ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-0109/99

υποβολή: Ernesto Caccavale (UPE) προς την Επιτροπή

(2 Φεβρουαρίου 1999)

Θέμα: Παράνομες τραπεζικές προμήθειες που επιβάλλονται από τις ιταλικές τράπεζες μετά την έναρξη χρησιμοποίησης του ευρώ

Λαμβάνοντας υπόψη ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε στις 23 Απριλίου 1998 τρείς συστάσεις για το ευρώ εκ των οποίων μία αφορά τις τραπεζικές προμήθειες για την μετατροπή των νομισμάτων που προέβλεπε ότι όλες οι συναλλαγές μετατροπής των ευρωπαϊκών νομισμάτων, μετατροπής των πληρωμών τόσο στη χρέωση όσο και στην πίστωση και μετατροπής των τρεχόντων λογαριασμών από εθνικό νόμισμα σε ευρώ στο τέλος της μεταβατικής περιόδου θα έπρεπε να πραγματοποιούνται δωρεάν;

μόνο λίγες ημέρες μετά την έναρξη χρησιμοποίησης του ευρώ, που εορτάστηκε από όλους ως βασικό σταθμό για την δημιουργία της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς και για το οποίο πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες ενημερωτικές εκστρατείες ευαισθητοποίησης, έγινε γνωστό ότι οι ιταλικές τράπεζες και ορισμένες ευρωπαϊκές συνεχίζουν να χρεώνουν τους πελάτες τους με μία προμήθεια μετατροπής των νομισμάτων η οποία κυμαίνεται στην Ιταλία μεταξύ 5 και 10.000 λιρών πέρα από την προμήθεια που κατακρατείται επί του ποσού που μετατρέπεται, κατά κατάφωρη παράβαση μιας προηγούμενης κοινής δέσμευσης σύμφωνα με την οποία τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα εγγυήθηκαν να μην επιβαρύνουν τις συναλλαγές μετατροπής των εθνικών νομισμάτων της ζώνης του ευρώ;

ότι διαπιστώθηκαν και άλλες παρατυπίες στις διαμεθοριακές πληρωμές ή στις εντολές καταβολής υπέρ τρίτων, τυγχάνουν διαφορετικής μεταχείρισης από τις εθνικές πληρωμές διότι βαρύνονται με επιπρόσθετα έξοδα;

ότι προκειμένου να προστατευθεί η γενικευμένη αισιοδοξία που δημιουργήθηκε τις πρώτες μέρες κυκλοφορίας του ευρώ, θα πρέπει το κόστος της μετάβασης στο νέο αυτό νόμισμα να μην επιβαρύνει τους καταναλωτές.

Ζητείται συνεπώς από την Επιτροπή:

- να βεβαιωθεί ότι επιβάλλονται οι παραπάνω τραπεζικές προμήθειες και ενδεχομένως να αποφανθεί κατά πόσο η πρακτική αυτή αποτελεί ανοικτή παραβίαση των κοινοτικών διατάξεων για την ενιαία αγορά;

- να ελέγξει κατά πόσο η στάση αυτή των τραπεζών παραβιάζει τη Συνθήκη της Ρώμης ως προς τις συμφωνίες, τις κρυφές συνενοήσεις ή τις συνενοημένες πρακτικές καθώς και τη κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης με άμεση συνέπεια την παραβίαση των κανόνων του ανταγωνισμού;

- κατά πόσο τέλος θεωρεί ότι υφίσταται παραβίαση των δικαιωμάτων των καταναλωτών και συνεπώς κατά πόσο θα πρέπει να ληφθούν επειγόντως μέτρα για την αντιμετώπιση της καταστάσεως αυτής.

Απάντηση του κ. Monti εξ ονόματος της Επιτροπής

(29 Μαρτίου 1999)

Η σύσταση της Επιτροπής αριθ. 98/286/ΕΚ της 23ης Απριλίου 1998 σχετικά με τα τραπεζικά έξοδα για τη μετατροπή σε ευρώ(1) καθορίζει "κώδικα καλής πρακτικής" που αφορά ιδίως τη μετατροπή χρημάτων από εθνικό νόμισμα στο ευρώ και αντίστροφα. Ως προς το θέμα αυτό, το άρθρο 2 της σύστασης ορίζει ότι η μετατροπή εισερχόμενων και εξερχόμενων πληρωμών και λογαριασμών από το εθνικό νόμισμα σε ευρώ πραγματοποιείται χωρίς έξοδα.

Ωστόσο, αυτό το πρότυπο καλής πρακτικής δεν καλύπτει τις συναλλαγματικές πράξεις μεταξύ νομισμάτων (τραπεζογραμμάτια και κέρματα) της ζώνης ευρώ. Ως προς το θέμα αυτό, η σύσταση προβλέπει μόνο γενική υποχρέωση για πλήρη διαφάνεια. Κατά τη μεταβατική περίοδο, οι τράπεζες πρέπει να εφαρμόζουν τις επίσημες τιμές μετατροπής και να αναφέρουν χωριστά όλα τα έξοδα που επιβαρύνουν αυτές τις πράξεις. Οι τράπεζες δεν θα καταλογίζουν έξοδα για πράξεις συναλλάγματος μόνο μετά την 1η Ιανουαρίου 2002 και αυτό υπό ορισμένες προϋποθέσεις (π.χ. μόνο για τους πελάτες τους, για μικρά ποσά και για μετατροπές από το εθνικό νόμισμα στο ευρώ).

Πριν από την εισαγωγή του ευρώ, οι τράπεζες είχαν τη δυνατότητα να αποκρύπτουν, εν μέρει τουλάχιστον, τα έξοδα για την παροχή υπηρεσιών, όπως η ανταλλαγή τραπεζογραμματίων, στην εφαρμοζόμενη (μεταβλητή) συναλλαγματική ισοτιμία. Με άλλα λόγια, οι τράπεζες είχαν τη δυνατότητα να επιβαρύνουν τους πελάτες τους με τη διαφορά, ή "spread", μεταξύ της τιμής αγοράς και της τιμής πώλησης ενός νομίσματος. Η εφαρμογή του "spread" αποτελούσε μια μη διαφανή μέθοδο επιβάρυνσης, την κατάργηση της οποίας ζητούσε επί σειρά ετών η Επιτροπή.

Με την εισαγωγή του ευρώ, οι τράπεζες δεν έχουν πλέον τη δυνατότητα να καταλογίζουν τις σχετικές επιβαρύνσεις μέσω αυτής της διαφοράς ("spread"), για συναλλαγές που αφορούν νομισματικές μονάδες των συμμετεχόντων κρατών μελών. Αυτό λόγω της θεμελιώδους υποχρέωσης για εφαρμογή των σταθερών τιμών μετατροπής σε όλες τις περιπτώσεις μετατροπής και ανταλλαγής μεταξύ συμμετεχουσών εθνικών νομισματικών μονάδων.

Επομένως, από την έναρξη της μεταβατικής περιόδου, οι κοινοτικές τράπεζες παρέχουν ειδική πληροφόρηση για τα έξοδα που επιβαρύνουν τις πράξεις συναλλάγματος. Με τη νέα αυτή πρακτική αποκαλύφθηκε το εξαιρετικά υψηλό επίπεδο εξόδων, το οποίο ευλόγως προκάλεσε ισχυρές αντιδράσεις μεταξύ των ευρωπαίων πολιτών, καθώς και υποψίες ότι οι τράπεζες επιχειρούν να αντισταθμίσουν την απώλεια εσόδων από τις πράξεις συναλλάγματος μέσω της αύξησης του επιπέδου αυτών των εξόδων. Επιπλέον, ο συναλλαγματικός κίνδυνος, ο οποίος πλέον δεν υφίσταται μεταξύ των νομισμάτων της ζώνης ευρώ, δεν αποτέλεσε ποτέ βασικό στοιχείο των επιβαρύνσεων που επιβάλλονταν στις πράξεις συναλλάγματος. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα πληροφοριακά στοιχεία, ο κίνδυνος συναλλάγματος αντιπροσώπευε το 20 % περίπου αυτών των εξόδων, τα οποία οφείλονται κυρίως στο κόστος διαχείρισης και στα γενικά έξοδα (κόστος μεταφοράς μεγάλων ποσοτήτων ξένου συναλλάγματος και υψηλή ένταση εργασίας αυτών των πράξεων, των οποίων η διενέργεια δεν ενδείκνυται για τις αυτόματες ταμειολογιστικές μηχανές).

Ωστόσο, η Επιτροπή αναμένει ότι, κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου τα έξοδα για πράξεις συναλλάγματος που αφορούν τα νομίσματα της ζώνης ευρώ θα μειωθούν, δεδομένου ότι ο κίνδυνος συναλλάγματος μεταξύ αυτών των νομισμάτων δεν υφίσταται πλέον.

Η εφαρμοζόμενη από ιταλικές τράπεζες πρακτική όσον αφορά τις πράξεις συναλλάγματος, παρότι μπορεί να αιτιολογηθεί, ενδέχεται να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη των καταναλωτών στο ενιαίο νόμισμα και να υποσκάψει την στήριξη του κοινού στο σχέδιο της ΟΝΕ. Η Επιτροπή, όπως υπογραμμίζει σε επιστολή της προς τις κύριες ευρωπαϊκές τραπεζικές ενώσεις (Ιανουάριος 1999), αποδίδει ύψιστη σημασία στο ότι η εμπιστοσύνη του κοινού στην εισαγωγή του ευρώ και την αξιοπιστία του τραπεζικού συστήματος ως ενός ενιαίου συνόλου δεν πρέπει να υπονομευθεί από πιστωτικά ιδρύματα που αποκομίζουν αδικαιολόγητα κέρδη από την αύξηση των εξόδων για τις συναλλαγές μεταξύ πρώην εθνικών νομισμάτων εντός της ζώνης ευρώ.

Στις 5 Φεβρουαρίου 1999, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση στον τύπο με την οποία καλεί όλες τις τράπεζες να ενημερώνουν τους πελάτες τους σχετικά με τις μεταβολές (πριν και μετά την εισαγωγή του ευρώ) του συνολικού ύψους των εξόδων για την ανταλλαγή τραπεζογραμματίων της ζώνης ευρώ και τις διασυνοριακές επιταγές, μεταφορές και πληρωμές μέσω καρτών. Η Επιτροπή ζήτησε επίσης από τις τράπεζες της ζώνης ευρώ να αποστείλουν, μέσω των ενώσεών τους, έκθεση στην Επιτροπή μέχρι τις 31 Μαρτίου στην οποία θα περιγράφεται η κατάσταση που θα επικρατεί στον εξεταζόμενο τομέα.

Επίσης, στην προαναφερθείσα ανακοίνωση στον τύπο οριζόταν ότι οι χρήστες των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών όφειλαν να αναφέρουν στην Επιτροπή κάθε περίπτωση μη τήρησης, εκ μέρους των τραπεζών, του νομικού πλαισίου για το ευρώ ή της σύστασης της Επιτροπής για τη διαφάνεια των τραπεζικών εξόδων, μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και της αποστολής τηλεομοιοτυπίας, τα οποία έχουν δημιουργηθεί ειδικά για το σκοπό αυτό. Η Επιτροπή θα αναλύσει τα πληροφοριακά στοιχεία που θα της αποσταλούν και θα λάβει τα κατάλληλα μέτρα για να αποτραπούν τυχόν παραβιάσεις δικαιωμάτων των καταναλωτών.

Επιπλέον, η Επιτροπή εξετάζει το ενδεχόμενο να εκπονήσει μελέτη για τις εφαρμοζόμενες εκ μέρους των κοινοτικών τραπεζών πρακτικές πριν και μετά από την εισαγωγή του ευρώ, όσον αφορά την ανταλλαγή τραπεζογραμματίων της ζώνης ευρώ καθώς και άλλες διασυνοριακές πράξεις (επιταγές, μεταφορές και κάρτες πληρωμής).

σον αφορά τις μεταφορές πιστώσεων, το γεγονός ότι οι διασυνοριακές πράξεις εξακολουθούν να επιβαρύνονται με υψηλότερα έξοδα από τις εγχώριες πράξεις δεν είναι ούτε ασυνήθιστο ούτε αμέσως συνδεόμενο με την εισαγωγή του ευρώ. Πράγματι, η εκτέλεση διασυνοριακών μεταφορών πιστώσεων είναι περισσότερο πολύπλοκη απ'ότι των εγχώριων πληρωμών και επομένως το σχετικό κόστος είναι υψηλότερο. Η κατάσταση αυτή οφείλεται στην έλλειψη αποτελεσματικών δομών για την διενέργεια τέτοιου είδους πληρωμών και στην ανάγκη ύπαρξης ανταποκρίτριας τράπεζας. Από την άλλη πλευρά, στα περισσότερα κράτη μέλη οι εγχώριες μεταφορές είναι αυτοματικοποιημένες και εκτελούνται από συστήματα διακανονισμού, τα οποία συνδέουν τα εγχώρια πιστωτικά ιδρύματα. Ωστόσο, μετά την εισαγωγή του ευρώ, οι πολίτες δεν κατανοούν πλέον το γιατί τα έξοδα που επιβαρύνουν σήμερα τις διασυνοριακές μεταφορές ποσών εξακολουθούν να είναι κατά πολύ υψηλότερα από εκείνα των εγχώριων πληρωμών. Για το σκοπό αυτό, πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη (τράπεζες, κράτη μέλη και Επιτροπή) με σκοπό την μείωση των εν λόγω εξόδων.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θα εκδώσει την άνοιξη του 1999 ανακοίνωση για το μέλλον των συστημάτων πληρωμών στην Ενιαία Αγορά,η οποία θα αποτελέσει τη βάση για μια ολοκληρωμένη πολιτική που θα αποσκοπεί στη δημιουργία ενός ενιαίου χώρου πληρωμών. Θα εξετάσει τα υφιστάμενα εμπόδια στις διασυνοριακές πληρωμές και θα προτείνει συγκεκριμένα μέτρα για τον περιορισμό τους. Ειδικότερα, η Επιτροπή θα πιέσει εντονότερα τις κοινοτικές τράπεζες ώστε να καθιερώσουν το συντομότερο δυνατό αποτελεσματικότερες συνδέσεις μεταξύ εθνικών συστημάτων πληρωμών μικρών ποσών.

Τέλος, όσον αφορά τις μυστικές συνεννοήσεις και τις εναρμονισμένες πρακτικές, η Επιτροπή άρχισε πρόσφατα τη διεξαγωγή ερευνών για πιθανή παραβίαση της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού εκ μέρους των τραπεζών. Η Επιτροπή δεν θα διστάσει να παρέμβει σε περίπτωση που αποδειχθεί η ύπαρξη οποιασδήποτε περίπτωσης παραβίασης των σχετικών κανόνων.

(1) ΕΕ L 130 της 1.5.1998.