ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-1931/01

υποβολή: Proinsias De Rossa (PSE) προς την Επιτροπή

(29 Ιουνίου 2001)

Θέμα: TRIPS

To Συμβούλιο του ΠΟΕ για τη συμφωνία TRIPS επανεξετάζει επί του παρόντος τις διατάξεις του άρθρου 27, παράγραφος 3β της συμφωνίας TRIPS που διέπουν τη δυνατότητα κατοχύρωσης μορφών ζωής με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Πολλά μέλη του ΠΟΕ, και ιδίως οι αναπτυσσόμενες χώρες, έχουν εκφράσει ανησυχίες για τον αντίκτυπο των διατάξεων που ισχύουν επί του παρόντος στις προοπτικές τους για την ασφάλεια των τροφίμων. Στο πλαίσιο αυτό, η Κένυα, που εκπροσωπεί την ομάδα των αφρικανικών κρατών στον ΠΟΕ, έχει προτείνει να αποκλεισθεί το ενδεχόμενο κατοχύρωσης όλων των μορφών ζωής (όλοι οι ζώντες οργανισμοί και τα τμήματά τους και όλες οι βιολογικές διαδικασίες) με διπλώματα ευρεσιτεχνίας.

Προτίθενται το Συμβούλιο και η Επιτροπή να λάβουν κάθε είδους μέτρων που απαιτούνται για να εξασφαλισθεί ότι:

1. θα αποκλείεται η δυνατότητα κατοχύρωσης όλων των μορφών ζωής (όλων των ζώντων οργανισμών και των τμημάτων τους και όλων των βιολογικών διαδικασιών) με διπλώματα ευρεσιτεχνίας στο πλαίσιο της συμφωνίας TRIPS·

2. η βιολογική πειρατεία θα καταπολεμείται διεθνώς·

3. η συμφωνία TRIPS θα αναγνωρίζει τα δικαιώματα των γεωργών και ιδίως τον ρόλο τους κατά την εκτροφή και διατήρηση γεωργικών σπόρων και τεχνολογιών.

Προτίθενται, επίσης, το Συμβούλιο και η Επιτροπή να εξετάσουν:

1. το γεγονός ότι η συμφωνία TRIPS αναγνωρίζει μόνον επίσημα συστήματα καινοτομιών, πράγμα μη θεμιτό που δημιουργεί στρεβλώσεις, ιδίως με προοπτική την ανάπτυξη·

2. το γεγονός ότι οι ρήτρες περί δεοντολογίας και δημόσιας τάξης στο άρθρο 27, παράγραφος 2 της Συμφωνίας TRIPS είναι ιδιαίτερα περιορισμένες — διέπουν μόνον την εμπορία εφευρέσεων που καλύπτονται από διπλώματα ευρεσιτεχνίας και όχι τη δυνατότητα κατοχύρωσης των εφευρέσεων με διπλώματα ευρεσιτεχνίας.

Απάντηση του κ. Lamy Εξ ονόματος της Επιτροπής

(5 Σεπτεμβρίου 2001)

Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι το ισχύον άρθρο 27 παράγραφος 3 εδάφιο β) της Συμφωνίας για τα εμπορικά θέματα των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (TRIPS), που ασχολείται με την κατοχύρωση μορφών ζωής με το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, εκφράζει την ισορροπία που επιτεύχθηκε μετά από μελετημένες διαπραγματεύσεις μεταξύ χωρών που τάσσονταιπέρ της κατοχύρωσης μορφών ζωής με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και αυτών που τάσσονται κατά. Κατά συνέπεια, η συμφωνία TRIPS παρέχει στα μέλη του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) ελαστικότητα σχετικά με τη δυνατότητα κατοχύρωσης μορφών ζωής με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Τα κράτη μέλη του ΠΟΕ δεν είναιποχρεωμένα να επιτρέψουν την κατοχύρωση φυτών και ζώων με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Υποχρεούνται μόνο να παράσχουν κατοχύρωση με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας σε μικροοργανισμούς και sui generis προστασία σε ποικιλίες φυτών. Σήμερα, πολλές χώρες εξακολουθούν να τάσσονταιπέρ της κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας μορφών ζωής, και δεν αποδέχονται μια γενική απαγόρευση της κατοχύρωσης των ζώντων οργανισμών με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή τάσσεταιπέρ του άρθρου 27 παράγραφος 3 εδάφιο β), όπως ισχύει επί του παρόντος.

Οι απόψεις της Επιτροπής σχετικά με τη σχέση μεταξύ των θεμάτων που αφορούν τη βιοποικιλότητα και της συμφωνίας TRIPS κοινοποιήθηκαν πρόσφατα στο Συμβούλιο TRIPS (http://www.cc.cec:8082/comm/trade/pdf/dc_bdtrips.pdf). Στην εν λόγω ανακοίνωση, η Επιτροπή τονίζει τους διαφορετικούς στόχους της συμφωνίας TRIPS και της Σύμβασης για τη Βιοποικιλότητα (CBD), και το γεγονός ότι δεν εξετάζουν το ίδιο θέμα, αν και παραδέχεται ότιπάρχει σημαντική αλληλεπίδραση μεταξύ των δικαιωμάτων που αναφέρει η συμφωνία TRIPS και του θέματος που εξετάζει η CBD. Επιπλέον, η Κοινότητα δηλώνει ότι είναι πρόθυμη να συζητήσει εποικοδομητικά τα θέματα που σχετίζονται με τη βιοποικιλότητα στα σχετικά φόρουμ, συμπεριλαμβανομένων του ΠΟΕ, της CBD και του Οργανισμού Επισιτισμού και Γεωργίας (FAO), καθώς και του Παγκόσμιας Οργάνωσης Πνευματικής Ιδιοκτησίας (WIPO). Πιο συγκεκριμένα, η Κοινότητα είναι πρόθυμη να συζητήσει τους τρόπους εκτέλεσης της συμφωνίας TRIPS και της σύμβασης CBD με αμοιβαία συνεργασία, με σκοπό την καλύτερη αναγνώριση των παραδοσιακών γνώσεων και των πλεονεκτημάτων που παρουσιάζουν, για την πρόληψη της καταχρηστικής κατοχύρωσης των παραδοσιακών γνώσεων με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και την προστασία των παραδοσιακών γνώσεων και των δικαιωμάτων των κατόχων γεωργικών εκμεταλλεύσεων.

Σχετικά με το θέμα αυτό, η Κοινότητα συμμετέσχε ενεργά στις εργασίες της ειδικής ομάδας εμπειρογνωμόνων της CBD για την πρόσβαση στους γενετικούς πόρους και την από κοινού αξιοποίηση των οφελών που προκύπτουν από τη χρησιμοποίησή τους. Το αποτέλεσμα των εργασιών της εν λόγω ειδικής ομάδας αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία μια ad hoc ομάδα εργασίας της CBD, που θα συνέλθει στη Βόννη τον Οκτώβριο 2001, θα προσπαθήσει να καταρτίσει κατευθυντήριες γραμμές ή άλλες προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση του θέματος της πρόσβασης στους γενετικούς πόρους και της αμοιβαίας αξιοποίησης των αποτελεσμάτων, συμπεριλαμβανομένων των παραδοσιακών γνώσεων. Η Κοινότητα είναι πρόθυμη να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στην ειδική ομάδα ad hoc με σκοπό να συμβάλει στην επιτυχία της. Επιπλέον, το θέμα της προστασίας των παραδοσιακών γνώσεων εξετάζεται επίσης από την ομάδα του άρθρου 8 ι) της CBD, στην οποία συμμετέχει επίσης η Κοινότητα.

Εξάλλου, η Επιτροπήπενθυμίζει τη συμμετοχή της Κοινότητας στη διαπραγμάτευση μιας αναθεωρημένης Διεθνούς Ανάληψης Υποχρέωσης σχετικά με τους Φυτικούς Γενετικούς Πόρους για τον Επισιτισμό και τη Γεωργία στο πλαίσιο του FAO (που αφορά, μεταξύ άλλων, τη διευκόλυνση της πρόσβασης στο πλαίσιο ενός πολυμερούς συστήματος, την από κοινού αξιοποίηση των οφελών, τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και τα δικαιώματα των κατόχων γεωργικών εκμεταλλεύσεων.

Είναι γεγονός ότι η συμφωνία TRIPS αποσιωπά το θέμα των ανεπίσημων συστημάτων καινοτομιών ή των παραδοσιακών γνώσεων. Η συμφωνία TRIPS ενσωματώνει κυρίως τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας πουπόκεινται ήδη στους κανόνες άλλων διεθνών συμφωνιών, όπως αυτές της Διεθνούς Οργάνωσης Πνευματικής Ιδιοκτησίας (WIPO). Εντούτοις, η συμφωνία TRIPS κατά κανένα τρόπο δεν εμποδίζει τις χώρες να θεσπίσουν ένα εθνικό καθεστώς για την προστασία των παραδοσιακών γνώσεων. Η Επιτροπή διευκρίνισε ότι είναι πρόθυμη να ικανοποιήσει τα αιτήματα των αναπτυσσομένων χωρών για ενσωμάτωση της σχέσεως μεταξύ TRIPS και CBD, συμπεριλαμβανομένου του θέματος των παραδοσιακών γνώσεων στο πρόγραμμα εργασίας ενός νέου εμπορικού γύρου.

Τέλος, η Επιτροπή δεν συμμερίζεται τη γνώμη του Αξιότιμου Μέλους της Επιτροπής ότι το πεδίο των ρητρών περί δεοντολογίας και δημόσιας τάξεως του άρθρου 27 παράγραφος 2 της συμφωνίας TRIPS είναι πολύ περιορισμένο και ισχύει μόνο για την εμπορία εφευρέσεων που κατοχυρώνονται με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.

Το άρθρο 27 παράγραφος 2 επιτρέπει στα μέλη του ΠΟΕ να αποκλείσουν από τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας τις εφευρέσεις που κατά τα άλλα θα μπορούσαν να έχουν αυτήν τη δυνατότητα για λόγους δημόσιας τάξεως ή δεοντολογίας, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας της ζωής ή τηςγείας των ανθρώπων, των ζώων ή των φυτών, ή της αποφυγής σοβαρής φθοράς του περιβάλλοντος. Παράλληλα, το άρθρο 27 παράγραφος 2 προβλέπει ότι μπορούν να αποκλειστούν από τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας μόνο προϊόντα για τα οποία απαγορεύεται η εμπορία. Το σκεπτικό είναι ότι θα ήταν παράλογο να αποκλειστούν από τη δυνατότητα κατοχύρωσης με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ορισμένες εφευρέσεις (π.χ. ορισμένοι τύποι όπλων) για λόγους δεοντολογίας, ενώ συγχρόνως επιτρέπεται η εμπορία τους.