ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-2092/00

υποβολή: Reino Paasilinna (PSE) και Ulpu Iivari (PSE) προς την Επιτροπή

(28 Ιουνίου 2000)

Θέμα: Ο καθορισμός των γεωγραφικών αγορών

Η Επιτροπή έχειιοθετήσει σκληρή γραμμή σε ό,τι αφορά τον καθορισμό της έννοιας σημαντικές αγορές, όταν παρεμβαίνει σε εξαγορές εταιρειών, συγχωνεύσεις ή ορισμένες συμφωνίες. Η Επιτροπή απαγόρευσε τις παραπάνω δραστηριότητες ή επέβαλε όρους σε αυτές, εάν ασκούσαν επίδραση σε σημαντικές αγορές συγκεκριμένων προϊόντων ή γεωγραφικές αγορές κατά τρόπο τέτοιο ώστε να δημιουργείται ή να ενισχύεται δεσπόζουσα θέση στην αγορά. Η ερμηνεία της Επιτροπής ως προς τον καθορισμό των σημαντικών γεωγραφικών αγορών αποκλίνει από την αντίληψη που έχουν οι επιχειρήσεις για την αγορά. Οι επιχειρήσεις εννοούν ως αγορά το χώρο πωλήσεων ή το βιομηχανικό τομέα στον οποίο δραστηριοποιούνται. Ερωτάται η Επιτροπή πού βασίζεται η ερμηνεία της περί δεσπόζουσας θέσης στην αγορά; Πώς δικαιολογεί η Επιτροπή το γεγονός ότι η ερμηνεία της διαφέρει τόσο πολύ από την αντίληψη των επιχειρήσεων περί αγοράς;

Στην πράξη η εν λόγω ερμηνεία της Επιτροπής, από την άποψη των αρχών που προαναφέρθηκαν, οδήγησε στο να θεωρούνται, από επιχειρήσεις ιδίως προερχόμενες από μικρούς οικονομικά χώρους, παράνομες οι επεμβάσεις της Επιτροπής στο σύστημα συνεργασίας τους. Ο τρόπος κατά τον οποίο εφαρμόζονται σήμερα οι κανόνες του ανταγωνισμού φέρει τις επιχειρήσεις που βρίσκονται σε απομακρυσμένες και αραιοκατοικημένες περιοχές σε μειονεκτική θέση σε σχέση με αυτές που βρίσκονται σε κεντρικές περιοχές της ΕΕ. Η Επιτροπή επέδειξε μεγαλύτερο ζήλο στο να παρεμβαίνει σε κοινοπραξίες σε απομακρυσμένες περιοχές, παρ' όλο που το μερίδιό τους στην αγορά είναι περιορισμένο, από ό,τι σε περιπτώσεις όπου το μερίδιο είναι σημαντικά μεγαλύτερο. Σε ανάλογες κοινοπραξίες στο κέντρο της ΕΕ δε σημειώνεται καμία ανάλογη παρέμβαση. Πώς προτίθεται η Επιτροπή να λάβειπόψη αυτή την κατάσταση και να διασφαλίσει ότι η ερμηνεία της περί ζώνης αγοράς δεν αποβαίνει εις βάρος της ανάπτυξης ανταγωνιστικών μονάδων σε ζώνες αγοράς μικρού μεγέθους;

Απάντηση του κ. Mr Monti Εξ ονόματος της Επιτροπής

(1 Αυγούστου 2000)

Δενπάρχει αμφιβολία, όπως επισημαίνει το Αξιότιμο Μέλος, ότι η έννοια της σχετικής αγοράς για την αξιολόγηση μιας συγκέντρωσης ή άλλων συμπράξεων μπορεί να διαφέρει από άλλους ορισμούς, συμπεριλαμβανομένων αυτών που χρησιμοποιούνται από τις εταιρείες. Οι εταιρείες χρησιμοποιούν συχνά τον όρο αγορά απλώς για να δηλώσουν την περιοχή στην οποία πωλούν τα προϊόντα τους ή για να αναφερθούν γενικά στην βιομηχανία ή τον κλάδο όπου ανήκουν. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τον όρο σχετική αγορά, όπως χρησιμοποιείται στους κανόνες ανταγωνισμού, ο οποίος έχει μια νομική και οικονομική έννοια και βασίζεται στην ερμηνεία που έχει δοθεί από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Με αυτήν την έννοια, ο ορισμός της αγοράς είναι ένα εργαλείο που σκοπό έχει να επισημάνει και να ορίσει τα όρια του ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων. Χρησιμεύει για τον καθορισμό ενός πλαισίου εντός του οποίου η Επιτροπή εφαρμόζει την πολιτική ανταγωνισμού. Ο βασικός στόχος του ορισμού της αγοράς είναι να προσδιορίσει κατά συστηματικό τρόπο τις ανταγωνιστικές πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις. Ο ορισμός της αγοράς με γνώμονα τόσο το προϊόν όσο τη γεωγραφική της διάσταση σκοπό έχει τον προσδιορισμό των ανταγωνιστών των επιχειρήσεων, οι οποίοι είναι σε θέση να περιορίζουν τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων αυτών και να τις εμποδίζουν να συμπεριφέρονται ανεξάρτητα από τις ασκούμενες ανταγωνιστικές πιέσεις. Κατ'αυτήν την έννοια, ο ορισμός της αγοράς επιτρέπει τονπολογισμό τον μεριδίων της αγοράς τα οποία παρέχουν χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με την ισχύ των συμμετεχουσών επιχειρήσεων στην αγορά

Οι αρχές αυτές ισχύουν σε όλες τις περιπτώσεις συγκεντρώσεων (καθώς και στο πλαίσιο των άρθρων 81 και 82 (πρώην άρθρων 85 και 86) της συνθήκης ΕΚ). Η Επιτροπή δεν συμμερίζεται την άποψη του Αξιότιμου Μέλους ότι η πολιτική ανταγωνισμού της Επιτροπής οδήγησε σε διακριτική μεταχείριση των πράξεων μεταξύ επιχειρήσεων από μικρότερες αγορές. Δεδομένου ότι δεν αναφέρεται κάποια συγκεκριμένη περίπτωση, που κατά την άποψη του Αξιότιμου Μέλους ασκήθηκε τέτοια διακριτική μεταχείριση, η Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει το πρόσφατο παράδειγμα της Volvo/Scania για να στηρίξει τη θέση της.

Όπως ίσως γνωρίζει το Αξιότιμο Μέλος, στις 14 Μαρτίου 2000, η Επιτροπή αποφάσισε να κηρύξει ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά τη σχεδιαζόμενη συγκέντρωση μεταξύ αυτών των δύο σουηδών κατασκευαστών πολύ βαρέων οχημάτων. Ο λόγος της απόφασης αυτής είναι ότι οι δύο συγχωνευόμενες επιχειρήσεις θα αποκτούσαν δεσπόζουσα θέση στις 15 σχετικές αγορές βαρέων φορτηγών, λεωφορείων και πούλμαν στη Δανία, Φινλανδία, Ιρλανδία, Νορβηγία και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Πράγματι, μετά την απόφαση αυτή, ορισμένοι σχολιαστές έθεσαν παρόμοια ερωτήματα όπως εκείνο του Αξιότιμου Μέλους, δηλαδή κατά πόσο ο κανονισμός για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων (Κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89 του Συμβουλίου της 21ης Δεκεμβρίου 1989 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ των επιχειρήσεων(1)) λαμβάνει επαρκώςπόψη την κατάσταση μικρότερων κρατών μελών, με σημαντικό βιομηχανικό τομέα.

Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να τονιστεί ότι σκοπός του ελέγχου των συγκεντρώσεων είναι εξασφαλιστεί ότι δεν δημιουργούνται ή ενισχύονται δεσπόζουσες θέσεις σε οποιαδήποτε σχετική αγορά (ανεξάρτητα από το αν η εν λόγω αγορά είναι μικρή ή μεγάλη). Εν προκειμένω, σε πολλές από τις αγορές που επηρεάζονται από την προτεινόμενη συγκέντρωση μεταξύ των Volvo/Scania, το αποτέλεσμα θα ήταν ή σχεδόν πλήρης κατάργηση τουφιστάμενου ανταγωνισμού. Μια συγκέντρωση για να είναι αποδεκτή, δεν θα πρέπει να δημιουργεί τέτοιου είδους προβλήματα. Δυστυχώς, ακόμη και την διεξοδική εξέταση των δεσμεύσεων που προτάθηκαν από τηVolvo, δεν μπόρεσαν να επιλυθούν τα προβλήματα αυτά.

Δεύτερον, δεν θα πρέπει να παραβλέπουμε το γεγονός ότι η επιτυχία εταιρειών όπως η Volvo και η Scania οφείλεται εν πολλοίς στον μεταξύ τους ανταγωνισμό. Αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό για ποιο λόγο μπόρεσαν να επιτύχουν ως διεθνείς εταιρείες με άνω του 80 % των πωλήσεών τους εκτός της περιοχής των βορείων χωρών. Ακόμη και από βιομηχανική άποψη δεν είναι σαφές ποιο συμφέρον θα εξυπηρετούσε να εξαλειφθεί μέσω μιας συγκέντρωσης ο ανταγωνισμός μεταξύ τέτοιων εταιρειών.

Τρίτον, οι συγκεντρώσεις που οδηγούν στη δημιουργία δεσποζουσών θέσεων ακόμη και σε μικρές εγχώριες αγορές, εκτός από ότι είναι παράνομες βάσει του κανονισμού συγκεντρώσεων, θα οδηγούσαν στην άσκηση διακρίσεων εις βάρος πελατών και καταναλωτών μικρότερων κρατών μελών. Οι πελάτες αυτοί θα ήτανποχρεωμένοι ναποστούν τις επιπτώσεις αυτών των δεσποζουσών θέσεων και δεν θα μπορούσαν να προστατευτούν με τον ίδιο τρόπο όπως αν ζούσαν σε ένα μεγάλο κράτος μέλος. Αυτό θα οδηγούσε εξάλλου σε άνιση μεταχείριση εις βάρος των επιχειρήσεων από μεγαλύτερα κράτη μέλη, που δεν θα μπορούσαν να εισέλθουν στις αγορές της επιχείρησης με τη δεσπόζουσα θέση, ενώ η επιχείρηση που θα προέκυπτε από τη συγκέντρωση θα ήταν σε θέση να εισέλθει στα πιο ανοικτά (και ενδεχομένως μεγαλύτερα) κράτη μέλη. Διακρίσεις θα εισάγονταν και εις βάρος των εταιρειών από τα μεγαλύτερα κράτη μέλη, οι οποίες δεν θα είχαν τη δυνατότητα να επικαλεστούν αυτό το ιδιόμορφο επιχείρημα προάσπισης μιας μικρής αγοράς.

Τέλος, οι επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες σε μικρότερες χώρες και που έχουν μεγάλα μερίδια αγοράς στις εσωτερικές αγορές τους, όπως η Volvo και η Scania, μπορούν κάλλιστα να επεκταθούν μέσω συγκεντρώσεων. Πράγματι έχουν πολλές δυνατότητες να πραγματοποιήσουν διασυνοριακές συγκεντρώσεις, γεγονός που αποδεικνύεται σαφώς από τη συμμετοχή και των δύο εταιρειών σε νέες πράξεις (με τη Volkswagen και τη Renault αντίστοιχα), μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα μετά την απόφαση της Επιτροπής.

Κατά συνέπεια, η Επιτροπή είναι απόλυτα πεπεισμένη ότι δεν ευσταθεί καθόλου ο ισχυρισμός ότι η εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού εισάγει διακρίσεις κατά των επιχειρήσεων από μικρότερα κράτη μέλη. Η διαδικασία ορισμού της αγοράς επιφυλάσσει την ίδια μεταχείριση σε όλες τις εταιρείες. Δεν έχει καμία σημασία αν η σχετική γεωγραφική αγορά είναι μεγάλη ή μικρή, ούτε αν η περιοχή είναι συνοριακή ζώνη ή κεντρική περιφέρεια. Αντίθετα, κρίσιμος παράγοντας είναι, και οφείλει να είναι, οι ανταγωνιστικές πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι εταιρείες που ασκούν οικονομικές δραστηριότητες στη σχετική περιοχή.

(1) ΕΕ L 395 της 30.12.1989.