ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ P-2156/02

υποβολή: Kathleen Van Brempt (PSE) προς την Επιτροπή

(11 Ιουλίου 2002)

Θέμα: Πρόταση οδηγίας σχετικά με την περιβαλλοντική ευθύνη — αντικειμενική ευθύνη — άρθρο 9

Σύμφωνα με τα άρθρα 3.1, 4, 5 και 7 της Πρότασης Οδηγίας σχετικά με την περιβαλλοντική ευθύνη (COM(2002)17 τελ.(1) Τα κράτη μέλη οφείλουν να θεσπίσουν ένα σύστημα αντικειμενικής ευθύνης για τις περιβαλλοντικές ζημίες που προκαλούν ορισμένες δραστηριότητες οι οποίες συνιστούν έναν δυνάμει ή πραγματικό κίνδυνο για τον άνθρωπο και το περιβάλλον και συνοψίζονται στο παράρτημα Ι της πρότασης της Επιτροπής·

Αντίθετα, τα άρθρα 3.2 και 8 προβλέπουν σε ορισμένες περιπτώσεις την ευθύνη εκ πταίσματος ή εξπαιτιότητας, όταν προκαλείται ζημία στη βιοπικοιλότητα ως συνέπεια δραστηριοτήτων που δεν περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι·

Σύμφωνα με το άρθρο 9.1 η αντικειμενική ευθύνη δεν ισχύει αφενός για δραστηριότητες που επιτρέπονται βάσει νομοθεσίας ή σχετικής ρύθμισης, ούτε για δραστηριότητες για τις οποίες έχει χορηγηθεί στο φορέα εκμετάλλευσης άδεια ή έγκριση, αφετέρου δε για δραστηριότητες που δεν θεωρήθηκαν επιβλαβείς σύμφωνα με τις επιστημονικές και τεχνικές γνώσεις που ήταν διαθέσιμες κατά το χρόνο της εκπομπής ή της δραστηριότητας.

Οι δραστηριότητες που αναφέρονται στο Παράρτημα Ι αφορούν κυρίως, εάν όχι αποκλειστικά, δραστηριότητες οι οποίεςπάγονται στηνποχρέωση άδειας ή έγκρισης.

Πέραν τούτου, η πρόταση της Επιτροπής δεν φαίνεται να λαμβάνειπόψη τη δυνατότητα των κρατών μελών να απαιτούν ή να χορηγούν άδειες ή εγκρίσεις για δραστηριότητες για τις οποίες δενφίσταται καμία ανάλογη κοινοτικήποχρέωση.

Έχονταςπόψη τα ανωτέρω, σε ποιες περιπτώσεις είναι δυνατόν να γίνεται λόγος για εφαρμογή του καθεστώτος αντικειμενικής ευθύνης· Η διεξοδική απαρίθμηση των περιπτώσεων αυτών θα ήταν αναγκαία ώστε να δοθεί μια σαφής εικόνα της εμβέλειας της πρότασης οδηγίας.

Σημειωτέον ότι η διατύπωση της πρότασης οδηγίας καθιστά δυσχερή την πρόσβαση του κοινού στις πληροφορίες σχετικά με το περιεχόμενο του έργου των θεσμικών οργάνων της Ένωσης, και κατά συνέπεια τη συμμετοχή του στο έργο αυτό, ενώ ενδέχεται το κοινό αυτό να αποκομίσει λανθασμένες εντυπώσεις όσον αφορά την εμβέλεια του προτεινομένου καθεστώτος αντικειμενικής ευθύνης.

(1) ΕΕ C 151 E της 25.6.2002, σελ. 132.

Απάντηση της κας Wallstrm εξ ονόματος της Επιτροπής

(31η Ιουλίου 2002)

Ο συνδυασμός των σχετικών διατάξεων που προβλέπονται στην πρόταση για οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την περιβαλλοντική ευθύνη όσον αφορά στην πρόληψη και την αποκατάσταση των περιβαλλοντικών ζημιών, στην οποία αναφέρεται το Αξιότιμο Μέλος, οδηγεί στις ακόλουθες παρατηρήσεις.

Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 1, τα άρθρα 4 και 5 της προαναφερόμενης πρότασης δεν απαιτείται να προσαχθούν κατ'αρχάς αποδείξεις για την απόδοση ευθύνης στον φορέα εκμετάλλευσης για οποιαδήποτε από τις δραστηριότητες που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι της πρότασης.

Σύμφωνα με το άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο γ) της πρότασης εξαιρείται της ευθύνης ο φορέας εκμετάλλευσης εάν η περιβαλλοντική ζημία οφείλεται σε εκπομπή ή συμβάν που επιτρέπεται βάσει της εφαρμοστέας νομοθεσίας ή της άδειας ή της εξουσιοδότησης που έχει χορηγηθεί στο φορέα εκμετάλλευσης.

Πρώτον, πρέπει να επισημανθεί ότι, έστω και αν πολλές δραστηριότητες που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι της πρότασηςπόκεινται στις κοινοτικές διατάξεις σχετικά με τη χορήγηση έγκρισης ή άδειας, δεν έχουν προβλεφθεί κανονιστικές ρυθμίσεις για όλες. Λόγω της ιδιαίτερης πρακτικής σημασίας τους για την καθημερινή ζωή, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στις περιπτώσεις που προβλέπονται στο παράρτημα Ι σχετικά με την παραγωγή, τη χρήση, την αποθήκευση, τη μεταφορά εντός της περιμέτρου της επιχείρησης ή την απελευθέρωση στο περιβάλλον επικινδύνων ουσιών και παρασκευασμάτων. Πρέπει να διευκρινισθεί ότι, εξαιρουμένων των προϊόντων για τη φυτοπροστασία και των βιοκτόνων(1), οι επικίνδυνες ουσίες και παρασκευάσματα δενπόκεινται σε κοινοτικό σύστημα έγκρισης. Όπως αναφέρεται κατωτέρω, η εθνική εξουσιοδότηση ή άδεια πρέπει επίσης να ληφθείπόψη, αλλά δεν είναι προφανές ότι όλες οι επικίνδυνες ουσίες και παρασκευάσματαπόκεινται σε εθνικές άδειες ή εξουσιοδοτήσεις.

Είναι επίσης σαφές ότι ζημία που προξενείται από μη εγκεκριμένες εκπομπές ή εκπομπές πουπερβαίνουν τις προδιαγεγραμμένες οριακές τιμές επίσης δεν καλύπτονται από το άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο γ).

Επιπλέον, με το άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο γ) θεσπίζεται εξαίρεση και, όπως συμβαίνει για όλες τις εξαιρέσεις, θα πρέπει να έχει συνταχθεί περιοριστικά σύμφωνα με γενική αρχή ερμηνείας. Αξίζει να επισημανθεί εν προκειμένω ότι η εν λόγω διάταξη δεν αφορά τη δραστηριότητα αυτή καθεαυτή αλλά εκπομπή ή συμβάν, δηλαδή επιμέρους στοιχείο της συνολικής δραστηριότητας.

Αυτό σημαίνει απλώς και μόνον ότι για δραστηριότητα που έχει εκτελεσθεί σύμφωνα με όλη την εφαρμοστέα νομοθεσία και κανονισμούς ή σύμφωνα με άδεια ή εξουσιοδότηση δεν απαλλάσσεται αυτομάτως ο φορέας εκμετάλλευσης από την ευθύνη σε όλες τις περιπτώσεις.

Πιο συγκεκριμένα, ο φορέας εκμετάλλευσης πρέπει να θεωρηθεί ότι φέρει την ευθύνη για περιβαλλοντική ζημία που προκλήθηκε λόγω δυσλειτουργίας κατά την άσκηση της δραστηριότητας ή όταν η ζημία προκλήθηκε λόγω ατυχήματος(2).

Πρέπει να επισημανθεί ότι, λαμβάνονταςπόψη τα πλέον περιώνυμα παραδείγματα σοβαρής περιβαλλοντικής ζημίας (όπως η ρύπανση του Ρήνου που προκλήθηκε από πυρκαγιά στο εργοστάσιο της εταιρείας Sandoz στη Βασιλεία το 1986, η κατάρρευση του φράγματος συγκράτησης αποβλήτων στο συγκρότημα ανθρακωρυχείων Aznalcollar στις 25 Απριλίου 1998 στην Ισπανία, η οποία οδήγησε στη διαρροή τοξικώνδάτων και λάσπης στο εθνικό πάρκο Doana, ή τα ατυχήματα Baia Mare και Baia Borsa που σημειώθηκαν τον Ιανουάριο και τον Μάρτιο του 2000 με αποτέλεσμα σοβαρότατη ρύπανση ποταμών στη Ρουμανία) φαίνεται ότι, σε περίπτωση ρύπανσης από ατύχημα, το συμβάν ή η εκπομπή που προκαλεί τη ζημία δεν θεωρείται κατ'αρχήν ότι επιτρέπεται από τη νομοθεσία.

Επιπλέον, ο φορέας εκμετάλλευσης θα φέρει ευθύνη για ζημία που προξενείται από σφάλμα ή αμέλειά του.

Ως προς το ερώτημα του Αξιότιμου Μέλους κατά πόσον στην πρόταση για οδηγία λαμβάνονται μόνοπόψη διατάξεις σχετικές με την αδειοδότηση που προβλέπονται στην κοινοτική νομοθεσία, πρέπει να επισημανθεί ότι στο άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο γ) αναφέρεται η εφαρμοστέα νομοθεσία, η άδεια ή η εξουσιοδότηση χωρίς να γίνεται διαφοροποίηση ή περιορισμός σχετικά με το αν πρόκειται για κοινοτικές ή εθνικές εφαρμοστέες διατάξεις.

Πρέπει επίσης ναπενθυμιστεί ότι φορέας εκμετάλλευσης δεν θα μπορούσε να επικαλεστεί το άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο γ) σε περίπτωση που η εκπομπή ή το γεγονός που προκάλεσε τη ζημία επιτρέπεται από άδεια ή εξουσιοδότηση που δεν πληροί την εφαρμοστέα νομοθεσία ή κανονιστικές διατάξεις. Δεν συντρέχει κατά συνέπεια ουδείς λόγος να θεωρηθεί ότι η διάταξη αυτή ενδεχομένως να συνιστά τον άνευ όρων και πλήρη αποκλεισμό της ευθύνης.

Τέλος, όσον αφορά τη σαφήνεια της πρότασης, πρέπει να επισημανθεί ότι η διατύπωση της πρότασης αντικατοπτρίζει τη βούληση της Επιτροπής να εξασφαλίσει ότι θα επιτευχθούν πραγματικά οφέλη για το περιβάλλον, ενώ παράλληλα θα λαμβάνονταιπόψη οι οικονομικές και κοινωνικές πτυχές του θέματος όπως απαιτείται από την σφαιρική προσέγγιση που έχει πλέονιοθετηθεί για την αειφόρο ανάπτυξη. Λαμβανομένωνπόψη όλων των ανταγωνιζομένων συμφερόντων είναι εύλογο ότι προέκυψε περιπεπλεγμένη διατύπωση, η οποία ενδεχομένως να μην βοηθά τον αναγνώστη να κατανοήσει το συνολικό πλαίσιο. Η Επιτροπή είναι βεβαίως πρόθυμη να βοηθήσει το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο Υπουργών σε οποιαδήποτε προσπάθεια αναλάβουν να καταστήσουν σαφέστερη την πρόταση.

(1) Εξυπακουομένου ότι τελικά προϊόντα, όπως φαρμακευτικά ή πρόσθετα τροφίμων,πόκεινται σε ιδιαίτερα καθεστώτα και, κατά συνέπεια, εξαιρούνται από τη γενική νομοθεσία σχετικά με τις επικίνδυνες ουσίες και παρασκευάσματα.

(2) Εκτός των περιπτώσεων όπου το συμβάν ή η εκπομπή που προξένησε τη ζημία οφείλεται σε έναν από τους παράγοντες που απαριθμούνται ως περιπτώσεις εξαίρεσης στο άρθρο 9 παράγραφος 1 στοιχείο α) και β) ή στο άρθρο 9 παράγραφος 3.