ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-3472/01

υποβολή: Dorette Corbey (PSE)και Ria Oomen-Ruijten (PPE-DE) προς την Επιτροπή

(4 Ιανουαρίου 2002)

Θέμα: Ερμηνεία της Οδηγίας 98/44

Η οδηγία 98/44/ΕΕ(1) έχει ως κύριο στόχο τη σαφή διάκριση μεταξύ εκείνων των εφευρέσεων της βιοτεχνολογίας που μπορούν και εκείνων που δεν μπορούν να κατοχυρωθούν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Όμως αυτή καθεαυτή η οδηγία δεν είναι σαφής και συγκεκριμένα στα άρθρα 4, 5 και 6. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προσφάτως σε ψήφισμά του διατύπωσε τις αντιρρήσεις του όσον αφορά την κατοχύρωση της ευρεσιτεχνίας για το γονίδια του καρκίνου του μαστού BCRA 1 και BCRA 2. Έτσι το Κοινοβούλιο έχει λάβει σαφή θέση κατά μιάς πολύ ευρείας ερμηνείας των ευρεσιτεχνιών.

Η οδηγία 98/44/Ε Ε αυτή τη στιγμή μεταφέρεται στα νομικά συστήματα των κρατών μελών και σε τέσσερα έχει ήδη ενσωματωθεί. Στην Ολλανδία διίστανται οι γνώμες μεταξύ κυβερνήσεως και κοινοβουλίου σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας.

Συμφωνεί η Επιτροπή με την άποψή μας ότι η εφαρμογή της οδηγίας 98/44 επιτρέπει:

- την ρητή απαγόρευση απόκτησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας όσον αφορά φυτά και ζώα·

- την ρητή απαγόρευση απόκτησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας όσον αφορά γενετικώς τροποποιημένα έμβρυα·

- να τεθεί ως προϋπόθεση της απόκτησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας η παροχή σαφούς και επαρκώς χρηστικής περιγραφής της λειτουργίας της αλληλουχίας ή της μερικής αλληλουχίας των γονιδίων ·

- να εκπονηθεί συμπληρωματικός κατάλογος εφευρέσεων που αποκλείονται από τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας λόγω του ότι αντιβαίνουν προς την δημόσια τάξη ή τα χρηστά ήθη·

(1) ΕΕ L 213 της 30.7.1998, σελ. 13.

Απάντηση του κ. Bolkestein εξ ονόματος της Επιτροπής

(25 Φεβρουαρίου 2002)

Τα αξιότιμα μέλη του ΕΚ εφιστούν την προσοχή της Επιτροπής στην ερμηνεία της οδηγίας 98/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 6ης Ιουλίου 1998 για την έννομη προστασία των βιοτεχνολογικών εφευρέσεων.

Κατ' αρχάς, αξίζει να επισημανθεί ότι τα δύο αμφισβητούμενα διπλώματα ευρεσιτεχνίας στα οποία αναφέρεται το αξιότιμο μέλος του ΕΚ χορηγήθηκαν από τον Ευρωπαϊκό οργανισμό διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας (ΕΟΔΕ), ο οποίος συνιστά μη κοινοτικό διεθνή οργανισμό.

Ωστόσο, τα άρθρα τα οποία πραγματεύονται τους ουσιαστικούς όρους που διέπουν τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας (νέο της εφεύρεσης, εφευρετική δραστηριότητα, βιομηχανική εφαρμογή) στη Σύμβαση για το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας συμπληρώθηκαν, από το Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΟΔΕ, με αναθεωρημένους το 1999 κανόνες οι οποίοι επαναλαμβάνουν ουσιαστικά τις οικείες διατάξεις της οδηγίας 98/44/ΕΚ. Η τροποποίηση του εκτελεστικού κανονισμού της Σύμβασης για το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας κατέστησε εφικτή την καθιέρωση αρμονικού καθεστώτος για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας που αφορούν βιοτεχνολογικές εφευρέσεις και τα οποία χορηγούνται από το Ευρωπαϊκό γραφείο διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας (εφεξής καλούμενο το Γραφείο) ή από τα εθνικά γραφεία.

Στη συνέχεια, το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, μόλις χορηγηθεί από το Γραφείο, μετατρέπεται σε φάσμα εθνικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που ισχύουν σε όλα τα κράτη τα οποία καθορίζονται στην αίτηση ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Ως εκ τούτου, τα εν λόγω εθνικά διπλώματα ευρεσιτεχνίαςπόκεινται στο ίδιο εθνικό καθεστώς με εκείνο που ισχύει για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας που χορηγούνται απευθείας από τα εθνικά γραφεία. Αναφορικά με τα κράτη μέλη, ταπό εξέταση διπλώματα ευρεσιτεχνίας θα διέπονται εξίσου από τις οικείες κοινοτικές διατάξεις και, συνεπώς, από την οδηγία 98/44/ΕΚ όσον αφορά τις βιοτεχνολογικές εφευρέσεις.

Επομένως, στην πράξη, τα εθνικά δικαστήρια θα έχουν το δικαίωμα να ακυρώνουν τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας επί βιοτεχνολογικών εφευρέσεων σε περίπτωση που δεν συνάδουν προς τις διατάξεις της εν λόγω οδηγίας στο βαθμό που η ενέργεια αυτή συμφωνεί προς τιςποχρεώσεις των κρατών μελών που απορρέουν από τις διεθνείς συνθήκες.

Επιπλέον, η Επιτροπή επιβεβαιώνει ότι ένας από τους στόχους της οδηγίας είναι να αποσαφηνιστούν οι κανόνες που πρόκειται να εφαρμοστούν στον τομέα του δικαίου περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας επί βιοτεχνολογικών εφευρέσεων. Τα άρθρα 4, 5 και 6 της οδηγίας 98/44/ΕΚ για τα οποία γίνεται λόγος στην ερώτηση καθιστούν εφικτή, μεταξύ άλλων, τη διάκριση της απλής ανακάλυψης που δεν δύναται να κατοχυρωθεί με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, από την εφεύρεση που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο προστασίας με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Οι συγκεκριμένες διευκρινίσεις επιφέρονται στον ιδιαίτερα ευαίσθητο τομέα του βιολογικούλικού και αφορούν κυρίως τα συστατικά στοιχεία του ανθρώπινου σώματος.

Κρίνεται επίσης σημαντικό να σημειωθεί ότι η Ελλάδα έχει μεταφέρει την οδηγία από τις 22 Οκτωβρίου 2001, γεγονός που ανεβάζει σε πέντε τα κράτη μέλη που έχουν εκτελέσει την οδηγία (Δανία, Ιρλανδία, Φινλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο και, πλέον, Ελλάδα).

Τέλος, η Επιτροπή θα επιθυμούσε να προβεί στις ακόλουθες διευκρινίσεις ως προς τις ερωτήσεις που τέθηκαν από τα αξιότιμα μέλη του ΕΚ:

- παρά το γεγονός ότι οι φυτικές ποικιλίες και οι φυλές ζώων δεν δύνανται να κατοχυρωθούν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, η οδηγία δεν απαγορεύει τη δυνατότητα αυτή όσον αφορά τα ζώα και τα φυτά· οι μέθοδοι κλωνοποίησης ανθρώπων αποκλείονται από τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Αναμφισβήτητα, ως εκ τούτου, η κλωνοποίηση για λόγους αναπαραγωγής δεν δύναται να αποτελέσει αντικείμενο διπλώματος ευρεσιτεχνίας·

- στο πλαίσιο μεμονωμένων στοιχείων του ανθρώπινου σώματος, η βιομηχανική εφαρμογή αλληλουχίας ή μερικής αλληλουχίας ενός γονιδίου πρέπει να παρουσιάζεται σαφώς στην αίτηση για τη χορήγηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Μια απλή αλληλουχία DNA χωρίς μνεία λειτουργίας δεν περιλαμβάνει καμία τεχνική πληροφορία και δεν συνιστά εφεύρεση κατοχυρώσιμη με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Για να πληροίται το κριτήριο της βιομηχανικής εφαρμογής, πρέπει, στην περίπτωση όπου χρησιμοποιείται αλληλουχία ή μερική αλληλουχία για την παραγωγή πρωτεΐνης ή μερικής πρωτεΐνης, να προσδιορίζεται ποια πρωτεΐνη ή μερική πρωτεΐνη παράγεται και ποια λειτουργία εξυπηρετεί·

- η οδηγία προβλέπει την κατάρτιση μη εξαντλητικού καταλόγου εφευρέσεων που πρέπει να θεωρείται ότι αντιβαίνουν τη δημόσια τάξη και τα χρηστά ήθη και οι οποίες, ως εκ τούτου, αποκλείονται από τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Εναπόκειται σε κάθε κράτος μέλος να μεταφέρει τον εν λόγω κατάλογο στο εσωτερικό δίκαιό του.