ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ P-2837/01

υποβολή: Bart Staes (Verts/ALE) προς την Επιτροπή

(5 Οκτωβρίου 2001)

Θέμα: Στρέβλωση του ανταγωνισμού και κρατικές ενισχύσεις για τις πληγείσες αεροπορικές εταιρείες

Το Σάββατο 22 Σεπτεμβρίου οι 15 Υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ αποφάσισαν να μην επιτρέπεται πλέον η χορήγηση άμεσων ενισχύσεων στις ευρωπαϊκές αεροπορικές εταιρείες. Στο κείμενο τωνπουργών αναφέρεται με κατηγορηματικό τρόπο ότι η γενικευμένη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων σε μη αποδοτικές εταιρείες από άποψη κόστους αποκλείεται και ότι τα προτεινόμενα μέτρα, με ακριβή προσδιορισμό των ποσών, πρέπει να αναφερθούν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Για να αντισταθμιστούν οι οικονομικές επιπτώσεις των δραματικών γεγονότων της Νέας Υόρκης και της Ουάσιγκτον επιτρέπεται στα κράτη μέλη της ΕΕ να χορηγήσουν οικονομική βοήθεια στους εθνικούς αερομεταφορείς τους προκειμένου αυτοί να ανταπεξέλθουν στα αυξημένα ασφάλιστρα. Το άρθρο 87 της Συνθήκης ΕΕ ορίζει ρητώς ότι οι ενισχύσεις είναι δυνατές σε περίπτωση φυσικών καταστροφών ή άλλων εξαιρετικών περιστάσεων. Βραχυπροθέσμως, και για ένα μήνα, οι κυβερνήσεις των κρατών μελών της ΕΕ μπορούν οι ίδιες να καλύπτουν τη ζημία τρίτων που προκαλείται από πολεμικές ή τρομοκρατικές πράξεις. Οι Ηνωμένες Πολιτείες προβλέπουν κρατική ενίσχυση ύψους 15 δισ. δολαρίων ΗΠΑ, εκ των οποίων 5 δισ. δολάριαπό μορφή άμεσων ενισχύσεων, για την πληγείσα αμερικανική βιομηχανία εναερίων μεταφορών. Η χορήγηση άμεσης ενίσχυσης φαίνεται να είναι ασύμβατη τουλάχιστον με τις διατάξεις του ΠΟΕ. Επιπλέον, οι ενισχύσεις αυτές ενισχύουν την ανταγωνιστική θέση της βιομηχανίας εναέριων μεταφορών έναντι άλλων, συχνά φιλικών προς το περιβάλλον, μέσων μεταφοράς. Άλλωστε, τα εξωτερικά κόστη δεν μετακυλίονται, σχεδόν ποτέ, στις εναέριες μεταφορές. Δενπάρχουν έμμεσοι φόροι στην κηροζίνη (καύσιμο των αεροσκαφών) και δεν επιβάλλεται ΦΠΑ στα αεροπορικά εισητήρια.

Θεωρεί η Επιτροπή ότι είναι συμβατή με τις διατάξεις του ΠΟΕ η αμερικανική ενίσχυση ύψους 15 δισ. δολαρίων ΗΠΑ, εκ των οποίων 5 δισ. δολάριαπό μορφή άμεσης βοήθειας, για την πληγείσα βιομηχανία εναέριων μεταφορών· Εάν ναι, ποια είναι η σχετική επιχειρηματολογία της Επιτροπής· Εάν όχι, πρόκειται η Επιτροπή να θέσει το θέμα ενώπιον του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, έχονταςπόψη την παραβίαση των διατάξεών του σχετικά με την ελεύθερη αγορά· ποια μέτρα θα λάβει η Επιτροπή για την επίτευξη θεμιτών σχέσεων ανταγωνισμού μεταξύ των διαφόρων μέσων μεταφοράς, έχονταςπόψη την περαιτέρω ενίσχυση της ανταγωνιστικής θέσης της βιομηχανίας εναερίων μεταφορών λόγων των προαναφερθεισών ενισχύσεων, καθώς και το αρνητικό αντίκτυπό τους τόσο στον άνθρωπο όσο και στο περιβάλλον·

Απάντηση του κυρίου Lamy Εξ ονόματος της Επιτροπής

(12 Νοεμβρίου 2001)

Η διατήρηση ισότιμων όρων ανταγωνισμού μεταξύ των αερομεταφορέων και των δύο πλευρών του Ατλαντικού συνιστά σημαντικό στοιχείο στο οποίο η Επιτροπή αποδίδει ιδιαίτερη σοβαρότητα.

Ωστόσο, οι κανόνες του ΠΟΕ δεν προβλέπουν γενική απαγόρευση των επιδοτήσεων. Επί πλέον, η Γενική Συμφωνία για τις συναλλαγές στον τομέα τωνπηρεσιών (GATS) δεν προβλέπει ακόμη ειδικούς κανόνες για τις επιδοτήσεις, παρά το γεγονός ότι οι διαπραγματεύσεις στον τομέα αυτό αποτελούν ήδη μέρος του ενσωματωμένου προγράμματος εργασιών και θα μπορούσαν να ενισχυθούν στο πλαίσιο νέου γύρου. Ακόμη σημαντικότερο είναι το ότι οι περισσότερες δραστηριότητες στον τομέα των αερομεταφορών, διαμορφώνονται επί του παρόντος από την GATS από το Παράρτημα για τις Υπηρεσίες στον τομέα των Αερομεταφορών, κατά συνέπεια, δεν καλύπτονται από τιςποχρεώσεις της συμφωνίας αυτής. Εν απουσία εφαρμοστέων κανόνων του ΠΟΕ στη δέσμη ενισχύσεων που προβλέπουν οι αμερικανικές αρχές, δεν προκύπτει ζήτημα συμβατότητας με τον ΠΟΕ.

Κατά συνέπεια, οποιεσδήποτε πιθανές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που οφείλονται σε άμεση στήριξη προς τις αεροπορικές εταιρείες στις Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να αντιμετωπίζονται στο πλαίσιο του συμβατικού διμερούς πλαισίου ΕΕ-ΗΠΑ. Ατυχώς, στο εν λόγω θέμα τα κράτη μέλη προτίμησαν μέχρι σήμερα να ρυθμίζουν τις σχέσεις τους με τις ΗΠΑ σε καθαρά διμερή βάση χωρίς να αναφέρονται στους εταίρους τους της ΕΕ ή στο νομικό πλαίσιο της ΕΕ — κατάσταση την οποία διεκδικεί επί του παρόντος η Επιτροπή ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Η Επιτροπή πιστεύει ότι η τρέχουσα κατάσταση καθιστά ακόμη πιο σημαντική την πολιτική για τις εξωτερικές σχέσεις στον τομέα των αερομεταφορών σε επίπεδο ΕΕ. Επομένως, η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να ασκεί πίεση για μια διαπραγματευτική εντολή ΕΕ-ΗΠΑ στις αερομεταφορές και, σε ένα πρώτο στάδιο, προτείνει στις ΗΠΑ ένα κώδικα συμπεριφοράς για να αποφευχθεί η στρέβλωση του ανταγωνισμού

που οφείλεται στην καταβολή κρατικής ενίσχυσης. Ελλείψει παρόμοιας συμφωνίας και ενώ εκκρεμεί η διαπραγματευτική εντολή, επαφίεται στα κράτη μέλη να εφαρμόσουν κάποιο ελάχιστο συντονισμό σε κοινοτικό επίπεδο στο πλαίσιο των διμερών τους συμφωνιών.

Σε ότι αφορά τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο, βραχυπρόθεσμα οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου επιδείνωσαν τα ήδη αναφυόμενα προβλήματα πλεονάζοντος παραγωγικού δυναμικού στη βιομηχανία. Τα σχετικά μέτρα επανόρθωσης είχαν σαν αποτέλεσμα την απομάκρυνση σημαντικού μέρους του στόλου πολλών εταιρειών και την επίσπευση των προγραμμάτων απόσυρσης παλαιότερου και λιγότερο αποδοτικού εξοπλισμού. Αποτέλεσμα τούτου ήταν να μειωθεί βραχυπρόθεσμα ο περιβαλλοντικός αντίκτυπος των εκπομπών και του θορύβου από τις αερομεταφορές. Είναι πιθανό ότι θα παρέλθει κάποιο χρονικό διάστημα μέχρι να επανέλθει η εναέριος κυκλοφορία στα επίπεδα στα οποία τοποθετείτο προ της 11ης Σεπτεμβρίου, με ή χωρίς κρατικές ενισχύσεις, και ενώ θα επανέρχεται, είναι πιθανό ότι ο στόλος θα είναι κάπως λιγότερο επιζήμιος για το περιβάλλον.

Για ένα περισσότερο μακροπρόθεσμο ορίζοντα, και κατόπιν των αποτελεσμάτων της 33ης Συνέλευσης του Διεθνούς Οργανισμού Πολιτικής Αεροπορίας, η Επιτροπή επεξεργάζεται προτάσεις για ένα πλαίσιο το οποίο θέτει τους όρουςπό τους οποίους τα κράτη θα μπορούν να εισάγουν περιορισμούς λειτουργίας στα αεροδρόμιά τους με στόχο την αντιμετώπιση του προβλήματος του θορύβου. Η Επιτροπή εξετάζει επίσης πώς μπορεί να επιβληθούν τέλη για τις εκπομπές για να επιτευχθεί ο στόχος της ενσωμάτωσης του εξωτερικού κόστους της αεροπορίας. Η μελέτη της Επιτροπής προγραμματίζεται να ολοκληρωθεί κατά τα τέλη του έτους.

Βέβαια, είναι σημαντικό ναπάρχει δίκαιος ανταγωνισμός ως προς όλες τις πτυχές και οι αερομεταφορές να μην τυγχάνουν περισσότερο ή λιγότερο ευνοϊκής μεταχείρισης σε σχέση με τους άλλους τρόπους μεταφορών. Προς το σκοπό αυτό, η Επιτροπή επιθυμεί να διασφαλίσει ότι η βοήθεια που παρέχεται στις αεροπορικές εταιρείες της ΕΕ και αλλού αφορά μόνο τις ζημίες που οφείλονται άμεσα στις επιθέσεις.