ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-2774/01

υποβολή: Alexandros Alavanos (GUE/NGL) προς την Επιτροπή

(9 Οκτωβρίου 2001)

Θέμα: Ευτροφισμός και επίκνδυνες τοξίνες σε εννέα μεγάλες λίμνες της Ελλάδας

Σύμφωνα με αποτελέσματα ερευνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, η μεγάλη ανάπτυξη των κυανοφυκών ή κυανοβακτηρίων λόγω ευτροφισμού στα νερά εννέα λιμνών στην Ελλάδα (Καστοριάς, Ιωαννίνων, Βόλβης, Δοϊράνης, Μικρής Πρέσπας, Βιστωνίδας, Αμβρακίας, Ζάζαρης και Κορώνειας),

έχει δημιουργήσει το φαινόμενο των πράσινων νερών μέσα στα οποία παράγονται τοξίνες πολλαπλάσιες από τα όρια που ορίζει η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ) και επικίνδυνες τόσο για τηνγεία των ανθρώπων, λόγω της πρόκλησης καρκινογενέσεων, όσο και για το οικοσύστημα. Τέσσερις από τις πιο πάνω λίμνες (Βόλβη, Μικρή Πρέσπα, Βιστωνίδα και Κορώνεια) προστατεύονται από τη διεθνή Συνθήκη Ραμσάρ.

1. Γνωρίζει η Επιτροπή την έκταση του προβλήματος στην Ελλάδα και ποιες είναι οι απόψεις της για την αντιμετώπισή του·

2. Η ΠΟΥ έχει θεσπίσει προστατευτικούς μηχανισμούς για την αντιμετώπιση των κυανοβακτηριακών τοξινών. Πώς εφαρμόζονται στη συγκεκριμένη περίπτωση της Ελλάδας και γενικότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση·

3. Σκοπεύει η Επιτροπή να αξιοποιήσει τα αποτελέσματα των ερευνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης ώστε να επιδιωχθεί η αποκατάσταση της ποιότητας των νερών των λιμνών σε φυσιολογικά επίπεδα·

Απάντηση της κας Wallstrm εξ ονόματος της Επιτροπής

(10 Δεκεμβρίου 2001)

1. Από την έρευνα που διεξήγαγε στα ελληνικάδάτινα οικοσυστήματα, η Επιτροπή εξοικειώθηκε με τα προβλήματα ποιότητας του νερού στην Ελλάδα, ιδίως όσον αφορά τα γνωστά προβλήματα ευτροφισμού των ελληνικώνδατοσυστημάτων. Ωστόσο, η προκείμενη ερώτηση αφορά τοξικά είδη (κυανά άλγη σε γλυκά νερά), για τα οποία μέχρι στιγμής λίγες είναι οι διαθέσιμες πληροφορίες, πλην όμως εκπονείται σειρά μελετών σε διάφορα κράτη μέλη.

Στο πλαίσιο της κοινοτικής νομοθεσίας, τα προβλήματα ποιότητας του νερού αντιμετωπίζονται μέσω σειράς Οδηγιών, όπως είναι η Οδηγία για τα επιφανειακά ύδατα από τα οποία παράγεται πόσιμο νερό(1), η Οδηγία για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων(2), η Οδηγία για τη νιτρορρύπανση(3) και άλλες. Οι Οδηγίες αυτές αποβλέπουν στην επίτευξη ή στη διατήρηση ορισμένων επιπέδων ποιότητας του νερού ή/και στον περιορισμό των επιπτώσεων σταδατοσυστήματα, ιδίως από πλευράς θρεπτικών συστατικών και επικίνδυνων ουσιών.

Οι διατάξεις των ανωτέρω Οδηγιών μπορούν,πό την έννοια αυτή, να θεωρηθούν πηγαία μέτρα (στην πηγή) δεδομένου ότι αποβλέπουν στην αντιμετώπιση φαινομένων, όπως της κακής ποιότητας τωνδάτων και του ευτροφισμού, τα οποία, με τη σειρά τους, προκαλούν αρνητικά περιβαλλοντικά φαινόμενα, π.χ.περβολικές συγκεντρώσεις αλγοτοξινών. Ηπερβολική ανάπτυξη κυανών αλγών ευνοείται από τις μεγάλες εισροές φωσφόρου, κυρίως από τα αστικά και βιομηχανικά λύματα και τα λιπάσματα.

2. Στηνφιστάμενη κοινοτική νομοθεσία δεν καθορίζονται πρότυπα (π.χ. οριακές τιμές για τις τοξίνες), δεδομένου ότι το πρόβλημα δεν είχε διερευνηθεί και δεν είχαν ακόμη αναπτυχθεί μέθοδοι παρακολούθησης τον καιρό της έκδοσης των οδηγιών. Υπάρχει μόνο μια σύσταση σχετικά με μία τοξίνη (την μικροκυστίνη, μια κυτταρική τοξίνη που βλάπει την ενζυματική δραστηριότητα). Το πρότυπο αυτό ενσωματώνεται στις κανονιστικές διατάξεις πολλών χωρών που αφορούν το πόσιμο νερό και τα ύδατα κολυμβήσεως.

Στο Πέμπτο Πρόγραμμα Πλαίσιο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΤΑ) (1998-2002), αναλαμβάνεται ήδη πρωτοβουλία σύστασης ευρωπαϊκού δικτύου για το ζήτημα των αλγοτοξινών. Επιπλέον, σε σειρά ερευνητικών έργων αντιμετωπίζονται θέματα σχετικά με την ανάπτυξη, τον έλεγχο και την αντιμετώπιση τηςπερβολικής άνθησης τοξικών αλγών σε οικοσυστήματα γλυκού νερού. Το έργο Cyanotox αποβλέπει στην ανάπτυξη συστήματος πρώιμης προειδοποίησης για τον εντοπισμό και την παρακολούθηση τοξικών κυανοβακτηριδίων στις λίμνες και στις δεξαμενές φραγμάτων. Το έργο Photox αναπτύσσει καινοτόμο τεχνολογία για την φωτοκαταλυτική καταστροφή των κυανοτοξινών. Στη βάση αυτή, μετά από αξιολόγηση του προβλήματος σε ευρωπαϊκό επίπεδο και εκτίμηση του δυναμικού τωνφιστάμενων και προηγμένων τεχνολογιών όσον αφορά την παρακολούθηση και απομάκρυνση των κυανοτοξινών από το νερό, η Κοινότητα θα μπορούσε να καταρτίσει κατευθυντήριες γραμμές για τη λήψη μέτρων σχετικών με τις τοξίνες σταδάτινα οικοσυστήματα και, εφόσον είναι αναγκαίο, να θεσπίσει οριακές τιμές για τις τοξίνες στη μελλοντική κοινοτική νομοθεσία.

3. Στα αγρο-περιβαλλοντικά μέτρα του σχεδίου αγροτικής ανάπτυξης 2000-2006 για την Ελλάδα (κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1257/1999(4)) προβλέπεται ειδική δράση σε ορισμένες περιοχές Natura 2000 της

Βόρειας Ελλάδας, συμπεριλαμβανομένων των λιμνών της Βιστωνίδας και της Κορώνειας, που προβλέπει συστήματα αγροτικής διαχείρισης χαμηλών εισροών, με στόχο την εμφανή βελτίωση της βιοποικιλότητας. Ωστόσο, η δράση αυτή αναμένεται να έχει ευεργητικά αποτελέσματα και στη ποιότητα του νερού στις εν λόγω λίμνες, δεδομένου ότι θα συμβάλει στη μείωση της ρύπανσης από τις αγροτικές δραστηριότητες.

Η Επιτροπή συγχρηματοδοτεί επίσης έργο για την επέκταση, τη βελτίωση και τον εκσυγχρονισμό συστημάτων επεξεργασίας αστικών λυμμάτων στην πόλη των Ιωαννίνων, στο πλαίσιο του Ταμείου Συνοχής. Όταν ολοκληρωθεί, το σύστημα αυτό θα έχει θετικές επιπτώσεις στη λίμνη των Ιωαννίνων.

Όσον αφορά τη λίμνη Κορώνεια συγχρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Συνοχής η κατάρτιση του ρυθμιστικού σχεδίου καθώς και η πρώτη φάση της αποκατάστασής της. Το επόμενο βήμα του εν λόγω έργου ενσωματώθηκε στην στρατηγική εφαρμογής του Ταμείου Συνοχής για την περίοδο 2000-2006.

Επιπλέον, συγχρηματοδοτήθηκαν(5) ολόκληρες σειρές έργων για την προστασία βιοτόπων στις λίμνες Βόλβης, Πρεσπών και Βιστωνίδας από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος (ΕΠ) Περιβάλλον για την περίοδο 1994-1999. Η παράταση των εν λόγω δράσεων προβλέπεται στο σχετικό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα για την περίοδο 2000-2006 καθώς και στα έργα του Ταμείου Συνοχής της ιδίας περιόδου. Η προστασία των βιοτόπων θα έχει επίσης θετικά αποτελέσματα στις προαναφερθείσες λίμνες.

Η Επιτροπή βρίσκεται σε διάλογο με τις ελληνικές αρχές σχετικά με την επανεξέταση και διεύρυνση ευαίσθητων περιοχών (στο πλαίσιο της Οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων) και ευπρόσβλητων ζωνών (στο πλαίσιο της Οδηγίας για τη νιτρορρύπανση), όπως προσδιορίζονται σήμερα, για τριτοβάθμιες επεξεργασίες λυμάτων και προγράμματα δράσης στη γεωργία, προκειμένου να αποφευχθούν εκροές θρεπτικών ουσιών. Η εν προκειμένω βελτίωση θα οδηγήσει σε αυστηρότερες διατάξεις όσον αφορά τις απειλούμενες περιοχές και θα αποτελούσε ένα σημαντικό βήμα στην καταπολέμηση του ευτροφισμού και των προβλημάτων νιτρορρύπανσης στα επιφανειακά καιπόγειαδατοσυστήματα. Η εν λόγω βελτίωση της ποιότητας του νερού, εν γένει, θα αποτελούσε συμβολή στην αντιμετώπιση του προβλήματος τωνψηλών συγκεντρώσεων τοξινών, δεδομένου ότι αυτό συμβαίνει ως αποτέλεσμα του ευτροφισμού.

Εν κατακλείδι, η αξιολόγηση του ερευνητικού έργου που επετελέσθη στην Ελλάδα, καθώς και η χρήση των αποτελεσμάτων σε μελλοντικά έργα, εμπίπτει στις αρμοδιότητες των ελληνικών αρχών.

(1) Οδηγία 75/440/ΕΚ του Συμβουλίου της 16ης Ιουνίου 1975 περί της απαιτουμένης ποιότητας τωνδάτων επιφανείας που προορίζονται για την παραγωγή πόσιμου ύδατος στα κράτη μέλη, ΕΕ L 194 της 25.7.1975.

(2) Οδηγία 91/271/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1991 για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων, ΕΕ L 135 της 30.5.1991.

(3) Οδηγία 91/676/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 12ης Δεκεμβρίου 1991 για την προστασία τωνδάτων από τη νιτρορρύπανση γεωργικής προέλευσης, ΕΕ L 375 της 31.12.1991.

(4) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1257/1999 του Συμβουλίου της 17ης Μαΐου 1999 σχετικά με τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (ΕΓΤΠΕ) καθώς και με την τροποποίηση και κατάργηση ορισμένων κανονισμών, ΕΕ L 160 της 26.6.1999.

(5) Περιβαλλοντικό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα στο πλαίσιο της Κοινοτικής Στηρικτικής Δομής για την Ελλάδα.