Onderstaande tekst dient louter ter informatie en is juridisch niet bindend. De EU-instellingen zijn niet aansprakelijk voor de  
inhoud. Alleen de besluiten die zijn gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie (te raadplegen in EUR-Lex) zijn 
authentiek. Deze officiële versies zijn rechtstreeks toegankelijk via de links in dit document  
►B MEDEDELING VAN DE COMMISSIE  
Tijdelijke kaderregeling inzake staatssteun ter ondersteuning van de economie vanwege de huidige 
COVID-19-uitbraak  
(2020/C 91 I/01)  
(PB C 91I van 20.3.2020, blz. 1)  
Gewĳzigd bĳ:  
Publicatieblad  
nr. blz.  datum  
►M1 Mededeling van de Commissie Wijziging van de tijdelijke kaderr ege­ 
ling inzake staatssteun ter ondersteuning van de economie vanwe ge de 
huidige COVID-19-uitbraak (2020/C 112 I/01)  C 112 I  1  4.4.2020  
►M2 Mededeling van de Commissie Wijziging van de tijdelijke kaderr ege­ 
ling inzake staatssteun ter ondersteuning van de economie vanwe ge de 
huidige COVID-19-uitbraak (2020/C 164/03)  C 164  3  13.5.2020  02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 1
02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 2  
MEDEDELING VAN DE COMMISSIE  
Tijdelijke kaderregeling inzake staatssteun ter ondersteuning van de 
economie vanwege de huidige COVID-19-uitbraak  
(2020/C 91 I/01)  
1. DE COVID-19-UITBRAAK, DE GEVOLGEN ERVAN VOOR DE 
ECONOMIE EN DE NOODZAAK VAN TIJDELIJKE MAATREGELEN  
1.1. De COVID-19-uitbraak en de gevolgen ervan voor de 
economie  
1. De COVID-19-uitbraak is een ernstige noodsituatie op 
het gebied van de volksgezondheid voor burgers en sa­
menlevingen, met besmettingen in alle lidstaten van de 
Unie. Het is ook een grote schok voor de wereldeco­
nomie en de economie van de Unie en een gecoördi­
neerde economische respons van de lidstaten en de EU- 
instellingen is van cruciaal belang om de repercussies 
voor de economie van de EU te verzachten.  
2. De economie krijgt verschillende schokken te verduren. 
Er is een schok aan de aanbodzijde als gevolg van de 
verstoring van de toeleveringsketens, een schok aan de 
vraagzijde als gevolg van een geringere vraag van de 
kant van de consument, en daarnaast het negatieve effect 
van onzekerheid op investeringsplannen en de gevolgen 
van liquiditeitsbeperkingen voor ondernemingen.  
3. De diverse inperkingsmaatregelen van de lidstaten, zoals 
bewaring van sociale afstand, reisbeperkingen, quarantai­
nes en lockdowns, moeten ervoor zorgen dat de schok zo 
kort en beperkt mogelijk is. Deze maatregelen hebben 
een onmiddellijk effect op zowel vraag als aanbod en 
treffen ondernemingen en werknemers, met name in de 
sectoren volksgezondheid, toerisme, cultuur, kleinhandel 
en vervoer. Naast de onmiddellijke gevolgen voor mobi­
liteit en handel treft de COVID-19-uitbraak ook steeds 
meer ondernemingen in alle sectoren en van alle soorten, 
zowel kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) als 
grote ondernemingen. De gevolgen zijn ook merkbaar op 
de mondiale financiële markten, waarbij met name de 
liquiditeit zorgen baart. Deze effecten zullen niet tot 
één lidstaat beperkt blijven, maar de economie van de 
Unie als geheel verstoren.  
4. In de uitzonderlijke omstandigheden die het gevolg zijn 
van de COVID-19-uitbraak, kunnen alle soorten onder­
nemingen met een ernstig gebrek aan liquiditeit te kam­
pen krijgen. Solvente en minder solvente ondernemingen 
kunnen met een plotseling tekort aan of zelfs ontbreken 
van liquiditeit te maken krijgen. Met name kmo’s lopen  ▼B
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 3  
gevaar. Dit kan derhalve de economische situatie van 
veel gezonde ondernemingen en hun werknemers op 
korte en middellange termijn ernstig aantasten, maar 
ook op langere termijn indien hun voortbestaan in gevaar 
komt.  
5. Banken en andere financiële intermediairs hebben een 
belangrijke rol te spelen in de aanpak van de gevolgen 
van de COVID-19-uitbraak, namelijk door de stroom van 
krediet naar de economie te handhaven. Indien de stroom 
van krediet ernstig belemmerd wordt, zal de economische 
activiteit sterk terugvallen, aangezien ondernemingen het 
moeilijk zullen hebben om hun leveranciers en werk­
nemers te betalen. Tegen deze achtergrond moeten de 
lidstaten maatregelen kunnen nemen om kredietinstellin­
gen en andere financiële intermediairs ertoe aan te zetten 
hun rol te blijven spelen in de ondersteuning van de 
economische activiteit in de EU.  
6. Steun die de lidstaten op grond van artikel 107, lid 3, 
onder b), VWEU in het kader van deze mededeling aan 
ondernemingen verlenen via banken als financiële inter­
mediairs, komt rechtstreeks aan die ondernemingen ten 
goede. Dergelijke steun heeft niet tot doel de levensvat­
baarheid, liquiditeit of solvabiliteit van banken te behou­
den of te herstellen. Evenzo heeft steun die op grond van 
artikel 107, lid 2, onder b), VWEU door de lidstaten aan 
banken wordt verleend ter compensatie van de directe 
schade die zij ten gevolge van de COVID-19-uitbraak 
hebben geleden (  1 ), niet tot doel de levensvatbaarheid, 
liquiditeit of solvabiliteit van een instelling of entiteit te 
behouden of te herstellen. Dergelijke steun zal dan ook 
niet als buitengewone openbare financiële steun worden 
aangemerkt in het kader van Richtlijn 2014/59/EU van 
het Europees Parlement en de Raad (de richtlijn herstel 
en afwikkeling van banken) (  2 ) noch in het kader van 
Verordening 806/2014 van het Europees Parlement en 
de Raad (de GAM-verordening) (  3 ), en ook niet worden  ▼B 
( 1 ) Dergelijke steun kan door de lidstaten worden aangemeld en de  Commissie 
zal deze overeenkomstig artikel 107, lid 2, onder b), VWEU beoo rdelen. 
( 2 ) PB L 173 van 12.6.2014, blz. 190. 
( 3 ) PB L 225 van 30.7.2014, artikel 3, lid 1, punt 29, van de GAM -verordening.
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 4  
getoetst aan de staatssteunregels (  4 ) die van toepassing 
zijn op de banksector (  5 ). 
▼M2 
7. Als banken als gevolg van de COVID-19-uitbraak buiten­
gewone openbare financiële steun (zie artikel 2, lid 1, 
punt 28, van de richtlijn herstel en afwikkeling van ban­
ken en artikel 3, lid 1, punt 29, van de GAM-verorde­
ning) nodig zouden hebben in de vorm van liquiditeit, 
een herkapitalisatie of een maatregel ten behoeve van 
probleemactiva, zal moeten worden beoordeeld of de 
maatregel voldoet aan de voorwaarden van artikel 32, 
lid 4, onder d), i), ii) of iii), van de richtlijn herstel en 
afwikkeling van banken en artikel 18, lid 4, onder d), i), 
ii) of iii), van de GAM-verordening. Indien aan deze 
laatste voorwaarden is voldaan, zou de bank die deze 
buitengewone openbare financiële steun ontvangt, niet 
worden geacht te falen of waarschijnlijk te falen. In zo­
verre dergelijke maatregelen betrekking hebben op pro­
blemen in verband met de COVID-19-uitbraak, zouden 
zij worden geacht onder punt 45 van de bankenmedede­
ling 2013 te vallen (  6 ), waarin een uitzondering wordt 
gemaakt op het vereiste van lastendeling door aandeel­
houders en achtergestelde crediteuren.  
▼B 
8. Ondernemingen kunnen niet alleen met onvoldoende li­
quiditeit te maken krijgen, maar ook aanzienlijke schade 
lijden als gevolg van de COVID-19-uitbraak. De uitzon­
derlijke aard van de COVID-19-uitbraak betekent dat  ▼B 
( 4 ) Mededeling van de Commissie – De herkapitalisatie van financi ële instellin­
gen in de huidige financiële crisis: beperking van steun tot he t noodzakelijke 
minimum en bescherming tegen buitensporige mededingingverstorin gen (“de 
herkapitalisatiemededeling”) (PB C 10 van 15.1.2009, blz. 2), m ededeling 
van de Commissie betreffende de behandeling van aan een bijzond ere waar­
devermindering onderhevige activa in de communautaire banksecto r (“de 
mededeling probleemactiva”), (PB C 72 van 26.3.2009, blz. 1), m ededeling 
van de Commissie betreffende het herstel van de levensvatbaarhe id en de 
beoordeling van de herstructureringsmaatregelen in de financiël e sector in de 
huidige crisis met inachtneming van de staatssteunregels (“de h erstructure­
ringsmededeling”) (PB C 195 van 19.8.2009, blz. 9), mededeling van de 
Commissie betreffende de toepassing vanaf 1 januari 2011 van de  staatssteun­
regels op maatregelen ter ondersteuning van banken in het kader  van de 
financiële crisis (“de verlengingsmededeling van 2010”) (PB C 3 29 van 
7.12.2010, blz. 7), mededeling van de Commissie betreffende de toepassing 
vanaf 1 januari 2012 van de staatssteunregels op maatregelen te r ondersteu­
ning van banken in het kader van de financiële crisis (“de verl engingsmede­
deling van 2011) (PB C 356 van 6.12.2011, blz. 7), mededeling v an de 
Commissie betreffende de toepassing vanaf 1 augustus 2013 van d e staats­
steunregels op maatregelen ter ondersteuning van banken in het kader van de 
financiële crisis (“de bankenmededeling van 2013”) (PB C 216 va n 
30.7.2013, blz. 1). 
( 5 ) Maatregelen ter ondersteuning van kredietinstellingen of ande re financiële 
instellingen die staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU, 
die niet onder deze mededeling noch onder artikel 107, lid 2, o nder b), 
VWEU vallen, moeten bij de Commissie worden aangemeld en zullen  wor­
den beoordeeld in het kader van de staatssteunregels voor de ba nksector. 
( 6 ) Mededeling van de Commissie betreffende de toepassing vanaf 1  augustus 
2013 van de staatssteunregels op maatregelen ter ondersteuning van banken 
in het kader van de financiële crisis (PB C 216 van 30.7.2013, blz. 1).
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 5  
dergelijke schade niet te voorzien was, van aanzienlijke 
omvang is en ondernemingen dus in omstandigheden 
brengt die sterk verschillen van de marktomstandigheden 
waaronder zij normaliter opereren. Zelfs gezonde onder­
nemingen die goed voorbereid zijn op de risico’s die 
inherent zijn aan de gewone bedrijfsuitoefening, kunnen 
in deze uitzonderlijke omstandigheden dermate in de pro­
blemen komen dat hun levensvatbaarheid in het gedrang 
komt.  
▼M2 
9. De COVID-19-uitbraak brengt het risico mee van een 
ernstige neergang van de hele economie van de EU, 
waardoor bedrijven, banen en huishoudens worden ge­
troffen. Goed gerichte overheidssteun is nodig om ervoor 
te zorgen dat er voldoende liquiditeit beschikbaar blijft op 
de markten om de schade aan gezonde ondernemingen te 
herstellen en om de continuïteit van de economische ac­
tiviteit tijdens en na de COVID-19-uitbraak te waarbor­
gen. Voorts kunnen lidstaten beslissen om bedrijven in de 
reis- en toeristische sector te steunen zodat kan worden 
voldaan aan de aanvragen tot terugbetaling vanwege de 
COVID-19-uitbraak, en de rechten van passagiers en con­
sumenten beschermd zijn en een gelijke behandeling van 
passagiers en reizigers gegarandeerd is. Gezien de be­
perkte omvang van de EU-begroting zal de belangrijkste 
respons uit de nationale begrotingen van de lidstaten 
moeten komen. De EU-regels inzake staatssteun stellen 
de lidstaten in staat burgers en bedrijven, met name 
kmo’s, die economische moeilijkheden ondervinden als 
gevolg van de COVID-19-uitbraak, snel en doeltreffend 
te ondersteunen.  
▼B 
1.2. Een zorgvuldige coördinatie van nationale steunmaat ­
regelen op Europees niveau  
10. Gerichte en evenredige toepassing van het staatssteuntoe­
zicht van de EU moet ervoor zorgen dat de nationale 
maatregelen de tijdens de COVID-19-uitbraak getroffen 
ondernemingen doeltreffend ondersteunen maar hen ook 
helpen er naderhand weer bovenop te komen, zonder dat 
het belang van de totstandbrenging van de dubbele 
groene en digitale transitie overeenkomstig de EU-doel­
stellingen uit het oog wordt verloren. Evenzo zorgt het 
staatssteuntoezicht van de EU ervoor dat de interne markt 
van de EU niet gefragmenteerd raakt en het gelijke speel­
veld intact blijft. De integriteit van de interne markt zal 
ook leiden tot een sneller herstel. Bovendien voorkomt 
dit schadelijke subsidiewedlopen, waarbij rijkere lidstaten 
meer geld kunnen uitgeven dan hun buurlanden, wat ten 
koste zou gaan van de cohesie binnen de Unie.  
1.3. Passende staatssteunmaatregelen  
11. In het kader van de algemene inspanning van de lidstaten 
om de gevolgen van de COVID-19-uitbraak voor hun  ▼B
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 6  
economie aan te pakken, worden in deze mededeling de 
mogelijkheden uiteengezet die de lidstaten volgens de 
EU-regels hebben om te zorgen voor liquiditeit en toe­
gang tot financiering voor ondernemingen, met name 
kmo’s die tijdens deze periode met een plotseling tekort 
te maken hebben, om ze in staat te stellen van de huidige 
situatie te herstellen.  
12. In haar mededeling over een gecoördineerde economische 
respons op de uitbraak van COVID-19 van 13 maart 
2020 (  7 ) beschrijft de Commissie de diverse opties die 
buiten het toepassingsgebied van het staatssteuntoezicht 
van de EU vallen en die door de lidstaten kunnen worden 
ingevoerd zonder dat de Commissie daarbij betrokken is. 
Hierbij gaat het onder meer om voor alle ondernemingen 
geldende maatregelen als loonsubsidies, opschorting van 
betalingen van vennootschapsbelasting en belasting over 
de toegevoegde waarde of sociale premies, alsook recht­
streekse financiële steun aan consumenten voor geannu­
leerde diensten of tickets die niet worden terugbetaald 
door de betrokken exploitanten.  
▼M2 
13. De lidstaten mogen ook steunmaatregelen opzetten in 
overeenstemming met groepsvrijstellingsverordenin­
gen (  8 ), zonder dat de Commissie hierbij betrokken is.  
▼B 
14. Daarnaast kunnen de lidstaten op grond van artikel 107, 
lid 3, onder c), VWEU en zoals verder toegelicht in de 
richtsnoeren reddings- en herstructureringssteun bij de 
Commissie steunregelingen aanmelden om acute liquidi­
teitsbehoeften op te vangen en steun te bieden aan onder­
nemingen die met financiële moeilijkheden kampen, die 
ook te wijten zouden zijn aan of erger worden door de 
uitbraak van COVID-19 (  9 ). 
15. Voorts kunnen de lidstaten op grond van artikel 107, lid 
2, onder b), VWEU ook aan ondernemingen in sectoren 
die bijzonder zijn getroffen door de uitbraak (bijvoor­
beeld vervoer, toerisme, cultuur, horeca en kleinhandel), 
en/of aan organisatoren van geannuleerde evenementen 
compensatie bieden voor schade die zij hebben geleden 
en die rechtstreeks zijn veroorzaakt door de uitbraak. De  ▼B 
( 7 ) Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Eu ropese 
Raad, de Raad, de Europese Centrale Bank, de Europese Investeri ngsbank 
en de Eurogroep – Gecoördineerde economische respons op de uitb raak van 
Covid-19, COM(2020) 112 final van 13 maart 2020. 
( 8 ) Verordening (EU) nr. 651/2014 van de Commissie van 17 juni 20 14 waarbij 
bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 107 en 108  van het 
Verdrag met de interne markt verenigbaar worden verklaard (PB L  187 van 
156.2014, blz. 1); Verordening (EU) nr. 702/2014 van de Commiss ie van 
25 juni 2014 waarbij bepaalde categorieën steun in de landbouw-  en de 
bosbouwsector en in plattelandsgebieden op grond van de artikel en 107 en 
108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie  met de 
interne markt verenigbaar worden verklaard (PB L 193 van 1.7.20 14, blz. 1), 
en Verordening (EU) nr. 1388/2014 van de Commissie van 16 decem ber 
2014 waarbij bepaalde categorieën steun voor ondernemingen die actief 
zijn in de productie, de verwerking en de afzet van visserij- e n aquacultuur­
producten, op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag  betreffende 
de werking van de Europese Unie met de interne markt verenigbaa r worden 
verklaard (PB L 369 van 24.12.2014, blz. 37). 
( 9 ) Richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan nie t-financiële on­
dernemingen in moeilijkheden (PB C 249 van 31.7.2014, blz. 1). De Com­
missie heeft een aantal regelingen toegestaan in negen verschil lende lidstaten.
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 7  
lidstaten kunnen de compensatiemaatregelen aanmelden 
en de Commissie zal deze rechtstreeks beoordelen op 
grond van artikel 107, lid 2, onder b), VWEU (  10 ). Het 
eenmalige karakter van de steun (  11 ), waarin de richtsnoe­
ren reddings- en herstructureringssteun voorzien, is niet 
van toepassing op de steun die de Commissie verenigbaar 
verklaart op grond van artikel 107, lid 2, onder b), 
VWEU, aangezien deze laatste soort steun geen “ red­
dingssteun, herstructureringssteun of tijdelijke flanke ­
rende herstructureringssteun ” is in de zin van punt 71 
van de richtsnoeren reddings- en herstructureringssteun. 
Daarom mogen de lidstaten krachtens artikel 107, lid 2, 
onder b), VWEU schade ten gevolge van de COVID-19- 
uitbraak compenseren in het geval van ondernemingen 
die steun in het kader van de richtsnoeren reddings- en 
herstructureringssteun hebben ontvangen.  
16. Ter aanvulling van de bovengenoemde mogelijkheden 
voorziet de Commissie in deze mededeling in bijkomende 
tijdelijke staatssteunmaatregelen die zij verenigbaar acht 
overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder b), VWEU en 
die na aanmelding door de betrokken lidstaat zeer snel 
kunnen worden goedgekeurd. Voorts blijft het mogelijk 
een alternatieve aanpak aan te melden, zowel voor steun­
regelingen als voor individuele maatregelen. Deze mede­
deling heeft tot doel een kader vast te stellen op grond 
waarvan de lidstaten de moeilijkheden waarmee onder­
nemingen momenteel te kampen hebben, kunnen aanpak­
ken en tegelijkertijd de integriteit van de interne markt 
van de EU wordt gehandhaafd en voor een gelijk speel­
veld wordt gezorgd.  
▼M1 
16 bis. Voorts is de Commissie van mening dat, naast de steun­
maatregelen die op grond van artikel 107, lid 3, onder b, 
VWEU toegestaan zijn en de mogelijkheden die op grond 
van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU al voorhanden 
zijn, het ook van essentieel belang is om onderzoek en 
ontwikkeling relevant voor COVID-19 te versnellen, en 
steun te verlenen voor test- en opschalingsinfrastructuren 
die aan de ontwikkeling van voor COVID-19 relevante 
producten bijdragen, en voor de productie van producten 
die noodzakelijk zijn om op de uitbraak te kunnen rea­
geren. Daarom worden in deze mededeling de voorwaar­
den vastgesteld waaronder de Commissie dergelijke 
steunmaatregelen op grond van artikel 107, lid 3, onder 
c), VWEU als verenigbaar met de interne markt zal be­
schouwen. De Commissie heeft een zorgvuldige afweging 
gemaakt tussen de mogelijke negatieve effecten van der­
gelijke steunmaatregelen voor de interne markt en het 
gemeenschappelijke doel dat met dergelijke steunmaat­
regelen wordt nagestreefd en de positieve effecten ervan 
voor het aanpakken van de door de COVID-19-uitbraak 
veroorzaakte noodsituatie voor de volksgezondheid.  ▼B 
( 10 ) Zie bijvoorbeeld de Deense compensatieregeling voor de annule ring van 
evenementen in verband met COVID-19 (Besluit van de Commissie S A. 
56685), 
https://ec.europa.eu/competition/state_aid/cases1/202011/285054 _2139535_ 
70_2.pdf. 
( 11 ) Zie punt 3.6.1 van de richtsnoeren voor reddings- en herstruc tureringssteun.
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 8  
2. TOEPASSELIJKHEID VAN ARTIKEL 107, LID 3, ONDER B), VAN 
HET VERDRAG BETREFFENDE DE WERKING VAN DE EUROPESE 
UNIE  
17. Krachtens artikel 107, lid 3, onder b), VWEU kan de 
Commissie steunmaatregelen “om een ernstige verstoring 
in de economie van een lidstaat op te heffen” verenigbaar 
met de interne markt verklaren. De Europese rechtscolle­
ges hebben ter zake geoordeeld dat de verstoring de eco­
nomie van de betrokken lidstaat in haar geheel of voor 
een aanzienlijk deel moet aantasten, en niet louter de 
economie van een van de regio’s of delen van zijn grond­
gebied. Dit strookt overigens met de noodzaak om uit­
zonderingsbepalingen zoals artikel 107, lid 3, onder b), 
VWEU strikt te interpreteren (  12 ). De Commissie heeft in 
haar besluitvormingspraktijk steeds een dergelijke uitleg­
ging gehanteerd (  13 ). 
18. Aangezien de uitbraak van COVID-19 alle lidstaten treft 
en de inperkingsmaatregelen die de lidstaten hebben ge­
nomen, gevolgen hebben voor ondernemingen, is de 
Commissie van oordeel dat staatssteun gerechtvaardigd 
is en op grond van artikel 107, lid 3, onder b), VWEU 
voor een beperkte periode verenigbaar met de interne 
markt kan worden verklaard om de liquiditeitstekorten 
waarmee ondernemingen te maken krijgen, te verhelpen 
en ervoor te zorgen dat de verstoringen ten gevolge van 
de COVID-19-uitbraak de levensvatbaarheid van deze 
ondernemingen, met name in het geval van kmo’s, niet 
ondermijnen.  
19. De Commissie stelt in deze mededeling de verenigbaar­
heidsvoorwaarden vast die zij in beginsel zal toepassen 
op steun die de lidstaten verlenen op grond van arti­
kel 107, lid 3, onder b), VWEU. De lidstaten moeten 
daarom aantonen dat de staatssteunmaatregelen die zij 
op grond van deze mededeling aanmelden, noodzakelijk, 
passend en evenredig zijn om een ernstige verstoring van 
de economie van de betrokken lidstaat op te heffen, en 
dat volledig aan alle voorwaarden van deze mededeling is 
voldaan.  
▼M2 
20. Tijdelijke steunmaatregelen die onder deze mededeling 
vallen, mogen onderling worden gecumuleerd in overeen­
stemming met de bepalingen van de specifieke punten  ▼B 
( 12 ) Gevoegde zaken T-132/96 en T-143/96, Freistaat Sachsen, Volks wagen AG 
en Volkswagen Sachsen GmbH/Commissie, ECLI:EU:T:1999:326, punt 167. 
( 13 ) Beschikking 98/490/EG van de Commissie in zaak C 47/96, Crédi t Lyonnais 
(PB L 221 van 8.8.1998, blz. 28), punt 10.1; Beschikking 2005/3 45/EG van 
de Commissie in zaak C 28/02, Bankgesellschaft Berlin (PB L 116  van 
4.5.2005, blz. 1), punten 153 en volgende; en Beschikking 2008/ 263/EG 
van de Commissie in zaak C 50/06, BAWAG (PB L 83 van 26.3.2008,  
blz. 7), punt 166. Zie besluit van de Commissie in zaak NN 70/0 7, Northern 
Rock (PB C 43 van 16.2.2008, blz. 1), besluit van de Commissie in zaak 
NN 25/08, Reddingssteun aan Risikoabschirmung WestLB (PB C 189 van 
26.7.2008, blz. 3), beschikking van de Commissie van 4 juni 200 8 in staats­
steunzaak C 9/08 SachsenLB (PB L 104 van 24.4.2009, blz. 34) en  besluit 
van de Commissie in zaak SA.32544 (2011/C) Herstructurering van  TRAI­
NOSE S.A. (PB L 186 van 24.7.2018, blz. 25).
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 9  
van deze mededeling. Tijdelijke steunmaatregelen die on­
der deze mededeling vallen, mogen worden gecumuleerd 
met steun op grond van de-minimisverordeningen (  14 ) of 
met steun op grond van groepsvrijstellingsverordenin­
gen (  15 ), op voorwaarde dat de bepalingen en cumule­
ringsregels van die verordeningen in acht worden ge­
nomen.  
20 bis. Steun aan kredietinstellingen en financiële instellinge n 
mag niet aan deze mededeling worden getoetst, behalve 
wat betreft: i) indirecte voordelen voor kredietinstellingen 
of financiële instellingen die steun doorgeven in de vorm 
van leningen of garanties op grond van de punten 3.1 tot 
en met 3.3, met inachtneming van de garanties van punt 
3.4, en ii) steun op grond van punt 3.10 op voorwaarde 
dat de regeling niet uitsluitend op personeelsleden uit de 
financiële sector is gericht.  
▼B 
3. TIJDELIJKE STEUNMAATREGELEN  
▼M2 
3.1. Beperkte steunbedragen 
▼B 
21. Naast de bestaande mogelijkheden op grond van arti­
kel 107, lid 3, onder c), VWEU kunnen tijdelijke be­
perkte steunbedragen voor ondernemingen die plotseling 
met een tekort aan of zelfs de niet-beschikbaarheid van 
liquiditeit kampen, in de huidige omstandigheden een 
geschikte, noodzakelijke en gerichte oplossing zijn.  
▼M1 
22. De Commissie zal dergelijke staatssteun als verenigbaar 
met de interne markt beschouwen op basis van arti­
kel 107, lid 3, onder b), VWEU, mits aan alle volgende 
voorwaarden is voldaan (de specifieke bepalingen voor 
de sectoren primaire landbouw en visserij en aquacultuur 
worden vastgesteld in punt 23):  ▼M2 
( 14 ) Verordening (EU) nr. 1407/2013 van de Commissie van 18 decemb er 2013 
betreffende de toepassing van de artikelen 107 en 108 van het V erdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie op de-minimissteun (PB L 352 
van 24.12.2013, blz. 1); Verordening (EU) nr. 1408/2013 van de Commissie 
van 18 december 2013 inzake de toepassing van de artikelen 107 en 108 van 
het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie op de-m inimis­
steun in de landbouwsector (PB L 352 van 24.12.2013, blz. 9); V erordening 
(EU) nr. 717/2014 van de Commissie van 27 juni 2014 inzake de t oepassing 
van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werk ing van de 
Europese Unie op de-minimissteun in de visserij- en aquacultuur sector 
(PB L 190 van 28.6.2014, blz. 45), en Verordening (EU) nr. 360/ 2012 
van de Commissie van 25 april 2012 betreffende de toepassing va n de 
artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van  de Euro­
pese Unie op de-minimissteun verleend aan diensten van algemeen  eco­
nomisch belang verrichtende ondernemingen (PB L 114 van 26.4.20 12, 
blz. 8). 
( 15 ) Verordening (EU) nr. 651/2014 van de Commissie van 17 juni 20 14 waarbij 
bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 107 en 108  van het 
Verdrag met de interne markt verenigbaar worden verklaard (“de algemene 
groepsvrijstellingsverordening”); Verordening (EU) nr. 702/2014  van de 
Commissie van 25 juni 2014 waarbij bepaalde categorieën steun i n de land­
bouw- en de bosbouwsector en in plattelandsgebieden op grond va n de 
artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van  de Euro­
pese Unie met de interne markt verenigbaar worden verklaard (PB  L 193 
van 1.7.2014, blz. 1), en Verordening (EU) nr. 1388/2014 van de  Commissie 
van 16 december 2014 waarbij bepaalde categorieën steun voor on dernemin­
gen die actief zijn in de productie, de verwerking en de afzet van visserij- en 
aquacultuurproducten, op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag 
betreffende de werking van de Europese Unie met de interne mark t ver­
enigbaar worden verklaard (PB L 369 van 24.12.2014, blz. 37).
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 10  
a. de totale steun bedraagt niet meer dan 800 000 EUR 
per onderneming. De steun mag worden toegekend in 
de vorm van rechtstreekse subsidies, belastingvoor­
delen en betalingsregelingen of andere vormen van 
steun, zoals terugbetaalbare voorschotten, garanties, 
leningen en eigen vermogen, mits de totale nominale 
waarde van dergelijke maatregelen onder het totale 
plafond van 800 000 EUR per onderneming blijft; 
alle gebruikte bedragen moeten brutobedragen zijn, 
d.w.z. vóór aftrek van belastingen of andere heffingen;  
▼B 
b. de steun wordt verleend op grond van een regeling 
met een geraamd budget;  
▼M1 
c. de steun mag niet worden toegekend aan ondernemin­
gen die op 31 december 2019 al in moeilijkheden 
verkeerden (in de zin van de algemene groepsvrijstel­
lingsverordening (  16 )). 
▼B 
d. de steun wordt uiterlijk op 31 december 2020 ver­
leend (  17 ); 
e. steun aan ondernemingen die zich toeleggen op de 
verwerking en de afzet van landbouwproducten (  18 ), 
wordt afhankelijk gesteld van de voorwaarde dat 
deze steun niet geheel of ten dele aan primaire produ­
centen wordt doorgegeven en niet wordt vastgesteld 
op basis van de prijs of de hoeveelheid van de pro­
ducten die de betrokken ondernemingen bij de pri­
maire producenten aankopen of in de handel brengen.  
▼M1 
23. In afwijking van punt 22, onder a), moeten voor steun 
toegekend aan ondernemingen in de landbouw-, de vis­
serij- en de aquacultuursector de volgende specifieke 
voorwaarden gelden, naast de voorwaarden van punt 
22, onder b) tot en met e):  
a. de totale steun bedraagt niet meer dan 120 000 EUR 
per onderneming die actief is in de visserij- en aqua­
cultuursector (  19 ) of 100 000 EUR per onderneming  ▼M1 
( 16 ) Zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 18, van Verordening (EU ) nr. 651/2014 
van de Commissie van 17 juni 2014 waarbij bepaalde categorieën steun op 
grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag met de intern e markt 
verenigbaar worden verklaard (PB L 187 26.6.2014, blz. 1). Wann eer in 
deze tijdelijke kaderregeling wordt verwezen naar de definitie van “onder­
neming in moeilijkheden” in artikel 2, punt 18, van Verordening  (EU) nr. 
651/2014, moet dit ook worden gelezen als een verwijzing naar d e definities 
in respectievelijk artikel 2, punt 14, van Verordening (EU) nr.  702/2014 en 
artikel 3, punt 5, van Verordening (EG) nr. 1388/2014. 
( 17 ) ►M2 Indien de steun in de vorm van een belastingvoordeel wordt toe ge­
kend, moet de belastingverplichting waarvoor dat voordeel wordt  toegekend, 
uiterlijk 31 december 2020 zijn ontstaan. ◄ 
( 18 ) Zoals gedefinieerd in artikel 2, punten 6 en 7, van Verordeni ng (EU) nr. 
702/2014 van de Commissie van 25 juni 2014 waarbij bepaalde cat egorieën 
steun in de landbouw- en de bosbouwsector en in plattelandsgebi eden op 
grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende d e werking 
van de Europese Unie met de interne markt verenigbaar worden ve rklaard 
(PB L 193 van 1.7.2014, blz. 1). 
( 19 ) Zoals gedefinieerd in artikel 2, lid 1, van Verordening (EU) nr. 717/2014 
van de Commissie van 27 juni 2014 inzake de toepassing van de a rtikelen 
107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europe se Unie 
op de-minimissteun in de visserij- en aquacultuursector (PB L 1 90 
28.6.2014, blz. 45).
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 11  
die actief is in de primaire productie van landbouw­
producten (  20 ); de steun mag worden toegekend in de 
vorm van rechtstreekse subsidies, belastingvoordelen 
en betalingsregelingen of andere vormen van steun, 
zoals terugbetaalbare voorschotten, garanties, leningen 
en eigen vermogen, mits de totale nominale waarde 
van dergelijke maatregelen niet meer bedraagt dan 
het totale plafond van 120 000 EUR of 100 000 EUR 
per onderneming; alle gebruikte bedragen moeten bru­
tobedragen zijn, d.w.z. vóór aftrek van belastingen of 
andere heffingen;  
b. steun aan ondernemingen die zich toeleggen op de 
primaire productie van landbouwproducten, mag niet 
worden vastgesteld op basis van de prijs of de hoe­
veelheid van de producten die in de handel worden 
gebracht;  
c. steun aan ondernemingen die in de visserij- en aqua­
cultuursector actief zijn, heeft geen betrekking op de 
in artikel 1, lid 1, onder a) tot en met k), van Ver­
ordening (EU) nr. 717/2014 van de Commissie (  21 ) 
bedoelde categorieën steun.  
▼M2 
23 bis. Indien een onderneming actief is in verschillende secto ren 
waarvoor verschillende maximumbedragen gelden over­
eenkomstig punt 22, onder a), en punt 23, onder a), 
moet de betrokken lidstaat er met passende middelen, 
zoals een boekhoudkundige scheiding, voor zorgen dat 
voor elk van die activiteiten het desbetreffende plafond 
in acht wordt genomen en dat het totale maximumbedrag 
van 800 000 EUR per onderneming niet wordt overschre­
den. Indien een onderneming actief is in de sectoren die 
onder punt 23, onder a), vallen, mag het totale maximum­
bedrag van 120 000 EUR per onderneming niet worden 
overschreden.  
▼B 
3.2. Steun in de vorm van garanties voor leningen  
24. Om ondernemingen die plotseling met een tekort kam­
pen, te verzekeren van toegang tot liquiditeit, kan het 
voor een beperkte periode en een beperkte leensom ver­
lenen van overheidsgaranties onder de huidige omstan­
digheden een passende, nodige en gerichte oplossing zijn.  
▼M2 
24 bis. Op grond van punt 3.2 toegekende steun mag niet wor­
den gecumuleerd met op grond van punt 3.3 voor de 
hoofdsom van de onderliggende lening toegekende steun, 
noch omgekeerd. Op grond van punt 3.2 en punt 3.3 
toegekende steun mag voor verschillende leningen wor­
den gecumuleerd op voorwaarde dat het totale bedrag aan 
leningen per begunstigde de in punt 25, onder d), of punt 
27, onder d), bepaalde plafonds niet overschrijdt. Een 
begunstigde kan parallel meerdere maatregelen op grond 
van punt 3.2 genieten op voorwaarde dat het totale be­
drag aan leningen per begunstigde de in punt 25, onder 
d) en e), bepaalde plafonds niet overschrijdt.  ▼M1 
( 20 ) Alle in bijlage I bij het VWEU vermelde producten, met uitzon dering van de 
producten van de visserij- en aquacultuursector. 
( 21 ) Verordening (EU) nr. 717/2014 van de Commissie van 27 juni 20 14 inzake 
de toepassing van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betre ffende de 
werking van de Europese Unie op de-minimissteun in de visserij-  en aqua­
cultuursector (PB L 190 28.6.2014, blz. 45).
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 12  
25. De Commissie zal dergelijke staatssteun die in de vorm 
van nieuwe overheidsgaranties voor individuele leningen 
in antwoord op de COVID-19-uitbraak is toegekend, op 
grond van artikel 107, lid 3, onder b), VWEU als ver­
enigbaar met de interne markt beschouwen, mits het vol­
gende het volgende in acht wordt genomen:  
a. de garantiepremies worden per individuele lening vast­
gesteld op een minimumniveau, dat progressief moet 
stijgen naarmate de duur van de gegarandeerde lening 
toeneemt, zoals aangegeven in de volgende tabel:  
Soort begunstigde  Voor het 1  e jaar Voor het 2  e -3 e jaar Voor het 4  e -6 e jaar 
Kmo’s  25 basispunten  50 basispunten  100 basispunten  
Grote ondernemingen  50 basispunten  100 basispunten  200 basispunten  
b. als alternatief mogen de lidstaten regelingen aanmel­
den waarbij de bovenstaande tabel als basis dient, 
maar waarbij garantieduur, garantiepremies en garan­
tiedekking mogen worden gemoduleerd voor de 
hoofdsom van elke onderliggende individuele lening, 
zo zou een lagere garantiedekking een langere duur 
kunnen compenseren of lagere garantiepremies moge­
lijk kunnen maken; een forfaitaire premie voor de vol­
ledige duur van de garantie mag worden gebruikt, als 
die hoger is dan de minimumpremies voor het eerste 
jaar die in bovenstaande tabel voor elke soort begun­
stigde zijn opgenomen, zoals aangepast volgens garan­
tieduur en garantiedekking op grond van deze alinea;  
c. de garantie wordt uiterlijk 31 december 2020 toege­
kend;  
d. voor leningen met een looptijd tot na 31 december 
2020 mag het totale bedrag van leningen per begun­
stigde niet meer bedragen dan:  
i. het dubbele van de jaarlijkse loonsom van de be­
gunstigde (met inbegrip van de sociale lasten en 
de kosten van personeel dat op de locatie van de 
onderneming werkt, maar formeel op de loonlijst 
van onderaannemers staat) voor 2019 of voor het 
laatste jaar waarvoor dit bedrag bekend is. Bij op 
of na 1 januari 2019 opgerichte ondernemingen 
mag het maximumbedrag van de lening niet hoger 
zijn dan de geraamde jaarlijkse loonsom voor de 
eerste twee exploitatiejaren; of  
ii. 25 % van de totale omzet van de begunstigde in 
2019; of  ▼M1
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 13  
iii. met een door de lidstaat aan de Commissie te ver­
strekken passende motivering (met betrekking tot 
bijvoorbeeld de kenmerken van bepaalde soorten 
ondernemingen) mag het bedrag van de lening 
worden verhoogd om de liquiditeitsbehoeften 
vanaf het moment van toekenning te dekken 
voor de komende 18 maanden voor kmo’s (  22 ) en 
voor de komende 12 maanden voor grote onder­
nemingen. De liquiditeitsbehoeften moeten door 
de begunstigde via zelfcertificering worden vast­
gesteld (  23 ); 
e. voor leningen met een looptijd tot 31 december 2020 
mag het bedrag van de hoofdsom van de lening hoger 
zijn dan vermeld in punt 25, onder d), indien de lid­
staat de Commissie daarvoor een passende motivering 
geeft en mits de evenredigheid van de steun gewaar­
borgd blijft en door de lidstaat aan de Commissie 
wordt aangetoond;  
▼M1 
f. de duur van de garantie is beperkt tot maximaal zes 
jaar, tenzij die duur overeenkomstig punt 25, onder b), 
gemoduleerd is, en de overheidsgarantie mag niet 
meer bedragen dan:  
i. 90 % van de hoofdsom van de lening, indien ver­
liezen evenredig en onder dezelfde voorwaarden 
door de kredietinstelling en de Staat worden ge­
dragen; of  
ii. 35 % van de hoofdsom van de lening, indien ver­
liezen eerst door de Staat worden gedragen en 
daarna pas door de kredietinstelling (d.w.z. een 
garantie voor eerste verliezen); en  
iii. in beide bovenstaande gevallen, wanneer de om­
vang van de lening mettertijd afneemt, bijvoor­
beeld omdat de terugbetaling van de lening gestart 
is, moet het gegarandeerde bedrag evenredig afne­
men;  
g. de garantie moet investerings- en/of werkkapitaallenin­
gen betreffen;  
h. de garantie mag niet worden toegekend aan onder­
nemingen die op 31 december 2019 al in moeilijkhe­
den verkeerden (in de zin van de algemene groepsvrij­
stellingsverordening (  24 )). 
▼B 
3.3. Steun in de vorm van rentesubsidie voor leningen 
▼M2 
26. Om ondernemingen toegang tot liquiditeit te verzekeren 
wanneer zij plotseling met een tekort te maken krijgen, 
mag een onder de huidige omstandigheden passende, no­
dige en doelgerichte oplossing erin bestaan om voor een  ▼M2 
( 22 ) Zoals gedefinieerd in bijlage I bij Verordening (EU) nr. 651/ 2014 van de 
Commissie van 17 juni 2014 waarbij bepaalde categorieën steun o p grond 
van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag met de interne mark t ver­
enigbaar worden verklaard (PB L 187 van 26.6.2014, blz. 1). 
( 23 ) Het liquiditeitsplan kan zowel werkkapitaal als investeringsk osten omvatten. 
( 24 ) Zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 18, van Verordening (EU ) nr. 651/2014 
van de Commissie van 17 juni 2014 waarbij bepaalde categorieën steun op 
grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag met de intern e markt 
verenigbaar worden verklaard (PB L 187 26.6.2014, blz. 1).
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 14  
beperkte periode en een beperkte leensom rentesubsidie 
te verlenen. Daarnaast kan onder de huidige omstandig­
heden ook achtergestelde schuld, die bij insolventiepro­
cedures achtergesteld is ten opzichte van gewone senior 
crediteuren, een geschikte, nodige en doelgerichte oplos­
sing zijn. Dergelijke schuld is een minder verstorend in­
strument dan eigen vermogen of hybride kapitaal, omdat 
deze niet automatisch in eigen vermogen kan worden 
omgezet wanneer de onderneming in going concern is. 
Daarom moet steun in de vorm van achtergestelde 
schuld (  25 ) voldoen aan de desbetreffende voorwaarden 
van punt 3.3, dat over schuldinstrumenten gaat. Aange­
zien ondernemingen hierdoor echter meer mogelijkheden 
krijgen om senior schuld aan te gaan op een wijze die 
vergelijkbaar is met kapitaalsteun, moeten bovendien een 
opslag voor kredietrisico en een verdere beperking ten 
aanzien van het bedrag vergeleken met senior schuld 
(één derde voor grote ondernemingen en de helft van 
het bedrag voor kmo’s, als bepaald in punt 27, onder 
d), i) of ii)) worden toegepast. Achtergestelde schuld 
die deze plafonds overschrijdt, dient, om een gelijke be­
handeling te garanderen, te worden beoordeeld aan de 
hand van de voorwaarden voor COVID-19-herkapitalisa­
tiemaatregelen die in punt 3.11 worden uiteengezet.  
26 bis. Op grond van punt 3.3 toegekende steun mag niet wor­
den gecumuleerd met op grond van punt 3.2 voor de 
hoofdsom van de onderliggende lening toegekende steun, 
noch omgekeerd. Op grond van punt 3.2 en punt 3.3 
toegekende steun mag voor verschillende leningen wor­
den gecumuleerd op voorwaarde dat het totale bedrag aan 
leningen per begunstigde de in punt 25, onder d), of punt 
27, onder d), bepaalde drempels niet overschrijdt. Een 
begunstigde kan parallel meerdere maatregelen op grond 
van punt 3.3 genieten op voorwaarde dat het totale be­
drag aan leningen per begunstigde de in punt 27, onder 
d) en e), bepaalde plafonds niet overschrijdt.  
▼B 
27. De Commissie zal staatssteun in de vorm van subsidies 
voor overheidsleningen in antwoord op de COVID-19- 
uitbraak op grond van artikel 107, lid 3, onder b), 
VWEU als verenigbaar met de interne markt beschou­
wen, mits aan de volgende voorwaarden is voldaan:  
a. de leningen mogen worden toegekend tegen een ver­
laagde rentevoet die ten minste gelijk is aan het basis­
percentage (eenjaars IBOR of gelijkwaardig, zoals ge­
publiceerd door de Commissie (  26 )) dat van toepassing 
is op 1 januari 2020, vermeerderd met de in de onder­
staande tabel vermelde kredietrisico-opslagen:  ▼M2 
( 25 ) Behalve indien die steun aan de voorwaarden van punt 3.1 van deze mede­
deling voldoet. 
( 26 ) Basispercentages berekend overeenkomstig de mededeling van de  Commis­
sie over de herziening van de methode waarmee de referentie- en  discon­
teringspercentages worden vastgesteld (PB C 14 van 19.1.2008, b lz. 6) en 
gepubliceerd op de website van DG Concurrentie op https://ec.eu ropa.eu/ 
competition/state_aid/legislation/reference_rates.html.
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 15  
Soort begunstigde  Kredietrisico-opslag voor het 
1 e jaar Kredietrisico-opslag voor 
het 2  e -3 e jaar Kredietrisico-opslag 
voor het 4  e -6 e jaar 
Kmo’s  25 basispunten (  27 ) 50 basispunten (  28 ) 100 basispunten  
Grote ondernemingen  50 basispunten  100 basispunten  200 basispunten  
b. als alternatief mogen de lidstaten regelingen aanmel­
den, waarbij de bovenstaande tabel als basis dient, 
maar waarbij de looptijd van de lening en de hoogte 
van de kredietrisico-opslagen mogen worden gemodu­
leerd: zo mag een forfaitaire kredietrisico-opslag voor 
de volledige duur van de lening worden gebruikt, als 
die hoger is dan de minimale kredietrisico-opslag voor 
het eerste jaar voor elke soort begunstigde, zoals aan­
gepast volgens de looptijd van de lening op grond van 
deze alinea (  29 ); 
c. de leningsovereenkomsten worden uiterlijk 31 decem­
ber 2020 ondertekend en zijn beperkt tot maximaal zes 
jaar, tenzij de looptijd overeenkomstig punt 27, onder 
b), gemoduleerd wordt;  
d. voor leningen met een looptijd tot na 31 december 
2020 mag het totale bedrag van leningen per begun­
stigde niet meer bedragen dan:  
i. het dubbele van de jaarlijkse loonsom van de be­
gunstigde (met inbegrip van de sociale lasten en 
de kosten van personeel dat op de locatie van de 
onderneming werkt, maar formeel op de loonlijst 
van onderaannemers staat) voor 2019 of voor het 
laatste jaar waarvoor dit bedrag bekend is. Bij op 
of na 1 januari 2019 opgerichte ondernemingen 
mag het maximumbedrag van de lening niet hoger 
zijn dan de geraamde jaarlijkse loonsom voor de 
eerste twee exploitatiejaren; of  
ii. 25 % van de totale omzet van de begunstigde in 
2019; of  
▼M2 
iii. met een door de lidstaat aan de Commissie te ver­
strekken passende motivering (met betrekking tot 
bijvoorbeeld de kenmerken van bepaalde soorten 
ondernemingen) mag het bedrag van de lening 
worden verhoogd om de liquiditeitsbehoeften 
vanaf het moment van toekenning te dekken 
voor de komende 18 maanden voor kmo’s (  30 ) en 
voor de komende 12 maanden voor grote onder­
nemingen. De liquiditeitsbehoeften moeten door 
de begunstigde via zelfcertificering worden vast­
gesteld (  31 ); ▼M1 
( 27 ) De minimale all-in rentevoet (basispercentage vermeerderd met  de krediet­
risico-opslagen) moet ten minste 10 basispunten per jaar bedrag en. 
( 28 ) De minimale all-in rentevoet (basispercentage vermeerderd met  de krediet­
risico-opslagen) moet ten minste 10 basispunten per jaar bedrag en. 
( 29 ) De minimale all-in rentevoet (basispercentage vermeerderd met  de krediet­
risico-opslagen) moet ten minste 10 basispunten per jaar bedrag en. 
( 30 ) Zoals gedefinieerd in bijlage I bij de algemene groepsvrijste llingsverorde­
ning. 
( 31 ) Het liquiditeitsplan kan zowel werkkapitaal als investeringsk osten omvatten.
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 16  
e. voor leningen met een looptijd tot 31 december 2020 
mag het bedrag van de hoofdsom van de lening hoger 
zijn dan vermeld in punt 27, onder d), indien de lid­
staat de Commissie daarvoor een passende motivering 
geeft en mits de evenredigheid van de steun gewaar­
borgd blijft en door de lidstaat aan de Commissie 
wordt aangetoond;  
▼M1 
f. de lening moet investerings- en/of werkkapitaalbehoef­
ten betreffen;  
g. de lening mag niet worden toegekend aan onder­
nemingen die op 31 december 2019 al in moeilijkhe­
den verkeerden (in de zin van de algemene groepsvrij­
stellingsverordening (  32 )). 
▼M2 
27 bis. Schuldinstrumenten die bij insolventieprocedures achter ­
gesteld zijn ten opzichte van gewone senior crediteuren, 
kunnen worden toegekend tegen verlaagde rentevoeten, 
die ten minste gelijk zijn aan het basispercentage en de 
in de tabel in punt 27, onder a), vermelde kredietrisico- 
opslagen vermeerderd met 200 basispunten voor grote 
ondernemingen en met 150 basispunten voor kmo’s. De 
alternatieve mogelijkheid van punt 27, onder b), is voor 
die schuldinstrumenten van toepassing. Ook punt 27, on­
der c), punt 27, onder f), en punt 27, onder g), moeten in 
acht worden genomen. Indien het bedrag aan achter­
gestelde schuld de beide volgende plafonds over­
schrijdt (  33 ), wordt de verenigbaarheid van het instrument 
met de interne markt in overeenstemming met punt 3.11 
bepaald:  
i. twee derde van de jaarlijkse loonsom van de begun­
stigde voor grote ondernemingen en de jaarlijkse loon­
som van de begunstigde voor kmo’s, als bepaald in 
punt 27, onder d), i), en  
ii. 8,4 % van de totale omzet van de begunstigde over 
2019 voor grote ondernemingen en 12,5 % van de 
totale omzet van de begunstigde over 2019 voor 
kmo’s.  
▼B 
3.4. Steun in de vorm van garanties en leningen die via 
kredietinstellingen of andere financiële instellingen 
worden verleend ▼M2 
( 32 ) Zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 18, van Verordening (EU ) nr. 651/2014 
van de Commissie van 17 juni 2014 waarbij bepaalde categorieën steun op 
grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag met de intern e markt 
verenigbaar worden verklaard (PB L 187 26.6.2014, blz. 1). 
( 33 ) Indien couponbetalingen worden gekapitaliseerd, moet daarmee rekening 
worden gehouden bij het bepalen van deze plafonds, op voorwaard e dat 
die kapitalisatie bij de aanmelding van de maatregel gepland wa s of te 
voorzien viel. Ook alle andere staatssteun die in de vorm van a chtergestelde 
steun wordt toegekend in het kader van de COVID-19-uitbraak, ze lfs buiten 
het kader van deze mededeling, moet in die berekening worden me egeteld. 
Achtergestelde schuld die met inachtneming van punt 3.1 van dez e mede­
deling is toegekend, telt voor die plafonds evenwel niet mee.
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 17  
28. Steun in de vorm van garanties en leningen overeenkom­
stig punt 3.1, punt 3.2 en punt 3.3 van deze mededeling 
mag aan ondernemingen die met een plots liquiditeits­
tekort te maken krijgen, worden verleend hetzij recht­
streeks hetzij via kredietinstellingen en andere financiële 
instellingen als financiële intermediairs. In dat laatste ge­
val moeten de onderstaande voorwaarden worden nage­
leefd.  
▼B 
29. Hoewel dergelijke steun rechtstreeks gericht is op onder­
nemingen die met een plots liquiditeitstekort te maken 
krijgen, en niet op kredietinstellingen of andere financiële 
instellingen, kan die steun ook een indirect voordeel voor 
die laatsten vormen. Zulke indirecte steun heeft echter 
niet tot doel de levensvatbaarheid, liquiditeit of solvabi­
liteit van de kredietinstellingen te vrijwaren of te herstel­
len. De Commissie is bijgevolg van oordeel dat derge­
lijke steun niet mag worden aangemerkt als buitengewone 
openbare financiële steun in de zin van artikel 2, lid 1, 
punt 28, van de richtlijn herstel en afwikkeling van ban­
ken en artikel 3, lid 1, punt 29, van de verordening ge­
meenschappelijk afwikkelingsmechanisme, en niet mag 
worden getoetst aan de staatssteunregels die op de bank­
sector van toepassing zijn (  34 ). 
30. Het is in elk geval passend om bepaalde waarborgen in te 
voeren met betrekking tot de mogelijke indirecte steun 
ten gunste van de kredietinstellingen of andere financiële 
instellingen om onnodige vervalsingen van de mededin­
ging te beperken.  
▼M2 
31. De kredietinstellingen of andere financiële instellingen 
moeten de voordelen van de overheidsgarantie of rente­
subsidies voor leningen zo veel mogelijk doorgeven aan 
de uiteindelijke begunstigden. De financiële intermediair 
moet in staat zijn aan te tonen dat hij een mechanisme 
hanteert dat ervoor zorgt dat de voordelen zo veel moge­
lijk aan de uiteindelijke begunstigden worden doorgege­
ven in de vorm van hogere volumes aan financiering, een 
hoger risicoprofiel van de portefeuille, lagere eisen inzake 
zekerheden, lagere garantiepremies of lagere rentevoeten, 
dan zonder dergelijke garanties of leningen van de over­
heid het geval was geweest.  
▼M1 
3.5. Kortlopende exportkredietverzekering  
32. In de mededeling van de Commissie over kortlopende 
exportkredietverzekering is bepaald dat verhandelbare ri­
sico’s niet mogen worden gedekt door exportkredietver­
zekeringen met steun van de lidstaten. Na een openbare 
raadpleging te hebben gehouden over de beschikbaarheid 
van kortlopende exportkredietverzekering voor uitvoer 
naar alle huidige landen met verhandelbare risico’s, heeft  ▼M2 
( 34 ) Zie punt 6 van deze tijdelijke kaderregeling.
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 18  
de Commissie vastgesteld dat er als gevolg van de hui­
dige COVID-19-uitbraak een gebrek is aan voldoende 
particuliere verzekeringscapaciteit voor kortlopende ex­
portkredieten in het algemeen en dat de dekking voor 
verhandelbare risico’s tijdelijk onbeschikbaar is.  
33. In die context beschouwt de Commissie alle commerciële 
en politieke risico’s die verbonden zijn aan de uitvoer 
naar de landen die zijn opgenomen in de bijlage bij de 
mededeling over kortlopende exportkredietverzekering, 
tijdelijk als onverhandelbaar tot en met 31 december 
2020 (  35 ). 
3.6. Steun voor onderzoek en ontwikkeling relevant voor 
COVID-19  
34. Naast de mogelijkheden die op grond van artikel 107, lid 
3, onder c), VWEU al voorhanden zijn, is het van essen­
tieel belang dat onderzoek en ontwikkeling (O&O) rele­
vant voor COVID-19 wordt vergemakkelijkt, teneinde de 
huidige noodsituatie voor de volksgezondheid het hoofd 
te bieden.  
35. De Commissie zal steun voor O&O-projecten in het ka­
der waarvan voor COVID-19 en andere virussen rele­
vante O&O wordt verricht (  36 ), met inbegrip van projec­
ten die een COVID-19-specifiek kwaliteitslabel Excellen­
tiekeur hebben gekregen in het kader van het Horizon 
2020 kmo-instrument, als verenigbaar met de interne 
markt beschouwen, mits aan alle volgende voorwaarden 
wordt voldaan:  
a. de steun wordt uiterlijk 31 december 2020 toegekend 
in de vorm van rechtstreekse subsidies, terugbetaalbare 
voorschotten of belastingvoordelen;  
b. voor O&O-projecten die op of na 1 februari 2020 van 
start zijn gegaan of voor projecten die een COVID-19- 
specifiek “Excellentiekeur” hebben gekregen, wordt de 
steun geacht een stimulerend effect te hebben; voor 
projecten die vóór 1 februari 2020 van start zijn ge­
gaan, wordt de steun geacht een stimulerend effect te 
hebben indien de steun noodzakelijk is om het project 
te versnellen of de reikwijdte ervan te verruimen. In 
dergelijke gevallen mogen alleen de extra kosten in 
verband met de versnelling van de inspanningen of 
de uitbreiding van de reikwijdte in aanmerking ko­
men;  
c. met in aanmerking komende kosten worden alle kos­
ten bedoeld die noodzakelijk zijn voor het O&O-pro­
ject gedurende de looptijd ervan, met inbegrip van 
onder meer personeelskosten, kosten voor digitale en 
computerapparatuur, voor diagnostisch materiaal, voor 
instrumenten voor dataverzameling en -verwerking, 
voor O&O-diensten, voor preklinische en klinische 
proeven (proeffasen I–IV), voor het verkrijgen, valide­
ren en verdedigen van octrooien en andere immateriële  ▼M1 
( 35 ) Mededeling van de Commissie tot wijziging van de bijlage bij de medede­
ling van de Commissie aan de lidstaten inzake de toepassing van  de artikelen 
107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europe se Unie 
op kortlopende exportkredietverzekering, C(2020) 2044 final van  27 maart 
2020 (PB C 101I 28.3.2020, blz. 1). 
( 36 ) Voor COVID-19 en andere virussen relevant onderzoek omvat ond erzoek 
naar vaccins, geneesmiddelen en behandelingen, medische hulpmid delen en 
ziekenhuis- en medische apparatuur, desinfecteermiddelen en bes chermende 
kleding en beschermingsmiddelen, en onderzoek naar relevante pr ocesinno­
vaties voor een efficiënte productie van de nodige producten.
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 19  
activa, kosten voor het verkrijgen van de conformi­
teitsbeoordelingen en/of vergunningen die nodig zijn 
voor het in de handel brengen van nieuwe en ver­
beterde vaccins en geneesmiddelen, medische hulp­
middelen, ziekenhuis- en medische apparatuur, des­
infecteermiddelen en persoonlijke beschermingsmidde­
len; fase IV-proeven komen in aanmerking zolang ze 
verdere wetenschappelijke of technologische vooruit­
gang mogelijk maken;  
d. de steunintensiteit voor elke begunstigde mag 100 % 
van de in aanmerking komende kosten voor funda­
menteel onderzoek dekken, en mag maximaal 80 % 
van de in aanmerking komende kosten voor industrieel 
onderzoek en experimentele ontwikkeling bedra­
gen (  37 ); 
e. de steunintensiteit voor industrieel onderzoek en ex­
perimentele ontwikkeling mag met 15 procentpunten 
worden verhoogd als meer dan één lidstaat het onder­
zoeksproject ondersteunt, of als het onderzoeksproject 
wordt uitgevoerd in grensoverschrijdende samenwer­
king met onderzoeksorganisaties of andere onder­
nemingen;  
f. steun in het kader van deze maatregel mag worden 
gecombineerd met steun uit andere bronnen voor de­
zelfde in aanmerking komende kosten, mits de gecom­
bineerde steun de in de bovenstaande punten d) en e) 
vastgestelde plafonds niet overschrijdt;  
g. de begunstigde van de steun moet zich ertoe verbinden 
om op niet-discriminerende marktvoorwaarden niet- 
exclusieve licenties te verlenen aan derden in de EER;  
h. de steun mag niet worden toegekend aan ondernemin­
gen die op 31 december 2019 al in moeilijkheden 
verkeerden (in de zin van de algemene groepsvrijstel­
lingsverordening (  38 )). 
3.7. Investeringssteun voor test- en opschalingsinfrastruc ­
tuur  
36. Naast de mogelijkheden die op grond van artikel 107, lid 
3, onder c), VWEU al voorhanden zijn, is het van essen­
tieel belang om test- en opschalingsinfrastructuur te on­
dersteunen die bijdraagt aan de ontwikkeling van voor 
COVID-19 relevante producten.  
37. De Commissie zal daarom investeringssteun voor de 
bouw of aanpassing van test- en opschalingsinfrastructuur 
die nodig is voor het ontwikkelen, testen en opschalen tot 
en met de eerste industriële toepassing vóór de massapro­
ductie van voor COVID-19 relevante producten, zoals 
beschreven in punt 3.8, als verenigbaar met de interne 
markt beschouwen, mits aan de volgende voorwaarden 
is voldaan:  ▼M1 
( 37 ) Zoals gedefinieerd in artikel 2, punten 84, 85 en 86, van Ver ordening (EU) 
nr. 651/2014 van de Commissie van 17 juni 2014 waarbij bepaalde  catego­
rieën steun op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdra g met de 
interne markt verenigbaar worden verklaard (PB L 187 26.6.2014,  blz. 1). 
( 38 ) Zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 18, van Verordening (EU ) nr. 651/2014 
van de Commissie van 17 juni 2014 waarbij bepaalde categorieën steun op 
grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag met de intern e markt 
verenigbaar worden verklaard (PB L 187 26.6.2014, blz. 1).
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 20  
a. de steun wordt toegekend voor de bouw of aanpassing 
van test- en opschalingsinfrastructuur die nodig is 
voor het ontwikkelen, testen en opschalen tot en met 
de eerste industriële toepassing vóór de massaproduc­
tie van voor COVID-19 relevante geneesmiddelen 
(met inbegrip van vaccins) en behandelingen, tussen­
producten daarvan, werkzame farmaceutische bestand­
delen en grondstoffen; medische hulpmiddelen, zie­
kenhuis- en medische apparatuur (met inbegrip van 
beademingsapparatuur, beschermende kleding en be­
schermingsmiddelen, alsmede diagnostisch materiaal) 
en noodzakelijke grondstoffen; desinfecteermiddelen 
en tussenproducten daarvan en chemische grondstof­
fen die nodig zijn voor de productie ervan; alsmede 
instrumenten voor dataverzameling en -verwerking;  
b. de steun wordt uiterlijk 31 december 2020 toegekend 
in de vorm van rechtstreekse subsidies, terugbetaalbare 
voorschotten of belastingvoordelen;  
c. voor projecten die op of na 1 februari 2020 van start 
zijn gegaan, wordt de steun geacht een stimulerend 
effect te hebben; voor projecten die vóór 1 februari 
2020 van start zijn gegaan, wordt de steun geacht een 
stimulerend effect te hebben indien de steun nood­
zakelijk is om het project te versnellen of de reik­
wijdte ervan te verruimen. In dergelijke gevallen mo­
gen alleen de extra kosten in verband met de versnel­
ling van de inspanningen of de uitbreiding van de 
reikwijdte in aanmerking komen;  
d. het investeringsproject moet worden voltooid binnen 
zes maanden na de datum waarop de steun is toege­
kend. Een investeringsproject wordt geacht te zijn vol­
tooid wanneer de nationale autoriteiten het als voltooid 
accepteren. Indien de termijn van zes maanden niet 
wordt gehaald, moet, per maand vertraging, 25 % 
van het bedrag aan steun dat is toegekend in de 
vorm van rechtstreekse subsidies of belastingvoor­
delen, worden terugbetaald, tenzij de vertraging te wij­
ten is aan factoren die buiten de macht van de begun­
stigde van de steun vallen. Indien de termijn in acht 
wordt genomen, wordt steun in de vorm van terugbe­
taalbare voorschotten omgezet in subsidies; zo niet, 
wordt het terugbetaalbare voorschot binnen vijf jaar 
na de datum van de toekenning van de steun in gelijke 
jaarlijkse tranches terugbetaald;  
e. de in aanmerking komende kosten betreffen de inves­
teringskosten die noodzakelijk zijn voor het opzetten 
van de test- en opschalingsinfrastructuur die nodig is 
voor de ontwikkeling van de onder a) genoemde pro­
ducten. De steunintensiteit mag ten hoogste 75 % van 
de in aanmerking komende kosten bedragen;  
f. de maximaal toegestane steunintensiteit van de recht­
streekse subsidie of het belastingvoordeel mag met 
nog eens 15 procentpunten worden verhoogd, hetzij 
indien de investering is voltooid binnen twee maanden 
na de datum van de toekenning van de steun of de 
datum dat het belastingvoordeel van toepassing wordt, 
hetzij indien de steun uit meer dan één lidstaat komt.  ▼M1
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 21  
Indien de steun in de vorm van een terugbetaalbaar 
voorschot wordt toegekend en de investering binnen 
twee maanden is voltooid, of indien de steun uit meer 
dan één lidstaat komt, mag een opslag van 15 procent­
punten worden toegekend;  
g. de steun in het kader van deze maatregel mag niet met 
andere investeringssteun voor dezelfde in aanmerking 
komende kosten worden gecombineerd;  
h. een garantie ter dekking van verliezen mag worden 
verleend in aanvulling op een rechtstreekse subsidie, 
belastingvoordeel of terugbetaalbaar voorschot, of als 
een afzonderlijke steunmaatregel. De garantie ter dek­
king van verliezen wordt afgegeven uiterlijk één 
maand nadat de onderneming daartoe een aanvraag 
heeft ingediend; het bedrag van het te compenseren 
verlies wordt vastgesteld vijf jaar na de voltooiing 
van de investering. Het compensatiebedrag wordt be­
rekend als het verschil tussen de som van de investe­
ringskosten, een redelijke winst van 10 % per jaar op 
de investeringskosten over vijf jaar, en de exploitatie­
kosten, enerzijds, en de som van de ontvangen recht­
streekse subsidie, de inkomsten over de periode van 
vijf jaar en de eindwaarde van het project, anderzijds;  
i. de prijs die in rekening wordt gebracht voor de door 
de test- en opschalingsinfrastructuur geboden diensten, 
moet overeenkomen met de marktprijs;  
▼M2 
j. de test- en opschalingsinfrastructuur moet toegankelijk 
zijn voor verschillende gebruikers en de toegang moet 
op transparante en niet-discriminerende basis worden 
verleend. Ondernemingen die ten minste 10 % van de 
investeringskosten hebben gefinancierd, mag prefe­
rente toegang worden verleend onder gunstigere voor­
waarden;  
▼M1 
k. de steun mag niet worden toegekend aan ondernemin­
gen die op 31 december 2019 al in moeilijkheden 
verkeerden (in de zin van de algemene groepsvrijstel­
lingsverordening (  39 )). 
3.8. Investeringssteun voor de productie van voor COVID- 
19 relevante producten  
38. Naast de mogelijkheden die op grond van artikel 107, lid 
3, onder c), VWEU al voorhanden zijn, is het van essen­
tieel belang om de productie van voor COVID-19 rele­
vante producten te ondersteunen. Daarbij gaat het om: de 
nodige geneesmiddelen (met inbegrip van vaccins) en 
behandelingen, tussenproducten daarvan, werkzame far­
maceutische bestanddelen en grondstoffen; medische 
hulpmiddelen, ziekenhuis- en medische apparatuur (met 
inbegrip van beademingsapparatuur, beschermende kle­
ding en beschermingsmiddelen, alsmede diagnostisch ma­
teriaal) en noodzakelijke grondstoffen; desinfecteermidde­
len en tussenproducten daarvan en chemische grondstof­
fen die nodig zijn voor de productie ervan; instrumenten 
voor dataverzameling en -verwerking.  ▼M1 
( 39 ) Zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 18, van Verordening (EU ) nr. 651/2014 
van de Commissie van 17 juni 2014 waarbij bepaalde categorieën steun op 
grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag met de intern e markt 
verenigbaar worden verklaard (PB L 187 26.6.2014, blz. 1).
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 22  
39. De Commissie zal investeringssteun voor de productie 
van voor COVID-19 relevante producten als verenigbaar 
met de interne markt beschouwen, mits aan de volgende 
voorwaarden is voldaan:  
a. de investeringssteun wordt toegekend voor de produc­
tie van voor COVID-19 relevante producten, zoals 
geneesmiddelen (met inbegrip van vaccins) en behan­
delingen, tussenproducten daarvan, werkzame farma­
ceutische bestanddelen en grondstoffen; medische 
hulpmiddelen, ziekenhuis- en medische apparatuur 
(met inbegrip van beademingsapparatuur, bescher­
mende kleding en beschermingsmiddelen, alsmede 
diagnostisch materiaal) en noodzakelijke grondstoffen; 
desinfecteermiddelen en tussenproducten daarvan en 
chemische grondstoffen die nodig zijn voor de produc­
tie ervan; instrumenten voor dataverzameling en -ver­
werking;  
b. de steun wordt uiterlijk 31 december 2020 toegekend 
in de vorm van rechtstreekse subsidies, terugbetaalbare 
voorschotten of belastingvoordelen;  
c. voor projecten die op of na 1 februari 2020 van start 
zijn gegaan, wordt de steun geacht een stimulerend 
effect te hebben; voor projecten die vóór 1 februari 
2020 van start zijn gegaan, wordt de steun geacht een 
stimulerend effect te hebben indien de steun nood­
zakelijk is om het project te versnellen of de reik­
wijdte ervan te verruimen. In dergelijke gevallen mo­
gen alleen de extra kosten in verband met de versnel­
ling van de inspanningen of de uitbreiding van de 
reikwijdte in aanmerking komen;  
d. het investeringsproject is voltooid binnen zes maanden 
na de datum waarop de steun is toegekend. Een in­
vesteringsproject wordt geacht te zijn voltooid wan­
neer de nationale autoriteiten het als voltooid accepte­
ren. Indien de termijn van zes maanden niet wordt 
gehaald, moet, per maand vertraging, 25 % van het 
bedrag aan steun dat is toegekend in de vorm van 
rechtstreekse subsidies of belastingvoordelen, worden 
terugbetaald, tenzij de vertraging te wijten is aan fac­
toren die buiten de macht van de begunstigde van de 
steun vallen. Indien de termijn in acht wordt genomen, 
wordt steun in de vorm van terugbetaalbare voorschot­
ten omgezet in subsidies; zo niet, wordt het terugbe­
taalbare voorschot binnen vijf jaar na de datum van de 
toekenning van de steun in gelijke jaarlijkse tranches 
terugbetaald;  
e. de in aanmerking komende kosten betreffen alle voor 
de productie van de in punt a) genoemde producten 
noodzakelijke investeringskosten en de kosten voor 
het proefdraaien van de nieuwe productiefaciliteiten. 
De steunintensiteit mag ten hoogste 80 % van de in 
aanmerking komende kosten bedragen;  
f. de maximaal toegestane steunintensiteit van de recht­
streekse subsidie of het belastingvoordeel mag met 
nog eens 15 procentpunten worden verhoogd, hetzij 
indien de investering is voltooid binnen twee maanden 
na de datum van de toekenning van de steun of de 
datum dat het belastingvoordeel van toepassing wordt,  ▼M1
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 23  
hetzij indien de steun uit meer dan één lidstaat komt. 
Indien de steun in de vorm van een terugbetaalbaar 
voorschot wordt toegekend en de investering binnen 
twee maanden is voltooid, of indien de steun uit meer 
dan één lidstaat komt, mag een opslag van 15 procent­
punten worden toegekend;  
g. steun in het kader van deze maatregel mag niet met 
andere investeringssteun voor dezelfde in aanmerking 
komende kosten worden gecombineerd;  
h. een garantie ter dekking van verliezen mag worden 
verleend in aanvulling op een rechtstreekse subsidie, 
belastingvoordeel of terugbetaalbaar voorschot, of als 
een afzonderlijke steunmaatregel. De garantie ter dek­
king van verliezen wordt afgegeven uiterlijk één 
maand nadat de onderneming daartoe een aanvraag 
heeft ingediend; het bedrag van het te compenseren 
verlies wordt vastgesteld vijf jaar na de voltooiing 
van de investering. Het compensatiebedrag wordt be­
rekend als het verschil tussen de som van de investe­
ringskosten, een redelijke winst van 10 % per jaar op 
de investeringskosten over vijf jaar, en de exploitatie­
kosten, enerzijds, en de som van de ontvangen recht­
streekse subsidie, de inkomsten over de periode van 
vijf jaar en de eindwaarde van het project, anderzijds;  
i. de steun mag niet worden toegekend aan ondernemin­
gen die op 31 december 2019 al in moeilijkheden 
verkeerden (in de zin van de algemene groepsvrijstel­
lingsverordening (  40 )). 
3.9. Steun in de vorm van betalingsuitstel voor belastingen 
en/of opschorting van sociale premies van werkgevers  
40. Betalingsuitstel voor belastingen en/of sociale premies 
kan een waardevol instrument zijn om de liquiditeits­
krapte van ondernemingen (met inbegrip van zelfstandi­
gen) te verkleinen en werkgelegenheid veilig te stellen. 
Wanneer dergelijk betalingsuitstel algemeen wordt toege­
past en daardoor niet bepaalde ondernemingen of be­
paalde producties worden begunstigd, valt dit uitstel 
niet onder artikel 107, lid 1, VWEU. Indien het uitstel 
bijvoorbeeld beperkt is tot bepaalde sectoren, regio’s of 
soorten ondernemingen, dan is er steun mee gemoeid in 
de zin van artikel 107, lid 1, VWEU (  41 ). 
41. De Commissie zal op grond van artikel 107, lid 3, onder 
b), VWEU steunregelingen als verenigbaar met de interne 
markt beschouwen die bestaan in tijdelijk betalingsuitstel 
voor belastingen of sociale premies dat geldt voor onder­
nemingen (met inbegrip van zelfstandigen) die bijzonder 
worden getroffen door de uitbraak van COVID-19, bij­
voorbeeld in specifieke sectoren, regio’s of voor onder­
nemingen van een bepaalde omvang. Dit geldt ook voor 
maatregelen ten aanzien van fiscale of socialezekerheids­
verplichtingen die de liquiditeitskrapte moeten verlichten  ▼M1 
( 40 ) Zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 18, van Verordening (EU ) nr. 651/2014 
van de Commissie van 17 juni 2014 waarbij bepaalde categorieën steun op 
grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag met de intern e markt 
verenigbaar worden verklaard (PB L 187 van 26.6.2014, blz. 1). 
( 41 ) Zie ook punt 118 van de mededeling van de Commissie over het begrip 
“staatssteun” in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag  betreffende de 
werking van de Europese Unie (PB C 262 van 19.7.2016, blz. 1).
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 24  
waarmee de begunstigden worden geconfronteerd, met 
inbegrip van, doch niet beperkt tot, uitstel voor in 
tranches verschuldigde betalingen, gemakkelijkere toe­
gang tot betalingsregelingen voor belastingschulden en 
de toekenning van rentevrije perioden, opschorting van 
invordering van belastingschulden, en versnelde belas­
tingteruggave. De steun moet worden toegekend vóór 
31 december 2020 en de einddatum voor het uitstel 
mag niet later dan 31 december 2022 zijn.  
3.10.  Steun in de vorm van loonsubsidies voor werknemers 
om ontslagen tijdens de COVID-19-uitbraak te ver ­
mijden  
42. Om de werkgelegenheid veilig te stellen, mogen lidstaten 
overwegen bij te dragen in de loonkosten van onder­
nemingen (met inbegrip van zelfstandigen) die anders 
vanwege de COVID-19-uitbraak personeel zouden ont­
slaan. Indien dergelijke steunregelingen voor de gehele 
economie gelden, vallen ze buiten het toepassingsgebied 
van het staatssteuntoezicht van de Unie. Indien zij onder­
nemingen een selectief voordeel opleveren, hetgeen het 
geval kan zijn indien zij beperkt worden tot bepaalde 
sectoren, regio’s of soorten ondernemingen, dan is er 
steun mee gemoeid in de zin van artikel 107, lid 1, 
VWEU.  
43. Indien dergelijke maatregelen steun vormen, zal de Com­
missie deze op grond van artikel 107, lid 3, onder b), 
VWEU als verenigbaar met de interne markt beschou­
wen, mits aan de volgende voorwaarden is voldaan:  
a. de steun is bedoeld om ontslagen tijdens de COVID- 
19-uitbraak te vermijden;  
b. de steun wordt in de vorm van regelingen toegekend 
aan ondernemingen in specifieke sectoren, regio’s of 
van een bepaalde omvang die door de COVID-19-uit­
braak bijzonder worden getroffen;  
c. de loonsubsidie wordt toegekend voor een periode van 
maximaal twaalf maanden te rekenen vanaf de steun­
aanvraag, ten behoeve van werknemers die anders 
zouden worden ontslagen als gevolg van de opschor­
ting of inkrimping van bedrijfsactiviteiten door de uit­
braak van COVID-19, en op voorwaarde dat de in 
aanmerking komende personeelsleden gedurende de 
volledige periode waarvoor de steun wordt toegekend, 
ononderbroken in dienst blijven;  
d. de maandelijkse loonsubsidie mag maximaal 80 % van 
het brutomaandloon (inclusief de sociale premies van 
werkgevers) van de in aanmerking komende per­
soneelsleden bedragen. De lidstaten mogen, met 
name ten behoeve van categorieën met een laag loon, 
alternatieve berekeningsmethoden voor de steuninten­
siteit aanmelden, zoals het gebruik van het nationale 
gemiddelde loon of minimumloon, op voorwaarde dat 
de steun evenredig blijft;  ▼M1
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 25  
e. de loonsubsidie mag worden gecombineerd met an­
dere algemeen beschikbare of selectieve maatregelen 
ter ondersteuning van de werkgelegenheid, mits de 
gecombineerde steun niet resulteert in overcompensa­
tie van de loonkosten van de betrokken personeels­
leden. Loonsubsidies mogen verder worden gecom­
bineerd met betalingsuitstel voor belastingen en beta­
lingsuitstel voor sociale premies.  
▼M2 
43 bis. Voor zover die regeling ook personeelsleden van krediet ­
instellingen of financiële instellingen omvat, heeft steun 
aan die instellingen niet tot doel hun levensvatbaarheid, 
liquiditeit of solvabiliteit veilig te stellen of te herstellen , 
gezien de overwegend sociale doelstelling van dit soort 
steun (  42 ). De Commissie is bijgevolg van oordeel dat 
dergelijke steun niet mag worden aangemerkt als buiten­
gewone openbare financiële steun in de zin van artikel 2, 
lid 1, punt 28, van de richtlijn herstel en afwikkeling van 
banken en artikel 3, lid 1, punt 29, van de GAM-ver­
ordening, en niet mag worden getoetst aan de staatssteun­
regels die op de banksector van toepassing zijn (  43 ). 
3.11.  Herkapitalisatiemaatregelen  
44. Deze tijdelijke kaderregeling stelt op grond van de EU- 
staatssteunregels de criteria vast op basis waarvan de lid­
staten in de vorm van eigenvermogens- en/of hybride 
kapitaalinstrumenten overheidssteun mogen verschaffen 
aan ondernemingen die als gevolg van de COVID-19- 
uitbraak met financiële moeilijkheden worden geconfron­
teerd (  44 ). Doel ervan is te voorkomen dat ondernemingen 
die vóór de COVID-19-uitbraak levensvatbaar waren, 
door de disruptie van de economie de markt verlaten 
terwijl dat eigenlijk niet hoefde. Herkapitalisaties mogen 
dus niet hoger zijn dan het minimum dat noodzakelijk is 
om de levensvatbaarheid van de begunstigde ervan te 
garanderen, en mogen niet verder gaan dan het herstel 
van de kapitaalstructuur van de begunstigde zoals die 
bestond vóór de COVID-19-uitbraak. Grote ondernemin­
gen moeten verslag uitbrengen over de wijze waarop de 
ontvangen steun hun activiteiten ondersteunt in overeen­
stemming met de EU-doelstellingen en nationale ver­
plichtingen met betrekking tot de groene en digitale trans­
formatie, waaronder de EU-doelstelling van klimaatneu­
traliteit tegen 2050.  
45. Tegelijkertijd onderstreept de Commissie dat het ver­
schaffen van nationale overheidssteun in de vorm van 
eigenvermogens- en/of hybride kapitaalinstrumenten, in 
het kader van regelingen of in specifieke gevallen, alleen 
mag worden overwogen indien geen andere geschikte 
oplossing kan worden gevonden. Voorts moeten aan de 
uitgifte van dergelijke instrumenten strenge voorwaarden  ▼M1 
( 42 ) Zie, per analogiam, besluit van de Commissie betreffende steu nmaatregel 
SA.49554 — Cyprus — Cypriotische regeling voor niet-renderende leningen 
met hoofdverblijven als zekerheid (Estia), punt 73, en besluit van de Com­
missie betreffende steunmaatregel SA.53520 — Griekenland — Besc her­
mingsregeling hoofdverblijven, punt 71. 
( 43 ) Zie punt 6 van deze mededeling. 
( 44 ) De mogelijkheid om steun te bieden in de vorm van eigenvermog ens- en/of 
hybride kapitaalinstrumenten, maar voor veel lagere nominale be dragen, 
wordt al geboden onder de voorwaarden die in punt 3.1 van deze medede­
ling zijn vastgesteld.
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 26  
worden gekoppeld, omdat zij de concurrentie tussen on­
dernemingen zeer sterk verstoren. Aan dergelijke maat­
regelen moeten dus heldere voorwaarden worden gekop­
peld wat betreft de toetreding tot, de beloning en de exit 
van de Staat uit het eigen vermogen van de betrokken 
ondernemingen, governancebepalingen en passende maat­
regelen om concurrentieverstoringen beperkt te houden. 
Tegen deze achtergrond stipt de Commissie aan dat als 
de nationale steunmaatregelen zodanig vorm krijgen dat 
zij voldoen aan de EU-beleidsdoelstellingen met betrek­
king tot de groene en digitale transformatie van de eco­
nomieën, een duurzamere langetermijngroei mogelijk zal 
worden en de transformatie naar de overeengekomen EU- 
doelstelling van klimaatneutraliteit tegen 2050 zal worden 
bevorderd.  
3.11.1.  Toepasselijkheid  
46. De volgende voorwaarden zijn van toepassing op her­
kapitalisatieregelingen en individuele herkapitalisatie­
maatregelen die de lidstaten uit hoofde van deze mede­
deling voor niet-financiële ondernemingen nemen (geza­
menlijk “COVID-19-herkapitalisatiemaatregelen” ge­
noemd), die niet onder punt 3.1 van deze mededeling 
vallen. Zij zijn van toepassing op COVID-19-herkapitali­
satiemaatregelen voor grote ondernemingen en kmo’s (  45 ). 
47. De volgende voorwaarden zijn ook van toepassing op 
achtergestelde schuldinstrumenten die de beide in punt 
27 bis, i) en ii), in punt 3.3 van deze mededeling ver­
melde plafonds overschrijden.  
48. De COVID-19-herkapitalisatiemaatregelen mogen niet la­
ter worden toegekend dan 30 juni 2021.  
3.11.2.  Voorwaarden om in aanmerking te komen en toegangs ­
voorwaarden  
49. De COVID-19-herkapitalisatiemaatregel moet aan de vol­
gende voorwaarden voldoen:  
a) zonder de maatregel van de Staat zou de begunstigde 
failliet gaan of ernstige moeilijkheden ondervinden om 
zijn activiteiten te handhaven. Deze moeilijkheden 
mogen worden aangetoond door de verslechtering 
van met name de verhouding tussen het vreemd en 
het eigen vermogen van de begunstigde of vergelijk­
bare indicatoren;  
b) het is in het gemeenschappelijk belang om in te grij­
pen. Dat kan gaan om het vermijden van sociale pro­
blemen en marktfalen als gevolg van een aanzienlijk 
verlies van werkgelegenheid, de verdwijning van een 
innovatieve onderneming, de verdwijning van een sys­
teemrelevante onderneming, het risico op verstoring 
van een belangrijke dienstverlening, of vergelijkbare 
situaties die door de betrokken lidstaat naar behoren 
worden onderbouwd;  ▼M2 
( 45 ) Zoals uiteengezet in punt 16 van de mededeling, blijft aanmel ding van een 
alternatieve aanpak mogelijk op grond van artikel 107, lid 3, o nder b), 
VWEU.
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 27  
c) de begunstigde is niet in staat om tegen betaalbare 
voorwaarden financiering op de markten te vinden 
en de horizontale maatregelen die in de betrokken 
lidstaat bestaan om liquiditeitsbehoeften te dekken, 
zijn ontoereikend om zijn levensvatbaarheid te garan­
deren, en  
d) de begunstigde is geen onderneming die op 31 decem­
ber 2019 al in moeilijkheden verkeerde (in de zin van 
de algemene groepsvrijstellingsverordening (  46 )). 
50. De lidstaten mogen COVID-19-herkapitalisatiemaatrege­
len uit hoofde van een door de Commissie goedgekeurde 
steunregeling slechts toekennen na een schriftelijk ver­
zoek daartoe van de beoogde begunstigde ondernemin­
gen. Voor steun die individueel moet worden aangemeld, 
moeten de lidstaten bij de aanmelding van de individuele 
steunmaatregel bij de Commissie het bewijs van dat 
schriftelijk verzoek voegen.  
51. De voorschriften van dit punt en van de punten 3.11.4, 
3.11.5, 3.11.6 en 3.11.7 zijn zowel op regelingen als op 
individuele steunmaatregelen voor COVID-19-herkapita­
lisatie van toepassing. Bij de goedkeuring van een rege­
ling zal de Commissie verlangen dat individuele steun 
boven de drempel van 250 miljoen EUR afzonderlijk 
wordt aangemeld. Met betrekking tot dergelijke aanmel­
dingen zal de Commissie beoordelen of de bestaande 
financiering op de markt of de horizontale maatregelen 
ter dekking van liquiditeitsbehoeften ontoereikend zijn 
om de levensvatbaarheid van de onderneming te garan­
deren; of de gekozen herkapitalisatie-instrumenten en de 
daaraan verbonden voorwaarden geschikt zijn om de ern­
stige moeilijkheden van de begunstigde aan te pakken; of 
de steun evenredig is; en of aan de voorwaarden in dit 
punt en in de punten 3.11.4, 3.11.5, 3.11.6 en 3.11.7 is 
voldaan.  
3.11.3.  Soorten herkapitalisatiemaatregelen  
52. De lidstaten kunnen COVID-19-herkapitalisatiemaatrege­
len nemen in de vorm van twee verschillende soorten 
herkapitalisatie-instrumenten:  
a) eigenvermogensinstrumenten, met name de uitgifte 
van nieuwe gewone aandelen of preferente aandelen, 
en/of  
b) instrumenten met een eigenvermogenscomponent 
(“hybride kapitaalinstrumenten” genoemd) (  47 ), met 
name winstdelingsrechten, stille inbrengen en conver­
teerbare gedekte of ongedekte obligaties.  
53. De maatregel van de Staat kan bestaan in een variant van 
de bovengenoemde instrumenten of in een combinatie  ▼M2 
( 46 ) Zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 18, van Verordening (EU ) nr. 651/2014 
van de Commissie van 17 juni 2014 waarbij bepaalde categorieën steun op 
grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag met de intern e markt 
verenigbaar worden verklaard (PB L 187 van 26.6.2014, blz. 1). 
( 47 ) Hybride kapitaalinstrumenten zijn instrumenten die zowel kenm erken van 
schuld als kenmerken van eigen vermogen hebben. Converteerbare obligaties 
worden bijvoorbeeld als obligaties vergoed totdat zij in eigen vermogen 
worden omgezet. De beoordeling van de totale vergoeding voor hy bride 
kapitaalinstrumenten hangt dus enerzijds af van hun vergoeding zolang zij 
op schuld lijkende instrumenten zijn, en anderzijds van de voor waarden 
waarop zij in op eigen vermogen lijkende instrumenten kunnen wo rden 
omgezet.
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 28  
van eigenvermogensinstrumenten en hybride kapitaal­
instrumenten. De lidstaten mogen ook op de boven­
genoemde instrumenten inschrijven in het kader van 
een openbare aanbieding, op voorwaarde dat de daaruit 
resulterende maatregel van de Staat in een begunstigde 
voldoet aan de voorwaarden die in dit punt 3.11 van de 
mededeling zijn vastgesteld. De lidstaat moet ervoor zor­
gen dat de gekozen herkapitalisatie-instrumenten en de 
daaraan verbonden voorwaarden het meest geschikt zijn 
om aan de herkapitalisatiebehoeften van de begunstigde 
te voldoen, en tegelijkertijd de concurrentie het minst 
verstoren.  
3.11.4.  Bedrag van de herkapitalisatie  
54. Om de evenredigheid van de steun te waarborgen, mag 
het bedrag van de COVID-19-herkapitalisatie niet meer 
bedragen dan het minimum dat nodig is om de levens­
vatbaarheid van de begunstigde te garanderen, en mag het 
niet verder gaan dan het herstellen van de kapitaalstruc­
tuur van de begunstigde tot die van vóór de COVID-19- 
uitbraak, d.w.z. de situatie op 31 december 2019. Bij de 
beoordeling van de evenredigheid van de steun moet 
rekening worden gehouden met staatssteun die in de con­
text van de COVID-19-uitbraak ontvangen of gepland is.  
3.11.5.  Vergoeding en exit van de Staat  
A l g e m e n e b e g i n s e l e n  
55. De Staat moet voor de investering een passende vergoe­
ding ontvangen. Hoe dichter de vergoeding de markt­
voorwaarden benadert, hoe kleiner de potentiële concur­
rentieverstoring als gevolg van de maatregel van de Staat.  
56. De COVID-19-herkapitalisatie moet worden afgelost zo­
dra de economie stabiliseert. De Commissie acht het pas­
send om de begunstigde voldoende tijd te geven om de 
herkapitalisatie af te lossen. De lidstaat moet een mecha­
nisme invoeren om aflossing geleidelijk te stimuleren.  
57. De vergoeding voor de COVID-19-herkapitalisatiemaat­
regel moet worden verhoogd om met de marktprijzen te 
convergeren, zodat er voor de begunstigde en voor de 
andere aandeelhouders een stimulans is om de herkapita­
lisatiemaatregel van de Staat af te lossen, en het risico op 
concurrentieverstoringen tot een minimum wordt beperkt.  
58. Hieruit volgt dat COVID-19-herkapitalisatiemaatregelen 
moeten voorzien in passende stimulansen voor onder­
nemingen om de herkapitalisatie af te lossen en op 
zoek te gaan naar alternatief kapitaal wanneer de markt­
omstandigheden dat toelaten, door voor de herkapitalisa­
tie een voldoende hoge vergoeding te verlangen.  
59. Als alternatief voor de hieronder vastgestelde vergoe­
dingsmethoden mogen de lidstaten regelingen of indivi­
duele maatregelen aanmelden waarin de vergoedings­
methode is aangepast aan de kenmerken en de rang van 
het kapitaalinstrument, op voorwaarde dat deze alles bij 
elkaar genomen tot een soortgelijke uitkomst leiden wat 
de stimulerende effecten op de exit van de Staat betreft, 
en tot een vergelijkbare algemene impact op de vergoe­
ding van de Staat.  ▼M2
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 29  
V e r g o e d i n g v o o r e i g e n v e r m o g e n s i n s t  r u ­
m e n t e n  
60. Een kapitaalinjectie door de Staat, of een gelijkwaardige 
maatregel, moet plaatsvinden tegen een prijs die niet ho­
ger is dan de gemiddelde koers van het aandeel van de 
begunstigde in de 15 dagen die voorafgaan aan het ver­
zoek om de kapitaalinjectie. Als de begunstigde geen 
beursgenoteerde onderneming is, moet een schatting van 
zijn marktwaarde worden gemaakt door een onafhanke­
lijke deskundige of op een andere evenredige manier.  
61. Elke herkapitalisatiemaatregel moet een verhogings­
mechanisme met oplopende vergoeding van de Staat om­
vatten, zodat de begunstigde ertoe wordt gestimuleerd de 
kapitaalinjecties van de Staat terug te kopen. Deze ver­
hoging van de vergoeding kan plaatsvinden door aan de 
Staat extra aandelen (  48 ) toe te kennen, of door middel 
van andere mechanismen, en moet overeenstemmen met 
een verhoging van de vergoeding van de Staat met ten 
minste 10 % (voor de door de COVID-19-eigenver­
mogensinjectie door de Staat verkregen deelneming die 
niet is terugbetaald), voor elk van de oplopende trappen:  
a) als de Staat vier jaar na de COVID-19-eigenver­
mogensinjectie niet ten minste 40 procent van zijn 
door deze eigenvermogensinjectie verkregen deel­
neming in het eigen vermogen heeft verkocht, zal 
het verhogingsmechanisme worden geactiveerd;  
b) als de Staat zes jaar na de COVID-19-eigenver­
mogensinjectie zijn door deze eigenvermogensinjectie 
verkregen deelneming in het eigen vermogen nog niet 
volledig heeft verkocht, zal het verhogingsmecha­
nisme opnieuw worden geactiveerd (  49 ). 
Als de begunstigde geen beursgenoteerde onderneming 
is, mogen de lidstaten besluiten elk van de twee stappen 
één jaar later uit te voeren, namelijk vijf jaar respectie­
velijk zeven jaar na de toekenning van de COVID-19- 
eigenvermogensinjectie.  
62. De Commissie kan alternatieve mechanismen aanvaarden, 
op voorwaarde dat deze alles bij elkaar genomen tot een 
soortgelijke uitkomst leiden wat de stimulerende effecten 
op de exit van de Staat betreft, en tot een vergelijkbare 
algemene impact op de vergoeding van de Staat.  
63. De begunstigde moet te allen tijde de mogelijkheid heb­
ben om het eigenvermogensbelang dat de Staat heeft ver­
worven, terug te kopen. Om te garanderen dat de Staat 
een passende vergoeding voor de investering ontvangt,  ▼M2 
( 48 ) Extra aandelen kunnen bijvoorbeeld worden toegekend door midd el van de 
uitgifte van converteerbare obligaties op de datum van de herka pitalisatie, 
die op de datum van activering van het verhogingsmechanisme in eigen 
vermogen zullen worden omgezet. 
( 49 ) Bijvoorbeeld indien de vergoeding oploopt door aan de Staat e xtra aandelen 
toe te kennen. Als de deelneming van de Staat in een begunstigd e 40 % 
bedraagt als gevolg van zijn kapitaalinjectie, en als de Staat zijn deelneming 
niet vóór de vereiste datum verkoopt, moet de deelneming van de  Staat met 
ten minste 0,1 × 40 % = 4 % toenemen tot 44 % vier jaar na de C OVID-19- 
eigenvermogensinjectie, en tot 48 % zes jaar na de COVID-19-eig enver­
mogensinjectie, met een overeenkomstige verwatering van de bela ngen van 
de andere aandeelhouders tot gevolg.
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 30  
moet de terugkoopprijs het hoogste bedrag zijn van i) de 
nominale investering door de Staat, vermeerderd met een 
jaarlijkse rentevergoeding die 200 basispunten hoger is 
dan vermeld in de onderstaande tabel (  50 ), of ii) de markt­
prijs op het moment van de terugkoop.  
64. Bij wijze van alternatief mag de Staat te allen tijde zijn 
eigenvermogensbelang tegen marktprijzen verkopen aan 
andere kopers dan de begunstigde. Die verkoop vereist 
in beginsel een open en niet-discriminerende raadpleging 
van potentiële kopers of een verkoop op de beurs. De 
Staat mag de bestaande aandeelhouders voorkeursrechten 
geven om te kopen tegen de prijs die voortkomt uit de 
openbare raadpleging.  
V e r g o e d i n g v o o r h y b r i d e k a p i t a a l i n s  t r u ­
m e n t e n  
65. De totale vergoeding voor hybride kapitaalinstrumenten 
moet op passende wijze de volgende elementen in reke­
ning brengen:  
a) de kenmerken van het gekozen instrument, daaronder 
begrepen het niveau van achterstelling, het risico en 
alle betalingsvoorwaarden;  
b) de ingebouwde prikkels voor exit (zoals clausules 
voor oplopende vergoedingen en aflossing), en  
c) een passende benchmarkrentevoet.  
66. De minimumvergoeding voor hybride kapitaalinstrumen­
ten totdat zij in op eigen vermogen lijkende instrumenten 
worden omgezet, moet ten minste gelijk zijn aan het 
basispercentage (eenjaars IBOR of gelijkwaardig, zoals 
gepubliceerd door de Commissie (  51 )), vermeerderd met 
de hieronder vastgestelde premie.  
Vergoeding voor hybride kapitaalinstrumenten: eenjaars 
IBOR +  
Soort ontvanger  1e jaar  2e en 3e jaar  4e en 5e jaar  6e en 7e jaar  8e jaar en 
daarna  
Kmo’s  225 basis­
punten  325 basis­
punten  450 basis­
punten  600 basis­
punten  800 basispun­
ten 
Grote ondernemingen  250 basis­
punten  350 basis­
punten  500 basis­
punten  700 basis­
punten  950 basispun­
ten 
67. De omzetting van hybride kapitaalinstrumenten in eigen 
vermogen moet plaatsvinden tegen 5 procent of meer 
onder TERP (Theoretical Ex-Rights Price — theoretische 
ex-rechten prijs) op het moment van de omzetting.  
68. Na de omzetting in eigen vermogen moet in een ver­
hogingsmechanisme worden voorzien met oplopende ver­
goeding van de Staat, zodat de begunstigden ertoe wor­
den aangezet om de kapitaalinjecties door de Staat terug 
te kopen. Als het door de COVID-19-maatregel door de 
Staat verkregen eigen vermogen twee jaar na de omzet­
ting in eigen vermogen nog altijd in handen is van de 
Staat, moet de Staat een extra eigendomsbelang in de  ▼M2 
( 50 ) De verhoging met 200 basispunten is niet van toepassing in ja ar 8 en daarna. 
( 51 ) Basispercentages berekend overeenkomstig de mededeling van de  Commis­
sie over de herziening van de methode waarmee de referentie- en  discon­
teringspercentages worden vastgesteld (PB C 14 van 19.1.2008, b lz. 6) en 
gepubliceerd op de website van DG Concurrentie op https://ec.eu ropa.eu/ 
competition/state_aid/legislation/reference_rates.html
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 31  
begunstigde ontvangen bovenop zijn resterende deel­
neming als gevolg van de omzetting door de Staat van 
de COVID-19-hybride kapitaalinstrumenten. Dit extra ei­
gendomsbelang moet ten minste 10 procent bedragen van 
de resterende deelneming als gevolg van de omzetting 
door de Staat van de COVID-19-hybride kapitaalinstru­
menten. De Commissie kan alternatieve verhogings­
mechanismen aanvaarden, op voorwaarde dat deze het­
zelfde stimulerende effect en een vergelijkbare algemene 
impact op de vergoeding van de Staat hebben.  
69. De lidstaten mogen een beprijzingsformule kiezen die 
daarnaast ook aanvullende clausules voor oplopende ver­
goedingen of terugbetaling bevat. Deze kenmerken moe­
ten zodanig worden ontworpen dat zij de begunstigde 
ertoe aanzetten om de herkapitalisatiesteun van de Staat 
vroegtijdig te beëindigen. De Commissie kan ook alter­
natieve beprijzingsmethoden aanvaarden, op voorwaarde 
dat deze resulteren in vergoedingen die hoger zijn dan, of 
vergelijkbaar met, de volgens de bovenstaande methode 
berekende vergoedingen.  
70. Aangezien hybride instrumenten sterk van aard uiteen­
lopen, biedt de Commissie geen richtsnoeren voor alle 
soorten instrumenten. Hybride instrumenten moeten in 
elk geval de bovenvermelde beginselen volgen en de 
verschuldigde vergoeding moet het risico van het speci­
fieke instrument weerspiegelen.  
3.11.6.  Governance en het voorkomen van buitensporige concur ­
rentieverstoringen  
71. Om buitensporige concurrentieverstoringen te voor­
komen, mogen begunstigden geen met staatssteun gefi­
nancierde agressieve commerciële expansie opzetten of 
buitensporige risico’s nemen. Als algemeen beginsel 
geldt dat hoe kleiner het eigenvermogensbelang van de 
lidstaat en hoe hoger de vergoeding, des te minder waar­
borgen er nodig zijn.  
72. Als de begunstigde van een COVID-19-herkapitalisatie­
maatregel van meer dan 250 miljoen EUR een onder­
neming is met aanzienlijke marktmacht op ten minste 
één van de relevante markten waarop zij actief is, moeten 
de lidstaten aanvullende maatregelen voorstellen om de 
daadwerkelijke mededinging op die markten te vrijwaren. 
Als lidstaten dergelijke maatregelen voorstellen, mogen 
zij met name structurele of gedragstoezeggingen voorstel­
len waarin is voorzien in de mededeling van de Com­
missie betreffende op grond van Verordening (EG) nr. 
139/2004 van de Raad en Verordening (EG) nr. 802/2004 
van de Commissie aanvaardbare corrigerende maatrege­
len. 
73. Het is begunstigden die een COVID-19-herkapitalisatie­
maatregel ontvangen, verboden om daar voor commerci­
ële doeleinden mee uit te pakken.  
74. Zolang niet ten minste 75 % van de COVID-19-herkapita­
lisatiemaatregelen is afgelost, mogen andere begunstigden 
dan kmo’s geen belang van meer dan 10 % verwerven in 
concurrenten of andere marktdeelnemers in dezelfde 
branche, met inbegrip van upstream- en downstreamactivi­
teiten.  ▼M2
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 32  
75. In uitzonderlijke omstandigheden, en onverminderd de 
concentratiecontrole, mogen dergelijke begunstigden 
toch een belang van meer dan 10 % in marktdeelnemers 
upstream of downstream in hun activiteitengebied ver­
werven, maar alleen als de verwerving noodzakelijk is 
om de begunstigde levensvatbaar te houden. De Com­
missie kan de overname toestaan als dat nodig is om 
de begunstigde levensvatbaar te houden. De overname 
mag niet worden uitgevoerd voordat de Commissie hier­
over een besluit heeft genomen.  
76. Staatssteun mag niet worden gebruikt voor de kruissub­
sidiëring van economische activiteiten van geïntegreerde 
ondernemingen die op 31 december 2019 al in economi­
sche moeilijkheden verkeerden. In geïntegreerde onder­
nemingen moet een duidelijke boekhoudkundige schei­
ding worden aangebracht om te garanderen dat de her­
kapitalisatiemaatregel die activiteiten niet ten goede komt.  
77. Zolang de COVID-19-herkapitalisatiemaatregelen niet 
volledig zijn afgelost, mogen begunstigden geen dividend 
uitkeren, noch niet-verplichte couponbetalingen doen, 
noch aandelen terugkopen, behalve met betrekking tot 
de Staat.  
78. Zolang niet ten minste 75 % van de COVID-19-herkapi­
talisatiemaatregelen is afgelost, mag de beloning van elk 
lid van het management van de begunstigden niet hoger 
zijn dan het vaste deel van zijn/haar beloning op 31 de­
cember 2019. Voor personen die op of na de herkapita­
lisatie lid worden van het management, is de toepasselijke 
limiet de laagste vaste beloning van de leden van het 
management op 31 december 2019. In geen geval mogen 
bonussen of andere variabele of vergelijkbare belonings­
elementen worden betaald.  
3.11.7.  Exitstrategie van de Staat uit de deelneming als gevolg 
van de herkapitalisatie en rapportageverplichtingen  
79. Andere begunstigden dan kmo’s die een COVID-19-her­
kapitalisatie van meer dan 25 % van het eigen vermogen 
op het moment van de maatregel hebben ontvangen, moe­
ten aantonen over een geloofwaardige exitstrategie voor 
de deelneming van de lidstaat te beschikken, tenzij de 
maatregel van de Staat binnen twaalf maanden na de 
datum van toekenning van de steun wordt verlaagd tot 
minder dan 25 % van het eigen vermogen (  52 ). 
80. De exitstrategie moet het volgende omvatten:  
a) het plan van de begunstigde voor de voortzetting van 
zijn activiteit en het gebruik van de door de Staat 
geïnvesteerde middelen, met inbegrip van een tijd­
schema voor de betaling van de vergoeding en voor 
de aflossing van de investering door de Staat (geza­
menlijk “het terugbetalingsschema” genoemd), en  ▼M2 
( 52 ) Voor de toepassing van dit punt 3.11.7 moeten hybride instrum enten die 
door de Staat zijn toegekend, als eigen vermogen worden geteld.
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 33  
b) de maatregelen die de begunstigde en de Staat zullen 
nemen om zich aan het terugbetalingsschema te hou­
den. 
81. De exitstrategie moet binnen twaalf maanden na de toe­
kenning van de steun worden opgesteld en bij de lidstaat 
worden ingediend en moet door de lidstaat worden goed­
gekeurd.  
82. Naast de in de punten 79 tot en met 81 beschreven ver­
plichting moeten begunstigden binnen twaalf maanden na 
de indiening van het terugbetalingsschema, en vervolgens 
periodiek om de twaalf maanden, aan de lidstaat verslag 
uitbrengen over de voortgang van de uitvoering van het 
terugbetalingsschema en de naleving van de voorwaarden 
in punt 3.11.6.  
83. Zolang de COVID-19-herkapitalisatiemaatregelen niet 
volledig zijn afgelost, moeten andere begunstigden van 
een COVID-19-herkapitalisatie dan kmo’s binnen twaalf 
maanden na de datum van toekenning van de steun, en 
vervolgens periodiek om de twaalf maanden, informatie 
over het gebruik van de ontvangen steun publiceren. Die 
moet met name informatie omvatten over de wijze 
waarop hun gebruik van de ontvangen steun hun activi­
teiten ondersteunt in overeenstemming met de EU-doel­
stellingen en nationale verplichtingen met betrekking tot 
de groene en digitale transformatie, waaronder de EU- 
doelstelling van klimaatneutraliteit tegen 2050.  
84. De lidstaat moet jaarlijks aan de Commissie verslag uit­
brengen over de uitvoering van het terugbetalingsschema 
en de naleving van de voorwaarden in punt 3.11.6. Indien 
de begunstigde een COVID-19-herkapitalisatie van meer 
dan 250 miljoen EUR heeft ontvangen, moet het verslag 
informatie bevatten over de naleving van de in punt 54 
vastgestelde voorwaarden.  
85. Als de maatregel van de Staat zes jaar na de COVID-19- 
herkapitalisatie niet tot minder dan 15 % van het eigen 
vermogen van de begunstigde is gedaald, moet bij de 
Commissie een herstructureringsplan overeenkomstig de 
richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun 
worden aangemeld. De Commissie zal nagaan of de 
maatregelen die in het herstructureringsplan worden over­
wogen, de levensvatbaarheid van de begunstigde garan­
deren, onder meer in het licht van de EU-doelstellingen 
en nationale verplichtingen met betrekking tot de groene 
en digitale transformatie, alsook de exit van de Staat mits 
de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt 
daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeen­
schappelijk belang wordt geschaad. Als de begunstigde 
geen beursgenoteerde onderneming is, of een kmo is, 
mag de lidstaat besluiten pas een herstructureringsplan 
aan te melden indien de maatregel van de Staat zeven 
jaar na de COVID-19-herkapitalisatie niet tot minder dan 
15 % van het eigen vermogen is gedaald.  ▼M2
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 34  
4. MONITORING EN VERSLAGLEGGING  
▼M2 
86. Met uitzondering van de op grond van de punten 3.9, 3.10 
en 3.11 toegekende steun moeten de lidstaten de nodige 
informatie (  53 ) over elke in het kader van deze mededeling 
toegekende individuele steunmaatregel binnen twaalf 
maanden na de toekenning ervan bekendmaken op de uit­
gebreide staatssteunwebsite of via het IT-instrument van de 
Commissie (  54 ). De lidstaten moeten relevante informa­
tie (  55 ) over elke op grond van punt 3.11 toegekende indi­
viduele herkapitalisatie binnen drie maanden vanaf het mo­
ment van de herkapitalisatie bekendmaken op de uit­
gebreide staatssteunwebsite of via het IT-instrument van 
de Commissie. De nominale waarde van de herkapitalisatie 
moet per begunstigde worden opgenomen.  
▼B 
►M2 87. ◄ De lidstaten moeten de Commissie jaarlijks een verslag 
voorleggen (  56 ). 
►M2 88. ◄ Ten laatste op 31 december 2020 moeten de lidstaten aan 
de Commissie verslag uitbrengen over de maatregelen die 
zijn ingevoerd op basis van de op grond van deze mede­
deling goedgekeurde regelingen.  
►M2 89. ◄ De lidstaten moeten ervoor zorgen dat gedetailleerde dos ­
siers worden aangelegd inzake de verlening van steun die 
onder deze mededeling valt. Deze dossiers, die alle in­
formatie moeten bevatten die nodig is om te kunnen na­
gaan of aan de vastgestelde voorwaarden is voldaan, 
moeten tien jaar na de verlening van steun worden be­
waard en op verzoek aan de Commissie worden verstrekt.  
►M2 90. ◄ De Commissie kan om aanvullende informatie verzoeken 
met betrekking tot de verleende steun, om na te gaan of 
is voldaan aan de voorwaarden van het besluit van de 
Commissie waarbij de steunmaatregel is goedgekeurd.  
5. SLOTBEPALINGEN  
▼M2 
91. De Commissie past deze mededeling toe met ingang van 
19 maart 2020, gelet op de economische gevolgen van de 
COVID-19-uitbraak, die onmiddellijke actie vereisten. 
Deze mededeling wordt gerechtvaardigd door de huidige 
uitzonderlijke omstandigheden en zal niet worden toege­
past na 31 december 2020, met uitzondering van punt  ▼B 
( 53 ) Hiermee wordt de informatie bedoeld die wordt gevraagd in bij lage III bij 
Verordening (EU) nr. 651/2014 van de Commissie van 17 juni 2014 , in 
bijlage III bij Verordening (EU) nr. 702/2014 van de Commissie en in 
bijlage III bij Verordening (EU) nr. 1388/2014 van de Commissie  van 
16 december 2014. Voor terugbetaalbare voorschotten, garanties,  leningen, 
achtergestelde leningen en andere vormen van steun moet de nomi nale 
waarde van het onderliggende instrument per begunstigde worden opge­
geven. Voor belastingvoordelen en betalingsregelingen mag het s teunbedrag 
van de individuele steunmaatregel binnen bandbreedtes worden ge geven. 
( 54 ) De publieke zoekpagina “State Aid Transparency” geeft toegang  tot gege­
vens over individuele steunverleningen die lidstaten hebben ver strekt om te 
voldoen aan de Europese eisen inzake transparantie over staatss teun. Deze 
zijn te vinden op: https://webgate.ec.europa.eu/competition/tra nsparency/pu­
blic?lang=nl 
( 55 ) Hiermee wordt de informatie bedoeld die wordt gevraagd in bij lage III bij 
Verordening (EU) nr. 651/2014 van de Commissie van 17 juni 2014 , in 
bijlage III bij Verordening (EU) nr. 702/2014 van de Commissie en in 
bijlage III bij Verordening (EU) nr. 1388/2014 van de Commissie  van 
16 december 2014. 
( 56 ) PB L 140 van 30.4.2004, blz. 1.
 02020XC0320(03) — NL — 08.05.2020 — 002.001 — 35  
3.11, dat tot 1 juli 2021 zal worden toegepast. De Com­
missie kan deze mededeling vóór 31 december 2020 her­
zien op basis van belangrijke overwegingen op eco­
nomisch gebied of op het gebied van het mededingings­
beleid. Waar nuttig kan de Commissie ook de door haar 
gevolgde benadering van bepaalde vraagstukken verder 
verduidelijken.  
▼B 
►M2 92. ◄ De Commissie past de bepalingen van deze mededeling 
toe op alle relevante aangemelde maatregelen vanaf 
19 maart 2020, zelfs indien de maatregelen reeds vóór 
die datum waren aangemeld.  
►M2 93. ◄ Overeenkomstig de mededeling van de Commissie betref­
fende de vaststelling van de toepasselijke regels voor de 
beoordeling van onrechtmatig verleende staatssteun (  57 ) 
past de Commissie de volgende regels toe op niet-aange­
melde steun:  
a. deze mededeling, indien de steun na 1 februari 2020 
werd verleend;  
b. de regels die van toepassing waren toen de steun werd 
verleend, in alle overige gevallen.  
►M2 94. ◄ De Commissie draagt, in nauwe samenwerking met de 
betrokken lidstaten, zorg voor een snelle besluitvorming 
na heldere en volledige aanmelding van maatregelen die 
onder deze mededeling vallen. De lidstaten moeten de 
Commissie van hun voornemens in kennis stellen en 
hun plannen om dergelijke maatregelen in te voeren zo 
snel en volledig mogelijk aanmelden. De Commissie zal 
de lidstaten in dit proces advies en bijstand verstrekken.  ▼M2 
( 57 ) PB C 119 van 22.5.2002, blz. 22.