1993L0043 — NL — 20.11.2003 — 001.001 — 1
Dit document vormt slechts een documentatiehulpmiddel en verschijnt buiten de verantwoordelijkheid van de instellingen
►B RICHTLIJN 93/43/EEG VAN DE RAAD
van 14 juni 1993
inzake levensmiddelenhygiëne
(PB L 175 van 19.7.1993, blz. 1)
Gewijzigd bij:
Publicatieblad
nr. blz. datum
►M1 Verordening (EG) nr. 1882/2003 van het Europees Parlement en de Raad
van 29 september 2003L 284 1 31.10.2003
Gerectificeerd bij:
►C1 Rectificatie PB L 208 van 5.9.1995, blz. 20 (93/43/EEG)
▼B
RICHTLIJN 93/43/EEG VAN DE RAAD
van 14 juni 1993
inzake levensmiddelenhygiëne
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische
Gemeenschap, inzonderheid op artikel 100 A,
Gezien het voorstel van de Commissie,
In samenwerking met het Europees Parlement (1),
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité (2),
Overwegende dat het vrije verkeer van levensmiddelen een eerste voor-
waarde is voor de voltooiing van de interne markt; dat dit principevertrouwen veronderstelt in de veiligheid voor menselijke consumptievan zich in het vrije verkeer bevindende levensmiddelen, en met name
in de hygiëne daarvan in alle stadia, namelijk bereiding, verwerking,
vervaardiging, verpakking, opslag, vervoer, distributie, hantering enaanbieding ten verkoop of levering aan de consument;
Overwegende dat de bescherming van de volksgezondheid van het
grootste belang is;
Overwegende dat deze bescherming reeds het onderwerp was van
Richtlijn 89/397/EEG van de Raad van 14 juni 1989 inzake de officiëlecontrole op levensmiddelen (
3), alsmede van meer specifieke voor-
schriften ter zake; dat levensmiddelenhygiëne een belangrijkedoelstelling van deze controle is; dat genoemde richtlijn met name
betrekking heeft op inspectie, monsterneming en analyse en dient te
worden aangevuld met bepalingen ter verbetering van de levensmidde-lenhygiëne en ter versterking van het vertrouwen in de hygiëne vanzich in het vrije verkeer bevindende levensmiddelen;
Overwegende dat de algemene voorschriften inzake levensmiddelenhy-
giëne die in acht moeten worden genomen bij bereiding, verwerking,vervaardiging, verpakking, opslag, vervoer, distributie, hantering enaanbieding ten verkoop of levering aan de consument, moeten worden
geharmoniseerd om de volksgezondheid te beschermen;
Overwegende dat het gebruik van risicoanalyse, risico-evaluatie en
andere beheerstechnieken erkende methoden zijn om kritische controle-
punten te identificeren, te controleren en te bewaken;
Overwegende dat voor bepaalde klassen levensmiddelen microbiologi-
sche criteria en criteria voor temperatuurbeheersing kunnen worden
vastgesteld en dat deze, wanneer zij worden vastgesteld, in overeen-stemming moeten zijn met wetenschappelijk erkende algemenebeginselen;
Overwegende dat de Lid-Staten de opstelling moeten stimuleren van en
moeten meewerken aan gidsen voor goede hygiënische praktijken alsrichtsnoer voor de levensmiddelenbranche, waar passend gebaseerd opde Aanbevolen Internationale Richtlijnen voor de Praktijk — Grondbe-
ginselen van de levensmiddelenhygiëne, van de Codex Alimentarius (
4);
Overwegende dat de Commissie, hierin bijgestaan door de Lid-Staten
en andere betrokken partijen, de opstelling moet stimuleren van gidsen1993L0043 — NL — 20.11.2003 — 001.001 — 2
(1) PB nr. C 174 van 23. 11. 1992 en
PB nr. C 150 van 31. 5. 1993.
(2) PB nr. C 223 van 31. 8. 1992, blz. 16.
(3) PB nr. L 186 van 30. 6. 1989, blz. 23.
(4) Codex Alimentarius Volume A. Recommended International Code of Prac-
tice. General Principles of Food Hygiene. Second Revision (1985). Food andAgriculture Organization of the United Nations/World Health Organization.
Rome, 1988 (Codex Alimentarius, deel A. Aanbevolen Internationale Richt-
lijnen voor de Praktijk. Grondbeginselen van de levensmiddelhygiëne.
Tweede herziening (1985). Voedsel- en Landbouworganisatie van de
Verenigde Naties/Wereldgezondheidsorganisatie. Rome, 1988).
▼B
voor goede hygiënische praktijken als richtsnoer voor de levensmidde-
lenbranche, waar nodig voor de gehele Gemeenschap;
Overwegende evenwel dat exploitanten van een levensmiddelenbedrijf
verantwoordelijk zijn voor de hygiëne in hun bedrijf; dat de navolgingvan de gidsen voor goede hygiënische praktijken die geen kracht van
wet hebben, derhalve geen eis van deze richtlijn is;
Overwegende dat, met het oog op de uitvoering van de algemene voor-
schriften inzake levensmiddelenhygiëne en de gidsen voor goede
hygiënische praktijken, de toepassing van de normen van de EN29000-serie dient te worden aanbevolen;
Overwegende dat op de naleving van de algemene voorschriften inzake
levensmiddelenhygiëne overeenkomstig Richtlijn 89/397/EEG toezichtmoet worden gehouden door de bevoegde autoriteiten in de Lid-Staten,ten einde te voorkomen dan de consument schade ondervindt vanlevensmiddelen die ongeschikt zijn voor consumptie of waaraan
gezondheidsrisico's zijn verbonden;
Overwegende dat exploitanten van levensmiddelenbedrijven ervoor
moeten zorgen dat alleen levensmiddelen die geen risico voor de
gezondheid opleveren, in de handel worden gebracht en dat aan de
bevoegde autoriteiten passende bevoegdheden moeten worden verleendom de volksgezondheid te beschermen; dat echter de legitieme rechtenvan de levensmiddelenbranche dienen te worden gegarandeerd;
Overwegende dat ter kennis van de Commissie moet worden gebracht
welke autoriteiten in de Lid-Staten met de officiële controle op delevensmiddelenhygiëne zijn belast,
HEEFT DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD:
Artikel 1
1. In deze richtlijn worden de algemene voorschriften inzake levens-
middelenhygiëne en de bepalingen inzake het toezicht op de naleving
daarvan vastgesteld.
2. Deze richtlijn is van toepassing, onverminderd de bepalingen die
in het kader van meer specifieke communautaire voorschriften inzake
levensmiddelenhygiëne zijn vastgesteld. Binnen drie jaar zal deCommissie het verband tussen de specifieke communautaire voor-schriften inzake levensmiddelenhygiëne en deze richtlijn bestuderenen zo nodig voorstellen indienen.
Artikel 2
In de zin van deze richtlijn wordt verstaan onder:
— „levensmiddelenhygiëne”, hierna „hygiëne” te noemen: alle maatre-
gelen die noodzakelijk zijn om de veiligheid en gezondheid vanlevensmiddelen te waarborgen. De maatregelen gelden voor allestadia na de primaire produktie (die bij voorbeeld het oogsten,slachten en melken omvat), tijdens bereiding, verwerking, vervaar-
diging, verpakking, opslag, vervoer, distributie, hantering en
aanbieding ten verkoop of levering aan de consument;
— „levensmiddelenbedrijf”: elke onderneming, zowel publiek- als
privaatrechtelijk, die, al dan niet met winstoogmerk, een of meer
van de volgende activiteiten uitoefent: bereiding, verwerking,vervaardiging, verpakking, opslag, vervoer, distributie, hantering ofaanbieding ten verkoop of levering van levensmiddelen;
— „gezond voedsel”: voedsel dat wat de hygiëne betreft geschikt is
voor menselijke consumptie.
Artikel 3
1. Bereiding, verwerking, vervaardiging, verpakking, opslag,
vervoer, distributie, hantering en aanbieding ten verkoop of leveringvan levensmiddelen moeten op hygiënische wijze plaatsvinden.1993L0043 — NL — 20.11.2003 — 001.001 — 3
▼B
2. Levensmiddelenbedrijven moeten elk aspect van hun werkzaam-
heden identificeren dat bepalend is voor de voedselveiligheid enervoor zorgen dat passende veiligheidsprocedures worden vastgesteld,
toegepast, gehandhaafd en herzien op basis van de volgende beginselen
die zijn gehanteerd voor de ontwikkeling van het HACCP-systeem(Hazard Analysis and Critical Control Points — risicoanalyses en kriti-sche controlepunten):
— analyseren van de potentiële risico's voor levensmiddelen bij een
handeling in een levensmiddelenbedrijf;
— nagaan op welke punten tijdens die handelingen zich risico's voor
levensmiddelen kunnen voordoen;
— besluiten, welke van de geïdentificeerde punten kritisch zijn voor de
voedselveiligheid — de „kritische punten”;
— omschrijven en ten uitvoer leggen van doeltreffende controle- en
bewakingsprocedures op die kritische punten en
— op gezette tijden, en telkens wanneer de handelingen in het levens-
middelenbedrijf worden gewijzigd, opnieuw bezien van de analyse
van de risico's voor levensmiddelen, de kritische controlepunten ende controle- en bewakingsprocedures.
3. Levensmiddelenbedrijven moeten de in de bijlage van deze richt-
lijn vermelde hygiënevoorschriften voor levensmiddelen naleven.Overeenkomstig de procedure van artikel 14 mogen van zekere bepa-lingen in de bijlage afwijkingen worden toegestaan.
Artikel 4
Onverminderd meer specifieke communautaire voorschriften kunnen er
microbiologische criteria en criteria voor temperatuurbeheersing voorbepaalde klassen levensmiddelen worden vastgesteld volgens de proce-dure van artikel 14 en na raadpleging van het bij Besluit 74/234/EEG (
1) ingestelde Wetenschappelijk Comité voor de menselijke
voeding.
Artikel 5
1. De Lid-Staten stimuleren de opstelling van gidsen voor goede
hygiënische praktijken die op vrijwillige basis door levensmiddelenbe-drijven kunnen worden gebruikt als gids om aan het bepaalde van
artikel 3 te voldoen.
2. Indien de in lid 1 bedoelde gidsen voor goede hygiënische prak-
tijken worden ontwikkeld, dient dat te geschieden:
— door de verschillende sectoren van de levensmiddelenbranche en
vertegenwoordigers van andere belanghebbende partijen zoals bijvoorbeeld passende instanties en consumentengroeperingen;
— in overleg met de partijen welker belangen wezenlijk kunnen
worden geraakt, met inbegrip van de bevoegde autoriteiten;
— in voorkomend geval, rekening houdend met de Aanbevolen Inter-
nationale Richtlijnen voor de Praktijk — Grondbeginselen van de
levensmiddelenhygiëne, van de Codex Alimentarius.
3. De in de leden 1 en 2 bedoelde gidsen kunnen worden opgesteld
onder auspiciën van een nationale normalisatie-instelling als bedoeld inlijst 2 van de bijlage bij Richtlijn 83/189/EEG van de Raad van 28maart 1983 betreffende een informatieprocedure op het gebied vannormen en technische voorschriften (
2).
4. De Lid-Staten beoordelen de in de leden 1 en 2 bedoelde gidsen
voor goede hygiënische praktijken om vast te stellen in hoeverre zijvoldoen aan artikel 3.
5. De Lid-Staten zenden de Commissie de gidsen voor goede hygië-
nische praktijken die naar hun oordeel voldoen aan artikel 3.1993L0043 — NL — 20.11.2003 — 001.001 — 4
(1) PB nr. L 136 van 20. 5. 1974, blz. 1.
(2) PB nr. L 109 van 26. 4. 1983, blz. 8. Richtlijn laatstelijk gewijzigd bij
Beschikking 92/400/EEG (PB nr. L 221 van 6. 8. 1992, blz. 55)
▼B
De Commissie stelt die gidsen ter beschikking van de Lid-Staten.
6. Indien een of meer Lid-Staten of de Commissie van mening zijn
of is dat het voor harmonisatiedoeleinden noodzakelijk kan zijn op vrij-blijvende basis gidsen voor goede hygiënische praktijken op Europese
basis (hierna te noemen Europese gidsen voor goede hygiënische prak-
tijken) op te stellen, raadpleegt de Commissie de Lid-Staten in hetkader van het Permanent Comité voor levensmiddelen overeenkomstigartikel 14 om na te gaan of er in de betrokken sector of voor debetrokken werkzaamheden behoefte is aan zulke vrijwillige gidsen en
om, indien zulke gidsen nodig worden geacht,
— de draagwijdte, de onderwerpen en het tijdschema voor de totstand-
brenging van zulke vrijwillige gidsen te bepalen, rekening houdendmet de benodigde tijd om de partijen te raadplegen welker belangenwezenlijk door deze gidsen worden geraakt, en
— de opstelling en/of beoordeling van die vrijwillige gidsen onder
auspiciën van een Europese normalisatie-instelling te laten plaats-vinden.
7. Bij de ontwikkeling van de in lid 6 bedoelde Europese gidsen
voor goede hygiënische praktijken worden alle nodige maatregelen
getroffen om:
— ervoor te zorgen dat de gidsen worden opgesteld door vertegen-
woordigers van de verschillende sectoren van delevensmiddelenbranche en van andere wezenlijk betrokken belang-
hebbende partijen, zoals bij voorbeeld de bevoegde autoriteiten en
de consumentengroeperingen;
— ervoor te zorgen dat de inhoud van de gidsen voldoet aan het
bepaalde van artikel 3 en, waar van toepassing, aansluit bij de
Aanbevolen Internationale Richtlijnen voor de Praktijk — Grondbe-ginselen van de levensmiddelenhygiëne, van de CodexAlimentarius;
— ervoor te zorgen dat de inhoud van de gidsen praktisch uitvoerbaar
is voor de sectoren van de levensmiddelenindustrie waarop zijbetrekking hebben, en in de gehele Gemeenschap;
— ervoor te zorgen dat rekening wordt gehouden met de relevante
gidsen voor goede hygiënische praktijken die overeenkomstig deleden 1 tot en met 3 zijn opgesteld;
— ervoor te zorgen dat alle partijen welker belangen wezenlijk door de
gidsen worden geraakt, met inbegrip van de Lid-Staten, wordengeraadpleegd en dat rekening wordt gehouden met hun opmer-
kingen.
8. De titels en referenties van de overeenkomstig de procedure van
de leden 6 en 7 opgestelde Europese gidsen voor goede hygiënische
praktijken worden bekendgemaakt in de C-reeks van het Publikatieblad
van de Europese Gemeenschappen . De Lid-Staten dragen er zorg voor
dat de bekendgemaakte gidsen onder de aandacht van de betrokkensectoren van de levensmiddelenbranche en van de desbetreffende auto-
riteiten op hun grondgebied worden gebracht.
Artikel 6
De Lid-Staten bevelen, indien zij zulks passend achten, levensmidde-
lenbedrijven aan om ter uitvoering van de algemene
hygiënevoorschriften de Europese normen van de EN 29000-serie en
de gidsen voor goede hygiënische praktijken toe te passen.
Artikel 7
1. De Lid-Staten kunnen onder inachtneming van het Verdrag natio-
nale bepalingen inzake de hygiëne die specifieker zijn dan die van dezerichtlijn, handhaven, wijzigen of invoeren, op voorwaarde dat die bepa-lingen
— niet minder streng zijn dan die in de bijlage,
— geen beperking, belemmering of hinderpaal vormen voor het
handelsverkeer in levensmiddelen die overeenkomstig deze richtlijnzijn vervaardigd.1993L0043 — NL — 20.11.2003 — 001.001 — 5
▼B
2. In afwachting van de vaststelling van gedetailleerde bepalingen
overeenkomstig artikel 4 kunnen de Lid-Staten onder inachtnemingvan het Verdrag nationale bepalingen ter zake handhaven, wijzigen of
invoeren.
3. Indien een Lid-Staat het in de in de leden 2 en 3 bedoelde
gevallen noodzakelijk acht een nieuwe wetgeving vast te stellen of debestaande wetgeving te wijzigen, deelt hij de Commissie en de andereLid-Staten de voorgenomen maatregelen mede met opgave van debeweegredenen daarvoor. De Commissie raadpleegt de Lid-Staten in
het bij Besluit 69/414/EEG (
1) ingestelde Permanent Comité voor
levensmiddelen, wanneer zij zulks dienstig acht of wanneer een Lid-Staat daarom verzoekt.
De Lid-Staat kan de voorgenomen maatregelen drie maanden na deze
mededeling invoeren, op voorwaarde dat hij geen andersluidend adviesvan de Commissie heeft ontvangen.
Indien dat wel het geval is, leidt de Commissie vóór het verstrijken van
de in de tweede alinea bedoelde termijn de procedure van artikel 14 in
om vast te stellen of de voorgenomen maatregelen in toepassing
kunnen worden gebracht, eventueel met passende wijzigingen.
Artikel 8
1. De bevoegde autoriteiten voeren overeenkomstig Richtlijn 89/
397/EEG controles uit om te waarborgen dat de bedrijven in de levens-
middelensector zich houden aan de bepalingen van artikel 3 vanonderhavige richtlijn en, indien zulks passend is, aan iedere overeen-komstig artikel 4 van onderhavige richtlijn vastgestelde bepaling.Daarbij nemen zij de in artikel 5 van onderhavige richtlijn bedoelde
gidsen voor goede hygiënische praktijken, voor zover die zijn vastge-
steld, naar behoren in aanmerking.
2. De door de bevoegde autoriteiten verrichte inspecties omvatten
een algemene evaluatie van de potentiële risico's op het gebied van devoedselveiligheid die met de uitoefening van de activiteiten van hetbedrijf zijn verbonden. De bevoegde autoriteiten schenken bijzondereaandacht aan de kritische controlepunten die door de bedrijven van de
levensmiddelensector zijn geïdentificeerd om te bepalen of het toezicht
en de controle naar behoren worden verricht.
De Lid-Staten zorgen ervoor dat elk levensmiddelenbedrijf regelmatig
geïnspecteerd wordt, telkens wanneer de aan het bedrijf verbondenrisico's zulks vereisen.
3. De bevoegde autoriteiten zien erop toe dat er controles op de in
de Gemeenschap ingevoerde levensmiddelen overeenkomstig Richtlijn89/397/EEG worden verricht om te waarborgen dat de relevante bepa-
lingen van artikel 3 van onderhavige richtlijn en, indien zulks passend
is, elke overeenkomstig artikel 4 van onderhavige richtlijn vastgesteldebepaling in acht worden genomen.
Artikel 9
1. Indien de bevoegde autoriteiten bij de in artikel 8 bedoelde
controles constateren dat het niet in acht nemen van de bepalingenvan artikel 3 of, wanneer zulks passend is, van iedere overeenkomstigartikel 4 vastgestelde bepaling de veiligheid of de gezondheid vanlevensmiddelen in gevaar kan brengen, nemen zij de nodige maatre-
gelen, die bij voorbeeld het uit de handel nemen en/of de vernietiging
van het levensmiddel of de gehele of gedeeltelijke sluiting van deonderneming voor een passende periode kunnen omvatten.
Om het risico voor de veiligheid of de hygiëne van levensmiddelen te
bepalen moet rekening worden gehouden met de aard van het levens-middel, de wijze waarop het wordt gehanteerd en verpakt en alleandere handelingen die dat levensmiddel ondergaat voordat het aan de1993L0043 — NL — 20.11.2003 — 001.001 — 6
(1) PB nr. L 291 van 19. 11. 1969, blz. 9.
▼B
consument wordt geleverd, en met de omstandigheden waaronder het
wordt uitgestald en/of opgeslagen.
2. De Lid-Staten nemen de nodige maatregelen om te waarborgen
dat de aan controle onderworpen natuurlijke of rechtspersoon het rechtheeft beroep in te stellen tegen de door de bevoegde autoriteit inge-volge de controle genomen maatregelen.
Artikel 10
1. Indien een probleem betreffende de hygiëne optreedt dat een
ernstig risico kan vormen voor de volksgezondheid, of indien eendergelijk probleem zich verspreidt over het grondgebied van een derde
land, neemt de Commissie, op eigen initiatief of op verzoek van een
Lid-Staat, naar gelang van de ernst van de situatie onverwijld devolgende maatregelen:
— opschorting van de invoer uit het gehele betrokken derde land of
een deel daarvan en eventueel uit het derde land van doorvoer, en/of
— vaststelling van bijzondere voorwaarden voor de levensmiddelen uit
het gehele betrokken derde land of een deel daarvan.
2. De Commissie kan in het in lid 1 bedoelde geval tijdelijke
conservatoire maatregelen nemen ten aanzien van de betrokken levens-
middelen.
3. Behoudens in dringende gevallen raadpleegt de Commissie zo
mogelijk de Lid-Staten alvorens de in de leden 1 en 2 bedoelde maat-regelen te nemen.
4. De Commissie deelt de Raad en de Lid-Staten onverwijld ieder
overeenkomstig de leden 1 en 2 genomen besluit mede.
Iedere Lid-Staat kan binnen een termijn van 30 dagen na de voor-
noemde mededeling het besluit van de Commissie aan de Raad
voorleggen. De Raad kan het besluit van de Commissie met gekwalifi-ceerde meerderheid van stemmen bevestigen, wijzigen of intrekken.Indien de Raad binnen een termijn van 30 dagen geen besluit heeftgenomen, wordt het besluit van de Commissie geacht te zijn inge-
trokken.
5. Ingeval een Lid-Staat de Commissie officieel mededeelt dat het
noodzakelijk is vrijwaringsmaatregelen te nemen en de Commissiegeen gebruik heeft gemaakt van de bepalingen van de leden 1 en 2,
kan de betrokken Lid-Staat tijdelijke conservatoire maatregelen ten
aanzien van de invoer van levensmiddelen nemen.
Wanneer een Lid-Staat tijdelijke conservatoire maatregelen neemt, stelt
hij de andere Lid-Staten en de Commissie daarvan in kennis.
De Commissie legt de zaak volgens de procedure van artikel 14 binnen
een termijn van tien werkdagen aan het Permanent Comité voor levens-middelen voor met het oog op de verlenging, wijziging of intrekkingvan de nationale tijdelijke conservatoire maatregelen.
Artikel 11
1. Wanneer een Lid-Staat op grond van nieuwe informatie of een
herevaluatie van de bestaande informatie gegronde redenen heeft te
vermoeden dat de toepassing van de overeenkomstig artikel 4 vastge-
stelde gedetailleerde bepalingen een gezondheidsrisico inhoudt, kan hijde toepassing van de betrokken bepalingen op zijn grondgebiedopschorten of tijdelijk beperken. Hij doet daarvan onverwijld medede-ling aan de andere Lid-Staten en de Commissie, met opgave van debeweegredenen voor zijn besluit.
2. De Commissie bestudeert de in lid 1 bedoelde beweegredenen
van de betrokken Lid-Staat zo spoedig mogelijk in het kader van hetPermanent Comité voor levensmiddelen, brengt een advies uit en neemtvolgens de procedure van artikel 14 de vereiste maatregelen.1993L0043 — NL — 20.11.2003 — 001.001 — 7
▼B
Artikel 12
De Lid-Staten wijzen de bevoegde autoriteiten aan die met de officiële
controle op de hygiëne zijn belast, en stellen de Commissie daarvan in
kennis.
Artikel 13
Volgens de procedure van artikel 14 kunnen wijzigingen worden
aangebracht in de verwijzingen naar de internationale normen, zoals
die van de Codex Alimentarius, in deze richtlijn.
Artikel 14
1. De Commissie wordt bijgestaan door het bij artikel 58 van Veror-
dening (EG) nr. 178/2002 (1) ingestelde Permanent Comité voor de
voedselketen en de diergezondheid, hierna „het comité” te noemen.
2. Wanneer naar dit artikel wordt verwezen, zijn de artikelen 5 en 7
van Besluit 1999/468/EG (2) van toepassing, met inachtneming van het
bepaalde in artikel 8 van dat besluit.
De in artikel 5, lid 6, van Besluit 1999/468/EG bedoelde termijn wordt
vastgesteld op drie maanden.
3. Het comité stelt zijn reglement van orde vast.
Artikel 15
Uiterlijk op 31 december 1998 legt de Commissie het Europees Parle-
ment en de Raad een verslag voor over de ervaringen die zijn opgedaanmet de toepassing van deze richtlijn, eventueel vergezeld van passendevoorstellen.
Artikel 16
De Lid-Staten doen de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepa-
lingen in werking treden om uiterlijk 30 maanden na de aanneming
aan deze richtlijn te voldoen. Zij stellen de Commissie daarvan onver-
wijld in kennis.
Wanneer de Lid-Staten deze bepalingen aannemen, wordt in die bepa-
lingen naar de onderhavige richtlijn verwezen of wordt hiernaarverwezen bij de officiële bekendmaking van die bepalingen. De regelsvoor deze verwijzing worden vastgesteld door de Lid-Staten.
De Lid-Staten delen de Commissie de tekst van de belangrijke bepa-
lingen van intern recht mede die zij op het onder deze richtlijn
vallende gebied vaststellen.
Artikel 17
Deze richtlijn is gericht tot de Lid-Staten.1993L0043 — NL — 20.11.2003 — 001.001 — 8
(1) PB L 31 van 1.2.2002, blz. 1.
(2) Besluit 1999/468/EG van de Raad van 28 juni 1999 tot vaststelling van de
voorwaarden voor de uitoefening van de aan de Commissie verleende
uitvoeringsbevoegdheden (PB L 184 van 17.7.1999, blz. 23).▼M1
▼B
▼B
BIJLAGE
Voorwoord
1. De hoofdstukken V tot en met X van deze bijlage zijn van toepassing op alle
stadia na de primaire produktie, d.w.z. tijdens bereiding, verwerking, vervaar-
diging, verpakking, opslag, vervoer, distributie, hantering en aanbieding ten
verkoop of levering aan de consument.
Voor de toepassing van de resterende hoofdstukken van de bijlage geldt het
volgende:
— Hoofdstuk I is van toepassing op alle bedrijfsruimten voor levensmid-
delen behalve de ruimten die vallen onder hoofdstuk III.
— Hoofdstuk II is van toepassing op alle ruimten waar levensmiddelen
worden bereid, behandeld of verwerkt, behalve de ruimten die vallen
onder hoofdstuk III en met uitzondering van restauratieruimten.
— Hoofdstuk III is van toepassing op de ruimten die worden opgesomd in
de titel van het hoofdstuk.
— Hoofdstuk IV is van toepassing op alle vormen van vervoer.
2. Onder „waar passend” en „waar nodig” wordt in de zin van deze bijlage
verstaan waar passend en waar nodig met het oog op de veiligheid en
gezondheid van levensmiddelen.
I
Algemene voorschriften voor bedrijfsruimten voor levensmiddelen (andere
dan aangegeven in hoofdstuk III)
1. Bedrijfsruimten voor levensmiddelen moeten schoon en in goede staat van
onderhoud worden gehouden.
2. De indeling, het ontwerp, de constructie en de afmetingen van bedrijfs-
ruimten voor levensmiddelen moeten zodanig zijn dat:
a) zij goed kunnen worden schoongemaakt en/of gedesinfecteerd;
b) de ophoping van vuil, het contact met toxische materialen, het terecht-
komen van deeltjes in levensmiddelen en de vorming van condens of
ongewenste schimmel op oppervlakken worden voorkomen;
c) goede hygiënische praktijken mogelijk worden gemaakt, onder andere
door bescherming tegen wederzijdse besmetting tussen en tijdens proces-
stappen door levensmiddelen, uitrusting, materialen, water, luchttoevoer
of personeel en externe bronnen van verontreiniging zoals ongedierte;
d) waar nodig, aangepaste temperaturen voor een hygiënische verwerking en
opslag van de produkten kunnen worden gehandhaafd.
3. Er moet een voldoende aantal goed geplaatste en gemarkeerde wasbakken
voor het reinigen van de handen aanwezig zijn. Er moet een voldoende aantal
toiletten met spoeling aanwezig zijn die aangesloten moeten zijn op een
adequaat afvoersysteem. Toiletruimten mogen niet rechtstreeks uitkomen in
ruimten waar voedsel wordt gehanteerd.
4. De wasbakken voor het reinigen van de handen moeten voorzien zijn van
warm en koud stromend water en van middelen voor het reinigen en hygië-
nisch drogen van de handen. Zo nodig moeten de voorzieningen voor het
wassen van voedsel gescheiden zijn van de wasbakken voor het reinigen
van de handen.
5. Er moeten voldoende en aangepaste mechanische dan wel natuurlijke ventila-
tievoorzieningen aanwezig zijn. Geforceerde luchtstromen van besmette naar
schone ruimten moeten worden voorkomen. De ventilatiesystemen moeten
zodanig zijn geconstrueerd dat filters en andere onderdelen die regelmatig
schoongemaakt of vervangen moeten worden, gemakkelijk toegankelijk zijn.
6. Alle sanitaire installaties in de bedrijfsruimten moeten voorzien zijn van
adequate natuurlijke of mechanische ventilatie.
7. Bedrijfsruimten voor levensmiddelen moeten voldoende door daglicht en/of
kunstlicht worden verlicht.
8. Afvoervoorzieningen moeten geschikt zijn voor het beoogde doel en zodanig
ontworpen en geconstrueerd dat elk risico van besmetting van de levensmid-
delen wordt voorkomen.
9. Waar nodig moeten er passende voorzieningen aanwezig zijn voor het perso-
neel om zich om te kleden.1993L0043 — NL — 20.11.2003 — 001.001 — 9
▼B
II
Specifieke eisen in ruimten waar levensmiddelen worden bereid, behandeld
of verwerkt (met uitzondering van restauratieruimten en de in hoofdstuk
III aangegeven ruimten)
1. Voor ruimten waarin voedsel wordt bereid, behandeld of verwerkt (met
uitzondering van restauratieruimten), gelden de volgende eisen:
a) Vloeroppervlakken moeten goed worden onderhouden en moeten gemak-
kelijk kunnen worden schoongemaakt en waar nodig gedesinfecteerd. Dit
houdt in dat ondoordringbaar, niet-absorberend, afwasbaar en niet-toxisch
materiaal moet worden gebruikt, tenzij exploitanten van levensmiddelen-
bedrijven ten genoegen van de bevoegde autoriteiten kunnen aantonen dat
andere gebruikte materialen voldoen. Waar passend moeten vloeren een
goede afvoer via het vloeroppervlak mogelijk maken.
b) Muuroppervlakken moeten goed worden onderhouden en moeten gemak-
kelijk kunnen worden schoongemaakt en waar nodig gedesinfecteerd. Dit
houdt in dat ondoordringbaar, niet-absorberend, afwasbaar en niet-toxisch
materiaal moet worden gebruikt en dat een glad oppervlak tot op een aan
de werkzaamheden aangepaste hoogte is vereist, tenzij exploitanten van
levensmiddelenbedrijven ten genoegen van de bevoegde autoriteiten
kunnen aantonen dat andere gebruikte materialen voldoen.
c) Plafonds en voorzieningen aan het plafond moeten zodanig zijn
ontworpen, geconstrueerd en afgewerkt dat zich geen vuil kan ophopen
en dat condens, ongewenste schimmelvorming en het loskomen van deel-
tjes worden beperkt.
d) Ramen en andere openingen moeten zodanig zijn geconstrueerd dat zich
geen vuil kan ophopen. Die welke naar de buitenomgeving toe kunnen
worden geopend, moeten waar nodig worden voorzien van horren die
gemakkelijk kunnen worden verwijderd voor schoonmaak. Indien open
ramen ertoe zouden leiden dat levensmiddelen vanuit de buitenomgeving
worden besmet, moeten de ramen tijdens de produktie gesloten en
vergrendeld blijven.
e) Deuren moeten gemakkelijk kunnen worden schoongemaakt en waar
nodig gedesinfecteerd. Dit houdt in dat gladde en niet-absorberende
oppervlakken moeten worden gebruikt, tenzij exploitanten van levensmid-
delenbedrijven ten genoegen van de bevoegde autoriteiten kunnen
aantonen dat andere gebruikte materialen voldoen.
f) Oppervlakken (met inbegrip van oppervlakken van apparatuur) die in
aanraking komen met levensmiddelen, moeten goed worden onderhouden
en gemakkelijk kunnen worden schoongemaakt en waar nodig gedesinfec-
teerd. Dit houdt in dat glad, afwasbaar en niet-toxisch materiaal moet
worden gebruikt, tenzij exploitanten van levensmiddelenbedrijven ten
genoegen van de bevoegde autoriteiten kunnen aantonen dat andere
gebruikte materialen voldoen.
2. Waar nodig moeten passende voorzieningen voor het schoonmaken en desin-
fecteren van gereedschap en apparatuur voorhanden zijn. Deze voorzieningen
moeten vervaardigd zijn van roestvrij materiaal, moeten gemakkelijk schoon
te maken zijn en moeten een voldoende toevoer van warm en koud water
hebben.
3. Waar passend moeten goede voorzieningen worden getroffen voor het wassen
van voedsel. Elke spoelbak of vergelijkbare inrichting bestemd voor het
wassen van voedsel moet zijn voorzien van voldoende warm en/of koud
drinkwater, naar gelang van de behoefte, en moet worden schoongehouden.
III
Eisen voor mobiele en/of tijdelijke bedrijfsruimten (zoals tenten, markt-
kramen, winkelwagens), ruimten die voornamelijk als particuliere woning
worden gebruikt, ruimten die af en toe voor catering worden gebruikt, en
automaten
1. Bedrijfsruimten en automaten moeten zodanig zijn gesitueerd, ontworpen,
geconstrueerd en zodanig worden schoongehouden en onderhouden dat het
risico van besmetting van levensmiddelen en van ongedierte voor zover rede-
lijkerwijs doenlijk wordt voorkomen.
2. Met name moeten waar nodig:
a) passende voorzieningen aanwezig zijn voor een voldoende persoonlijke
hygiëne (waaronder voorzieningen voor het hygiënisch wassen en drogen
van de handen, hygiënische sanitaire regelingen en voorzieningen om zich
om te kleden);1993L0043 — NL — 20.11.2003 — 001.001 — 10
▼B
b) oppervlakken die in contact komen met voedsel goed onderhouden zijn en
gemakkelijk kunnen worden schoongemaakt en waar nodig gedesinfec-
teerd. Dit houdt in dat glad, afwasbaar, niettoxischmateriaal moet
worden gebruikt, tenzij exploitanten van levensmiddelenbedrijven ten
genoegen van de bevoegde autoriteiten kunnen aantonen dat andere
gebruikte materialen voldoen;
c) passende voorzieningen aanwezig zijn voor het reinigen en waar nodig
desinfecteren van de gereedschappen en de uitrusting;
d) passende voorzieningen aanwezig zijn voor het schoonmaken van de
levensmiddelen;
e) voldoende heet en/of koud drinkwater beschikbaar zijn;
f) passende regelingen en/of voorzieningen voor de hygiënische opslag en
verwijdering van gevaarlijke en/of oneetbare stoffen en afval (zowel vast
als vloeibaar) beschikbaar zijn;
g) passende voorzieningen en/of regelingen beschikbaar zijn voor het hand-
haven en bewaken van passende voedseltemperaturen;
h) levensmiddelen zo geplaatst zijn dat het risico van besmetting voor zover
redelijkerwijs doenlijk wordt voorkomen.
IV
Vervoer
1. Vervoermiddelen en/of recipiënten die worden gebruikt voor het vervoer van
levensmiddelen moeten schoon en in goede staat van onderhoud worden
gehouden om de levensmiddelen tegen besmetting te beschermen en moeten,
waar nodig, zodanig zijn ontworpen en geconstrueerd dat zij goed kunnen
worden schoongemaakt en/of gedesinfecteerd.
2. Ruimten en/of recipiënten mogen niet voor het vervoer van andere goederen
dan levensmiddelen worden gebruikt indien zulks tot besmetting van de
levensmiddelen kan leiden.
Levensmiddelen in bulk ►C1 in vloeibare, gegranuleerde of poedervormige
staat◄moeten worden vervoerd in ruimten en/of containers/tanks die voor-
behouden zijn aan het vervoer van levensmiddelen. Op de containers moet
een duidelijk leesbare, onuitwisbare vermelding in een of meer talen van de
Gemeenschap omtrent hun gebruik voor het vervoer van levensmiddelen, of
de vermelding „uitsluitend voor levensmiddelen” staan.
3. In vervoermiddelen en/of recipiënten die worden gebruikt voor het vervoer
van andere produkten naast levensmiddelen of voor het vervoer van verschil-
lende levensmiddelen tegelijk, moeten de produkten waar nodig afdoende
van elkaar zijn gescheiden als bescherming tegen besmettingsgevaar.
4. Vervoermiddelen en/of recipiënten die zijn gebruikt voor het vervoer van
andere produkten dan levensmiddelen of voor het vervoer van verschillende
levensmiddelen, moeten tussen de verschillende vrachten afdoende worden
schoongemaakt om besmettingsgevaar te vermijden.
5. Levensmiddelen in vervoermiddelen en/of recipiënten moeten zodanig
worden geplaatst en beschermd dat het risico van besmetting tot een
minimum wordt beperkt.
6. Waar nodig moeten vervoermiddelen en/of recipiënten die worden gebruikt
voor het vervoer van levensmiddelen, de levensmiddelen op passende tempe-
raturen kunnen houden en, waar nodig, zodanig ontworpen zijn dat die
temperaturen kunnen worden bewaakt.
V
Eisen inzake de uitrusting
Alle artikelen, uitrustingsstukken en apparatuur die met voedsel in aanraking
komen moeten worden schoongehouden en moeten:
a) zo zijn geconstrueerd, van zodanig materialen zijn vervaardigd en zodanig
worden onderhouden en gerepareerd dat elk risico van voedselsbesmetting
tot een minimum wordt beperkt;
b) met uitzondering van wegwerprecipiënten en -verpakking, zodanig zijn
geconstrueerd, van zodanige materialen zijn vervaardigd en zodanig worden
onderhouden en gerepareerd dat zij grondig schoon kunnen worden gehouden
en waar nodig gedesinfecteerd, rekening houdende met de beoogde doel-
einden;
c) zodanig worden geïnstalleerd dat de omringende ruimte goed kan worden
schoongemaakt.1993L0043 — NL — 20.11.2003 — 001.001 — 11
▼B
VI
Voedselafval
1. Voedsel- en ander afval mag zich niet ophopen in ruimten met levensmid-
delen, behalve voor zover dit onvermijdelijk is voor de goede werking van
het bedrijf.
2. Voedsel- en ander afval moet worden gedeponeerd in afsluitbare recipiënten,
tenzij exploitanten van levensmiddelenbedrijven ten genoegen van de
bevoegde autoriteiten kunnen aantonen dat andere typen recipiënten voldoen.
Deze recipiënten moeten van een passende constructie zijn, in goede staat
worden gehouden en waar nodig gemakkelijk te reinigen en te desinfecteren
zijn.
3. Er moeten passende voorzieningen worden getroffen voor de verwijdering en
opslag van voedsel- en ander afval. Afvalopslagplaatsen moeten zodanig
worden ontworpen en beheerd dat zij schoon kunnen worden gehouden en
kunnen worden beschermd tegen ongedierte en dat besmetting van voedsel,
drinkwater, uitrusting of bedrijfsruimten kan worden voorkomen.
VII
Watervoorziening
1. Drinkwater als omschreven in Richtlijn 80/778/EEG van de Raad van 15 juli
1980 betreffende de kwaliteit van voor menselijke consumptie bestemd
water (1) moet in voldoende hoeveelheden voorhanden zijn. Dit drinkwater
moet telkens wanneer nodig worden gebruikt om ervoor te zorgen dat levens-
middelen niet worden besmet.
2. Wanneer passend, moet ijs worden gemaakt van water dat aan de specifica-
ties van Richtlijn 80/778/EEG voldoet. Dit ijs moet telkens wanneer nodig
worden gebruikt om ervoor te zorgen dat levensmiddelen niet worden
besmet. Het moet op zodanige wijze worden vervaardigd, gehanteerd en
opgeslagen dat het tegen elke vorm van besmetting wordt beschermd.
3. Stoom die rechtstreeks in aanraking komt met voedsel mag geen stoffen
bevatten die een risico voor de gezondheid vormen of waardoor het produkt
kan worden besmet.
4. Niet voor menselijke consumptie geschikt water dat wordt gebruikt voor
stoomopwekking, koeling, brandbestrijding en andere soortgelijke toepas-
singen waarbij het niet in aanraking komt met voedsel, moet via aparte
leidingen worden getransporteerd die gemakkelijk moeten kunnen worden
geïdentificeerd, niet met de drinkwaterleiding zijn verbonden en zo zijn
geconstrueerd dat water uit die leidingen onmogelijk in het drinkwatersys-
teem terecht kan komen.
VIII
Persoonlijke hygiëne
1. Iedere persoon die werkzaam is in een ruimte waar voedsel wordt gehan-
teerd, moet een zeer goede persoonlijke hygiëne betrachten en moet
passende, schone en, waar nodig, beschermende kleding dragen.
2. Niemand van wie bekend is of vermoed wordt dat hij lijdt aan of drager is
van een ziekte die via voedsel kan worden overgedragen, of die bij voorbeeld
geïnfecteerde wonden, huidinfecties, huidaandoeningen of diarree heeft, mag
in een ruimte waar voedsel wordt gehanteerd werk verrichten waarbij de kans
bestaat dat hij voedsel direct of indirect met pathogene micro-organismen
besmet.
IX
Bepalingen van toepassing op levensmiddelen
1. Een levensmiddelenbedrijf mag geen grondstoffen of ingrediënten accepteren
waarvan bekend is of waarvan redelijkerwijs mag worden aangenomen dat zij
zodanig besmet zijn met parasieten, pathogene micro-organismen of toxische,
in ontbinding verkerende of vreemde substanties dat zij, na het normale
sorteer- en/of voorbereidings- of verwerkingsproces dat door levensmiddelen-
bedrijven hygiënisch wordt toegepast, nog steeds ongeschikt zouden zijn voor
menselijke consumptie.1993L0043 — NL — 20.11.2003 — 001.001 — 12
(1) PB nr. L 229 van 30. 8. 1980, blz. 11. Richtlijn laatstelijk gewijzigd bij Richtlijn 91/
692/EEG (PB nr. L 377 van 31. 12. 1991, blz. 48).
▼B
2. Grondstoffen en ingrediënten die in het bedrijf zijn opgeslagen moeten onder
passende omstandigheden worden bewaard zodat zij geen schadelijke veran-
deringen ondergaan en beschermd zijn tegen besmetting.
3. Alle levensmiddelen die worden gehanteerd, opgeslagen, verpakt, uitgestald
en vervoerd worden beschermd tegen besmettingen waardoor zij ongeschikt
voor menselijke consumptie of schadelijk voor de gezondheid kunnen
worden, dan wel zodanig kunnen worden besmet dat zij redelijkerwijs niet
in die staat kunnen worden geconsumeerd. Met name moet voedsel zodanig
worden geplaatst en/of beschermd dat het risico van besmetting tot een
minimum wordt beperkt. Adequate maatregelen moeten worden getroffen
om ongedierte onder controle te houden.
4. Grondstoffen, ingrediënten, halffabrikaten en eindprodukten die een
voedingsbodem kunnen vormen voor de groei van pathogene micro-orga-
nismen of de vorming van toxines, moeten bewaard worden bij
temperaturen die geen risico voor de gezondheid opleveren. Voor zover dit
verenigbaar is met de voedselveiligheid, mag waar nodig voor korte periodes
van de temperatuurvereiste worden afgeweken om praktische redenen in
verband met de hantering, bij de bereiding, het vervoer, de opslag, het
uitstallen en het opdienen van de levensmiddelen.
5. Wanneer levensmiddelen koel moeten worden bewaard of opgediend, moeten
zij zo snel mogelijk na de laatste warmtebehandeling of de laatste bereidings-
fase, indien geen warmtebehandeling wordt toegepast, worden afgekoeld tot
een temperatuur die geen risico's voor de gezondheid oplevert.
6. Gevaarlijke en/of oneetbare substanties, met inbegrip van diervoeders,
moeten op passende wijze worden geëtiketteerd en in afzonderlijke en veilige
recipiënten worden bewaard.
X
Opleiding
Exploitanten van levensmiddelenbedrijven moeten ervoor zorgen dat personen
die voedsel hanteren aan toezicht worden onderworpen en een op hun werk-
zaamheden afgestemde instructie en/of opleiding inzake voedselhygiëne krijgen.1993L0043 — NL — 20.11.2003 — 001.001 — 13