ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-2517/01

υποβολή: Konstantinos Hatzidakis (PPE-DE) προς την Επιτροπή

(14 Σεπτεμβρίου 2001)

Θέμα: Υπερβολική συγκέντρωση τοξινών σεδάτινα οικοσυστήματα στην Ελλάδα

Σύμφωνα με έρευνα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης, σε 32δάτινα οικοσυστήματα στην Ελλάδα τη χρονική περίοδο 1999-2000, παρατηρήθηκε συγκέντρωση τοξινών πάνω από τα όρια που ορίζει η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας σε εννέα λίμνες (Βόλβη, Δοϊράνη, Μικρή Πρέσπα, Βιστωνίδα, Αμβρακία, Ζάζαρη, Κορώνεια, Καστοριάς, Ιωαννίνων).

1. Είναι ενήμερη η Επιτροπή για το συγκεκριμένο θέμα και πώς αυτό μπορεί να αντιμετωπισθεί στα πλαίσια της κοινοτικής νομοθεσίας·

2. Ποιους κινδύνους συνεπάγεται για τη δημόσιαγεία ηπερβολική συγκέντρωση τοξινών σταδάτινα οικοσυστήματα·

Απάντηση της κας Wallstrm εξ ονόματος της Επιτροπής

(29 Οκτωβρίου 2001)

1. Αναφερόμενη στην έρευνα που πραγματοποιήθηκε στα ελληνικάδάτινα οικοσυστήματα, η Επιτροπή γνωρίζει τα ποιοτικά προβλήματα του νερού στην Ελλάδα αφού το ζήτημα του ευτροφισμού στα ελληνικάδάτινα συστήματα είναι πολύ γνωστό. Ωστόσο, η σημερινή ερώτηση αφορά τοξικά είδη (κυανά φύκη σε γλυκά νερά), για τα οποίαπάρχουν λίγα στοιχεία διαθέσιμα, ενώ σχετικές μελέτες βρίσκονταιπό εξέλιξη σε αρκετά κράτη μέλη σε ό,τι αφορά τα πόσιμα νερά και τα νερά κολύμβησης.

Με βάση τη κοινοτική νομοθεσία, τα ποιοτικά προβλήματα του νερού αντιμετωπίζονται σε αρκετές οδηγίες, όπως η οδηγία για τα επιφανειακά πόσιμα νερά, η οδηγία για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων, η οδηγία για τα νιτρικά(1) και άλλες. Οι εν λόγω οδηγίες στοχεύουν σε μία ορισμένη ποιότητα του νερού καθώς επίσης και στον περιορισμό των επιπτώσεων επί τωνδάτων, ειδικότερα σε ό,τι αφορά τις θρεπτικές και επικίνδυνες ουσίες.

Ωστόσο, για τοξίνες δεν έχουν προταθεί οριακές τιμές στην ισχύουσα κοινοτική νομοθεσία, καθώς το πρόβλημα δεν έχει διερευνηθεί αρκετά και δεν έχουν προταθεί μέθοδοι παρακολούθησης τον καιρό που θεσπίστηκαν οι οδηγίες.

Οι διατάξεις των προαναφερομένων οδηγιών πρέπει κατά την έννοια αυτή να θεωρούνται ως μέτρα επί της πηγής αφού προορίζονται ως προστασία από φαινόμενα όπως η κακή ποιότητα του νερού και ο ευτροφισμός, που βρίσκονται στη βάση αρνητικών περιβαλλοντικών συνεπειών, π.χ. εμφάνισηπερβολικών συγκεντρώσων τοξινών από φύκη. Τα εν λόγω κυανά φύκη ευνοούνται κυρίως από την παρουσία φωσφόρου προερχομένου κυρίως από αστικά και βιομηχανικά απόβλητα και γεωργικά απόβλητα.

Σήμερα η Επιτροπή συζητεί με τις ελληνικές αρχές το θέμα της επισκόπησης και διεύρυνσης των ευαίσθητων περιοχών (δυνάμει της οδηγίας για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων) και των ευπαθών ζωνών (δυνάμει της οδηγίας για τα νιτρικά). Η βελτίωση στον τομέα αυτό θα γίνει εφικτή με πιο αυστηρές διατάξεις στις κινδυνεύουσες περιοχές και θα είναι σημαντικό βήμα για την καταπολέμηση του ευτροφισμού και των νιτρικών στα επιφανειακά και σταπόγεια νερά. Έτσι η βελτίωση της ποιότητας των νερών, γενικότερα, θα έχει ως συνέπεια την αντιμετώπιση του προβλήματος τωνψηλών συγκεντρώσεων τοξινών, αφού αυτό δημιουργείται από τον ευτροφισμό.

Στο πέμπτο πρόγραμμα πλαίσιο έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης (1998-2002), ξεκινούσε μια πρωτοβουλία για τη δημιουργία ενός πανευρωπαϊκού δικτύου αντιμετώπισης των τοξινών από τα φύκη. Επιπλέον, δρομολογήθηκε ένα ερευνητικό σχέδιο (Photox) για την ανάπτυξη μιας νέας τεχνολογίας φωτοκαταλυτικής καταστροφής των κυανοτοξινών. Στο πλαίσιο αυτό, μετά από αξιολόγηση του προβλήματος σε ευρωπαϊκό επίπεδο και αποτίμηση των δυνατοτήτων συνήθων και προηγμένων τεχνολογιών παρακολούθησης και απομάκρυνσης των κυανοτοξινών από το νερό, η Κοινότητα θα είναι σε θέση να εκπονήσει κατευθυντήριες γραμμές για μέτρα που πρέπει να ληφθούν στο θέμα των τοξινών σταδάτινα οικοσυστήματα και όπου χρειάζεται να τεθούν μελλοντικά οριακές τιμές τοξινών στην κοινοτική νομοθεσία.

Αξίζει τον κόπο να αναφερθεί εδώ ότι, αναφορικά με τα αγρο-περιβαλλοντικά μέτρα δυνάμει του σχεδίου αγροτικής ανάπτυξης 2000-2006 για την Ελλάδα (κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1257/1999 του Συμβουλίου της 17ης Μαΐου 1999 για τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (ΕΓΤΠΕ-FEOGA) και την τροποποίηση και κατάργηση ορισμένων κανονισμών(2)) προβλέπεται μια ειδική δράση σε ορισμένες περιοχές Natura 2000 της Βόρειας Ελλάδας, περιλαμβανομένων των λιμνών Βιστωνίτιδας και Κορωνίας, για την εφαρμογή διαχειριστικών συστημάτων χαμηλών γεωργικών εισροών, με στόχο τη βελτίωση της βιοποικιλότητας. Ωστόσο, η δράση αυτή θα πρέπει να αποδειχθεί επωφελής για την ποιότητα των νερών και στις λίμνες αυτές, αφού θα συμβάλει στην μείωση της ρύπανσης από τις αγροτικές καλλιέργειες.

2. Κίνδυνοι για τη δημόσιαγεία δημιουργούνται όταν ξεπεραστούν οι οριακές τιμές για τις τοξίνες, όπως συνιστώνται από την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (WHO) (δηλ. 1 μικρογραμμάριο (g)/μικροκυστίνης ανά λίτρο (/l)). Η μικροκυστίνη αποτελεί κυτταρική τοξίνη, η οποία βλάπτει την ενζυματική δραστηριότητα. Στον άνθρωπο, προσβάλλονται κυρίως κύτταρα του ήπατος. Η κατανάλωση μέσης ημερήσιας ποσότητας νερού του οποίου οι οριακές τιμές σε μικροκυστίνηπερβαίνουν το παραπάνω όριο μπορεί να οδηγήσει σε οξείες δηλητηριάσεις (αιμορραγία του ήπατος). Η κολύμβηση σε νερά μολυσμένα απόπερβολικές συγκεντρώσεις τοξίνης, κυρίως στα βρέφη και τα παιδιά, θέτει σε κίνδυνο τηνγεία τους.

Σε περίπτωσηπερβολικών συγκεντρώσεων τοξίνης, οι τοπικές αρχές πρέπει να αναλαμβάνουν δράσεις για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων για τηνγεία του κοινού (μη χρησιμοποίηση του νερού αυτού ως πόσιμου, ενημέρωση του κοινού, τοποθέτηση προειδοποιητικών πινακίδων, παρακολούθηση τωνδάτων σε ό,τι αφορά τις τοξίνες, ).

Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι η εμφάνιση πληθυσμών κυανοβακτηριδίων δεν οδηγεί συστηματικά σεψηλές συγκεντρώσεις τοξινών πάντα, αφού μόνον ορισμένα είδη παράγουν τις εν λόγω τοξίνες. Αφετέρου, δεν γνωρίζει κανείς καλά σήμερα κατά πόσο άλλες τοξίνες που ενδεχομένως εμφανίζουν σοβαρούς κινδύνους για την ανθρώπινηγεία μπορούν να παραχθούν από τα φύκη αυτά.

(1) Οδηγία 75/440/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 16ης Ιουνίου 1975 σχετικά με την απαιτούμενη ποιότητα τωνδάτων επιφανείας που προορίζονται για την παραγωγή πόσιμου ύδατος στα κράτη μέλη, ΕΕ L 194 της 25.7.1975Οδηγία 91/271/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1991 σχετικά με την επεξεργασία των αστικών λυμάτων, ΕΕ L 135 της 30.5.1991Οδηγία 91/676/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 12ης Δεκεμβρίου 1991 σχετικά με την προστασία τωνδάτων από τη νιτρορύπανση γεωργικής προέλευσης, ΕΕ L 375 της 31.12.1991.

(2) ΕΕ L 160 της 26.6.1999.