ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-3396/01

υποβολή: Stavros Xarchakos (PPE-DE) προς την Επιτροπή

(12 Δεκεμβρίου 2001)

Θέμα: Ανήλικοι και ενήλικοι στην Ε.Ε.

Ο Επίτροπος κ. Βιτορίνο απέφυγε εντελώς να απαντήσει στην ερώτησή μου με αριθμό Ε-2821/01(1), δηλώνοντάς μου γραπτώς (στις 20.11.2001) ότι ο ορισμός των εννοιών ανήλικος και ενήλικος ανήκει αποκλειστικά στη δικαιοδοσία των αρμοδίων εθνικών αρχών και όχι της Κοινότητας.

Η τοποθέτηση αυτή εκθέτει την Επιτροπή και τον κ. Επίτροπο, ενώ δημιουργεί και εύλογα ερωτηματικά για τους λόγους για τους οποίους η Ε.Ε. και οι κατά καιρούς Επίτροποι αρμόδιοι για την Κοινωνική Πολιτική ή τις Εσωτερικές Υποθέσεις δείχνουν να κόπτονται και να καταδικάζουν με τόσο μεγάλο μένος π.χ. την παιδική εργασία σε χώρες του τρίτου κόσμου, τη στιγμή που μένουν παγερά αδιάφοροι και αμέτοχοι ακόμη και ως προς τον ορισμό των εννοιών ανήλικος και ενήλικος μέσα στην ίδια την Ένωση. Αξιοσημείωτο είναι, επίσης, το ότι η Επιτροπή χρησιμοποιεί — αδιαφορώντας για τη σύγχυση που προκαλείται καθώς και την αναξιοπιστία των στατιστικών στοιχείων που αυτή συνεπάγεται — τους όρους αυτούς και στα επίσημα έγγραφα που η ίδια παρουσιάζει, καθώς και στους δείκτες απασχόλησης που ανακοινώνει.

Στην ερώτησή μου ζητούσα λεπτομέρειες για τον ορισμό που κάθε χώρα μέλος της Ε.Ε. δίνει στους όρους ανήλικος και ενήλικος, καθώς και αν προτίθεται να προτείνει η Επιτροπή εναρμόνιση του ορίου ηλικίας ώστε να γίνει κοινό για όλα τα κράτη της Ένωσης.

Επαναλαμβάνω τις ερωτήσεις αυτές, με την ελπίδα να μηνποχρεωθώ να θέσω το θέμα με νέα ερώτησή μου μέσα στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Έχει η Επιτροπή στοιχεία για το πώς ορίζονται οι έννοιες ενήλικοςκαι ανήλικος στα κράτη μέλη· Ποιά είναι τα όρια ηλικίας που ισχύουν για κάθε κράτος μέλος· Γιατί δεν αναλαμβάνει η Επιτροπή να προτείνει την εναρμόνισή τους· Θεωρεί ορθό να ισχύουν διαφορετικά όρια σε κάθε χώρα μέλος και τί σημαίνει αυτό για την αξιοπιστία των στοιχείων που και η ίδια τόσο συχνά επικαλείται·

(1) ΕΕ C 93 E της 18.4.2002, σελ. 201.

Απάντηση του κ. Vitorino εξ ονόματος της Επιτροπής

(7 Μαρτίου 2002)

Η Επιτροπή επιβεβαιώνει την απουσία κοινοτικής αρμοδιότητας για την ενδεχόμενη εναρμόνιση της νόμιμης ηλικίας ενηλικίωσης στην Ένωση, όπως ανέφερε ο Πρόεδρός της στην απάντησή του στη γραπτή ερώτηση E-2821/01 του Αξιότιμου Μέλους του Κοινοβουλίου(1).

Ωστόσο αληθεύει ότι ορισμένες προτάσεις της Επιτροπής αναφέρονται στη νόμιμη ηλικία ενηλικίωσης, όπως αυτή ορίζεται στα κράτη μέλη, ή σε πρόσωπα ορισμένης ομάδας ηλικίας. Αυτό συμβαίνει για παράδειγμα στην οδηγία του Συμβουλίου 2001/55/ΕΚ, της 20ής Ιουλίου 2001, σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές παροχής προσωρινής προστασίας σε περίπτωση μαζικής εισροής εκτοπισθέντων και μέτρα για τη δίκαιη κατανομή των βαρών μεταξύ κρατών μελών όσον αφορά τηνποδοχή και την αντιμετώπιση των συνεπειών τηςποδοχής αυτών των ατόμων(2), που αναφερέται στους ανηλίκους ηλικίας κάτω των δεκαοκτώ ετών, ή ακόμη στην πρόταση της Επιτροπής για την καταπολέμηση της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών και της παιδικής πορνογραφίας(3), ή ακόμη στην απόφαση-πλαίσιο 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 15ης Μαρτίου 2001, σχετικά με το καθεστώς των θυμάτων σε ποινικές διαδικασίες(4) που ορίζει ότι πρέπει να παρέχεται ειδική προστασία, καθώς και πρόσβαση σε ειδική μεταχείριση, στα πλέον ευάλωτα θύματα, π.χ. στα παιδιά που είναι θύματα εμπορίας ανθρώπων, όσον αφορά τις πιθανές συνέπειες της κατάθεσής τους σε δημόσια συνεδρίαση.

Είναι πάντως σημαντικό να τονιστεί ότι ο όρος ενήλικος/ανήλικος έχει διάφορες ερμηνείες, και ότι σε ορισμένους τομείς η έννοια της νόμιμης ηλικίας ενηλικίωσης δεν είναι η καταλληλότερη, αλλά χρησιμοποιείται μάλλον η έννοια της αστικής ή ποινικής ευθύνης.

Όσον αφορά τον ορισμό της νόμιμης ηλικίας ενηλικίωσης, η Επιτροπήπενθυμίζει ότι ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης προστατεύει τα δικαιώματα του παιδιού στο άρθρο 24. Το άρθρο αυτό βασίζεται στη Σύμβαση της Νέας Υόρκης για τα δικαιώματα του παιδιού πουπογράφηκε στις 20 Νοεμβρίου 1989 και κυρώθηκε από όλα τα κράτη μέλη. Το άρθρο 1 της εν λόγω Σύμβασης ορίζει ότι Για τους σκοπούς της παρούσας Σύμβασης, θεωρείται παιδί κάθε ανθρώπινο ον μικρότερο των δεκαοκτώ ετών, εκτός εάν η ενηλικίωση επέρχεται νωρίτερα, σύμφωνα με την ισχύουσα για το παιδί νομοθεσία.

Συνεπώς, τα συμβαλλόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων και των κρατών μελών, μπορούν να ορίσουν χαμηλότερο των προαναφερθέντων 18 ετών όριο ηλικίας για την ενηλικίωση.

Ωστόσο, το Αξιότιμο Μέλος του Κοινοβουλίου πρέπει να γνωρίζει ότι η Σύμβαση της Νέας Υόρκης για τα δικαιώματα του παιδιού δεν εφαρμόζεται στα πολιτικά δικαιώματα. Συνεπώς, τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να ορίζουνψηλότερο όριο ενηλικίωσης για τον τομέα αυτό. Η απόφαση για τον καθορισμό του ορίου ηλικίας αποτελεί συστατικό στοιχείο του δικαιώματος του εκλέγειν και περιλαμβάνεται συνήθως στα συντάγματα.

Σήμερα, η πλειονότητα των κρατών μελών ορίζει τα δεκαοκτώ έτη ως ηλικία από την οποία παρέχεται το δικαίωμα του εκλέγειν, παρόλο που μπορεί να απαιτείται μεγαλύτερη ηλικία για ορισμένα εκλογικά καθήκοντα. Αντίθετα, το όριο ηλικίας για το δικαίωμα του εκλέγειν μπορεί να είναι χαμηλότερο των δεκαοκτώ ετών π.χ. για τις τοπικές εκλογές.

Δεδομένου ότι η νομοθεσία που ρυθμίζει την ενηλικίωση εναπόκειται στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, τα οποία δενποχρεούνται να ενημερώνουν την Επιτροπή για τους εθνικούς τους κανόνες, η Επιτροπή δεν διαθέτει συνολικά στοιχεία για τους ορισμούς των όρων ανήλικος και ενήλικος στα κράτη μέλη, είτε γενικά, είτε ειδικότερα για το δικαίωμα του εκλέγειν.

Σε ένα άλλο τομέα, το ποινικό δίκαιο, η έννοια της νόμιμης ενηλικίωσης δεν είναι πάντα η καταλληλότερη και είναι προτιμότερη η αναφορά στην ηλικία της ποινικής ευθύνης, η οποία ποικίλλει ανάλογα με τα κράτη μέλη. Σε ορισμένες νομοθεσίες μπορεί να φθάνει μέχρι τα 21 έτη. Πριν από την ηλικία αυτή, και ανάλογα με τα νομικά συστήματα, μπορεί ναπάρχει είτε πλήρης απουσία ποινικής ευθύνης (για παιδιά μικρότερα από ορισμένη ηλικία που καθορίζεται από τη νομοθεσία των κρατών μελών), είτε περιορισμένη ποινική ευθύνη που καθορίζεται, και στην περίπτωση αυτή, από τη νομοθεσία των κρατών μελών. Η ηλικία του νεαρού κακοποιού μπορεί συνεπώς να έχει επιπτώσεις στην ποινική μεταχείριση που θα του επιβληθεί (ευνοώντας π.χ. τα εκπαιδευτικά μέτρα αντί των κατασταλτικών), ή στην διαδικασία (ενδεχομένως διαδικασία κεκλεισμένων των θυρών, ειδικά δικαστήρια ).

Επίσης, όταν το θύμα είναι ανήλικος, η ηλικία του μπορεί να αποτελέσει επιβαρυντική περίσταση για τον κακοποιό. Το Συμβούλιο εξετάζει επί του παρόντος, με βάση πρόταση της Επιτροπής, κατά πόσον η ηλικία του θύματος μπορεί να αποτελέσει επιβαρυντικό παράγοντα για τα εγκλήματα που διαπράττονται κατά των παιδιών.

Τέλος, η Επιτροπή τονίζει ότι οι όροι ενήλικος και ανήλικος αναφέρονται σε έννοια που είχε αρχικά επινοηθεί σε ένα νομικό πλαίσιο μη συνδεόμενο με οποιεσδήποτε στατιστικές εκτιμήσεις. Λόγου χάριν, στο θέμα της απασχόλησης, δεν χρησιμοποιούνται οι όροι ενήλικος και ανήλικος. Η κατηγορία ενεργός πληθυσμός αποτελεί οικονομική έννοια. Για να εξασφαλιστεί η συγκρισιμότητα των δεδομένων, συμφωνήθηκε σε διεθνές επίπεδο ότι η κατηγορία αυτή αναφέρεται στην ομάδα ηλικίας 15 — 64 ετών. Αυτό εφαρμόζεται ιδίως από όλους τους διεθνείς οργανισμούς (ΔΟΕ, ΟΗΕ, Eurostat, ΟΟΣΑ, ) εδώ και πολλά έτη. Ο κανονισμός (ΕΚ) no 1897/2000 της Επιτροπής, της 7ης Σεπτεμβρίου 2000, για εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 577/98 του Συμβουλίου για τη διενέργεια δειγματοληπτικής έρευνας εργατικού δυναμικού στην Κοινότητα, όσον αφορά τον λειτουργικό ορισμό της ανεργίας(5), καθορίζει όριο ηλικίας (15 έτη) πάνω από το οποίο ένα πρόσωπο θεωρείται ως άνεργο αν δεν έχει εργασία, αν αναζητεί ενεργά απασχόληση και αν είναι διαθέσιμο για εργασία.

Η επιλογή των ορίων αντιστοιχεί στις ηλικίες στις οποίες μπορεί να αρχίσει, ή θεωρείται ότι τελειώνει νόμιμα, η επαγγελματική ζωή στα περισσότερα κράτη μέλη: η ηλικία των 15 ετών αντιστοιχεί γενικά στο τέλος τηςποχρεωτικής εκπαίδευσης, ενώ η ηλικία των 64 ετών αντιστοιχεί γενικά στο τέλος της επαγγελματικής ζωής.

Όταν γίνεται λόγος για εργασία των παιδιών, εννοείται η επαγγελματική δραστηριότητα παιδιών που βρίσκονται σε ηλικίαποχρεωτικής εκπαίδευσης.

(1) ΕΕ C 93 E της 18.4.2002, σελ. 201.

(2) ΕΕ L 212 της 7.8.2001.

(3) COM(2000)854 τελικό/2.

(4) ΕΕ L 82 της 22.3.2001.

(5) ΕΕ L 228 της 8.9.2000.