ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-0456/02

υποβολή: Erik Meijer (GUE/NGL) προς την Επιτροπή

(22 Φεβρουαρίου 2002)

Θέμα: Προσωρινή παύση της λειτουργίας του αντιδραστήρα ταχέων νετρονίων του Petten (Κάτω Χώρες) ως συνέπεια προβλημάτων ασφάλειας και ζημιών στο τοίχωμα του αντιδραστήρα

1. Γνώριζε η Επιτροπή, προ της 4ης Φεβρουαρίου 2002, σχετικά με την ύπαρξη των ως άνω προβλημάτων όσον αφορά τον αντιδραστήρα ταχέων νετρονίων (ΑΤΝ) ισχύος 45 μεγαβάτ που ανήκει στο Κοινό Κέντρο Έρευνας (ΚΚΕ) της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, κοντά στο ολλανδικό χωριό Petten,, ήτοι το γεγονός ότι:

α) εξακολουθεί να αναπτύσσεται ρωγμή στο τοίχωμα του αντιδραστήρα ως συνέπεια λανθασμένης συγκόλλησης το 1984,

β) παρότι το δοχείο πιέσεως του αντιδραστήρα δεν προβλεπόταν για να αντέχει σε ισχυρές εκρήξεις, διαπιστώνεται ότι μετά από έκρηξη, το 1987, την οποία είχε ακολουθήσει ωστικό κύμα, ο αντιδραστήρας τέθηκε αμέσως εκ νέου σε λειτουργία, χωρίς να προηγηθεί ενδελεχείς έλεγχος,

γ) τον Απρίλιο του 2001, από αμέλεια, άρχισε ακτινοβολία τουποστρώματος των εμπλουτισμένων πυρηνικών καυσίμων με στόχο την παραγωγή ισοτόπων, τούτο δε χωρίς ψυκτικό ύδωρ,

δ) οι γραπτοί κανόνες λειτουργίας παρακάμφθηκαν κάθε φορά που το έκριναν αναγκαίο τα αρμόδια διευθυντικά στελέχη,

ε) κατά τις νυκτερινές δραστηριότητες, τα μέλη του προσωπικού αναγκάζονταν ναπογράψουν δήλωση αφοσίωσης που τους επέβαλλε την τήρηση του επαγγελματικού μυστικού,

στ) δεν εφαρμόζοντας οι οδηγίες τηςπηρεσίας πυρηνικής φυσικής,

η) οι έλεγχοι τηςπηρεσίας πυρηνικής φυσικής που προβλέποντας για τις 4 Φεβρουαρίου κινδύνευσαν να αναβληθούν έως την προβλεπόμενη για το 2002 παύση και

θ) εν γένει η κυριαρχούσα κουλτούρα της ασφάλειας δέχεται έντονες κριτικές·

2. Μπορεί να αναφέρει η Επιτροπή για ποιο λόγο καθυστέρησε μέχρι και την εβδομάδα αυτή προκειμένου να συμφωνήσει με την ολλανδική κυβέρνηση που επιθυμούσε την παύση του αντιδραστήρα του Petten, ενώ γνώριζε ήδη προ πολλού την ύπαρξη των ως άνω σοβαρών προβλημάτων·

3. Ποιες έρευνες πρόκειται να πραγματοποιηθούν κατά την περίοδο της παύσης λειτουργίας και σε ποια δυνατή λύση θα μπορούσαν να καταλήξουν· Μπορεί να αναφέρει η Επιτροπή εάν πρόκειται να δημοσιευθούν τα αποτελέσματα των ερευνών ή τουλάχιστον εάν θα κοινοποιηθούν στα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου·

Απάντηση του κ. Busquin εξ ονόματος της Επιτροπής

(30 Απριλίου 2002)

1. α) Η ανωμαλία στη συγκόλληση διαπιστώθηκε το 1984 κατά τη διάρκεια επιθεώρησης προ της θέσεως σε λειτουργία. Η ολλανδική εγκρίνουσα αρχή (Kernfysische Dienst, (KFD)) συμφώνησε να τεθεί σε λειτουργία το δοχείο πιέσεωςπό τον όρο της επιθεώρησής του ανά τριετία. Κατά τις περιοδικές επιθεωρήσεις που διενεργήθηκαν πριν το 2001, δεν παρατηρήθηκαν μεταβολές στο μέγεθος της ανωμαλίας συγκόλλησης. Η τελευταία πρακτική επιθεώρηση πραγματοποιήθηκε το θέρος του 2001. Η επιθεώρηση

αυτή, η οποία διενεργήθηκε με διαφορετικές (υπερηχητικές) τεχνικές, έδωσε διαφορετικά από τις προηγούμενες επιθεωρήσεις αποτελέσματα, τα οποίαποδήλωναν αύξηση του μεγέθους της ανωμαλίας συγκόλλησης. Συμφωνήθηκε με το KFD και το Κοινό Κέντρο Έρευνών (ΚΚΕρ) ότι κατά τη διάρκεια της παύσης λειτουργίας του αντιδραστήρα (18 Φεβρουαρίου 2002), θα διενεργείτο νέα επιθεώρηση της ανωμαλίας συγκόλλησης. Τα αποτελέσματα της επιθεώρησης αυτής έδειξαν ότι το μέγεθος της ανωμαλίας δεν αυξήθηκε σε σύγκριση με το θέρος του 2001. Η SERCO Assurance, εταιρεία εξειδικευμένη στους δομικούς ελέγχους, αναφέρει στην έκθεσή της, στην οποία αξιολογούνται τα αποτελέσματα της επιθεώρησης, ότι ηιοθέτηση περισσότερο συμβατικών μεθόδωνπολογισμού του μεγέθους στα επιθεωρησιακά δεδομένα που προκύπτουν κατά τη διάρκεια ζωής της μονάδας, ανέδειξε μικρή ή και μηδενική διακύμανση του μετρούμενου μεγέθους της ρωγμής.

β) Ουδεμία έκρηξη έλαβε χώρα στο ίδιο το δοχείο πιέσεως. Πιθανότατα, τα περί εκρήξεως αναφέρονται σε κάψουλα πλήρη οξειδίου του τελλουρίου (χρησιμοποιούμενου για την παραγωγή ιωδίου-131, ενός ισοτόπου του ιωδίου που χρησιμοποιείται στην ιατρική) η οποία εξερράγη στις 28 Νοεμβρίου 1987 κατόπιν μη αναμενόμενης αντίδρασης. Εκ κατασκευής, το δοχείο πιέσεως των αντιδραστήρωνψηλής ροής (High Flux Reactor — HFR) είναι βυθισμένο σε δεξαμενή ύδατος. Η άνω επιφάνεια της δεξαμενής ύδατος είναι εκτεθειμένη στον αέρα, στο εσωτερικό του κτιρίου συγκράτησης. Στη δεξαμενή, δίπλα στο δοχείο πιέσεως του αντιδραστήρα, βρίσκεται διάταξηποστήριξης των πειραμάτων. Η ακτινοβόληση της εν λόγω κάψουλας πραγματοποιήθηκε στη διάταξηποστήριξης των πειραμάτων και όχι στο ίδιο το δοχείο πιέσεως του αντιδραστήρα. Μετά την έκρηξη στη διάταξηποστήριξης των πειραμάτων, ο αντιδραστήρας ετέθη ακαριαία εκτός λειτουργίας. Διενεργήθηκε επιθεώρηση και η μόνη ζημία που παρατηρήθηκε ήταν στην κάψουλα οξειδίου του τελλουρίου και στα μέσα στερέωσης της κάψουλας στη διάταξηποστήριξης των πειραμάτων και όχι στον ίδιο τον αντιδραστήρα. Η επακόλουθη απόφαση για την εκ νέου έναρξη λειτουργίας του αντιδραστήρα στηρίχθηκε στο γεγονός ότι όλα τα συστήματα θέσεως του αντιδραστήρα εκτός λειτουργίας λειτούργησαν ως ώφειλαν, στο ότι η έκρηξη είχε, σαφέστατα, την προέλευσή της στην κάψουλα οξειδίου του τελλουρίου που βρισκόταν στη διάταξηποστήριξης των πειραμάτων και δεν οφειλόταν σε πείραμα στον πυρήνα του αντιδραστήρα. Στις δύο εβδομάδες που ακολούθησαν το περιστατικό, έγινε διεξοδική συζήτηση από την επιτροπή ασφάλειας του αντιδραστήρα. Το 1988 διενεργήθηκε επιθεώρηση του δοχείου πιέσεως του αντιδραστήρα, χωρίς να διαπιστωθεί πρόβλημα. Επιπλέον, αποφασίστηκε να μην ακτινοβοληθεί το οξείδιο του τελλουρίου στο μέλλον και να θεσπιστούν διαδικασίες εγκρίσεως για την ακτινοβόληση των ισοτόπων. Κατόπιν τούτων, ενισχύθηκαν περαιτέρω τα κριτήρια αναφοράς στην ολλανδική εγκρίνουσα αρχή (KFD).

γ) Τα ισότοπα δεν παράγονται από στοιχεία καυσίμου ουρανίουψηλού βαθμού εμπλουτισμού (Highly Enriched Uranium — HEU), αλλά από την ακτινοβόληση στόχων που διενεργείται με HEU και που ενσωματώνονται στις κάψουλες. Στις 30 Μαρτίου 2001, κατά τη διάρκεια χειρισμών, κάψουλα πλήρης σφαιριδίων με ουράνιοψηλού βαθμού εμπλουτισμού, για την παραγωγή ισοτόπων, θεωρήθηκε — εσφαλμένα — κενή (και, ως εκ τούτου,πέστη μικρότερη ψύξη απ' ό,τι προβλέπεται κανονικά για πλήρη κάψουλα) και μία κενή κάψουλα θεωρήθηκε εκ λάθους ως πλήρης (και ως εκ τούτου,πέστη μεγαλύτερη ψύξη απ' ό,τι κανονικά προβλέπεται για μία κενή κάψουλα). Κατά τις διαδικασίες ελέγχου πριν από την ακτινοβόληση, η κατάσταση αυτή διαπιστώθηκε και διορθώθηκε. Ως εκ τούτου, είναι σαφές ότι δεν διενεργήθηκε ακτινοβόληση χωρίς κατάλληλη ψύξη. Πραγματοποιήθηκε ανάλυση προκειμένου να διερευνηθεί το τι θα είχε συμβεί σε περίπτωση αποτυχίας του ελέγχου. Από την ανάλυση προέκυψε ότι, στην χειρότερη των περιπτώσεων, τα συστήματα ασφαλείας θα είχαν ενεργοποιηθεί, συμπεριλαμβανομένης, εν ανάγκη, της παύσεως λειτουργίας του αντιδραστήρα ή της απομόνωσης του κτιρίου συγκράτησης του αντιδραστήρα.

δ) Ο φορέας εκμετάλλευσης του αντιδραστήρα (Nuclear Research and Consultancy Group — NRG) ακολούθησε όντως τις εν προκειμένω επιχειρησιακές οδηγίες, πράγμα που επιβεβαιώνει και η επιθεώρηση της KFD. Οι επιχειρησιακές οδηγίες αυτές προβλέπουν, σε ορισμένες περιπτώσεις, τη δυνατότητα, για τον φορέα εκμετάλλευσης του αντιδραστήρα, να παρεκκλίνει από αυτές, βάσει προκαθορισμένων διαδικασιών. Προκειμένου να αρθεί κάθε αμφισημία, τον Φεβρουάριο του 2002 συμφωνήθηκε, μεταξύ της KFD και του ΚΚΕρ, να αρθεί η δυνατότητα, για τον φορέα εκμετάλλευσης του αντιδραστήρα, να παρεκκλίνει από τις οδηγίες.

ε) Στις 25 Οκτωβρίου 2001 δημοσιεύθηκαν στον τοπικό τύπο πληροφορίες για παράβαση των κανόνων ασφαλείας εκ μέρους του NRG και του HFR. Το ΚΚΕρ — Petten, ως κάτοχος της αδείας, επικοινώνησε αμέσως με την διεύθυνση του NRG, του φορέα εκμετάλλευσης του αντιδραστήρα, για εξηγήσεις. Η διεύθυνση του NRG δημοσίευσε δήλωσηπογεγραμμένη από εννέα εκ των δέκα αρχηγών καιπαρχηγών βάρδιας του φορέα εκμετάλλευσης. Σύμφωνα με την δήλωση, οιπογεγραμμένοι είχαν τηρήσει τους ισχύοντες κανόνες και διαδικασίες και είχαν αναφέρει κάθε παρέκκλιση και περιστατικό σύμφωνα με τους εν λόγω κανόνες· δήλωναν δε ότι θα εξακολουθούσαν να πράττουν το ίδιο και στο μέλλον. Ο αρχηγός καιπαρχηγός της απογευματικής και νυκτερινής βάρδιαςπέγραψε την εν λόγω δήλωση τη νύκτα της 24ης προς 25η Οκτωβρίου 2001. Οι άλλοι αρχηγοί καιπαρχηγοί (πλην εκείνου που απουσίαζε με άδεια)πέγραψαν τη δήλωση το πρωί της 25ης Οκτωβρίου 2001.

Ο φορέας εκμετάλλευσης NRG ισχυρίζεται ότι το εμπλεκόμενο προσωπικό δενπέστη πιέσεις για ναπογράψει την εν λόγω δήλωση, πλην όμως το ΚΚΕρ, καθώς και η KFD, είναι της γνώμης ότι το γεγονός ότι ορισμένοι από τους εκεί εργαζόμενους εκλήθησαν ναπογράψουν τη δήλωση τη νύκταποδηλώνει την άσκηση πίεσης επ' αυτών.

Κατόπιν τούτων, το ΚΚΕρ — Petten επικοινώνησε, επίσης, με την KFD, που διενήργησε σχετικές επιθεωρήσεις την 31η Οκτωβρίου 2001, την 6η Νοεμβρίου 2001 και την 12η Νοεμβρίου 2001. Οι ολλανδικές αρχές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι δενπήρχαν ενδείξεις ότι οι εργαζόμενοι του NRG στον αντιδραστήραψηλής ροήςποχρεώθηκαν από την διεύθυνση του NRG να αποσιωπήσουν περιστατικά που έπρεπε — κανονικά — να αναγραφούν στο ημερολόγιο του HFR.

Τέλος, η Επιτροπή ζήτησε από τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), από κοινού με την KFD, να επανεξεταστούν οι σχετικές με την ασφάλεια πρακτικές και αντιλήψεις του φορέα εκμετάλλευσης (βλέπε σημείο στ).

ζ) Το ΚΚΕρ, ως κάτοχος αδείας, δεν γνωρίζει την ύπαρξη παραβάσεων των οδηγιών της KFD.

η) Αμέσως μετά την εν λειτουργία επιθεώρηση του θέρους του 2001, συμφωνήθηκε μεταξύ της KFD και του ΚΚΕρ ότι η επόμενη εν λειτουργία επιθεώρηση της ανωμαλίας συγκόλλησης θα λάβει χώρα το θέρος του 2002 και όχι μετά από τριετία, όπως προβλεπόταν. Στις αρχές Φεβρουαρίου του 2002, συμφωνήθηκε μεταξύ της KFD και του ΚΚΕρ να επισπευσθεί η εν λειτουργία επιθεώρηση, για τις 21 και 22 Φεβρουαρίου 2002.

στ) Διατυπώθηκαν κριτικά σχόλια για τις ακολουθούμενες πρακτικές και αντιλήψεις όσον αφορά την ασφάλεια λειτουργίας του HFR. Ως εκ τούτου, το ΚΚΕρ ζήτησε από τον ΔΟΑΕ να εξετάσει το ζήτημα, πράγμα που έγινε μεταξύ 3ης και 8ης Μαρτίου 2002 (η προπαρασκευαστική συνεδρίαση για τον έλεγχο πραγματοποιήθηκε στις 13 και 14 Φεβρουαρίου 2002).

Την Παρασκευή 8 Μαρτίου 2002, ο ΔΟΑΕπέβαλε τα κυριότερα ευρήματα και συστάσεις στον κάτοχο αδείας (ΚΚΕρ) και στην KFD. Επισημαίνονταν αρκετά στοιχεία του συστήματος διαχείρισης της ασφάλειας, προκειμένου να ληφθούν διορθωτικά μέτρα. Μεταξύ των μέτρων περιλαμβανόταν η βελτίωση και η αύξηση της συχνότητας της εκπαίδευσης του προσωπικού, η βελτίωση των διαύλων επικοινωνίας, η ένταση των διαδικασιών παρακολούθησης και αναθεώρησης, καθώς και η εις βάθος επανεξέταση της αδειοδότησης. Τα ως άνω καλείται να εφαρμόσει ο φορέας εκμετάλλευσης (NRG), σε ορισμένες δε περιπτώσεις από κοινού με το ΚΚΕρ. Εξάλλου, έχει εγκριθεί, τώρα, από την KFD, πρόταση για την εφαρμογή των ως άνω συστάσεων. Το ΚΚΕρ θα παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς την πρόοδο εφαρμογής εκ μέρους του NRG, προκειμένου να εξασφαλιστεί η εξακολούθηση της ασφαλούς λειτουργίας του αντιδραστήρα.

2. Με την παραλαβή επιστολής εκ μέρους μητρικής του NRG εταιρείας, στην οποία διατυπώνονταν κάποιες ανησυχίες, η Επιτροπή αντέδρασε πάραυτα ζητώντας επιθεώρηση του HFR από την KFD. Στη συνέχεια, η Επιτροπή ανακοίνωσε την πρόθεσή της να προβεί σε παύση λειτουργίας του αντιδραστήρα στις 8 Φεβρουαρίου 2002. Μετά από επαφές με τις ολλανδικές αρχές, όλα τα μέλη συμφώνησαν για την αναβολή της παύσεως λειτουργίας, μέχρι τις 18 Φεβρουαρίου 2002.

Τα αναφερθέντα στην ερώτηση 1 μεταφέρθηκαν στην KFD στο πλαίσιο των ισχυουσών διαδικασιών αναφοράς και η KFD διενήργησε σειρά σχετικών επιθεωρήσεων. Το δεύτερο εξάμηνο του 2001, το ΚΚΕρ — Petten δρομολόγησε, με τη σειρά του, δύο ελέγχους του συστήματος διαχείρισης ποιότητας του φορέα εκμετάλλευσης του αντιδραστήρα, καθώς και συγκεκριμένων ζητημάτων που αφορούσαν τις σχετικές με την ασφάλεια πρακτικές και αντιλήψεις. Ωστόσο, η Επιτροπή απεφάσισε να εκμεταλλευτεί μία προβλεπόμενη (τακτική) πράξη λειτουργίας του αντιδραστήρα για να διενεργήσει έλεγχο ασφαλείας και νέα μέτρηση της ανωμαλίας συγκόλλησης.

3. Κατά την περίοδο της παύσεως λειτουργίας έλαβαν χώρα τα ακόλουθα:

- νέα επιθεώρηση της ανωμαλίας συγκόλλησης (βλ. επίσης ερώτηση 1.α),

- εξέταση, εκ μέρους του ΔΟΑΕ, της ασφάλειας και των σχετικών με την ασφάλεια πρακτικών και αντιλήψεων εις ό,τι αφορά τη λειτουργία του HFR,

- ανεξάρτηση εκτίμηση των επιπτώσεων της ένδειξης της ανωμαλίας συγκόλλησης στον χρόνο ζωής του δοχείου πιέσεως του αντιδραστήρα HFR, εκ μέρους της Serco Assurance.

Όπως αναλύθηκε λεπτομερώς στην ερώτηση 1, οι KFD και ΚΚΕρ μελέτησαν προσεκτικά τα συμπεράσματα και τις συστάσεις του ελέγχου του ΔΟΑΕ εις ό,τι αφορά τις σχετικές με την ασφάλεια πρακτικές και αντιλήψεις, καθώς και της εκτίμησης της Serco Assurance σχετικά με τις επιπτώσεις κατά τη διάρκεια ζωής. Ζητήθηκε να ολοκληρωθούν όλες οι ενέργειες προτού κριθούν ικανοποιητικοί ο όροι της εκκίνησης εκ μέρους της KFD. Σε συμφωνία με την KFD, το ΚΚΕρ συναίνεσε στην επανέναρξη λειτουργίας του HFR για τις 22 Μαρτίου 2002, όπως προέβλεπε το κανονικό χρονοδιάγραμμα. Το ΚΚΕρ θα παρακολουθήσει εκ του σύνεγγυς την πρόοδο εφαρμογής όλων των αναγκαίων δράσεων προκειμένου να εξασφαλίσει την συνέχιση της ασφαλούς λειτουργίας του αντιδραστήρα. Οι εκθέσεις τόσο της Serco Assurance όσο και του ΔΟΑΕπάρχουν στις ιστοσελίδες του ΚΚΕρ, στις ακόλουθες διευθύνσεις: http://www.jrc.org/download/press/releases/Serco_reports.pdf http://www.jrc.org/download/press/releases/iaea.pdf