ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-2063/02

υποβολή: Pere Esteve (ELDR) προς την Επιτροπή

(11 Ιουλίου 2002)

Θέμα: Εναρμονισμένη δικαιοδοσία σε θέματα γενοκτονιών, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και εγκλημάτων πολέμου

Στις 14 Φεβρουαρίου 2002 το διεθνές δικαστήριο της Χάγης αποφάσισε ότι οι εν ενεργείαπουργοί εξωτερικών χαίρουν ασυλίας σε διώξεις για εγκλήματα του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και των εγκλημάτων πολέμου. Η απόφαση αυτή εμπόδισε το Βέλγιο να προσαγάγει σε δίκη έναν πρώην Υπουργό Εξωτερικών της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό με την κατηγορία της σφαγής εκατοντάδων Τούτσι το 1998, λόγω της ασυλίας της οποίας αυτός χαίρει.

Φοβούμαι ότι μια τέτοια αντίληψη περί ασυλίας αποτελεί ένα βήμα πίσω στην εκστρατεία για διεθνή δικαιοσύνη καιπονομεύει επιπλέον τη δικαιοδοσία του διεθνούς δικαστηρίου εγκλημάτων πολέμου.

Έχει ήδη οριστεί η εξαίρεση της ασυλίας κρατικών αξιωματούχων από τις διεθνείς συνθήκες, συμπεριλαμβανομένης της σύμβασης σχετικά με τις γενοκτονίες. Αυτή η εξαίρεση έχει οριστεί και στα καταστατικά του διεθνούς ποινικού δικαστηρίου για την πρώην Γιουγκοσλαβία, του διεθνούς ποινικού δικαστηρίου για τη Ρουάντα και στο καταστατικό της Ρώμης για το διεθνές ποινικό δικαστήριο, το οποίο τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου του 2002. Όλα αυτά τα μέσα ορίζουν ρητώς ότι το αξίωμα ενός προσώπου δεν αποτελεί φραγμό για τη δίωξή του προκειμένου για ζητήματα γενοκτονίας, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και εγκλημάτων πολέμου. Η απόφαση της 14ης Φεβρουαρίου είναι απογοητευτική, διότι προστατεύει αποτελεσματικά ορισμένους κρατικούς αξιωματούχους από τις διώξεις για πράξεις ωμότητας. Υπουργοί που διαπράττουν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, γενοκτονίες ή εγκλήματα πολέμου είναι μάλλον απίθανο να διωχθούν στη χώρα τους και, σύμφωνα με την εν λόγω απόφαση, θα χαίρουν ασυλίας και στο εξωτερικό.

Ο ισχύων βελγικός νόμος για πράξεις ωμότητας εντάσσεται στην εντεινόμενη τάση προς απαίτηση λογοδοσίας για τα βαρύτερα εγκλήματα του διεθνούς δικαίου. Οι διώξεις που βασίζονται στη διεθνή δικαιοδοσία, όπως είναι σήμερα εφικτό βάσει του βελγικού νόμου, αποτελούν ουσιώδες στοιχείο του εμφανιζόμενου συστήματος διεθνούς δικαιοσύνης. Συμβάλλουν στο γκρέμισμα του τείχους της ασυλίας το οποίο προστατεύει τυράννους και βασανιστές στις χώρες τους.

Σε διεθνή κλίμακαπάρχει σαφής τάση στη διεθνή κοινότητα να διεθνοποιήσει βαριές παραβιάσεις του ανθρωπιστικού δικαίου στο πλαίσιο του νεοσυσταθέντος διεθνούς ποινικού δικαστηρίου, το οποίο θα μπορεί να διεξάγει έρευνες και να διώκει άτομα (συμπεριλαμβανομένων ηγετών κρατών) που κατηγορούνται για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, γενοκτονίες και εγκλήματα πολέμου, όταν τα κρατικά δικαστήρια δεν είναι διατεθειμένα ή δεν μπορούν να το πράξουν, και το οποίο απορρίπτει ρητώς κάθε καθαυτό ασυλία ή ετεροδικία. Αυτή η τάση ενισχύεται από την προθυμία ορισμένων κρατών όπως του Βελγίου να δικάσουν ξένους ηγέτες που κατηγορούνται για παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων βάσει της δικής τους νομοθεσίας. Δύο σαφή παραδείγματα αυτής της τάσης είναι η σύλληψη του πρώην Χιλιανού δικτάτορα Αουγκούστο Πινοσέτ στο Ηνωμένο Βασίλειο (1999) καθώς και η συζήτηση σχετικά με το αν πρέπει να δικάσουν οι δικαστές ενός βελγικού εφετείου τον ισραηλινό πρωθυπουργό Αριέλ Σαρόν για εγκλήματα πολέμου.

Δεδομένης αυτής της εντεινόμενης τάσης σε συνδυασμό με τις γενικές αρχές δικαίου οι οποίες αναγνωρίστηκαν από τη Γενική Συνέλευση των ΗΕ το 1973 με τις Αρχές διεθνούς συνεργασίας για τον εντοπισμό, τη σύλληψη, την έκδοση και την τιμωρία ενόχων για εγκλήματα πολέμου και εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας, τι πιστεύει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά με τη δυνατότητα εναρμόνισης των πρακτικών δικαιοδοσίας στα κράτη μέλη της ΕΕ· Τι πιστεύει για την ενίσχυση της δικαστικής συνεργασίας όσον αφορά εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας κατά το παράδειγμα του Βελγίου·

Απάντηση του κυρίου Vitorino εξ ονόματος της Επιτροπής

(3 Σεπτεμβρίου 2002)

Ο αγώνας κατά της ατιμωρησίας καιπέρ της διεθνούς δικαιοσύνης αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα των πολιτικών της Ένωσης όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον εκδημοκρατισμό. Η Ένωση έχει ταχθεί επανειλημμέναπέρ του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ΔΠΔ), το οποίο συνεχίζει ναποστηρίζει σθεναρά, όπως αποδεικνύει η κοινή θέση της Ένωσης, που εκδόθηκε τον Ιούνιο του 2001 και τροποποιήθηκε τον Ιούνιο του 2002, με την οποία ζητείται καιποστηρίζεται η ταχεία εφαρμογή του καταστατικού της Ρώμης και η δημιουργία του Δικαστηρίου.

Σε επίπεδο Ένωσης έχουν ληφθεί ή προταθεί μέτρα τα οποία αναμένεται να οδηγήσουν σε κάποια εναρμόνιση των πρακτικών των κρατών μελών όσον αφορά ζητήματα γενοκτονίας, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και εγκλημάτων πολέμου (για παράδειγμα, η τακτική που πρέπει να ακολουθείται ότανπάρχουν βάσιμεςποψίες ότι ένα άτομο που ζητά άδεια εγκατάστασης έχει συμμετάσχει σε ανάλογα εγκλήματα), επηρεάζοντας κατ' αυτόν τον τρόπο θετικά τη συνεργασία μεταξύ των αρχών των κρατών μελών και αυξάνοντας την αποτελεσματικότητα του εφαρμοζόμενου ποινικού δικαίου όσον αφορά τα εν λόγω ειδεχθή εγκλήματα.

Στις 13 Ιουνίου 2002 το Συμβούλιο εξέδωσε απόφαση για την ίδρυση ευρωπαϊκού δικτύου σημείων επαφής σχετικά με πρόσωπα που ευθύνονται για γενοκτονία, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και εγκλήματα πολέμου(1). Η Δανία έχειποβάλει πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για την έρευνα των εγκλημάτων πολέμου, των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και ανάλογων σοβαρών εγκλημάτων(2) με σκοπό να αναπτυχθεί περαιτέρω η συνεργασία στον εν λόγω τομέα. Στόχος της πρότασης είναι να ενισχυθεί η δικαιοδοσία των αρχών στα κράτη μέλη να ανακρίνουν και να διώκουν άτομα που έχουν συμμετάσχει ήποβοηθήσει τη διάπραξη αυτών των εγκλημάτων.

Ωστόσο, οι εν λόγω πρωτοβουλίες δεν αφορούν συγκεκριμένες περιπτώσεις στις οποίες, βάσει του διεθνούς δημόσιου δικαίου, ο εικαζόμενος δράστης χαίρει ασυλίας. Πράγματι, δεν θεωρείται σκόπιμο να γίνουν προσπάθειες για την ενίσχυση της συνεργασίας όσον αφοράποθέσεις στις οποίες η ύπαρξη ασυλίας θα απέκλειε εξαρχής το ενδεχόμενο δίωξης.

(1) ΕΕ L 167 της 26.6.2002.

(2) Δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα. Ωστόσο, το κείμενο της πρωτοβουλίας με επεξηγήσεις διατίθεται στη διεύθυνσηwww.eu2002.dk/news/upload/Danish%20initiatives%20(police%20and%20criminal%20law)200275191224.pdf.