ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-0196/02

υποβολή: Bert Doorn (PPE-DE) προς την Επιτροπή

(5 Φεβρουαρίου 2002)

Θέμα: Επιστροφή των περιουσιών Εβραίων πολιτών και εβραϊκών κοινοτήτων στιςποψήφιες για ένταξη χώρες

Μπορεί η Επιτροπή να προβεί σε λεπτομερή παρουσίαση του νομικού καθεστώτος στις επιμέρουςποψήφιες για ένταξη χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης ως προς την επιστροφή στους νόμιμους κατόχους των περιουσιών που διαρπάχτηκαν από Εβραίους πολίτες και εβραϊκές κοινότητες· Συμμερίζεται η Επιτροπή την άποψη ότι στην έκδοση νομικών διατάξεων για την επιστροφή περιουσιών πουπεξαιρέθηκαν πρέπει να προβούν και τα κράτη που δεν το έπραξαν μέχρι τώρα·

Κοινή απάντησητου κ. Verheugen εξ ονόματος της Επιτροπήςστις γραπτές ερωτήσεις E-0194/02, E-0195/02, E-0196/02 και E-0197/02

(17 Μαΐου 2002)

Η Επιτροπή παρακολουθεί συνεχώς την συμμόρφωση τωνποψηφίων χωρών προς τα πολιτικά κριτήρια προσχώρησης της Κοπεγχάγης, τουτέστιν τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα και ατομικά δικαιώματα, την προστασία των μειονοτήτων. Από το 1997, έτος κατά το οποίο η Επιτροπή διατύπωσε γνώμη για την αίτηση προσχώρησης τωνποψηφίων χωρών, κάθε χρόνο η Επιτροπή περιγράφει και αξιολογεί λεπτομερώς τις εξελίξεις στους τομείς αυτούς στις περιοδικές εκθέσεις που εκδίδει για την πρόοδο τωνποψηφίων χωρών προς την προσχώρηση. Οι εκθέσεις αυτές — οι πλέον πρόσφατες εκδόθηκαν το Νοέμβριο 2001(1) — έχουν διαβιβαστεί στο Κοινοβούλιο και έχουν δημοσιοποιηθεί. Επιπλέον, η παρακολούθηση πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια συνεδριάσεων που προβλέπονται στις ευρωπαϊκές συμφωνίες (π.χ. συμβούλια σύνδεσης, επιτροπές σύνδεσης) καθώς και στο πλαίσιο των εταιρικών σχέσεων για την προσχώρηση όσον αφορά συγκεκριμένες προτεραιότητες.

Στη γενική αξιολόγηση της περιοδικής έκθεσης, η Επιτροπή συμπεραίνει ότι οι 12ποψήφιες χώρες που τη στιγμή αυτή διεξάγουν διαπραγματεύσεις με την Ένωση, πληρούν τα προαναφερθέντα πολιτικά κριτήρια προσχώρησης. Όταν αποφασίστηκε η έναρξη των διαπραγματεύσεων με τιςποψήφιες χώρες, τα Ευρωπαϊκά Συμβούλια του Λουξεμβούργου (12 και 13 Δεκεμβρίου 1997) και του Ελσίνκι (10 και 11 Δεκεμβρίου 1999)ιοθέτησαν την εκτίμηση της Επιτροπής για τα πολιτικά κριτήρια η οποία είχε διατυπωθεί στις γνώμες και στις περιοδικές εκθέσεις της. Το 1999, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ελσίνκι, όρισε ρητά ότι η συμμόρφωση

με τα πολιτικά κριτήρια της Κοπεγχάγης αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την έναρξη διαπραγματεύσεων προσχώρησης. Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λαάκεν (14 και 15 Δεκεμβρίου 2001) κατονομάζει συγκεκριμένα δέκαποψήφιες χώρες που θα μπορούσαν να προσχωρήσουν στην Ένωση μέχρι το 2004.

Ωστόσο, λόγω των ιστορικών συνθηκών που επικράτησαν κατά τον πόλεμο όσο και μεταπολεμικά στην κάθε χώρα, η κατάσταση όσον αφορά τα δικαιώματα ιδιοκτησίας είναι ιδιαίτερα περίπλοκη. Δεν μπορεί να αγνοηθεί το γεγογός ότι οι δημεύσεις συνέβησαν πολύ πριν από την ίδρυση της Κοινότητας και την έναρξη ισχύος της συνθήκης της Ρώμης και κατά συνέπεια, δεν έχουν σχέση με τη μεταφορά και την εφαρμογή του κεκτημένου της Ένωσης στιςποψήφιες χώρες.

Κατά συνέπεια, τα προβλήματα που σχετίζονται με την επιστροφή δημευμένων περιουσιών εμπίπτουν κατά κύριο λόγο στην αρμοδιότητα κάθεποψήφιας χώρας, και, ενδεχομένως, του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οιποψήφιες χώρες έχουν επιλέξει προσεγγίσεις που τις θεωρούν καταλληλότερες για τις επικρατούσες ιστορικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες. Ακόμη και στις περιπτώσεις που δεν έχει θεσπιστεί συγκεκριμένη νομοθεσία, κάθε πολίτης έχει το δικαίωμα να προσφύγει στη δικαιοσύνη σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία. Μετά την προσχώρηση στην Ένωση, και εντός του πλαισίου εφαρμογής της συνθήκης ΕΚ, κάθε διάκριση που εφαρμόζεται βάσει τηςπηκοότητας (κράτους μέλους) ή της φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, της θρησκείας ή των πεποιθήσεων, θα απαγορεύεται.

Παρά την έλλειψη αρμοδιότητας εκ μέρους της Ένωσης όσον αφορά το σύστημα ιδιοκτησίας (άρθρο 295 ΕΚ), η Επιτροπή παρατήρησε τις ακόλουθες εξελίξεις στιςποψήφιες χώρες σχετικά με το ευαίσθητο αυτό θέμα: τον Αύγουστο 2001, η κυβέρνηση της Τσεχικής Δημοκρατίας έλαβε την πρώτη απόφαση — βάσει συγκεκριμένης νομοθετικής πράξης που τέθηκε σε ισχύ τον Ιούλιο 2000 — σχετικά με τη μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων και γης στην Ένωση των εβραϊκών κοινοτήτων της Τσεχίας. Στη Σλοβακική Δημοκρατία, η εκκλησιαστική ιδιοκτησία επιστράφηκε βάσει νόμου από το 1994, ο οποίος καλύπτει την περίοδο από το 1945 και μετά. Επιπλέον, κυβερνητική επιτροπή η οποία συστάθηκε τον Αύγουστο 2001, συντάσσει νομοσχέδια που αφορούν την περίοδο του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου· οι νόμοι αυτοί θα αφορούν συγκεκριμένα την επιστροφή των ιδιοκτησιών των εβραϊκών κοινοτήτων της Σλοβακίας. Η Πολωνία διαθέτει νομοθεσία σχετικά με την αποκατάσταση της ιδιοκτησίας των κοινοτικών περιουσιακών στοιχείων· στο πλαίσιο αυτό, επιστράφηκαν ορισμένες συναγωγές καθώς και εκκλησίες, σχολεία, κ.λπ. ή δόθηκαν σχετικές αποζημιώσεις. Στη Ρουμανία, τέθηκε σε ισχύ, τον Φεβρουάριο 2001, ο νόμος απόδοσης της ακίνητης περιουσίας ο οποίος καθορίζει τις βασικές αρχές και διαδικασίες που θα εφαρμόζονται για την απόδοση των περιουσιών. Ο νόμος καλύπτει επίσης την περίοδο 1940-1945 και πιστεύεται ότι θα ικανοποιήσει το αίτημα απόδοσης περιουσιών των Εβραίων που ήταν τα θύματα διακριτικής νομοθεσίας κατά τη διάρκεια του πολέμου. Παράλληλα, πρέπει να σημειωθεί ότι η εφαρμογή του νόμου αυτού μέχρι στιγμής δεν είναι αρκετά ικανοποιητική. Στη Σλοβενία, ο νόμος του 1991 για την απεθνικοποίηση καθορίζει το νομικό πλαίσιο για τη διαδικασία αυτή.

Τα διατάγματα AVNOJ(2) θεσπίστηκαν και εφαρμόστηκανπό πολύ συγκεκριμένες συνθήκες κατά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, πολύ πριν από την ίδρυση της Κοινότητας και την έναρξη ισχύος της συνθήκης της Ρώμης. Όσον αφορά το κυρίως ενδιαφερόμενο κράτος μέλος -την Αυστρία- η σύσταση επιτροπής σλοβένων και αυστριακών ιστορικών, η οποία ασχολείται, μεταξύ άλλων, και με τις επιπτώσεις της περιόδου του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, αποτελεί θετική εξέλιξη. Επιπλέον, η διαδικασία απεθνικοποίησης στη Σλοβενία συνεχίζεται και μέχρι τον Σεπτέμβριο 2001 είχαν ληφθεί αποφάσεις για το 61 % των περιουσιακών στοιχείων των οποίων είχε ζητηθεί η επιστροφή. Παρά τις εξελίξεις αυτές, πρέπει να επιταχυνθεί η πρόοδος στον τομέα αυτό. Το ζήτημα της απεθνικοποίησης είναι εγγεγραμμένο στην ατζέντα ορισμένων συνεδριάσεων που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής συμφωνίας — πλέον πρόσφατα της επιτροπής σύνδεσης στις Βρυξέλλες στις 15 Φεβρουαρίου 2002.

(1) COM(2001)700 τελικό.

(2) Στο βαθμό που αφορά την παρούσα ερώτηση, τα διατάγματα αυτά ορίζουν ότι οι κάτοικοι γερμανικής και αυστριακής καταγωγής πρέπει να απελαύνονται και η περιουσία τους να δημεύεται.