ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-1562/97 υποβολή: Ben Fayot (PSE) και Viviane Reding (PPE) προς την Επιτροπή (6 Μαΐου 1997)

Θέμα: Καταναλωτική πίστη - προστασία των μη κατοίκων από τη βελγική νομοθεσία

Το Βέλγιο μετέφερε στο εσωτερικό του δίκαιο την οδηγία 87/102 ((ΕΕ L 42 της 12.2.1987, σελ. 48. )) της 22ας Δεκεμβρίου 1986 σχετικά με την καταναλωτική πίστη με εθνικό νόμο της 12ης Ιουνίου 1991. Ο νόμος αυτός ορίζει ότι εφαρμόζεται μόνο στις πιστωτικές συμβάσεις που έχουν συναφθεί με καταναλωτή που έχει τη συνήθη διαμονή του στο Βέλγιο.

Επί του παρόντος συνάπτονται πολυάριθμες πιστωτικές συμβάσεις μεταξύ Βέλγων χρηματομεσιτών και καταναλωτών που κατοικούν στο Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου. Οι συμβάσεις αυτές «εύκολης δανειοδότησης» καθορίζουν ως εφαρμοστέο νόμο τη βελγική νομοθεσία, νομοθεσία με την οποία πράγματι υφίστανται τα κυριότερα συνδετικά στοιχεία.

Πολύ συχνά οι συμβάσεις αυτές δεν σέβονται τα δικαιώματα των καταναλωτών όπως αυτά προβλέπονται από τη βελγική νομοθεσία (χορήγηση δανείου χωρίς επιδότηση συμβολαίου, άγνοια της προθεσμίας παραιτήσεως από τη σύμβαση,...). Οι Βέλγοι επαγγελματίες αντιτάσσουν ως επιχείρημα στους καταναλωτές ότι ο βελγικός νόμος δεν εφαρμόζεται στους μη κατοίκους.

1. Συμμερίζεται η Επιτροπή την άποψή μας ότι η ανωτέρω οδηγία, και συνεπώς οι εθνικοί νόμοι μεταφοράς, δεν επιτρέπουν τη διάκριση μεταξύ κατοίκων και μη κατοίκων, δεδομένου ότι τα προστατευτικά αυτά μέτρα έχουν υποχρεωτικό χαρακτήρα και θα πρέπει να επωφελούνται πλήρως από αυτά όλοι οι καταναλωτές, υπό την προϋπόθεση ότι η σύμβασή τους εντοπίζεται στο εν λόγω κράτος μέλος, εν προκειμένω το Βέλγιο;

2. Για ποιο λόγο η Επιτροπή έκλεισε τα μάτια κατά τον έλεγχο του συννόμου της μεταφοράς της οδηγίας 87/102 στο Βέλγιο, τη στιγμή που ο περιορισμός του πεδίου εφαρμογής της μόνο στους κατοίκους του Βελγίου φαίνεται να αποτελεί σοβαρή παραβίαση της αρχής της μη διάκρισης του άρθρου 7 της Συνθήκης;

3. Συμφωνεί η Επιτροπή ότι η πλήρης προστασία των καταναλωτών, κατοίκων και μη κατοίκων, είναι τόσο μάλλον σημαντική δεδομένου ότι η οδηγία 87/102 αποτελεί ένα ελάχιστο νομικό κανόνα που επιτρέπει στα κράτη μέλη να διατηρήσουν ή να εγκρίνουν αυστηρότερες διατάξεις για την προστασία των καταναλωτών. Κατ' αυτόν τον τρόπο ένας καταναλωτής ενδέχεται σε ορισμένες περιπτώσεις να προστατεύεται καλύτερα από τη νομοθεσία του κράτους καταγωγής του επαγγελματία παρά από τον δικό του νόμο.

Απάντηση της κ. Bonino εξ ονόματος της Επιτροπής (3 Ιουλίου 1997)

Οι βέλγοι επαγγελματίες έχουν άδικο να αντιτίθενται στην άποψη των καταναλωτών που κατοικούν στο Μ. Δουκάτο του Λουξεμβούργου όσον αφορά τη μη εφαρμογή του βελγικού νόμου. Εάν παραπεμφθεί μία υπόθεση σε βελγικά ή λουξεμβουργιανά δικαστήρια, θα εφαρμόσουν αυτά βεβαίως το βελγικό δίκαιο, εκτός εάν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, το λουξεμβουργιανό δίκαιο είναι ευνοϊκότερο για τον καταναλωτή. Αυτή είναι η λύση που προκύπτει από τους κανόνες του διεθνούς ιδιωτικού δικαίου που ορίζονται από τη συνθήκη της Ρώμης της 19.06.1980 σχετικά με το νόμο που εφαρμόζεται όσον αφορά τις συμβατικές υποχρεώσεις.

Αυτή η συνθήκη ορίζει πράγματι ως γενικό κανόνα ότι η σύμβαση διέπεται από το νόμο που επιλέγουν τα μέρη (άρθρο 3) και, ελλείψει τούτου, από το νόμο της χώρας με την οποία παρουσιάζει τις στενότερες σχέσεις (άρθρο 4). Η εφαρμογή της βελγικής νομοθεσίας, στις περιπτώσεις που αναφέρει ο αξιότιμος βουλευτής, απορρέει σαφώς από το άρθρο 3 της συνθήκης της Ρώμης, εφόσον αποτελεί το νόμο που επέλεξαν τα μέρη. Αλλά ακόμη και ελλείψει επιλογής, η βελγική νομοθεσία θα ήταν κατ' αρχήν η εφαρμοστέα νομοθεσία, βάσει του άρθρου 4. Πράγματι, η χώρα που συνδέεται στενότερα με μία πιστωτική σύμβαση είναι εκείνη στην οποία είναι εγκατεστημένος ο πιστωτικός φορέας.

Μία κατά λέξη ερμηνεία του άρθρου 2 του βελγικού νόμου της 12.06.1991, φαίνεται να αποκλείει μια τέτοια λύση, εφόσον ορίζει ότι «ο παρών νόμος εφαρμόζεται στις πιστωτικές συμβάσεις που συνάπτονται με έναν καταναλωτή ο οποίος έχει τη συνήθη κατοικία του στο Βέλγιο [...]». Ωστόσο, αυτό το άρθρο πρέπει να ερμηνευθεί λαμβάνοντας υπόψη τη συνθήκη της Ρώμης, η οποία υπερισχύει του βελγικού νόμου. Το εν λόγω άρθρο έχει συνεπώς μόνο ως αποτέλεσμα να ενισχύει την προστασία των καταναλωτών που είναι κάτοικοι του Βελγίου, για τον καθορισμό ορίου, την ελευθερία των μερών να επιλέγουν το εφαρμοστέο δίκαιο. Από το εν λόγω άρθρο προκύπτει συνεπώς ότι είναι επιτακτική η εφαρμογή του βελγικού νόμου όσον αφορά τις πιστωτικές συμβάσεις που συνάπτονται με έναν καταναλωτή που έχει τη συνήθη κατοικία του στο Βέλγιο από πιστωτικό φορέα εγκατεστημένο σ' αυτή τη χώρα. Αυτός ο περιορισμός της ελευθερίας των μερών δεν αντιτίθενται στη συνθήκη της Ρώμης.

Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, η Επιτροπή μπορεί να δώσει συγκεκριμένες απαντήσεις στα ερωτήματα του αξιότιμου βουλευτή:

1. Η οδηγία 87/102/ΕΟΚ σχετικά με την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών όσον αφορά την καταναλωτική πίστη, δεν περιέχει καμία διάταξη που αποσκοπεί στον καθορισμό του εδαφικού πεδίου εφαρμογής των νόμων που προκύπτουν από μεταφορά κοινοτικών οδηγιών. Ωστόσο, η Επιτροπή συμφωνεί με τον αξιότιμο βουλευτή ότι εάν το Βέλγιο αρνηθεί την εφαρμογή του νόμου του που αποτελεί μεταφορά της οδηγίας 87/192/ΕΟΚ, στις περιπτώσεις δανείων που παρέχονται από πιστωτικούς φορείς εγκατεστημένους στο Βέλγιο σε καταναλωτές που δεν είναι κάτοικοι του Βελγίου, αυτό αποτελεί σοβαρή παραβίαση του πνεύματος της προαναφερόμενης οδηγίας 7 και τούτο όχι στην κυριολεξία, λόγω της διάκρισης μεταξύ κατοίκων και μη κατοίκων, αλλά διότι μια τέτοια προσέγγιση θα δημιουργούσε καταστάσεις νομικού κενού στις οποίες οι καταναλωτές που δεν είναι κάτοικοι δεν θα προστατεύοντο από κανένα εθνικό νόμο μεταφοράς.

2. Όπως προκύπτει από τις διευκρινίσεις που παρέχονται, το Βέλγιο δεν περιόρισε το πεδίο εφαρμογής του νόμου, που προκύπτει από τη μεταφορά της οδηγίας 87/102 μόνο στους κατοίκους του Βελγίου, πράγμα που θα αποτελούσε έμμεση διάκριση ανάλογα με την εθνικότητα η οποία απαγορεύεται από το άρθρο 6 της συνθήκης ΕΚ. Αφενός, το άρθρο 2 του βελγικού νόμου αφορά όλους τους καταναλωτές που κατοικούν στο Βέλγιο, ανεξάρτητα από την εθνικότητα τους. Αφετέρου, ο εν λόγω νόμος δεν περιορίζει το πεδίο εφαρμογής του νόμου, αλλά εξασφαλίζει την υποχρεωτική εφαρμογή του παρά την αντίθετη επιλογή των μερών, υπό τις προαναφερόμενες συνθήκες.

3. Στο πλαίσιο των θεμάτων που αποτελούν το αντικείμενο ων οδηγιών εναρμόνισης σε ένα ελάχιστο επίπεδο, ο καταναλωτής μπορεί να προστατεύεται καλύτερα από τη νομοθεσία της χώρας καταγωγής του επαγγελματία, όπως μπορεί να είναι επίσης από το νόμο της χώρας στην οποία κατοικεί. Τούτο προκύπτει από τη φύση των εν λόγω οδηγιών όσον αφορά το ελάχιστο επίπεδο που εξασφαλίζουν. Στόχος αυτών των οδηγιών δεν είναι να καταλήγουν στην εφαρμογή της ευνοϊκότερης για τον καταναλωτή νομοθεσίας, αλλά να εξασφαλίζουν σε αυτόν ελάχιστο επίπεδο προστασίας, ανεξάρτητα από την εφαρμοστέα νομοθεσία βάσει των κανόνων του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου.

Οι κοινοί κανόνες που θεσπίζονται από τη συνθήκη της Ρώμης καταλήγουν γενικώς στην εφαρμογή για τους μη κατοίκους της νομοθεσίας της χώρας καταγωγής του προμηθευτή. Όταν οι επαγγελματίες βρίσκουν πελάτες μεταξύ των καταναλωτών που δεν είναι κάτοικοι, στη χώρα τους, η συνθήκη της Ρώμης, εξασφαλίζει ωστόσο υπό ορισμένες προϋποθέσεις, την εφαρμογή του νόμου της χώρας κατοικίας του καταναλωτή, όταν αυτός είναι ευνοϊκότερος γι' αυτούς (άρθρο 5 της συνθήκης της Ρώμης).