ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-2766/02

υποβολή: Kathleen Van Brempt (PSE) προς την Επιτροπή

(1 Οκτωβρίου 2002)

Θέμα: Πρόταση οδηγίας σχετικά με την περιβαλλοντική ευθύνη — Γραπτή ερώτηση Ρ-2156/02-Ανεπαρκής απάντηση — Παραβίαση του άρθρου 197 της Συνθήκης ΕΚ

Μπορεί η Επιτροπή να παράσχει εκτενείς πληροφορίες σχετικά με τα ακόλουθα θέματα:

1. Στην απάντησή της η Επιτροπήποστηρίζει ότι όχι όλες οι δραστηριότητες που αναφέρονται στο παράρτημα Ιπόκεινται σε κοινοτική ρύθμιση χορήγησης αδειών ή εξουσιοδοτήσεων (παράγραφος 4) και ότι η πρόταση οδηγίας ούτε διαχωρίζει μεταξύ κοινοτικού ή εθνικού χαρακτήρα των διατάξεων του άρθρου 9, παράγραφος 1, εδάφιο γ) (βλ. παραγράφους 4 και 11) ούτε περιορίζει την ισχύ τους. Στην παράγραφο 11 της απάντησής της η Επιτροπή τονίζει ότι εν τούτοις δεν απαιτείται εθνική άδεια ή εξουσιοδότηση για όλες τις επικίνδυνες ουσίες και παρασκευάσματα.Οι ακόλουθες ερωτήσεις προκύπτουν:

- ποιες είναι οι (ενδεχόμενες) συγκεκριμένες καταστάσεις στα κράτη μέλη όπου ένας δυνάμει ή πραγματικός κίνδυνος μιας δραστηριότητας, όπως αναφέρεται στο παράρτημα Ι και δενπόκειται σε κοινοτική ρύθμιση χορήγησης άδειας ή εξουσιοδότησης, δενπόκειται σε εθνική ρύθμιση χορήγησης εξουσιοδότησης ή άδειας·

- πως δικαιολογεί η Επιτροπή το να θεωρούνται οι εθνικές ρυθμίσεις χορήγησης εξουσιοδότησης ή άδειας ως λόγοι για απαλλαγή από την εφαρμογή του καθεστώτος της αντικειμενικής περιβαλλοντικής ευθύνης, λαμβανομένηςπόψη της ανάγκης να μην διαταραχθεί η εσωτερική αγορά (βλ. το φαινόμενο του environmental shopping);

2. Στην απάντησή της η Επιτροπή αναφέρει ότι το άρθρο 9, παράγραφος 1, εδάφιο γ) δεν εφαρμόζεται σε ζημία η οποία προκαλείται από εκπομπές για τις οποίες δεν έχει χορηγηθεί άδεια ή πουπερβαίνουν τις επιτρεπόμενες οριακές τιμές (παράγραφος 5). Είναι άραγε ενήμερη η Επιτροπή για το γεγονός ότι οι εκπομπές ορισμένων ουσιών χωρίς άδεια οφείλονται στον φορέα εκμετάλλευσης, ευθύνη η οποία ευκολότερα αποδεικνύεται, και ότι ως εκ τούτου το σύστημα της αντικειμενικής ευθύνης εφαρμόζεται κατά τα φαινόμενα κυρίως ακριβώς σε αυτές τις καταστάσεις όπου είναι λιγότερο χρήσιμο· Όσον αφορά την αρχή της αντικειμενικής ευθύνης σε περίπτωσηπέρβασης των επιτρεπομένων οριακών τιμών: η πρόταση της Επιτροπής δεν διευκρινίζει με κανέναν τρόπο ποιο σύστημα καθορισμού του βάρους της αποδείξεως εφαρμόζεται στις περιπτώσεις αυτές. Μπορεί η Επιτροπή να παράσχει περαιτέρω πληροφορίες·

3. Στην απάντησή της η Επιτροπή αναφέρει ότι το άρθρο 9, παράγραφος 1, εδάφιο γ) δεν παραπέμπει στην ίδια τη δραστηριότητα αλλά στην εκπομπή ή στο γεγονός, και ότι κατά συνέπεια το άρθρο δεν εφαρμόζεται σε ατυχήματα (παράγραφος 6). Είναι άραγε ενήμερη η Επιτροπή για το γεγονός ότι ένα ατύχημα είναι είτε το αποτέλεσμα ανωτέρας βίας (όπου δηλαδή πρόκειται για άλλο λόγο απαλλαγής που προβλέπεται στο άρθρο 9, παράγραφος 1, η οποία είναι επίσης εφαρμόσιμη), είτε το αποτέλεσμα ευθύνης του φορέα εκμετάλλευσης· Μπορεί η Επιτροπή να διευκρινίσει το γεγονός ότι εδώ και πάλι η ευθύνη του φορέα εκμετάλλευσης μπορεί να αποδειχθεί κατά τρόπο σχετικά ευκολότερο απ' ό,τι στις περιπτώσεις όπου το σύστημα της αντικειμενικής ευθύνης ακριβώς δεν εφαρμόζεται εξ αιτίας του προαναφερθέντος άρθρου·

Κοινή απάντησητου κας Wallstrm εξ ονόματος της Επιτροπήςστις γραπτές ερωτήσεις E-2765/02 και E-2766/02

(18 Νοεμβρίου 2002)

Όπωςποδεικνύεται στην απάντηση στη γραπτή ερώτηση P-2156/02 του Αξιότιμου Μέλους, η πρόταση της Επιτροπής σχετικά με την περιβαλλοντική ευθύνη προβλέπει ορισμένες εξαιρέσεις βάσει του άρθρου 9 παράγραφος 1 στοιχείο γ). Οι εξαιρέσεις δεν καλύπτουν περιπτώσεις στις οποίες η ζημία προκαλείται από ατύχημα ή τυχόν άλλη δυσλειτουργία της σχετικής δραστηριότητας και όταν έχει σημειωθεί παράβαση οποιουδήποτε επιχειρησιακού όρου ή οριακής τιμής που συνοδεύει την άσκηση της σχετικής δραστηριότητας. Δεν είναι δυνατόν να παρασχεθούν λεπτομερέστερα παραδείγματα, αφού τα ατυχήματα, οι δυσλειτουργίες ή οι παραβάσεις τυχόν εφαρμοστέων κανόνων είναι σχεδόν αδύνατον να προβλεφθούν.

Η πρόταση αποσκοπεί στην καθιέρωση πλαισίου, δυνάμει του οποίου να προλαμβάνονται ή να αποκαθιστώνται οι περιβαλλοντικές ζημίες. Για τον σκοπό αυτόν, στην πρόταση καθορίζονται οι περιστάσειςπό τις οποίες οι φορείς εκμετάλλευσης θεωρείται ότιπέχουν ευθύνη, είτε αντικειμενική, είτε λόγω σφάλματος ή αμελείας,πό την επιφύλαξη των εξαιρέσεων που προβλέπονται, μεταξύ άλλων, στο άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο γ). Δενπάρχει, επομένως, απόλυτος κανόνας αντικειμενικής ευθύνης.

Αν και στη Λευκή Βίβλο για την περιβαλλοντική ευθύνη(1) δεν προβλεπόταν η εξαίρεση βάσει του άρθρου 9 παράγραφος 1 στοιχείο γ) και αν και η Σύμβαση του Λουγκάνο(2) δεν περιέχει παρεμφερή εξαίρεση, στην πρόταση της Επιτροπής λαμβάνονταιπόψη οι εισηγήσεις που έγιναν κατά την περίοδο διαβουλεύσεων, και συγκεκριμένα η άποψη ότι, ελλείψει της εν λόγω εξαίρεσης, ο ασφαλιστικός κλάδος θα αντιμετωπίσει μεγάλες δυσχέρειες να παράσχει τη δέουσα ασφαλιστική κάλυψη για περιβαλλοντικές ζημίες.

Όσον αφορά τις περιπτώσεις στις οποίες οι επικίνδυνες ουσίες και παρασκευάσματα δενπόκεινται σε χορήγηση ούτε κοινοτικής, ούτε εθνικής άδειας ή εξουσιοδότησης, η Επιτροπή δεν διαθέτει διεξοδικό κατάλογο αυτών των περιπτώσεων σε όλα τα κράτη μέλη. Παραδείγματος χάριν, στο Βέλγιο, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή, δενπάρχει σύστημα χορήγησης εξουσιοδοτήσεων γενικής εφαρμογής, το οποίο να εφαρμόζεται για όλες τις επικίνδυνες ουσίες και παρασκευάσματα(3), αν καιπάρχουν τέτοια συστήματα πρότερης χορήγησης εξουσιοδοτήσεων για συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων που παράγονται από επικίνδυνες ουσίες και παρασκευάσματα ή περιέχουν τέτοιες ουσίες (όπως τα βιοκτόνα ή τα φυτοφάρμακα). Υπάρχουν επίσης κανόνες βάσει των οποίων η αρμόδια αρχή δύναται να απαγορεύσει τη διάθεση στην αγορά ή να απαιτήσει την απόσυρση από την αγορά ενός προϊόντος σε ορισμένες περιπτώσεις, αλλά η παρέμβαση αυτή γίνεται σε βάση ad hoc και δεν συνδέεται με σύστημα χορήγησης αδειών.

Η λήψηπόψη των εθνικών συστημάτων άδειας ή εξουσιοδότησης, βάσει του άρθρου 9 παράγραφος 1 στοιχείο γ), δεν μπορεί, αυτή καθεαυτή, να επιφέρει αναστάτωση σε μια εσωτερική αγορά που δενπάρχει ακόμη — αφού επί του παρόντος δενφίσταται πλήρης κοινοτική εναρμόνιση όσον αφορά τη χορήγηση εξουσιοδότησης για επικίνδυνες ουσίες και παρασκευάσματα(4). Εν πάση περιπτώσει, δεν πρέπει ναπάρχει δυνατότητα διαφυγής, αφού μια επιχείρηση είτε θα πρέπει να συμμορφώνεται με τους όρους και τις απαιτήσεις της εθνικής άδειας που τυχόν εφαρμόζεται ή, όπου δενπάρχει εθνική άδεια, θα στερείται της δυνατότητας να επικαλεσθεί το άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο γ).

Ως προς την εφαρμογή της αντικειμενικής ευθύνης σε περίπτωσηπέρβασης της οριακής τιμής εκπομπών που καθορίζεται σε μια άδεια, είναι σωστό ότι η παράβαση του νόμου συχνά θεωρείται τεκμήριο σφάλματος. Η Επιτροπή πιστεύει, ωστόσο, ότι η πρόταση οδηγίας, παρ' όλα ταύτα, προσφέρει προστιθέμενη αξία στουςπάρχοντες εθνικούς νόμους, εφόσον οι νόμοι αυτοί δεν εγγυώνται επαρκώς την αποκατάσταση των περιβαλλοντικών ζημιών, και ιδίως των ζημιών στη βιοποικιλότητα, έστω και βάσει καθεστώτοςποκειμενικής ευθύνης.

Όσον αφορά το βάρος της απόδειξης, η πρόταση αφήνει κάποιο περιθώριο ελιγμών στα κράτη μέλη, αφού δεν επιβάλλει συγκεκριμένο καταλογισμό του βάρους της απόδειξης. Πρέπει να μην λησμονείται, όμως, ότι, σύμφωνα με γενικώς αποδεκτές αρχές, ο διάδικος που αξιώνει απαλλαγή απόποχρέωση οφείλει να αποδείξει τις απαλλακτικές περιστάσεις. Στην πράξη, η αρμόδια αρχή πρέπει να αποδείξει τα τρία συστατικά στοιχεία της ευθύνης, σε περίπτωση περιβαλλοντικής ζημίας που προκαλείται από δραστηριότητα που απαριθμείται στο παράρτημα Ι, και συγκεκριμένα, την ύπαρξη της ζημίας, την πράξη ή την παράλειψη που καταλογίζεται στον φορέα εκμετάλλευσης και την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ των δύο αυτών στοιχείων· οποιοσδήποτε φορέας εκμετάλλευσης επιθυμεί να απαλλαγεί, επικαλούμενος κάποια από τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 9 της πρότασης, πρέπει επομένως να επωμισθεί το βάρος της απόδειξης.

Η Επιτροπή δεν συμφωνεί απολύτως ότι το σφάλμα από πλευράς του φορέα εκμετάλλευσης είναι κατ' ανάγκη ευκολότερο να αποδειχθεί σε περίπτωση ατυχήματος. Δενφίσταται γενικευμένη αρχή ότι ένα ατύχημα που δεν προκαλείται από θεομηνία ή ανωτέρα βία θα πρέπει να θεωρείται ότι προκαλείται από αμέλεια από πλευράς του φορέα εκμετάλλευσης. Ατύχημα δύναται να συμβεί ακόμη και αν ο φορέας εκμετάλλευσης έχει μεριμνήσει δεόντως(5). Στο πλαίσιο αυτό, είναι χρήσιμο ακόμη ναπάρχει απαλλαγή από την απαίτηση να πρέπει να αποδειχθεί σφάλμα ή αμέλεια από πλευράς του φορέα εκμετάλλευσης.

(1) COM(2000)66 τελικό.

(2) Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης σχετικά με την αστική ευθύνη για τις ζημίες που οφείλονται σε δραστηριότητες επικίνδυνες για το περιβάλλον, η οποίαπεγράφη το 1993 (ETS 150).

(3) Με νόμο της 21ης Δεκεμβρίου 1998 (Loi relative aux normes de produits ayant pour but la promotion de modes de production et de consommation durables et la protection de l'environnement et de la sant — Wet betreffende de productnormen ter bevordering van duurzame productie- en consumptiepatronen en ter bescherming van het leefmilieu en de volksgezondheid) θεσπίζεται το κατάλληλο νομοθετικό πλαίσιο για τον σκοπό αυτόν, αλλά οι δημόσιες αρχές δεν φαίνεται να έχουν χρησιμοποιήσει αυτή τη δυνατότητα της νομοθεσίας για να καθιερώσουν γενικό σύστημα πρότερης χορήγησης εξουσιοδοτήσεων.

(4) Η Επιτροπή επί του παρόντος προετοιμάζει πλήρη αναθεώρηση της πολιτικής της στον τομέα των επικίνδυνων χημικών προϊόντων — βλέπε τη Λευκή Βίβλο — Στρατηγική για μια μελλοντική πολιτική για τα χημικά προϊόντα (COM(2001)88 τελικό).

(5) Αυτός είναι, κατά πάσα πιθανότητα, ένας από τους λόγους για τους οποίους σε πολλούς εθνικούς νόμους περί ευθύνης οι γενικοί κανόνες τους περίποκειμενικής ευθύνης συμπληρώνονται από ειδικότερους κανόνες σχετικά με την ευθύνη για προϊόντα ή εγκαταστάσεις που μπορεί να καταδειχθεί ότι παρουσιάζουν ελαττώματα. Στην περίπτωση αυτή, όταν αποδεικνύεται η ύπαρξη ελαττώματος, δεν απαιτείται πλέον να αποδειχθεί σφάλμα ή αμέλεια από πλευράς του παραγωγού ή του φορέα εκμετάλλευσης.