ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-0071/03

υποβολή: Erik Meijer (GUE/NGL) προς την Επιτροπή

(23 Ιανουαρίου 2003)

Θέμα: Η αποθήκευση πλεονασματικού ύδατος των ποταμών και η ισότιμη κατανομή του μεταξύ του άνω και του κάτω ρου των ποταμών στις ενδιαφερόμενες χώρες

1. Συμφωνεί η Επιτροπή ότι οιπερχειλίσεις των ευρωπαϊκών ποταμών δεν μπορούν πλέον να θεωρούνται ως συμπτωματικό γεγονός αλλά ως ένα διαρθρωτικό και αυξανόμενο πρόβλημα που προκαλείται από την αποψίλωση, την αποξήρανση γεωργικών γαιών, την κατασκευή αγωγών και τη σμίκρυνση του άνω ρου των ποταμών, την επιταχυνόμενη τήξη των παγετών στις Άλπεις, την αύξηση των βροχοπτώσεων λόγω της γενικής ανόδου της θερμοκρασίας εξ αιτίας του φαινομένου του θερμοκηπίου, την καθίζηση του εδάφους και την άνοδο των θαλασσίωνδάτων κατά 1,2 εκατοστά το χρόνο·

2. Γνωρίζει η Επιτροπή ότι ένα μεγάλο μέρος του προβλήματος προκαλείται στον άνω ρου των ποταμών Όντερ, Έλβα, Ρήνο, Μοζέλα, Σχάλδη και Δούναβη ενώ η εξεύρεση λύσεων σχεδόν μέχρι τώρα βαρύνει τα κράτη τα οποία βρίσκονται στον κάτω ρου αυτών των ποταμών, και ότι κατά συνέπεια, τα προβλήματα από ένα ορισμένο αριθμό (σημερινών ή μελλοντικών) κρατών μελών της ΕΕ μετακυλίονται σε άλλα κράτη μέλη·

3. Γνωρίζει η Επιτροπή ότι η Ολλανδία, ως τελευταίο μέτρο προστασίας των πόλεων από τις πλημμύρες, ερευνά τις δυνατότητες χρησιμοποίησης 10 000 εκταρίων αγροτικών γαιών χαμηλού επιπέδου και περιοχών φυσικής προστασίας προκειμένου να διατεθούν ως εκτάσεις αποθήκευσης τωνδάτων σε περίπτωση ανόδου της στάθμης των ποταμών Ρήνου και Μοζέλα και ότι για το λόγο αυτό κτηνοτροφικές μονάδες και μάλιστα ολόκληρα χωριά θα πρέπει να εξαφανιστούν και ότι ηλοποίηση αυτού του σχεδίου θα κοστίσει 15 δισεκατομμύρια ευρώ, εκτός από τα 4,5 δισεκατομμύρια ευρώ τα οποία χρειάζονται για ουσιαστικού χαρακτήρα εργασίες προς προστασία της ακτής και των οχθών των ποταμών·

4. Ποιες δυνατότητεςπάρχουν ώστε να χρησιμοποιηθεί βραχυπρόθεσμα το κοινοτικό Ταμείο καταστροφών (ταμείο αλληλεγγύης) για προληπτικά μέτρα τα οποία να ενισχύουν τις δυνατότητες συγκράτησης τωνδάτων από τις βροχές και από την τήξη των πάγων στον άνω ρου των ποταμών και με αυτόν τον τρόπο να προλαμβάνουν την συνεχή αύξηση των όγκων ύδατος που προκαλούν συχνές και πολύ σοβαρές καταστροφές στον κάτω ρου των ποταμών και αναγκάζουν τα κράτη που βρίσκονται στον κάτω ρου να λαμβάνουν εξαιρετικά δαπανηρά και απορριπτέα, για την κοινή γνώμη, μέτρα·

5. Ποια άλλα μέτρα εξετάζει η Επιτροπή για να επιτευχθεί ισότιμη κατανομή των προσπαθειών και του κόστους μεταξύ αφενός μεν του άνω και του κάτω ρου των διασυνοριακών ποταμών και αφετέρου των ενδιαφερομένων κρατών μελών·

Πηγή: Τηλεοπτικός σταθμός Ned 1, πρόγραμμα Zembla της 2.1.2003, De nieuwe watersnood.

Aπάντηση της κ. Wallstrm εξ ονόματος της Επιτροπής

(10 Μαρτίου 2003)

1. έως 3. και 5. Εντός των λεκανών απορροής των ποταμών, στους οποίους αναφέρεται το Αξιότιμο Μέλος (Όντερ, Έλβας, Ρήνος, Μάας, Σελντ και Δούναβης) έχουν θεσπιστεί διεθνείς συμβάσεις για τους ποταμούς. Η Κοινότητα είναι αντισυμβαλλόμενο μέρος στην πλειονότητα εξ αυτών των συμβάσεων, ενώ συμμετέχει με την ιδιότητα του παρατηρητή στην περίπτωση των ποταμών Μάας και Σελντ. Οι ως άνω συμβάσεις περιλαμβάνουν στους καταστατικούς σκοπούς την πρόληψη πλημμυρών και αφορούν άμεσα την πρόληψη τους και την αντιπλημμυρική προστασία(1). Οι εκτελούμενες αξιολογήσεις και η συμπεφωνημένη δράση στα πλαίσια των συμβάσεων αντιμετωπίζουν μεταξύ άλλων το ζήτημα των ενάντι-κατάντι σταδίων συνεργασίας και τη διανομή των αρμοδιοτήτων. Το πρόγραμμα δράσης αντιπλημμυρικής προστασίας του Ρήνου που ενέκρινε η διεθνής επιτροπή για το Ρήνο, αποτελεί παράδειγμα ανάλογης συμφωνίας, η οποία τέθηκε προσφάτως σε εφαρμογή.

Σύμφωνα με τις νομοθετικές αποφάσεις του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, η Κοινότητα προσφάτως αναδιάρθρωσε την πολιτική τωνδάτων μέσω της οδηγίας για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής τωνδάτων(2). Στην προαναφερόμενη πράξη, μολονότι αναμένεται να συμβάλλει στο μετριασμό των επιπτώσεων των πλημμυρών και των ξηρασιών (βλ. Άρθρο 1, παρ. ε), δεν ορίζονται οι επιχειρησιακοί στόχοι για την πρόληψη των πλημμυρών και την αντιπλημμυρική προστασία, με νομική βάση το άρθρο 175, παρ.1 της συνθήκης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

Ωστόσο, η Επιτροπή, τα κράτη μέλη και οιποψήφιες χώρες ξεκίνησαν το 2002 ολοκληρωμένη και συνεκτική μορφή συνεργασίας για το ζήτημα των πλημμυρών. Πέρα από τον επίσημο σκοπό της οδηγίας για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής τωνδάτων, η ανταλλαγή πληροφοριών, η γνώση και η πείρα πάνω στην πρόληψη των πλημμυρών και την αντιπλημμυρική προστασία, αποτελεί το πρώτο βήμα που εντός του 2003 θα οδηγήσει στην έγκριση κοινού εγγράφου για τις βέλτιστες πρακτικές πρόβλεψης, πρόληψης και μετριασμού των πλημμυρών. Μολονότι οι επί αιώνες παρατηρούμενες πλημμύρες στην Ευρώπη θα συνεχίσουν, οι επιπτώσεις τους έχουν σε πολλές περιπτώσεις αυξηθεί αισθητά, λόγω ανθρώπινων δραστηριοτήτων όπως η αποκοπή των ποταμών από τα φυσικά κατακλυζόμενα πεδία, η μεταβαλλόμενη χρήση γης, η αυξανόμενη στεγανοποίηση της επιφάνειας και η απόδοση περιοχών που διατρέχουν πλημμυρικό κίνδυνο στην ανοικοδόμηση και/ή τις οικονομικές δραστηριότητες.

Ταυτόχρονα, η Επιτροπή επεξεργάζεται οριζόντια πρωτοβουλία αντιμετώπισης των περιβαλλοντικών κινδύνων (πυρκαγιές δασικών εκτάσεων, σεισμοί, πλημμύρες, τεχνολογικοί κίνδυνοι κλπ.) για την οποία αναμένεται να εκδοθεί ανακοίνωση το πρώτο εξάμηνο του 2003. Από τη συζήτηση της ως άνω ανακοίνωσης και την σύνθεση των βελτίστων πρακτικών, η Επιτροπή θα εξετάσει την αναγκαιότητα και το πεδίο εφαρμογής ενδεχομένων νομοθετικών πλαισίων.

Η Επιτροπήποστηρίζει την ευρωπαϊκή έρευνα για τις πλημμύρες μέσω του προγράμματος — πλαισίου για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη(3). Κατά τη διάρκεια του πέμπτου προγράμματος — πλαισίου (1999-2002) χρηματοδοτήθηκαν περισσότερα από 30 διεθνικά έργα από το πρόγραμμα ενέργεια, περιβάλλον και αειφόρος ανάπτυξη. Σημειώθηκε πρόοδος στον τομέα της πρόβλεψης πλημμυρών και του πλημμυρικού κινδύνου σχετικά με την κλιματολογική αλλαγή. Η έρευνα σύμφωνα με την προτεραιότητα παγκόσμιας αλλαγής του έκτου προγράμματος — πλαισίου (2003-2006) εστιάζεται σε ολιστικότερη προσέγγιση, όπου ο πλημμυρικός κίνδυνος, η ευαισθησία τωνδάτινων συστημάτων και η αξιολόγηση του κινδύνου ενσωματώνονται με στόχο το μετριασμό των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών επιπτώσεων των πλημμυρών. Επιπρόσθετα, η έρευνα διεξάγεται στα πλαίσια βελτιωμένων, ολοκληρωμένων στρατηγικών τεχνικής εκμετάλλευσης των λεκανών απορροής, λαμβάνοντας κατά περίπτωσηπόψη τη διασυνοριακή φύση και τις πλημμυρικές επιπτώσεις.

Παράλληλα, το Κοινό Κέντρο Έρευνών της Επιτροπής ανέπτυξε την πρόβλεψη πλημμυρών και εγκατέστησε πρότυπο όργανο μέτρησης στην λεκάνη απορροής του ποταμού Όντερ. Το ως άνω όργανο, αποτελεί βάση για την αμυντική στρατηγική κατά των πλημμυρών σε λεκάνες απορροής ποταμών που βρίσκονται σε διοικητικά και πολιτικά σύνορα, ενώ έχει τεθεί σε εφαρμογή και αποδεικνύεται λειτουργικό στις λεκάνες απορροής των ποταμών Έλβα και Δούναβη καθώς και σε λεκάνες απορροής άλλων ποταμών της Ευρώπης.

Στα πλαίσια της κοινοτικής χρηματοδότησης, η κοινοτική πρωτοβουλία για τις παραμεθόριες περιοχές Interreg III του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) για την περίοδο 2000-2006 συνεισφέρει σε επιχειρησιακό επίπεδο, παρέχοντας στήριξη σε τρέχουσες δράσεις σε διεθνές επίπεδο για την πρόληψη των πλημμυρών και την αντιπλημμυρική προστασία. Συγκεκριμένα, το κεφάλαιο Β, για τη διεθνική συνεργασία, προωθεί τη σωστή διαχείριση των φυσικών πόρων και ειδικότερα τωνδάτινων πόρων με γνώμονα την ολοκληρωμένη προσέγγιση χωροταξικού σχεδιασμού. Επιπλέον, η κοινή αγροτική πολιτική (ΚΓΠ), μέσω του δεύτερου πυλώνα (κανονισμός αγροτικής ανάπτυξης (ΕΚ) αριθ. 1257/1999 του Συμβουλίου της 17ης Μαΐου 1999 για τηνποστήριξη της γεωργικής ανάπτυξης από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού & Εγγυήσεων (ΕΓΤΠΕ) και τροποποιώντας και καταργώντας ορισμένους κανονισμούς)(4) μπορεί ήδη να χρηματοδοτεί μέτρα, τα οποία έχουν ιδιαίτερη σχέση με την πρόληψη των πλημμυρών εάν τα κράτη μέλη επιλέξουν να συμπεριλάβουν τα εν λόγω μέτρα στα εθνικά προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης. Επί του παρόντος, ορισμένα από τα προγράμματα αυτά προβλέπουν άμεσα και έμμεσα μέτρα για την πρόληψη ή τη μείωση των περιβαλλοντικών κινδύνων. Μέτρα, τα οποία θα συμβάλλουν στην αύξηση της ικανότητας του εδάφους να κατακρατεί το νερό (π.χ. η δάσωση αρόσιμων εκτάσεων, η διατήρηση των λειμώνων, η αποσύνθεση της οργανικής ύλης) θα μειώσουν άμεσα τις επιπτώσεις των πλημμυρών. Παρομοίως, κάθε μέτρο με στόχο το μετριασμό των κλιματολογικών μεταβολών (π.χ. προώθηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας όπως βιο-αέρια, μείωση βόσκησης ανά εκτάριο) ενδέχεται να έχει θετική (έμμεση) επίπτωση, καθώς εικάζεται ότι η παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας ευθύνεται για την αύξηση της συχνότητας των ακραίων καιρικών φαινομένων.

Μελλοντικά, οι προτάσεις της Επιτροπής για μεταρρύθμιση της ΚΓΠ(5), όπως αναφέρεται σε ανακοίνωση που δημοσιεύθηκε προσφάτως, εάν γίνουν δεκτές, θα οδηγήσουν σε αύξηση των κονδυλίων του προϋπολογισμού που διατίθενται μέσω του πυλώνα II και μπορούν να χρησιμοποιούνται από τα κράτη μέλη για την αρτιότερη στήριξη των δραστηριοτήτων πρόληψης κινδύνου. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με διαφοροποιήσεις για τη μεταφορά ποσών από τον πυλώνα Ι στον πυλώνα ΙΙ. Η επιβολή της πολλαπλής συμμόρφωσης για τους αγρότες που λαμβάνουν άμεσες πληρωμές θα ενισχύσει το σεβασμό των καταστατικών απαιτήσεων διαχείρισης και τη διατήρηση των καλών αγροτικών συνθηκών, που περιλαμβάνουν π.χ. καταπολέμηση της διάβρωσης. Προτάθηκε να εξαιρεθούν οι αλλαγές για τη χρήση γης στους μόνιμους λειμώνες, και συγκεκριμένα να απαγορευθεί κάθε μετατροπή τους σε αρόσιμες εκτάσεις. Το ενιαίο πρόγραμμα πληρωμών μπορεί να συμβάλλει στην εκτατικοποίηση, με ενδεχομένως θετικά επακόλουθα όπως π.χ. αύξηση της ικανότητας του εδάφους να κατακρατεί το νερό. Οι προτάσεις μεταρρύθμισης της ΚΓΠ παρέχουν επίσης στήριξη στις ενεργειακές καλλιέργειες (πυλώνας Ι) με στόχο τηνποκατάσταση του διοξειδίου του άνθρακα.

4. Το Ταμείο Αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSF)(6) ιδρύθηκε για άμεση οικονομική βοήθεια πολιτών, περιφερειών και χωρών και για την κατά το δυνατόν ομαλότερη αποκατάσταση των συνθηκών διαβίωσης σε περίπτωση μεγάλης φυσικής καταστροφής.

Παρέμβαση μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο για την οικονομική ενίσχυση και αποκατάσταση των δημόσιων καταστροφών που δεν καλύπτονται από την ασφάλεια. Το Ταμείο Αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν χρηματοδοτεί μακροπρόθεσμα προληπτικά μέτρα. Στα πλαίσια των φυσικών καταστροφών, είναι επιλέξιμα από το Ταμείο Αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα προληπτικά μέτρα που λαμβάνονται σε περίπτωση εκτάκτου ανάγκης για τις βασικές λειτουργίες της άμεσης ασφάλισης μέτρωνποδομής και της άμεσης προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς. Οι χώρες που λαμβάνουν βοήθεια από το Ταμείο Αλληλεγγύηςποχεούνται να

ποβάλλουν αναφορά στην Επιτροπή εντός 18 μηνών μετά την ημερομηνία εκταμίευσης της επιχορήγησης. Η αναφορά θα καταγράφει λεπτομερώς τα προληπτικά μέτρα που καθιερώνονται ή προτείνονται από το δικαιούχο κράτος ώστε να περιοριστούν οι ζημιές και να αποφευχθεί, κατά το δυνατόν, η επανάληψη παρομοίων καταστροφών.

(1) Ρήνος: έκδοση πρόγραμματος δράσης αντιπλημμυρικής προστασίας, εφαρμογή εν εξελίξει. Έλβας: έκδοση στρατηγικής αντιπλημμυρικής προστασίας, πρόσφατη επικύρωση προσχέδιου προγράμματος δράσης λόγω της καταστροφικής πλημμύρας του 2002, η έκδοση του αναμένεται στα τέλη του 2003. Δούναβης: ελαχιστοποίηση των πλημυρικών επιπτώσεων ως μέρος του εκδοθέντος προγράμματος δράσης, αξιολόγηση καταλληλότητας εν εξελίξει. Μάας και Σελντ: πρόληψη των πλημμυρών και αντιπλημμυρική προστασία ως σημαντικό τμήμα των προσφάτωςπογεγραμμένων συμβάσεων.

(2) Οδηγία 2000/60/ΕΚ του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23.10.2000, ΕΕ L327 της 22.12.2000.

(3) SEC(2002)907, COM(2002)481.

(4) COM(2003)23 τελικό.

(5) ΕΕ L 160 της 26.6.1999.

(6) Κανονισμός του Συμβουλίου (ΕΚ) No 2012/2002 της 11 Νοεμβρίου 2002 για την ίδρυση του Ταμείου Αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ΕΕ L 311 της 14.11.2002.