ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-1637/02

υποβολή: Riitta Myller (PSE) προς την Επιτροπή

(10 Ιουνίου 2002)

Θέμα: Απαγορευτικές του ανταγωνισμού συμφωνίες και ελεύθερη κυκλοφορία

Ο στόχος μιας απαγορευτικής του ανταγωνισμού συμφωνίας που συνάπτεται μεταξύ εργαζομένων και εργοδοτών είναι η προστασία από ανταγωνιστές της ανάπτυξης των προϊόντων, της έρευνας και άλλων πληροφοριών ή τεχνογνωσίας του εργοδότη και ταυτόχρονα η ισόρροπη συνεκτίμηση των συμφερόντων του εργοδότη και του εργαζομένου.

Ωστόσο σήμερα συνάπτονται συχνά σε επιχειρήσεις συμφωνίες απαγορευτικές του ανταγωνισμού οι οποίες δεν έχουν καμία σχέση με τη θέση ή τα καθήκοντα του εργαζομένου ούτε με την ανάγκη προστασίας των γνώσεων που χρησιμοποιούνται στην επιχείρηση. Προβλέπουν συχνά πολύ μακρά διάρκεια ισχύος και σοβαρές επανορθώσεις για την περίπτωση παραβίασής τους. Επίσης είναι συχνά καταχρηστικές και αντίθετες με την αρχή της αναλογικότητας του κοινοτικού δικαίου.

Οι απαγορευτικές του ανταγωνισμού συμφωνίες περιορίζουν το δικαίωμα του εργαζομένου να αναζητήσει απασχόληση σε έναν άλλον εργοδότη καθώς και την ελευθερία παροχήςπηρεσιών, διότι του απαγορεύει την ίδρυση δικής του επιχείρησης στον ίδιο τομέα. Αντιτίθενται εν γένει στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και τωνπηρεσιών μεταξύ των κρατών μελών. Οι εθνικές διατάξεις σχετικά με τέτοιες συμφωνίες διαφέρουν πολύ μεταξύ των κρατών μελών. Ως εκ τούτου οι εργαζόμενοι ξεκινούν από διαφορετική αφετηρία στην αναζήτηση απασχόλησης λόγω των διαφορετικών περιορισμών που απορρέουν από τις απαγορευτικές του ανταγωνισμού συμφωνίες στα διάφορα κράτη μέλη, με αποτέλεσμα την άνιση μεταχείριση μεταξύ εργαζομένων από διαφορετικά κράτη μέλη.

Ποια μέτρα προτίθεται να λάβει η Επιτροπή προκειμένου να εναρμονίσει τις ρυθμίσεις σχετικά με τις απαγορευτικές του ανταγωνισμού συμφωνίες και να αντιμετωπίσει τα παραπάνω προβλήματα·

Απάντηση του κ. Monti εξ ονόματος της Επιτροπής

(11 Ιουλίου 2002)

Δενπάρχει ευρωπαϊκή νομοθεσία που να ασχολείται ειδικά με τις ρήτρες μη άσκησης ανταγωνισμού μεταξύ εργοδότη και εργαζομένου μετά το τέλος της σύμβασης. Η Επιτροπή δεν σχεδιάζει ναποβάλει προτάσεις για σχετική νομοθεσία.

Η ευρεία πλειοψηφία των ρητρών στις οποίες αναφέρεται το Αξιότιμο μέλος του Κοινοβουλίου καλύπτουν εργαζομένους και εργοδότες σε ένα κράτος μέλος. Στην περίπτωση αυτή δεν εφαρμόζονται οι κοινοτικοί κανόνες για την ελεύθερη κυκλοφορία εργαζομένων καιπηρεσιών. Οι ρήτρες αυτές αφορούν κυρίως νομικά θέματα συμβάσεων τα οποία διέπονται από τη νομοθεσία των κρατών μελών. Ωστόσο, είναι προφανές ότι κάθε περιορισμός, παραδείγματος χάρη αυτοί που απορρέουν από τις διαφορές στην εθνική νομοθεσία, μπορεί να έχουν διασυνοριακές επιπτώσεις. Το ζήτημα εάν μια συγκεκριμένη ρήτρα είναι συμβιβάσιμη με τους κοινοτικούς κανόνες για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων βάσει του άρθρου 39 της Συνθήκης ΕΚ ή/και της ελευθερίας παροχήςπηρεσιών βάσει του άρθρου 49 της Συνθήκης θα πρέπει να εξετάζονται ανά περίπτωση.

Όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, είναι σημαντικό ναπάρχει ισορροπία αφενός μεταξύ των θεμελιωδών δικαιωμάτων ενός εργαζομένου να εργάζεται και να ασκεί το δικαίωμά του για ελεύθερη κυκλοφορία και, αφετέρου, του δικαιώματος του εργοδότη να προστατεύει τα νόμιμα συμφέροντά του κατά των ανταγωνιστών. Ότανπάρχει τέτοια ισορροπία και η ρήτρα είναι ανάλογη προς τον στόχο της και δεν περιορίζει άνευ λόγου το δικαίωμα του εργαζομένου για ελεύθερη κυκλοφορία, η ρήτρα δεν φαίνεται να αντιτίθεται στις διατάξεις ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων στην Κοινότητα. Ως προς αυτό, πρέπει να γίνει αναφορά στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου στην περίπτωση Bosman(1), στην οποία το Δικαστήριο αποφάσισε ότι τα μέτρα που αποτελούν εμπόδιο στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων δεν αντιτίθενται στο κοινοτικό δίκαιο, εάν αποσκοπούν σε νόμιμο σκοπό συμβιβάσιμο με την συνθήκη ΕΚ και δικαιολογούνται από επείγοντες λόγους δημόσιου συμφέροντος και, επιπλέον, ευθυγραμμίζονται με την αρχή της αναλογικότητας.

Μία συγκεκριμένη ρήτρα που έχει δυσανάλογη επίπτωση στην ικανότητα ενός ατόμου να βρει εργασία μπορεί να αποτελέσει φραγμό στην παροχήπηρεσιών βάσει του άρθρου 49 της Συνθήκης ΕΚ (παραδείγματος χάρη στην περίπτωση που μια εταιρεία που δρα στον τομέα τηςψηλής τεχνολογίας χρειάζεται να προσλάβει

έναψηλά ειδικευμένο άτομο για να μπορέσει να προσφέρει τιςπηρεσίες της). Κάθε κανόνας που μπορεί να παρεμποδίζει ή να καθιστά λιγότερο ελκυστική την άσκηση μιας θεμελιώδους ελευθερίας που εγγυάται η Συνθήκη ΕΚ, όπως η ελευθερία παροχήςπηρεσιών πρέπει, σύμφωνα με την καθιερωμένη νομολογία του Δικαστηρίου, πληροί ορισμένες προϋποθέσεις(2). Υπάρχουν τέσσερις τέτοιες προϋποθέσεις: οι κανόνες πρέπει να εφαρμόζονται χωρίς διακρίσεις· πρέπει να αιτιολογούνται από επιτακτικές απαιτήσεις για το γενικό συμφέρον· πρέπει να είναι κατάλληλοι για την εξασφάλιση της επίτευξης του στόχου τον οποίο επιδιώκουν, και πρέπει να μηνπερβαίνουν το όριο του αναγκαίου για την επίτευξη του στόχου αυτού.

Εναπόκειται στις εθνικές αρχές να εφαρμόσουν τα εν λόγω κριτήρια σε συγκεκριμένες περιπτώσεις και το θέμα της συμβιβασιμότητας ή μη μιας συμφωνίας με τα εν λόγω κριτήρια εναπόκειται στα εθνικά δικαστήρια τα οποία πρέπει να το αξιολογήσουν βάσει των κοινοτικών κανόνων και αρχών για την ελεύθερη κυκλοφορία εργαζομένων καιπηρεσιών.

Όσον αφορά τους κανόνες ανταγωνισμού της Συνθήκης ΕΚ, οι συμφωνίες που ανέφερε το Αξιότιμο μέλος του Κοινοβουλίου θαπάγονται σε αυτούς, μόνο σε πολύ εξαιρετικές περιπτώσεις,πό την προϋπόθεση ότι αποτελούν εφαρμογή συμφωνίας μεταξύ επιχειρήσεων. Οι σπάνιες αυτές περιπτώσεις θα πρέπει να διαβιβάζονται στην Επιτροπή ατομικά.

(1) Υπόθεση C-415/93, Bosman, ΣΥΛ 1995, σ. I-4921.

(2) Βλέπε, παραδείγματος χάρη,πόθεση C-55/94, Gebhard, ΣΥΛ 1995, I-4165.