ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-2960/01

υποβολή: Samuli Pohjamo (ELDR) και Mikko Pesl (ELDR) προς την Επιτροπή

(25 Οκτωβρίου 2001)

Θέμα: Βελτίωση της κατάστασης των ατόμων με ειδικές ανάγκες

Το άρθρο 1 της οδηγίας του Συμβουλίου 2000/78/ΕΚ(1), της 27ης Νοεμβρίου 2000 αναφέρει ότι: Σκοπός της παρούσας οδηγίας είναι η θέσπιση γενικού πλαισίου για την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω θρησκείας ή πεποιθήσεων, ειδικών αναγκών, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού στον τομέα της απασχόλησης και της εργασίας εξάλλου, βάσει του άρθρου 5 (εύλογες προσαρμογές για τα άτομα με ειδικές ανάγκες) της προαναφερθείσας οδηγίας Για να εξασφαλισθεί η τήρηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης έναντι προσώπων με ειδικές ανάγκες, προβλέπονται εύλογες προσαρμογές. Αυτό σημαίνει ότι ο εργοδότης λαμβάνει τα ενδεδειγμένα μέτρα, ανάλογα με τις ανάγκες που παρουσιάζονται σε μια συγκεκριμένη κατάσταση, ώστε το πρόσωπο με ειδικές ανάγκες να μπορεί να έχει πρόσβαση σε θέση εργασίας, να ασκεί ή να προάγεται στο επάγγελμά του, ή προκειμένου να του παρέχεται εκπαίδευση, αρκεί τα μέτρα αυτά να μη συνεπάγονται δυσανάλογη επιβάρυνση για τον εργοδότη. Η ένταξη της οδηγίας στα εθνικά δίκαια είναι θεμελιώδους σημασίας, δεδομένου ότι τα άτομα με ειδικές ανάγκες εξακολουθούν να είναι θύματα προκαταλήψεων στον κόσμο της εργασίας και στην κοινωνία γενικότερα. Το Συμβούλιο έλαβε θέση επί του θέματος εγκρίνοντας στις 17 Ιουνίου 1999 μια απόφαση(2) δια της οποίας καλούνται τα κράτη μέλη να δώσουν ιδιαίτερη έμφαση στην προώθηση των ευκαιριών απασχόλησης για τα άτομα με ειδικές ανάγκες.

1. Μπορεί η Επιτροπή να γνωστοποιήσει με ποιον τρόπο διασφαλίζεται η ένταξη της εν λόγω οδηγίας στα εθνικά δίκαια, ιδίως όσον αφορά την καταπολέμηση των διακρίσεων σε βάρος των ατόμων με ειδικές ανάγκες σε θέματα απασχόλησης και συνθηκών εργασίας καθώς και τις εύλογες προσαρμογές που προβλέπει το άρθρο 5 της οδηγίας·

2. Τι ακριβώς σημαίνει, πάντοτε στο άρθρο 5, η έκφραση αρκεί τα μέτρα αυτά να μη συνεπάγονται δυσανάλογη επιβάρυνση για τον εργοδότη· στην περίπτωση που ο εργοδότης μπορεί να αξιολογεί μονομερώς ποια μέτρα απαιτούν από πλευράς του δυσανάλογη επιβάρυνση, πώς είναι δυνατόν να εμποδίζονται οι αδικαιολόγητες διακρίσεις σε βάρος των αναπήρων για το λόγο αυτό, π.χ. κατά την στιγμή της πρόσληψης·

3. Ποια είναι τα μέτρα σε επίπεδο Ένωσης, στα οποία αναφέρεται το άρθρο 26 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με στόχο να διασφαλίζεται η αυτονομία, η κοινωνική και επαγγελματική ένταξη, καθώς και η συμμετοχή των ατόμων με ειδικές ανάγκες· Με ποιον τρόπο τα μέτρα αυτά έχουν μέχρι σήμεραλοποιηθεί· Θα ήσαν δυνατές βελτιώσεις σχετικά·

4. Προβλέπονται στο άμεσο μέλλον προγράμματα με στόχο τη βελτίωση της κατάστασης των ατόμων με ειδικές ανάγκες· Εάν ναι, περί ποίων πρόκειται·

(1) ΕΕ L 303 της 2.12.2000, σελ. 16.

(2) ΕΕ C 186 της 2.7.1999, σελ. 3.

Απάντηση της κας Διαμαντοπούλου εξ ονόματος της Επιτροπής

(12 Δεκεμβρίου 2001)

1. Σύμφωνα με το άρθρο 18 της οδηγίας του Συμβουλίου 2000/78/ΕΚ της 27ης Νοεμβρίου 2000 για τη διαμόρφωση γενικού πλαισίου για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία, τα κράτη μέλη εκδίδουν νόμους, κανονισμούς και διοικητικές διατάξεις που απαιτούνται για τη συμμόρφωση με την οδηγία αυτή έως τις 2 Δεκεμβρίου 2003 το αργότερο. Εντούτοις, για να ληφθούνπόψη οι ιδιαίτερες συνθήκες, τα κράτη μέλη μπορούν, εφόσον είναι απαραίτητο, να διαθέτουν περίοδο τριών επί πλέον ετών από τις 2 Δεκεμβρίου 2003, για να εφαρμόσουν τις διατάξεις της οδηγίας σχετικά με τις διακρίσεις λόγω ηλικίας και αναπηρίας.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνέστησε ομάδα εργασίας από ανωτέρουςπαλλήλους των κρατών μελών αρμόδιους για την εφαρμογή της οδηγίας. Η ομάδα αρχικά προοριζόταν να διευκολύνει τη μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο με την οργάνωση ενός φόρουμ συζήτησης, την ανταλλαγή πληροφοριών και το συντονισμό των εργασιών.

Η μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο θα συνεπάγεται την άμεση ισχύ δικαιωμάτων προστασίας από τις διακρίσεις λόγω αναπηρίας, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται το δικαίωμα προσφυγής στη δικαιοσύνη σε περίπτωση άδικης διάκρισης.

Για πολλά άτομα με ειδικές ανάγκες, ένα μείζον κώλυμα στην ισότητα ευκαιριών, στην ισότητα συμμετοχής ή στην ισότητα απόδοσης στην εργασία μπορεί να είναι κάποιο χαρακτηριστικό της κατάστασης στην εργασία το οποίο παρεμποδίζει τα άτομα με ειδικές ανάγκες να συμμετέχουν σε ίση βάση.

Δεν είναι δυνατό ναπάρξει εξαντλητικός κατάλογος των διαφόρων ειδών διευθετήσεων που απαιτούνται για να τεθεί τέρμα στις διακρίσεις κατά των ατόμων με ειδικές ανάγκες στην απασχόληση. Κάθε περίπτωση θα πρέπει να μελετάται κάτω από τις ιδιαίτερες συνθήκες της και τα δικά της πλεονεκτήματα. Βάσει αυτών, η 20ή αιτιολογική σκέψη της οδηγίας παρέχει κάποια καθοδήγηση αναφέροντας ότι πρέπει να προβλέπονται κατάλληλα μέτρα, δηλαδή μέτρα αποτελεσματικά και πρακτικά για τη διαμόρφωση της θέσης εργασίας ανάλογα με τις ειδικές ανάγκες, παραδείγματος χάριν με τη διαμόρφωση των χώρων ή με την προσαρμογή του εξοπλισμού, του ρυθμού εργασίας, της κατανομής καθηκόντων ή της παροχής μέσων κατάρτισης ή πλαισίωσης.

2. Το άρθρο 5 της οδηγίας προβλέπει ότι εάν ο εργοδότης μπορεί να αποδείξει ότι οι προτεινόμενες διευθετήσεις θα δημιουργούσαν δυσανάλογο βάρος για τη λειτουργία της επιχείρησής του / της, η μη παροχή διευθετήσεων δεν αποτελεί διάκριση. Ο εργοδότης πρέπει να φέρει το βάρος απόδειξης του ότι μια δεδομένη προσαρμογή θα μπορούσε να αποτελέσει δυσανάλογο βάρος και τα άτομα με ειδικές ανάγκες δικαιούνται να ζητήσουν μια τέτοια προσαρμογή. Η αιτιολογική σκέψη 21 προβλέπει ότι για να διαπιστώνεται ότι τα εν λόγω μέτρα συνεπάγονται δυσανάλογη επιβάρυνση, πρέπει να λαμβάνεται ιδίωςπόψη το οικονομικό και άλλο κόστος που επιφέρουν, το μέγεθος και οι οικονομικοί πόροι του οργανισμού ή της επιχείρησης και η διαθεσιμότητα δημόσιων πόρων ή οιασδήποτε άλλης ενίσχυσης. Αυτό που καταλήγει να είναι δυσανάλογο βάρος θα είναι επομένως θέμα περιστατικών που πρέπει να αποφασίζονται όσον αφορά την επιμέρους περίπτωση.

3. Εκτός από τα προαναφερόμενα μέτρα που αποβλέπουν στην καταπολέμηση των διακρίσεων, η Κοινότητα θέτει σε εφαρμογή διάφορες δράσεις προοριζόμενες να ευνοήσουν την κοινωνικοεπαγγελματική ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Κατ' αυτό τον τρόπο το ΕΚΤ, το κύριο όργανο με το οποίο η Κοινότητα παρέχει οικονομική βοήθεια στα άτομα με ειδικές ανάγκες,ποστηρίζει ευρύ φάσμα δράσεων που περιλαμβάνει προγράμματα εισαγωγής στην επαγγελματική ζωή, προσωρινές προστατευόμενες θέσεις εργασίας και άλλα ενδιάμεσα στάδια, καθώς και τη μη μισθωτή απασχόληση και τη δημιουργία συνεταιρισμών για τα άτομα με σοβαρή πνευματική ή σωματική αναπηρία.

Μια ουσιώδηςποστήριξη παρέχεται επίσης μέσω της κοινοτικής πρωτοβουλίας EQUAL της οποίας στόχος είναι η διακρατική συνεργασία για την προαγωγή νέων μέσων καταπολέμησης κάθε μορφής διακρίσεων και ανισοτήτων στην αγορά εργασίας. Εξάλλου, ένας σημαντικός αριθμός σχεδίων που στρέφονται γύρω από τις ειδικές ανάγκες των αναπήρων ατόμων τυγχάνουνποστήριξης μέσω των κοινοτικών προγραμμάτων έρευνας ή άλλων γενικών προγραμμάτων όπως Σωκράτης, Leonardo da Vinci, Προαγωγή της Υγείας, Δάφνη, Phare, Tacis, κλπ

Ορισμένες πρωτοβουλίες αναλαμβάνονται επίσης με σκοπό να ευνοηθεί η δυνατότητα πρόσβασης στιςποδομές, στα μέσα μεταφορών καθώς και στις νέες τεχνολογίες. Αυτές απαριθμούνται κυρίως με την ανακοίνωση της 12ης Μαΐου 2000 Για μια Ευρώπη χωρίς φραγμούς για τα άτομα με ειδικές ανάγκες(1).

4. Το κοινοτικό πρόγραμμα δράσης για την καταπολέμηση των διακρίσεων (2001-2006) (απόφαση 2000/750/CE του Συμβούλιο της 27ης Νοεμβρίου 2000)(2) προβλέπει μια σειρά μέτρων που προορίζονται ναποστηρίξουν και να συμπληρώσουν τις προσπάθειες των κρατών μελών και της Κοινότητας για την ανάπτυξη αποτελεσματικών νομοθεσιών και πολιτικών καταπολέμησης των διακρίσεων, μέχρι το 2006. Μεταξύ των μέτρων αυτών εμφαίνονται δραστηριότητες που προορίζονται να ενισχύσουν την ικανότητα δράσης των οργανώσεων των ατόμων με ειδικές ανάγκες αλλά επίσης και των ιδίων ατόμων με ειδικές ανάγκες για την καταπολέμηση των διακρίσεων των οποίων είναι θύματα.

Επίσης, για την προαγωγή μιας καλύτερης κατανόησης των αναπηριών και την ενθάρρυνση, σε όλα τα επίπεδα, μιας κινητοποίησης όλων των παραγόντων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε να κηρυχθεί το 2003 Ευρωπαϊκό έτος ατόμων με ειδικές ανάγκες(3). Το Ευρωπαϊκό έτος έχει κυρίως ως φιλοδοξία να θέσει τις βάσεις μιας βιώσιμης προόδου μέσω της πληροφόρησης και της ευαισθητοποίησης του κοινού, για να ανοίξει κατ' αυτό τον τρόπο το δρόμο στις νέες νομοθετικές και πολιτικές πρωτοβουλίες.

(1) COM(2000)284 τελικό.

(2) ΕΕ L 303 της 2.12.2000.

(3) ΕΕ C 240 E της 28.8.2001.