ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-1465/02

υποβολή: Elizabeth Lynne (ELDR) προς την Επιτροπή

(27 Μαΐου 2002)

Θέμα: Η δίκη των παρατηρητών αεροπλάνων στην Ελλάδα

Στις 8 Νοεμβρίου 2002 δώδεκα Βρετανοί και δύο Ολλανδοί πολίτες συνελήφθησαν στην Ελλάδα με την κατηγορία ότι φωτογράφιζαν μέσα σε στρατιωτική βάση, ενώ παρακολουθούσαν αεροπορική επίδειξη. Κρατήθηκαν στις φυλακές Καλαμάτας χωρίς να τους απαγγελθεί κατηγορία ή να προσαχθούν σε δίκη για διάστημα σχεδόν έξι εβδομάδων.

Αποφυλακίσθηκαν τελικά με εγγύηση και δικάσθηκαν με την κατηγορία της κατασκοπίας. Ορισμένοι καταδικάσθηκαν σε φυλάκιση τριών ετών και άλλοι σε ένα χρόνο με αναστολή.

Κατά τη διάρκεια της δίκης ωστόσο σημειώθηκαν μία σειρά από παρατυπίες.

Η εισαγγελική δίωξη βασίσθηκε σε ένα ανώνυμο έγγραφο από τηνπηρεσία αντικατασκοπίας καιποστηρίχθηκε στο δικαστήριο από έναν ανώτερο αξιωματικό της ελληνικής πολεμικής αεροπορίας, ο οποίος όμως αρνήθηκε να απαντήσει σε σχετικές ερωτήσεις τηςπεράσπισης στο πλαίσιο της εξέτασης κατ' αντιπαράσταση δηλώνοντας ότι δε γνωρίζει ή ότι πρόκειται για ζητήματα εθνικής ασφάλειας. Επιπλέον απορρίφθηκαν όλα τα προφορικά και γραπτά στοιχεία τριών εμπειρογνωμόνων χάριν του ανώνυμου εγγράφου.

Προτίθεται η Επιτροπή να εξακριβώσει αν οι εν λόγω διαδικασίες συνιστούν παραβίαση του δικαιώματος για αμερόληπτη δίκη·

Θα παρέχουν τα έγγραφα που προτίθεται να συντάξει η Επιτροπή σχετικά με διαδικαστικές εγγυήσεις κατά τις ποινικές διώξεις επαρκείς εγγυήσεις, ώστε να μην επαναληφθούν παρόμοιες καταστάσεις·

Μπορεί να παρουσιάσει η Επιτροπή ένα χρονοδιάγραμμα και έναν κατάλογο εγγράφων που προτίθεται να συντάξει·

Μπορεί να εγγυηθεί η Επιτροπή ότι οι προτεινόμενες συστάσεις θα θέσουν τέλος στην επανάληψη τέτοιων δικαστικών παρατυπιών·

Απάντηση του κ. Vitorino εξ ονόματος της Επιτροπής

(9 Ιουλίου 2002)

Η Επιτροπή δεν έχει καμία αρμοδιότητα να εξακριβώνει εάν οι δικαστικές διαδικασίες συνιστούν παραβίαση του δικαιώματος σε αμερόληπτη δίκη: δενπάρχει νομική βάση ή μηχανισμός για δραστηριότητες του είδους αυτού. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) καθορίζει τις προϋποθέσεις για μία αμερόληπτη δίκη. Οι διατάξεις αυτές περιλαμβάνονται στο άρθρο 5 (Δικαίωμα στην ελευθερία και ασφάλεια) και 6 (Δικαίωμα για αμερόληπτη δίκη) και αναπτύσσονται στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Καταγγελίες σχετικά με διαδικασίες, οι οποίες συνιστούν παραβίαση του δικαιώματος σε αμερόληπτη δίκη, πρέπει ναποβάλλονται στο εν λόγω Δικαστήριο, κατόπιν εξαντλήσεως των ενδίκων μέσων εσωτερικού δικαίου. Συνεπώς, οι τουρίστες, παρατηρητές των αεροπλάνων, θα πρέπει πρώτα απ' όλα να ασκήσουν έφεση κατά της καταδικαστικής απόφασης που εκδόθηκε εναντίον τους στο Ελληνικό Εφετείο. Αν η έφεσή τους αποδειχτεί αναποτελεσματική μπορούν να αποταθούν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Το προγραμματιζόμενο Πράσινο Βιβλίο σχετικά με τις διαδικαστικές εγγυήσειςπέρπόπτων και κατηγορουμένων σε ποινικές διαδικασίες στο έδαφος της ΕΕ θα καλύψει όλα τα σημεία του άρθρου 6, πλην εκείνων του άρθρου 6(2)(δ), το οποίο αφορά ειδικά το ζήτημα της ακρόασης των μαρτύρων. Πρόκειται επίσης να πραγματοποιηθεί μια αποδεικτική μελέτη, (η οποία θα συμπεριλαμβάνει καταθέσεις μαρτύρων) ενδεχομένως εντός του 2003.

Η διεξαγωγή μεμονωμένων δικών εμπίπτει στις αρμοδιότητες των ίδιων των κρατών μελών και η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να διασφαλίσει ότι δεν θα προκύψουν παρόμοιες περιπτώσεις στο μέλλον.

Όσον αφορά το χρονοδιάγραμμα, η Επιτροπή αφού μελετήσει τις απαντήσεις σχετικά με το έγγραφο διαβούλευσης, το οποίο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα της Επιτροπής(1) το Φεβρουάριο του 2002, θα καταρτίσει σχετική έκθεση των αποτελεσμάτων. Η Επιτροπή διοργανώνει μια σύσκεψη εμπειρογνωμόνων το Σεπτέμβριο του 2002 και έχει προγραμματίσει την κατάρτιση ενός Πράσινου Βιβλίου τον Οκτώβριο του 2002, το οποίο θα καλύπτει όλα τα προαναφερθέντα στην παράγραφο 2 σημεία.

Η Επιτροπή έχει αναλάβει επίσης μια μελέτη, η ολοκλήρωση της οποίας έχει προγραμματιστεί για τα τέλη του 2002, όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται η αποφυλάκιση επί εγγυήσει και η προσωρινή κράτηση στα κράτη μέλη.

Επιπλέον, η Επιτροπή σκοπεύει να διενεργήσει έρευνα σχετικά με τον τρόπο συγκέντρωσης και διαχείρισης των αποδεικτικών στοιχείων στο χώρο της Ένωσης.

Ένας από τους στόχους των εργασιών της Επιτροπής όσον αφορά τις εγγυήσεις είναι σαφώς η αποφυγή περιπτώσεων κακοδικίας. Τέτοιες είναι πιθανόν να συμβαίνουν σε όλα τα κράτη μέλη και η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων τονίζει ότι τα διάφορα νομικά συστήματα μπορούν να οδηγήσουν σε διαφορετικά είδη δικαστικής πλάνης. Ευελπιστείται ότι οι περιπτώσεις κακοδικίας θα μειωθούν ανεξάρτητα από τα αίτιά τους. Επιπλέον, μια από τις ειδικές παραμέτρους αξιολόγησης των προταθέντων μέτρων για την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης απαιτεί τον προσδιορισμό της ευθύνης των μέτρων που λαμβάνουν τα κράτη μέλη (μέτρα των διωκτικών και των αρχών που διενεργούν έρευνες) σε περιπτώσεις αθωώσεων. Οι δικαστικές πλάνες και οι συνέπειές τους θα εξετασθούν στο πλαίσιο των εργασιών που επιτελούνται στον τομέα αυτό.

(1) http://europa.eu.int/comm/justice_home/unit/penal/consult_paper_proc_safeguards_en.htm.