ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-1112/01

υποβολή: Alexander de Roo (Verts/ALE) και Jorge Moreira Da Silva (PPE-DE) προς την Επιτροπή

(6 Απριλίου 2001)

Θέμα: Το φράγμα του Αλκέβα στην Πορτογαλία

Η κατασκευή του φράγματος του Αλκέβα, που βρίσκεται στο πορτογαλικό τμήμα του ποταμού Γκουαντιάνα, αναμένεται να ολοκληρωθεί περί τα τέλη του 2001. Η πορτογαλική κυβέρνηση σχεδιάζει στη συνέχεια να κατακλύσει την περιοχή δημιουργώντας έτσι έναν ταμιευτήρα 250 km2 (εκ των οποίων τα 63 km2 στην Ισπανία), κυρίως για αρδευτικούς σκοπούς. Για το λόγο αυτό, στις 22 Φεβρουαρίου ξεκίνησε ένα πρόγραμμα εγκατάλειψης που καλύπτει μία περιοχή εκτάσεως 19 740 εκταρίων μιας από τις σημαντικότερες φυσικές περιοχές της Νότιας Ιβηρικής Χερσονήσου, όπου απαντούν κυρίως το οικοσύστημα μοντάδο, μεσογειακά δάση και άλλοι παρόχθιοι οικότοποι. Η εξαφάνιση αυτών των σημαντικών οικοτόπων θα έχει δραματικές συνέπειες για πολυάριθμα απειλούμενα είδη σπονδυλωτών. Στην περιοχή κατοικεί επίσης και η ιβηρική λυγξ, όπως επιβεβαιώνει και μία έκθεση που χρηματοδοτήθηκε στα πλαίσια του προγράμματος LIFE (Instituto da Conservao da Natureza, 1998, Conservation of the Iberian Lynx, LIFE Project αριθ. Β4-3200/94/767). Ο ποταμός Γκουαντιάνα είναι ένας από τους εναπομείναντες πορτογαλικούς πυρήνες και η περιοχή που θα εγκαταλειφθεί, γνωστή ως Alcarrache-Gadelim, είναι μέρος αυτού του πυρήνα.

Ο ταμιευτήρας θα κατακλύσει το 94 % του οικοτόπου του ποταμού Γκουαντιάνα-Ζουρομένια και θα επηρεάσει την ειδική περιοχή προστασίας πτηνών του Μουράο-Μπαράνκος. Αυτή η επιχείρηση εγκατάλειψης, για την οποία δεν προβλέπεται αξιολόγηση των συνεπειών στο περιβάλλον αλλά ούτε και εφαρμογή κανενός από τα προβλεπόμενα μέτρα ελαχιστοποίησης των συνεπειών, ξεκίνησε με τηνπόθεση ότι το φράγμα θα κατακλυσθεί μέχρι τη μέγιστη χωρητικότητά του, δηλ. έως τα 152 μέτρα και ότι το νερό θα χρησιμεύσει για την άρδευση μιας περιοχής μεγαλύτερης από 110 000 εκτάρια, ενώ προβλέπεται και εκτροπή από τη λεκάνη του Γκουντιάνα προς τη λεκάνη του Σάδο. Ωστόσο, το αρδευτικό πρόγραμμα δεν έχει οριστικοποιηθεί (καλλιέργειες, κόστος ύδατος, χρηματοδότηση) και δεν εξετάσθηκε ο πολύ μεγάλος κίνδυνος αλάτωσης του προς άρδευση εδάφους, ενώ αυτή η εκτροπή ούτε είχε ληφθείπόψη στα αρχικά σχέδια ούτε ήτανποκείμενη σε αξιολόγηση των συνεπειών της στο περιβάλλον, όπως απαιτείται στα πλαίσια της κοινοτικής οδηγίας περί αξιολόγησης των συνεπειών στο περιβάλλον. Οι πορτογαλικές ΜΚΟ ζήτησαν να μηνπάρξει κατακλυσμός πάνω από το επίπεδο των 139 μέτρων, πράγμα το οποίο θα έσωζε περισσότερα από μισό εκατομμύριο δένδρα και σημαντικούς προστατευόμενους οικότοπους, ενώ ταυτόχρονα δεν θαπήρχαν εναλλακτικές δυνατότητες για την μελλοντική χρησιμοποίηση του φράγματος" επίσης ζητήθηκε ο κατακλυσμός να πραγματοποιείται κατά φάσεις, σύμφωνα με τις ανάγκες, και να δρομολογηθεί διάλογος σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο σχετικά με τη βιωσιμότητα των αρδευτικών σχεδίων για την ανάπτυξη του Αλκέβα.

1. Πως είναι δυνατόν η Επιτροπή να δεχθεί αυτό το σχέδιο που απειλεί να καταστρέψει περιοχές οι οποίες επρόκειτο να χαρακτηρισθούν ως περιοχές προτεραιότητας στα πλαίσια της οδηγίας για τους οικοτόπους;

2. Μπορεί άραγε η Επιτροπή να διασφαλίσει ότι όλες οι πτυχές του σχεδίου, περιλαμβανομένης και της προγραμματισμένης εκτροπής από τον ποταμό Γγουαντιάνα προς τη λεκάνη του Σάδο, θα ληφθούν πλήρωςπόψη στα πλαίσια της αξιολόγησης των συνεπειών για το περιβάλλον;

3. Φρονεί άραγε η Επιτροπή ότι τα αρδευτικά σχέδια που αφορούν τον κατακλυσμό του φράγματος Αλκέβα έως τα 152 μέτρα είναι βιώσιμα από οικολογικής και οικονομικής άποψης;

4. Τι έχει κάνει η Επιτροπή προκειμένου να διασφαλίσει ότι τα ύδατα που θα κατακλύσουν το φράγμα του Αλκέβα πληρούν τους ποιοτικούς στόχους που προβλέπει η οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα και η οδηγία για τα νιτρικά άλατα;

5. Αληθεύει άραγε ότι το Ταμείο Συνοχής συγχρηματοδότησε το σχέδιο κατασκευής τουδροηλεκτρικού εργοστασίου του Αλκέβα προκειμένου να αντισταθμισθεί η απόφαση περί μη συγχρηματοδότησης αυτού του έργου από κοινοτικούς πόρους;

Απάντηση της κας Wallstrm εξ ονόματος της Επιτροπής

(14 Ιουνίου 2001)

Το φράγμα Alqueva αποτελεί τμήμα πολυδύναμου έργου για το οποίο έχει εγκριθεί, τον Ιούλιο του 1997(1), κοινοτική χρηματοδότησηπό όρους. Η πορτογαλική κυβέρνηση αποφάσισε, τον Φεβρουάριο του 1997, να συστήσει επιτροπή περιβαλλοντικής παρακολούθησης (Comisso de Acompanhamento Ambiental

das Infraestruturas do Alqueva CAIA)πό την αιγίδα του πορτογαλικούπουργείου Περιβάλλοντος, με τη συμμετοχή, μεταξύ άλλων, εθνικών και περιφερειακών περιβαλλοντικών αρχών καθώς και περιβαλλοντικών μη κυβερνητικών οργανώσεων (ΜΚΟ). Η επιτροπή αυτή είναιπεύθυνη για την παρακολούθηση των περιβαλλοντικών πτυχών του έργου, συμπεριλαμβανομένων των επιμέρους εκτιμήσεων περιβαλλοντικών επιπτώσεων που διενεργούνται για τις επιμέρους συνιστώσες του συνολικού έργου. Η CAIA είναι επίσηςπεύθυνη για τον έλεγχο της αποδοτικότητας των μέτρων ελαχιστοποίησης και αντιστάθμισης, καθώς και για την περιβαλλοντική παρακολούθηση.

Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί στενά το έργο ούτως ώστε να εξασφαλιστεί η ορθή εν προκειμένω εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για το περιφερειακό επιχειρησιακό πρόγραμμα Alentejo, στο πλαίσιο του οποίου θα συγχρηματοδοτηθούν πολλά από τα επιμέρους έργα, και για το οποίο η Επιτροπή συμμετέχει στην επιτροπή παρακολούθησης. Επίσης, η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να ζητά από τις πορτογαλικές αρχές όλα τα αναγκαία στοιχεία που θα της επιτρέψουν να εκτιμήσει την πλήρη ευόδωση των μέτρων ελαχιστοποίησης και αντιστάθμισης, τα οποία απετέλεσαν προϋπόθεση για την έγκριση της συγχρηματοδότησης.

Εις ότι αφορά, ειδικότερα, τα ζητήματα που έθεσαν τα Αξιότιμα Μέλη του Κοινοβουλίου:

- Το Σχέδιο περιβαλλοντικής διαχείρισης του έργου περιλαμβάνει μέτρα ελαχιστοποίησης και αντιστάθμισης, όπως συνιστούν οι μελέτες επιπτώσεων και η επιτροπή εκτίμησης. Αναφέρει επίσης ρητά ότι οι περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές θα εξαιρεθούν από κάθε μελλοντικά αρδευτικά σχέδια. Η Επιτροπή έχει ήδη ζητήσει από τις πορτογαλικές αρχές όλες τις αναγκαίες πληροφορίες ώστε να εξασφαλίσει την πραγματική εφαρμογή των μέτρων που περιλαμβάνονται στο Σχέδιο περιβαλλοντικής διαχείρισης. Βεβαίως, το επίπεδο εκπλήρωσης των όρων της συγχρηματοδότησης θα ληφθείπόψη και κατά την εξέταση της ενδεχόμενης συγχρηματοδότησης επιμέρους τμημάτων του έργου.

- Τα επιμέρους τμήματα του συνολικού έργου, συμπεριλαμβανομένων των σχεδίων άρδευσης καθώς και της ενδεχόμενης μεταφοράς νερού από την λεκάνη απορροής της Guadiana στην λεκάνη Sado, πρέπει να αποτελέσουν το αντικείμενο ξεχωριστών μελετών επιπτώσεων βάσει των όρων της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ της 21ης Μαΐου 1992 περί της διατηρήσεως των φυσικών ενδιαιτημάτων (οικοτόπων) και της άγριας πανίδας και χλωρίδας(2) και της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 27ης Ιουνίου 1985 περί της εκτιμήσεως των επιπτώσεων ορισμένων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον(3). Η Επιτροπή θα παρακολουθήσει τα ανωτέρω με ιδιαίτερη προσοχή, στο πλαίσιο του Περιφερειακού Επιχειρησιακού Προγράμματος για το Alentejo 2000-2006.

- Πριν από την απόφαση της Επιτροπής για την συγχρηματοδότηση εξετάστηκαν άλλες εναλλακτικές δυνατότητες, και το επίπεδο των 152 μέτρων θεωρήθηκε ως η καλύτερη επιλογή.

- Η οδηγία πλαίσιο για τα ύδατα(4) θεσπίζει τηνποχρέωση επίτευξης του επιπέδου καλή κατάσταση για όλα τα ύδατα (ποταμούς, λίμνες,πόγεια ύδατα και παράκτια ύδατα) μέχρι το 2015. Αποτελεί ευθύνη των ενδιαφερόμενων κρατών μελών (Ισπανία και Πορτογαλία εν προκειμένω) να λάβουν τα μέτρα που είναι αναγκαία για την επίτευξη του στόχου αυτού. Η οδηγία θεσπίζει χρονοδιάγραμμα για την εφαρμογή των σχετικών μέτρων και η Επιτροπή θα παρακολουθεί με προσοχή την εν προκειμένω πρόοδο της Πορτογαλίας και της Ισπανίας. Όσον αφορά την οδηγία για τα νιτρικά(5), θεσπίζει ένα σύστημα δύο επιπέδων:ποχρεωτικά μέτρα στις λεγόμενες ευαίσθητες στην νιτρορρύπανση ζώνες και (εθελοντικό) σύστημα προαγωγής των ορθών γεωργικών πρακτικών εκτός των εν λόγω ζωνών. Ωστόσο, η οδηγία δεν θεσπίζειποχρεώσεις για την επίτευξη ποιοτικών στόχων εντός καθορισμένων προθεσμιών. Αυτό έγινε μόνο προσφάτως με την οδηγία πλαίσιο για τα ύδατα.

- Στην εφαρμογή της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής, η Επιτροπή ελέγχει επίσης προσεκτικά το κατά πόσον τα μέτρα που θεσπίζονται βάσει της οδηγίας για την νιτρορρύπανση περιλαμβάνονται στις ορθές αγροτικές πρακτικές, συνιστώντας προϋπόθεση ορισμένων ενισχύσεων στο πλαίσιο των προγραμμάτων αγροτικής ανάπτυξης (αντισταθμιστικές αποζημιώσεις). Επίσης, οι ορθές αγροτικές πρακτικές αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της αποζημίωσης αγροτών στο πλαίσιο των αγρο-περιβαλλοντικών συστημάτων.

- Το άρθρο 8 της απόφασης της Επιτροπής για την συγχρηματοδότηση περιλαμβάνειποχρεώσεις που απορρέουν από την οδηγία 91/676/ΕΟΚ του Συμβουλίου για την νιτρορρύπανση. Περιλαμβάνει επίσηςποχρεώσεις που απορρέουν από την οδηγία 91/271/ΕΟΚ του Συμβουλίου για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων(6). Όσον αφορά την ποσότητα και ποιότητα τωνδάτων, σημειωτέον ότι, σε επιστολή που απεστάλη στο πρώην μέλος της Επιτροπής που ήταν επιφορτισμένο με την περιφερειακή πολιτική, τον Μάρτιο του 1997, ο Ισπανός Υπουργός των Εξωτερικών επιβεβαίωνε την ισπανική δέσμευση όσον αφορά την τήρηση των όρων της σύμβασης που συνήφθη το 1968 μεταξύ της Ισπανίας και της Πορτογαλίας για την χρήση του νερού σε διεθνή ποτάμια.

- Η συγχρηματοδότηση των ταμείων συνοχής περιορίζεται στονδροηλεκτρικό σταθμό Alqueva και αποβλέπει στην ενσωμάτωση της μονάδας αυτής στο εθνικό σχέδιο μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (CO2).

(1) Απόφαση C(97)2350, της 28ης Ιουλίου 1997.

(2) ΕΕ L 206 της 22.7.1992.

(3) ΕΕ L 175 της 5.7.1985.

(4) Οδηγία 2000/60/ΕΚ του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2000 για την θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής τωνδάτων, ΕΕ L 327 της 22.12.2000.

(5) Οδηγία 91/676/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 12ης Δεκεμβρίου 1991 για την προστασία τωνδάτων από την νιτρορρύπανση γεωργικής προέλευσης, ΕΕ L 375 της 31.12.1991.

(6) Οδηγία 91/271/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1991, ΕΕ L 135 της 30.5.1991.