ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-0481/03

υποβολή: Antonios Trakatellis (PPE-DE) προς την Επιτροπή

(20 Φεβρουαρίου 2003)

Θέμα: Εφαρμογή της αρχής της αλληλεγγύης στην αντιμετώπιση των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων στα κράτη μέλη λόγω έντονων μεταναστευτικών πιέσεων (Άρθρο 63 Συνθήκη ΕΚ)

Τις τελευταίες δεκαετίες η Ευρώπη δέχεται έντονες μεταναστευτικές πιέσεις με αντίστοιχη αύξηση των αιτήσεων ασύλου στα κράτη μέλη της ΕΕ καθώς και έκρηξη του φαινομένου της λαθρομετανάστευσης με την παράνομη είσοδο ή και διαμονή μεταναστών στην επικράτεια της ΕΕ, ενώ τα περιορισμένα μέτρα που έχουν εγκριθεί ή κατά καιρούς έχουν προταθεί, π.χ. οδηγία 2001/55/ΕΚ(1),πηρεσία SCIFA+, πρόταση δημιουργίας ευρωπαϊκού σώματος προστασίας των συνόρων κ.ά., δεν επαρκούν για την αντιμετώπιση του φαινομένου στην ΕΕ. Εκεί όμως που η κατάσταση παραμένει ασαφής, και ιδιαίτερα ανησυχητική, είναι οι μεταναστευτικές πιέσεις από τρίτες χώρες και κυρίως οι πιθανές μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών λόγω τοπικών κρίσεων.

Δεδομένου ότι οι Συνθήκες προβλέπουν ρητώς την επιδίωξη δίκαιης κατανομής των βαρών μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τηνποδοχή και την αντιμετώπιση των συνεπειών τηςποδοχής προσφύγων και εκτοπισθέντων (Άρθρο 63 σημείο 2 στοιχείο β, Συνθήκη ΕΚ), πώς θα αντιμετωπισθούν βάσει τους σημερινούς κανόνες κύματα προσφύγων λόγω ενός επερχόμενου πόλεμου και πώς ακριβώς προβλέπεται να λειτουργήσει στην πράξη η αρχή της αλληλεγγύης και της δίκαιης κατανομής των βαρών μεταξύ των κρατών μελών για την αντιμετώπιση και τηνποδοχή των προσφύγων που προβλέπουν οι Συνθήκες·

Με βάση τουςπάρχοντες μηχανισμούς της ΕΕ για αντιμετώπιση απρόβλεπτων οικονομικών κρίσεων και γνωρίζοντας τα όρια αντοχής κάθε οικονομίας, τι μηχανισμοί προβλέπονται σε μαζική μετακίνηση πληθυσμών που μπορεί να δημιουργήσει άμεσα σοβαρή κρίση με αποσταθεροποίηση κοινωνικά, πολιτικά και οικονομικά μιας περιοχής της Ένωσης και ποια είναι τα όρια αντοχής των κρατών μελών ή μιας περιοχής της ΕΕ σε μια τέτοια κατάσταση·

Λαμβάνονταςπόψη ότι ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κ. Πρόντι σε ομιλία του (12 Ιουνίου 2002)πενθύμισε τις ανησυχίες των ευρωπαίων πολιτών για τη λαθρομετανάστευση και επέμεινε στην ανάγκη άμεσης ενίσχυσης των ελέγχων στα εξωτερικά μας σύνορα, ποια είναι η πρόοδος με βάση και τις πρόσφατες εξελίξεις, και είναι στις προθέσεις της Επιτροπής με βάση της αρχή της αλληλεγγύης να προτείνει τη δημιουργία ειδικού ταμείου για την αντιμετώπιση επειγουσών καταστάσεων προς τα κράτη μέλη που δέχονται έντονες μεταναστευτικές πιέσεις·

(1) ΕΕ L 212 της 7.8.2001, σελ. 12.

Απάντηση του κ. Vitorino εξ ονόματος της Επιτροπής

(2 Απριλίου 2003)

Όπως ακριβώς σημειώνει το Αξιότιμο Μέλος, το άρθρο 63, παράγραφος 2, σημείο β) της συνθήκης ΕΚ προβλέπει την έκδοση μέτρων για την επιδίωξη δίκαιης κατανομής των βαρών μεταξύ κρατών μελών όσον αφορά τηνποδοχή και την αντιμετώπιση των συνεπειών τηςποδοχής προσφύγων και εκτοπισθέντων.

Σε αυτή τη βάση, η Ένωση διαθέτει δύο μέσα:

- Το πρώτο είναι το Ευρωπαϊκό Ταμείο για τους πρόσφυγες (ΕΤΠ), που θεσπίστηκε με την απόφαση 2000/596/ΕΚ του Συμβουλίου της 28ης Σεπτεμβρίου 2000 για τη σύσταση ενός Ευρωπαϊκού Ταμείου για τους πρόσφυγες(1). Πρόκειται για ένα μέσο οικονομικής αλληλεγγύης μέσω του οποίου κατανέμονται κοινοτικοί πόροι μεταξύ των κρατών μελών, ανάλογα με τον αριθμό των αιτήσεων χορήγησης ασύλου τον οποίο λαμβάνουν και τον αριθμό των προσφύγων και των εκτοπισθέντων που διαμένουν στο έδαφός τους. Ο προϋπολογισμός του ανέρχεται σε 216 εκατ. ευρώ σε πενταετή βάση, περιλαμβανομένου αποθέματος 10 εκατ. ευρώ το έτος που προορίζεται για την αντιμετώπιση των πρώτων αναγκών σε περίπτωση μαζικής εισροής.

- Το δεύτερο μέσο είναι η οδηγία 2001/55/ΕΚ του Συμβουλίου της 20ής Ιουλίου 2001 σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές παροχής προσωρινής προστασίας σε περίπτωση μαζικής εισροής εκτοπισθέντων και μέτρα για τη δίκαιη κατανομή των βαρών μεταξύ κρατών μελών όσον αφορά τηνποδοχή και την αντιμετώπιση των συνεπειών τηςποδοχής αυτών των ατόμων, στην οποία αναφέρεται το Αξιότιμο Μέλος στην ερώτησή του. Η οδηγία αυτή θεσπίζει όχι μόνο τους τρόπους έναρξης της προσωρινής προστασίας και το καθεστώς που εφαρμόζεται στους εκτοπισθέντες, αλλά επίσης ένα μηχανισμό αλληλεγγύης μεταξύ κρατών μελών που βασίζεται στην ικανότηταποδοχής του καθενός και στην εθελοντική προσφορά. Μεταξύ των προβλεπόμενων μέτρων αλληλεγγύης αναφέρει ότι όταν ο αριθμός των ατόμων που απολάβουν προσωρινής προστασίας μετά από ξαφνική και μαζική εισροήπερβαίνει τις δυνατότητεςποδοχής [], το Συμβούλιο εξετάζει, ως επείγον ζήτημα, την κατάσταση και λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα, συμπεριλαμβανομένης συστάσεως για συμπληρωματική βοήθεια προς το πληγέν κράτος μέλος.

Τα μέτρα που λήφθηκαν κατ' εφαρμογή της οδηγίας λαμβάνουν τηνποστήριξη του ΕΤΠ, ιδίως για την αποδέσμευση των πιστώσεων που είναι εγγεγραμμένες στο αποθεματικό. Εάν το ποσό αυτό δεν επαρκεί για να καλύψει τις ανάγκες σε περίπτωση εισροής μεγάλης έκτασης, μια αύξηση των χορηγηθέντων πόρων είναι δυνατό να γίνει με τη συμφωνία της αρμόδιας για τον προϋπολογισμό αρχής.

Η αρχή μιας ισορροπίας των προσπαθειών εκ μέρους των κρατών μελών δεν προβλέπεται ρητά στη συνθήκη ΕΚ όσον αφορά την πολιτική της μετανάστευσης· πάντως, συμβάλλει στο να εμπνεύσει προβληματισμό σχετικά με την καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης και της παράνομης διαμονής, περιλαμβανομένου του επαναπατρισμού των προσώπων που διαμένουν παράνομα και της διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων.

Ως προς αυτό, η Επιτροπή καλεί το Αξιότιμο Μέλος να ανατρέξει στην ανακοίνωση του Συμβουλίου και του Κοινοβουλίου σχετικά με μία κοινή πολιτική στον τομέα της παράνομης μετανάστευσης(2) της 15ης Νοεμβρίου 2001.

Η οδηγία 2001/40/ΕΚ του Συμβουλίου της 28ης Μαΐου 2001 σχετικά με την αμοιβαία αναγνώριση αποφάσεων απομάκρυνσηςπηκόων τρίτων χωρών(3), καθώς και η πρόταση της Επιτροπής(4) που στοχεύει στην ολοκλήρωσή της μέσω απόφασης του Συμβουλίου για τη θέσπιση των κριτηρίων και των πρακτικών λεπτομερειών εφαρμογής για την αντιστάθμιση των οικονομικών ανισορροπιών που προκύπτουν από την εφαρμογή της εν λόγω οδηγίας, αποτελούν ένα παράδειγμα για τον τρόπο με τον οποίο η αλληλεγγύη παγιώνεται προοδευτικά στον τομέα αυτό.

Στον τομέα της διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων, η ανακοίνωση της Επιτροπής που εκδόθηκε στις 7 Μαΐου 2002(5) πρότεινε την προοδευτική θέσπιση μιας κοινής πολιτικής ολοκληρωμένης διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων βάσει του τίτλου IV της συνθήκης ΕΚ και την ανάπτυξη του κεκτημένου του Σένγκεν. Ο στόχος που προτάθηκε από την Επιτροπή συνίσταται στη διάρθρωση των δράσεων ώστε να διασφαλιστεί η συνέχειά τους στο πλαίσιο μιας πολιτικής που θα περιλαμβάνει πέντε διαφορετικές συνιστώσες: κοινές κοινοτικές νομοθετικές διατάξεις· κοινό μηχανισμό επιχειρησιακής διαβούλευσης και συνεργασίας μεταξύ των διευθυντών των αρμοδίωνπηρεσιών για τα εξωτερικά σύνορα· κοινή και ολοκληρωμένη αξιολόγηση των κινδύνων στο επίπεδο της Ένωσης· προσωπικό με κατάρτιση στην ευρωπαϊκή διάσταση καθώς και διεπιχειρησιακός εξοπλισμός· τέλος, και σε μακροπρόθεσμη βάση, κατανομή του βάρους μεταξύ των κρατών μελών για τη δημιουργία ευρωπαϊκού σώματος φύλαξης των συνόρων.

Εμπνεόμενο σε μεγάλο βαθμό από αυτές τις προτάσεις της Επιτροπής, το Συμβούλιο Δικαιοσύνη και Εσωτερικές Υποθέσεις (JAI) εξέδωσε στις 13 Ιουνίου 2002 το Σχέδιο διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων(6) που περιλαμβάνει κατάλογο δράσεων που πρέπει να πραγματοποιηθούν σύμφωνα με χρονοδιάγραμμα που καλύπτει την περίοδο Ιούνιο 2002-Ιούνιο 2007. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Σεβίλλης (21 και 22 Ιουνίου 2002) εξέφρασε την ικανοποίησή του για τις προτάσεις της Επιτροπής και το Σχέδιο που εκδόθηκε από το Συμβούλιο JAI και ζήτησε επιτάχυνση τηςλοποίησης ορισμένων στόχων, όπως η οργάνωση κοινών δράσεων στα εξωτερικά σύνορα, η θέσπιση ενός προτύπου ανάλυσης κινδύνων για τα εξωτερικά σύνορα ή επίσης η εφαρμογή ενός κοινού προγράμματος κατάρτισης των αρμοδίωνπαλλήλων ελέγχου και εποπτείας των εξωτερικών συνόρων.

Η σύσταση ενός Ευρωπαϊκού Σώματος φύλαξης των συνόρων ασφαλώς δεν αποτελεί, μέχρι στιγμής, αντικείμενο συναίνεσης μεταξύ των κρατών μελών. Πάντως, καινοτόμες εμπειρίες ελέγχου και εποπτείας των εξωτερικών συνόρων, από πολυεθνικές ομάδες, προέκυψαν πρόσφατα στη Μεσόγειο και στα χερσαία σύνορα της Ένωσης. Συμμετείχαν πολλά κράτη μέλη, διαθέτοντας προσωπικό, για συγκεκριμένη χρονική διάρκεια και ορισμένες φορές επίσης και εξοπλισμό. Η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το είδος της κοινής δράσης μπορεί να προαγγέλλει επιχειρησιακές μορφές κατανομής του βάρους που εντάσσονται στο πνεύμα των προτάσεων οι οποίες περιέχονται στην ανακοίνωσή της τής 7ης Μαΐου 2002.

Τέλος, το Αξιότιμο Μέλος θα σημειώσει ότι η εξωτερική δράση της Κοινότητας μπορεί να συμβάλει, άμεσα ή έμμεσα, στο να μειωθεί η μεταναστευτική πίεση,ποστηρίζοντας τηνποδοχή των προσφύγων και των εκτοπισθέντων στην περιοχή.

(1) ΕΕ L 252 της 6.10.2000.

(2) COM(2001)672 τελικό.

(3) ΕΕ L 149 της 2.6.2001.

(4) COM(2003)49 τελικό.

(5) COM(2002)233 τελικό.

(6) Έγγραφο του Συμβουλίου αριθ. 10019/02 LIMITE FRONT 58 COMIX 398 της 14ης Ιουνίου 2002.