ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-3004/02

υποβολή: Eija-Riitta Korhola (PPE-DE) προς την Επιτροπή

(23 Οκτωβρίου 2002)

Θέμα: Η νομική ασφάλεια του θύματος, η ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών και τα θύματα βιασμού στην ΕΕ

Μία Φινλανδή πολίτης περιέγραψε από την Ελλάδα τα όσα της συνέβησαν κατά τη διάρκεια του ταξιδιού της στη χώρα αυτή το 1999. Υπέστη θύμα βιασμού, κατάφερε όμως να συγκρατήσει τον αριθμό κυκλοφορίας του αυτοκινήτου του δράστη,

πράγμα που γνωστοποίησε στην αστυνομία το ίδιο βράδυ. Ο βιασμός επιβεβαιώθηκε από Έλληνα γιατρό. Την επόμενη ημέρα το θέμα επανεξετάστηκε παρουσία δικαστή, τα δε πρακτικά συντάχθηκαν στα Ελληνικά με τη βοήθεια διερμηνέα. Δεν της δόθηκε αντίγραφο της καταγγελίας ούτε των πρακτικών. Το Φεβρουάριο αυτού του έτους κλήθηκε να παρουσιαστεί στο δικαστήριο, μόνο που κατηγορουμένη ήταν το ίδιο το θύμα — με την κατηγορία της ψευδομαρτυρίας. Ο βιαστής είχε απαλλαγεί της κατηγορίας του βιασμού τον Οκτώβριο του 2000, το δε θύμα δεν ενημερώθηκε, ως εκ τούτου δεν είχε τη δυνατότητα να εφεσιβάλει εγκαίρως την απόφαση. Τον Απρίλιο το θύμα κρίθηκε ένοχο ψευδομαρτυρίας και καταδικάστηκε σε φυλάκιση 20 μηνών χωρίς αναστολή. Μπορεί να πρόκειται για μεμονωμένο περιστατικό, είναι όμως πιθανό να αντανακλά τη συνήθη πρακτική.

Μήπως οι διαφορές στη δικαστική πρακτική μεταξύ των κρατών μελών συνιστούν τέτοιο εμπόδιο στις ελευθερίες των πολιτών της ΕΕ, ώστε να θεωρούνται οι ελευθερίες αυτές ανύπαρκτες στην πράξη· Πώς θα μπορούσε να επέλθει βελτίωση της κατάστασης των θυμάτων βιασμού μέσω της λήψεως κοινών μέτρων σε επίπεδο ΕΕ·

Απάντηση του κ. Vitorino εξ ονόματος της Επιτροπής

(9 Ιανουαρίου 2003)

1. Με βάση τα στοιχεία που επικαλείται το Αξιότιμο Μέλος του Κοινοβουλίου είναι δυνατό να συναχθεί ότι έχουν παραβιασθεί τα δικαιώματαπεράσπισης της γυναίκας που εμπλέκεται στη συγκεκριμένηπόθεση, όπως αυτά καθορίζονται στο άρθρο 6 παράγραφος 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) και στο άρθρο 48 παράγραφος 2 του Χάρτη της Ένωσης για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα, καθώς επίσης ότι η ενδιαφερόμενη νομιμοποιείται να προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, που εδρεύει στο Στρασβούργο, με βάση τα πραγματικά περιστατικά που μνημονεύονται στην ερώτηση. Στο άρθρο 6 παράγραφος 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) προβλέπεται το δικαίωμα κάθε κατηγορούμενου να πληροφορηθεί τη φύση και τον λόγο της εναντίον του κατηγορίας, να του παραχωρηθεί επαρκής χρόνος για την προετοιμασία τηςπεράσπισής του, ναπερασπίσει ο ίδιος τον εαυτό του ή να αναθέσει τηνπεράσπισή του σε συνήγορο, να εξετάσει τους μάρτυρες κατηγορίας και, τέλος, να τύχει δωρεάν παραστάσεως διερμηνέα. Η Επιτροπή καταρτίζει ήδη πρωτοβουλία η οποία εκτιμάται ότι θα οδηγήσει στην καθιέρωση κοινών ελάχιστων απαιτήσεων για τις διαδικαστικές εγγυήσεις που ισχύουνπέρ των κατηγορουμένων σε ποινικέςποθέσεις σε ολόκληρη την Ένωση. Πράσινο Βιβλίο για το θέμα πρόκειται να εκδοθεί τον Ιανουάριο του 2003, ενώ τον Δεκέμβριο του 2003 προβλέπεται ναποβληθεί πρόταση για την έκδοση σχετικής απόφασης-πλαισίου.

2. Οι παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως αυτή που περιγράφεται παραπάνω, ενδέχεται σε ορισμένες περιπτώσεις να επηρεάζουν αρνητικά την άσκηση από μέρους πολιτών της Ένωσης του δικαιώματός τους να κυκλοφορούν ελεύθερα στο σύνολο της Ένωσης. Είναι σκόπιμο να διερευνηθεί το ερώτημα πώς είναι δυνατό να διασφαλισθεί με τον καλύτερο τρόπο ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων από τα κράτη μέλη.

3. Σε ό,τι αφορά τα δικαιώματα των θυμάτων, η απόφαση-πλαίσιο 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 15ης Μαρτίου 2001, σχετικά με το καθεστώς των θυμάτων σε ποινικές διαδικασίες(1) πρόκειται να βελτιώσει κατά πολύ την κατάσταση όλων των θυμάτων εγκληματικών πράξεων στην Ένωση, περιλαμβανομένων των θυμάτων βιασμού. Σκοπός της απόφασης-πλαισίου είναι η θέσπιση απαιτήσεων για τη βελτίωση από τα κράτη μέλη των διευκολύνσεων που παρέχονται στα θύματα εγκληματικών πράξεων. Οι προτεινόμενες βελτιώσεις περιλαμβάνουν την παροχή καλύτερης πληροφόρησης στα θύματα εγκληματικών πράξεων, την αναγνώριση του ρόλου τους στο πλαίσιο των ποινικών διαδικασιών, την παροχή ορισμένων εγγυήσεων στα θύματα και στις οικογένειές τους και την εν γένει διεύρυνση των εναλλακτικών δυνατοτήτων που τους προσφέρονται. Ταπόψη μέτρα περιλαμβάνουν την παροχή στα θύματα της ευχέρειας να μετάσχουν πληρέστερα σε ποινικές διαδικασίες που τα αφορούν (παροχή στα θύματα ουσιαστικού και κατάλληλου ρόλου στο πλαίσιο της διαδικασίας), ούτως ώστε να μην επαναληφθεί ξανά το φαινόμενο που επισημαίνεται εν προκειμένω, δηλαδή η μη παροχή στο θύμα της δυνατότητας να καταθέσει και η μη ενημέρωσή του για την έκβαση τηςπόθεσης. Άλλες διατάξεις της απόφασης-πλαισίου περιλαμβάνουν την παροχή στο θύμα της δυνατότητας να επιδιώξει, εφόσον το επιθυμεί, μεσολάβηση μεταξύ θύματος και δράστη, τη διασφάλιση της προστασίας της ιδιωτικότητας του θύματος, καθώς και ειδικές διατάξεις για τα θύματα που ανήκουν στις πλέον ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού και για τα θύματα που κατοικούν σε άλλο κράτος μέλος. Ακόμη, θεσπίζονται εγγυήσεις με τις οποίες διασφαλίζεται η ουσιαστική επικοινωνία, παρόμοιες με αυτές που ισχύουν για τους κατηγορούμενους, ενώ προβλέπεται η δωρεάν παροχή νομικής συνδρομής και άλλου τύπου συμβουλών, οσάκις είναι αναγκαία, και η απόδοση των δαπανών στις οποίεςποβάλλονται τα θύματα εξαιτίας της συμμετοχής τους σε νομικές διαδικασίες. Η απόφαση-πλαίσιο κατοχυρώνει επίσης το δικαίωμα προστασίας για τα θύματα και, οσάκις ενδείκνυται, για τις οικογένειές τους, καθώς και το δικαίωμα σε απόφαση σχετικά με την καταβολή αποζημίωσης στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας. Το άρθρο 11 προνοεί ρητά ότι κάθε κράτος μέλος οφείλει να μεριμνά για την ελαχιστοποίηση των δυσκολιών που ανακύπτουν όταν το θύμα κατοικεί σε κράτος μέλος διαφορετικό εκείνου όπου τελέσθηκε η

εγκληματική πράξη. Το άρθρο 12 ορίζει ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να συνεργάζονται μεταξύ τους. Ο κύριος όγκος των διατάξεων έπρεπε να τεθεί σε ισχύ μέχρι τις 22 Μαρτίου 2002. Τα άρθρα 5 (εγγυήσεις επικοινωνίας) και 6 (ειδική βοήθεια προς το θύμα) πρέπει να τεθούν σε ισχύ μέχρι τις 22 Μαρτίου 2004. Το άρθρο 10 (ποινική μεσολάβηση στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας) προβλέπεται να τεθεί σε ισχύ μέχρι τις 22 Μαρτίου 2006.

(1) ΕΕ L 82 της 22.3.2001.