ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-1434/97 υποβολή: Freddy Blak (PSE) προς την Επιτροπή (23 Απριλίου 1997)

Θέμα: Καταστρατήγηση της νομοθεσία των κρτών μελών της ΕΕ στον τομέα των εμπορικών σημάτων

Τα τελευταία 3-4 χρόνια «έξυπνοι» έμποροι στην ΕΕ έχουν αρχίσει να εκμεταλλεύονται τη νομοθεσία των κρατών μελών της ΕΕ στον τομέα των εμπορικών σημάτων, ασκώντας πιέσεις σε μικρούς εμπόρους να καταβάλουν τέλη για τη χορήγηση αδείας. Αυτό γίνεται κατά τον εξής τρόπο: οι έμποροι αγοράζουν έναντι μικρού αντιτίμου το δικαίωμα να χρησιμοποιούν π.χ. ένα συγκεκριμένο όνομα, μιά έκφραση, ένα συνδυασμό λέξεων, σχεδίων ή αριθμών. Εν συνεχεία, επικαλούνται το δικαίωμα ιδιοκτησίας για την εμπορική χρήση των λέξεων αυτών - που συχνά είναι τοπονύμια, που θεωρούνται γενικά ως κοινότητα - και απαιτούν την καταβολή τελών για τη χορήγηση αδείας από τους μικρότερους εμπόρους οι οποίοι επέλεξαν καλή τη πίστει τις λέξεις αυτές για την εμπορία των προϊόντων τους. Εάν οι μικρές αυτές επιχειρήσεις αρνηθούν να πληρώσουν, πότε γίνεται προσφυγή στο δικαστήριο, που δημιουργεί με τους μικρούς εμπόρους επιπλέον δαπάνες για δικηγόρους και δικαστικά έξοδα και, επομένως, σε αυξημένο κίνδυνο πτώχευσης.

Ιδιαίτερα σοβαρή περίπτωση αυτής της κατάχρησης της έννοιας «εμπορικό σήμα» αποτελεί η υπόθεση «Route 66» στην Ολλανδία που εξελίσσεται σχεδόν σε διπλωματική κρίση με τις ΗΠΑ. Πρόκειται για τη χρησιμοποίηση από σειρά μικρών επιχειρήσεων της ονομαστικής γνωστής οδού στην ΗΠΑ - της «Route 66» ως τμήματος της ονομασίας των προϊόντων τους (εστιατορίων, συνεργείων αυτοκινήτων, ταξιδιωτικών γραφείων, αρωμάτων κλπ). Στην υπόθεση αυτή οι προσφυγές του ολλανδού κατόχου του δικαιώματος χρησιμοποίησης του εμπορικού σήματος «Route 66», κ. Groeneveld, έχει οδηγήσει σε χρονοβόρες δίκες, αντικρατικές δικαστικές αποφάσεις, πτωχεύσεις και παύση λειτουργίας επιχειρήσεων. Παρόμοιες υποθέσεις έχουν ανακύψει έκτοτε στη Δανία («McDonalds κατά McAllan», καθώς και η πιό πρόσφατη υπόθεση της αγοράς δικαιωμάτων χρησιμοποίησης ονομασιών σελίδας WΕB σο Internet), στην Ολλανδία (το δικαίωμα χρησιμοποίησης εμπορικού σήματος για την έκφραση «ΕURΟ») και στη Γερμανία (όπου μιά εταιρία του Αμβούργου αγόρασε το δικαίωμα χρησιμοποίησης 90 περίπου γερμανικών γνωστών επωνύμων όπως Γκαίτε, Σίλλερ, Βαγκνερ κλπ.).

Είναι ενήμερη η Επιτροπή για την κατάσταση αυτή, και ποιά είναι η θέση της ως προς τις συγκεκριμένες αυτές υποθέσεις; Λαμβάνοντας υπόψη την «παρερμηνεία» της έννοιας του εμπορικού σήματος, που αυτοί οι έξυπνοι «μεσίτες» έχουν αποφασίσει να εκμεταλλευθούν εις βάρος μικρών επιχειρηματιών στην ΕΕ, προτίθεται άραγε η Επιτροπή να υποβάλει προτάσεις τροποίησης της νομοθεσίας της ΕΕ σ' αυτόν τον τόσο σημαντικό για την απασχόληση τομέα;

Απάντηση του κ. Monti εξ ονόματος της Επιτροπής (7 Ιουλίου 1997)

Τα εμπορικά σήματα αποτελούν ένα πολύτιμο πλεονέκτημα για μια επιχείρηση, στο βαθμό όπου χρησιμεύουν για τη διάκριση των προϊόντων και των υπηρεσιών τους σε σχέση με αυτά των ανταγωνιστών. Αποτελούν πλέον σημαντικούς φορείς της φήμης των κατόχων τους, που πραγματοποιούν συνήθως σημαντικές επενδύσεις για την τελειοποίηση και την προώθηση των σημάτων τους, καθώς και για την ποιότητα και τη φήμη των σχετικών προϊόντων και υπηρεσιών. Για το λόγο αυτό τα νομικά όργανα που προβλέπουν την προστασία των εμπορικών σημάτων υπάρχουν εδώ και περισσότερο από ένα αιώνα. Τα συστήματα αυτά είναι απόλυτα δικαιολογημένα και δεν αποτελούν αντικείμενο διαφωνιών ως προς την ουσία τους.

Οι νομοθεσίες των κρατών μελών για τα εμπορικά σήματα εναρμονίστηκαν με την οδηγία 89/104/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1988 σχετικά με την προσέγγιση των εθνικών νομοθεσιών στο θέμα αυτό ((ΕΕ L 40 της 11.2.1989. )). Το κείμενο αυτό αποτελεί ένα από τα πιο σύγχρονα νομικά όργανα για το δίκαιο των εμπορικών σημάτων και καθιερώνει αρχές οι οποίες, έκτοτε, αποτελούν αναφορές σε διεθνή κλίμακα (όπως συμβαίνει για τη σύμβαση TRIPS για πλευρές των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας που αφορούν το εμπόριο, που συνάφθηκε στο πλαίσιο του παγκόσμιου οργανισμού εμπορίου).

Σύμφωναμε τις αρχές αυτές, όλα τα σήματα που συμβάλλουν στη διάκριση προϊόντων ή υπηρεσιών μιας επιχείρησης σε σχέση με άλλη επιχείρηση και που συνιστούν γραφική απεικόνιση μπορούν συνήθως να καταχωρισθούν ως εμπορικά σήματα. Η καταχώριση μπορεί ωστόσο να μη γίνει δεκτή για ορισμένες αιτίες, που απαριθμούνται στα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας. Βάσει του άρθρου 4, οι κάτοχοι προγενέστερων σημάτων μπορούν να αντιτεθούν στην καταχώριση νέων σημάτων, ενώ το άρθρο 3 προβλέπει ορισμένες γενικές εξαιρέσεις για την κατάθεση των σημάτων, ιδιαίτερα την εξαίρεση περιγραφικών, παραπλανητικών σημάτων ή σημάτων που δεν διακρίνονται από άλλα.

Οι περιπτώσεις που ανέφερε το Αξιότιμο Μέλος του Κοινοβουλίου δεν είναι αποτέλεσμα ακατάλληλης νομοθεσίας, αλλά μπορούν να αποτελούν παραδείγματα χρήσης εμπορικών σημάτων για αμφισβητούμενους σκοπούς. Μια από τις μεγάλες αρχές του δικαίου των εμπορικών σημάτων είναι ότι το αποκλειστικό δικαίωμα χρήσης ενός εμπορικού σήματος από την καταχώρισή του εκχωρείται στο πρώτο πρόσωπο που καταθέτει την αίτηση καταχώρισης. Για το λόγο αυτό, έχει ιδιαίτερη σημασία οι χρήστες των σημάτων, είτε πρόκειται για ΜΜΕ είτε μεγάλες επιχειρήσεις, να προστατεύουν τα σήματά τους πριν άλλοι δημιουργήσουν προβλήματα καταχωρίζοντας καταχρηστικά αιτήσεις εγγραφής των σημάτων αυτών με την επωνυμία τους.

Ανάλογα με τις περιστάσεις, η άσκηση αποκλειστικού δικαιώματος ενός σήματος, όπως εξηγεί το Αξιότιμο Μέλος του Κοινοβουλίου, μπορεί να αποτελέσει αμφισβητούμενη χρήση ενός συστήματος σημάτων.

Η Επιτροπή δεν διαθέτει συγκεκριμένη πληροφορία για τις υποθέσεις στις οποίες αναφέρεται το Αξιότιμο Μέλος του Κοινοβουλίου, έτσι ώστε δεν μπορεί να καθορίσει αν αποτελούν καταστρατήγηση της κοινωνικής νομοθεσίας για τα σήματα.

Θα πρέπει πάντως να σημειωθεί, ότι σύμφωνα με το δίκαιο των σημάτων, εφαρμόζονται κυρίως αντικειμενικά κριτήρια, όπως ο χαρακτήρας διάκρισης, για να καθοριστεί αν ένα σήμα μπορεί ή όχι να καταχωρισθεί ως σήμα. Η αξιολόγηση αυτή δεν μπορεί λοιπόν, συνήθως, να βασίζεται σε υποκειμενικά κριτήρια, όπως το αν ο αιτών είναι καλόπιστος ως προς τη χρήση που θα κάνει του σήματος. Το άρθρο 3, παράγραφος 2, σημείο δ της οδηγίας περιέχει διάταξη σύμφωνα με την οποία τα κράτη μέλη μπορούν να ενσωματώσουν στο εθνικό τους δίκαιο (η διάταξη λοιπόν αυτή είναι προαιρετική), σε εφαρμογή της οποίας ένα σήμα μπορεί να μην γίνει δεκτό για καταχώριση ή να δηλωθεί άκυρο αν η αίτηση καταχώρισης του σήματος έγινε κακόπιστα. Η ερμηνεία της έννοιας αφήνεται στην εκτίμηση των κρατών μελών.

Ενώ η έννοια της κακοπιστίας μπορεί να διαδραματίζει ρόλο στην αξιολόγηση της ισχύος ενός δεδομένου σήματος, δεν αποτελεί στοιχείο που περιλαμβάνεται στις απαραίτητες προϋποθέσεις για την άσκηση των δικαιωμάτων που παρέχει ένα ισχύον σήμα. Η δυνατότητα χρήσης δικαιώματος που παρέχεται από ένα συγκεκριμένο σήμα, που προβλέπεται από το δίκαιο των σημάτων, δεν περιορίζεται συνεπώς, καταρχάς, όταν τα δικαιώματα ασκούνται κακόπιστα.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι, πρόσφατα και ολοένα και συχνότερα, η χρήση των σημάτων στο πλαίσιο του Ίντερνετ δημιουργεί προβλήματα, αλλά τα προβλήματα αυτά είναι διαφορετικής φύσης, στο βαθμό που αφορούν την καταχρηστική χρήση, από τρίτους, υπαρχόντων και προστατευμένων σημάτων, όπως οι ονομασίες προέλευσης. Προς το παρόν το θέμα εξετάζεται, τόσο σε κοινοτικό όσο και σε διεθνές επίπεδο.