ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-1304/02

υποβολή: Kathalijne Buitenweg (Verts/ALE) προς την Επιτροπή

(7 Μαΐου 2002)

Θέμα: Χρηματοδοτικός απολογισμός της Ε.Ε. για την παροχή ενίσχυσης διαφόρων τύπων σε πυρηνικές εγκαταστάσεις

Η Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχει χρηματοδοτική ενίσχυση και οργανωτικήποστήριξη σε πυρηνικές εγκαταστάσεις στα σημερινά κράτη μέλη και σε χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Η Ένωση παρέχει βοήθεια για την εκμετάλλευση σύγχρονων εγκαταστάσεων καθώς και για τη σταδιακή παύση λειτουργίας και τον παροπλισμό περιττών, απαρχαιωμένων και / ή επικίνδυνων εγκαταστάσεων. Για πολυάριθμες εγκαταστάσεις, που ελάμβαναν επί πολύν καιρό σημαντική ευρωπαϊκή χρηματοδοτική ενίσχυση, έχει ή θα αποφασιστεί μακροπρόθεσμα ο παροπλισμός. Για το σκοπό αυτό μπορεί και πάλι να ζητηθεί ουσιαστική ευρωπαϊκή χρηματοδοτική ενίσχυση.

Παρόλο που πρόκειται για σημαντικά ποσά, ο οικονομικός απολογισμός για την εν λόγω ενίσχυση, που παρέχει η Ευρωπαϊκή Ένωση σε πυρηνικές εγκαταστάσεις, δεν χαρακτηρίζεται από διαφάνεια. Επιπλέον, δεν είναι ιδιαίτερα σαφές πόσα χρήματα διοχετεύονται μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων για τους προαναφερθέντες σκοπούς.

1. Μπορεί η Επιτροπή να αναφέρει, κατά πλήρη και σαφή τρόπο, ανά έτος, αρχής γινομένης από το 1990, και με μνεία των σχετικών κοινοτικών προγραμμάτων (όπως TACIS και PHARE), το ακριβές ποσό που η Ευρωπαϊκή Ένωση διέθεσε για τη θέση σε λειτουργία, την εκμετάλλευση, τη βελτίωση, τη σταδιακή παύση λειτουργίας και τον παροπλισμό πυρηνικών εγκαταστάσεων για την παραγωγή ενέργειας στην Ένωση, σταποψήφια κράτη μέλη και στις λοιπές χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και της ΚΑΚ·

2. Μπορεί η Επιτροπή, κατά τον ίδιο τρόπο όπως αναφέρεται στην ερώτηση 1, να ανακοινώσει τα ποσά που η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕ) επένδυσε σε δραστηριότητες που αφορούν τη θέση σε λειτουργία, την εκμετάλλευση, τη βελτίωση, τη σταδιακή παύση λειτουργίας και τον παροπλισμό πυρηνικών εγκαταστάσεων για την παραγωγή ενέργειας στην Ένωση, σταποψήφια κράτη μέλη και στις λοιπές χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και της ΚΑΚ·

Απάντηση του κ. Verheugen εξ ονόματος της Επιτροπής

(27 Ιουνίου 2002)

Δεν χορηγήθηκε χρηματοδοτική στήριξη από την Κοινότητα ή την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕ) ούτε δυνάμει των προγραμμάτων PHARE και Tacis, ούτε στο πλαίσιο της ίδιας της Ένωσης, για την έναρξη λειτουργίας πυρηνικών εγκαταστάσεων. Η κοινοτική ενίσχυση εν γένει επικεντρώνεται σε ζητήματα πυρηνικής ασφάλειας, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο σε ότι αφορά τη στήριξη της Επιτροπής για την πυρηνική ασφάλεια στα νέα ανεξάρτητα κράτη και τα κράτη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, της 6ης Σεπτεμβρίου 2000(1). Η ενίσχυση

αυτή περιελάμβανε στήριξη στη λειτουργία, στις πυρηνικές ρυθμιστικές αρχές, τη διαχείριση των αποβλήτων και ζητήματα παροπλισμού, διασφαλίσεις και ετοιμότητα έκτακτης ανάγκης εκτός των κτιριακών εγκαταστάσεων.

Σε ότι αφορά το χρηματοδοτικό μέσο PHARE που διατίθεται για τηνποστήριξη τωνποψηφίων προς ένταξη χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, για παράδειγμα, η κοινοτική χρηματοδοτική ενίσχυση δεν διατέθηκε για την έναρξη λειτουργίας καμιάς πυρηνικής εγκατάστασης. Το πρόγραμμα PHARE παρείχε χρηματοδοτική ενίσχυση στα μέτρα πυρηνικής ασφάλειας σε πυρηνικές εγκαταστάσεις που βρίσκονται στις δικαιούχες χώρες. Έτσι, η χρηματοδοτική στήριξη παρέχεται μόνο εφόσον η ασφάλεια αποτελεί μέρος της λειτουργίας παρόμοιας εγκατάστασης. Η λειτουργία των σταθμών παραγωγής ενέργειας καθάυτή τελεί μόνοπό την ευθύνη της δημόσιας επιχείρησης η οποία έχει αναλάβει τη λειτουργία της εγκατάστασης. Δεν θα διατεθεί η χρηματοδοτούμενη από το PHARE χρηματοδοτική ενίσχυση για τον παροπλισμό στο τέλος της κανονικής τεχνικής διάρκειας ζωής των πυρηνικών εγκαταστάσεων.

Η Επιτροπή, αποκλειστικά για τη στήριξη της πρόωρης παύσης λειτουργίας και παροπλισμού των αντιδραστήρων RBMK και VVER 440/230 στη Λιθουανία, Βουλγαρία και Σλοβακία, από το 1999 έχει προγραμματίσει κοινοτικά χρηματοδοτούμενη βοήθεια μέσω του χρηματοδοτικού μέσου PHARE. Η βοήθεια συνδέεται με τιςποχρεώσεις που έχουν αναλάβει οι τρειςποψήφιες για ένταξη χώρα να παύσουν έγκαιρα τη λειτουργία των πυρηνικών αντιδραστήρων στις πυρηνικές εγκαταστάσεις Ignalina, Kozloduy 1-4 και Bohunice V1. Μέχρι σήμερα, η Επιτροπή έχει προγραμματίσει την ακόλουθη κοινοτική βοήθεια, από σύνολο αναλήψεωνποχρεώσεων που προβλέπονται για την τρέχουσα χρηματοδοτική προοπτική (2000-2006):

>ΚΤΜ ΟΠΝΒΧΒ>

Το μεγαλύτερο μέρος τηςποστήριξης αυτής παρέχεται μέσω τριών διεθνών ταμείων στήριξης του παροπλισμού, που τελούνπό τη διαχείριση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ). Ένα άλλο μέρος της βοήθειας προορίζεται για τηνποστήριξη των εθνικών ρυθμιστικών αρχών πυρηνικής ασφάλειας για τις τρεις χώρες σε ότι αφορά την αδειοδότηση μέτρων παροπλισμού. Στις 30 Ιανουαρίου 2002, η Επιτροπή πρότεινε στο Συμβούλιο, στο πλαίσιο ενημερωτικού σημειώματος για το κοινό χρηματοδοτικό πλαίσιο 2004-2006 για τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, την παροχή συμπληρωματικής στήριξης για τον παροπλισμό στη Λιθουανία.

Σε πολύ περιορισμένο βαθμό, η χρηματοδοτική ενίσχυση PHARE χορηγήθηκε για τηνποστήριξη της προετοιμασίας αποφάσεων χορήγησης δανείων Euratom. Στη συνέχεια, η Επιτροπή επέκτεινε ένα δάνειο της Euratom ανερχόμενο σε 212,5 εκατ. ευρώ, στον εκσυγχρονισμό των μονάδων 5 και 6 του Kozloduy, ενώ εκκρεμεί ακόμη ένα αίτημα της Ρουμανίας για χορήγηση δανείου σε ότι αφορά τη μονάδα 2 Cernavoda.

Ενώ το πρόγραμμα πυρηνικής ασφάλειας PHARE αρχικά παρείχε επίσηςποστήριξη στους φορείς εκμετάλλευσης της πυρηνικής βιομηχανίας σε ότι αφορά έκτακτα μέτρα για τη βελτίωση της πυρηνικής ασφάλειας, έκτοτε το πρόγραμμα έχει μετατοπίσει το βάρος του προς την παροχή στήριξης στις ρυθμιστικές αρχές που είναι αρμόδιες για την πυρηνική ασφάλεια. Αναμένεται ότι οι εμπορικά λειτουργούσες επιχειρήσεις κοινής ωφελείας θα χρηματοδοτήσουν μέτρα ασφάλειας με ίδιους πόρους. Επί του παρόντος, η χρηματοδοτούμενη από το PHAREποστήριξη επικεντρώνεται στις ρυθμιστικές αρχές πυρηνικής ασφάλειας, επιπλέον δε αφορά μέτρα στο χώρο της διαχείρισης ραδιενεργών αποβλήτων στιςποψήφιες για ένταξη χώρες.

Ηποστήριξη του PHARE για την πυρηνική ασφάλεια διέπεται από τον κανονισμό (ΕΚ, Euratom) 99/2000 του Συμβουλίου, της 29ης Δεκεμβρίου 1999 για τη χορήγηση συνδρομής στα κράτη εταίρους της Ανατολικής Ευρώπης και της Κεντρικής Ασίας(2) που καλύπτει την περίοδο 2000-2006 και ορίζει τρεις προτεραιότητες για το πρόγραμμα πυρηνικής ασφάλειας στα νέα ανεξάρτητα κράτη (ΝΑΚ):ποστηρίζεται η προώθηση μιας αποτελεσματικής νοοτροπίας για την πυρηνική ασφάλεια, ιδίως μέσω συνεχούς στήριξης στους ρυθμιστικούς φορείς και, στο επίπεδο εγκατάστασης με την παροχή επί τόπου βοήθειας·ποστηρίζεται η ανάπτυξη και εφαρμογή στρατηγικών για το αναλωμένο καύσιμο, τον παροπλισμό και τη διαχείριση ραδιενεργών αποβλήτων, μεταξύ άλλων, στη Δυτική Ρωσία στο πλαίσιο ευρύτερης διεθνούς συνεργασίας· και παρέχεται συνεισφορά σε συναφείς διεθνείς πρωτοβουλίεςποστηριζόμενες από την Ένωση, όπως η πρωτοβουλία της ομάδας των επτά περισσότερο βιομηχανικών χωρών και της Ένωσης (G7/ΕΕ) σχετικά με την παύση λειτουργίας του Τσερνομπίλ. Επιπλέον, χορηγήθηκε στήριξη για την προετοιμασία της χρηματοδότησης δανείου Euratom, για την ολοκλήρωση και βελτίωση της ασφάλειας πυρηνικών εγκαταστάσεων στο τελικό στάδιο ολοκλήρωσης.

Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στη στήριξη που χορηγήθηκε για τον παροπλισμό της εγκατάστασης Τσερνομπίλ, όπου δεσμεύτηκαν 230 εκατ. ευρώ από το 1994 μέχρι το 2001, μεταξύ άλλων, συνεισφορά 190 εκατ. ευρώ προς το Chernobyl Shelter Fund, που τελείπό τη διαχείριση της ΕΤΑΑ. Σε ότι αφορά την ικανότητα αντικατάστασης των παλαιών εγκαταστάσεων, μετά την παύση λειτουργίας της εγκατάστασης Τσερνομπίλ, η Ουκρανία βρίσκεται στο στάδιο περάτωσης και της αναβάθμισης της ασφάλειας δύο αντιδραστήρων VVER 1000 στο Rovno και Khmelnitsky. Η χρηματοδότηση του έργου αυτού περιλαμβάνει δάνεια από την ΕΤΑΑ και την Euratom, ύψους 215 εκατ. δολαρίων και ποσού ισοδυνάμου σε ευρώ 512 εκατ. δολαρίων, αντίστοιχα. Ωστόσο, ενώ και τα δύο δάνεια εγκρίθηκαν τον Δεκέμβριο 2000, πρέπει ακόμη να πληρωθούν ορισμένες προϋποθέσεις πριν αρχίσουν να παράγουν αποτελέσματα οι αποφάσεις για τη χορήγηση του δανείου.

Σε ότι αφορά το σύνολο της κοινοτικής χρηματοδότησης για ενέργειες πυρηνικής ασφάλειας, η ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο σχετικά με την στήριξη της Επιτροπής για την πυρηνική ασφάλεια στα νέα ανεξάρτητα κράτη και τα κράτη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης της 6ης Σεπτεμβρίου1, παραθέτει λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με το χαρακτήρα και το πεδίο της κοινοτικά χρηματοδοτούμενης στήριξης καθ' όλη τη δεκαετία του 1990. Στο παράρτημα 1 της έκθεσης αυτής, παρέχεται ετήσια κατανομή της χρηματοδοτούμενης από το TACIS και PHARE στήριξης, που ανέρχεται αντίστοιχα σε 531,78 εκατ. ευρώ και 192,94 εκατ. ευρώ για την περίοδο 1990-1999, για μέτρα πυρηνικής ασφάλειας. Στο ποσό αυτό, πρέπει να προστεθούν επιπλέον 22,85 εκατ. ευρώ από το πρόγραμμα πυρηνικής ασφάλειας PHARE 2001 (δεν πραγματοποιήθηκαν το 2000 παρόμοιες χρηματοδοτικές χορηγήσεις), καθώς και 53 εκατ. ευρώ και 51 εκατ. ευρώ που δεσμεύτηκαν για τα προγράμματα πυρηνικής ασφάλειας TACIS το 2000 και το 2001.

Κατά την ίδια περίοδο από το 1990, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων δεν χρηματοδότησε καμία πυρηνική εγκατάσταση ούτε στην Κοινότητα ούτε στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Στην Κοινότητα, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων παρείχε συνολικά 238,03 εκατ. ευρώ προς στήριξη τριών έργων στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας κατά τα έτη 1990 μέχρι 1993. Ωστόσο, τα έργα αυτά δεν αφορούσαν πυρηνικές εγκαταστάσεις, αλλά μια εγκατάσταση εμπλουτισμού ουρανίου στο Tricastin (Γαλλία, Rhne-Alpes), την επεξεργασία πυρηνικών καυσίμων στο Sellafield (Ηνωμένο Βασίλειο) και μια εγκατάσταση επεξεργασίας ραδιενεργών αποβλήτων στο Dessel/Αμβέρσα (Βέλγιο).

(1) COM(2000)493 τελικό.

(2) ΕΕ L 12 της 18.1.2000.