ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-2674/98

υποβολή: Gerhard Hager (NI) προς την Επιτροπή

(1 Σεπτεμβρίου 1998)

Θέμα: Ενίσχυση στις χώρες που είναι υποψήφιες για ένταξη στον έλεγχο των εξωτερικών συνόρων

Η υιοθέτηση του κοινοτικού κεκτημένου και των κανόνων της ΕΕ που αφορούν τον έλεγχο στα εξωτερικά σύνορα υπογραμμίσθηκε πάντα ως προϋπόθεση για την ένταξη. Τον τελευταίο καιρό, η κριτική σχετικά με την αποτελεσματικότητα των ελέγχων στα σύνορα των υποψηφίων χωρών γίνεται όλο και πιο αυστηρή, ενώ συσσωρεύονται αμφιβολίες για τον σεβασμό αυτού του κριτηρίου. Για το λόγο αυτό η προεδρία του Συμβουλίου κάλεσε ειδικά την Επιτροπή, κατά τη διάρκεια της ομιλίας τής 15.7.1998 στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Στρασβούργο, να αναζητήσει δυνατότητες βοήθειας των υποψηφίων χωρών για την ασφάλεια των συνόρων και υποστήριξε ότι "τα εξωτερικά σύνορα αυτών των 11 υποψηφίων χωρών καλύπτουν συνολικά 6.600 χμ και θα έπρεπε να γίνει αντιληπτό αυτό το πράγμα".

1. Πώς φρονεί η Επιτροπή να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις αυτές;

2. Έχουν αρχίσει προετοιμασίες προς αυτή την κατεύθυνση; Τι ποσά εκτιμάται ότι θα χρησιμοποιηθούν;

3. Από ποιά θέση του προϋπολογισμού θα προέλθουν οι πιστώσεις και με ποια νομική βάση;

4. Πώς δικαιολογείται μια τέτοια ενίσχυση με βάση τη γενική κατάσταση σύμφωνα με την οποία τον τελευταίο καιρό άλλα κράτη μέλη χρειάσθηκε να αντιμετωπίσουν μόνα την εκπλήρωση των κριτηρίων Σένγκεν, μολονότι, για παράδειγμα η Αυστρία έχει από μόνη της εξωτερικά "ως προς Σένγκεν" σύνορα 2.400 χλμ.;

Κοινή απάντηση

του κ. Monti εξ ονόματος της Επιτροπής

στις γραπτές ερωτήσεις E-2126/98 και E-2674/98

(11 Νοεμβρίου 1998)

Σύμφωνα με τη δήλωση αριθ. 44 που επισυνάπτεται στη Συνθήκη του Άμστερνταμ, το Συμβούλιο θα πρέπει να λάβει κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της εν λόγω συνθήκης όλα τα απαραίτητα μέτρα που προβλέπονται στο άρθρο 2 του πρωτοκόλλου για την ενσωμάτωση του κεκτημένου του Σένγκεν στο πλαίσιο της Ένωσης και, ιδίως, να εκδώσει την απόφαση που καθορίζει το κεκτημένο του Σένγκεν, καθώς και εκείνη που καταμερίζει τα στοιχεία του κεκτημένου του Σένγκεν μεταξύ του πρώτου και του τρίτου πυλώνα. Οι προπαρασκευαστικές εργασίες προς αυτή την κατεύθυνση βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη. Οι προαναφερθείσες αποφάσεις του Συμβουλίου θα δημοσιευθούν στην Επίσημη Εφημερίδα.

Σύμφωνα με το κεκτημένο του Σένγκεν για την εφαρμογή του μηχανισμού Σένγκεν, και το άρθρο 2, παράγραφος 2, του πρωτοκόλλου Σένγκεν, η υλοποίηση του κεκτημένου του Σένγκεν - δηλαδή, η συμμετοχή σε ένα χώρο χωρίς εσωτερικά σύνορα - από ένα κράτος που είναι υποψήφιο για την υλοποίηση αυτή θα εξαρτηθεί από μια απόφαση του Συμβουλίου που θα ληφθεί ομοφώνως από τα κράτη μέλη του Σένγκεν. Η απόφαση αυτή θα ληφθεί αφού διαπιστωθεί ότι πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις, συμπεριλαμβανομένων του ελέγχου και της επιτήρησης των εξωτερικών συνόρων σύμφωνα με τους κανόνες του Σένγκεν.

Τον Δεκέμβριο του 1994, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Έσσεν αποφάσισε, στο πλαίσιο της προετοιμασίας των συνδεδεμένων κρατών που πρόκειται να ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, να διευρύνει τη συνεργασία με τα εν λόγω κράτη στους τομείς που εμπίπτουν στον τρίτο πυλώνα (συμπεριλαμβανομένων του ελέγχου των συνόρων, του ασύλου, της μετανάστευσης, της αστυνομικής και τελωνειακής συνεργασίας και, τέλος, της δικαστικής συνεργασίας). Για να υλοποιήσει τη συγκεκριμένη απόφαση, η Επιτροπή ζήτησε τη σύνταξη έκθεσης σχετικά με τις ανάγκες των ενδιαφερομένων κρατών στους τομείς της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων. Το έργο αυτό ανατέθηκε σε έναν εμπειρογνώμονα υψηλού επιπέδου που συμμετείχε στην επιτροπή K4. Η έκθεση σχετικά με τις επισκέψεις που πραγματοποίησε στα συνδεδεμένα κράτη υποβλήθηκε στην Επιτροπή τον Οκτώβριο του 1995. Για να ικανοποιηθούν οι ανάγκες που επισημαίνονται στην έκθεση, η Επιτροπή παρήσχε μια σειρά μέσων.

1. Το οριζόντιο πρόγραμμα Phare για τη δικαιοσύνη και τις εσωτερικές υποθέσεις (καλούμενο οριζόντιο πρόγραμμα "Phare ΔΕΥ"). Το πρόγραμμα αυτό ονομάζεται οριζόντιο γιατί καλύπτει όλες τις υποψήφιες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (ΧΚΑE) και τονίζει τη διαπεριφερειακή συνεργασία και τις πολυκρατικές δραστηριότητες, κυρίως στους τομείς της κατάρτισης και των ανταλλαγών. Χρηματοδοτούμενο με 11 εκατομμύρια ECU για την περίοδο 1996-1998, κατέστησε εφικτή την πραγματοποίηση, μεταξύ Ιουνίου 1997 και Ιουνίου 1998, μιας αποστολής διαπίστωσης των αναγκών κάθε μιας από τις 10 ΧΚΑΕ, ώστε να αναλυθούν σε βάθος τα συμπεράσματα της έκθεσης και να προταθούν προγράμματα για την αναβάθμιση στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων. Οι αποστολές αυτές, που πραγματοποιήθηκαν από αστυνομικούς, δικαστές ή άλλους υπαλλήλους που είχαν οριστεί από τα ίδια τα κράτη μέλη μέσω των "εθνικών σημείων επαφής για τη δικαιοσύνη και τις εσωτερικές υποθέσεις", αφορούσαν τέσσερις τομείς εκ των οποίων οι τρεις είναι άμεσα ή έμμεσα συνδεδεμένοι με τον έλεγχο των συνόρων ("διαχείριση των συνόρων", "άσυλο και μετανάστευση", "αστυνομική συνεργασία"), ενώ ο τέταρτος τομέας αφορά τη δικαιοσύνη. Επίσης, στο πλαίσιο του οριζόντιου προγράμματος Phare ΔΕΥ προβλέπεται η ανάληψη μιας κάθετης δράσης κατάρτισης των αστυνομικών δυνάμεων των υποψηφίων χωρών, με φορέα την Ευρωπαϊκή Ένωση Αστυνομικών Σχολών (AEPC). Αυτή η δράση κατάρτισης, που θα καταστήσει εφικτή την εναρμόνιση των προγραμμάτων της αστυνομικής κατάρτισης των ΧΚΑΕ βάσει των μεθόδων που ισχύουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, θα περιλαμβάνει μια σημαντική πτυχή σχετικά με τον έλεγχο των συνόρων και, κυρίως, με την καταπολέμηση του παράνομου εμπορίου.

2. Ένα πολυκρατικό πρόγραμμα Phare για τη διαχείριση των ανατολικών συνόρων των χωρών της Βαλτικής (6 εκατομμύρια ECU) υλοποιήθηκε με πιστώσεις του Phare 1997, ώστε να ενισχυθεί η ικανότητα της Εσθονίας, της Λετονίας και της Λιθουανίας να διαχειρίζονται τα ανατολικά σύνορά τους, που μόλις διαμορφώθηκαν, και να καταπολεμούν το μεθοριακό παράνομο εμπόριο. Το πρόγραμμα αποβλέπει τόσο στον έλεγχο των "πράσινων συνόρων" όσο και των επίσημων μεθοριακών θέσεων και υποστηρίζει τους φύλακες των συνόρων στους τομείς των επικοινωνιών, της πληροφορικής, της επιτήρησης, της κινητικότητας, της τακτικής υποστήριξης και της κατάρτισης. Στα δύο προαναφερόμενα προγράμματα πρέπει να προσθέσουμε το πολυκρατικό πρόγραμμα Phare για τον εκσυγχρονισμό των τελωνείων και, κυρίως, τις εθνικές πιστώσεις του προγράμματος Phare.

3. Το πολυκρατικό πρόγραμμα Phare για τον εκσυγχρονισμό των τελωνείων ξεκίνησε το 1995: προβλέπει, μεταξύ άλλων, ενίσχυση στις υποψήφιες χώρες ώστε να καταπολεμήσουν αποτελεσματικότερα τη διακίνηση ναρκωτικών, κλεμμένων αυτοκινήτων και πυρηνικών υλών. Ειδικότερα, ένα πρόγραμμα 0,5 εκατομμυρίων ECU τέθηκε σε εφαρμογή τον Οκτώβριο του 1997 με σκοπό να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα των ελέγχων στα μεθοριακά φυλάκια με την εισαγωγή τεχνικών ανάλυσης του κινδύνου στις μεθόδους εργασίας των τελωνείων.

4. Οι εθνικές πιστώσεις του προγράμματος Phare. Αυτές ακριβώς οι εθνικές πιστώσεις αποβλέπουν στη χρηματοδότηση του σημαντικότερου μέρους της προσπάθειας να αναβαθμιστούν οι ΧΚΑΕ στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων γενικώς και στον τομέα του ελέγχου των συνόρων ειδικότερα, μέσω του εξοπλισμού και της κατάρτισης των μεθοριακών αστυνομικών δυνάμεων και των άλλων δυνάμεων που συμμετέχουν στην αποστολή μεθοριακής επιτήρησης.

Θα πρέπει να διακρίνουμε, ως προς αυτό, την κατάσταση που επικρατούσε πριν από την έγκριση της ενισχυμένης προενταξιακής στρατηγικής (Δεκέμβριος του 1997) από εκείνη που ισχύει από τις αρχές του 1998.

- Η κατάσταση που επικρατούσε μέχρι τον Δεκέμβριο του 1997. Μετά τις εκθέσεις ανά χώρα που συντάχθηκαν στο πλαίσιο του οριζόντιου προγράμματος Phare ΔΕΥ, καταρτίστηκαν ορισμένα μεθοριακά προγράμματα. Έτσι, εντάχθηκε ένα πρόγραμμα μηχανοργάνωσης των συνοριακών σταθμών στο επιχειρησιακό πρόγραμμα για την Ουγγαρία το 1997 (4 εκατομμύρια ECU) κατόπιν της αποστολής που πραγματοποιήθηκε στην εν λόγω χώρα τον Ιούνιο του ίδιου έτους. Η προσέγγιση "ανατολικά σύνορα των χωρών της Βαλτικής" (βλ. παρακάτω) διευρύνθηκε στην Πολωνία το 1997 (12 εκατομμύρια ECU). Άλλα "μεθοριακά" προγράμματα χρηματοδοτήθηκαν από προηγούμενα εθνικά προγράμματα, όπως η παροχή εξοπλισμού "δακτυλικών αποτυπωμάτων" στην πολωνική αστυνομία (5 εκατομμύρια ECU) και η ανάπτυξη στην Τσεχική Δημοκρατία μηχανικώς αναγνώσιμων πιστοποιητικών ταυτότητας.

- Η κατάσταση που επικρατεί από τις αρχές του 1998. Στο πλαίσιο της ενισχυμένης προενταξιακής στρατηγικής που προτάθηκε από την Επιτροπή στο έγγραφο Ατζέντα 2000 και κυρώθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λουξεμβούργου τον Δεκέμβριο του 1997, το πρόγραμμα Phare αναπροσανατολίστηκε προκειμένου να επικεντρωθεί καλύτερα στο στόχο της ένταξης. Μεταξύ των μελλοντικών προτεραιοτήτων του προγράμματος προβάλλει κυρίως η υποστήριξη των υποψηφίων χωρών, ώστε να τους δοθεί η δυνατότητα να ενισχύσουν τη διοικητική και δικαστική ικανότητά τους. Περίπου το 30 % των πόρων του προγράμματος Phare θα χορηγηθούν για το στόχο αυτό; το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί σε επιδοτήσεις ύψουσ περίπου 500 εκατομμυρίων ECU ετησίως. Ο τομέας δικαιοσύνης και εσωτερικών υποθέσεων αποτελεί έναν από τους τέσσερις τομείς προτεραιότητας που εντοπίζονται στο πλαίσιο της ενίσχυσης της διοικητικής και δικαστικής ικανότητας, μιας ενίσχυσης που συνιστά μία από τις κύριες προκλήσεις τις οποίες καλούνται να αντιμετωπίσουν τα κράτη μέλη για να διασφαλίσουν την αποτελεσματική υλοποίηση του κεκτημένου. Αδελφοποιήσεις μεταξύ διοικήσεων των κρατών μελών και των υποψηφίων χωρών, που μεταφράζονται σε αποσπάσεις μακράς διάρκειας εμπειρογνωμόνων από τις μεν προς τις δε, θα εφαρμοστούν, λοιπόν, στον τομέα δικαιοσύνης και εσωτερικών υποθέσεων, κυρίως στον τομέα του ελέγχου των συνόρων, αρχής γεννομένης από το τέλος του 1998. Οι εν λόγω αδελφοποιήσεις θα χρηματοδοτούνται από τα εθνικά προγράμματα του Phare.

Αξίζει να σημειωθεί ότι όλες οι δράσεις του Phare χρηματοδοτούνται από τη θέση του προϋπολογισμού B7-500 και ότι σε αντίθεση προς τα προγράμματα του τίτλου VI της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (Grotius, Oisin, Odysseus, Falcone, Stop) που προβλέπουν συγχρηματοδότηση μεταξύ της Επιτροπής και του φορέα προώθησης ενός προγράμματος - προγράμματα στα οποία οι υποψήφιες χώρες μπορούν να συμμετέχουν, με την προϋπόθεση ότι τούτο θα προβλέπεται από το φορέα που προτείνει το πρόγραμμα, αλλά για την εφαρμογή των οποίων δεν μπορούν να λάβουν την πρωτοβουλία - το πρόγραμμα Phare δεν αποτελεί αντικείμενο συγχρηματοδοτήσεων από την πλευρά των δικαιούχων του. Εντάσσεται, ωστόσο, στο γενικό πλαίσιο των "εταιρικών σχέσεων για την ένταξη" με τις οποίες οι υποψήφιες χώρες δεσμεύονται να υιοθετήσουν το κεκτημένο της Ένωσης και των κρατών μελών της - γεγονός που αντιπροσωπεύει εκ μέρους τους σημαντικές επενδύσεις σε ό,τι αφορά τη νομοθεσία, την αναδιοργάνωση, την κατάρτιση - και λαμβάνουν για το σκοπό αυτό χρηματοδοτική υποστήριξη από την Ένωση.

Η κατάσταση της οικονομικής ανάπτυξης και οι χρηματοοικονομικές δυνατότητες των υποψηφίων προς ένταξη ΧΚΑΕ δεν συγκρίνονται με τις αντίστοιχες των τριών κρατών μελών που προσχώρησαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση τον Ιανουάριο του 1995. Επιπλέον, τα προβλήματα που καλούνται να επιλύσουν σε όλους τους τομείς ώστε να πληρούν τα "κριτήρια της Κοπεγχάγης" είναι απείρως πιο σύνθετα, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι με την πτώση του Κομμουνισμού, πρέπει να ανοικοδομήσουν ένα ολόκληρο πολιτικο-διοικητικό, οικονομικό και κοινωνικό σύστημα. Η εξαιρετική αυτή κατάσταση δικαιολογεί την εφαρμογή μιας "ενισχυμένης προενταξιακής στρατηγικής" όπως την πρότεινε η Επιτροπή στο έγγραφό της Ατζέντα 2000 τον Ιούλιο του 1997 και όπως την κύρωσε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λουξεμβούργου τον Δεκέμβριο του 1997.