
genomen zonder dat de tegendruk aan het uiteinde van de uitlaat-
pijp aanmerkelijk wordtgewijzigd (zie punt2.3.1.1).
2.3. Bijzondere specificaties
2.3.1. Apparatuur voor het opvangen en verdunnen van de uitlaatgassen
2.3.1.1. De verbindingsslang tussen de uitlaatpijp(en) van het voertuig en
de mengkamer moetzo kortmogelijk zijn en mag in geen geval:
— een wijziging teweegbrengen in de statische druk aan de
uitlaatpijp(en) van het geteste voertuig van meer dan 0,75 kPa
in plus en min bij 50 km/h of van meer dan 1,25 kPa in plus
en min tijdens de gehele duur van de proef en zulks ten
opzichte van de statische drukken die gemeten worden
wanneer geen enkele verbindingsslang op de uitlaatpijp(en)
van het voertuig is aangesloten. De druk moet worden
gemeten in het achterste stuk van de uitlaat of in een verleng-
stuk daarvan met dezelfde doorsnede, zo dicht mogelijk bij
het einde van de uitlaat;
— de aard van de uitlaatgassen beïnvloeden of veranderen.
2.3.1.2. Er moet een mengkamer aanwezig zijn waarin de uitlaatgassen
van hetvoert uig en de verdunningsluchtzodanig worden
vermengd dataan de uit laatvan de mengkamer een homogeen
mengsel wordtverkregen. De homogenit eitvan hetmengsel in
een willekeurig doorsnedevlak ter hoogte van de sonde mag niet
meer dan 2 % in plus en min afwijken van de gemiddelde waarde
die verkregen wordt op ten minste vijf op gelijke afstanden over
de diameter van de gasstroom verdeelde punten. De druk in de
mengkamer mag nietmeer dan 0,25 kPa in plus en min afwijken
van de atmosferische druk ter minimalisering van de effecten op
de omstandigheden aan het uiteinde van de uitlaat en ter beper-
king van de drukval in de apparatuur voor de conditionering van
de verdunningsluchtvoor zover deze aanwezig is.
2.3.2. Aanzuigings- en volumemetingsapparatuur
Deze apparatuur mag voorzien zijn van een reeks vaste snelheids-
instellingen zodat een debiet kan worden verkregen waarbij
condensatie van water wordt vermeden. Dit resultaat wordt in
hetalgemeen bereiktdoor in de monst ernemingszak voor de
verdunde uitlaatgassen een CO2-concentratie te handhaven die
minder dan 3 % vol bedraagt.
2.3.3. Volumemeting
2.3.3.1. De volumemeter moet onder alle bedrijfsomstandigheden zijn
kalibratienauwkeurigheid tot op 2 % in plus en min behouden.
Indien met behulp van deze inrichting geen compensatie kan
worden bewerkstelligd van de temperatuurvariaties van het
mengsel van uitlaatgassen en verdunningslucht op het punt waar
de meting plaatsvindt, dient men gebruik te maken van een
warmtewisselaar waarmede de temperatuur op 6 K in plus en
min ten opzichte van de beoogde bedrijfstemperatuur wordt1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 62
▼M9
gehouden. Eventueel kan gebruik worden gemaakt van een
cycloon ter bescherming van de volumemeetapparatuur.
2.3.3.2. Direct vóór de volumemeter moet een temperatuurmeter zijn
aangebracht. Deze temperatuurmeter moet een juistheid en nauw-
keurigheid hebben van 1 K in plus en min en een reactietijd van
0,1 sec. bij 62 % van een gegeven temperatuurvariatie (in silicon-
enolie gemeten waarde).
2.3.3.3. Tijdens de proef moeten de drukmetingen een juistheid en nauw-
keurigheid hebben van 0,4 kPa in plus en min.
2.3.3.4. De bepaling van de druk ten opzichte van de atmosferische druk
geschiedt vóór en (eventueel) achter de volumemeter.
2.3.4. Gasmonsterneming
2.3.4.1. Ver dunde uitlaatgassen
2.3.4.1.1. Het monster van de verdunde uitlaatgassen wordt genomen vóór
de aanzuigapparatuur, maar achter die voor de conditionering
(voor zover aanwezig).
2.3.4.1.2. Hetdebietmag nietmetmeer dan 2 % in plus en min van het
gemiddelde afwijken.
2.3.4.1.3. Het monsternemingsdebiet moet ten minste 5 l/min. bedragen en
mag ten hoogste 0,2 % bedragen van het debiet van de verdunde
uitlaatgassen.
2.3.4.1.4. Een gelijkwaardige limiet geldt voor een systeem met constante
massa.
2.3.4.2. Ver dunningslucht
2.3.4.2.1. Bij constant debiet moet een monster van de verdunningslucht
worden genomen in de nabijheid van de omgevingslucht(acht er
hetfilt er, voor zover aanwezig).
2.3.4.2.2. Het gas mag niet verontreinigd zijn door uitlaatgassen die afkom-
stig zijn uit het vermengingsgebied.
2.3.4.2.3. Hetmonst ernemingsdebietvan de verdunningsluchtmoetverge-
lijkbaar zijn met dat van de verdunde uitlaatgassen.
2.3.4.3. Monsterneming
2.3.4.3.1. De voor de monsterneming gebruikte materialen moeten van
zodanige aard zijn dat hierdoor de concentratie van de verontrei-
nigingen nietwordtgewijzigd.
2.3.4.3.2. Voor het verwijderen van vaste deeltjes uit het monster mag
gebruik worden gemaaktvan filt ers.
2.3.4.3.3. Voor het transport van het monster naar de monsternemings-
zak(ken) zijn pompen vereist.
2.3.4.3.4. Voor de voor de monsterneming vereiste debieten zijn debietrege-
laars en debietmeters vereist.
2.3.4.3.5. Tussen de driewegafsluiters en de monsternemingszakken kunnen
gasdichte snelvergrendelingsverbindingen worden aangebracht
met automatische afsluiting aan de zijde van de opvangzak.
Voor de toevoer van de monsters naar de analyseapparatuur mag
van andere systemen gebruik worden gemaakt (bij voorbeeld van
driewegkranen).
2.3.4.3.6. De verschillende afsluiters waarvan gebruik wordt gemaakt in het
circuit van de gasmonsters, moeten een snelle regeling en
werking mogelijk maken.
2.3.4.4. Opslag van de monsters
De gasmonsters moeten worden verzameld in monsternemings-
zakken meteen capacit eitdie voldoende is om het
monsternemingsdebiet te handhaven. De zakken moeten zijn
vervaardigd van zodanig materiaal dat de concentratie van
synthetische, verontreinigende gassen na 20 minuten niet met
meer dan 2 % wordtgewijzigd.
2.4. Aanvullend monsternemingsapparaat voor het testen van
voertuigen met motor met compressieontsteking
2.4.1. In tegenstelling tot de gasmonsterneming bij voertuigen met elek-
trische ontsteking, bevinden de bemonsteringsplaatsen voor de1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 63
▼M9
monsterneming van koolwaterstoffen en deeltjes zich in een
verdunningstunnel.
2.4.2. Ter beperking van warmteverliezen in het uitlaatgas van het
laatste stuk van de uitlaat tot de inlaatopening van de verdun-
ningstunnel, mag de lengte van de hiervoor gebruikte buisleiding
ten hoogste 3,6 m of bij een buis met thermische isolatie ten
hoogste 6,1 m bedragen. De binnendiameter mag ten hoogste
105 mm bedragen.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 64
▼M9
Figuur III.5.2.4.4
Vorm van de deeltjesmonsternemingssonde
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 65
▼M9
2.4.3. In de verdunningstunnel — een recht, uit elektrisch geleidend
materiaal bestaand buisstuk — moeten turbulente stromingsom-
standigheden heersen (Reynoldsgetal ≥4 000), zodathet
verdunde uitlaatgas homogeen is en monsterneming van represen-
tatieve gas- en deeltjesmonsters verzekerd is. De
verdunningstunnel moet een doorsnede hebben van ten minste
200 mm. Hetsyst eem moetgeaard zijn.
2.4.4. Het deeltjesmonsternemingssysteem bestaat uit een opnemings-
sonde in de verdunningstunnel en twee achter elkaar geplaatste
filters. In de stromingsrichting zijn voor en achter het filterpaar
snelschakelafsluiters aangebracht.
De vorm van de monsternemingssonde moet overeenstemmen
metde afbeelding in figuur III.5.2.4.4.
2.4.5. De deeltjesmonsternemingssonde moet als volgt zijn uitgevoerd:
De sonde moetin de nabijheid van de middellijn van de t unnel,
ongeveer tien tunneldiameters stroomafwaarts van de inlaatope-
ning van het uitlaatgas, zijn ingebouwd en een binnendiameter
hebben van ten minste 12 mm.
De afstand van het monsternemingspunt tot de filterhouder moet
ten minste gelijk zijn aan vijfmaal de diameter van de sonde,
maar mag ten hoogste 1 020 mm bedragen.
2.4.6. De meeteenheid van de monstergasstroom omvat pompen, gastoe-
voerregelaars en meetapparatuur voor het debiet.
2.4.7. Het monsternemingssysteem voor de koolwaterstoffen omvat een
verwarmde monsternemingssonde, -leiding, -filter en -pomp.
De monsternemingssonde moet, op dezelfde afstand van de
inlaatopening van de uitlaatgassen als de deeltjesmonsternemings-
sonde, zo zijn ingebouwd dateen wederzijdse beïnvloeding van
de monsternemingssystemen wordt vermeden. De binnendiameter
moet ten minste 4 mm bedragen.
2.4.8. Alle verwarmde delen moeten door het verwarmingssysteem op
een temperatuur van 463 K (190 ºC) ± 10 K worden gehouden.
2.4.9. Indien de debietwisselingen niet kunnen worden gecompenseerd,
dan moet er een warmtewisselaar worden geïnstalleerd en een
temperatuurregelaar overeenkomstig punt 2.3.3.1 waarmede een
constant debiet kan worden gewaarborgd en dus ook de proporti-
onaliteit van het monsternemingsdebiet.
3. BESCHRIJVING VAN DE SYSTEMEN3.1. Systeem met variabele verdunning en verdringerpomp (PDP-
CVS) (figuur III.5.3.1)
3.1.1. Het monsternemingssysteem met constant volume en met een
verdringerpomp (PDP-CVS), waarbij de gasstroom die de pomp
passeert bij constante temperatuur en druk wordt bepaald, voldoet
aan de voorwaarden van deze bijlage. Voor hetmet en van het
totale volume wordt het aantal omwentelingen geteld dat door
de gekalibreerde verdringerpomp wordt gemaakt. Een proportio-
neel gasmonster wordt verkregen door bemonstering bij constant
gehouden gasstroom met behulp van een pomp, een debietmeter
en een regelafsluiter.
3.1.2. In figuur III.5.3.1 wordthetprincipeschema gegeven van zo'n
monsternemingssysteem. Aangezien met meer dan één configu-
ratie de gewenste resultaten kunnen worden verkregen, behoeft
de installatie niet exact met het schema overeen te stemmen.
Men mag extra onderdelen, zoals apparatuur, afsluiters, spoelen
en schakelaars gebruiken voor hetverkrijgen van ext ra gegevens
en het coördineren van de functies van de installatiecomponenten.
3.1.3. De gasopvangapparatuur bestaat uit:3.1.3.1. een filter (D) voor de verdunningslucht, dat eventueel mag
worden voorverwarmd. Dit filter bestaat uit een laag actieve kool-
stof tussen twee lagen papier; het dient voor verlaging en
stabilisering van de concentratie van uit de omgeving afkomstige
koolwaterstoffen in de verdunningslucht;1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 66
▼M9
3.1.3.2. een mengkamer (M) waarin een homogeen mengsel van luchten
uitlaatgassen wordt gevormd;1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 67
▼M9
Figuur III.5.3.1
Schema van een bemonsteringssysteem met constant volume met verdringerpomp
(PDP-CVS)
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 68
▼M9
3.1.3.3. een warmtewisselaar (H) met voldoende capaciteit om gedurende
de gehele proef de temperatuur van het uitlaatgas/luchtmengsel,
die vlak boven de verdringerpomp wordt gemeten, tot op 6 K
nauwkeurig op de voorgeschreven waarde te houden. Dit apparaat
mag geen wijziging veroorzaken van het gehalte aan verontreini-
gingen in hetverdunde gas datdaarna voor analyse wordt
afgenomen;
3.1.3.4. een verwarmingselement(TC) voor de voorverwarming van de
warmtewisselaar vóór de proef, waarmee tevens de temperatuur
tijdens de proef tot op 6 K nauwkeurig op de voorgeschreven
waarde wordtgehouden;
3.1.3.5. een verdringerpomp (PDP) die dientvoor een volumet risch
gelijkmatige verplaatsing van het lucht/uitlaatgasmengsel. De
capaciteit van de pomp moet voldoende zijn om onder alle
omstandigheden die zich tijdens een proef kunnen voordoen,
condensvorming in de apparatuur te verhinderen. Met het oog
hierop wordtover hetalgemeen een verdringerpomp gebruikt
meteen capacit eitdie
3.1.3.5.1. — het dubbele bedraagt van de maximumstroom uitlaatgas die
wordtgeproduceerd in de accelerat iefasen van de proefcyclus, of
3.1.3.5.2. — voldoende is om de CO2-concentratie in de bemonsteringszak
waarin het verdunde uitlaatgas wordt opgevangen, beneden 3 %
vol te houden;
3.1.3.6. een temperatuurmeter (T1) (nauwkeurigheid en juistheid 1 K in
plus en min), die vlak boven de verdringerpomp is aangebracht.
Hiermee moet de temperatuur van het verdunde uitlaatgasmengsel
gedurende de proef continu kunnen worden gecontroleerd;
3.1.3.7. een manometer (G1) (nauwkeurigheid en juistheid 0,4 kPa in plus
en min), die vlak boven de verdringerpomp is aangebrachten
dientvoor hetregist reren van hetdrukverschil t ussen het
gasmengsel en de omgevingslucht;
3.1.3.8. een tweede manometer (G2) (nauwkeurigheid en juistheid 0,4 kPa
in plus en min), die zo is aangebrachtdathetdrukverschil t ussen
inlaat en uitlaat van de pomp kan worden geregistreerd;
3.1.3.9. twee monsternemingssondes (S1en S2) waarmee constante
monsters kunnen worden genomen van de verdunningslucht en
het verdunde mengsel van lucht en uitlaatgas;
3.1.3.10. een filter (F) voor het onttrekken van de vaste deeltjes aan de
voor analyse bestemde gasmonsters;
3.1.3.11. pompen (P) voor het opnemen van een constante stroom verdun-
ningslucht en een constante stroom van verdund mengsel van
uitlaatgas en lucht gedurende de proef;
3.1.3.12. stroomregelkleppen (N) die de doorstroming van de door de
monsternemingssondes S1en S2opgenomen gasmonsters tijdens
de proef constant moeten houden; de stroom moet zodanig zijn
datmen aan heteinde van de proef beschiktover monst ers
waarvan hetvolume voldoende is voor analyse ( /asymptequal10 l/min.);
3.1.3.13. debietmeters (FL) voor de regulering en controle van de constante
doorstroming van de gasmonsters tijdens de proef;
3.1.3.14. snelwerkende kleppen (V) die de constante gasstroom of wel naar
de monsternemingszakken of wel naar de buitenlucht moeten
leiden;
3.1.3.15. snel vergrendelbare gasdichte verbindingsstukken (Q) tussen de
snelwerkende kleppen en de bemonsteringszakken. De afsluiting
van het verbindingsstuk aan de zakkant moet automatisch
gebeuren. Er zijn andere methoden mogelijk om het gasmonster
tot aan het analysetoestel te leiden (bij voorbeeld driewegkranen);
3.1.3.16. zakken (B) voor het opvangen van de monsters verdund uitlaatgas
en verdunningsluchtt ijdens de proef. De inhoud daarvan moet
groot genoeg zijn om het monsternemingsdebiet niet te
verkleinen. De zakken moeten zijn vervaardigd van een materiaal
datgeen invloed heeftop de met ingen zelf of op de chemische
samenstelling van de gasmonsters (bij voorbeeld folie bestaande
uit een polyetheen-polyamideverbinding of uit fluorkoolwaterstof-
polymeren);1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 69
▼M9
3.1.3.17. een teller (C) voor het registreren van het aantal omwentelingen
dat de verdringerpomp tijdens de proef heeft gemaakt.
3.1.4. Aanvullende apparatuur voor metingen aan motorvoertuigen met
compressieontsteking
Voor de meting aan motorvoertuigen met compressieontsteking
overeenkomstig de voorschriften van de punten 4.3.1.1 en 4.3.2
van bijlage III, moetde aanvullende apparat uur worden gebruikt
die in figuur III.5.3.1 meteen st ippellijn is omgeven:
Fh = verwarmd filter,
S3= monsternemingssonde in de nabijheid van de meng-
kamer,
Vh = verwarmde meerwegafsluiter,
Q = kortverbindingsst uk datanalyse van de omgevings-
lucht BA in de HFID-detector mogelijk maakt,
HFID = verwarmde vlamionisatiedetector,
I en R = apparatuur voor integratie en registratie van de
momentane koolwaterstoffenconcentraties,
Lh = verwarmde monsternemingsleiding.
De temperatuur van alle verwarmde onderdelen moet op 463 K
(190 ºC) ± 10 K worden gehouden.
DeeltjesbemonsteringssysteemS
4= monsternemingssonde in de verdunningstunnel,
Fp= filtereenheid, bestaande uit twee achter elkaar geplaatste
filters; omschakelinrichting voor andere parallel geplaatste
filterparen,
bemonsteringsleiding,
pompen, debietregelaar, meetapparatuur voor het debiet.
3.2. Verdunningssysteem met venturibuis met kritische stroming
(CFV-CVS) (figuur III.5.3.2)
3.2.1. Het gebruik van een venturibuis met kritische stroming bij de
bemonstering met constant gehouden volume houdt toepassing in
van de beginselen van de vloeistofmechanica in kritische stro-
mingsomstandigheden. De stroom van het variabele mengsel van
verdunningslucht en uitlaatgas wordt op geluidssnelheid
gehouden, welke recht evenredig is aan de vierkantswortel van
de gastemperatuur. Gedurende de gehele proef wordt de stroom
continu gecontroleerd, berekend en geïntegreerd.
Door een extra venturibuis te gebruiken bij de bemonstering
wordtde evenredigheid van de gasmonst ers gewaarborgd. Aange-
zien druk en temperatuur aan de ingang van beide venturibuizen
gelijk zijn, is hetvolume van hetals monst er genomen gas even-
redig aan het totale volume van het geproduceerde mengsel van
verdunde uitlaatgassen, en het systeem voldoet dus aan de voor-
waarden van deze bijlage.
3.2.2. In figuur III.5.3.2 is hetprincipeschema van een dergelijk
monsternemingssysteem afgebeeld. Aangezien de gewenste resul-
taten kunnen worden verkregen met diverse configuraties, behoeft
de installatie niet exact met het schema overeen te stemmen. Men
mag extra onderdelen, zoals apparatuur, afsluiters, spoelen en
schakelaars, gebruiken voor hetverkrijgen van ext ra gegevens en
het coördineren van de functies van de installatiecomponenten.
3.2.3. De opvangapparatuur bestaat uit:3.2.3.1. een filter (D) voor de verdunningslucht, dat eventueel mag
worden voorverwarmd. Dit filter bestaat uit een laag koolstof
tussen twee lagen papier; het dient voor verlaging en stabilisering
van de concentratie van uit de omgeving afkomstige koolwater-
stoffen in de verdunningslucht;
3.2.3.2. een mengkamer (M) waarin een homogeen mengsel van uitlaat-
gassen en luchtwordtgevormd;
3.2.3.3. een cycloon (CS) waarmee alle vaste deeltjes aan het gasmengsel
worden onttrokken;1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 70
▼M9
3.2.3.4. twee monsternemingssondes (S1en S2) waarmee verdunnings-
luchtmonsters en monsters verdund uitlaatgas kunnen worden
genomen;
3.2.3.5. een venturibuis (SV) met kritische stroming met behulp waarvan
proportionele monsters verdund uitlaatgas kunnen worden
genomen uitmonst ernemingssonde S2;
3.2.3.6. een filter (F) voor het onttrekken van de vaste deeltjes aan de
voor analyse bestemde gasmonsters;
3.2.3.7. pompen (P) die een gedeelte van de lucht en het verdunde
uitlaatgas tijdens de proef in de zakken moeten verzamelen;
3.2.3.8. een stroomregelklep (N) die de stroom van de door monsterne-
mingssonde S1tijdens de proef opgenomen gasstroom constant
moethouden. De gasst room moetzodanig zijn datmen aan het
einde van de proef beschiktover monst ers waarvan hetvolume
voldoende is voor analyse ( /asymptequal10 l/min.);
3.2.3.9. een buffer (PS) in de monsternemingsleiding;1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 71
▼M9
Figuur III.5.3.2
Schema van een monsternemingssysteem met constant volume met gebruik van een venturibuis
met kritische stroming
(CFV-CVS)
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 72
▼M9
3.2.3.10. debietmeters (FL) voor de instelling en controle van het monster-
nemingsdebiett ijdens de proef;
3.2.3.11. snelwerkende elektromagnetische kleppen (V) die de constante
gasstroom of wel naar de monsternemingszakken of wel naar de
buitenlucht moeten leiden;
3.2.3.12. snel vergrendelbare gasdichte verbindingsstukken (Q) tussen de
snelwerkende kleppen en de monsternemingszakken. De afslui-
ting van het verbindingsstuk aan de zakkant moet automatisch
gebeuren. Er zijn andere methoden mogelijk om het gasmonster
tot aan het analysetoestel te leiden (bij voorbeeld driewegkranen);
3.2.3.13. zakken (B) voor het opvangen van de monsters verdund uitlaatgas
en verdunningsluchtgedurende de proef. De inhoud daarvan moet
groot genoeg zijn om het monsternemingsdebiet niet te
verkleinen. De zakken moeten zijn vervaardigd van een materiaal
datgeen invloed heeftop de met ingen zelf of op de chemische
samenstelling van de gasmonsters (bij voorbeeld folie bestaande
uit een polyetheen-polyamideverbinding of uit fluorkoolwaterstof-
polymeren);
3.2.3.14. een manometer (G) met een juistheid en nauwkeurigheid van
0,4 kPa in plus en min;
3.2.3.15. een temperatuurmeter (T) die een juistheid en nauwkeurigheid
moet hebben van 1 K in plus en min en een reactietijd van
0,1 sec. bij 62 % van een gegeven temperatuurverandering
(waarde gemeten in siliconenolie);
3.2.3.16. een venturibuis met kritische stroming (MV) voor volumetrische
meting van de stroom verdund uitlaatgas;
3.2.3.17. een ventilator (BL) met een voldoende capaciteit om het totale
volume verdund uitlaatgas te kunnen aanzuigen;
3.2.3.18. de capaciteit van het CFV-CVS-systeem moet groot genoeg zijn
om condensvorming in de apparatuur onder alle omstandigheden
die zich tijdens een proef kunnen voordoen, te verhinderen.
Daarom gebruikt men meestal een ventilator (BL) met een capa-
citeit die:
3.2.3.18.1. het dubbele bedraagt van de maximale stroom uitlaatgas die
wordtgeproduceerd in de accelerat iefasen van de proefcyclus, of
3.2.3.18.2. voldoende is om de CO2-concentratie in de monsternemingszak
waarin het verdunde uitlaatgas wordt opgevangen, beneden 3 %
vol te houden.
3.2.4. Aanvullende apparatuur voor metingen aan motorvoertuigen met
compressieontsteking
Voor de meting aan motorvoertuigen met compressieontsteking
overeenkomstig de voorschriften van de punten 4.3.1.1 en 4.3.2
van bijlage III, moetde aanvullende apparat uur worden gebruikt
die in figuur III.5.3.2 meteen st ippellijn is omgeven:
Fh = verwarmd filter,
S3= monsternemingssonde in de nabijheid van de meng-
kamer,
Vh = verwarmde meerwegafsluiter,Q = kortverbindingsst uk datanalyse van de omgevings-
lucht BA in de HFID-detector mogelijk maakt,
HFID = verwarmde vlamionisatiedetector,I en R = apparatuur voor integratie en registratie van de
momentane koolwaterstoffenconcentraties,
Lh = verwarmde monsternemingsleiding.
De temperatuur van alle verwarmde onderdelen moet op 463 K
(190 ºC) ± 10 K worden gehouden.
DeeltjesbemonsteringssysteemS
4= monsternemingssonde in de verdunningstunnel,
Fp= filtereenheid, bestaande uit twee achter elkaar geplaatste
filters; omschakelinrichting voor andere parallel geplaatste
filterparen,1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 73
▼M9
bemonsteringsleiding,
pompen, debietregelaar, meetapparatuur voor het debiet.
Indien de stroomveranderingen niet kunnen worden gecompen-
seerd, moeten er een warmtewisselaar worden gebruikt (H) en
een verwarmingselement(TC) metde in punt2.2.3 van dit
aanhangsel voorgeschreven karakteristieken, om een constante
stroom door de venturibuis (MV) en dus de evenredigheid van
de stroom door S3 te garanderen.
3.3. Systeem met variabele verdunning en constant gehouden
stroom waarbij wordt gemeten door middel van drukval
(CFO-CVS) (figuur III.5.3.3) (Uitsluitend voor voertuigen
met motoren met elektrische ontsteking)
3.3.1. De opvangapparatuur bestaat uit:3.3.1.1. een monsternemingsleiding die de uitlaatpijp van het voertuig
verbindtmetde eigenlijke opvangapparat uur;
3.3.1.2. een monsternemingssysteem bestaande uit een pomp voor het
aanzuigen van een verdund mengsel van uitlaatgas en lucht;
3.3.1.3. een mengkamer (M) waarin zich een homogeen mengsel van
uitlaatgas en lucht vormt;
3.3.1.4. een warmtewisselaar (H) met voldoende capaciteit om de tempe-
ratuur van het lucht/uitlaatgasmengsel, die vlak boven de
debietmeter wordt gemeten, gedurende de gehele proef tot op
6 K nauwkeurig constant te houden. Dit apparaat mag geen wijzi-
ging veroorzaken van het gehalte aan verontreinigingen van het
verdunde gas datbeneden de pomp voor analyse wordtafge-
nomen.
Indien bij bepaalde verontreinigende bestanddelen niet aan deze
voorwaarde wordt voldaan, moet de bemonstering wat betreft de
betrokken verontreiniging(en) boven de cycloon gebeuren.
Indien nodig, wordter een verwarmingselementaangebracht(TC)
om de warmtewisselaar voor de proef voor te verwarmen en de
temperatuur tijdens de proef tot op 6 K nauwkeurig op de voor-
geschreven waarde te houden;
3.3.1.5. twee sondes (S
1en S2), waarmee monsters kunnen worden
genomen met behulp van pompen (P), debietmeters (FL) en,
indien nodig, filters (F), waarmee vaste deeltjes aan het voor de
analyse gebruikte gas kunnen worden onttrokken;
3.3.1.6. een pomp voor de verdunningsluchten een t weede pomp voor het
verdunde gasmengsel;
3.3.1.7. een apparaatvoor met ing van hetvolume door middel van
drukval;
3.3.1.8. een temperatuurmeter (T1) (nauwkeurigheid en juistheid 1 K in
plus en min) die vlak boven hetapparaatvoor met ing van het
volume wordt aangebracht. Met de temperatuurmeter moet tijdens
de proef continu de temperatuur van het verdunde uitlaatgas-
mengsel kunnen worden gecontroleerd;
3.3.1.9. een manometer (G1) (nauwkeurigheid en juistheid 0,4 kPa in plus
en min), die vlak boven de debietmeter is aangebracht en dient
voor hetregist reren van hetdrukverschil t ussen hetgasmengsel
en de omgevingslucht;
3.3.1.10. een tweede manometer (G2) (nauwkeurigheid en juistheid 0,4 kPa
in plus en min), die zo is aangebrachtdathetdrukverschil t ussen
inlaat en uitlaat van de drukvalmeter kan worden geregistreerd;
3.3.1.11. stroomregelkleppen (N) die de doorstroming van de door de
monsternemingssondes S1en S2opgenomen gasmonsters tijdens
de proef constant moeten houden. De stroom moet zodanig zijn
datmen aan heteinde van iedere proef beschiktover monst ers
waarvan hetvolume voldoende is voor analyse ( /asymptequal10 l/min.);
3.3.1.12. debietmeters (FL) voor de instelling en controle van de constant-
heid van het gasmonsterdebiet tijdens de proef;
3.3.1.13. snelwerkende kleppen (V) die het constante gasmonsterdebiet of
wel naar de monsternemingszakken of wel naar de buitenlucht
moeten leiden;1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 74
▼M9
3.3.1.14. snel vergrendelbare gasdichte verbindingsstukken (Q) tussen de
snelwerkende kleppen en de monsternemingszakken. De afslui-
ting van het verbindingsstuk aan de zakkant moet automatisch
gebeuren. Er zijn andere methoden mogelijk om het gasmonster
tot aan het analysetoestel te leiden (bij voorbeeld driewegkranen);1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 75
▼M9
Figuur III.5.3.3
Schema van een systeem met variabele verdunning en constant gehouden stroom
door middel van drukval (CFO-CVS)
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 76
▼M9
3.3.1.15. zakken (B) voor het opvangen van de monsters verdund uitlaatgas
en verdunningsluchtt ijdens de proef. De inhoud daarvan moet
groot genoeg zijn om het gasmonsterdebiet niet te verkleinen.
De zakken moeten zijn vervaardigd van een materiaal dat geen
invloed heeft op de metingen zelf of op de chemische samenstel-
ling van de gasmonsters (bij voorbeeld folie bestaande uit een
polyetheen-polyamideverbinding of uit fluorkoolwaterstofpoly-
meren).1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 77
▼M9
Aanhangsel 6
METHODE VOOR KALIBRATIE VAN DE APPARATUUR
1. OPSTELLING VAN DE KALIBRATIEKROMME VAN HET
ANALYSETOESTEL
1.1. Ieder normaal gebruikt meetgebied moet volgens onderstaande
methode worden gekalibreerd overeenkomstig de voorschriften
van punt4.3.3 van bijlage III.
1.2. De kalibratiekromme wordt op minstens vijf meetpunten met
zoveel mogelijk gelijke tussenruimten bepaald. De nominale
concentratie van het kalibratiegas moet in de hoogste concentratie
ten minste gelijk zijn aan 80 % van de volledige schaal.
1.3. De kalibratiekromme wordt berekend met behulp van de kleinste-
kwadratenmethode. Indien de graad van de resulterende poly-
noom hoger is dan 3 moet het aantal meetpunten minstens gelijk
zijn aan de graad van de polynoom plus 2.
1.4. De kalibratiekromme mag niet meer dan 2 % afwijken van de
nominale waarde voor elk kalibratiegas.
1.5. Uitzetting van de kalibratiekromme
Aan de hand van de uitgezette kalibratiekromme en meetpunten
wordt nagegaan of de kalibratie goed is uitgevoerd. De verschil-
lende, voor het analysetoestel karakteristieke parameters moeten
worden aangegeven, metname:
— schaal,
— gevoeligheid,— nulwaarde,— datum van kalibratie.
1.6. Andere technieken (bij voorbeeld computers, elektronisch
gestuurde schakeling van het meetbereik) mogen worden toege-
past, indien naar het oordeel van de technische dienst afdoende
kan worden aangetoond dat hiermee dezelfde mate van nauwkeu-
righeid wordtbereikt .
1.7. Controle van de kalibratiekromme
1.7.1. Vóór iedere analyse moetieder normaal gebruiktmeet gebied
overeenkomstig onderstaande voorschriften worden gecontroleerd.
1.7.2. De kalibratie wordt gecontroleerd met gebruikmaking van een gas
dat de te meten verontreiniging niet bevat (nulgas) en een kalibra-
tiegas waarvan de nominale waarde binnen 80 tot 95 % van de te
analyseren waarde ligt.
1.7.3. Indien voor de twee beschouwde punten het verschil tussen de
theoretische waarde en de op het moment van controle verkregen
waarde nietmeer dan 5 % in plus en min van de volledige schaal
bedraagt, mogen de afstellingsparameters worden aangepast.
Indien ditniethetgeval is moeteen nieuwe kalibrat iekromme
worden vastgesteld overeenkomstig punt 1 van dit aanhangsel.
1.7.4. Na de proef worden het nulgas en hetzelfde kalibratiegas gebruikt
voor een nieuwe controle. De analyse wordt als geldig
beschouwd, indien het verschil tussen de twee metingen minder
dan 2 % bedraagt.
2. CONTROLE VAN DE VLAMIONISATIEDETECTOR;
RESPONSIE VOOR KOOLWATERSTOFFEN
2.1. Optimalisering van de detectorresponsie
De FID wordtingest eld volgens de aanwijzingen van de fabrikant
van het toestel. Voor het optimaliseren van de responsie in het
meestgangbare meet bereik wordtgebruik gemaaktvan propaan
in lucht.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 78
▼M9
2.2. Kalibratie van de HC-analysator
De analysator wordt gekalibreerd met behulp van propaan in
lucht en gezuiverde synthetische lucht. Zie punt 4.5.2 van bijlage
III (kalibratiegassen).
Volg de in de punten 1.1 tot 1.5 van dit aanhangsel beschreven
procedure voor de opstelling van een kalibratiekromme.
2.3. Responsiefactoren van verschillende koolwaterstoffen en
aanbevolen grenswaarden
De responsiefactor (Rf) voor een bepaald koolwaterstofmonster is
de verhouding tussen de C1-waarde van de FID en de concentratie
in de gascilinder, uitgedrukt als ppm C1.
De concentratie van het proefgas moet zodanig zijn dat een
responsie van ongeveer 80 % van de volledige schaaluitslag
voor het meetbereik wordt verkregen. De concentratie moet
vergeleken met een in volume uitgedrukte gravimetrische stan-
daard tot op ± 2 % nauwkeurig bekend zijn. Bovendien moet de
gascilinder eerst gedurende 24 uur acclimatiseren bij een tempe-
ratuur tussen 293 en 303 K (20 en 30º C).
De responsiefactoren moeten bij ingebruikneming van een analy-
sator en vervolgens bij de grote onderhoudsbeurten worden
bepaald. Voor de te gebruiken proefgassen worden de volgende
responsiefactoren aanbevolen:
— methaan en gezuiverde lucht: 1,00 ≤Rf≤1,15;
— propyleen en gezuiverde lucht: 0,90 ≤Rf≤1,00;
— tolueen en gezuiverde lucht: 0,90 ≤Rf≤1,00;
ten opzichte van een responsiefactor (Rf) van 1,00 voor propaan
en gezuiverde lucht.
2.4. Controle van de storing door zuurstof en aanbevolen grens-
waarden
De responsiefactor moet worden bepaald als beschreven in punt
2.3. Voor hett e gebruiken proefgas wordthetvolgende bereik
van de responsiefactor aanbevolen:
propaan en stikstof: 0,95 ≤Rf≤1,05.
3. CONTROLE VAN HET RENDEMENT VAN HET NOx-
OMZETTINGSTOESTEL
Het rendement van het toestel dat wordt gebruikt voor de omzet-
ting van NO2in NO moet worden gecontroleerd. De controle kan
worden verricht met een ozonisator overeenkomstig de opstelling
van figuur III.6.3 en op de hieronder beschreven wijze.
3.1. Het analysetoestel wordt volgens de aanwijzingen van de fabri-
kant op het meest gebruikte meetbereik gekalibreerd met een
nulgas en een kalibratiegas (het kalibratiegas moet een NO-
gehalte hebben dat overeenkomt met ± 80 % van de volledige
schaal en de NO2-concentratie in het gasmengsel moet lager zijn
dan 5 % van de NO-concentratie). Het NO2-analysetoestel moet
zodanig op de NO-stand worden ingesteld dat het kalibratiegas
niet in het omzettingstoestel komt. De aangegeven concentratie
wordtgeregist reerd.
3.2. Via een T-stuk wordt continu zuurstof of synthetische lucht aan
de gasstroom toegevoegd totdat de afgelezen concentratie onge-
veer 10 % lager is dan de afgelezen kalibratieconcentratie als
voorgeschreven in punt 3.1. De aangegeven concentratie c wordt
geregistreerd. De ozonisator moet gedurende deze gehele hande-
ling buiten werking blijven.
3.3. Vervolgens wordt de ozonisator in werking gesteld, waarbij
voldoende ozon moetworden geproduceerd om de NO-concen-
tratie tot 20 % (minimumwaarde 10 %) van de
kalibratieconcentratie van punt 3.1 te verminderen. De aange-
geven concentratie d wordt geregistreerd.
3.4. Vervolgens wordt het analysetoestel overgeschakeld op de NOx-
stand en nu passeert het gasmengsel (bestaande uit NO, NO2,O21970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 79
▼M9
en N2) het omzettingstoestel. De aangegeven concentratie a wordt
geregistreerd.
3.5. De ozonisator wordt uitgeschakeld. Het gasmengsel van punt 3.2
passeert het omzettingstoestel en vervolgens de detector. De
aangegeven concentratie b wordt geregistreerd.
3.6. Terwijl de ozonisator nog steeds buiten werking is, sluit men ook
de toevoer van zuurstof of synthetische lucht af. De door het
analysetoestel aangegeven waarde voor NOxmag dan nietmeer
dan 5 % hoger zijn dan de in punt3.1 voorgeschreven waarde.
3.7. Hetrendementvan hetNOx-omzettingstoestel wordt als volgt
berekend:
rendement% ðÞ ¼ 1þa/C0b
c/C0d/C18/C19
/C1100
Figuur III.6.3
Principeschema van het apparaat voor de controle van het
rendement van de NOx-convertor
3.8. De aldus verkregen waarde mag nietlager zijn dan 95 %.
3.9. De rendementscontrole moet minstens eenmaal per week plaats-
vinden.
4. KALIBRATIE VAN HET MONSTERNEMINGSSYSTEEM
MET CONSTANT VOLUME (CVS)
4.1. Bij kalibratie van het CVS wordt gebruik gemaakt van een nauw-
keurige debietmeter en een stroombegrenzend apparaat. Gemeten
wordt de stroom in het systeem bij verschillende drukwaarden,
alsmede de afstellingsparameters van het systeem, waarna de
relatie hiervan met de gasstromen wordt bepaald.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 80
▼M9
4.1.1. Er mogen verschillende typen debietmeters worden gebruikt, bij
voorbeeld een gekalibreerde venturibuis, een laminaire stromings-
meter, een gekalibreerde turbulente stromingsmeter, mits het een
dynamisch meetapparaat is dat bovendien nog voldoet aan de
voorschriften van de punten 4.2.2 en 4.2.3 van bijlage III.
4.1.2. De nu volgende hoofdstukken bevatten een beschrijving van
methoden die worden toegepast bij kalibratie van de monsterne-
mingsapparaten PDP en CFV, welke zijn gebaseerd op het
gebruik van een laminaire stromingsmeter met de gewenste
nauwkeurigheid, met daarbij een statistische controle van de
geldigheid van de kalibratie.
4.2. Kalibratie van de verdringerpomp (PDP)
4.2.1. Het nu volgende hoofdstuk over de kalibratiemethode bevat een
beschrijving van de apparatuur, de meetconfiguratie en de
verschillende parameters die moeten worden gemeten voor de
bepaling van hetdebietvan de pomp van hetCVS. Alle parame-
ters die betrekking hebben op de pomp worden gelijktijdig met de
parameters betreffende de debietmeter, die in serie is gechakeld
metde pomp, gemet en. Dan kan de kromme van hetberekende
debiet worden uitgezet (uitgedrukt in m3/min. aan de inlaatvan
de pomp, bij absolute druk en temperatuur), dat wordt gerelateerd
aan een correlatiefunctie die overeenkomt met een gegeven
combinatie van voor de pomp geldende parameters. Vervolgens
wordtde lineaire vergelijking die de verhouding t ussen hetpomp-
debiet en de correlatiefunctie uitdrukt, bepaald. Indien de pomp
van hetCVS meer dan een pompsnelheid heeft , moetvoor iedere
gebruikte snelheid een kalibratie worden verricht.
4.2.2. Deze kalibratieprocedure is gebaseerd op meting van de absolute
waarden van de parameters van de pomp en de debietmeters, die
in verband staan met het debiet op ieder punt. Om de nauwkeu-
righeid en continuïteit van de kalibratiekromme te waarborgen
moetaan drie voorwaarden worden voldaan:
4.2.2.1. de druk van de pomp moet worden gemeten aan de aansluitingen
op de pomp zelf en nietaan de ext erne leidingen die zijn
verbonden met de in- en uitlaat van de pomp. De drukmeteraan-
sluitingen die respectievelijk op het bovenste en het onderste punt
van de voorste aandrijfschijf van de pomp zijn aangebracht,
worden onderworpen aan de reële druk die in hetpomphuis heerst
en geven bijgevolg de absolute drukverschillen weer;
4.2.2.2. de temperatuur moet tijdens de kalibratie constant worden
gehouden. De laminaire stromingsmeter is gevoelig voor tempera-
tuurveranderingen aan de inlaat, waardoor spreiding van de
gemeten waarden wordt veroorzaakt. Temperatuurverschillen van
1 K in plus en min zijn aanvaardbaar, mits dit geleidelijk gebeurt
in een tijd van verscheidene minuten;
4.2.2.3. alle verbindingsstukken tussen de debietmeter en de CVS-pomp
moeten gasdicht zijn.
4.2.3. Tijdens de metingen van het uitlaatgas kan de gebruiker van de
pomp door meting van dezelfde pompparameters het debiet bere-
kenen aan de hand van de kalibratievergelijking.
4.2.3.1. Figuur III.6.4.2.3.1 van ditaanhangsel st elteen model van een
meetconfiguratie voor. Varianten zijn toegestaan, mits de goed-
keuring verlenende instantie deze erkent als even nauwkeurig.
Indien de in figuur III.5.3.2 van aanhangsel 5 beschreven instal-
latie wordt gebruikt, moeten de volgende parameters voldoen aan
de voorgeschreven nauwkeurigheidstoleranties:
— barometerdruk (gecorrigeerd) (PB): 0,03 kPa in plus en min,
— omgevingstemperatuur (T): 0,2 K in plus en min,
— luchttemperatuur aan de inlaat van LFE (ETI): 0,15 K in plus en min,
— onderdruk boven LFE (EPI): 0,01 kPa in plus en min,— drukverlies in de LFE-buis (EDP): 0,0015 kPa in plus en min,
— luchttemperatuur bij de inlaat van de CVS-pomp
(PTI):0,2 K in plus en min,
— luchttemperatuur bij de uitlaat van de CVS-
pomp (PTO):0,2 K in plus en min,1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 81
▼M9
— onderdruk bij de inlaatvan de CVS-pomp (PPI): 0,22 kPa in plus en min,
— pershoogte bij de uitlaat van de CVS-pomp
(PPO):0,22 kPa in plus en min,
— aantal pompslagen tijdens de meting (n): 1 slag in plus en min,
— duur van de meting (minimaal 250 sec.) (t): 0,1 sec. in plus en min.
4.2.3.2. Nadat de in figuur III.6.4.2.3.1 weergegeven meetopstelling tot
stand is gebracht, wordt de regelafsluiter voor de gasstroom
volledig geopend en laatmen de CVS-pomp gedurende 20
minuten werken alvorens een begin te maken met de kalibratie-
handelingen.
4.2.3.3. De regelafsluiter voor de gasstroom wordt gedeeltelijk afgesloten,
ten einde bij de inlaat van de pomp een verhoging van de onder-
druk te verkrijgen (ongeveer 1 kPa) waarbij over ten minste zes
meetpunten voor de gehele kalibratie kan worden beschikt. Men
laat het systeem gedurende drie minuten tot een constante
werking komen, waarna de metingen worden herhaald.
Figuur III.6.4.2.3.1
Kalibratieconfiguratie voor het PDP-CVS
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 82
▼M9
4.2.4. Analyse van de resultaten
4.2.4.1. De luchtstroming Qsbij elk meetpunt wordt berekend in m3/min.
(normale omstandigheden), aan de hand van de meetwaarden van
de debietmeter volgens de door de fabrikant voorgeschreven
methode.
4.2.4.2. De luchtstroming wordt vervolgens omgezet in pompdebiet Vo,
weergegeven in m3per omwenteling bij absolute temperatuur en
druk aan de inlaatvan de pomp:
Vo¼Qs
n/C1Tp
273;2/C1101;33
Pp
waarin:
Vo= pompdebietbij Tpen Ppin m3/omw.,
Qs= luchtstroming bij 101,33 kPa en 273,2 K in m3/min.,
Tp= temperatuur bij de inlaat van de pomp in K,
Pp= absolute druk bij de inlaat van de pomp in kPa,
n = rotatiesnelheid van de pomp in min.−1.
Ter compensatie van de wisselwerking van de rotatiesnelheid van
de pomp, de drukvariaties hierbij en de slip van de pomp, wordt
de correlatiefunctie (xo) tussen de snelheid van de pomp (n), het
drukverschil tussen inlaat en uitlaat van de pomp en de absolute
druk bij de uitlaat van de pomp berekend met behulp van de
volgende formule:
xo¼1
nﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃﬃ
∆Pp
Pes
waarin:
xo= correlatiefunctie,
∆Pp= drukverschil tussen inlaat en uitlaat van de pomp (kPa),
Pe= absolute druk bij de uitlaat van de pomp (Ppo+PB)
(kPa).
Ter verkrijging van de kalibratievergelijkingen met de onder-
staande formule wordt een lineaire aanpassing met de kleinste
kwadraten uitgevoerd:
Vo=Do−M( Xo)
n=A−B( ∆Pp)
Do, M, A en B zijn de constanten van helling en ordinaat bij de
oorsprong die de krommen beschrijven.
4.2.4.3. Indien hetCVS verschillende bedrijfssnelheden heeft , moetvoor
iedere snelheid een kalibratie worden verricht. De voor deze snel-
heden verkregen kalibratiekrommen moeten zo goed als
evenwijdig zijn en de ordinaatwaarden bij de oorsprong Domoeten toenemen indien het debietbereik van de pomp afneemt.
Indien de kalibratie goed is uitgevoerd moeten de met behulp van
de vergelijking berekende waarden op 0,5 % in plus en min van
de gemeten waarden van Vozijn gelegen. De waarden van M
variëren van pomp tot pomp. De kalibratie moet worden uitge-
voerd bij hetin bedrijf st ellen van de pomp en na iedere
belangrijke onderhoudsbeurt.
4.3. Kalibratie van de venturibuis met kritische stroming (CFV)
4.3.1. De kalibratie van de CFV is gebaseerd op de debietvergelijking
voor een venturibuis met kritische stroming:
Qs¼Kv/C1Pﬃﬃﬃ
Tp1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 83
▼M9
waarin:
Qs= debiet,
Kv= kalibratiecoëfficiënt,
P = absolute druk (kPa),T = absolute temperatuur (K).
Het debiet is afhankelijk van de druk en de temperatuur bij de
inlaat.
Met de hieronder beschreven kalibratiemethode wordt de waarde
van de kalibratiecoëfficiënt verkregen bij de gemeten waarden
van druk, temperatuur en luchtstroom.
4.3.2. Voor de kalibratie van de elektronische apparatuur van de CFV
wordt de door de fabrikant aanbevolen methode toegepast.
4.3.3. Bij de noodzakelijke metingen voor de kalibratie van het debiet
van de venturibuis met kritische stroming moeten de volgende
parameters voldoen aan de voorgeschreven nauwkeurigheidstole-
ranties:
— barometerdruk (gecorrigeerd) (P
B): 0,03 kPa in plus en min,
— luchttemperatuur bij de inlaat van LFE (ETI): 0,15 K in plus en min,
— onderdruk boven LFE (EPI): 0,01 kPa in plus en min,
— drukverlies in de LFE-buis (EDP): 0,0015 kPa in plus en min,— luchtstroom (Q
s): 0,5 % in plus en min,
— onderdruk bij de inlaatvan CFV (PPI): 0,02 kPa in plus en min,
— temperatuur bij de inlaat van de venturibuis
(Tv):0,2 K in plus en min.
4.3.4. Na opstelling van de apparatuur overeenkomstig figuur III.6.4.3.4
wordt de dichtheid gecontroleerd. Ieder lek tussen de debietmeet-
inrichting en de venturibuis met kritische stroming zou in ernstige
mate afbreuk doen aan de nauwkeurigheid van de kalibratie.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 84
▼M9
Figuur III.6.4.3.4
Kalibratieconfiguratie voor het CFV-CVS-systeem
4.3.5. De regelafsluiter voor de gasstroom wordt volledig geopend, de
ventilator wordt ingeschakeld en men laat het systeem tot een
constante werking komen. De door de apparaten aangewezen
waarden worden geregistreerd.
4.3.6. De regelafsluiter voor de gasstroom wordt op verschillende
standen ingesteld en men verricht ten minste acht metingen
verspreid over het kritische stromingsgebied van de venturibuis.
4.3.7. De bij de kalibratie geregistreerde waarden worden gebruikt voor
het bepalen van de onderstaande factoren. De luchtstroom Qsop
elk meetpunt wordt berekend aan de hand van de meetwaarden
van de debietmeter volgens de door de fabrikant voorgeschreven
methode.
De waarden van de kalibratiecoëfficiënt voor elk meetpunt
worden berekend metbehulp van onderst aande formule:
Kv¼Qs/C1ﬃﬃﬃﬃﬃTvp
Pv
waarin:
Qs= debietin m3/min. bij 273,2 K en 101,33 kPa,
Tv= temperatuur bij de inlaat van de venturibuis (K),
Pv= absolute druk bij de inlaat van de venturibuis (kPa).
Een kromme van Kvwordt uitgezet als functie van de druk bij de
inlaat van de venturibuis. Bij een stroming met geluidssnelheid
heeftKveen zo goed als constante waarde. Wanneer de druk
afneemt (dat wil zeggen wanneer de onderdruk toeneemt), komt1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 85
▼M9
de venturi vrij en neemt Kvaf. De resulterende variaties van Kvzijn niet toelaatbaar.
Voor een minimumaantal van 8 punten in het kritische gebied
worden de gemiddelde Kven de standaardafwijking berekend.
Indien de standaardafwijking meer dan 0,3 % van de gemiddelde
Kvbedraagt, moeten maatregelen worden genomen om dit te
verhelpen.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 86
▼M9
Aanhangsel 7
ALGEMENE CONTROLE VAN HET SYSTEEM
1. Ten einde na te gaan of wordt voldaan aan de voorschriften van
punt4.7 van bijlage III, wordtde globale nauwkeurigheid van de
CVS-monsternemings- en analyseapparatuur bepaald door een
bekende massa verontreinigend gas in het systeem te brengen
terwijl dit werkt zoals bij een normale proef; vervolgens wordt
de analyse uitgevoerd en wordt de massa verontreinigend gasberekend aan de hand van de formules van aanhangsel 8, waarbij
echter als dichtheid van propaan de waarde 1,967 g/l onder
normale omstandigheden wordt aangehouden. Hieronder volgt
een beschrijving van twee bekende technieken om voldoende
nauwkeurigheid te verkrijgen.
2. METING VAN EEN CONSTANTE STROOM ZUIVER GAS
(CO OF C
3H8) MET BEHULP VAN EEN OPENING MET
KRITISCHE STROMING
2.1. In hetCVS wordtvia een opening metgekalibreerde krit ische
stroming een bekende hoeveelheid zuiver gas (CO of C3H8)
gebracht. Indien de inlaatdruk voldoende hoog is, is de door de
opening geregelde stroom q onafhankelijk van de uitlaatdruk van
de opening (kritische stromingsomstandigheden). Indien de waar-
genomen verschillen meer dan 5 % bedragen, moetde oorzaak
hiervan worden opgespoord en uitgeschakeld. Men laat het CVS
gedurende vijf tot tien minuten werken zoals bij een meetproef
voor uitlaatgassen. De in de zak opgevangen gassen worden met
de normale apparatuur geanalyseerd en de verkregen resultaten
worden vergeleken methetreeds bekende gehalt e van de
gasmonsters.
3. METING VAN EEN BEKENDE HOEVEELHEID ZUIVER
GAS (CO OF C3H8) DOOR MIDDEL VAN EEN GRAVIME-
TRISCHE METHODE
3.1. Voor het controleren van de CVS-apparatuur door middel van de
gravimetrische methode wordt als volgt te werk gegaan:
Men bepaalthetgewichtvan een kleine metkoolmonoxide of
propaan gevulde fles meteen nauwkeurigheid van 0,01 g in plus
en min; gedurende vijf tot tien minuten laat men het CVS werken
zoals bij een normale meetproef voor uitlaatgassen, terwijl in het
systeem, naar gelang van het geval, CO of propaan wordt
gespoten. De in de apparatuur gebrachte hoeveelheid zuiver gas
wordt bepaald door het massaverschil van de fles te meten. De
in de zak opgevangen gassen worden vervolgens geanalyseerd
met de apparatuur die gewoonlijk voor de analyse van uitlaat-
gassen wordt gebruikt. De resultaten worden dan vergeleken met
de eerder berekende concentratiewaarden.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 87
▼M9
Aanhangsel 8
BEREKENING VAN DE MASSA VAN DE VERONTREINIGENDE
EMISSIES
1. ALGEMEEN
1.1. De massa van de geëmitteerde verontreinigende gassen wordt
berekend metbehulp van onderst aande vergelijking:
(1) M1¼Vmix/C1Qi/C1KH/C1Ci/C110/C06
d
waarin:
Mi= massa van de emissies van verontreinigende stof i in g/
km,
Vmix= volume van de verdunde uitlaatgassen, uitgedrukt in l/
proef en herleid tot normale omstandigheden (273,2 K;
101,33 kPa),
Qi= dichtheid van verontreinigende stof i in g/l bij normale
temperatuur en druk (273,2 K; 101,33 kPa),
KH= vochtigheidscorrectiefactor gebruikt voor de bereke-
ning van de massa van de uitgeworpen stikstofoxiden
(geen vochtigheidscorrectie voor HC en CO),
Ci= concentratie van de verontreinigende stof i in de
verdunde uitlaatgassen, uitgedrukt in ppm en gecorri-
geerd metde in de verdunningsluchtaanwezige
concentratie van verontreinigende stof 2,
d = afstand van de proefcyclus in km.
1.2. Bepaling van het volume
1.2.1. Berekening van hetvolume bij een syst eem metvariabele
verdunning met meting van een constant debiet door middel van
een drukvalmeter. De parameters die gegevens verstrekken betref-
fende het volumedebiet worden continu geregistreerd en men
berekent het totale volume over de duur van de proef.
1.2.2. Berekening van hetvolume bij een syst eem metverdringerpomp.
Het gemeten volume van de verdunde uitlaatgassen bij systemen
metverdringerpomp wordtberekend metbehulp van onder-
staande formule:
V=Vo·N
waarin:
V = volume vóór correctie van de verdunde uitlaatgassen in l/
proef,
Vo= volume van het door de pomp verplaatste gas onder
proefomstandigheden in l/omw.,
N = aantal omwentelingen van de pomp tijdens de proef.
1.2.3. Berekening van het volume van de verdunde uitlaatgassen herleid
tot normale omstandigheden
Het volume van de verdunde uitlaatgassen wordt tot normale
omstandigheden herleid met behulp van onderstaande formule:
(2) Vmix¼V/C1K1/C1PB/C0P1
Tp
waarin:
(3) K1¼273;2K
101;33 kPa¼2;6961 K /C1kPa/C01/C0/C1
PB= barometerdruk in de meetkamer in kPa,
P1= onderdruk bij de inlaatvan de verdringerpomp t en
opzichte van de omgevingsdruk (kPa),1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 88
▼M9
Tp= gemiddelde temperatuur van de verdunde uitlaatgassen
die tijdens de proef in de verdringerpomp komen (K).
1.3. Berekening van de gecorrigeerde concentratie van verontrei-
nigende stoffen in de monsternemingszak
(4) Ci¼Ce/C0Cd1/C01
DF/C18/C19
waarin:
Ci= concentratie van de verontreinigende stof i in de
verdunde uitlaatgassen uitgedrukt in ppm en gecorrigeerd
voor de in de verdunningslucht aanwezige concentratie
van i,
Ce= gemeten concentratie van de verontreinigende stof i in de
verdunde uitlaatgassen, uitgedrukt in ppm,
Cd= gemeten concentratie van i in de voor de verdunning
gebruikte lucht, uitgedrukt in ppm,
DF = verdunningsfactor.
De verdunningsfactor wordt als volgt berekend:
(5) DF¼13;4
CCO2þCHCþCCO ðÞ 10/C04
waarin:
CCO2 =C O2-concentratie in de verdunde uitlaatgassen die zich
in de monsternemingszak bevinden, uitgedrukt in %
vol,
CHC= HC-concentratie in de verdunde uitlaatgassen die zich
in de monsternemingszak bevinden, uitgedrukt in ppm
koolstofequivalent,
CCO= CO-concentratie in de verdunde uitlaatgassen die zich
in de monsternemingszak bevinden, uitgedrukt in
ppm.
1.4. Berekening van de vochtigheidscorrectiefactor voor NO
Ter correctie van het effect van de vochtigheid op de voor stik-
stofoxiden verkregen resultaten moet de volgende formule
worden toegepast:
(6) KH¼1
1/C00;0329 H /C010;71 ðÞ
waarin:
H¼6;211/C1Ra/C1Pd
PB/C0Pd/C1Ra/C110/C02
In deze formule is:
H = absolute vochtigheid, uitgedrukt in g water per kg droge
lucht,
Ra= relatieve vochtigheid van de omgevingslucht, uitgedrukt
in %,
Pd= verzadigde dampspanning bij omgevingstemperatuur,
uitgedrukt in kPa,
PB= luchtdruk in de meetkamer, uitgedrukt in kPa.
1.5. Voorbeeld
1.5.1. Proefwaarden
1.5.1.1. Omstandigheden:
— omgevingstemperatuur: 23 ºC = 296,2 K,
— barometerdruk: PB= 101,33 kPa,
— relatieve vochtigheid: Ra=6 0% ,
— verzadigde dampspanning van H2O bij 23 ºC: Pd= 3,20 kPa.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 89
▼M9
1.5.1.2. Gemeten volume herleid tot normale omstandigheden (zie punt
1):
V = 51,961 m3
1.5.1.3. Waarden van de met de analysetoestellen gemeten concentraties:
Monster van verdunde uitlaat-
gassenMonster van verdunningslucht
HC (1) 92 ppm 3,0 ppm
CO 470 ppm 0 ppm
NOx70 ppm 0 ppm
CO21,6 % vol 0,03 % vol
(1) In ppm koolstofequivalent.
1.5.2. Berekeningen
1.5.2.1. Vochtigheidscorrectiefactor (KH) (zie formule 6):
H¼6;211/C1Ra/C1Pd
PB/C0Pd/C1Ra/C110/C02
¼6;211/C160/C13;2
101;33/C03;2/C10;60 ðÞ
= 11,9959
KH¼1
1/C00;0329 H /C010;71 ðÞ
¼1
1/C00;0329/C111;9959/C010;71 ðÞ
= 1,0442
1.5.2.2. Verdunningsfactor (DF) (zie formule 5)
DF¼13;4
CCO2þCHCþCCO ðÞ 10/C04
¼13;4
1;6þ92þ470 ðÞ 10/C04
= 8,091
1.5.2.3. Berekening van de gecorrigeerde concentratie van verontreini-
gende gassen in de monsternemingszak:
HC, massa van de emissies (zie de formules 4 en 1)
Ci¼Ce/C0Cd1/C01
DF/C18/C19
¼92/C031/C01
8;091/C18/C19
= 89,371
MHC¼CHC/C1Vmix/C1QHC/C11
d
QHC= 0,619
MHC¼89;371/C151961 /C10;619/C110/C06/C11
d
¼2;88
dg=km
CO, massa van de emissies (zie formule 1)1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 90
▼M9
MCO¼CCO/C1Vmix/C1QCO/C11
d
QCO= 1,25
MCO¼470/C151961 /C11;25/C110/C06/C11
d
¼30;5
dg=km
NOx, massa van de emissies (zie formule 1)
MNOx¼CNOx/C1Vmix/C1QNOx/C1kH/C11
d
QNOxx= 2,05
MNOx¼70/C151961 /C12;05/C11;0442/C110/C06/C11
d
¼7;79
dg=km
2. BIJZONDERE BEPALING VOOR VOERTUIGEN MET EEN
MOTOR MET COMPRESSIEONTSTEKING
2.1. HC-meting voor motoren met compressieontsteking
Ter bepaling van de massa van de HC-emissie bij motoren met
compressieontsteking wordt de gemiddelde HC-concentratie bere-
kend metbehulp van onderst aande formule:
(7) Ce¼Zt2
t1CHC/C1dt
t2/C0t1
waarin:
∫t1t
2CHC· dt = de integraal van de tijdens de proef door de
verwarmde FID geregistreerde waarde (t2−t1),
Ce= de in de verdunde uitlaatgassen gemeten HC-
concentratie in ppm Ci,
Civervangt rechtstreeks CHCin alle overeenkomstige vergelij-
kingen.
2.2. Bepaling van de deeltjes
De emissie van deeltjes Mp(g/proef) wordtberekend metbehulp
van onderstaande vergelijking:
Mp¼VmixþVep/C0/C1
/C1Pe
Vep/C1d
in het geval dat het bemonsteringsgas buiten de tunnel wordt
afgevoerd, of
Mp¼Vmix/C1Pe
Vep/C1d
in hetgeval dathetbemonst eringsgas in de t unnel wordtgerecy-
cleerd,
waarin:
Vmix= het volume van de verdunde uitlaatgassen (zie punt
1.1.3) onder normale omstandigheden,
Vep= hetvolume van hetdoor hetdeelt jesfilt er gest roomde
uitlaatgas onder normale omstandigheden,
Pe= de massa van de op de filters afgescheiden deeltjes,1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 91
▼M9
d = de afstand van de proefcyclus in km,
Mp= de emissie van deeltjes in g/km.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 92
▼M9
BIJLAGE IV
PROEF VAN TYPE II
(Controle van de emissie van koolmonoxide bij stationair draaien)
1. INLEIDING
Deze bijlage bevateen beschrijving van de met hode voor het
verrichten van de proef van type II als omschreven in punt 5.3.2
van bijlage I.
2. MEETVOORWAARDEN
2.1. Als brandstof wordt de referentiebrandstof gebruikt waarvan de
kenmerken in bijlage VIII zijn opgegeven.
2.2. Gedurende de proef dient de omgevingstemperatuur tussen 293
en 303 K (20 ºC en 30 ºC) te liggen.
De motor moet warmdraaien totdat de temperaturen van alle
koel- en smeermiddelen en de druk van de smeermiddelen zich
gestabiliseerd hebben.
2.3. Bij voertuigen met een handgeschakelde of halfautomatische
versnellingsbak wordtde proef uit gevoerd metde versnelling in
de neutrale stand en de koppeling ingeschakeld.
2.4. Bij voertuigen met automatische transmissie wordt de proef uitge-
voerd met de keuzehandel in de stand „neutraal” of „parkeren”.
2.5. Afstelorganen voor het stationaire toerental
2.5.1. Definitie
In deze richtlijn worden verstaan onder „afstelorganen voor het
stationaire toerental”, inrichtingen waarmede het stationair
draaien van de motor kan worden gewijzigd en die gemakkelijk
kunnen worden versteld door uitsluitend gebruik te maken van
hetin punt2.5.1.1 genoemde gereedschap. Derhalve worden met
name niet als afstelorganen beschouwd de inrichtingen voor het
regelen van de brandstof en luchttoevoer, voor zover voor de
verstelling hiervan de blokkeerinrichtingen voor de regelstanden
moeten worden verwijderd, een ingreep die gewoonlijk alleen
door gespecialiseerd personeel mag worden verricht.
2.5.1.1. Gereedschap datmag worden gebruiktvoor hetbedienen van de
afstelorganen voor het stationaire toerental: schroevedraaier
(normale of kruiskop), sleutels (ring-, steek- of verstelbare),
tang, inbussleutels.
2.5.2. Bepaling van de meetpunten
2.5.2.1. In de eerste plaats wordt een meting verricht bij de door de fabri-
kantvoorgeschreven afst elling.
2.5.2.2. Voor elk continu regelbaar afstelorgaan moet een voldoend aantal
karakteristieke standen worden bepaald.
2.5.2.3. Het meten van het koolmonoxidegehalte van de uitlaatgassen
moet voor alle mogelijke standen van de afstelorganen worden
verricht, maar bij continu regelbare afstelorganen worden uitslui-
tend de standen als bepaald in punt 2.5.2.2 in aanmerking
genomen.
2.5.2.4. De proef van type II wordt als bevredigend beschouwd indien aan
één van de onderstaande voorwaarden wordt voldaan:
2.5.2.4.1. geen enkele van de overeenkomstig punt 2.5.2.3 gemeten
waarden overschrijdtde grenswaarde;
2.5.2.4.2. hetmaximumgehalt e datwordtverkregen wanneer men een van
de afstelorganen alle standen doet doorlopen terwijl de overige
organen in een vaste stand blijven, overschrijdt de grenswaarde
niet; aan deze voorwaarde moet worden voldaan bij de verschil-1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 93
▼M10
▼M9
▼M10
▼M9
▼M9
lende standen van de andere afstelorganen dan dat hetwelk men
alle standen heeft doen doorlopen.
2.5.2.5. De mogelijke standen van de afstelorganen worden begrensd:
2.5.2.5.1. enerzijds door de grootste van beide volgende waarden; het
laagste toerental waarbij de motor stationair kan draaien, hetdoor de fabrikant aanbevolen toerental min 100 omwentelingen
per minuut;
2.5.2.5.2. anderzijds door de kleinste van de drie volgende waarden: het
hoogste toerental waarbij men de motor kan doen draaien door
het verstellen van de afstelorganen voor het stationair draaien,
het door de fabrikant aanbevolen toerental plus 250 omwente-
lingen per minuut, het aangrijptoerental bij automatische
koppelingen.
2.5.2.6. Voorts mogen standen van de afstelorganen die onverenigbaar
zijn met het correct functioneren van de motor, niet als meetpunt
worden gekozen. Metname wanneer de mot or metmeer dan een
carburateur is uitgerust, moeten alle carburateurs gelijk afgesteld
zijn.
3. GASMONSTERNEMING
3.1. De bemonsteringssonde wordt in de buis die de uitlaat van het
voertuig met de zak verbindt, zo dicht mogelijk bij de uitlaat
geplaatst.
3.2. De CO (C
CO)- en de CO2(CCO2)-concentraties worden bepaald aan
de hand van de door hetmeet apparaataangegeven of geregi-
streerde waarden, waarbij rekening wordt gehouden met de
kalibratiekrommen die van toepassing zijn.
3.3. De gecorrigeerde koolmonoxideconcentratie bij een 4-taktmotor
wordtbepaald metbehulp van onderst aande formule:
CCOcorr:¼CCO15
CCOþCCO2(vol %)
3.4. Correctie van de CCO-concentratie (punt 3.2) die is bepaald
volgens de in punt3.3 opgegeven formules, is nietvereistindien
de totale waarde van de gemeten concentraties (CCO+CCO2) bij 4-
taktmotoren ten minste 15 bedraagt.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 94
▼M9
BIJLAGE V
PROEF VAN TYPE III
(Bepaling van de emissie van cartergassen)
1. INLEIDING
Deze bijlage bevateen beschrijving van de met hode voor het
verrichten van de proef van type III als omschreven in punt
5.3.3 van bijlage I.
2. ALGEMENE VOORSCHRIFTEN
2.1. De proef van type III wordt uitgevoerd met het voertuig met een
motor met elektrische ontsteking, dat naar gelang van het geval
aan de proef van type I of van type II is onderworpen.
2.2. Motoren, ook met afgedichte carters, worden aan de proef onder-
worpen, met uitzondering van die welke zodanig zijn ontworpen
dat zelfs een klein lek ontoelaatbare bedrijfsstoringen kan veroor-
zaken (bij voorbeeld boxermotoren met twee cilinders).
3. PROEFOMSTANDIGHEDEN
3.1. Het stationaire toerental wordt afgesteld overeenkomstig de
aanbevelingen van de fabrikant.
3.2. De metingen worden verricht bij de volgende drie bedrijfstoe-
standen van de motor:
Nummer Snelheid van hetvoert uig in km/h
1 Stationair
2 50 ± 2 (in derde versnelling of „drive”)
3 50 ± 2 (in derde versnelling of „drive”)
Nummer Door de rem geabsorbeerd vermogen
1 Geen
2 Vermogen datovereenkomtmetde afst elling
voor de proeven van type I
3 Vermogen dat overeenkomt met toestand nr. 2
vermenigvuldigd meteen fact or 1,7
4. PROEFMETHODE
4.1. In de bedrijfstoestanden als omschreven in punt 3.2 wordt nage-
gaan of het aanzuigsysteem voor cartergassen doeltreffend werkt.
5. CONTROLEMETHODE VOOR DE WERKING VAN HET
AANZUIGSYSTEEM VOOR CARTERGASSEN (CARTER-
VENTILATIESYSTEEM)
Zie ook figuur V.5.
5.1. Alle openingen van de motor moeten worden gelaten in de
toestand waarin zij zich bevinden.
5.2. De druk in hetcart er wordtop een geschiktpuntvia de oliepeil-
stokopening met behulp van een manometer met schuine buis
gemeten.
5.3. Het voertuig wordt geacht aan de voorschriften te voldoen indien
de in het carter gemeten druk bij geen enkele van de in punt 3.2
omschreven bedrijfstoestanden de atmosferische druk op het
ogenblik van de meting overschrijdt.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 95
▼M10
▼M9
▼M9
5.4. Bij de proef die volgens de hierboven beschreven methode wordt
uitgevoerd, moet de druk in het inlaatspruitstuk worden gemeten
meteen nauwkeurigheid van 1 kPa in plus en min.
5.5. De op de rollenbank gemeten snelheid van het voertuig moet
worden bepaald meteen nauwkeurigheid van 2 km/h in plus en
min.
5.6. De in het carter gemeten druk moet worden bepaald met een
nauwkeurigheid van 0,01 kPa in plus en min.
5.7. Indien de in het carter gemeten druk bij een van de in punt 3.2
omschreven bedrijfstoestanden de atmosferische druk over-
schrijdt, wordt op verzoek van de fabrikant de aanvullende proef
als omschreven in punt6 uit gevoerd.
6. METHODE VOOR DE AANVULLENDE PROEF
6.1. De openingen van de motor worden gelaten in de toestand waarin
zij zich bevinden.
6.2. Een soepele voor cartergassen ondoordringbare zak met een capa-
citeit van ongeveer vijf liter wordt aangesloten op de
oliepeilstokopening. Deze zak moet voor iedere meting leeg zijn.
6.3. Voor iedere meting wordt de zak afgesloten. Hij wordt bij iedere
in punt 3.2 voorgeschreven bedrijfstoestand gedurende vijf
minuten op het carter aangesloten.
6.4. Het voertuig wordt geacht aan de voorschriften te voldoen indien
bij geen enkele van de in punt3.2 voorgeschreven bedrijfst oe-
standen een zichtbare zwelling van de zak optreedt.
6.5. Opmerkingen
6.5.1. Indien de motor zodanig is geconstrueerd dat de proef niet kan
worden uitgevoerd volgens de in punt 6 voorgeschreven methode,
worden de metingen verricht volgens deze zelfde methode, maar
metde volgende wijzigingen:
6.5.2. voor de proef worden alle openingen die nietvoor hetopvangen
van de gassen dienen, afgedicht;
6.5.3. de zak wordt geplaatst op een daartoe geschikte aftapinrichting
die geen extra drukverlies teweegbrengt en die op de terugvoer-
leiding van de inrichting rechtstreeks op de opening voor de
verbinding met de motor is aangebracht.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 96
▼M9
Figuur V. 5
Proef van type III
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 97
▼M9
BIJLAGE VI
PROEF VAN TYPE IV
(Bepaling van de verdampingsemissie van voertuigen met een motor met
elektrische ontsteking)
1. INLEIDING
In deze bijlage wordt de methode beschreven voor het uitvoeren
van de proef van type IV volgens punt 5.3.4 van bijlage I.
Het betreft hier een methode voor de bepaling van het verlies van
koolwaterstoffen door verdamping uit het brandstofsysteem van
voertuigen die zijn uitgerust met een motor met elektrische
ontsteking.
2. BESCHRIJVING VAN DE PROEF
De verdampingsemissieproef (figuur VI.2) bestaat uit vier fasen:
— voorbereiding van de proef;
— bepaling van de ademverliezen van de tank;— rijcyclus binnen de stad (deel EEN) en buiten de stad (deel
TWEE);
— bepaling van de warmtestuwverliezen.
Het uiteindelijke resultaat van de proef wordt bepaald door optel-
ling van de massa van de koolwaterstoffen die vrijkomen door
ademverliezen van de tank en door warmtestuwverliezen.
3. VOERTUIG EN BRANDSTOF3.1. Voertuig
3.1.1. Het voertuig moet zich in goede mechanische staat bevinden en
ingereden zijn; het moet vóór de proef ten minste 3 000 km
hebben afgelegd. Het systeem ter beperking van de verdampings-
emissie moetgedurende deze periode aangeslot en zijn en correct
werken; de koolstofbus moet daarbij normaal worden gebruikt en
mag nietabnormaal worden ont laden of beladen.
3.2. Brandstof
3.2.1. Er moet gebruik worden gemaakt van de referentiebrandstof,
zoals gespecificeerd in bijlage VIII.
4. TESTAPPARATUUR4.1. Rollenbank
De rollenbank moetvoldoen aan de in bijlage III vermelde eisen.
4.2. Ruimte voor meting van de verdampingsemissie
4.2.1. De ruimte voor meting van de verdampingsemissie moet een
gasdichte rechthoekige meetkamer zijn die groot genoeg is om
het geteste voertuig te bevatten. Het voertuig moet van alle
kanten toegankelijk zijn en wanneer de ruimte is afgesloten,
moetdeze gasdichtzijn zoals beschreven in aanhangsel 1. Het
inwendige oppervlak van de ruimte moet ondoordringbaar zijn
voor koolwaterstoffen. Ten minste één van de oppervlakken
moet gedeeltelijk bestaan uit een flexibel ondoordringbaar mate-
riaal, zodatdrukveranderingen t en gevolge van kleine
veranderingen in de temperatuur kunnen worden opgevangen. De
wanden moeten zodanig worden ontworpen dat een goede dissi-
patie van de warmte wordt bevorderd. De temperatuur van de
wand mag op geen enkel puntgedurende de proef beneden
293 K (20 ºC) dalen.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 98
▼M9
Figuur VI.2
Bepaling van de verdampingsemissie
Inrijperiode van 3 000 km (geen overmatige belading/ontlading)
Reiniging van het voertuig met stoom (indien nodig)
NB:
1. Systemen voor beperking van de verdampingsemissie — bijzonderheden verklaard.
2. De emissie uit de uitlaat kan tijdens de rollenbankproef worden gemeten, maar de resultaten
worden niet voor de goedkeuring gebruikt. Het testen van de uitlaatemissie met het oog op de
goedkeuring blijftgescheiden.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 99
▼M9
4.3. Analysesystemen
4.3.1. Koolwaterstofanalysator
4.3.1.1. Hetgasmengsel binnen de meet kamer wordtgeanalyseerd met
een koolwaterstofdetector van het type vlamionisatiedetector
(FID). Hetgasmonst er moetworden genomen aan hetmiddelpunt
van een zijwand of van hetdak van de kamer en een event uele
omloopgasstroom moet naar de ruimte worden teruggeleid, bij
voorkeur naar een punt vlak na de uitlaat van de mengventilator.
4.3.1.2. De koolwaterstofanalysator moet een responsietijd tot 90 % van
de definitieve uitslag van minder dan 1,5 sec. hebben. De stabili-
teit moet bij alle meetbereiken beter zijn dan 2 % van de
volledige schaaluitslag bij het nulpunt en bij 80 ± 20 % van de
volledige schaaluitslag gedurende een periode van 15 minuten.
4.3.1.3. De herhaalbaarheid van de analysator, uitgedrukt als één stan-
daarddeviatie, moet bij alle meetbereiken beter zijn dan 1 % bij
hetnulpunten bij 80 ± 20 % van de volledige schaaluit slag.
4.3.1.4. Het meetbereik van de analysator moet zodanig worden ingesteld
dat bij de procedures voor meting, kalibratie en controle op
lekken de beste resolutie wordt verkregen.
4.3.2. Gegevensregistratiesysteem voor de koolwaterstofanalysator
4.3.2.1. De koolwaterstofanalysator moet worden uitgerust met apparatuur
waarmee het elektrische signaal met een frequentie van ten
minste eenmaal per minuut kan worden vastgelegd op een papier-
schrijver of in een ander systeem voor gegevensverwerking. Het
registratiesysteem moet functionele karakteristieken hebben dieten minste gelijkwaardig zijn aan het vastgelegde signaal en
moet zorgen voor een permanente registratie van de resultaten.
Bij de registratie moet duidelijk worden aangegeven op welk
moment de verwarming van de brandstoftank en de warmtestu-
wingsproef beginnen en eindigen en hoeveel tijd er tussen begin
en voltooiing van elke proef is verstreken.
4.4. Verwarming van de brandstoftank
4.4.1. De brandstof in de tank(s) van het voertuig moet worden
verwarmd meteen regelbare warmt ebron; hiervoor kan bij voor-
beeld een verwarmingskussen meteen capacit eitvan 2 000 W
worden gebruikt. Het verwarmingssysteem moet de wanden van
de tank beneden het niveau van de brandstof gelijkmatig
verwarmen, zodat er geen plaatselijke oververhitting van de
brandstof optreedt. De damp in de tank boven de brandstof mag
nietworden verwarmd.
4.4.2. De apparatuur voor verwarming van de tank moet het mogelijk
maken dat de brandstof in de tank binnen 60 minuten van 289 K
(16 ºC) wordt verwarmd met 14 K, waarbij de temperatuursensor
wordtgeplaat stals aangegeven in punt5.1.1. Hetverwarmings-
systeem moet de brandstoftemperatuur tijdens de verwarming
van de tank kunnen regelen tot op 1,5 K van de vereiste tempera-
tuur.
4.5. Temperatuurregistratie
4.5.1. De temperatuur in de meetkamer wordt op twee punten geregi-
streerd met temperatuursensoren, die zodanig zijn gekoppeld dat
zij een gemiddelde waarde aangeven. De meetpunten bevinden
zich op een hoogte van 0,9 ± 0,2 m op ongeveer 0,1 m afstand
van de wand ter hoogte van de vertikale middellijn van elke
zijwand.
4.5.2. De temperatuur van de brandstoftank(s) wordt geregistreerd met
behulp van de sensor die in de brandstoftank wordt geplaatst
zoals aangegeven in punt5.1.1.
4.5.3. De temperaturen moeten gedurende de gehele meting van de
verdampingsemissie met een frequentie van ten minste eenmaal
per minuut worden geregistreerd of in een systeem voor gege-
vensverwerking worden opgeslagen.
4.5.4. De nauwkeurigheid van het systeem voor temperatuurregistratie
moet binnen ± 1,0 K liggen en resolutie van de temperatuur
moetmogelijk zijn t ot0,4 K.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 100
▼M9
4.5.5. Het registratiesysteem of het systeem voor gegevensverwerking
moet een tijdresolutie tot ± 15 seconden mogelijk maken.
4.6. Ventilatoren
4.6.1. Door gebruik van een of meer ventilatoren of aanjagers met de
deur(en) open moet het mogelijk zijn de koolwaterstofconcen-
tratie in de meetkamer terug te brengen tot de
koolwaterstofconcentratie in de omgeving.
4.6.2. De meetkamer moet een of meer ventilatoren of aanjagers met
een capaciteit van waarschijnlijk 0,1 - 0,5 m3sec.−1hebben,
waarmee hetgasmengsel in de ruimt e grondig moetworden
gemengd. Het moet mogelijk zijn tijdens de metingen in de
kamer een gelijkmatige temperatuur en koolwaterstofconcentratie
te bereiken. De luchtstroom van de ventilatoren of aanjagers mag
niet rechtstreeks op het voertuig in de ruimte worden gericht.
4.7. Gassen
4.7.1. Voor kalibratie en uitvoering van de proef moeten de volgende
zuivere gassen beschikbaar zijn:
— gezuiverde synthetische lucht (zuiverheid: < 1 ppm C1-equiva-
lent, < 1 ppm CO, < 400 ppm CO2, < 0,1 ppm NO);
zuurstofgehalte: 18 - 21 % vol;
— voedingsgas voor de koolwaterstofanalysator (40 ± 2 %
waterstof, aangevuld met helium met minder dan 1 ppm C1-
equivalenten minder dan 400 ppm CO2);
— propaan (C3H8), zuiverheid minimaal 99,5 %.
4.7.2. Er moeten kalibratie- en instelgassen beschikbaar zijn die meng-
sels van propaan (C3H8) en gezuiverde synthetische lucht
bevatten. De reële concentraties van een kalibratiegas moeten
binnen 2 % van de vermelde cijfers liggen. Wanneer verdunde
gassen worden vervaardigd meteen gasverdeler, moetde nauw-
keurigheid van deze gassen binnen 2 % van de reële waarde
liggen. De in aanhangsel 1 gespecificeerde concentraties kunnen
ook metbehulp van een gasmengapparaatworden verkregen,
waarbij synthetische lucht als verdunningsgas wordt gebruikt.
4.8. Overige apparatuur
4.8.1. De absolute vochtigheid in de onderzoekruimte moet tot op ± 5 %
nauwkeurig kunnen worden gemeten.
4.8.2. De druk in de onderzoekruimte moet tot op ± 0,1 kPa nauwkeurig
kunnen worden gemeten.
5. UITVOERING VAN DE PROEF5.1. Voorbereiding van de proef
5.1.1. Hetvoert uig wordtvóór de proef als volgtmechanisch voorbe-
reid:
— het uitlaatsysteem van het voertuig mag geen lekken vertonen;
— het voertuig kan vóór de proef met stoom worden gereinigd;
— de brandstoftank van het voertuig moet worden uitgerust met
een temperatuursensor, zodat de temperatuur kan worden
gemeten in het midden van de brandstof in de brandstoftank,
wanneer deze tot 40 % van de maximale inhoud is gevuld;
— er moeten extra pakkingen, adapters of apparatuur worden
aangebracht, zodat de brandstoftank volledig kan worden
geledigd.
5.1.2. Het voertuig wordt in de onderzoekruimte gebracht, waar de
luchttemperatuur tussen 293 en 303 K (20 en 30 ºC) ligt.
5.1.3. De koolstofbus van het voertuig wordt ontladen door gedurende
30 minuten met de auto te rijden bij 60 km/h of door lucht (bij
kamertemperatuur en -vochtigheid) door de bus te leiden met
een stroomsnelheid die gelijk is aan de werkelijke stroomsnelheid
door de bus wanneer de auto 60 km/h rijdt. De bus wordt vervol-
gens beladen mett wee dagemissieproeven.
5.1.4. De brandstoftank(s) van het voertuig wordt (worden) geleegd met
de verstrekte brandstoftankaftapper(s). Dit moet zodanig gebeuren
dat de op het voertuig aangebrachte apparatuur voor beperking1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 101
▼M9
van de verdamping nietabnormaal wordtbeladen of ont laden.
Normaal gesproken volstaat het hiertoe de dop(pen) van de
brandstoftank(s) te verwijderen.
5.1.5. De brandstoftank(s) wordt (worden) bij een temperatuur tussen
283 en 287 K (10 en 14 ºC) metde gespecificeerde referent ie-
brandstof gevuld tot 40 ± 2 % van de normale inhoud van de
tanks. De dop(pen) van de brandstoftank(s) van het voertuig
wordt(worden) hierna nietaangebracht .
5.1.6. Wanneer een voertuig is uitgerust met meer dan één brandstof-
tank, worden alle tanks zoals hieronder beschreven op dezelfde
wijze verwarmd. De temperatuur van de tanks moet tot op ± 1,5 K
nauwkeurig gelijk zijn.
5.1.7. De brandstof kan kunstmatig worden verwarmd tot de begintem-
peratuur van 289 ± 1 K (16 ± 1 ºC).
5.1.8. Zodra de brandstof een temperatuur van 287 K (14 ºC) bereikt,
wordt (worden) de brandstoftank(s) afgesloten. Wanneer de
temperatuur van de brandstoftank is opgelopen tot 289
(16 ºC) ± 1 K, begint een periode van lineaire warmteaccumulatie
van 14 ± 0,5 K gedurende een periode van 60 ± 2 minuten. De
temperatuur van de brandstof tijdens de verwarming moet tot
op ± 1,5 K nauwkeurig overeenkomen met onderstaande functie:
Tr=To+ 0,2333 · t
waarin:
Tr= vereiste temperatuur (K),
To= aanvankelijke temperatuur van de tank (K),
t = tijd vanaf het begin van de warmteaccumulatie van de
tank in minuten.
De sinds het begin van de warmteaccumulatie verstreken tijd en
de temperatuurstijging worden geregistreerd.
5.1.9. Na maximaal één uur wordteen begin gemaaktmethetaft appen
en vullen van de brandstoftank, zoals beschreven in de punten
5.1.4, 5.1.5, 5.1.6 en 5.1.7.
5.1.10. Binnen twee uur na het einde van de eerste tankverwarmingspe-
riode wordteen begin gemaaktmetde t weede verwarming van de
brandstoftank, zoals aangegeven in punt 5.1.8; bij de uitvoering
hiervan worden de temperatuurstijging en de sinds het begin van
de warmteaccumulatie verstreken tijd geregistreerd.
5.1.11. Binnen een uur na het einde van de tweede warmteaccumulatie
van de tank wordt het voertuig op een rollenbank geplaatst en
wordtdeel EEN van de rijcyclus eenmaal en deel TWEE van de
rijcyclus tweemaal uitgevoerd. Hierbij wordt er geen monster
genomen van de uitlaatgassen.
5.1.12. Binnen vijf minuten na afloop van de in punt 5.1.11 gespecifi-
ceerde voorbehandeling wordt de motorkap volledig gesloten en
wordt het voertuig van de rollenbank gereden en in de conditio-
neerruimte geplaatst. Het voertuig moet hier minimaal 10 en
maximaal 36 uur blijven staan. De temperatuur van de motorolie
en de koelvloeistof moet aan het eind van deze periode
binnen ± 2 K van de omgevingstemperatuur zijn gekomen.
5.2. Proef voor verdampingsemissie door ademverliezen van de
tank
5.2.1. Minimaal 9 uur en maximaal 35 uur na de rijcyclus bij de voor-
behandeling moeteen begin worden gemaaktmetde in punt5.2.4
beschreven handelingen.
5.2.2. De meetkamer moet vlak voor de proef verschillende minuten
worden doorgeblazen, totdat een stabiele achtergrond kan worden
verkregen. Hierbij moet(en) tevens de mengventilator(en) van de
meetkamer worden ingeschakeld.
5.2.3. Het nulpunt en het meetbereik van de koolwaterstofanalysator
moeten vlak vóór de proef worden ingesteld.
5.2.4. De brandstoftank(s) wordt (worden) geleegd zoals beschreven in
punt 5.1.4 en opnieuw gevuld met referentiebrandstof met een
temperatuur van 283 - 287 K (10 - 14 ºC) tot 40 ± 2 % van de
normale maximale inhoud van de tanks. De dop(pen) van de1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 102
▼M9
brandstoftank(s) van het voertuig wordt (worden) hierna niet
aangebracht.
5.2.5. Wanneer een voertuig is uitgerust met meer dan één brandstof-
tank, worden alle tanks zoals hieronder beschreven op dezelfde
wijze verwarmd. De temperatuur van de tanks moet tot op ± 1,5 K
nauwkeurig gelijk zijn.
5.2.6. Het voertuig wordt met uitgeschakelde motor en met open ramen
en bagageruimte in de onderzoekruimte gebracht. De sensoren in
de brandstoftank en eventueel de apparatuur voor verwarming
van de brandstoftank worden aangesloten. Er wordt onmiddellijk
begonnen met registratie van de brandstoftemperatuur en de
luchttemperatuur binnen de ruimte. Als de doorblaasventilator
nog in werking is, wordt deze op dit moment uitgezet.
5.2.7. De brandstof kan kunstmatig worden verwarmd tot de begintem-
peratuur van 289 (16 ºC) ± 1 K.
5.2.8. Zodra de brandstof een temperatuur van 287 K (14 ºC) bereikt,
wordt (worden) de brandstoftank(s) afgesloten en wordt de meet-
ruimte gasdicht afgesloten.
5.2.9. Zodra de brandstof een temperatuur van 289 (16 ºC) ± 1 K
bereikt:
— worden de koolwaterstofconcentratie, de barometerdruk en de
temperatuur gemeten die de beginwaarden CHC,i,Pien Tivoor
de warmteaccumulatieproef leveren;
— wordt een begin gemaakt met een lineaire warmteaccumulatie
van 14 ± 0,5 K gedurende een periode van 60 ± 2 minuten.
De temperatuur van de brandstof tijdens de verwarming moet
tot op ± 1,5 K nauwkeurig overeenkomen met onderstaande
functie:
Tr=To+ 0,2333 · t
waarin:
Tr= vereiste temperatuur (K),
To= aanvankelijke temperatuur van de tank (K),
t = tijd vanaf het begin van de warmteaccumulatie in
minuten.
5.2.10. Het nulpunt en het meetbereik van de koolwaterstofanalysator
worden vlak vóór heteinde van de proef ingest eld.
5.2.11. Als de temperatuur gedurende de 60 ± 2 minuten die de proef
duurt, is gestegen met 14 ± 0,5 K, wordt de uiteindelijke koolwa-
terstofconcentratie in de ruimte gemeten (CHC,f). Het tijdstip of de
hierbij verstreken tijd alsmede de uiteindelijke temperatuur en
barometerdruk Tfen Pfvoor de warmtestuwproef worden geregi-
streerd.
5.2.12. De warmtebron wordt afgezet en de deur van de meetruimte
wordt ontsloten en geopend. De verwarmingsapparatuur en de
temperatuursensor worden van de meetapparatuur losgekoppeld.
De deuren en de bagageruimte van het voertuig kunnen nu
worden gesloten en het voertuig kan met uitgeschakelde motor
uitde ruimt e worden verwijderd.
5.2.13. Hetvoert uig wordtvervolgens voorbereid voor de volgende rijcy-
clussen en de proef voor de verdampingsemissie door
warmtestuwverliezen. De proef bij koude start mag niet later dan
één uur na de proef voor ademverliezen van de tank worden
uitgevoerd.
5.2.14. De regelgevende instantie kan van mening zijn dat vanwege het
ontwerp van het brandstofsysteem van het voertuig verliezen
naar de omgeving op ieder puntmogelijk zijn. In datgeval moet
een technische analyse worden uitgevoerd, waardoor de regelge-
vende instantie ervan wordt overtuigd dat dampen worden
afgevoerd naar de koolstofbus en dat deze bus tijdens de werking
van het voertuig afdoende wordt ontladen.
5.3. Rijcyclus
5.3.1. De bepaling van de verdampingsemissie wordtafgeslot en metde
meting van de emissie van koolwaterstoffen tijdens een warmte-
stuwperiode van 60 minuten na een rijcyclus binnen en buiten de
stad. Na de proef voor ademverliezen door de tank wordt het1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 103
▼M9
voertuig met uitgeschakelde motor op de rollenbank geduwd of
op een andere wijze daarheen getransporteerd. Vervolgens
worden vier elementaire stadscyclussen (deel EEN) en een cyclus
buiten de stad (deel TWEE) uitgevoerd zoals beschreven in
bijlage III. Tijdens deze cyclus kunnen monsters van de uitlaat-
gassen worden genomen, maar de resultaten worden niet
gebruikt voor de goedkeuring van de uitlaatgasemissie.
5.4. Proef voor emissie door warmtestuwverliezen
5.4.1. Vóór de voltooiing van de proefrit moet de meetkamer gedurende
enkele minuten worden doorgeblazen, tot een stabiele koolwater-
stofachtergrond wordt verkregen. De mengventilator(en) van de
ruimte wordt (worden) op dit moment ook aangezet.
5.4.2. Het nulpunt en het meetbereik van de koolwaterstofanalysator
worden vlak voor de proef ingesteld.
5.4.3. Aan heteind van de rijcyclus wordtde mot orkap volledig
gesloten en worden alle aansluitingen tussen het voertuig en de
proefopstelling losgekoppeld. Vervolgens wordt het voertuig met
minimaal gebruik van hetgaspedaal naar de meet kamer gereden.
De motor moet worden uitgeschakeld, voordat een deel van het
voertuig de meetkamer binnenkomt. Het tijdstip waarop de motor
wordt uitgeschakeld, wordt geregistreerd op het gegevensregistra-
tiesysteem voor meting van de verdampingsemissie en de
registratie van de temperatuur begint. De ramen en de bagage-
ruimte van het voertuig worden op dit moment geopend, voor
zover ze nog nietopen waren.
5.4.4. Het voertuig moet met uitgeschakelde motor in de meetkamer
worden geduwd of op een andere wijze daarheen worden getrans-
porteerd.
5.4.5. De deuren van de meetkamer worden binnen twee minuten na
uitschakeling van de motor en binnen zeven minuten na het einde
van de rijcyclus dichtgedaan en gasdicht afgesloten.
5.4.6. Wanneer de kamer wordt afgesloten, begint een warmtestuwpe-
riode van 60 ± 0,5 minuten. De koolwaterstofconcentratie, de
temperatuur en de barometerdruk worden gemeten: dit levert de
beginwaarden CHC,i,Pien Tivoor de warmtestuwproef. Deze
getallen worden gebruikt bij de berekening van de verdampings-
emissie (zie punt 6). Gedurende de warmtestuwperiode van 60
minuten mag de omgevingstemperatuur in de meetkamer T nietminder dan 296 K (23 ºC) en nietmeer dan 304 K (31 ºC)
bedragen.
5.4.7. Het nulpunt en het meetbereik van de koolwaterstofanalysator
worden vlak vóór heteind van de proefperiode van 60 ± 0,5
minuten ingesteld.
5.4.8. Aan heteind van de proefperiode van 60 ± 0,5 minut en wordtde
koolwaterstofconcentratie in de meetkamer gemeten. Tevens
worden de temperatuur en de barometerdruk gemeten. Dit zijn
de eindwaarden C
HC,f,Pfen Tfvoor de warmtestuwproef, die
voor de berekening bij punt6 worden gebruikt . Hiermee wordt
de proef voor meting van de verdampingsemissie afgerond.
6. BEREKENING
6.1. Met de resultaten van de bij punt 5 beschreven proeven voor de
verdampingsemissie kan de emissie van koolwaterstoffen ten
gevolge van ademverliezen van de tank en warmtestuwverliezen
worden berekend. De verdampingsverliezen bij elk van deze
fasen worden berekend metbehulp van de begin- en eindwaarden
van de koolwaterstofconcentratie, de temperatuur en de druk in
de ruimte en met behulp van het nettovolume van de meetruimte.
De volgende formule wordtgebruikt :
MHC¼k/C1V/C110/C04/C1CHC:f/C1Pf
Tf/C0CHC:i/C1Pi
Ti/C18/C19
waarin:
MHC= massa van de tijdens de proef geëmitteerde koolwater-
stoffen (in g),1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 104
▼M9
CHC= gemeten koolwaterstofconcentratie in de ruimte (in
ppm (volume) C1-equivalent),
V = nettovolume van de ruimte in m3, gecorrigeerd voor het
volume van hetvoert uig metopen ramen en bagage-
ruimt e. Als hetvolume van hetvoert uig nietwordt
bepaald, wordteen volume van 1,42 m3afgetrokken,
T = omgevingstemperatuur in K,
P = barometerdruk in kPa,H/C = waterstof/koolstof-verhouding,k = 1,2 (12 + H/C),
terwijli = de beginwaarde,
f = de eindwaarde,
H/C voor ademverliezen van de tank op 2,33 wordt gesteld en
H/C voor warmtestuwverliezen op 2,20 wordt gesteld.
6.2. Eindresultaat van de proef
De totale massa van de door het voertuig geëmitteerde koolwater-
stoffen wordt als volgt berekend:
M
totaal=MTH+MHS
waarin:M
totaal= totale door het voertuig geëmitteerde massa (in g),
MTH= massa van de geëmitteerde koolwaterstoffen bij de
warmteaccumulatieproef (in g),
MHS= massa van de geëmitteerde koolwaterstoffen bij de
warmtestuwproef (in g).
7. CONFORMITEIT VAN DE PRODUKTIE
7.1. Voor routinekeuringen aan het eind van de produktielijn kan de
houder van de goedkeuring de conformiteit aantonen door middel
van steekproeven op voertuigen die aan de volgende eisen moeten
voldoen.
7.2. Lekkageproef
7.2.1. Openingen naar de buitenlucht van het systeem voor emissiebe-
perking moeten worden afgesloten.
7.2.2. Op het brandstofsysteem wordt een druk van 370 ± 10 mm H2O
uitgeoefend.
7.2.3. Wanneer de druk is gestabiliseerd wordt het brandstofsysteem
afgesloten van de druktoevoer.
7.2.4. Na afsluiting van het brandstofsysteem mag de druk in vijf
minuten met niet meer dan 50 mm H2O dalen.
7.3. Ontluchtingsproef
7.3.1. Openingen naar de buitenlucht van het systeem voor emissiebe-
perking moeten worden afgesloten.
7.3.2. Op het brandstofsysteem wordt een druk van 370 ± 10 mm H2O
uitgeoefend.
7.3.3. Wanneer de druk is gestabiliseerd, wordt het brandstofsysteem
afgesloten van de druktoevoer.
7.3.4. De ontluchtingsopeningen van het systeem voor emissiebeperking
naar de buitenlucht worden in de oorspronkelijke toestand
hersteld.
7.3.5. De druk van het brandstofsysteem moet binnen twee minuten,
maar in ten minste 30 seconden, dalen tot beneden 100 mm H2O.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 105
▼M9
7.4. Ontlaadproef
7.4.1. Apparatuur waarmede een luchtstroomsnelheid van 1,0 liter per
minuut kan worden gedetecteerd wordt op de luchtinlaat beves-
tigd en een drukvat dat voldoende groot is om een te
verwaarlozen effect op het ontlaadsysteem te hebben wordt via
een wisselafsluiter op de luchtinlaat aangesloten.
7.4.2. Een andere mogelijkheid is dat de fabrikant een stromingsmeter
van eigen keuze gebruikt, mits deze door de bevoegde instantie
wordtgeaccept eerd.
7.4.3. Hetvoert uig moetzodanig werken datelk aspectof onderdeel
van het ontlaadsysteem dat een belemmering voor het ontladen
kan vormen, wordt gedetecteerd en de omstandigheden worden
geregistreerd.
7.4.4. Terwijl de motor draait, met inachtneming van de in punt 7.4.3
vermelde limieten, wordt de luchtstroming bepaald door:
7.4.4.1. Inschakeling van hetin punt7.4.1 vermelde apparaat . Er moet
een drukdaling worden waargenomen van de atmosferische druk
naar een niveau daterop wijstdater binnen één minuuteen
volume van 1,0 liter lucht in het systeem ter beperking van de
verdampingsemissie is gestroomd;
7.4.4.2. Indien een andere stromingsmeter wordt gebruikt moet een
aanwijzing van ten minste 1,0 liter per minuut worden afgelezen.
7.5. De bevoegde instantie die de goedkeuring heeft verleend, kan op
ieder ogenblik overgaan tot controle van de conformiteitscontro-
lemethoden die op iedere produktie-eenheid worden toegepast.
7.5.1. De inspecteur neemt een voldoende groot monster van de serie.
7.5.2. De inspecteur kan deze voertuigen beproeven door toepassing van
punt7.1.4 of punt7.1.5 van bijlage I.
7.5.3. Indien overeenkomstig punt 7.1.5 van bijlage I de testresultaten
van de voertuigen buiten de in punt 5.3.4.2 van bijlage I vastge-
stelde grenzen vallen, kan de fabrikant verzoeken om toepassing
van de in punt7.1.4 van bijlage I bedoelde goedkeuringsproce-
dure.
7.5.3.1. Het is de fabrikant niet toegestaan een van de voertuigen bij te
stellen, te herstellen of te wijzigen, tenzij niet werd voldaan aan
de eisen van punt7.1.4 van bijlage I en t enzij dergelijke werk-
zaamheden in de fabrieksaanwijzingen voor montage en
inspectie van het voertuig zijn gedocumenteerd.
7.5.3.2. De fabrikantkan verzoeken om één enkele herhaling van de proef
voor een voertuig waarvan de verdampingsemissiekarakteris-
tieken kunnen zijn gewijzigd ten gevolge van de in punt 7.5.3.1
bedoelde verrichtingen.
7.6. Indien nietaan de eisen van punt7.5 van deze bijlage wordt
voldaan, moet de bevoegde instantie er zorg voor dragen dat alle
noodzakelijke maatregelen worden getroffen om zo spoedig
mogelijk de overeenstemming van de produktie te herstellen.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 106
▼M9
Aanhangsel 1
KALIBRATIE VAN APPARATUUR VOOR VERDAMPINGSEMISSIE-
PROEVEN
1. FREQUENTIE VAN EN METHODEN VOOR KALIBRATIE
1.1. Alle apparatuur moet vóór het eerste gebruik en daarna zo vaak
als nodig is en in elk geval in de maand vóór de goedkeurings-
proeven worden gekalibreerd. De te gebruiken
kalibratiemethoden worden in dit aanhangsel beschreven.
2. KALIBRATIE VAN DE MEETRUIMTE2.1. Aanvankelijke bepaling van het inwendige volume van de
ruimte
2.1.1. Voordat de meetruimte voor het eerst wordt gebruikt, wordt het
inwendige volume als volgtbepaald. De inwendige afmet ingen
van de kamer worden zorgvuldig gemeten, waarbij rekening
wordt gehouden met eventuele onregelmatigheden zoals steun-
balken. Uitdeze met ingen wordthetinwendige volume van de
ruimte berekend.
2.1.2. Het netto inwendige volume wordt berekend door 1,42 m
3af te
trekken van het inwendige volume van de ruimte. In plaats van
1,42 m3kan ook hetvolume van hetbeproefde voert uig met
open ramen en bagageruimte worden gebruikt.
2.1.3. De ruimte wordt gecontroleerd zoals beschreven in punt 2.3. Als
de gemeten massa propaan niet tot op ± 2 % nauwkeurig over-
eenkomt met de ingespoten massa, moeten maatregelen worden
genomen om ditt e corrigeren.
2.2. Bepaling van de achtergrondemissie van de ruimte
Via deze methode wordt vastgesteld of de ruimte geen materialen
bevat die significante hoeveelheden koolwaterstoffen afgeven.
Deze controle moet worden uitgevoerd wanneer de ruimte in
gebruik wordtgenomen, na event uele werkzaamheden in de
ruimte die de achtergrondemissie kunnen beïnvloeden en met
een frequentie van ten minste eenmaal per jaar.
2.2.1. Kalibreer de analysator (indien nodig) en stel het nulpunt en het
meetbereik in.
2.2.2. Blaas de ruimte door totdat een stabiele koolwaterstofaflezing
wordt verkregen. Als de mengventilator niet reeds aanstaat, wordt
deze ingeschakeld.
2.2.3. Sluit de ruimte af en meet de achtergrondkoolwaterstofconcen-
tratie, de temperatuur en de barometerdruk. Dit zijn de
beginwaarden CHC,i,Pien Ti, die bij berekening van de achter-
grond in de ruimte worden gebruikt.
2.2.4. Laatvervolgens de ruimt e gedurende vier uur metingeschakelde
mengventilator ongestoord.
2.2.5. Gebruik aan heteinde van deze periode dezelfde analysat or om
de koolwaterstofconcentratie in de ruimte te meten. Tevens
worden de temperatuur en de barometerdruk gemeten. Dit zijn
de eindwaarden CHC,f,Pfen Tf.
2.2.6. Bereken de verandering in de massa koolwaterstoffen in de
ruimte tijdens de proef volgens punt 2.4 van dit aanhangsel. De
achtergrondemissie van de ruimte mag niet hoger zijn dan 0,4 g.
2.3. Kalibratie en proef op koolwaterstofretentie van de kamer
Met de kalibratie en de proef op koolwaterstofretentie van de
kamer kan hetvolgens punt2.1 berekende volume worden gecon-
troleerd en wordt tevens de eventuele lekkage gemeten.
2.3.1. Blaas de meetruimte door, totdat een stabiele koolwaterstofcon-
centratie is verkregen. Zet de mengventilator aan, als deze nog
niet is ingeschakeld. De koolwaterstofanalysator wordt op nul
ingesteld, indien nodig gekalibreerd en het bereik wordt ingesteld.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 107
▼M9
2.3.2. Sluit de ruimte af en meet de achtergrondconcentratie, de tempe-
ratuur en de barometerdruk. Dit zijn de beginwaarden CHC,i,Pien
Tidie voor kalibratie van de meetruimte worden gebruikt.
2.3.3. Breng een hoeveelheid van ongeveer 4 g propaan in de meet-
ruimte. De massa van het propaan moet worden gemeten met
een nauwkeurigheid en precisie van ± 0,5 % van de gemeten
waarde.
2.3.4. Laat de inhoud van de meetkamer zich gedurende vijf minuten
vermengen en meet vervolgens de koolwaterstofconcentratie, de
temperatuur en de barometerdruk. Dit zijn de eindwaarden CHC,f,
Tfen Pfvoor de kalibratie van de meetruimte.
2.3.5. Bereken metde bij de punt en 2.3.2 en 2.3.4 verkregen waarden
en de bij punt2.4 gegeven formule de massa propaan in de
ruimte. Deze moet tot op ± 2 % nauwkeurig overeenkomen met
de bij punt2.3.3 gemet en massa propaan.
2.3.6. Laatde inhoud van de kamer zich vermengen gedurende mini-
maal vier uur. Meeten regist reer aan heteinde van deze periode
de uiteindelijke koolwaterstofconcentratie, temperatuur en baro-
meterdruk.
2.3.7. Bereken metbehulp van de bij de punt en 2.3.2 en 2.3.6 verkregen
waarden en de bij punt2.4 gegeven formule de massa koolwat er-
stoffen in de ruimte. Deze waarde mag niet meer dan 4 %
verschillen van de bij punt2.3.5 berekende massa koolwat er-
stoffen.
2.4. Berekeningen
De berekening van de nettoverandering in de massa koolwater-
stoffen binnen de meetruimte wordt gebruikt om de
achtergrondkoolwaterstofconcentratie en de lekkagesnelheid van
de ruimte te bepalen. Met behulp van onderstaande formule kan
uit de begin- en eindwaarden voor de koolwaterstofconcentratie,
de temperatuur en de barometerdruk de verandering in massa
worden berekend:
MHC¼k/C1V/C110/C04/C1CHC;f/C1Pf
Tf/C0CHC;i/C1Pi
Ti/C18/C19
waarin:
MHC= massa koolwaterstoffen in g,
CCH= koolwaterstofconcentratie in de meetruimte (in ppm
koolstof) NB:ppm koolstof = ppm propaan × 3),
V = volume van de meetruimte in m3,
T = luchttemperatuur in de meetruimte in K,P = barometerdruk in kPa,k = 17,6,
terwijl:
i = de beginwaarde en
f = de eindwaarde.
3. CONTROLE VAN DE FID-KOOLWATERSTOFANALY-
SATOR
3.1. Optimalisatie van de responsie van de detector
De FID moetworden ingest eld zoals door de fabrikantvan het
instrument is aangegeven. Voor optimalisatie van de responsie in
hetmeestgangbare meet bereik moetpropaan in luchtworden
gebruikt.
3.2. Kalibratie van de koolwaterstofanalysator
De analysator moet worden gekalibreerd met propaan in lucht en
gezuiverde synthetische lucht. Zie hiervoor punt 4.5.2 van bijlage
III (kalibratiegassen).
Volg de in de punten 4.1 tot 4.5 van dit aanhangsel beschreven
procedure voor de opstelling van een kalibratiecurve.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 108
▼M9
3.3. Controle van de storing door zuurstof en aanbevolen grens-
waarden
De responsiefactor (Rf) voor een bepaald koolwaterstofmonster is
de verhouding tussen de C1-waarde van de FID en de concentratie
in de gascilinder, uitgedrukt als ppm C1.
De concentratie van het geanalyseerde gas moet zodanig zijn dat
de responsie bij hetmeet bereik ongeveer 80 % van de volledige
schaaluitslag is. De concentratie moet vergeleken met een in
volume uitgedrukte gravimetrische standaard tot op ± 2 % nauw-
keurig bekend zijn. Daarnaastmoetde gascilinder gedurende 24
uur acclimatiseren bij een temperatuur tussen-293 en 303 K.
De responsiefactoren moeten bij de ingebruikneming van een
analysator en daarna bij de grote onderhoudsbeurten worden
bepaald. Hierbij moet als referentiegas propaan worden gebruikt,
aangevuld met gezuiverde lucht, zodat de responsiefactor 1,00
bedraagt.
Het voor de bepaling van de storing door zuurstof te gebruiken
gas en hetaanbevolen bereik voor de responsiefact or zijn:
propaan en stikstof 0,95 ≤Rf≤1,05.
4. KALIBRATIE VAN DE KOOLWATERSTOFANALYSATOR
Elk van de normaal gebruikte meetbereiken wordt als volgt geka-
libreerd:
4.1. De kalibratiecurve wordt opgesteld met behulp van ten minste
vijf kalibratiepunten, die zo gelijkmatig mogelijk over het meet-
bereik zijn verdeeld. De nominale responsie van het
kalibratiegas met de hoogste concentratie moet ten minste 80 %
van de volledige schaaluitslag bedragen.
4.2. Bereken de kalibratiecurve met behulp van de methode van de
kleinste kwadraten. Als de graad van de hieruit resulterende poly-
noom hoger is dan 3, moet het aantal kalibratiepunten ten minste
gelijk zijn aan de graad van de polynoom plus 2.
4.3. De kalibratiecurve mag niet meer dan 2 % afwijken van de nomi-
nale waarde voor elk kalibratiegas.
4.4. Metbehulp van de coëfficiënt en van de bij punt4.2 verkregen
polynoom wordt een tabel opgesteld met de afgelezen waarde en
de reële concentratie, waarin de stappen niet groter zijn dan 1 %
van de volledige schaaluitslag. Dit moet voor ieder gekalibreerd
bereik van de analysator gebeuren. De tabel dient ook andere
relevante gegevens te bevatten, zoals:
— datum van kalibratie;
— uitslag van de potentiometer bij instelling van bereik en
nulpunt(indien van t oepassing);
— nominale schaal;— referentiegegevens voor elk gebruikt kalibratiegas;— de feitelijke en de afgelezen waarde voor elk gebruikt kalibra-
tiegas alsmede het procentuele verschil;
— voedingsgas en type van de FID;
— luchtdruk van de FID;
— monsterdruk van de FID.
4.5. Als naar het oordeel van de regelgevende instantie afdoende kan
worden aangetoond dat andere technieken (bij voorbeeld compu-
ters, elektronisch gestuurde schakeling van het meetbereik) een
gelijkwaardige nauwkeurigheid kunnen opleveren, mogen deze
andere technieken ook worden gebruikt.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 109
▼M9
BIJLAGE VII
BESCHRIJVING VAN DE VEROUDERINGSPROEF VOOR CONTROLE
VAN DE DUURZAAMHEID VAN DE VOORZIENINGEN TEGEN
LUCHTVERONTREINIGING
1. INLEIDING
In deze bijlage wordt de methode beschreven voor het uitvoeren
van een verouderingsproef van 80 000 km voor hetcont roleren
van de duurzaamheid van de voorzieningen tegen luchtverontrei-
niging in voertuigen met een motor met elektrische ontsteking of
compressieontsteking.
2. AAN DE PROEF ONDERWORPEN VOERTUIG
2.1. Het voertuig moet zich in goede mechanische staat bevinden; de
motor en de voorzieningen tegen luchtverontreiniging moeten in
nieuwe staat zijn.
Voor deze proef mag hetzelfde voertuig als voor de proef van
type I worden gebruikt; deze proef van type I moet worden uitge-
voerd nadat het voertuig ten minste 3 000 km van de
verouderingscyclus van punt5.1 heeftafgelegd.
3. BRANDSTOF
De duurzaamheidsproef wordtuit gevoerd metin de handel
verkrijgbare ongelode benzine of dieselolie.
4. ONDERHOUD EN AFSTELLINGEN VAN HET VOERTUIG
Onderhoud, afstellingen en gebruik van de bedieningsorganen van
het voertuig moeten overeenstemmen met de aanwijzingen van de
fabrikant.
5. TESTEN VAN HET VOERTUIG OP DE PROEFBAAN, DE
WEG OF DE ROLLENBANK
5.1. Testcyclus
Op de proefbaan, de weg of de rollenbank moetde afst and
worden afgelegd volgens hethierna beschreven rijschema (figuur
VII.5.1):
— de duurzaamheidsproef omvatelf cyclussen waarin t elkens
6 km wordtafgelegd,
— tijdens de eerste negen cyclussen wordt het voertuig in het
midden van de cyclus viermaal tot stilstand gebracht, terwijl
de motor telkens gedurende 15 seconden stationair draait,
— normale acceleratie en vertraging,
— vijf vertragingen, in het midden van elke cyclus, van de
cyclussnelheid tot 32 km/h; vervolgens wordt de snelheid
van het voertuig geleidelijk opgevoerd totdat opnieuw de
cyclussnelheid wordtbereikt ,
— de tiende cyclus wordt uitgevoerd met een constante snelheid
van 89 km/h,
— de elfde cyclus begint met een maximale acceleratie van stil-
stand tot 113 km/h. Halverwege wordt normaal geremd totdat
het voertuig tot stilstand komt. Hierna volgt een periode van
15 seconden stationair draaien en een tweede maximale acce-
leratie.
Hetschema wordtvervolgens vanaf hetbegin herhaald. De maxi-
mumsnelheid van iedere cyclus is in de onderstaande tabel
VII.5.1 gegeven:1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 110
▼M9
Tabel VII.5.1
Maximumsnelheid van iedere cyclus
Cyclus Snelheid in km/h
16 4
24 8
36 4
46 455 664 8
75 6
87 295 6
10 89
11 1131970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 111
▼M9
Figuur VII.5.1
Rijschema
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 112
▼M9
5.1.1. Op verzoek van de fabrikant kan een alternatief rijschema voor
de proef op de weg worden gebruikt. Die alternatieve rijschema's
moeten vooraf door de technische dienst worden goedgekeurd en
nagenoeg dezelfde gemiddelde snelheid, dezelfde verdeling van
de snelheden, hetzelfde aantal stilstanden per kilometer en
hetzelfde aantal acceleraties per kilometer hebben als het op de
proefbaan of de rollenbank gebruikte rijschema dat in punt 5.1
en figuur VII.5.1 is omschreven.
5.1.2. De duurzaamheidsproef of, naar keuze van de fabrikant, de gewij-
zigde duurzaamheidsproef wordt uitgevoerd totdat het voertuig
ten minste 80 000 km heeft afgelegd.
5.2. Beproevingsapparatuur
5.2.1. Rollenbank
5.2.1.1. Wanneer de duurzaamheidsproef op een rollenbank plaatsvindt,
moetde rollenbank geschiktzijn om de in punt5.1 beschreven
cyclus uitt e voeren. De bank moetmetname zijn voorzien van
systemen waarmede de traagheid en de rijweerstand worden gesi-
muleerd.
5.2.1.2. De rem wordtzodanig afgest eld dathetop de aangedreven
wielen uitgeoefende vermogen wordt geabsorbeerd bij een
constante snelheid van 80 km/h. De methoden die moeten worden
toegepast om dit vermogen te bepalen en de rem af te stellen, zijn
beschreven in aanhangsel 3 van bijlage III.
5.2.1.3. Het koelsysteem van het voertuig moet de werking van het voer-
tuig mogelijk maken bij temperaturen die overeenstemmen met
die welke op de weg worden verkregen (olie, water, uitlaatsys-
teem, enz.).
5.2.1.4. Bepaalde andere afstellingen en kenmerken van de rollenbank
worden geacht, in voorkomend geval, overeen te stemmen met
de beschrijvingen in bijlage III (bij voorbeeld mechanische of
elektronische traagheidssimulering).
5.2.1.5. Hetvoert uig mag, indien nodig, op een andere bank worden
geplaatst voor de emissiemetingen.
5.2.2. Beproeving op de proefbaan of de weg
Wanneer de duurzaamheidsproef op een proefbaan of op de weg
wordt uitgevoerd, moet de referentiemassa van het voertuig ten
minste gelijk zijn aan de massa die is gebruikt bij de proeven op
een rollenbank.
6. METING VAN VERONTREINIGINGSMISSIES
Aan hetbegin van de proef (0 km) en om de 10 000 km
(± 400 km) of vaker op regelmatige afstanden totdat 80 000 km
zijn afgelegd, worden de uitlaatemissies gemeten overeenkomstig
de proef van type I als omschreven in punt 5.3.1 van bijlage I.
Daarbij moetworden voldaan aan de grenswaarden die in punt
5.3.1.4 van bijlage I zijn vastgesteld. De uitlaatemissies mogen
evenwel ook overeenkomstig de bepalingen van punt 8.2 van
bijlage I worden gemeten.
Alle resultaten van uitlaatemissies worden uitgezet als functie van
de afgelegde afstand, afgerond op de meest nabije kilometer; door
al deze punten wordt de best passende rechte lijn getrokken die
met de kleinste-kwadratenmethode is bepaald. Bij deze bereke-
ning worden de testresultaten bij 0 km niet in aanmerking
genomen.
De gemeten waarden kunnen voor de berekening van de verslech-
teringsfactor alleen in aanmerking worden genomen indien de op
deze lijn geïnterpoleerde punten bij 6 400 km en 80 000 km
binnen de hierboven genoemde grenzen vallen. De gemeten
waarden kunnen nog in aanmerking worden genomen wanneer
een best passende rechte lijn een toepasselijke grenslijn met een
negatieve helling snijdt (het bij 6 400 km geïnterpoleerde punt is
hoger dan het geïnterpoleerde punt bij 80 000 km), terwijl, het
puntvan de werkelijk gemet en waarde bij 80 000 km beneden
de grenslijn ligt.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 113
▼M9
Een multiplicatieverslechteringsfactor voor de uitlaatemissie
wordtvoor iedere veront reiniging als volgtberekend:
DEF¼Mi2
Mi1
waarin:
Mi1= massa van de geëmitteerde verontreiniging i in gram per
kilometer geïnterpoleerd bij 6 400 km,
Mi2= massa van de geëmitteerde verontreiniging i in gram per
kilometer geïnterpoleerd bij 80 000 km.
Deze geïnterpoleerde waarden worden berekend tot ten minste
vier cijfers na de komma alvorens de ene door de andere wordt
gedeeld om de verslechteringsfactor te bepalen. Het resultaat
wordtafgerond op drie cijfers na de komma.
Indien een verslechteringsfactor minder dan 1 bedraagt, wordt
deze verslechteringsfactor geacht gelijk te zijn aan 1.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 114
▼M9
BIJLAGE VIII
SPECIFICATIES VAN DE REFERENTIEBRANDSTOFFEN
1. TECHNISCHE KARAKTERISTIEKEN VAN DE REFERENTIEBRANDSTOF DIE MOET
WORDEN GEBRUIKT VOOR HET TESTEN VAN VOERTUIGEN MET ELEKTRISCHE
ONTSTEKING
Referentiebrandstof CEC RF-08-A-85Type: ongelode superbenzine (1)
Grenzen en eenheden (2)
ASTM-methode (3)
minimum maximum
Research-octaangetal 95,0 D 2699
Motor-octaangetal 85,0 D 2700
Dichtheid bij 15 ºC 0,748 0,762 D 1298Dampspanning (Reid-methode) 0,56 bar 0,64 bar D 323Distillatie (4):— beginkookpunt24 ºC 40 ºC D 86— 10 % vol-punt42 ºC 58 ºC D 86— 50 % vol-punt90 ºC 110 ºC D 86— 90 % vol-punt155 ºC 180 ºC D 86— eindkookpunt190 ºC 215 ºC D 86Residu 2 % D 86
Koolwaterstoffenanalyse:
— alkenen 20 % vol D 1319— aromaten (met inbegrip
van max. 5 %
vol benzeen (*))45 % vol D 3606/D 2267
(*)
— verzadigde restD 1319
Koolstof/waterstof-verhouding (op te geven)
Oxidatiebestendigheid (5) 480 min. D 525
Gum (werkelijk) 4 mg/100 ml D 381Zwavelgehalte 0,04 % massa D 1266/D 2622/
D 2785
Kopercorrosie bij 50 ºC 1 D 130Loodgehalte 0,005 g/l D 3237
Fosforgehalte 0,0013 g/l D 3231
Noten
(*) Toevoeging van zuurstofverbindingen verboden.(1) Voor de bereiding van deze brandstof mogen alleen basismaterialen worden gebruikt die
normaal door de Europese raffinaderijen worden geproduceerd.
(2) De in de specificatie vermelde waarden zijn „reële waarden”. De grenswaarden werden vast-
gesteld aan de hand van ASTM D 3244 („Defining a basis for petroleum product quality
disputes”), terwijl voor het vaststellen van een maximumwaarde rekening werd gehouden
met een minimumverschil van 2R boven nul; bij het vaststellen van een maximum- en een
minimumwaarde bedraagthetminimumverschil 4R (R = reproduceerbaarheid).
Hoewel deze maatregel om statistische redenen is ingevoerd, moet de fabrikant van een
brandstof er toch naar streven een nulwaarde te verkrijgen indien de vastgestelde maximum-
waarde 2R bedraagten de gemiddelde waarde t e verkrijgen ingeval maximum- en
minimumgrenzen zijn opgegeven. Indien moetworden nagegaan of een brandst of al dan
nietvoldoetaan de voorwaarden van de specificat ie, is documentASTM D 3244 van
toepassing.
(3) Voor alle bovengenoemde eigenschappen zullen gelijkwaardige ISO-methoden worden inge-
voerd nadatdeze zijn gepubliceerd.
(4) De vermelde cijfers hebben betrekking op de totale verdampte hoeveelheid (%
teruggewonnen + % verloren).
(5) De brandstof mag stoffen bevatten die oxidatie tegengaan en metalen chemisch inactief
maken en die gewoonlijk worden gebruikt om de raffinaderijbenzines te stabiliseren maar1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 115
▼M9
t oevoegingen meteen reinigende of dispergerende werking en oplosolie mogen nietworden
toegevoegd.
2. TECHNISCHE KENMERKEN VAN DE REFERENTIEBRANDSTOF DIE WORDT
GEBRUIKT BIJ DE BEPROEVING VAN VOERTUIGEN MET EEN MOTOR MET
COMPRESSIEONTSTEKING
Referentiebrandstof CEC RF-03-A-84 (1)Type: dieselbrandstof
Grenzen en eenheden (2) ASTM-methode (3)
Cetaangetal (4) min. 49 D 613
max. 53
Dichtheid bij 15 ºC (kg/l) min. 0,835 D 1298
max. 0,845
Distillatie (5): D 86
— 50 % vol-puntmin. 245 ºC
— 90 % vol-puntmin. 320 ºC
max. 340 ºC
— eindkookpuntmax. 370 ºC
Vlampuntmin. 55 ºC D 93
Verstoppingspunt van het filter bij lage
temperatuurmin. — EN 116 (CEN)
max. − 5 ºC
Viscositeit bij 40 ºC min. 2,5 mm2/sec. D 445
max. 3,5 mm2/sec.
Zwavelgehalte (6) min. (op te geven) D 1266/D 2622/
D 2785 max. 0,3 % massa
Kopercorrosie max. 1 D 130
Conradson-koolstofresidu (10 % distil-
latieresidu)max. 0,2 % massa D 189
Asgehalte max. 0,01 % massa D 482
Watergehalte max. 0,05 % massa D 95/D 1744
Neutralisatiegetal (sterk zuur) max. 0,20 mg KOH/g
Oxidatiebestendigheid (7) max. 2,5 mg/100 ml D 2274
Toevoegingen (8)
Noten
(1) Indien het thermisch rendement van een motor of voertuig dient te worden berekend, dan
kan de calorische waarde van de brandstof worden vastgesteld aan de hand van de volgende
formule:
Specifieke energie (calorische waarde) (netto) in MJ/kg =
(46,423 − 8,792d2+ 3,170d)(1 − (x + y + s)) + 9,420s − 2,499x
waarin:d = dichtheid bij 15 ºC,
x = massa-aandeel van water (% gedeeld door 100),y = massa-aandeel van as (% gedeeld door 100),s = massa-aandeel van zwavel (% gedeeld door 100).
(2) De in de specificatie aangegeven waarden zijn „echte waarden”. De grenswaarden werden
vastgesteld aan de hand van ASTM D 3244 („Defining a basis for petroleum product quality
disputes”) en bij het vaststellen van een maximumwaarde is uitgegaan van een minimaal
verschil van 2R boven nul; bij het vaststellen van een maximum- en een minimumwaarde
is hetminimale verschil 4R (R = reproduceerbaarheid).
Ondanks deze maatregel, die om statistische redenen noodzakelijk is, dient de producent van
een brandstof te streven naar een nulwaarde wanneer de aangegeven maximumwaarde gelijk
is aan 2R en naar de gemiddelde waarde indien melding is gemaaktvan maximum- en mini-
mumgrenzen. Indien moet worden vastgesteld of een brandstof voldoet aan de eisen van de
specificatie, gelden de voorwaarden van ASTM D 3244.
(3) Gelijkwaardige ISO-methoden zullen worden ingevoerd wanneer deze zijn gepubliceerd
voor alle bovengenoemde eigenschappen.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 116
▼M9
(4) Het opgegeven gebied voor het cetaangetal is niet in overeenstemming met de eis van een
minimum van 4R. Bij geschillen tussen de brandstofleverancier en de gebruiker kunnen de
voorwaarden van ASTM D 3244 evenwel worden gehanteerd om zulke geschillen op te
lossen, mits er bij voorkeur niet één meting, maar herhaalde metingen, in voldoende aantal
om de noodzakelijke nauwkeurigheid te bereiken, worden verricht.
(5) De bovengenoemde getallen hebben betrekking op de totale verdampte hoeveelheden (%
opgevangen + % verlies).
(6) Op verzoek van de fabrikant van het voertuig mag dieselbrandstof met een maximaal
zwavelgehalte van 0,05 % massa worden gebruikt om brandstofkwaliteit voor de toekom-
stige markt voor te stellen, zowel voor de typegoedkeuring als voor de test in verband met
de conformiteit van de produktie.
(7) Ook al wordt de stabiliteit ten aanzien van oxidatie onder controle gehouden, toch zal de
houdbaarheid waarschijnlijk beperktzijn. De leverancier dientom advies t e worden
gevraagd over de voorwaarden en de duur van de opslag.
(8) Deze brandstof mag alleen zijn gebaseerd op directe (straight run) en gekraakte koolwater-
stofdistillaten; ontzwaveling is toegestaan. De brandstof mag geen metaaltoevoegingen of
toevoegingen ter verbetering van het cetaangetal bevatten.1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 117
▼M9
BIJLAGE IX
MODEL
(maximumformaat: A4 (210 × 297 mm))
EEG-GOEDKEURINGSFORMULIER
(Voertuig)
1970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 118
▼M9
►(1)M101970L0220 — NL — 08.07.1993 — 011.001 — 119