ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ P-0780/03

υποβολή: Elly Plooij-van Gorsel (ELDR) προς την Επιτροπή

(7 Μαρτίου 2003)

Θέμα: Αρμοδιότητες του Προέδρου Μπους για επιθέσεις στον κυβερνοχώρο

Έως προσφάτως το ενδιαφέρον για ενδεχόμενες επιθέσεις στον κυβερνοχώρο και τις συνέπειές τους ήταν πολύ περιορισμένο. Έτσι, στην Ευρώπη, μεταξύ άλλων και εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, επικρατούσε η άποψη ότι η πρωταρχική ευθύνη για την ευάλωτη θέση τωνπολογιστών βαρύνει τις ίδιες τις βιομηχανίες και οργανώσεις. Σήμερα, ύστερα από τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στις Ηνωμένες Πολιτείες και τις αδιάκοπες προειδοποιήσεις για ενδεχόμενες επιθέσεις στον κυβερνοχώρο, το ενδιαφέρον για μέτρα ασφάλειας έχει αυξηθεί έντονα.

Στο πλαίσιο αυτό οι φόβοι δεν αφορούν μόνο βλάβες προκαλούμενες από επιθέσεις από το Ιράκ ή ισλαμικές οργανώσεις όπως οι Unix Security Guards ή η Anti-India Crew. Στον αγώνα κατά της τρομοκρατίας στο διαδίκτυο ο Πρόεδρος Μπουςπέγραψε, πριν από ένα εξάμηνο, ειδικό νόμο δυνάμει του οποίου ο ίδιος μπορεί να προβαίνει σε επιθέσεις στον κυβερνοχώρο. Οι επιθέσεις αυτές δεν πρέπει αναγκαστικά να στρέφονται κατά του Ιράκ, αλλά μπορούν να στοχεύουν στην λειτουργία του συνολικού παγκοσμίου δικτύου (World Wide Web). Με άλλα λόγια: ο πρόεδρος Μπους, εάν θέλει, μπορεί να παραλύσει εντελώς ολόκληρο το δίκτυο. Υποτίθεται ότι οι επιθέσεις στρέφονται μόνο κατά στόχων στρατιωτικής σημασίας. Το μεγάλο πρόβλημα με τις επιθέσεις on line είναι ότι προκαλούν αρκετές έμμεσες βλάβες (collateral damage). Λόγω της φύσης του διαδικτύου και άλλες χώρες και επιχειρήσεις που διασυνδέονται ενδέχεται ναποστούν τις συνέπειες παρόμοιας δράσης. Μια επίθεση του τύπου denial-of-service (άρνησηπηρεσίας) — που αποτελεί τον κλασικό τρόπο διαταραχής ενός δικτύου — έχει συνέπειες και για τα δίκτυα ανάμεσα στον επιτιθέμενο και το στόχο του.

1. Είναι ενήμερη η Επιτροπή για τον εν λόγω νέο νόμο που εκχωρεί στον πρόεδρο Μπους την αρμοδιότητα να προβαίνει σε επιθέσεις στον κυβερνοχώρο· Εάν ναι, ποια είναι η γνώμη της Επιτροπής σχετικώς·

2. Με ποιον τρόπο προτίθεται η Επιτροπή να προστατεύει τους ευρωπαίους πολίτες και τις επιχειρήσεις από παρόμοιες επιθέσεις και τις συνέπειές τους·

3. Ποιος πρέπει, κατά την άποψη της Επιτροπής, να πληρώσει για τη ζημία που οι εν λόγω επιθέσεις ενδέχεται να προκαλέσουν και πώς επιτυγχάνεται αποζημίωση·

Απάντηση του κ. Liikanen εξ ονόματος της Επιτροπής

(7 Απριλίου 2003)

Η Επιτροπή γνωρίζει άρθρο που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Washington Post της 7ης Φεβρουαρίου 2003 το οποίο εικάζει ότι, σύμφωνα με στελέχη της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών, ο πρόεδρος Μπουςπέγραψε τον Ιούλιο 200 απόρρητη απόφαση, γνωστή ως προεδρική οδηγία αριθ. 16 για την εθνική ασφάλεια. Σύμφωνα με την εφημερίδα Washington Post, η οδηγία αυτή δίνει την εντολή στην κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών να αναπτύξει σε εθνικό επίπεδο κατευθυντήριες γραμμές για τον καθορισμό του πότε και με ποιό τρόπο οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να πραγματοποιήσουν επιθέσεις στον κυβερνοχώρο κατά εχθρικών δικτύων ηλεκτρονικώνπολογιστών. Σύμφωνα με τις εικασίες, αρμόδιοι για θέματα στρατιωτικού σχεδιασμού δημιουργούν σενάρια παράνομης διείσδυσης ειδικών σε θέματαπολογιστών σε εχθρικά ηλεκτρονικά δικτυα με σκοπό, π.χ., την διακοπή λειτουργίας των ραντάρ, την αχρήστευση ηλεκτρονικών εγκαταστάσεων ή την διακοπή των τηλεφωνικώνπηρεσιών.

Η Επιτροπή δεν γνωρίζει ναπάρχει κάποια δημοσίευση ή επίσημη επιβεβαίωση της εν λόγω οδηγίας από την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών.

Τα μέτρα στον τομέα της άμυνας κατά του ηλεκτρονικού πολέμου περιλαμβάνουν στοιχεία παρόμοια με εκείνα για την προώθηση της ασφάλειας στον κυβερνοχώρο και την καταπολέμηση του ηλεκτρονικού εγκλήματος και η Επιτροπή ήταν ιδιαίτερα δραστήρια στην ανάπτυξη πολιτικών στους εν λόγω τομείς.

Η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση Για μία ασφαλέστερη κοινωνία της πληροφορίας με τη βελτίωση της ασφάλειας τωνποδομών πληροφόρησης και την καταπολέμηση του εγκλήματος πληροφορικής στις 26 Ιανουαρίου 2001(1), που αναγνωρίζει την σπουδαιότητα τωνποδομών πληροφορίας και επικοινωνιών, συμπεριλαμβανομένου του Ίντερνετ, ως σημαντικό μέρος των οικονομιών της και προτείνει συγκεκριμένες δράσεις.

Στις 19 Απριλίου 2002, όπως προτείνεται στην ανακοίνωση, η Επιτροπή εξέδωσε πρόταση απόφασης πλαισίου του Συμβουλίου για τις επιθέσεις κατά των συστημάτων πληροφοριών(2). Η πρόταση καλεί τα κράτη μέλη να εισαγάγουν στην εθνική τους νομοθεσία τα ποινικά αδικήματα της παράνομης πρόσβασης σε σύστημα πληροφοριών και της παράνομης παρεμβολής σε συστήματα πληροφοριών. Περιλαμβάνει επίσης διατάξεις για τις ποινικές κυρώσεις, τους κανόνες για την ευθύνη νομικών προσώπων και συναφείς κυρώσεις, κανόνες περί δικαιοδοσίας, καθώς καιποχρέωση για τα κράτη μέλη να προσχωρήσουν στοφιστάμενο δίκτυο λειτουργικών σημείων επαφής διαθέσιμων σε 24ωρη βάση, επτά ημέρες την εβδομάδα. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε τη γνώμη του για το σχέδιο απόφασης πλαισίου τον Οκτώβριο 2002(3), και το Συμβούλιο κατέληξε σε πολιτική συμφωνία για το κείμενο των κυριότερων άρθρων στις 28 Φεβρουαρίου 2003.

Το σχέδιο δράσης eEurope 2005 έχει ως στόχο την ενίσχυση τωνπηρεσιών ασφάλειας και με τον τρόπο αυτό τη συμβολή στην διασφάλιση τηςποδομής των πληροφοριών. Επίσης, τα προηγούμενα σχέδια δράσης eEurope εστιάζονταν κατά προτεραιότητα στη βελτίωση της ασφάλειας στον κυβερνοχώρο.

Τον Φεβρουάριο 2003, η Επιτροπή πρότεινε τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια Δικτύων και Πληροφοριών(4). Στόχος του Οργανισμού είναι να λειτουργήσει ως κέντρο εμπειρογνωσίας στο οποίο τόσο τα κράτη μέλη όσο και η Επιτροπή μπορούν να λάβουν συμβουλές σε θέματα που αφορούν την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο. Ο Οργανισμός θα παρέχει επίσης συνδρομή σε αρχές των κρατών μελών — συμπεριλαμβανομένων των διαφόρων Ομάδων Επείγουσας Παρέμβασης στην Πληροφορική (ΟΕΠΠ — CERTS).

Παράλληλα, η Επιτροπή δρομολόγησε πρόσφατα το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (ΕΤΑ) στο οποίο η Ε & Α για τις τεχνολογίες ασφάλειας και αξιοπιστίας αποτελεί βασική συνιστώσα της προτεραιότητας των τεχνολογιών της κοινωνίας της πληροφορίας (ΤΚΠ/ IST). Επίσης, στο 5ο Πρόγραμμα Πλαίσιο δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στις τεχνολογίες ασφάλειας και στην αξιοπιστία τωνποδομών πληροφοριών, συμπεριλαμβανομένης της έρευνας για τις αλληλεξαρτήσεις.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, με βάση το αστικό και το ποινικό δίκαιο στα κράτη μέλη, ο επιτιθέμενος θα είναιπεύθυνος για τις περισσότερες επιθέσεις κατά συστημάτων πληροφοριών. Με την εφαρμογή της οδηγίας πλαίσιο για τις επιθέσεις κατά συστημάτων πληροφοριών, οι επιθέσεις για τις οποίεςπάρχει ποινική ευθύνη θα επεκταθούν για να συμπεριλάβουν, π.χ., τις επιθέσεις του τύπου άρνησηπηρεσίας (denial of service) σε όλα τα κράτη μέλη.

Στην περίπτωση ενεργειών οι οποίες πραγματοποιούνται από ή εξ ονόματος τρίτης χώρας (συμπεριλαμβανομένων των πολεμικών ενεργειών), είναι δυνατόν να προκύψει το θέμα του κατά πόσον η εν λόγω χώρα τυγχάνει κρατικής ασυλίας από τη δικαιοδοσία των δικαστηρίων άλλων χωρών για τέτοιου είδους πράξεις. Ωστόσο, η απάντηση στο ερώτημα θα εξαρτηθεί από το τι προβλέπει συγκεκριμένα το διεθνές δίκαιο στον εν λόγω εξελισσόμενο τομέα και από τις ειδικές περιστάσεις τηςπό εξέταση πράξη.

(1) COM(2000)890 τελικό.

(2) ΕΕ C 203 E της 27.8.2002.

(3) A5-0328/2002 τελικό.

(4) COM(2003)63 τελικό.