ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-3320/97 υποβολή: Αλέξανδρος Αλαβάνος (GUE/NGL) προς την Επιτροπή (20 Οκτωβρίου 1997)

Θέμα: Παράνομη διακίνηση και απόρριψη πυρηνικών αποβλήτων

Σε καταγγελία της Greenpeace αναφέρεται ότι τμήμα της διακίνησης και αποθήκευσης τοξικών και πυρηνικών αποβλήτων έχει περάσει στα χέρια παράνομων κυκλωμάτων. Οι ιταλικές δικαστικές αρχές έχουν αρχίσει ή δη έρευνες για παράνομη απόρριψη στη Μεσόγειο. Στον φάκελο που δόθηκε στη δημοσιότητα από την Greenpeace αναφέρεται η διεθνής εταιρεία Oceanic Disposal Manangement (ODM) με έδρα το Λουγκάνο, που είναι υποκαταστήματα του δικτύου «The Network» και κάνει την παράνομη διακίνηση με γραφεία στη Γερμανία, Αυστρία, Γαλλία, Ιταλία, Ρωσία, Βρετανία και Ελβετία.

Ερωτάται η Επιτροπή:

1. εάν μπορεί να μας δώσει στοιχεία για την έκταση του προβλήματος, και

2. σε ποιές ενέργειες προτίθεται να προβεί για να εντοπιστούν τα ανωτέρω κυκλώματα;

Κοινή απάντηση του κας Bjerregaard εξ ονόματος της Επιτροπής στις γραπτές ερωτήσεις E-3234/97 και E-3320/97 (4 Dekembrνoy 1997)

Η Επιτροπή δεν διαθέτει τις πληροφορίες που δημοσίευσε η Greenpeace, σύμφωνα με τις οποίες η ευθύνη της μεταφοράς και της επεξεργασίας τοξικών και πυρηνικών αποβλήτων έχει περιέλθει στα χέρια της μαφίας. Πράγματι η Επιτροπή δεν έχει αρμοδιότητα σε ό,τι αφορά ποινικά θέματα. Η Επιτροπή δεν είναι ως εκ τούτου σε θέση να παράσχει πληροφορίες για την έκταση του προβλήματος, αλλά, με βάση τις πληροφορίες που διαβίβασαν τα Αξιότιμα Μέλη, προβαίνει στις ακόλουθες παρατηρήσεις.

Η σύμβαση για την προστασία της Μεσογείου Θαλάσσης από την ρύπανση (σύμβαση της Βαρκελώνης) και το πρωτόκολλο για την πρόληψη της ρύπανσης της Μεσογείου Θαλάσσης από τις ποντίσεις αποβλήτων από πλοία και αεροσκάφη, τέθηκε σε ισχύ για την Κοινότητα στις 15 Απριλίου 1978. Το άρθρο 4 του πρωτοκόλλου απαγορεύει την πόντιση στη Μεσόγειο Θάλασσα ραδιενεργών αποβλήτων και ραδιενεργών υλικών, καθώς επίσης και ευρεία σειρά άλλων κατηγοριών επικίνδυνων αποβλήτων που αναφέρονται στο παράρτημα Ι. Η πόντιση στη Μεσόγειο Θάλασσα άλλων κατηγοριών αποβλήτων δεν απαγορεύεται ως τέτοια, αλλά υπόκειται στην έκδοση άδειας από τις αρχές, είτε ειδικής άδειας (για τις κατηγορίες που αναφέρονται στο παράρτημα ΙΙ) είτε γενικής άδειας.

Επιπροσθέτως, όσον αφορά τα επικίνδυνα απόβλητα, το άρθρο 2 παράγραφος 3 της οδηγίας 91/689/ΕΟΚ για τα επικίνδυνα απόβλητα ((ΕΕ L 377 της 31.12.1991 )) προβλέπει ότι τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα, προκειμένου να απαιτείται η καταγραφή και η αναγνώριση των επικίνδυνων αποβλήτων σε κάθε τοποθεσία όπου γίνεται η απόθεση ή η απόρριψή τους.

Η εταιρία την οποία η Greenpeace θεωρεί υπεύθυνη για τη βύθιση πλοίων στη Μεσόγειο έχει την έδρα της στο Λουγκάνο της Ελβετίας. Η Ελβετία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ) και ως εκ τούτου δεν υποχρεούται να εφαρμόζει την κοινοτική νομοθεσία. Εντούτοις, φαίνεται επίσης ότι η εν λόγω εταιρία έχει γραφεία σε πολλά κράτη μέλη. Εν πάση περιπτώσει, για οιαδήποτε επιχείρηση διάθεσης αποβλήτων, όπως η ελευθέρωση αποβλήτων στη θάλασσα, η οποία διεξάγεται σε περιοχή υπό την δικαιοδοσία κράτους μέλους, πρέπει να λαμβάνεται άδεια, σύμφωνα με τις διατάξεις της οδηγίας 75/442/ΕΟΚ για τα απόβλητα ((EE L 194 της 25.7.1975 )).

Όσον αφορά τη διασυνοριακή διαχείριση επικίνδυνων αποβλήτων, τα εν λόγω απόβλητα ρυθμίζονται από τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 259/93 του Συμβουλίου σχετικά με την παρακολούθηση και τον έλεγχο των μεταφορών αποβλήτων στο εσωτερικό της Κοινότητας καθώς και κατά την είσοδο και έξοδό τους ή όσον αφορά τα ραδιενεργά απόβλητα, από την οδηγία 92/3/Ευρατόμ του Συμβουλίου για την επιτήρηση και τον έλεγχο των αποστολών ραδιενεργών αποβλήτων μεταξύ κρατών μελών καθώς και προς και από την Κοινότητα ((EE L 30 της 6.2.1993 )). Σύμφωνα με το άρθρο 14 του εν λόγω κανονισμού, απαγορεύεται η εξαγωγή επικίνδυνων αποβλήτων με σκοπό την τελική διάθεση εκτός της Κοινότητας ((EE L 35 της 12.2.1992 )), εξαιρουμένων των χωρών της ΕΖΕΣ.

Το άρθρο 11 της οδηγίας απαγορεύει τις αποστολές ραδιενεργών αποβλήτων, είτε προς τόπο προορισμού νοτίως των 60° του νότιου γεωγραφικού πλάτους, είτε προς κράτος μη μέλος της Κοινότητας, το οποίο είναι συμβαλλόμενο μέρος της τέταρτης σύμβασης μεταξύ των κρατών της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (ΑΚΕ) και της Κοινότητας, είτε προς τρίτη χώρα η οποία, κατά την γνώμη των αρμόδιων αρχών της χώρας προέλευσης, δεν διαθέτει τα τεχνικά, νομικά ή διοικητικά μέσα για να διαχειριστεί τα ραδιενεργά απόβλητα με ασφάλεια.

Οι αποστολές για τελική διάθεση μεταξύ κρατών μελών επιτρέπονται, εάν η αποστολή έχει κοινοποιηθεί και έχει χορηγηθεί άδεια από όλες τις αρμόδιες αρχές που εμπλέκονται στην αποστολή, π.χ. τις αρχές των χωρών διεκπεραίωσης, προορισμού και διαμετακόμισης, πριν από την εκτέλεση της αποστολής. Είναι δυνατόν να χορηγηθεί άδεια για αποστολή, μόνον εφόσον οι εγκαταστάσεις στις οποίες διεξάγεται η επεξεργασία των αποβλήτων έχουν λάβει την ενδεδειγμένη άδεια και εφόσον διασφαλίζεται η περιβαλλοντικώς ορθή διαχείριση των αποβλήτων. Η διενεργούμενη αποστολή πρέπει να συνοδεύεται από έντυπο διακίνησης ή διέλευσης και, εντός 180 ημερών από την παραλαβή της αποστολής επικίνδυνων αποβλήτων (εντός 2 εβδομάδων στην περίπτωση αποστολής ραδιενεργών αποβλήτων), ο αποδέκτης αποστέλλει πιστοποιητικό διάθεσης στον κοινοποιούντα και στις σχετικές αρμόδιες αρχές.

Εάν δεν πληρούνται οι προαναφερθέντες όροι, η αποστολή θεωρείται παράνομη μεταφορά αποβλήτων. Όσον αφορά τις περιπτώσεις παράνομης μεταφοράς επικίνδυνων αποβλήτων, το άρθρο 26 του κανονισμού (ΕΟΚ) 259/93 απαιτεί ανάληψη δράσης εντός 30 ημερών από την στιγμή που η αρμόδια αρχή πληροφορείται την παράνομη μεταφορά. Τέτοια δράση συνίσταται στην εναλλακτική διαχείριση των αποβλήτων με περιβαλλοντικώς ορθό τρόπο και -σε ορισμένες περιπτώσεις- στην υποχρέωση επιστροφής των αποβλήτων. Επιπροσθέτως, σύμφωνα με το άρθρο 26 παράγραφος 5, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να λαμβάνουν κατάλληλα νομοθετικά μέτρα για να απαγορεύουν και να τιμωρούν την παράνομη μεταφορά αποβλήτων. Εντούτοις, τα κράτη μέλη δεν υποχρεούνται να κοινοποιούν στην Επιτροπή περιπτώσεις παράνομης μεταφοράς αποβλήτων.

Όσον αφορά τις αποστολές επικίνδυνων αποβλήτων στο εσωτερικό κράτους μέλους, τα κράτη μέλη θεσπίζουν κατάλληλο σύστημα για την παρακολούθηση και τον έλεγχο των αποστολών αποβλήτων που εμπίπτουν στην δικαιοδοσία τους. Το εν λόγω σύστημα πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ανάγκη συνοχής με το κοινοτικό σύστημα που θεσπίστηκε από τον κανονισμό (ΕΟΚ) 259/93(άρθρο 13).

Τέλος, σύμφωνα με την οδηγία 93/75/ΕΟΚ, η οποία ορίζει τις απαιτήσεις κοινοποίησης για πλοία που μεταφέρουν επικίνδυνα ή ρυπογόνα εμπορεύματα, συμπεριλαμβανομένων των ραδιενεργών ουσιών, ο εκμεταλλευόμενος πλοίο το οποίο αποπλέει από λιμένα κράτους μέλους έχει την υποχρέωση να κοινοποιεί λεπτομέρειες για το πλοίο και το φορτίο του στις σχετικές αρμόδιες αρχές του εν λόγω κράτους μέλους. Τα κράτη μέλη οφείλουν να θεσπίσουν εθνικές νομοθετικές ή διοικητικές διατάξεις προκειμένου να διασφαλίσουν τη συμμόρφωση με την εν λόγω απαίτηση.

Ενόψει των ανωτέρω, είναι δύσκολο για την Επιτροπή να εξακριβώσει τις καταγγελίες για παράνομες ενέργειες και οργανισμούς, σχετικά με πόντιση πλοίων με απόβλητα στη Μεσόγειο. Εντούτοις, η Επιτροπή θα απευθυνθεί εν πρώτοις στις ελβετικές και ιταλικές αρμόδιες αρχές, με σκοπό να λάβει τη γνώμη τους και ενδεχομένως περισσότερες πληροφορίες για το σοβαρό αυτό θέμα.