ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ E-2924/96 υποβολή: Cristiana Muscardini (NI), Guido Podestΰ (UPE), Carlo Secchi (PPE) και Gastone Parigi (NI) προς την Επιτροπή (8 Νοεμβρίου 1996)

Θέμα: Σχετικά με τη δεσπόζουσα θέση στην ευρωπαϊκή αγορά λιπασμάτων

Η ιταλική εταιρία Enichem, που ανήκει στον όμιλο επιχειρήσεων ΕΝΙ, έθεσε σε πώληση τον κλάδο γεωργίας της, που είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός λιπασμάτων στην Ιταλία, και που φημολογείται ότι θα αγοραστεί από μία νορβηγική πολυεθνική.

Μπορεί η Επιτροπή να επιβεβαιώσει ή να διαψεύσει ότι γνωμοδότησε θετικά για την εν λόγω αγοραπωλησία; Εάν το επιβεβαιώσει, μπορεί να απαντήσει στα κάτωθι ερωτήματα:

1. Αληθεύει ότι η εξωκοινοτική πολυεθνική αγοράστρια επιχείρηση γίνεται, με την αγορά αυτή, κάτοχος του 90% της ευρωπαϊκής και του 100% της ιταλικής αγοράς αζωτούχων λιπασμάτων;

2. Γνωρίζει την ύπαρξη μιας ρήτρας μη ανταγωνισμού στη σύμβαση αγοράς, σύμφωνα με την οποία, για πέντε ολόκληρα χρόνια καμία από τις εταιρίες του Ομίλου ΕΝΙ δεν θα μπορεί να πουλάει λιπάσματα και αμμωνία (που είναι η πρώτη ύλη για την παρασκευή αζωτούχων λιπασμάτων);

3. Δεν πιστεύει ότι με την εκχώρηση του τομέα λιπασμάτων στον μεγαλύτερο ευρωπαίο παραγωγό δημιουργείται, εκ των πραγμάτων, στην Ιταλία μονοπώλιο αζωτούχων λιπασμάτων (που θα ελέγχει τις τιμές); και στην Ευρώπη δεσπόζουσα θέση στον ίδιο τομέα;

4. Έχει εκτιμήσει τις συνέπειες που θα βαρύνουν τους ιταλούς καλλιεργητές και τους παραγωγούς κολλών ουρίας, από τη στιγμή που, αντιμετωπίζοντας μονοπωλιακό καθεστώς στην ίδια τους τη χώρα, θα εξαρτώνται από εξωκοινοτικές επιλογές για να καλύψουν τις ανάγκες της παραγωγής τους και θα συμβάλλουν στον πολλαπλασιασμό των κερδών των νορβηγικών μονοπωλίων;

Απάντηση του κ. Van Miert εξ ονόματος της Επιτροπής (12 Δεκεμβρίου 1996)

Η Επιτροπή ασχολήθηκε προσφάτως σε δύο περιπτώσεις με την πώληση εκ μέρους της Enichem του τμήματος της εταιρείας που αφορά προϊόντα προοριζόμενα για τη γεωργία.

Η Enichem ανακοίνωσε σε πρώτη φάση την πώληση στην εταιρεία Norsk Hydro των μονάδων παραγωγής που βρίσκονται στη Φερράρα, τη Ραβέννα και την Μπαρλέττα. Στις μονάδες αυτές παράγονται διαφόρων ειδών αζωτούχα λιπάσματα. Η Επιτροπή ανέλυσε την πρώτη αυτή αγοραπωλησία με βάση τους κανόνες που προβλέπει ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89 για τις συγκεντρώσεις ((ΕΕ αριθ. L 395 της 30.12.1989. )). Η Επιτροπή ολοκλήρωσε την ανάλυση αυτή εκδίδοντας απόφαση με την οποία κηρύσσει τη συγκεκριμένη πράξη συμβιβάσιμη με την κοινή αγορά.

Η απόφαση αυτή εκδόθηκε στις 29 Ιουνίου 1996. Η αγοραπωλησία κηρύχθηκε συμβιβάσιμη με την κοινή αγορά με το σκεπτικό ότι, με βάση το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε η Επιτροπή, η πράξη συγκέντρωσης η οποία θα προέκυπτε από την πώληση του συγκεκριμένου τομέα δραστηριότητας δεν θα προκαλούσε ούτε τη δημιουργία, ούτε την ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης της Norsk Hydro στην κοινή αγορά.

Η Enichem ανακοίνωσε στη συνέχεια την πώληση, και πάλι στη Norsk Hydro, μίας ακόμη μονάδας παραγωγής του τμήματος γεωργίας της εταιρείας, η οποία βρίσκεται στο Τέρνι. Η Επιτροπή διεξήγαγε έρευνα για τη δεύτερη αυτή αγοραπωλησία και την ολοκλήρωσε εκδίδοντας, στις 25 Οκτωβρίου 1996, απόφαση με την οποία κήρυττε την πράξη συμβιβάσιμη με την κοινή αγορά.

Τα ζητήματα τα οποία επισημαίνουν τα Αξιότιμα Μέλη του Κοινοβουλίου σχετικά με τη θέση της Hydro στην αγορά έπειτα από τις εξαγορές για τις οποίες γίνεται λόγος παραπάνω είναι ίδια με αυτά με τα οποία ασχολήθηκε η Επιτροπή κατά τη διερεύνηση των δύο υποθέσεων. Η Επιτροπή θεωρεί ότι έχει αποφανθεί επί των ζητημάτων αυτών με τον προσήκοντα τρόπο.

Ειδικότερα, η Επιτροπή, όταν εξετάζει μία πράξη συγκέντρωσης, οφείλει να διερευνά κατά πόσον η εκάστοτε συγκέντρωση ενδέχεται να οδηγήσει στη δημιουργία ή την ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης στην κοινή αγορά. Οι έρευνες τις οποίες διεξήγαγε εν προκειμένω η Επιτροπή την έπεισαν ότι το ενδεχόμενο μιας τέτοιας δημιουργίας ή ενίσχυσης δεσπόζουσας θέσης δεν συνέτρεχε στις παρούσες υποθέσεις. Η συγκεκριμένη επιχειρηματολογία βάσει της οποίας η Επιτροπή οδηγήθηκε σε αυτό το συμπέρασμα αναπτύσσεται στην απόφαση της 29ης Ιουνίου 1996. Η Επιτροπή διαβιβάζει απευθείας στα Αξιότιμα Μέλη του Κοινοβουλίου και στη Γενική Γραμματεία του ίδιου οργάνου το δημοσιευμένο κείμενο της εν λόγω απόφασης.

Κατά συνέπεια, δεν ευσταθεί ο ισχυρισμός ότι η Norsk Hydro θα κατείχε το 90% της ευρωπαϊκής αγοράς αζωτούχων λιπασμάτων και το 100% της αντίστοιχης ιταλικής αγοράς. Η ανάλυση της Επιτροπής οδήγησε στο συμπέρασμα ότι η Norsk Hydro δεν επρόκειτο να αποκτήσει τόσο σημαντικά μερίδια αγοράς. Σε ό,τι αφορά την Ιταλία, η Επιτροπή έκρινε ότι η χώρα αυτή δεν ήταν δυνατό να αποτελέσει ξεχωριστή αγορά. Επομένως, με βάση τα μερίδια αγοράς που η Norsk Hydro θα κατείχε μετά τις δύο εξαγορές, καθώς και με βάση την εκτίμηση των συνεπειών των εξαγορών αυτών για την αγορά, εξήχθη το συμπέρασμα ότι οι Ιταλοί αγρότες και οι παραγωγοί κολλών ουρίας δεν υπήρχε περίπτωση να υποστούν τις συνέπειες που συνδέονται με ορισμένες κλασικές περιπτώσεις μονοπωλίου.

Η ρήτρα μη ανταγωνισμού η οποία περιλαμβανόταν στις σχετικές συμβάσεις εξαγοράς εξετάστηκε από την Επιτροπή, η οποία έκρινε ότι αυτή ήταν συμπληρωματική και δευτερεύουσα σε σχέση με τις πράξεις εξαγοράς. Σύμφωνα με συνήθη πρακτική της Επιτροπής (την οποία έχει επιβεβαιώσει και το Δικαστήριο των ΕΚ), οι υποχρεώσεις αποχής από τον ανταγωνισμό τις οποίες αναλαμβάνει ο πωλητής σε σχέση με τα προϊόντα τα οποία αφορά η εκάστοτε μεταβίβαση πρέπει να είναι δικαιολογημένες και να συνδέονται αυστηρά με την εκάστοτε πράξη μεταβίβασης. Πράγματι, οι ρήτρες αυτής της μορφής αποσκοπούν στην προστασία του αγοραστή (εν προκειμένω της Norsk Hydro) από το ενδεχόμενο ανταγωνισμού εκ μέρους του πωλητή για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα το οποίο είναι δυνατό να θεωρηθεί ότι ο αγοραστής χρειάζεται προκειμένου να αξιοποιήσει πλήρως τα αγορασθέντα περιουσιακά στοιχεία (στον συγκεκριμένο κλάδο μία τέτοια χρονική περίοδος πέντε ετών είναι δυνατό να θεωρηθεί αποδεκτή). Η εν λόγω ρήτρα μη ανταγωνισμού ισχύει αποκλειστικά και μόνο ως προς την Enichem, δηλαδή την εταιρεία που αποτελεί τον άμεσο πωλητή, και δεν αφορά τον όμιλο ΕΝΙ στην ολότητά του.