ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-2402/01

υποβολή: Erik Meijer (GUE/NGL) προς την Επιτροπή

(21 Αυγούστου 2001)

Θέμα: Οι επιπτώσεις από τηνποχρεωτική συμμετοχή σε γενετική έρευνα ευρείας κλίμακας στην Ισλανδία ως προς τα αστικά δικαιώματα και τα εμπορικά συμφέροντα

1. Γνωρίζει η Επιτροπή ότι, η Ισλανδία ενέκρινε νόμου βάσει του οποίου η χώρα συμμετέχει σε διεθνή πειράματα γενετικής έρευνας σε ευρεία κλίμακα ενώ οι κάτοικοί τηςποχρεούνται να συμμετάσχουν στα πειράματα αυτά· Τοιουτοτρόπως είναι δυνατόν να συλλεγούν από οικογενειακούς ιατρούς και νοσοκομεία και να αποθηκευθούν σε κεντρική βάση δεδομένων ατομικά ιατρικά δεδομένα και στοιχεία του γενετικού κώδικα όλου του πληθυσμού. Τα εν λόγω στοιχεία συνδυάζονται με τα τηρούμενα επί αιώνες γενεαλογικά δένδρα και τολικό αυτό διατίθεται στην εταιρεία Decode η οποία χρησιμοποιεί τα στοιχεία αυτά για έρευνα της διεθνούς φαρμακευτικής βιομηχανίας ενώ οι κάτοικοι της Ισλανδίας, βάσει δικαστικώς αποφάσεων, δεν δικαιούνται να διαγράψουν από αυτή την κεντρική διοίκηση στοιχεία που αφορούν τους ίδιους ή τους προγόνους τους·

2. Καθίσταται με τον τρόπο αυτό η Ισλανδία και διεθνής χώρα πειραματισμού όσον αφορά δεοντολογικές και νομικές πτυχές της προστασίας της ιδιωτικής ζωής όσον αφορά τα γενετικά δεδομένα τα οποία τυγχάνουν αισθητώς λιγότερης προστασίας απ' ότι διεθνώς συνηθίζεται. Γνωρίζετε και άλλα κράτη, εξαιρέσει την τρόπον τινά συγκρίσιμη Σιγκαπούρη, που να έχουν λάβει τέτοια μέτρα· Δεν αντιβαίνουν αυτές οι μεθοδεύσεις τους κοινοτικούς κανόνες σχετικά με την ιδιωτική ζωή·

3. Δεν συμμερίζεστε την άποψή μου ότι, στο πλαίσιο αυτού του ισλανδικού προτύπου, εξεταζόμενα από κοινού και τα τρία — ήτοι το γενικό συμφέρον της ιατρικής έρευνας, το ατομικό συμφέρον των ατόμων που μπορούν να θίγονται από την έρευνα αυτή και το εμπορικό συμφέρον των ενδιαφερομένων φαρμακευτικών επιχειρήσεων — τα εμπορικά συμφέρονταπερτερούν του ατομικού· Εάν όχι, για ποιόν λόγο,

Πηγή: Νορβηγικό ντοκιμαντέρ Decoding the Icelanders που μεταδόθηκε στην Ολλανδική Τηλεόραση από την IKON-TV.

Κοινή απάντησητου κ. Bolkestein εξ ονόματος της Επιτροπήςστις γραπτές ερωτήσεις E-2402/01 και E-2403/01

(25 Οκτωβρίου 2001)

Η οδηγία 95/46/ΕΚ σχετικά με την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα ενσωματώθηκε στη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (στο εξής ΕΟΧ) με την απόφαση αριθ. 83/1999 της μεικτής επιτροπής του ΕΟΧ. Με την ενσωμάτωση αυτή τα κράτη μέλη του ΕΟΧ — δηλαδή, τα 15 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης μαζί με την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και τη Νορβηγία — δεσμεύονται να θεσπίσουν τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις προκειμένου να συμμορφωθούν με την εν λόγω οδηγία. Βάσει των ανωτέρω, τα κράτη μέλη του ΕΟΧ δεν μπορούν να περιορίζουν ή να απαγορεύουν τη μεταξύ τους ελεύθερη κυκλοφορία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα για λόγους που αφορούν την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των ατόμων, και ειδικότερα την ιδιωτική τους ζωή, όσον αφορά την επεξεργασία των εν λόγω δεδομένων.

Αρμόδια για τη τήρηση τωνποχρεώσεων που απορρέουν από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ όσον αφορά τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (στο εξής ΕΖΕΣ) τα οποία συμμετέχουν στην εν λόγω συμφωνία (Ισλανδία, Λιχτενστάιν και Νορβηγία) είναι η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ. Εν προκειμένω, η Επιτροπή ενδέχεται να καλέσει την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ να παράσχει συμπληρωματικές πληροφορίες για τη μεταφορά της οδηγίας 95/46/ΕΚ στην Ισλανδία, σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπονται στο πλαίσιο της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

Εξάλλου, σύμφωνα με τους κανόνες της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, η ισλανδική νομοθεσία επί του θέματος κοινοποιείται στην Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ και όχι στην Επιτροπή. Εντούτοις, η Επιτροπή είναι ενήμερη τόσο για την ύπαρξη του νόμου του Δεκεμβρίου 1998 σχετικά με τις τράπεζες δεδομένων στον τομέα τηςγείας καθώς και σχετικά με άδεια που παραχωρήθηκε στην εταιρεία Decode.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή, τα δεδομένα τα οποία επεξεργάζεται η εταιρεία Decode πρέπει να έχουν χαρακτηρισθεί ως δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα βάσει της οδηγίας 95/46/ΕΚ. Ορισμένα από ταπό επεξεργασία δεδομένα πρέπει, επιπλέον, να έχουν χαρακτηρισθεί ως δεδομένα που αφορούν τηνγεία, τα οποία απολαύουν ειδικής προστασίας βάσει της προαναφερθείσας οδηγίας. Η επεξεργασία παρόμοιων δεδομένων καταρχήν απαγορεύεται, αλλά μπορεί να επιτραπεί μετά από ρητή συναίνεση του ατόμου το οποίο αφορούν τα δεδομένα. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή, η επεξεργασία δεδομένων από την εταιρεία Decode δεν πραγματοποιείται σε παρόμοια βάση. Πάντως, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η έννοια της συναίνεσης είναι προβληματική όσον αφορά τα γενετικά δεδομένα. Πράγματι, τα γενετικά δεδομένα παρέχουν πληροφορίες όχι μόνο για το άτομο το οποίο αφορούν αλλά και για όλα τα πρόσωπα που ανήκουν στο γενεαλογικό του δένδρο.

Βάσει της οδηγίας 95/46/ΕΚ επιτρέπεται επίσης η επεξεργασία δεδομένων που αφορούν τηνγεία και σε άλλες περιπτώσεις, η πιο σχετική από τις οποίες είναι αυτή που βασίζεται στη νομοθεσία ενός κράτους μέλους και αφορά λόγο σημαντικού δημοσίου συμφέροντος με την επιφύλαξη της παροχής κατάλληλων εγγυήσεων. Εξάλλου, η εν λόγω οδηγία επιτρέπει την επαναχρησιμοποίηση για στατιστικούς ή επιστημονικούς σκοπούς δεδομένων που έχουν συλλεγεί για άλλους καθορισμένους σκοπούς, εφόσον τα κράτη μέλη παρέχουν τις κατάλληλες εγγυήσεις. Εντούτοις, η Επιτροπή δεν διαθέτει επαρκείς πληροφορίες ώστε να αξιολογήσει την ποιότητα των παρεχόμενων εγγυήσεων που αφορούν την επεξεργασία των εν λόγω δεδομένων.

Η Επιτροπήπογραμμίζει επίσης ότι σε μια παρόμοια επεξεργασία δεδομένων εφαρμόζονται όλες οιποχρεώσεις και τα δικαιώματα που απορρέουν από την οδηγία 95/46/ΕΚ και ειδικότερα ηποχρέωση τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα ναφίστανται σύννομη και θεμιτή επεξεργασία, να είναι κατάλληλα, συναφή προς το θέμα και όχιπερβολικά, το πρόσωπο το οποίο αφορούν τα δεδομένα να ενημερώνεται, να έχει δικαίωμα πρόσβασης, αντίταξης και διόρθωσης, να διασφαλίζεται η ασφάλεια των δεδομένων, να μη λαμβάνονται ατομικές αποφάσεις που θίγουν το πρόσωπο και βασίζονται αποκλειστικά σε αυτοματοποιημένη επεξεργασία καθώς και να εφαρμόζονται οι διατάξεις για τη διασυνοριακή ροή δεδομένων.

Η Επιτροπήπενθυμίζει εν προκειμένω τη δήλωση των ευρωπαίων επιτρόπων για την προστασία των δεδομένων, οι οποίοι κατά τη συνάντησή τους στο Santiago de Compostella (18 — 20 Σεπτεμβρίου 1998) εκδήλωσαν την ανησυχία τους για το συναφές σχέδιο ενώ κάλεσαν την ισλανδική κυβέρνηση να επανεξετάσει το θέμα της προστασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

Η Επιτροπή επιθυμεί επίσης να μνημονεύσει τον κανόνα του ιατρικού απορρήτου, πουφίσταται στα ευρωπαϊκά κράτη και ο οποίος επιβάλλει αυστηρούς περιορισμούς όσον αφορά την κοινοποίηση ιατρικών δεδομένων για μη θεραπευτικούς σκοπούς.

Εξάλλου, η Επιτροπήπογραμμίζει ότι το άρθρο 3 του χάρτη θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης εγγυάται τη σωματική και πνευματική ακεραιότητα κάθε ατόμου ενώ με τα άρθρα 7 και 8 αναγνωρίζεται το δικαίωμα κάθε ατόμου στην προστασία της ιδιωτικής και οικογενειακής του ζωής καθώς και των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα ενώ βάσει του άρθρου 21 απαγορεύεται κάθε διάκριση που βασίζεται σε γενετικά χαρακτηριστικά.

Τέλος, όσον αφορά την ενδεχόμενη χρησιμοποίηση ισλανδικών δεδομένων από επιχειρήσεις που εδρεύουν στα κράτη μέλη, η επιτροπή δεν διαθέτει συναφή στοιχεία. Ομοίως, δεν μπορεί να αποφανθεί ούτε για τον κίνδυνο ούτε για την πιθανότητα ένα κράτος μέλος να επιτρέψει σε μια ιδιωτική εταιρεία την κατοχή δεδομένων παρόμοιων με αυτά που διαθέτει η εταιρεία Decode. Πάντως, αν ένα κράτος μέλος θέσπιζε νομοθεσία παρόμοια με την ισλανδική νομοθεσία του 1998, η Επιτροπή θα προέβαινε στην αξιολόγηση της συμβατότητάς της με τους κοινοτικούς κανόνες και κυρίως με αυτούς που αφορούν την προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Εν προκειμένω, η Επιτροπή θα ζητούσε τη γνώμη της ανεξάρτητης ομάδας εργασίας για την προστασία των δεδομένων που θεσπίσθηκε με το άρθρο 29 της οδηγίας 95/46/ΕΚ και στην οποία συμμετέχουν οι ευρωπαίοι επίτροποι που είναι αρμόδιοι για την προστασία των δεδομένων.