1996L0097 — NL — 18.06.1999 — 000.001 — 1
Dit document vormt slechts een documentatiehulpmiddel en versch ĳnt buiten de verantwoordel ĳkheid van de instellingen
►B RICHTLIJN 96/97/EG VAN DE RAAD
van 20 december 1996
tot wijziging van Richtlijn 86/378/EEG betreffende de tenuitvoerlegging van het beginsel van
gelijke behandeling van mannen en vrouwen in ondernemings- en sectoriële regelingen inzake
sociale zekerheid
(PB L 46 van 17.2.1997, blz. 20)
Gerectificeerd b ĳ:
►C1Rectificatie PB L 151 van 18.6.1999, blz. 39 (96/97)
1996L0097 — NL — 18.06.1999 — 000.001 — 2
▼B
RICHTLIJN 96/97/EG VAN DE RAAD
van 20 december 1996
tot wijziging van Richtlijn 86/378/EEG betreffende de tenuitvoer-
legging van het beginsel van gelijke behandeling van mannen envrouwen in ondernemings- en sectoriële regelingen inzake sociale
zekerheid
DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,inzonderheid op artikel 100,
Gezien het voorstel van de Commissie(
1),
Gezien het advies van het Europees Parlement(2),
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité(3),
Overwegende dat uit hoofde van artikel 119 van het EG-Verdrag iedere
Lid-Staat de toepassing van het beginsel van gelijke beloning voormannelijke en vrouwelijke werknemers voor gelijke arbeid moet verze-keren; dat onder beloning dient te worden verstaan het gewone basis- ofminimumloon of -salaris, en alle overige voordelen in geld of in naturadie de werkgever direct of indirect betaalt aan de werknemer uit hoofdevan zijn dienstbetrekking;
Overwegende dat het Hof van Justitie van de Europese Gemeen-
schappen in zijn arrest van 17 mei 1990 in zaak C-262/88 (Barber tegenGuardian Royal Exchange Assurance Group) (
4), erkent dat alle vormen
van bedrijfspensioenen een element van de beloning vormen in de zinvan artikel 119 van het Verdrag;
Overwegende dat het Hof in genoemd arrest, zoals gepreciseerd door
het arrest van 14 december 1993 in zaak C-110/91 (Moroni tegen ColloGmbH) (
5), artikel 119 van het Verdrag in die zin interpreteert dat
discriminatie tussen mannen en vrouwen in de ondernemings- en secto-riële regelingen inzake sociale zekerheid in het algemeen verboden is,en niet alleen wanneer het de vaststelling betreft van de pensioenge-rechtigde leeftijd of wanneer een bedrijfspensioen wordt aangeboden alscompensatie bij ontslag om economische redenen;
Overwegende dat, overeenkomstig het aan het Verdrag tot oprichting
van de Europese Gemeenschap gehechte Protocol nr. 2 ad artikel 119van het Verdrag, uitkeringen uit hoofde van een ondernemings- ofsectoriële regeling inzake sociale zekerheid niet als beloning wordenbeschouwd indien en voor zover zij kunnen worden toegerekend aantijdvakken van arbeid vóór 17 mei 1990, behalve in het geval vanwerknemers of hun rechtverkrijgenden die vóór die datum een rechts-vordering of een naar geldend nationaal recht daarmee gelijk te stellenvordering hebben ingesteld;
Overwegende dat het Hof van Justitie in zijn arresten van 28september
1994 (
6) in zaak C-57/93 (Vroege tegen NCIV Instituut voor Volkshuis-
vesting BV) en in zaak C-128/93 (Fisscher tegen Voorhuis HengeloBV) voor recht heeft verklaard dat het voornoemde Protocol geenenkele invloed heeft op het recht op aansluiting bij een bedrijfspensi-oenregeling, dat beheerst blijft door het arrest van 13 mei 1986 in zaak170/84 (Bilka-Kaufhaus GmbH tegen Hartz)(
7), en dat de beperking
van de werking ratione temporis van het arrest van 17 mei 1990 in zaakC-262/88 (Barber) niet geldt voor het recht op aansluiting bij eenbedrijfspensioenregeling; dat het Hof eveneens voor recht heeft verkl-aard dat de nationale regels betreffende de in het nationale recht
(1) PB nr. C 218van 23. 8 . 1995, blz. 5.
(2) Standpunt uitgebracht op 12 november 1996 (PB nr. C 362 van 2. 12.
1996).
(3) PB nr. C 18van 22. 1. 1996, blz. 132.
(4) Jurispr. 1990, blz. I-1889.
(5) Jurispr. 1993, blz. I-6591.
(6) Jurispr. 1994, blz. I-4541 en Jurispr. 1994, blz. I-4583.
(7) Jurispr. 1986, blz. I-1607.
1996L0097 — NL — 18.06.1999 — 000.001 — 3
▼B
geldende beroepstermijnen kunnen worden tegengeworpen aan werkne-
mers die hun recht op aansluiting bij een bedrijfspensioenregeling doengelden, mits deze regels voor dit soort vorderingen niet ongunstiger zijndan voor soortgelijke nationale vorderingen en zij het in de praktijk nietonmogelijk maken om het aan het Gemeenschapsrecht ontleende rechtuit te oefenen; dat het Hof voorts heeft aangegeven dat een werknemerzich niet op grond van het feit dat hij met terugwerkende krachtaanspraak kan maken op aansluiting bij een bedrijfspensioenregeling,kan onttrekken aan de betaling van de op de betrokken periode vanaansluiting betrekking hebbende premie;
Overwegende dat de uitsluiting van werknemers, op grond van de aard
van hun arbeidsovereenkomst, van toegang tot ondernemings- en secto-riële regelingen voor sociale zekerheid, een indirecte discriminatie vanvrouwen kan inhouden;
Overwegende dat het Hof eveneens in zijn arrest van 9 november 1993
in zaak C-132/92 (Birds Eye Walls Ltd tegen Friedel M. Roberts)(
1)
heeft gepreciseerd dat artikel 119 van het Verdrag niet belet dat bij deberekening van het bedrag van een overbruggingspensioen dat door eenwerkgever wordt uitgekeerd aan mannelijke en vrouwelijke werknemersdie om gezondheidsredenen vervroegd met pensioen zijn gegaan, en datin het bijzonder strekt ter compensatie van het inkomensverlies dat debetrokken werknemers lijden doordat zij nog niet de leeftijd hebbenbereikt waarop men aanspraak heeft op uitkering van een staatspen-sioen, rekening wordt gehouden met het bedrag aan staatspensioen datdie werknemers naderhand zullen ontvangen, en het bedrag van hetoverbruggingspensioen dienovereenkomstig wordt verminderd, ookindien dit voor personen tussen 60 en 65 jaar tot gevolg heeft, dat eenvrouwelijke ex-werknemer een lager overbruggingspensioen ontvangtdan haar mannelijke evenknie, waarbij het verschil overeenstemt methet bedrag aan staatspensioen waarop de vrouw vanaf 60-jarige leeftijdaanspraak heeft uit hoofde van de bij de betrokken werkgever vervuldedienstjaren;
Overwegende dat het Hof van Justitie in zijn arrest van 6 oktober 1993
in zaak C-109/91 (Ten Oever tegen Stichting Bedrijfpensioenfonds voorhet Glazenwassers- en Schoonmaakbedrijf)(
2), alsmede in zijn arresten
van 14 december 1993 in zaak C-110/91 (Moroni), van 22 december1993 in zaak C-152/91 (Neath tegen Hugh Steeper Ltd) (
3) en van 28
september 1994 in zaak C-200/91 (Coloroll Pension Trustees Ltd tegenRussell e. a.) (
4), bevestigt dat, ingevolge het arrest van 17 mei 1990 in
zaak C-262/88 (Barber), op de rechtstreekse werking van artikel 119van het Verdrag slechts een beroep kan worden gedaan teneinde gelijk-heid van behandeling op het gebied van bedrijfspensioenen te eisen metbetrekking tot uitkeringen die verschuldigd zijn uit hoofde van na 17mei 1990 vervulde tijdvakken van arbeid, behoudens de uitzonderingten gunste van werknemers of hun rechtverkrijgenden die vóór diedatum een rechtsvordering hebben ingesteld of een naar geldend natio-naal recht daarmee gelijk te stellen vordering hebben ingesteld;
Overwegende dat het Hof van Justitie in zijn voornoemde arresten in de
zaken C-109/91 (Ten Oever) en C-200/91 (Coloroll) bevestigt dat debeperking ratione temporis van het arrest Barber van toepassing is opnabestaandenpensioenen en dat bijgevolg op de gelijkheid van behande-ling op dit gebied enkel voor de na 17 mei 1990 vervulde tijdvakkenvan arbeid aanspraak kan worden gemaakt, behalve in het geval vanpersonen die vóór die datum een rechtsvordering of een naar geldendnationaal recht daarmee gelijk te stellen vordering hebben ingesteld;
Overwegende dat het Hof van Justitie bovendien in zijn voorgenoemde
arresten in de zaken C-152/92 en C-200/91 preciseert dat de premies enbijdragen van de werknemers aan een pensioenregeling met vaststaandeuitkeringsniveaus voor mannelijke en vrouwelijke werknemers evenhoog moeten zijn, daar deze onder artikel 119 van het Verdrag vallen,
(1) Jurispr. 1993, blz. I-5579.
(2) Jurispr. 1993, blz. I-4879.
(3) Jurispr. 1993, blz. I-6953.
(4) Jurispr. 1994, blz. I-4389.
1996L0097 — NL — 18.06.1999 — 000.001 — 4
▼B
terwijl de ongelijkheid van de werkgeverspremies, betaald in het kader
van een door kapitalisatie gefinancierde bedrijfspensioenregeling metvaststaande uitkeringen, uit hoofde van het gebruik van naar geslachtverschillende actuariële gegevens niet in het licht van die zelfde bepa-ling kan worden beoordeeld;
Overwegende dat het Hof van Justitie in zijn arresten van 28september
1994 (
1) in zaak C-408/92 (Smith tegen Advel Systems) en in zaak
C-28/93 (Van den Akker tegen Stichting Shell Pensioenfonds) bepaaltdat artikel 119 van het EG-Verdrag zich ertegen verzet dat een werk-gever die de nodige maatregelen neemt om aan het arrest van 17 mei1990 in zaak C-262/88 (Barber) te voldoen, voor tijdvakken van arbeidtussen 17 mei 1990 en de datum van inwerkingtreding van die maatre-gelen, de pensioengerechtigde leeftijd voor vrouwen optrekt tot de voormannen geldende leeftijd, terwijl ten aanzien van na laatstgenoemdedatum vervulde tijdvakken van arbeid artikel 119 zich niet tegen eendergelijke handelwijze verzet; dat ten aanzien van vóór 17 mei 1990vervulde tijdvakken van arbeid het Gemeenschapsrecht geen enkeleverplichting oplegde, die een grond kan zijn voor maatregelen waarbijde door vrouwen genoten voordelen achteraf worden verminderd;
Overwegende dat het Hof van Justitie in zijn voornoemd arrest in zaak
C-200/91 (Coloroll) heeft geoordeeld dat aanvullende uitkeringen dievoortvloeien uit bijdragen die de werknemers geheel vrijwillig hebbenbetaald, niet binnen de werkingssfeer van artikel 119 van het Verdragvallen;
Overwegende dat de Commissie bij de geselecteerde acties in haar
derde actieprogramma op middellange termijn inzake gelijke kansenvoor vrouwen en mannen (1991—1995) (
2) opnieuw de nadruk legt op
de goedkeuring van passende maatregelen om met de gevolgen van hetarrest in zaak C-262/88 (Barber) rekening te houden;
Overwegende dat dit arrest noodzakelijkerwijs de gedeeltelijke
ontkrachting inhoudt van enkele bepalingen van Richtlijn 86/378/EEGvan de Raad (
3) met betrekking tot werknemers;
Overwegende dat artikel 119 van het Verdrag rechtstreeks toepasselijk
is en voor de nationale rechterlijke instanties kan worden ingeroepentegen iedere werkgever, ongeacht of deze een privé-persoon of eenpubliekrechtelijke rechtspersoon is, en dat deze rechterlijke instanties tottaak hebben de bescherming van de rechten die deze bepaling aan dejustitiabelen toekent, te garanderen;
Overwegende dat het om redenen van rechtszekerheid noodzakelijk is,
Richtlijn 86/378/EEG te wijzigen om de onder de rechtspraak-Barbervallende bepalingen aan te passen,
HEEFT DE VOLGENDE RICHTL ĲN VASTGESTELD:
Artikel 1
Richtlijn 86/378/EEG wordt als volgt gewijzigd:
1. artikel 2 wordt vervangen door:
„Artikel 21. Als ondernemings- of sectoriële regelingen inzake sociale
zekerheid worden aangemerkt regelingen die niet vallen onder Richt-lijn 79/7/EEG en tot doel hebben aan de werknemers of zelfstan-digen uit een onderneming, een groep ondernemingen, een tak vande economie of één of meer bedrijfstakken omvattende sector, pres-taties te verstrekken in aanvulling op de prestaties uit hoofde van dewettelijke regelingen op het gebied van de sociale zekerheid of in de
(1) Jurispr. 1994, blz. I-4435 en Jurispr. 1994, blz. I-4527.
(2) PB nr. C 142 van 31. 5. 1991, blz. 1.
(3) PB nr. L 225 van 12. 8. 1986, blz. 40.
1996L0097 — NL — 18.06.1999 — 000.001 — 5
▼B
plaats daarvan, ongeacht of aansluiting bij deze regelingen verplicht
is of niet.
2. Deze richtlijn is niet van toepassing op:
a) individuele overeenkomsten van zelfstandigen,
b) regelingen voor zelfstandigen die slechts één lid tellen,
c) in het geval van werknemers, verzekeringsovereenkomsten
waarbij de werkgever geen partij is,
d) de facultatieve bepalingen van de ondernemings- of sectoriële
regelingen die de deelnemers individueel worden aangebodenteneinde hun
— hetzij aanvullende prestaties,— hetzij de keuze van het tijdstip waarop de normale prestaties
voor zelfstandigen zullen ingaan of de keuze tussen verschei-dene prestaties te waarborgen;
e) ondernemings- of sectoriële regelingen waarin de prestaties
worden gefinancierd door middel van premies of bijdragen diedoor de werknemers op vrijwillige basis zijn betaald.
3. Het bepaalde in deze richtlijn belet niet dat een werkgever aan
personen die de pensioengerechtigde leeftijd voor toekenning vaneen pensioen uit hoofde van een ondernemings- of sectoriële rege-ling hebben bereikt, maar die nog niet de pensioengerechtigde leef-tijd voor toekenning van een rustpensioen uit hoofde van een wette-lijke regeling hebben bereikt, een aanvullend pensioenbedrag toekentdat tot doel heeft het bedrag van de prestaties in hun geheel gelijk tetrekken tot of aan te passen aan het bedrag dat wordt uitgekeerd aanpersonen van het andere geslacht die in dezelfde situatie verkeren endie reeds de wettelijke pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt,totdat de ontvangers van het aanvullend pensioenbedrag de wette-lijke pensioengerechtigde leeftijd bereiken.”;
2. artikel 3 wordt vervangen door:
„Artikel 3Deze richtlijn is van toepassing op de beroepsbevolking, met inbe-
grip van zelfstandigen, van werknemers wier arbeid is onderbrokendoor ziekte, moederschap, ongeval of onvrijwillige werkloosheid, envan werkzoekenden of gepensioneerde of invalide werknemers,alsmede op de rechtverkrijgenden van deze werknemers, overeen-komstig de nationale wetgeving en/of praktijk.”;
3. artikel 6 wordt vervangen door:
„Artikel 61. Tot de bepalingen die in strijd zijn met het beginsel van gelijke
behandeling, moeten die worden gerekend welke van het geslacht,hetzij direct, hetzij indirect, met name door verwijzing naar deechtelijke staat of de gezinssituatie, uitgaan om:
a) te bepalen welke personen aan een ondernemings- of sectoriële
regeling mogen deelnemen;
b) te bepalen of verplicht dan wel vrijwillig aan een dergelijke
regeling wordt deelgenomen;
c) uiteenlopende regels vast te stellen ten aanzien van de leeftijd
voor toetreding tot de regeling of ten aanzien van de mini-mumduur van arbeid of aansluiting bij de regeling om in aanmer-king te komen voor de prestaties;
d) behoudens voor zover bepaald onder h) en i), uiteenlopende
regels vast te stellen ten aanzien van de terugbetaling van depremies of bijdragen wanneer de aangeslotene uit de regelingtreedt zonder te voldoen aan de voorwaarden die hem een uitge-steld recht op de prestaties op lange termijn waarborgen;
e) uiteenlopende voorwaarden vast te stellen voor de toekenning van
de prestaties of deze aan een van beide geslachten voor tebehouden;
1996L0097 — NL — 18.06.1999 — 000.001 — 6
▼B
f) uiteenlopende pensioenleeftijden op te leggen;
g) het behoud of de verwerving van rechten te onderbreken gedu-
rende de wettelijke of krachtens collectieve arbeidsovereenkom-sten voorgeschreven en door de werkgever uitbetaalde periodenvan moederschapsverlof of van verlof om gezinsredenen;
h) uiteenlopende niveaus voor de prestaties vast te stellen, behou-
dens voor zover nodig om rekening te houden met naar geslachtverschillende actuariële berekeningsfactoren bij regelingen metvaststaande premies of bijdragen;
In het geval van door kapitalisatie gefinancierde regelingen met
vaststaande uitkeringsniveaus, kunnen bepaalde elementen(waarvan enige voorbeelden in bijlage dezes staan) ongelijk zijnvoor zover het verschil tussen de bedragen het gevolg is van hetgebruik van naar geslacht verschillende actuariële factoren bij detenuitvoerlegging van de financiering van de regeling;
i) uiteenlopende niveaus vast te stellen voor de premies of bijdragen
van werknemers, uiteenlopende niveaus vast te stellen voor depremies of bijdragen van werkgevers behalve,
— bij regelingen met vaststaande premies of bijdragen, indien
wordt beoogd, de hoogte van de op deze premies of bijdragengebaseerde pensioenprestaties voor beide geslachten gelijk tetrekken of onderling aan te passen;
— bij door kapitalisatie gefinancierde regelingen met vaststaande
uitkeringsniveaus, indien de werkgeversbijdragen zijn bedoeldom de nodige financiële grondslag ter dekking van de uit dezeuitkeringsniveaus voortvloeiende kosten aan te vullen;
j) verschillende normen of uitsluitend voor de werknemers van een
bepaald geslacht geldende normen vast te stellen, behoudens voorzover bepaald onder h) en i), met betrekking tot de garantie of hetbehoud van het recht op uitgestelde prestaties wanneer de aange-slotene de regeling verlaat.
2. Wanneer de toekenning van onder de onderhavige richtlijn
vallende uitkeringen aan de beheersorganen van de regeling wordtovergelaten, moeten deze het beginsel van de gelijke behandeling inacht nemen.”;
4. artikel 8wordt vervangen door:
„Artikel 81. De Lid-Staten nemen de maatregelen die nodig zijn opdat de
bepalingen van de ondernemings- of sectoriële regelingen voor zelf-standigen die in strijd zijn met het beginsel van gelijke behandelingmet werking vanaf uiterlijk 1 januari 1993 worden herzien.
2. Deze richtlijn belet niet dat de rechten en verplichtingen die
verband houden met een periode van aansluiting bij een onderne-mings- of sectoriële regeling voor zelfstandigen die voorafging aande herziening van deze regeling, blijven vallen onder de bepalingenvan de regeling die van kracht waren tijdens de bedoelde periode.”;
5. artikel 9 wordt vervangen door:
„Artikel 9In het geval van regelingen voor zelfstandigen mogen de Lid-Staten
de verplichte tenuitvoerlegging van het beginsel van gelijke behande-ling uitstellen met betrekking tot:
a) de vaststelling van de pensioengerechtigde leeftijd voor de
toekenning van het ouderdoms- of rustpensioen, alsmede de even-tuele gevolgen daarvan voor andere prestaties, naar hun keuze:
— hetzij tot het tijdstip waarop die gelijke behandeling gereali-
seerd is in de wettelijke regelingen,
— hetzij uiterlijk totdat deze gelijke behandeling bij richtlijn
wordt voorgeschreven;
b) de nabestaandenpensioenen, totdat het beginsel van de gelijke
behandeling door het Gemeenschapsrecht wordt voorgeschrevenin de wettelijke sociale-zekerheidsregelingen op dit gebied;
1996L0097 — NL — 18.06.1999 — 000.001 — 7
▼B
c) de toepassing van artikel 6, lid 1, onder i), eerste alinea, om
rekening te houden met de verschillende actuariële berekenings-elementen, uiterlijk tot 1 januari 1999.”;
6. een nieuw artikel 9 bis wordt ingevoegd:
„Artikel 9 bis
Wanneer mannen en vrouwen onder dezelfde voorwaarden aanspraak
kunnen maken op een flexibele pensioengerechtigde leeftijd, wordtdit niet geacht onverenigbaar te zijn met deze richtlijn.”;
7. de volgende bijlage wordt toegevoegd:
„BIJLAGEVoorbeelden van elementen die ongelijk kunnen zijn voor wat betreft
de in artikel 6, onder h), bedoelde door kapitalisatie gefinancierderegelingen met vaststaande uitkeringsniveaus:
— omzetting in kapitaal van een deel van het periodiek pensioen;— overdracht van pensioenrechten;— een pensioen dat in ruil voor afstand van een deel van het
jaarpensioen kan worden omgezet ten gunste van een rechtver-krijgende;
— een verlaagd pensioen wanneer de werknemer kiest voor
vervroegde uittreding.”.
Artikel 2
1. Iedere maatregel ter omzetting van deze richtlijn moet met betrek-
king tot werknemers alle prestaties omvatten, die voor tijdvakken vanarbeid na 17 mei 1990 zijn toegekend en heeft terugwerkende kracht totdie datum, behoudens de uitzondering ten gunste van werknemers ofhun rechtverkrijgenden die voor die datum een rechtsvordering of eennaar geldend nationaal recht daarmee gelijk te stellen vordering hebbeningesteld. In dit geval moeten de omzettingsmaatregelen terugwerkendekracht hebben tot 8april 1976 en moeten zij alle prestaties omvatten dietijdens tijdvakken van arbeid na die datum zijn toegekend. ►
C1Voor
de lidstaten die na 8april 1976 en vóór 17 mei 1990 tot de Gemeen-schap z ĳn toegetreden, ◄wordt die datum vervangen door de datum
waarop artikel 119 op hun grondgebied van toepassing is geworden.
2. De tweede volzin van lid 1 belet niet dat de nationale regels
betreffende de krachtens het nationale recht geldende verjaringster-mijnen worden tegengeworpen aan werknemers of hun rechtverkrij-genden die vóór 17 mei 1990 een rechtsvordering of een naar geldendnationaal recht daarmee gelijk te stellen vordering hebben ingesteld,mits deze regels voor dit soort vorderingen niet ongunstiger zijn danvoor soortgelijke nationale vorderingen en zij het in de praktijk nietonmogelijk maken om het aan het Gemeenschapsrecht ontleende rechtuit te oefenen.
3. Voor de Lid-Staten die na 17 mei 1990 tot de Europese Unie zijn
toegetreden en die op 1 januari 1994 overeenkomstsluitende partijwaren bij de Overeenkomst betreffende de Europese EconomischeRuimte, ►
C1wordt de datum van 17 mei 1990 in lid 1, eerste volzin,
vervangen door ◄1 januari 1994.
Artikel 3
1. De Lid-Staten doen de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke
bepalingen in werking treden om uiterlijk op 1 juli 1997 aan dezerichtlijn te voldoen. Zij stellen de Commissie daarvan onverwijld inkennis.
Wanneer de Lid-Staten deze bepalingen aannemen, wordt in die bepa-
lingen naar de onderhavige richtlijn verwezen of wordt hiernaarverwezen bij de officiële bekendmaking van die bepalingen. De regelsvoor deze verwijzing worden vastgesteld door de Lid-Staten.
2. De Lid-Staten verstrekken aan de Commissie, uiterlijk twee jaar
na de inwerkingtreding van deze richtlijn, alle dienstige gegevens om
1996L0097 — NL — 18.06.1999 — 000.001 — 8
▼B
haar in staat te stellen een verslag over de toepassing van deze richtlijnop te stellen.
Artikel 4
Deze richtlijn treedt in werking op de twintigste dag volgende op die
van haar bekendmaking in het Publikatieblad van de Europese Gemeen-
schappen .
Artikel 5
Deze richtlijn is gericht tot de Lid-Staten.