ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-0875/97 υποβολή: Amedeo Amadeo (NI) προς την Επιτροπή (12 Μαρτίου 1997)

Θέμα: Πράσινο Βιβλίο - Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και καταναλωτές

Όσον αφορά τις «Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες: πώς θα ικανοποιηθούν οι προσδοκίες των καταναλωτών - Πράσινο Βιβλίο» (COM(96) 209 τελ.), και ειδικότερα την αρμοδιότητα των δικαστηρίων ως προς τις συμβάσεις που συνάπτουν οι καταναλωτές, η προσέγγιση του Πράσινου Βιβλίου, σύμφωνα με την οποία η εφαρμογή της νομοθεσίας του κράτους της κατοικίας «μπορεί να οδηγήσει σε σύγκρουση με την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης που ισχύει στην ενιαία αγορά και προβλέπει την εφαρμογή της νομοθεσίας της χώρας του παρέχοντος την υπηρεσία», δεν με βρίσκει σύμφωνο.

Ζητείται από την Επιτροπή να αναφερθεί στο άρθρο 5 της Σύμβασης της Ρώμης του Ιουνίου 1980, σύμφωνα με το οποίο εφαρμοστέα είναι η νομοθεσία της χώρας στην οποία ο καταναλωτής έχει τη συνήθη κατοικία του. Η λύση αυτή θα ήταν σαφέστερη και περισσότερο ικανοποιητική, λαμβανομένου υπόψη ότι η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης έχει εφαρμογή μόνο στο πεδίο του δημόσιου οικονομικού δικαίου και όχι στο ενοχικό δίκαιο, ειδικότερα όσον αφορά τις διατάξεις για την προστασία των καταναλωτών.

Απάντηση του κ. Monti εξ ονόματος της Επιτροπής (22 Απριλίου 1997)

Σε περίπτωση σύμβασης που συνάπτει ο καταναλωτής, το άρθρο 5 της σύμβασης της Ρώμης προβλέπει ότι, απουσία ρητής επιλογής εκ μέρους των συμβαλλομένων μερών, εφαρμοστέα είναι η νομοθεσία της χώρας του καταναλωτή, εφόσον ή σύμβαση εμπίπτει σε μία από τις δύο ακόλουθες περιπτώσεις:

- στη χώρα του καταναλωτή προηγήθηκε της σύμβασης ειδικά καταρτισθείσα συμφωνία και ο καταναλωτής εξετέλεσε, στην εν λόγω χώρα, τις απαιτούμενες πράξεις για τη σύναψη της σύμβασης 7

- ο αντισυμβαλλόμενος του καταναλωτή ή ο εκπρόσωπός του έχει λάβει την παραγγελία του καταναλωτή στην ίδια χώρα.

Αντιθέτως, αν οι συμβαλλόμενοι έχουν επιλέξει την εφαρμοστέα νομοθεσία στη σύμβαση, η εν λόγω επιλογή δεν δύναται να στερήσει τον καταναλωτή της προστασίας που του παρέχουν οι θεμελιώδεις διατάξεις της χώρας όπου έχει τη συνήθη κατοικία του, εφόσον επαληθεύεται η μία από τις δύο περιπτώσεις οι οποίες αναγράφονται ανωτέρω.

Εξάλλου, στο πλαίσιο της Σύμβασης, η «αστυνομική νομοθεσία» (άρθρο 7) και η «δημόσια τάξη» (άρθρο 16) των κρατών μελών δύνανται ομοίως να επιβάλλονται κατ'επιλογήν των συμβαλλομένων ή, απουσία εκφρασθείσας επιλογής, βάσει των πάγιων κανόνων που περιέχονται στη Σύμβαση.

Η λύση αυτή, παρά τη σαφήνεια που τη διακρίνει, δεν είναι κατ'ανάγκην πάντοτε ικανοποιητική στο επίπεδο του κοινοτικού δικαίου.

Δυνάμει της αρχής της υπεροχής του κοινοτικού δικαίου, η επιβολή ορισμένων εθνικών διατάξεων εκ μέρους της χώρας κατοικίας του καταναλωτή επί των συμβάσεων που συνάπτουν οι καταναλωτές ενδέχεται, αν από την εφαρμογή τους προκύπτει κώλυμα της ελεύθερης κυκλοφορίας υπηρεσιών, να υποβληθούν στη δοκιμασία του κοινού ενδιαφέροντος που απορρέει από τη νομολογία του Δικαστηρίου ((Απόφαση της 4.12.1986, Επιτροπή κατά Γερμανίας, υπόθ. 205/84, Συλλ. Ρ. 3755. )).

Στις εθνικές νομοθεσίες που σχετίζονται με τις συμβάσεις χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών υπάρχουν διατάξεις, σε γενικές γραμμές θεμελιώδεις, οι οποίες παρότι θεωρούνται κανόνες αναγκαστικού δικαίου, στην πραγματικότητα επηρεάζουν τις οικονομικές συναλλαγές. Διατάξεις αυτού του είδους, είναι δυνατόν, όσον αφορά τις συνέπειές τους, να συνιστούν περιορισμό αν, λόγου χάρη, υποχρεώνουν μία τράπεζα ή μία ασφαλιστική εταιρεία να τροποποιήσουν τις υπηρεσίες τους, και, ως εκ τούτου, τις καθιερωμένες συμβάσεις τους, κατ'εφαρμογή της νομοθεσίας της χώρας στην οποία ασκούν την εμπορική τους δραστηριότητα.

Η Επιτροπή εκτιμά ότι δεν δύναται διατάξεις αυτού του είδους να αποφύγουν τον έλεγχο του κοινοτικού δικαίου, με μόνη δικαιολογία ότι υπάγονται στο αναγκαστικό δίκαιο. Το συμβιβάσιμο προς το κοινοτικό δίκαιο αφορά πράγματι κάθε διάταξη εθνικού δικαίου, ανεξαρτήτως του τομέα στον οποίο αυτή υπάγεται ((Απόφαση της 21.3.1972, SAIL, υποθ. 82/71, Συλλ. Ρ. 119. Βλέπε επίσης την απόφαση Hubbard της 1.7.1993, υποθ. C-20/92, Συλλ. Ρ. Ι-3777. )).

Όσον αφορά διατάξεις που υιοθετούνται για την προστασία των καταναλωτών, υπάρχουν ισχυρές πιθανότητες οι εν λόγω διατάξεις του ουσιαστικού δικαίου να περάσουν με επιτυχία τη δοκιμασία του γενικού συμφέροντος. Το Δικαστήριο έχει πράγματι αναγνωρίσει ότι η προστασία του καταναλωτή αποτελεί στόχο γενικού συμφέροντος που ενδέχεται να αιτιολογεί περιορισμούς των θεμελιωδών ελευθεριών ((Απόφαση της 4.12.1986, Επιτροπή κατά Γερμανίας, βλ. ανωτέρω. )). Η επιτυχία αυτή δεν δύναται, ωστόσο, να θεωρηθεί δεδομένη. Πράγματι, οι εθνικές διατάξεις που υιοθετούνται στο πλαίσιο του δεδηλωμένου σκοπού προστασίας του καταναλωτή δύνανται να υποβληθούν στον έλεγχο του Δικαστηρίου, και, κατά περίπτωση, να αρθούν, λόγου χάρη, αν δεν είναι αναγκαίες ή αν δεν διέπονται από την αρχή της αναλογικότητας ((Απόφαση της 7.3.1990, GB-INNO-BM, υπόθ. C-362/88, Συλλ. Ρ. Ι-240/95, Συλλ. Ρ. Ι-3179 και απόφαση της 6.7.1995, Μάρτιος, υπόθ. C-470, Συλλ. Ρ. Ι-1923. )).

Αυτό το συμπληρωματικό επίπεδο αιτιολόγησης είναι συνεπώς απαραίτητο, στο πλαίσιο της ενιαίας αγοράς, προκειμένου να επιβεβαιωθεί αν, ελλείψει εναρμόνισης, τα εθνικά μέτρα δεν διατηρούνται, για την κατ' επίφαση προστασία του καταναλωτή, με τον απλό σκοπό να περιορίσουν ή να παρεμποδίσουν την εισαγωγή διαφορετικών ή άγνωστων χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών στην εθνική επικράτεια.